zeêland is n provincie van nederland die a in t zuudwess n van t land leit ze grenst an zuud olland noord braebant en de belgse provincies west vlaonderen oôst vlaonderen en antwerpen mee ongeveer inweuners in jannewari is t de provincie mee de minste inweuners oôdstad is middelburg de taele voe ongeveer zesteg percent van de bevolkienge is t zeêuws de geografie van de provincie is wè uniek in nederland vo t groôtste deêl bestaet et uut gewezen eilanden en uut waeter daervan is vanzelf de naem ofkomstig de vomaelige eilanden bin schouwen duveland noôrd beveland flupland tole walchren en zuud beveland t zuden van de provincie eêt zeêuws vlaondere en is vasteland awast is t alleêne mee n tunnel of over belgisch land te bereiken de waeterwegen bin de grevelienge de schelde zie oôsterschelde de onte ok wel westerschelde en nog n antal kleinere waeterwegen zoôas t veerse meer westelek van de provincie lope de zeêaermen uut in de noôrdzeê zeêland is voo het groôste deel vlak en leit net iets boven of onger nap dat komt deu de inpolderingen op angeslibde gebieden die aoltied net boven waeter stakke alleêne in zeêuws vlaonderen tegen de grens mee belhië ligt het lang iets oôger tot meter boven nap en natuurlijk de dunenrij langs de kust het oôgste punt van zeéland leit bie valkenisse op meter boven nap ok de dunen bie aemstie bin vrie oôge tot meter boven nap op zeêuws vlaonderen en noord beveland bin de dunen vee laeger een aor gebied in zeêland wa a flienk boven nap leit is het opgespoten sloegebied wa groôtendeels op vuuf meter boven nap leit bron t gebied wat a noe zeêland is wier al vò t begin van de jaertellienge beweund d oudste sporen bin gevonden op de kouter bie nieuw naomen en in de dunen bie aemstie in d n romeinsen tied weunde d r kelten vee is d r nie van bekènd mae dr wor steêds meer gevonden me weête dat n belangrieke regionaole cultus die van de godinne nehalennia was deêze godinne wier zoôas gebleke is uut in zeêland gevonde votiefsteênen ok deu de plaetselike romeinen vereêrd op walchren was n romeinse vlootbaosis en bie aerenburg een castellum fort toet an de derde eêuwe was t gebied lang nie zoô waeterriek as laeter in de middeleêuwen steeg de zeêspiegel en kreeg t waeter vrie spel waerdeur vee land onderliep zeêland wier toen n echten archipel in de middeleêuwen ore deêle van zeêland as scaldemariland scheldeland en sunnonmariland zonnemaere land angegeve t eêne besloeg naebie eêl de zeêuwse eilanden t aore liep van vore putten tot n stikje op schouwen in dien tied waere d r vee kleine eilandjes die dikkels nie groôter waeren as de kern en t butengebied van eên tegenwoordig durp vandaer dan vee durpsnaemen op isse eiland endege dat gold nie alleêne vo schouwen duveland en tole maer ok vo zeêuws vlaonderen wat a pas roend vasteland wier deu bediekiengen groeiden de eilandjes langzaem toet groôtere eilanden anmekaore in deêzen tied stoeng zeêland vee onder invloed van aore meugen eden in veroverde de vikiengen walcheren dat a n eêuwe lang t middelpunt van n vikiengriek wier in kreeg de graef van vlaonderen de landen beweste bezuje de schelde in leên walchren noôrd en zuud beveland en zeêuws vlaonderen dus schouwen duveland en tole oôrde bie olland zoô roend kreeg de graef van olland de gebieden beweste schelde ok in leên daedeu wier dit gebied in de volgende eêuwen t toneel van twisten tussen olland en vlaonderen t verdrag van brugge uut vozag in n condominium machtsdeelienge in dit gebied de inkomsten zouwe tusse vlaonderen en olland verdeêld ore de graeven van olland waeren t ier nie mee eens en prebeerden steês weer eel zeêland in anden te kriegen uutendelienge lukte dat floris v in toen dee de vlaemse graef gwide van dampierre afstand van z n rechten nae d n doôd van floris eên jaer laeter erriep n dat weer in n volgenden oorlog die a toet dierde lukte t vlaonderen toch niet d r iets van vromme te winnen feitelik wier zeêland iermee n deêl van olland onder bourgondische overeêrsienge kwam d r eên stad ouwer vo olland en zeêland saeme in t riek van kaorel v ao t gin eigen of en rekenkaemer mae wel eige staeten in tiedens d n tachentegjaeregen oôrlog was vlissienge eên van de eerste steeën die an deu de waetergeuzen ingenome wieren op april vuuf daegen nae d n briel aore steeën volgde pas laeter soms zelfs pas nae beleg d r kwam vee verzet tege t calvinisme en ier en daer bleef op t platteland t katholicisme beschermd bestae vandaer dan d r noe nog n paer katholieke durpen bin op zuud beveland t zeêland van de republiek was n welvaerend gewest mischien wè t riekste van eêl t land daedeu ao t vee geld af te draegen an de generaliteit toet daenae de landbouw bloeide as vanouds en in de zeêvaert aodde middelburg ter veere en vlissienge vee in te briegen middelburg ao n kaemer in zoôwel de voc as de wic deu t blokkeren van d n aeve van antwerpen kon ok d n andel bloeie in de achttiende eêuwe wier t allemael vee minder be alve vlissienge sliepe alle steeën feitelik in zeêuws vlaonderen was al dien tied n generaliteitsland wat a nie bie zeêland oorde en gin stemme in de staeten generaol ao sommerdiek oorde d r weer wè bie van toet was zeêland onderdeel van t departement van schelde en maes op maerte kwam t bie frankriek vanaf kreeg de provincie de vurm die a ze noe nog eit in bleef zeêland van alle nederlandse provincies t langste be ouwe mee de capitulaotie van meie wier die provincie uutgeslote tole viel op de zestiende schouwen duveland op de zeventiende en walcheren wier op de achttiende meie opgegeve ok bie de bevrieenge ao zeêland t zwaer te verdieren voraol deudat de britten in d n diek bie waschappel bombardeerden en eel walcheren onder zout waeter liep schouwen duveland en tole bleve toet an meie in duutse anden in de nacht van januaori op februaori gebeurde de ramp daerbie voraol schouwen duveland wat a glad elemaele onderliep zwaer getroffen wier ok in de reste van zeêland nog t minste op walcheren daer aodde ze de dieken nae juust opnieuw angeleid waeren overstroômiengen mae mee vee minder doôien nae anleiienge daervan wier t deltaplan ontworpe en uutgevoerd diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden die t gevaer uut de zeê aermen moesten aelen op t lest kwam d r uut de milieubewegienge wè verzet tege t deltaplan daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van n damme de oôsterschelde afgeschermd mee n sturmvloedkeêrienge de provinciaole staeten van zeêland bestaen uut zeêtels vo waeren dat d r nae de verkieziengen van maerte is de indeêlienge de volgende t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n links rechts confessionele coalitie van cda vvd sgp en pvda d r wierde vier gedeputeerden t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt opnieuw op n links rechts confessionele coalitie van cda sgp vvd en pvda d r bin vier gedeputeerden in wier karla peijs van t cda de commisaoris van de konienginne ze volgde wim van gelder ok van t cda op op maerte wier han polman van d commisaoris van de konieng inne zie ok lieste mee gouverneurs en commisaorissen van de konieng in zeêland zeêland is opgedeêld in dertien gemeênten vroeger bin t d r meêr gewist de leste veranderienge ei plaesgevonde in as de gemeênten sluus aerenburg en wòstburg toet de nieuwe gemeênte sluus wiere saemegevoegd kiek uut ze stae ier genommerd naer ulder ollandse naem ziet ok liest van ouwe gemeênten in zeêland vroeger waere d r vee waeterschappen en polders in zeêland mae vanaf waere d r nog maer tweê waeterschappen t waeterschap zeêuwse eilanden en t waeterschap zeêuws vlaonderen de naemen spreke vò d r eige sins is ter nog mar ien waeterschap in zeêland waeterschap scheldestroômen zeêland viel tot saeme mee t arrondissement middelburg wat a ressorteert onder t gerechts of van d n aegt in wier het arrondissement middelburg saemengevoegd mee breda en ontstong de rechtbank zeeland west brabant van de tweê locaties van het arrondissement middelburg en terneuzen bluuft alleêne middelburg ope de economie van zeêland rich zen eihen vurral op een helieke hroei van de landbouw de visserie toerisme en recreatie industrie aevens en ok de weuneconomie vergeleke mie aore provincies bin vooral de industrie en het toerisme van groôt belang zeêland stae bekènd as n sterk grifformeerd gebied en inderdaed bin d r nog relatief vee mensen kèrkelik daeronder eel wat an angers van de grifformeerde gemeênten volges schattiengen is op dit moment nog zoô n van de bevolkienge protestants dat wil zeie bie n protestants kèrkgenoôtschap angeslote dae komme nog katholieken en moslims bie de katholieken bin geconcentreerd in zuudelik en oôstelik zeêuws vlaonderen land van ulst en een paar durpen op zuud beveland in t groôste deel van zeêland oor zeêuws gepraot t rwiel deze streektaele in de steeën voraol in middelburg en vlissienge sterk achteruut gaet ouwt ze d r eige aoreg op t platteland uutschieters bin meêstal vissersplekken zoôas erremu bru en waschappel mae ok in de traditionele boerendurpen oor de taele an de joengeren deugegeve in t land van ulst en n paer grensdurpen uut t land van aksel oor gin zeêuws maer oôst vlaems gesproke de dialecten uut de reste van zeêuws vlaonderen ore soms toet t zeêuws dan weer toet t west vlaems gerekend omdat ze wezenlijk van allebei wat è bie toeristen stae zeêland ôk bekènd om z n folklore awast raeke de drachten lanksaeman in onbrk in zeêland è ze opvallend lang stand ehouwe wa d rt bliekt da d r noe nog aoltied ouwe vrouwen in dracht te zieën bin helegend eden daerop die drachten vee massaolder ore angetrokke bin bevobbild t rienkrieën n ouwe boeretraditie die a elk jaer vee toeristen trekt en wiran vee zeêuwse boeren meedoeë iervôh gebrke ze ouwerwesse zeêuwse boerewerkpaeren die an dikkels speciaol iervo efokt ore t vervoer in zeêland ebeurt t mist via d n rieksweg en d n provinsiale wehen vroeher ing t miste vervoer oôver t waeter d n oôsterscheldekering is mie n lengte van kilometer t roôtste deltawerk t is angelegd vanwe e de ramp d n zeêlandbrug is n aor waeterkundig bouwwerk t verbind noôrd beveland en schouwen duveland mie mekore en was zelfs n stuitje langste brug van de waereld zuud beveland en zeêuws vlaonderen ôre verbonden deu d n westerscheldetunnel deu zeêland ligt ok d n zeêuwsche lijn deêze spoorweg loôpt van vlissienge via middelburg hoes en berrehe n roosendael vadder bin d r een antal goederenlijnen zowè in het sloehebied as bie terneuzen tot was ok in zeêuws vlaonderen persoônenvervoer via het spoor t toerisme in zeêland bestit zoôwel uut dagjesmensen as uut mensen die er langer meê verkansie gaen d r is in zeêland veê strand en campings maer oôk steê as vlissienge veere zurrikzeê en middelburg die veê mensen trekke andere plekke as iese en bru bin voorà bekend de mossels en d oesters in zeêuws vlaonderen trekke sluus bresjes en philippine vee belhen bossele ollans borsele is n zeêuwse gemeênte die a ongeveer saemevalt mee de zak van zuud beveland de gemeênte ao onheveer inweuners in oôdplekke van de gemeênte is eintjeszand awast is de gemeênte nae t durp bossele genoemd de gemeênte eit n typisch plattelandskarakter en bestaet uut n groôt antal kleine poldertjes in t weste staet n klein industrieterrein daerop tweê energiecentraoles stae eên thermische en eên kerncentraole de gemeênte bossele is in ontstae en eit de volgende durpen baerland bossele driewegen eintjeszand ellesdiek kwedamme t lewedurp t nieuwedurp nisse oedjeskerke ouwelande ovezande schrabbekerke schraevenpolder en serenoek de gemeênteraod van bossele bestit uut zetels hieronger stit de samenstelling van de gemeênteraod sind goes ok wè hoes ollans goes is n stad en gemeênte in zeêland op t eiland zuud beveland buten de stad hoes bestaet de gemeênte nog uut de durpen èndewehe sraskerke sreinskinders kattendieke kloetehe oud sabbehe t wulleminadurp en wolfersdiek de gemeênte ao in onheveer inweuners daer an de meêste van in stad weune goes ei ok een zusterstad panevys in litouw n goes stit bekend as ganzestad in t waepen van de stad komt ok een ganze voo goes is n belangriek verzurgiengscentrum vò zuud beveland en ok wè vo eêl zeêland zoô is der emergis gevestegd de instellieng vò geêstelike gezondeidszurge en staet der ok n psychiatrisch ziekenuus de zendmaste zendt de landelike nederlandse zenders uut goes eit n station an de lijn vlissienge rozendael voe vee bedrieven is goes antrekkeliker as middelburg of vlissienge om at t vanuut de randstad sneller te berieken is blikvanger van goes is de televisiezendmaste in goes noord en de maria magdalenakerke in t centrum groôste kerke is echter de sionkerke an de louise de collignylaen bekend bin ok de tiejewaetermeule t soepuus en de waetertoren de oôgsten van nederland het wienkelcentrum van goes is het groôste van zeêland goes oor vò t eêrst vermolde in as curtagosum wat a vo korte gos moe stae gos is ierbie n waeternaem de naem van de kreêke daer t durpje an lag daenae ontwikkelt t z n eige lanksaem tot n plekke van betekenisse en in kriegt t stadsrechten van goes is t volgende spotlie ie bekend nae een groôte stadsbrand rond word de stad vrie snel erbouwd uut deze tied komt ok het uus van karel v van de tweê wereldoôrlogen ei goes nie vee mee gekregen tiejens de eerste wereldoorlog raekten bommen goes en kloetehen dit gebeurende bie ongelok deu een iengels vliegtuug in kloetehen vielen bommen de schae viel mee in goes wier een uus aan de magdalenastraete kapot gemikt d r kwam ok iemand bie om tiejens de tweêde wereldoorlog eit goes nie vee gemerkt van het oorlogsgeweld dat toch vlak bie pleas vong slag om de sloedam nae de oôrlog wor goes uut ebreid mee verschie weunwieken in gebeurd d r een groôte ramp bie goes zie t artkel treinramp bie goes goes liet an de a wa voo de bereikbaorheid vanuut wes en vlissienge en middelburg en oôs en berrehe op zoom en roosendaal zurgt vanuut het noor n zurrikzeê en rotterdam is goes bereikbaar via de n goes ao een stasjon an de zeeuwse lijn kaertbeêld van de stad goes in kapelle òk we kapel n t klienkt int zeêuws as kapaelle mee een lange ae ollans kapelle is n gemeênte en groôt durp in zeêland op t eiland zuud beveland tussen goes en reimerswaol in de gemeênte beslaet n oppervlak van km en ao in onheveer inweuners daevan d r onheveer in of roend t durp zelf weunden nessens de oôdplaese leie in de gemeênte nog de durpen biezelehe schore en weumelinge en de buurschap eversdiek de gemeênte kapelle grenst zoôwel an de schelde as an de onte t durp ei n klein antal functies daeronder op sportgebied die van belang vo de gemeênte bin ondanks dat de stad goes zoô kortbie leit ka je zeie dat de gemeênte nog best zelfverzurgend is bie kapelle leit n groôt industrieterrein daer an onder meêr groenten uut eêl de regio verandeld ore bie biezelehe staet n conservefabriek aol die industrieën draoie op de tuunbouw die a ier te plaese vee vokomt d r is zelfs een museum over de tuunbouw het fruitteeltmuseum kapelle oort gedomineerd deu de groôten toren bie de veertiende eêuwse durpskerke mee middeschip en noôrdkoôr uut de vuuftiende eêuw kapelle en biezelinge zien gald elemaele anmekaore gegroeid de eênige scheiing oort uutgemaekt door de spoorlien van vlissienge nae bergen ok wè de zeêuwse lijn henoemd juust buten t durp leit d r n franse begraefplaese daer an de franse soldaeten leie die an bie d n duutsen inval in gesturven bin kapelle ei ok een zusterstad naemelijk melton mowbray een stad in t iengelse hraefschap leicestershire middelburg ollans middelburg is de oôdstad van de provincie zeêland t leit op walchren nae terneuzen is t de tweêde gemeênte naer antal inweuners onheveer in de gemeênte omvat nessens de stad middelburg ok nog de durpen erremu kleverskerke sint lauwers en nieuwland en de buurschappen t ouwedurp en perdamme middelburg is de oudste stad van de zeêuwse eilanden en oort op walchere dikkels angegeve mee stad de bienaem van de middelburgers is maeneblussers zoôas bove gezeid is middelburg oôdstad van zeêland daermeê t n administratief centrum is sins eit t waeterschap oôk ze rissidensie in middelburg industrieel leit t achter bie vlissienge mae d r is wel n industrieterrein arnestein ok is d r een nieuw bedrieventerrein mortiere bie toeristen is t vee in trek deu t istorische karakter van de binnestad middelburg is nog dudelik n ouwe vestiengstad mee n veste die vo t groôste deêl nog lanks de ouwe bolwerken loôp alleên in t zuudoôste is de veste verrinneweerd deur t in de negentiende eêuw gegraeve kanaol deur walchere middelburg eit betrekkelik vee monumente daervan de abdij mee d n negetig meter oôgen toren de lange jan t vomaelig staduus de kloveniersdoelen en de ouwe aeves de meês opvallende bin ok de oôstkerke mag nie onvermolde bluve verders bin d r n oôpe erenuzen rondom de mart waara het stikt van de duven bin nae de twidde wereldoôrlog de meêste verwoeste uuzen niet herbouwd mae bin er nieuwe gebouwen neerhezet in traditionele stijl t straetepatroôn rond de mart is vee veranderd buuten het stadscentrum is weinig oôgbouw te vinden weerdeur het anzicht van de stad vanof het platteland van walchern intact is gebleven middelburg wier in de vroege middeleêuwen gesticht as burcht an t riviertje de arne tusse duun burg domburg en zuud burg soeburg de burcht eit oengeveer op de plek van de abdij gelegen terwiel t gebied van de mart toen ok al beweund geweêst moe weze rond è ze de adbij gesticht en in kreeg middelburg stadsrechten van de graef van olland in de eêuwen daernae begon de stad te groeien door de vospoed die d n andel over zeê brocht zoô kon in t staduus gebouwd ore n ienkele bron liekt d rop te wiezen dat de componist jacobus clemens non papa uut of bie middelburg kwam mae de anwieziengen daerom eêne bin tegenstrieg en ondujelijk in bie t begin van d n tachtigjaerigen oorlog sloôt de stad d r eige nie bie d n opstand an maer moch deu n beleg van de waetergeuzen in toch capitulere in de rippebliek wier middelburg nog belangrieker as andelsstad zoôwel in de voc as in de wic aod t n kaemer vanaf de achttiende eêuw goeng t toch achteruut mee middelburg omad t sloe d n zeê arm die a middelburg mee de zeê verboend langzaeman dichtslibde daedeu verloor middelburg z n positie an vlissienge wat a wel an zeê leit in de e eêuw kreeg middelburg een station an de zeêuwse lijn in d n twidde weareldoôrlog is de stad zwaer gebombardeerd deur de duutsers in en in wier t deu t britse bombardement op de waschappelse zeêdiek genundeerd nae d n oorlog mochten vee gebouwe mee vee moeite weer ersteld ore in trok t gemeêntebestuur nae bekant jaer uut t staduus vo plekke te maeken vo de roosevelt academy wat a uut moe groeie toet de eerste zeêuwse universiteit kaertbeêld van de stad middelburg in reimerswaol ollans reimerswaal is n gemeênte in zeêland die a in t oôste van t eiland zuud beveland leit reimerswaol aod in onheveer inweuners de oppervlakte bedraeg km in de gemeênte leie de durpen answest bat iese krabbendieke krunehe oôstdiek rilland en waerde vedders bin der nog de gehuchten gaewege roels oek en de stationsbuurte de gemeênte is in ontstae uut de ouwe gemeêntes iese krabbendieke krunehe rilland bat en waerde en is genoemd nae de middeleêuwse stad reimerswaol die a op t verdroenke land van reimerswaol lag op de plekke in de schelde daer an noe enkelt schorren leie nergenst in nederland aelt de sgp bie gemeênteraedsverkieziengen zo n oôg percentage as ier dwars deu de gemeênte loôpt vee infrastructuur zoas de a de zeêuwse lijn oôgspanningsmas n en het schelde rijnkanaol de gemeênteraed van reimerswaol bestit uut zetels ieronher stit de saemenstelling van de raed sins tole ollans tholen is n gemeênte in zeêland die a uut t glieknaemege eiland en t eilandje flupland bestaet de hroste plekke is t stadje tole maer t staduus zat jaerenlang in smerdiek sins januari ist t jille spul na tole veruust men kan t bezoeke an de hof van tole tole is n plattelandsgemeênte mee onheveer inweuners in en n oppervlakte van km naest de stadjes tole en smerdiek beslaet de gemeênte nog de durpen en gehuchjes annajacobapolder stalland flupland de sluus ou vossemaer poôvlie schaerpenisse en staevenisse in is de gemeênte uutgebreid toet t eêle eiland tole in wier ok t eiland flupland derbiegetrokken tole is dèu breje waeters van de res van zeêland afgescheie en riecht z n eigen daerom meêr op braebant voral op bergen tole is de gemeênte in zeêland weer de bevolkienge relatief ezieje ut ardste groeit kommend over d oesterdam of over de brugge uut braebant wor de bezoeker verwelkomd deu een bord liengst de wegt tholen daar kun je niet omheen de tekst is bedocht in de jaeren tachtig toen a iedere gemeênte die a t een bitje mee wou telle in de regio z n eige op de kaerte zetten deu de anleg van de a tussen halsteren en dinteloord wor tole de kommende jaeren stikken beter bereikbaar vanuut rotterdam antal inweuners per durp op jannewari ter veere ollans veere is n gemeênte in zeêland daer an de meêste durpen op walchren bie ore de gemeênte is genoemd nae t glieknaemege stadje ter veere telde in onheveer inweuners ter veere eit de volgende kernen ter veere d n polder oôskappel domburg waschappel t aflat grieps stroôskerke heapienge melis zoetelande beekerke en koukerke vedders bin d r nog de gehuchten disoek klein moariekerke poppendamme ter bottienge buiskerke sint jan t n éere sint janskerke werendieke snabbeldurp en zanddiek in is de gemeênte ontstaen uut drie gemeêntes ter veere vrouwepolder en serooskerke de huidige gemeênte is in ontstaen uut saemevoegienge van de ouwe gemeênte ter veere en de gemeêntes domburg mariekerke valkenisse en waschappel vlissienge ollans vlissingen is n zeêuwse haevenstad en gemeênte die a op walchren leit te zuden van middelburg bie de gemeênte oren ok nog de durpen oôst soeburg west soeburg wat a vandaeg d n dag meêr n stadswiek is en rittem de gemeênte eit n oppervlak van km daevan km waeter is in ao de gemeênte onheveer inweuners vlissienge leit an t end van de spoôrwegt uut roosendaal de zeêuwse lijn en eit oôk nog n station vlissienge soeburg vlissienge is vanouds geên bestierlik centrum mae meêr n andelsstad vandaeg d n dag nog eit t n aeve vlissienge oôst en n bescheie scheepsindustrie t eit vedders n schoôlegemeênschap scheldemond en n ziekenuus cultureel staet t mee middelburg op glieke voet t mist n concertzael maer ei wel n groôtere bioscoop deu de bombardementen in de tweêden wereldoolog en de sloôp van hebouwen eit vlissinge vee monumente kwiet herocht mae toch is t de derde monumentenstad mee biena monumenten van zeêland de jacobskerke uut de vuuftiende eêuw mee bescheie toren en intersant schip mee afwiekende boôgen is dae n vobild van vedders is vee bebouwing van nae d n tweêden wereldoolog an t bellamypark staen nog n paor ouwe uzen en d r is een ouwe waetertoren de vroege geschiedenisse van vlissienge is nie goed gedocumenteerd dienkelik was t in de middeleêwen n vissersdurpje ok over de naem bin ze t nie eêns in kreeg t stadsrechten al zou t nog n stuitje diere toet t mee middelburg kon concurrere die kans kreeg t vanaf de zeventiende eêuw toen a de toegank nae middelburg steês moeiliker wier en den aeve van vlissienge daedeur antrekkeliker g ore was veu schippers op april sloôt vlissienge z n eige as derde stad in de nederlanden bie d n opstand an in de negentiende eêuw kon t z n eige rillatief goed staende ouwe ongermeer deu de anleg vant kanaol deu walchren in mei wier vlissienge mee middelburg zwaer gebombardeerd deu de duutsers in wiere de gemeênten oôst en west soeburg uutgezonderd nieuw abeele en rittem an vlissienge toegevoegd op november trad burgemeêster anneke van dok mee aolle wet ouwers af nae aenleiienge van de groôte verliezen die a geleje waeren bie t bouwen van de wiek scheldekwartier t zeêuws is n streektaele die a gesproken oort in t zuudwesten van nederland meêstal oort t zeêuws as n groep dialecten van t nederlands gezieë maer omdan de dialekten afwieke in uutspraeke grammaotica en ier en daer in woôrdenschat bin ze slecht te verstaen mee t nederlands naer t noorden toe gaet t zeêuws over in t ollands naer t zuden zieë me t vloeiend overgaen in t west vlaoms steês vaeker ore t zeêuws en t west vlaoms saemen as eên taele genomen soms ok wè as tweê taelen bevòbeêld bie ethnologue zeêuws eit z n tuus voraol in de nederlandse provincie zeêland mae de grenzen van t zeêuws komme nie glad overeêne mee de grenzen van die provincie ok de dialecten van goereê overflakkeê ore bie t zeêuws t rwiel n stik van zeêuws vlaonderen nie zeêuwstaeleg is zeêuws is al oud t woord stamt uut de middeleêuwen en is zelf n zuudwestelik dialectwoord in de taelbetekenisse komt t ok a vroeg vò dikkels oor n citaot van jacob van maerlant uut z n eilegeleven van sint franciscus ange aeld sins dien tied is t woord zeêuws vò d n tongval van zeêland in gebruuk gebleve d r bin toch ok vee aore naemen daervan sommege gewoner bin de spreker kan z n dialect benoeme mee de naem van z n streek walchers zuud bevelands of weunplekke oôskappels eintjessands dat komt van eiges deu de verschillen die d r tussen de zeêuwse dialecten bin vee sprekers è t idee dan ulder dialecten eên durp vedder a bekant nie meer te verstaen bin en dan d r tussen de verschillende eiland dialecten al elemaele emelsbreêje verschillen bin vandaer dan ze de notie van t zeêuws verwerpe goereêërs en flakkeêërs noeme ulder taele zelf zoô goed as noôit zeêuws vanouds noemde de zeêuwen ulder eige taele boers en t nederlands burgers die naemen raeke uut de mode ok de naem plat komt vò mae lang nie zo vee as bevobbild in t oôsten van t land t zeêuws oor gesproke in zuudwest nederland be alve in zeêland is t ok autochtoon op goereê overflakkeê en in svore oostvoorne en omgevienge in t land van ulst en in n deêl van t land van axel vanaf filepine nae t oôsten toe praote ze oôst vlaomse dialecten de dialecten uut de rest van zeêuws vlaonderen ore meêstentieds bie t zeêuws gerekend maer ok wè bie t west vlaoms getrokke d r is naer t noorden toe n dialectcontinum mee t ollands en naer t zuudwesten mee t west vlaoms de dialecten van vore putten en d n oekse waerd è vee verwantschap mee t zeêuws en t land van kezands puult uut van de west vlaomse kenmerken de grenzen mee t oôst vlaoms en t braebants daerintege bin vee scherper vanouds oor t zeêuws as n dialect van t nederlands gezieë nie as n aparte taele deêze manier van bezieën is vanzelf nie vrie van politieke motieven t verschil tussen t nederlands en t zeêuws is nie wezenlik kleinder as tussen t noors en t zweeds de taelen bin onder mekaore te verstaen maer mee vee moeite t zeêuws ei meegedae an de vlaemse expansie in de oôge middeleêuwen maer ei nie meegedae an de braobantse expansie zoô bezieë staet t korter bie t nederlands as t limburgs en fries mae d r vedder vandaene as t afrikaons en t braebants t afrikaons oort sins wè as n aparte taele gezeen mee de zoôgenaemde dialectrenaissance en d n algemene trend stees meêr butendiekse taelvurmen as aparte taelen te zieën prebere sommegen t zeêuws uut z n traditionele positie van nederlands dialect te bevrieën nog zie zoôlang geleje è ze geperbeerd t zeêuws in naevolgienge van t nedersaksisch en t limburgs as streektaele te erkennen dit initiatief is in stikgelope bie t ministerie van binnelandse zaeken ze beschouwden de zeêuwse dialecten as onderdeel van t nederlands ok al eit t zoô goed as niks biegedroge an de nederlandse standerdtaele ethnologue ziet t zeêuws toch wè as n aparte taele en deze visie is deu de iso in de iso dis taelcodes overgenome de code is zea in dit artikel oort omstebeurt mee de woorden taele dialect en en variant en nae t zeêuws verweze dit is nie bedoeld as stelliengnaeme in t debat of t zeêuws aol of gin taele is ok as t r nae de standaerdtaele mee nederlands zonder meêr oor verweze eit dit gin politieke achtergrond toet in de vroege middeleêuwen was zeêland toen nog maer eêl dun bevolkt ingweoonstaeleg dat wil zeie d r wier fries gesproke of n germaons dialect wat a d r vreêd op leek as deêl van t frankische riek ao t frankisch vee prestige zoôdan langzaeman vee ingweoonse gebieden t frankisch overnaeme t frankisch op n ingweoons substraot wier de grondvurm van t ollands zeêuws en west vlaoms n tweêde veranderienge was de vlaomse expansie dit waeren n paer veranderiengen in t nederlands die an vanuut t zujen en zuudwesten van t taelgebied verspreid wiere de belangriekste veranderienge was de umlaut van oe naer uu vandaer uut en nie oet in t zeêuws dat verspreide z n eige snel deu t westen van t nederlandse taelgebied en ok zeêland zat r a gauw an n aore veranderienge in d nzelfden tied was de mutaotie van ft nae cht after achter dit bleef n bitje in t zujen angen zeêland ao t a gauw overgenomme t rwiel dat in olland nog eêuwen zou dieren de derde groôte veranderienge in t nederlands wier uutgestraeld deu braebant en gieng vòbie an t zeêuws de braebantse expansie bestoeng uut t veranderen van ii in ij en uu in ui tiid tijd huus huis ok viel de e in vrouwelike woorden as vrouwe verve en plekke weg t ollands daerentegen nam die kenmerken volop over zoô ontstoenge d r dus groôtere verschillen tussen t ollands en t zeêuws in de eêuwen daerop veranderde d r nog n paer diengen zoôas de ae klank die vanuut zuud olland kwam overwaoie en daer intusse vò n groôt deel aweer verdwene is pas vanaf de invoerienge van de leerplichtwet begon t zeêuws nae de standerdtaele toe te groeien ieronder zulle beknopt voraol de diengen beschreve ore daerin t zeêuws van t standerdnederlands afwiekt ziet vò meêr informaotie de speciaole oôdartikels vò n l doet de oorsproenkelike korte a meêsta verandere in n gerekte ao al oor bevobbild aol dit komt in t burgerzeêuws nie vò vò n r is de ouwe a in n ae veranderd arm aerm de standerdnederlandse aa komt in t zeêuws glad nie vò in de meêste ouwe woorden is ze verkleurd naer n ae in vreêmde woorden klienkt t as n ao deze klank is feitelik de gewone neutraole realisaotie van de langen a sommege dialecten kenne de ae klank nie dat gaet voraol op vò t burgerzeêuws en de dialecten uut zeêuws vlaonderen de korten e klienkt vreêd a achtig in t westen van schouwen is t zelfs n soorte van aa vò n r is t n ander verael daer gaet de e meer de richtienge van n ae op tussen tweê meeklienkers oor dikkels n sjwa ingevoegd net eênder as in feitelik aolle aore nederlandse streektaelen de nederlandse langen ee vò n r ei in t zeêuws n equivalent in de ae baer waereld umlaut of soms spontaone palatalisaotie komt vò op de a en de o t eêste proces is ierbove a beschreve woorden as aene t zeêuws eit n antal tweêklanken die a t standerdnederlands nie ei de typischte bin de eê en de oô de eê gaet ofwè vromme op de oergermaonse ai eên ainaz ofwè op de middeleêuwse ie spreek uut ië teêë tie de oô gaet op dezelfde menier ofwè vromme op de oudgermaonse au boôm baumjô of op de middeleêuwse oe spreek uut ooë doôd doet de uutspraek van die klanken verschilt per streek n bitje de eê kan van eje toet ieà gerealiseerd ore op dezelfde menier verschilt de realisaotie van de oô ok van òòwe toet oeà bie de oô is t ok nog zoô dat n dikkels tweê varianten in tzelfde dialect eit eêntje vo t type boôm au en eêntje vò t type doôd oe in groôte deelen van walcheren klienkt bie t eêste type n gewone oo daedeu oôskappels boom in plekke van boôm in groôte deêlen van t zeêuwse taelgebied voraol in t noorden maer ok wè op noord en zuud beveland doeë ze dikkels boam neffens doôd schrieve ier bin d r dus dudelijk tweê oô klanken neffens mekaore de klank in boam is dan n lange eênklank zuvere tweêklanken bin de au ou de ei en ui juust as in t nederlands de ui kom zoô dikkels nie vò mae wè in n woord as stuitje stuutje is dan t uutende van de wurvelkolom de nederlandse etymologische au klienkt in t zeêuws vanouds as aeu blaeuw graeuw klaeuw in sommige streken is die klank verdwene en weer toet au g ore in aore gebieden leeft ze nog bie aolle generaoties deu de ee eu en oo kriege in t zeêuws ok n licht naeslagje eej oow euw die ore nie uutgeschreve de g oor in de meêste dialecten vreêd zwak uutgesproke soms praote ze over de zachte g maer die naem klopt niet omda deze klank op dezelfde plekke in de mond oor uutgesproke as de ollandse g en nie vedder nae vore zoas in t braebants en limburgs daer a de g wè zacht is t verschil mee t ollands is dat de keel minder vernauwd oor daedeu gaet de g de richtienge van n h op vee dialectschrievers schrieve dae dan ok n h maer t woordenboek der zeeuwse dialecten en t blad noe schrieve allebei in aolle gevallen n g vò oe zwak en h achteg de g oor uutgesproke verschilt van durp toet durp en zelfs van spreker toet spreker op plekken daer a vanouds n h stieng is die in t zeêuws wiggevalle uutzonderiengen bin naebie eel goereê overflakkeê en svore vroeger aodde zeêuwen vreêd n moeite die h uut te spreken zoô kon d n a ze ollands spraeke of peugde te spreken verschiene op plekken daerat n nie tuusoorde aal t hanker op ok wier ze wè as n soorte van g uutgesproke zie bove de g klienkt ummers al naebie as n h vandaeg d n dag kenne de meêste zeêuwen meêr as genoeg nederlands om zukke fouten nie meer te maeken in nieuwe vreêde woorden kan de h ok gewoon bluve stae de r oor in t zeêuws goed gerold uutzonderiengen bin n antal stadsdialecten daer a onder fransen invloed de r gebrouwd oor de letter vaolt gewoonlik wig vò n s kes eêste ves dit komt nie vò op georeê overflakkeê vedders valle d r bie korte veegebruukte woorden noga dikkels endletters wig zonder dat r n echt systeem achter zit da za wè de zeêuwse morfologie is nie fundamenteel aors as de nederlandse maer d r bin dudelike verschillen an te wiezen zelfstandege naemwoorden è in principe nog drie woordgeslachten awast is t verschil nie aoltoos zoô dudelik meer mannelike woorden kriege dikkels d n as lidwoord voraol as ze mee n klienker of n b d of t beginne d n boer d n dominee d n turk d n aene slutende regels vò oeneer a t woordje d n optreejt bin nie te geven vrouwelike woorden kriegen aoltoos de as lidwoord eel dikkels endege vrouwelike woorden nog op e vrouwe plekke verve schieve pupe klokke bergienge boerinne gevangenisse let d rop dat d n uutgang e ok bie mannelike en onzieëge woorden vò kan komme d n aene t arte maer dat bin d r maer weineg woorden die an in t standerdnederlands eren as meervoud kriege è in t zeêuws ers kinders oenders eiers werkwoorden kenne ok n paer eigenaoreg eden in de meêste zeêuwse dialecten eit t werkwoord tweê infinitieven d n eêsten endegt op e en d n tweêden op en of ene op goereê d n infintitief op en oor gebruukt nae t woordje te en as t werkwoord zelfstandeg gebruukt oor ie stieng glad te schreêuwen k bin moeë van t loôpen bie ik as onderwerp komt r soms n e bie de persoonsvurm ik dienk e da je dat beter kan laete as t onderwerp van t zin jie is kan t werkwoord be alve d n uutgang t ok d n uutgang e kriege of glad gin uutgang je kenne mien toch wè eej ok in d n derde persoon vaolt de t soms wig ie doe juust of dan me n im dat gevroge è t voltooid deêlwoord oor gevurmd mee of t vòvoegsel ge of e g emaekt dit angt van t gesproke dialect af typisch vò vee dialecten in de nederlanden maer in vee zeêuwse dialecten consequent deugevoerd is de voegwoordvervoegienge dat beteêkent in t geval van t zeêuws dat n voegwoôrd n meêrvoudsvurm kan kriege as t woord wat a d rop volgt in t meervoud staet etymologisch gezieë gaet t feitelik altied om t woordje dat dat a in dan verandert vergliek omdat an betrekkelike vònaemwoorden ok t woordje dat oor vastgeplakt ziet onder kriege deze woorden ok dat soort constructies de zeêuwse zinsbouw verschilt nie vreêd vee van de nederlandse de volgende verschillen bin de belangriekste an vee voegwoorden en betrekkelike vònaemwoorden oor dat of soms ok of of as geplakt af ankelik van t dialect k weête nie oeneer at n komt feitelik kan d r gin biezin gemaekt ore zonder dat bie t verbindend element t woordje dat te pas komt awast eit in percipe elk durp z n eigen dialect meêstal ore de dialecten ingedeêld an de and van de ouwe eilandstructuur dikkels vurmt n breêje zeê aerm n belangrieke taelgrenze maer soms bin dialecten van tweê verschillende eilanden juust naebie gliek an mekaore t meêst afgescheie bin t svores wat a n ollands zeêuws overgangsdialect is en de dialecten uut zeêuws vlaonderen binnen t zeêuwse kerngebied is de oôsterschelde n belangrieke binnegrenze tussen noordelik en zudelik zeêuws dat ei te maeken mee de geschiedenisse van zeêland t noôrden oorde al eêuwen bie olland t midden was strijdtoneêl tussen olland en vlaonderen en t zujen bleef in anden van vlaonderen toet an de nieuwen tied ok binnen de streekdialecten bin zoôas gezeid verschillen die bin dikkels oôst westgericht dit gaet in t biezonder op vò t flakkees t walchers t zuud bevelands en t land van kedzands in de zeventiende en achttiende eêuwe waeren de zeêuwen goed vertegenwoordegd in de zeêvaert in de west bin d r zoô drie creooltaelen ontstae mee t zeêuws as baosis op de maegdeneilanden wier toet in de laete twintegste eêuwe t neger ollands gesproke ondanks de naeme echt nie gebaseerd op t ollands maer op t zeêuws in guyana wat a n stuitje nederlands is gewist bin t skepi uutgesturve en t berbice nederlands naebie uutgesturve bekend t zeêuws ei ok z n invloed g aod op t afrikaons maer dat is aolles bie mekaore toch groôtendeels ollands van karakter literatuur in t zeêuws is spaerzaem toch bin d r n antal dialectschrievers in t eêne dialectgebied wat meer as in t aore n vroege vòtrekker was pier boudens die a al vò d n oorlog zeêuwse gedichten publiceerde vee originele literatuur voraol gedichten oor gepubliceerd in t blad noe uutgegeve deu de stichtieng zuudwest ok bin d r dialectcolumns in de pzc en in lokaole kranten lange vurmen as boeken en toneelstikken bin d r vorasnog nie ok verschiene d r zoô af en toe vertaeliengen naer t zeêuws onder aore van biebelfragmenten in publiceerde wim joosse aolle psalmen in vertaelienge in zien moerstaele t walchers van t nieuweland laeter verscheen d r n boekje mee d n titel k za je dt vertelle daerin biebelfragmenten uut drie verschillende dialecten stoenge ander werk wier ok vertaeld zoôas t stik brief in schemer van herman heijermans dat a in kats deu de plaetselike toneelvereênegienge as brief in d n duuster op de planken gebrocht wier t zeêuws bestaet as taele om at t gepraot oor en da ze dat aol op ulder eige maniere doee is juust een bewies at t taelkundig nie polletiek gaet om een taele een dialect de taele van eên gebied of plekke die a overaol binnen dat gebied krek t zelfde klienkt kan tenslotte gin dialecten è t zeêuws bestaet as cultuurtaele nog nie en zolange at t zeêuws as cultuurtale nie bestaet kan d r gin zeêuwse literatuur bestae en zonder literatuur en aore vurmen van gebruuk op niveau zoas muziek toneêl etc bluuft t zeêuws in de klei steke je kan zeie dat zeêuws voraol een spreektaele is en gin schrieftaele mae taelen die a enkelt mae gepraet ore en nie geschreve die è d r beste tied g aod as je as kleintje tussen de grôte geschreve taelen wil bluve bestae moe je j n anpasse a je op papier mee geschreve zeêuws dichter oe dichte is noe nog nie belangriek eest mae s de neuzen dezelfde kant uut bie mekaore komt kom je dichter bie een zeêuws dat a volwaerdig nest t nederlands functioneert in de literatuur maer ook in t bestuur op straete in de wienkel in de krante en zelfs op de zeêuwsen omroep al langen tied ore d r in t zeêuwse taelgebied an weunuzen durpsuzen mini campings en meêr van dat soort diengen zeêuwse opschriften gegeve n enkele keer komt t n straet of bedriefsnaeme in t zeêuws vò eel bekend bie t nederlandse publiek wier t plat praotende zeêuws meisje van t glieknaemege beutermerk zie brocht de zinn n oôns bin zuneg en gin cent te vee oor de waereld in t zeêuws is op t internet nog mae maegertjes vertegenwoôrdegd maer sites bin d r zeker te vinden vee van die sites gae over t zeêuws en geve bevobbild dialectinfo of woordenliesjes sins is t r ok n afdeêlienge van wikipedia in t zeêuws die staet noe op artikels zoôs mee vee streektaelen t geval bin gaet t ok gebruuk van t zeêuws achteruut toch is t gebruuk a je let op oe kort t taelgebied bie de randstad leit is t dialektgebruuk nog oôg verschillende onderzoeken g ouwe in de jaeren negentig è laete zieë dat nog ruum van de zeêuwen nog dikkels zeêuws praot van de rest eit n groôte groep d r ok n goeie kennisse van t gebruuk van t zeêuws is daermee nie zoô oôg as dat van t limburgs maer zeker oôger as bevobbeeld t drents dat maer deu d n elt van de bevolkienge daer gesproke oort de gebieden mee t meêste dialectgebruuk waeren goereê schouwen duveland en westelijk zeêuws vlaondere in t bezonder vielen durpen as bru erremu waschappel en n oôpe durpen in zeêuws vlaonderen op deudat d r zelfs nog meer as van de joengeren zeêuws sprak in de steeën is t n steês kleiner orende minder eid die a zeêuws praot t andeêl zeêuwse sprekers oor vo de steden en ulder directe omgevienge geschat op n derde in middelburg en vlissienge liekt dat nog vee laeger te leien ondanks dat t dialect sterk mee de boerenstand oor geassocieerd ka je nie zeie dat t te lieën eit onder n gebrek an prestige de meêste sprekers bin groôs op ulder taele die an ze dikkels de moôiste van aollemaele noeme deu zukke waerderienge liekt t nie vo d n and te leien dat t zeêuws gauw za verdwiene en binnen zeêland ziee me dus noe een oplevienge van de streektaele vooral in de culturêlen oek zeêland is daèmee gin uutzonderienge in europa neê zeêland doe volop mee an wat dan eêt de europese dialectrenaissance de wedergeboorte van t dialect waèrof t befaemde taelkundig onderzoeksinstituut het meertens instituut kommende baemisse op nederlands vlak een groôt onderzoek naè gae doee de oplevieng van t dialect zòas me noe ziee in het biezonder in literaire muzikale en theatrale vurmen en dat leênt z n eige vanzelf uutstekend vo volkskundig of ethnologisch onderzoek wan je moe wè s over je eige benepe grenzen eene kieke om te begriepen wat er thuus speelt de lèste jaeren is t r in nederland net as in vee andere dêlen van europa een opmerkelijk verschiensel waer te nemen terwiel t dialect z n oorspronkelijke betêkenisse van aolledaegse omgangstaele tussen gewone mènsen an t verliezen is en in sommige streken a êlemaele verdwene is rukt het drussig op in zei mae culturêle domeinen waèrof t nooit eerder een soortgelieke rol speelde zòas bie religieuze diensten literatuur popmuziek toneêl en cabaret de instellienge van streektaalfunctionaorissen in nederland is een gevolg van de dialectrenaissance kennelijk leeft er in in t provinciaole bestuur de gedachte dat streektaele en streekcultuur zò belangriek zien dat ze de financiering van een eige functie rechtvaerdigen an de andere kant moete de functionarissen geziee ore as stimulators van een herleefde belangstellienge en een legitimatie van die belangstellienge as een ambtenaer z n eige d r mee bezigoudt moet t wè belangriek zien en de provincies die a een bitje verder bin as zeêland voere natuurlijk vrolijk een verschillend beleid in gronienge moe de betrokken ambtenaer een taelkundige weze in twente moet t er eên zien zonder specifieke taelkundige achtergrond maè wè mee een stèrke band mee de eigen cultuur bievoorbeeld een schriever of zanger leêp is in dit verband ook de locatie van de werkplekke van die functionaoris in gronienge is dat de universiteit in drenthe het provincie uus in andere plekken gaet t om een zò n bitje zelfstandige locatie of instituut d r bin zòvee verschillen omdat er bie de verschillende politieke besturen natuurlijk verschillen van opvattiengen bestae over de rol en t belang van de streektaele muziek is n vurm van kunst die a d r eige bezegouwt mee geluud d r bin vee definities van muziek die a nogal flink van mekarre kunne verschille om a d r in amparte culturen zovee verschillende muziek gemaekt oort zoô bin d r volkeren die an t woôrd muziek nie eêns is kenne oôk kan je de beteêkenis van t woôrd in de westerse wereld goed zien veranderen deu de eêuwen ene belangrieker dan de definitie van t woôrd muziek is toch de notie d rvan bie de meêste mensen is t meteên dudelik of n stik geluud wè of geên muziek is al bin d r wè twuvelgevallen de muziek oort nog meêr as aore kunstvurmen ingedeêld in genres daerbie bin d r tweê utersten n indeêlienge nae stiel en cultuur en n indeêlienge nae toepassienge bie t eêrste oort de muziek ingedeêld in westerse muziek afrikaonse muziek indiaose muziek enzo vadder bie t tweêde ei je t over kunstmuziek amusementsmuziek volksmuziek en toegepaste muziek toch is geên van deze tweê indeêlienge bie ons gebrukelik meêstal spreke ze van klassieke muziek popmuziek wereldmuziek en jazz en blues bie die indeêlienge staet t westen wè glad in t centrum alle aore muziek dan de westerse oort ineêne onder wereldmuziek weggezet in sommege muziekculturen voôraol die mee n kunstmuziek bestaet n muziektheorie de weêtenschap die a de muziek bestudeerd eêt muziekweêtenschap of musicologie walchren ollans walcheren is n hebied en n schiereiland in t westen van de provincie zeêland en bestaet uut de drie hemeênten middelburg ter veere en vlissienge walchren oort omslòte deu de noôrdzeê de westerschelde en t veerse meer walchren is n voortzettienge van t schiereiland zuud beveland an de hemeênten bossele en hoes in de onderstaende alinea s bin de belangriekste hebeurtenissen van de walcherse heschiedenis te lezen wat an me zeker wete is da walchren a in de romeinse tied n beweund hebied was mee domburg as belangrieke andelsplekke de vermoedelijke naeme van domburg was in dien tied walacria wat den oorsproenk van de naeme walchren verklaert in bin resten evonden van n an de godin nehalennia hewiede tempel d r waere ôk altaren evonden die bin deu kooplieden an de godin opgedraegen uut dankbaarheid vo ulder be ouwe vaert in de en en en eeuw overstroomde n grôôt deel van zeêland en t hebied bleef zo hoed als onbeweund vanaf de en eeuw wordt zeêland stikje bie bitje ingepolderd wi deu ame minder land overstroomd wier de vruchtbaere zeêuwse klei is heschikt voh landbouw en langzaem mae zeker nimt de welvaert in t hebied toe vanaf de dertienden eeuw verschiene durpen en steden de bevolking leeft van landbouw en visserij en ok de handel is belangriek omdat walchren over zee hoed beriekbaer is de zestienden eeuw was n in historisch opzicht interessante tiet wirin walchren nest hoede tieden ôk slechte tieden kende tijdens de tachtigjarigen oorlog was t hebied vaek bie oorlogshandelinge betrokken di nest kende t hebied ôk overstromingen wi onder de allerheiligenvloed van in de zeventienden eeuw was voora middelburg een belangrieke stad nae amsterdam wast ok een van de groôste steden van de zeven vereênigde nederlan n dit was n periode van teruglopende welvaert den economie stagneert met uutzondering van de landbouw in werd t kanaol deu walchren hehraven dit brocht weer enige welvaort nae de landing in normandië in juni snokten de geallieerden snel op richting de nederlandse grens in september wieren de zdelijke provincies bevried inclusief zeêuws vlaonderen de mislukking van de operatie market garden maekte voorlopig n einde an d n opmars van de geallieerden ôk op walchren heersten de dtsers nog van hieruit beheersten ulder de toegangswegge toet de haevenstad antwerpen en t geallieerde leger oa nen grôôte aanvoerhaeven nodig de havens in normandie waren te beperkt en te ver op oktober nam de canadese e divisie nae zeer felle evechten de kreekrakdam de volgenden dag konde ulder t plekje rilland bath bevrieden de schotse e lowland divisie landde op de zuudkust van zuud beveland pas op oktober was geheel zuud beveland bevried de duutsers ieuwe stand bie de sloedam ier vonge dan ok zwaere gevech n plaes de slag om de sloedam om de toegangsweg nih antwerpen open te stelle was ôk walchren nodig maar de sterke duitse verdediging maekte n landing hier n achelijke zaek dirrom wieren op oktober de dieken van walchren bie waschappel gebombardeerd walchren kwam onder waeter te staen ondanks waarschuwingen aan de bevolking mej strooibiljetten op oktober vonden inwoners van wasschappel de dood van de woonhuuz n wieren vernietigd ôk de dieken bie vlissienge rittem en veere wieren gebombardeerd op oktober wier waschappel opnieuw bestookt om t gat in de diek te vergrôôten en verdiepe walchren kwam onger waeter te stao ok we bekend as de inundaotie van walchren op november waeren de duitsers tenslotte zodanig verzwakt dat de engelsen an land konden gae op november was walchren vrie in de nacht van januari op feberwari wier zeêland etroffen deu de waetersnoôdramp van walchren wier ier deur hlad nie zô èrrug deur etroffe as de oare eilanden om zoô n ramp in de toekomst te vorkommen wieren vanaf de deltawerken uutgevoerd een bie effect iervan was dan de verbindiengen mee de rest van nederland flienk verbeterd wieren de veerse gatdam uut n onderdeel van de deltawerken verbindt walchren mee noôrd beveland t vroegere veerse gat heet tegenweurdig t veerse meer en is n populair waetersportgebied dat vee toeristen trekt de haven van de stad ter veere is deu den anleg van de veerse gatdam nie mii mej de zee verbonde wi deu de vissersvloot van veere moest uutwieke de kustlijn is echter deu de anleg van de dam anzienlijk verkort wat het hevaer voh overstroming van walcheren flink vermindert walchren is n overwegend landelijk hebied de twèè grôôtste plekken op t eiland bin vlissienge en middelburg dizze steden vurme saemen n stads ewest ten noorden van middelburg leit t historische stadje ter veere an t veerse meer en op t meêst westelijke puntje leit t historische wasschappel walcheren eit drie hemeêntes te weten ter veere middelburg en vlissienge het hrôôtste durp van walchren is koukerke da ten noorden van vlissienge en ten westen van middelburg leit de hemeênte veere bestae uut durpen wi onder koukerke koudekerke aegte aagtekerke melis meliskerke bkerke biggekerke grieps grijpskerke zoetelande zoutelande waschappel westkapelle domburg oôskappel oostkapelle d n polder gaepienge gapinge strôoskêrke serooskerke en ter veere veere walchren is een godsdiensteg eiland wan di bin veej kerken en de naeme van t hrôôtste hedeelte van de durpen eindigt meej kerke walchren telt diverse badplekken wi van domburg de bekendste is andere badplekken bin zoetelande waschappel oôskappel en d n polder bekend zien ok de walcherse schaepen de noôrdzeê is n randzeê van d n atlantischen oceaon die a in west europa leit ze oor gedefinieerd deu de kuste van noord frankriek belgië nederland noordwest duutsland west denemarken t zujen van noorwegen en de oôstkuste van groôt brittannië ze is onder meêr de naemgeefster van zeêland de noôrdzeê is de drukst bevaere zeê t r waereld en is van groôt economisch belang ok is t n vreêd belangrieke biotoop daerin vee verschillende beêsten endemisch tuus bin vo de visserieje is de zeê ok eel belangriek d r komt vee boômkorvisserie voo de noôrdzeê is net eênder as de zuderzeê an zien naem gekomme deu de friezen die a in de middeleêuwen n belangriek zeêvaerend volk waeren vò ulder lag de zeê te noôrden nie te westen zoô as in olland en zeêland die naemen bin laeter in t westen van t land overgenome t gieng deudat de nederduutse hanze die naem oôk gebruukte zelfs zoô vaorde dan ze in noorwegen daer a de noôrdzeê juust ten zujen van leit ok nog van nordsjen praote in denemarken oort de naem nordsen nessens d n eige naem vesterhavet gebruukt mee n oppervlakte van km is de noôrdzeê n betrekkelik kleine zeê bovendien is ze relatief ondiepe mee n gemiddelde diepte van meter ze leit bekant elemaele op continentaol plat en valt daerom bie iestieden droôg de noôrdzeê eit een echte binnenzeê de waddenzeê die a van noôrd nederland tot an denemarken loôpt de waddenzeê oort deur n antal eilanden de waddeneilanden van de noôrdzeê ofgescheie d r leit mar eên eiland in volle zeê helgoland in t noôrden leit n diepe geule juust langs de kuste van noorwegen dit noeme ze de noôrse kille ier en dae leie d r minder diepe stikken in de noôrdzeê die a banken genoemd ore de bekèndste daevan is de doggersbanke vò de zeêuwse kuste leit oôk nog de schouwenbank in t noôrden gaet de noôrdzeê over in den atlantischen oceaon in t noordoôsten in t skagerrak in t zuudwesten in t kanaol d r stroôme verschillende rivieren in de noôrdzeê uut waeronger de schelde de maes de rijn de elbe en de theems buten de zevenmijlszoône was de noôrdzeê eêuwenlank in niemand z n bezit mae naedan ze nae d n tweêden wereldoorlog begonnen mee nao olie en gas te boren ontstieng de be oefte an n verdeêlienge van de noôrdzeê in wier n verdrag opgesteld daer a eên en ander in geregeld wier de eêrste anzet tot vurmienge van t noôrdzeêbassin wier al miljoen jaer vromme gedaen maer in t tertiar tiedperk wier t pas definitief gevurmd mee t end van de lèsten iestied jaer vromme liep t bassin langzaeman vol tot an t niveau daer at t noe op staet n intersante vindplekke van fossielen is de doggersbank daer an mammoetresten gevonden bin ten zujen van de doggersbank leit de klaeverbank n grindofzettienge uut d n tied dat de noôrdzeê droôg lag en ier n rivier lanksliep t zoutge alte in de noôrdzeê verschilt mee plekke en tied van t jaer mae leit naebie de promille bie riviermonden en tussen de en in t noôrden van de zeê dat eit d rmee te maeken dat t rivierwaeter z n eige slecht vermengt mee t zeêwater de gemiddelde temperatuur is in de winter graod celsius en in de zeumer graojen van noôrd nae zuud bin dae groôte verschillen in wat a meteên opvalt an t noôrdzeêklimaot is de groôte vatbaereid vo depressies deu zien liggienge is de luchtdruk dikkels nogal laeg zuudwestewind komt veruut t meêste vò roend de oôstewind betrekkelik weinig zwaere sturmen van windkracht of oôger komme dikkels vò in januaori is dat in van d n tied de bedekkiengsgraed dat wil zeie t deêl avn d n eêmel dat a mee wolken bedekt is leit gemiddeld zoô roend wat a oôk relatief vee is naevenant valt d r oôk vee regen in de vroege zeumer komt mist vee vò deu t zeêklimaot bin de temperatuurfluctuaties beperkt in vergliekienge mee t land t groôtste deêl van de noôrdzeê eit in de klimaotindeêlienge van kppen n cfb klimaot maetig regenklimaot alleêne t uterste noôrden valt onder cfc regenklimaot mee korte koele zeumer in de open zeê komme eigelik alleên mae microscopisch kleine plantjes vò die an deêl uutmaeke van t plankton langs de kuste ei je wè groôtere planten voral bruunwieren aollereêrst bestaet t ongewerveldenbestand oôk uut minuscule planktondiertjes die an saeme mee t plantaerdeg plankton as voedienge diene vò de visse in de noôrdzeê verders komme d r in de noôrdzeê n oôpe kwallen vò inktvissen zoôas de zeêkatte bin der oôk zoôas gezeid voeie de vissen d r eige voral mee plankton omdat dit eêl vee vòkomt in de noôrdzeê is t r oôk n keur an vissen te vinden voardeweg de talrieksten is vanouds d n aerienk juust as de makrele en d n ael n vis die a kort onder t waeteroppervlak zwemt boôjemvissen bin onger meêr de kabeljauw de scholle de schelvis de wijting en de tonge al deêze vissen ore deur maessen opgegete en daerom in de noôrdzeê gevangen waermee ulder antallen deur overbevissienge ofneent groôtere vissen daer a nie op gejogen oort bin de maenvis en verschillende soôrten aoien daeronder de ondsaoi en de kataoi de kleine en middelgroôte vissen bin t eten vo de zeêzoôgdieren die valle uuteên in tweê groepen de walvisachtigen cetacea en de robachtigen pinnipedia walvisachtigen die an in de noôrdzeê vòkomme ore meêstal as dolfijnen erkend wat a n kwestie van definitie is de meêste biologen gebruke de naem dolfijn in de taxonomie nie meer is de witsnuutdolfijn komt vandaeg d n dag t meêste vò op ope zeê oort n nogal is verward mee de witflankdolfijn aore vee bekendere soôrten bin d n bruunvis d n tumelaer en de gewonen dolfijn die a in de kouwe noôrdzeê nie eêl dikkels te zieën is vanof de jaeren derteg bin de meêste soôrten voral bruunvis en tumelaer achteruut gegaen vandaeg d n dag erstelt de populatie z n eige weêr n bitje d n orka is eêl wat groôter en vor im is de noôrdzeê voral d n trechter t zujelike deêl d rvan eigelik vees te ondiepe dit geldt glad elemaele vò de potvis die bie d n trek van de noôrdelike ieszeê nae t zuje soms de fouten afslag neemt ast n in de noôrdzeê komt spoelt n dikkels an op t strange mee d n doôd tot gevolg wat de robben angaet komme vòral de gewone zeê ond en de grieze zeê ond vò d n eêrste is overal te zieën d n andere komt an de britse kuste vò in zeêland is de gewone zeê ond al steês meêr te vinden mae nog altied nie eêl dikkels lanks en op de noôrdzeê bin eêl t jaer deur vee veugels te vinden n typische zeêveugelfamilie bin de meêuwen soôrten die an op of bie de noôrdzeê vòkomme en dae foeragere bin de kolle de sturmmeêuwe de drieteênmeêuwe de kleine mantelmeêuwe de groôte mantelmeêuwe de kokmeêuwe en de zwartkopmeêuwe mee as zeldsaeme soôrten de dwergmeêuwe de geelpoôtmeêuwe en de vorkstaertmeêuwe sterns bin d r oôk vee dwergstern groôte stern noôrdse stern visdieve mee de lachstern en reuzenstern af en toe op deurtocht de noôrdse sturmveugel oor oôk nogal is vò n meêuwe of stern angezieë maer is d r nie mee verwant van de strandloôpers komme de bonte strandloôper de kleine strandloôper en d n drienteênstrandloôper an zeê vò enden die an zeê leven bin de brilduker de eiderende en de zeê ende vedders broeie nog tweê plevieren de bontbekplevier en strandplevier an zeê nieuw zeêland iengels new zealand mori aotearoa is n land dat a in de pacifische oceaon leit t n oôsten van australië nieuw zeêland beslit n oppervlak van km en a in inweuners duzenden jaeren heleen von op t noôrdereiland de oruanu uutbarstieng plekke de hrossen uutbarstieng aller tieden deur dezen uutbarstieng onstoeng een caldera noe bekend as lake taupo in nae een laetere uutbarstieng kreeg t meer zen udihe hroôtte de eêste beweuners van nieuw zeêland de mori kwamm n tussen en an bie nieuw zeêland wat an ze aotearoa t land van de hroôte witte wolke noemn sommihe bronn n hetuhen van nog eêdere beweunieng wat a nie zeker is aotearoa t land wir an de mori an land kwamm n besloeg eihlijk allaen t noôrdereiland mè tehenwoordig wor ok t zudereiland derbie inbehreepn abel tasman en zen bemannieng waeren in december de eêste europeanen in nieuw zeêland ze probeern contact te lène bie de bevolkieng mè naedan ienkele bemanniengsleedn wiern vermoôrd trokkn ze ni tonga in oktober kwam james cook een britse luitnant meêdere keern an land om handel te drieven mie de mori in kwamm diverse walvisvaeders te vaert rondom nieuw zeêland en een poosje iernae vestihen de eêste europeanen der eihen in nieuw zeêland nae deze vestihieng kwammn rehelmaetig onhereldheden voe tussen de mori winae a in een pohieng ier een eind an te maeken op feberwari t verdrag van waitangi wier eteêkend in was nieuw zeêland t eêste land t a t stemrecht voe vrouwen invoern nieuw zeêland besti uut twi hroôte eilan n t noôrdereiland en t zudereiland twi hescheien landmassa s hescheien deur straet cook t zudereiland is t hroste en wor escheien deur de nieuw zeêlanse alpen den oôgsen berg ierzò is de mount cook mie meters t noôrdereiland is vulkaonisch en der lop een vulkaonische zoône van t min n ni t noôrdoôssen den oôgsen toppe de vulkaon ruapehu is meter vadder besti nieuw zeêland uut nog meêr eilan n wironder de chathameilan n wivan stewarteiland de hrossen is dit eiland lig kilemeter ten zuden van t zudereiland en wor escheien deur straet foveaux den oôgsen bergtoppe van stewarteiland is mount anglem meter qua bevolkiengsantal is waiheke eiland t derde eiland van nieuw zeêland een eiland kilemeter voe de kust van auckland in de holf van hauraki nieuw zeêland is t mist hesoleerde land ter waereld t dichsbieziende land is km ten noôrdwessen australië hescheien deur de tasmanzeê ten noôrn lihhen nieuw caledonië fiji en tonga ten zuden lig antartica nieuw zeêland is een parlementaire democraotie mie een hrondwet en dus ok een constitusjoneel konienkriek nieuw zeêland is onafankelijk van t vereênigd konienkriek sins jannewari t staetsoôd van nieuw zeêland is elizabeth ii vertehenwoordigd sins deur houverneur heneraol judge anand satyanand der offisjele titel is her majesty elizabeth the second by the grace of god queen of new zealand and her other realms and territories head of the commonwealth defender of the faith de troonopvolher is charles prins van wales hertog van cornwall t nieuw zeêlandse parlement besti uut een leedn tellnde kaemer ieruut wor een kabbinet saemenesteld van circa ministers de premier sins oktober jacinda ardern van de labour partij lei t kabbinet in de udihe situaotie zien in t parlement partijen vertehenwoordigd nieuw zeêland ei een hemaotigd zeêklimaot t wermste hedeêlte lig op t dichter bie de evenaer helehen noôrdereiland mè in de rehio s nelson en marlborough zien de miste zunuurn te vin n ier val jaerlijks mm neerslag in t zuudwessen van nieuw zeêland val de miste rehen zô n mm per jaer ten oôssen van de nieuw zeêlanse alpen val vee minder rehen in de nieuw zeêlanse alpen val in de winter vee snieuw en ier zien der ok skiehebieden vadder heers in de bay of plenty en northland een subtropisch klimaot wideur an ier vee kiwiplantaozies zien te vin n vanwehe zen afelehen positie ei nieuw zeêland vee endemische soôrten ontwikkeld in t rehenwoud wivan een hroôt deêl nationaol park is leven tientalle vaernsoôrten en de endemische passieblomme tetrapathea tetrandra aore endemische plantesoôrten zien de zeldzaeme clianthus puniceus en de pohutukawa nieuw zeêland tel slechs twi inheemse zoogdieren beie vleermuzen laeter wiern echter ok beêsten as ratten on n kattn en voskoesoes inevoerd die an hroôte schaode anbriengen an sommihe veugelsoôrten nie vliehende veugels as de takahe kommn nog slechs voe op ienkele nie deur zoogdieren beweunde eilanjes voe de kust nieuw zeêland tel weinig reptielen en amfibieën wivan de brug aehedisse de bekensen is dezen ei hin directe verwant n binn n de reptielen en neem een aparte plekke in vadder is der de femielje van de nieuw zeêlanse oerkikkers ok tel nieuw zeêland vee endemische veugelsoôrten wionder de takahe de kakapo de kea en de kaka de inweuners van nieuw zeêland ok wè de kiwi s enoemd waeren in totaol in op t dichter bevolkte noôrdereiland weun onheveêr driekwart van de bevolkieng tehenover een kwart op t zudereiland de dichsbevolk n rehio van nieuw zeêland is greater auckland wir an een miljoen inweuners weun n de miste inweuners van nieuw zeêland komm n oôrsproenkelijk uut t vereênigd konienkriek of uut ierland zò n seventig percent van de bevolkieng kom uut europa onheveêr percent van de bevolkieng besti uut aziaat n en mensen uut oceanië van de bevolkieng besti uut de oôrsproenkelijke beweuners de mori nieuw zeêland is een vrie rieke hendustrialiseerde naotie mie een vrieëmarteconomie nieuw zeêland is vrie afankelijk van de import en export exportproductn zien schaepe en rundvleês zuvel fruit vurral kiwi s vis en out importproductn zien voertuhen mesines petrolium en elektronica handelspartners voe de im en export zien australië de vs en japan opkomm nde marten in nieuw zeêland zien de filmindustrie wienbouw en toerisme in a nieuw zeêland een overleg tussen china voe vrieë andel iermie radio en tv stasjons spoorwehen postbedrieven en telecombedrieven zien sins heprivatiseerd den udihen inflaotie van de nieuw zeêlandse consumentnpries is de laegsen ter waereld nieuw zeêland is verdeêld in de onderstaende rehio s die an bestierd worn deur een rehionaole raed ierneffen zien der territoriaole autoriteitn en de volhende vier overzeêse hebiedsdeêln vee van de nieuw zeêlanse cultuurelement n zien een mengelienge van de cultuur van de mori en die van de europeanen de poppulairste sport op nieuw zeêland is buvobbeld rugby een westerse sport en voe een wedstried iervan wor aoltied eêst een haka een dans van de mori uutevoerd aore poppulaire sporten zien cricket en holf ok sporten as bungeejumpen en zorbing èn der oorsproeng in nieuw zeêland nieuw zeêland werd door enkele hollandse cartografen nova zeelandia genoemd vernoemd naer de provincie zeêland toen de engelsen later nieuw zeêland veroverden vertaalde james cook nova zeelandia naer new zealand noôrd beveland ok wel noord beveland ollans noord beveland is n eiland en gewezen gemeênte in de provincie zeêland ze leit tussen de oôsterschelde ok gewoon schelde genoemd in t noôrden en t veerse meer in t zujen mee schouwen duveland is t verbonde deur de sturmvloedkeêrienge en de zeêlandbrugge mee walcheren deur de veersegatdam en mee zuud beveland deur de zandkreêkdam de gemeênte ao in onheveer inweuners en n eit oppervlak van km daevan km waeter daemee is noôrd beveland n vreêd dunbevolkt gebied noôrd beveland eên stad kortjeen plekken op noôrd beveland bin geersdiek kamperland kats kursplaete en wissekerke esproke wor ier t noôrd bevelands in de oud eid stoeng d r bie kursplaete n romeinsen tempel t r eêre van de keltische godinne nehalennia die a deu de romeinen overgenomen was in eit n visser votiefsteênen uut deêzen tempel opgevist daerrond eit n durpje gelegen dat a ganuenta genoemd wier an t end van de derde eêuwe rocht t gebied verlaeten deurdat t steês meer overstroômde en deur de invallen van de germaonen vanaf de achtste eêuwe kwaemen de eerste kolonisten weêr nae t eiland die an eêrst op vliedbergen weunden mae nae de sturmvloed van dieken goengen anleie nae nog n vloed in wier eêl t eiland bediekt de felixvloed van en de elisabethsvloed van vaegden achtereên eêl t eiland mee zien bevolkienge weg pas vanaf t end van de zestiende eêuwe wier t eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de zeventiende eêuwe kwaeme d r nieuwe beweuners naer t eiland niet alleêne uut zeêland maer uut eêl zuud en west nederland en zelfs uut de zudelike nederlanden en frankriek dat waeren voral eirebeiers die an nae t inpolderen as boer in de polder goengen weune in wiere de gemeêntes kursplaete en kats an kortjeen toegevoegd in volgde saemevoegienge van kortjeen en wissekerke toet noôrd beveland ieronger t verslag van de weatersnoodramp op noôrd beveland verteld deu de diekgraef van de polders oud en nieuw noord beveland op jannewarie was t r n spriéngvloed saemen meej n noordwester sturm as diekgraef ha ik n uutnóódehienge hekreehe voo d openienge van t nieuwe hemêêntuus van kurtjeen toen a k mee m n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree zah k dat n dam noh onder waeter stong en t most eiheluk lêêg waeter weeze dat stong m n nie an de fêêstelukke openienge van t gemêêntuus wier hedae deu de commèsarus van de konehinne jhr de casembroot die is nog bieties weg kunnen hae de biejêênkomste was in t gemêêntuus nog volop gaende toen a k deu m n waeterbouwkunduhhe sinke wier hewaerschuwd dat t waeter in d oôsterschelde buutenheweun oahe stong ik gaf dat deu an de burhemêêster mè die zag d r nog gin hevaer in t stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m n wee op en ie zei dat t waeter nog oaltied steeg dat è k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d ri ok hezeid da k weg gieng nae colijn mee persenêêl van de polder è m n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote t waeter kwam a onder de schotbalken deu k è derect kas en kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen êl kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke op n zeker oahenblik behon de stenen beer tussen twi riebaenen te wankelen toen è k de meansen toeheroope da se d r wat an moste doewe d r kwam n buutenheweune aksie tot stand en wier de stenen beer z hoed meuheluk verstearkt kursplaete bleef zodoende hespaerd mèr ok de polders oud en nieuw nor beveland op zondag febrewarie wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu t ovérslaende waeter ok wiere de meansen die a in de kasse anna en óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele deze meansen waere deu m n vrouwe z lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon zodoende konne ze herèd óóre n boer en boerinne in d óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen wiere verrast deu t oalmè oaher kommende water meej n zakmes ei boer de dreu toen n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne de volhenden ochen konne ze ok herèd óóre ok vee oare meansen è d r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle bie kasseveer bin toen ealf meansen verdronke omda d uusjes in mekoare waere hezakt op kurtjeen bin toen nog meansen verdronke en stong t éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien de volhende daehen kwaeme d r vliegtuuhen eeten en hoed wir a hebrek an was droppe d ulpverlêênieng was buutenheweun d r is vee veranderd buuten d ouwen tied verheleeke mee vroeher ok op d oeven t gae noe oal mee mesienen en trekkers oales is hemoderniseerd ok in uus de boeren eete noe bróód van d n bakker di óór nie mi zealf hebakke di óór nie mi hekaernd nie mi heslacht en z è naehenoeg hin mealkkoeien mi wè beestjes jong vee om de weijen en s winters op stal nog oaltied hae t n boer die a op ouwt mee boeren die gaat rentenieren op t durp weune di è bienae oal die meansen n móói uus n bunhalow of villa zeahe ze noe n eihe uus of nog van d ouwers t êêne wat hróóter as t andere ka je nog vee vinde ier behalve die in d earm uusjes weunde van de kearke uusjes van de diakonie die earm uusjes bin d r op kursplaete nie mi wè bejaerde weunienkjes in de hróóte uuzen in de voostraete oa je n vookaeme n alcoof n achterkaemer n binnenplaese en dan los de keuken dat was oaltied nie êênder t eanden de lange hank gang was ok wè s de keuken an bie bebouwd in de hank kwaem d n trap uut boven oa je n paer kaemertjes an de voorkan g t en de droagzolder voor de waste d r achter en overl schuufraemen achter de keuken was n waskot di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe buuten oa je dan t sekreet nog mê mêêstentied zeide ze t uusje laeter ik hae s ni achter achter t uusje lag d n bleik en d ovenieruhhe groentetuin en n ouwe schuure mee n paerekribbe bocht en n plokke ruif saeterdags kwam de jonge boer en z n vrouwe s middegs mee t herijtje ni t durp mee te butterkurf hengselmand en d eijers de boer spanden uut in de voostraete en de boerinne brocht te butter en d eijers bie d r klanten t paerd wier in de schuure hestald di koa je in d achterstraete in bespraeke t weark op t land en de koersen sommuhhe laeze de knoeier de financiële koerier s aevens hienge ze ni de soos in de patrijs t is wè veranderd t ei earg hewist op kursplaete zo vee toegespiekerde zaeken en uzen a d r waere ze bouwde vee nieuwe uuzen in zuid ok wè de puist benoemd achter d ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes dus verkochte de ouwere meansen d r uusje voo of gulden an n maekelaer en hienge in rustoord weune van de jonge meansen waere d r n drie onderd op één jaer ni de botlek hae wearke dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw d r wier ok hependeld ni de herofabriek oales bie mekoare wier t earg mee te leegstand van de uuzen de meansen die a in hoes of bie péchiné of an de hróóte wehen wearkten die wouwe wè vrom komme ni kursplaete mè dan asjeblieft in n uur uus de hemêênte wier op n óórzittieng van de provincie anheraeje a te plaeselukke tummerlui t nie anduste om dan mè de christelukke weuniengbouweverêênehieng walchere in te schaekelen t wiere hróóte koapuuzen t was wè z da te bouwlui è om uure ni middelburg vrom hienge wan de reize órde ok bie de dagtaek d t kwamme ok nog hoedkoapere uuzen bie ze waere oalehaere hauw beweund sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d r uus n eihe uus dan ee dan ei je nog de leegstand d kwamme vee duutse toeristen op of ok meansen uut braebant die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte toen kwam de renovasie of te wel verniewieng oal de weuningwet uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder ouw moste voo gulden p r stik vernieuwd óre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre flak nae d n oorlog was de bouw van deze uuzen eiheluk revolutiebouw hewist nae inkele jaeren bin d r noe rékréasie uuzen in de voostrate de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt zealfs t vroehere hemêênt uus of êêrder nog pold uus is hlad herestaureerd in de vroehere trant bie kats wier een werkhaevene an eleid mee twee grote portaalkraenen weer de brugelementen voo de zeêlandbrugge wiere ebouwd de drievende bok ir j g snip zettende de verscheie elementen op d r plekke de gemeênteraod van noôrd beveland bestit uut zetels hieronger stit de samenstelling van de gemeênteraod sind nederland frysk nederlân is n land in europa en wè t in europa leiende deêl van t konienkriek der nederlan n t grenst an belgië en duutsland en leit in t westen en noorden an de noordzeê oôdstad is amsterdam aore steêën bin o a rotterdam d n aegt utrecht eind oven en greunienge t land is lid van de eu en stae bekend om zien riekdom an waeter populair oort t land ok wè olland genoemd nederland is grô ndeels vlak mee as hoôgste punt de vaalserbaereg van meter boven zêêniveau immae in t zuudoôstelijkste puntje van limburg grôte stikken van t wess n ligge zelfs onger zêêniveau weer buutelanders dan weer vreemd van opkieke nederland onstit as land in tiejes de opstand tegen de spanjaerden in de e eeuw mikt ut land een bloeiperiode deu die ok we bekend stit as de gouden eeuw ollandse en zeeuwse schepen vaere de ele weareld over amsterdam wor ien van de groôste ste en ter weareld kolonies worre esticht in oôst indië zuud afrika en op de westkust van noord amerika nae enige tied neme de iengelse de leidende posisie over en treed er wa verval op in de e eeuw vind er vee slaeven andel plaes in breekt de franse tied an dit durende toet willem i komt an de macht in het land bloeit weer op vee kanaolen in spoorlienen worre in de e eeuw an eleid in de e eêuw breke tweê wereldoorlogen uut in de twidde weareldoôrlog wor nederland duur duutsland bezet nae dezen oorlog raeken me uze kolonies kwiet een tied van groôte welvaart breekt an iedereen kriegt een auto naedeel is we de groôte vervuuling as gevolg iervan vee immigranten komme naar nederland laeter bliekt de keerzij iervan de toegenomen criminaliteit in dat de welvaartstaet nie onbeperkt is nederland raekt betrokke bie de europese unie mee z n eênwordingsproces in wor de gulden an de kant ezet ten koste van de euro in de negentiende eêuwe ontstoenge d r vee plannen om de zujerzeê of stikken d rvan droôg te maeken dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen in wier de zujerzeêwet angenomme daerin beslote wier t plan van cornelis lely uut te voeren de drie polders die an flevoland uutmaeke oorde daerbie in kwam de noordoôstpolder klaer oôstelijk en zudelijk flevoland volgde in resp de tweê zujelijke polders daer a in t begin nog vreêd weinig mensen weunde wiere ondergebrocht in t openbaer lichaem zujelijke ijsselmeerpolders de noordoôstpolder oorde agauw bie overijssel as de polders meer beweund raekte wiere d r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken dronten lelystad almere en zeewolde uutendelienge wier in t openbaer lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie flevoland gesticht uut urk de noordoôstpolder en de zujelijke ijsselmeerpolders in de nacht van jannewari op feberwari gebeurende de ramp daerbie voraol schouwen duveland in goereê overflakkeê zwaer getroffen wier ok in de reste van zeêland nog t minste op walcheren daer aodde ze de dieken nae juust opnieuw angeleid waeren overstroômiengen mae mee vee minder doôien in komme d r in totaal mensen om t stroômgat bie ouwerkaarke wier pas ant ende van edicht in anwezigheid van konienginne juliaona nae anleiienge daervan wier t deltaplan ontworpe en uutgevoerd diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden die t gevaer uut de zeê aermen moesten aelen op t lest kwam d r uut de milieubewegienge wè verzet tege t deltaplan daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van n damme de oôsterschelde afgeschermd mee n sturmvloedkeêrienge deur de deltawerken werd zeêland viel beter beriekbaer en nam t toerisme flink toe nederland is n constitutionele monarchie mee n konienk an t oôd de konienk eit vòraol mae nie exclusief n symbolische functie de konienk vurmt saemen mee de ministerraed de regerienge of kabinet die a de uutvoerende macht in anden eit de wetgevende macht leit bie de staeten generaol in t bezonder bie de tweêde kaemer die oort elke vier jaer direct deu verkieziengen gekoze de eêrste kaemer die a nie zovee macht eit oort gekoze deu de leeën van de provinciaole staeten de provinciaole staeten en de gemeênteraed ore ok direct gekoze burgemeêster en commisaoris van de konienk ore deu de regerienge benoemd zie ok politiek in nederland nederland is onder aore lid van de europese unie en de navo den oôdstad van nederland is amsterdam de reherienge zetel echter in den aeg nederland in europa is verdeêld in provincies waeterschappen en gemeênten stand januaori de waeterschappen staen bestierlik op dezelfde oôgte as de provincies en ulder grenzen loôpe nie altied gliek zie ok lieste van nederlandse provincies nederland is verdeeld in een katteliek en een protestants deel dizze grens lopt zelfs dwars deu zeêland tehenwoordig is die grens minder deu de vergaonde seculaorisaotie mar de verschillen in volksaerd tussen dizze twee delen binne nog aoltied goed merkbaor de leste jaeren is d r een kleine minder eid van moslims ontstoô de eêrste taele in nederland is t nederlands deêze taele is officieel in eêl t land en eit de meêste sprekers de term nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen de standerdtaele n geformaliseerde vurm van t zuud ollands en de noemer vò n antal nederduutse dialecten die an in nederland en belgië gesproken ore daernessens bin d r toch nog n stik of wat aore taelen die bin te verdeêlen in tweê groepen autochtone en allochtone mindereidstaelen de eêrste ore ok wè streektaelen genoemd mae let op t woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect en kunne zoôwel n glad van t nederlands losstaende taele weze fries as n groep dialecten van t nederlands bevobbild braebants de allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an t nederlands verwant en t groôste deêl is in nederland nog joenk nederland eit vooral beroemde schilders voort ebrocht as rembrand van rijn jan steên vincent van gogh en piet mondriaan bossele nederlands borssele is n durp in de gemeênte bossele t ao in inweuners dit durpje is ellemele viekant t ligt middenin de polder a je een menuutje of vuuve fietst dan kom je bie den diek di lig een prachtig stukje strange ier kanj oltied zwemmen in de schelde t durp valt zoas gezeid op deu z n strakke opbouw n rechtoekig plein mee daervanuut vier straeten eên naer elke windrichtienge die an weêr uutkommen op vier singels saemen oôk n rechtoek allebei de rechtoeken bin opgebouwd volges de gouwe sneê voral t pleintje middenin eit nog vee munumentaole fraoie uzen en gebouwen bie bossele staen tweê energiecentraoles eên thermische en eên kerncentrale butendien staet r nog n opslagplaese vo radioactief afval vee inweuners van bossele bin lid van de grifformeerde gemeênte bie de twidde kaemerverkieziengen van stemde naebie op de sgp d n dichter hans warren is in bossele gebore in de e eêuwe was bernardus smytegelt ier dômenee van tot frans dieleman de kolle zeêkolle of kollemeêuwe latien larus argentatus is n veugel uut de fermielje meêuwen laridae die a voraol lanks de kusten van europa vokomt maer ok gezieën oort an de kusten van noôrd amerika en steês meer in t binneland van west europa in t waeterrieke nederland bin d r tussen de en broedpaeren t rwiel d r op t nederlands deêl van de noôrdzeê nog vee meer geteld ore toet an de tweêde waereldoorlog nam t antal kollen toe daenae nam t jaerenlank af deu de jacht en t eierraepen toen a dat verboje wier kwaeme d r weer meer zulvermeêuwen de veugel nam noe ok t binneland in bezit in vee duungebieden staet t antal noe wel onder druk vanwege de erintroductie van de vos in zeêland daer a dat nog nie gebeurd is gaet t de veugel nog altied goed n bie effect van de vossen in de dunen is dan de meêuwen noe nog massaolder nae de steeën trekken en daer soms plaegen vurmen de kolle is toet centimeter lank en eit n vleugelspanwiedte van ongeveêr centimeter t vintje is wat groôter as t wuufje t verenkleêd is wit mee grieze mantel en bovenvleugels en zwarte vleugelpunten de kleure van de poôten varieert van groengeêl via geêl en vleiskleureg toet roôze en roôdachteg afankelik van ondersoorte in onze streêken bin roôze en vleiskleurege poôten t gebrukelikste onderop z n knalgeêle snaevel eit de kolle n typische roôje plekke de oôgen bin geêl mee n zwarte pupil n n roôje omrandienge t winterkleêd verschilt naebie nie van t zeumerkleêd de veugel eit dan grieze streêpen op de kop nekke en borst de kolle eit nie minder as vier verschillende uterlike staodia daerin alleêne de kleure van de poôten tzelfde bluuft de joengen ore mee brune veêren gebore die an daenae eêl d n tied witter ore de oôgen bin in t begin nog zwart zoôdan de joengen nie gemakkelik te onderscheien bin van die van de sturmmeêuwe of de kleine mantelmeêuwe de kolle leeft in t algemeên in groôte groepen bie mekaore ze broeie in kolonies en trekke dikkels ok mee meêr exemplaoren nae t binnenland kollen bin echte standveugels die an d r eige goed an laege temperaturen anpasse kunne bel paere ze meêstal in n kleiner gebied as daer ze in foeragere in de paertied bin d r vee minder veugels in t binnenland te zieën en vee meêr an zeê tussen vier en zeve jaer doet de kolle d rover om geslachtsriepe te oren ze broeit in groôte kolonies meêstal bie zeê en leit gewoonlik drie eiers in n nist dat a juust op de grond gemaekt oort zoô n nisten bin stikke makkelik te bereiken vo roôfdieren zoô an rotten en vossen kollen bin aollesfreters die an van nature voral schulpdieren en kleine vissen ete ok wurmen en veugeljoengen staen op t menu in t binnenland ete ze nog vee andere beêsten butendien kunne ze ok nog menselik afval vertere zoôas klokuzen frieten en van aolles wat op vuulstortplekken te vinden is kollen ete dikkels zoô vee dan ze daenae n stuitje nie meer kunne vliege t liek d rop dan ze dit doeë om in n tied van schaeste zonder ete te kunnen erremu of erremuje nederlands arnemuiden is n plekke officieel n stad maer in de volksmond n durp in de zeêuwse gemeênte middelburg an d n oôstkant van walchren in ao t inweuners erremu eit n station an de zeêuwse lijn erremu stae d rom bekend dat t vonaemelik van de visvangst leeft en awast is dat de lèste jaeren minder g ore de visserie is nog altied stikke belangriek in t durp vedders is t n geslote gemeenschap daer a nie vee immigraotie in vokomt saeme mee de inweuners van t nieweland praote ze n dialekt dat a tussen t walchers en t zuud bevelands instaet n plat dat a butendien nog weinig invloed uut t ollands te verduren g aod ei erremu bestaet uut t rechtoekeg durpscentrum mee wat onregelmaetege bebouwienge d romeêne erremu is een zogenaemde smalstad in kreeg het stadsrech n mae ad gin zitting in de staeten van zeêland erremu koos toe in tegenstellieng tot middelburg voh willem van oranje as belooning wieren de rech n verleend as volgt omschreve de burcht van arnemuden voortaan zal wezen een stad geheel en al bevrijd van de oude voorgaande keuren ordonnantiën en jurisdictie van de stad middelburch tiejes de gouwe eeuw verzandde de haevene en verèrmde het durp in de twidde wereldoôrlog is het durp in zwaer beschaedigd tiejes de strijd om walchern slag om de sloedam nae verscheie inpolderingen in het sloegebied weke de visserschepen van erremu uut nea ter veere in vong de ramp van erremu plaes toe vee vissers verdroenke bie een zwaere sturm toe ter veere in van zeê wier ofgeslote weke de schepen uut nae vlissienge erremu eit nie zo vee schepen meer mae de kotters bin over het algemeên de groôste van nederland toet an was erremu n eige gemeênte daer a ok kleverskerke bie oorde toen gieng t zeker nie zonder protesten op in middelburg de bienaem van de erremujers is viskoppen of vissticks dit oor voraol in middelburg en vlissienge gezeid het durp is aoltied mee de visserie verbonde hewi daerom oa je in de dertuhher jaeren en nog jaeren nae de twêêde waereldoorloohe nog fee leurders en leursters in óónz durp kan t nie persies naehae ma oalles bie mekoare heteld oa j r wè ruum onderd dae is wa deu die mensen hezeuld en heploeterd en dat voo naemeluk deu die leursters die in zuud beveland noôrd beveland en zêêuws vlaenderen leurden de leursters die in zuud beveland leurden die liepe vanuut óónz durp oover de sloedam de noord kroajer nae lêêuwedurp t nieuwedurp sêêren oek bossele drieweehen êênsen en wêêr ma da hienge z ook elke dreeve van n boerderie in om te kieke of se daer wa kwiet konne d r waere d r die volgden n iets nóórdelukker roete die deeje eintjessand an en asse dan oa d r vis nie kwiet waere hienge ze nog ma s eeven nae wolfersdiek mee bootje oover nae nóórd beeveland en prombeerde ze d r slag in kortgeene andere hienge vanuut óónz durp oover veere mee bóótje oover nae nóórd beeveland n hróót déél van de durpen en de boerderieën langs om d r vis kwiet te raeken soms gebeurde t wè da d r leurders waere die in vlissienge d r vis inkochte daer n andkarre of n krette uurde en êêlemael nae leseke liepe êênsen en wêêr je zou zehhe nae leseke jae dar oa ze wè oesters en mossels ma hin vis z waere d r ook leurders die d r nehoosie deeje in zuud beveland of walcheren die oa n ongdekarre die wiere hetrokke deu twêê zwaer bebouwde ongden d r waere ook leurders die fleste konne die deej t ob de flest dan oan ze n zwaere transportfiest n hróót bahoazjedraeher d r op en n êêl brêêd stuur voo hemakkeluk stuuren zokke flesten zie j a jaeren nie mi ma oalles bie mekoare henoome oan de venters t fee hemakkelukker dan de wuvven dan waere d r leurders en leursters die a van voo d êêste oorloohe mee te trein hienge nae roozendael breda tilburg en zelfs venlo dae wier vee vis d eete vee mêêr as ier omdat t r z vee roomse waere die oan n maendabbonnement ob de trein die verkochte nest t r vis ok fee hepèlde hornet die hornet liete ze meestal deu d r furmielje pèlle an ze d r vee mee mohhe neeme mee de trein meehae was foo n erremuuënaer niks vreems as se op n ander durp in walcheren nog dochte dat r n stuur in t lokkemetief was om in de bochten te stuuren wiste z t ier a beeter d r waer r wè die hienge ob de terugreis as t ier weinug anvoer van vis was pursant even nae rotterdam om dae vis in te koopen dan naeme ze nie allêên voo d r eihe mee ma konde ze de rest makkeluk an andere leurders of leursters kwiet en oan ze pursant ook nog n kleine winst t r op de vis wier in de jaeren vlak nae d êêste waereldoorloohe anhevoerd deu n de buck uut ter veere j oa dan nog gin vismijn in erremuuë dan wier r op t stationsplein zóóhenaemd op japanse of chieneese matten uutgeleid de vis wier in manden verkocht en meestal kochten dan drie soms wè vier persoenen êên mande vis in die jaeren wier de vis nog bie obbod ferkocht az dan z n mande vis gekocht waz deu êênuhhe persoenen hezaemeluk hienge ze die in helieke possies ob de matten uutlehhe waz dat gebeurd dan hieng r êên omstae en vroeg r n ander wie z n possie iz dat en noemde d n ander omstieng dan z n naeme dat gieng nie onrein en oa hin mens wat t vertéllen kommen die wiere elke dag goed uutgespoeld en in de zeumer mieke de huus an t knoaldiekje d r n tente van dat was toen d r tied fee in in iz de vishal hezet toen wier t foo deheene die zo ma kwam kieke minder hezellug ook de wieze van verkópen wier amders toen binne ze behonne mee op avbod te verkóópen t wier oallemae n bitje amders want foo de vrachtwaehen kwam r n vrachtauto in de plekke da s s deu hehae tod de twêêde waereldoorloohe toen wier r vee óógaezen deu de duutsers gevorderd en zat te nehoosie verre op s n hat in die tied wier d r ook n vishal in veere hezet en toch gek ee die wier deu de mensen inêêjls vismijn benoemd nae d oorloohe is t langzaemer and achteruut gehae d r wier êêlemae hin vis mi verkocht in de vishal t was oa in veere en vlissienge te doen de mensen die in braebant geleurd oa waere ondertussen oud geworre en d r waere hin opvolhers de leurders gienge nog n bitje mee de tied mee en naeme n ulpmootortje an d r fiest ma de achteruutgang was nie teehen t ouwen in waere d r nog welheteld viere die leure tien jaer laeter gin ien meer oallerlei óórzaeken ebbe dae an mee hollepe de mensen kreehe mêêr held wiere hemaksuchtuhher wien van de joenge mensen bakt r nog vis tuus da s ma n engkelieng de mensen kreehe ve meer vrieje tied ma da brienge ze deu an t strand dan is r ook vee konkurrensie hekomme van viswiengkels en suupermarten die oallerlei soorten hebakke vis verkóópe en de riejende kraemen nie te verheeten dat oalles ei t r toe beleid dat r van de nêêrienge niks me over is de visleurders uut erremuje gienge geregeld mit vis leure in middelburg tussen erremuje en middelburg lag t erremuuesepadje dat was een voetpad dwars deur t land mit plankjes over de dulven dat padje begon bie de begraefplaes in middelburg in liep tot t veer over de arne kort bie erremuje langs dat padje waere verschillende drienkenspitten voo de bêêsten op n keer ao n erremujenaer in middelburg mee vis eleurd z tegen n uur of vuve s aevens t wier a donker verkocht n z n laaste zootje vis an n vrowe tegen die vrowe zei t n toe kwa noe gae k zie da k bie m n vrouwe komme die middelburgse vrouwe zei toe zôôe dan bin jie voreest nog nie tuus die visleurder gieng toe op weg ni erremuje z gewoon langs t padje over n ure bin k tuus doch n t wier gauw donker dien aevond en toe t n z over t padje liep kwam t n bie z n drienkenspit en in plaes dat n rechtdeur liep begon t n rond die pit te laopen oe of n ok keek t padje zag nie mi je zou z zegge oe kan t ma ie wier eêlemaele nie moee z eit n d n êêlen nacht rond die pit elôôpe in ie kon t erremuuese padje nie vinde ie begreep wè dat n deur dat wuuf in middelburg betôôverd was toe t licht wier stong n inêêns bie t padje de betôôveringe was toe weg toe nir uus dat begriep je z n vrowe ao êêl d n nacht ongerust eweest ze was bliee toe t n eindelienge tuus kwam en ze vroeg wir ei jie no toch d n êêlen nacht ezete ie vertelde toe dat n deur n middelburgse vrowe betôôverd was in d n êêle nacht rond n drienkenspit most laopen vroeger viste ze in erremuje vee mit sloepen dat waere gèen gewone roeibôôten ze waere vee grôôter en in de regel waere di dan ok vuuf man op en ze laege zowat of voet dièpe oônze sloep lag bie de werf in erremuje t was zondag eweest in s maendagsochens eêl vroeg gienge me wir an bôôrd mit ons brôôd in wat a je dan z bieje ao me waere mit vier man in een jongen z kwaeme me an boôrd in de schipper zei allee jongens aoles klaer dan gae me gooi de towe mè los eén van de knechs gien toe ni voore om t touwe van de meerpaele los te maeken mer ie kwam daolik terug in ie zei schipper ik maek het towe nie los want kiek us di stae n kaolf zonder kop bie de vôôrste meerpaele ze zaege toe aolemaele dat kalf zonder kop t bêêst stond ma mit z n stompe van z n aoles op die meerpaele te beuken in gêên mèns durfde d r ni toe de schipper zei weet je wat manne me ouwe eest kriegsraed aolemaele gienge d r toe bie zitte en ze zoue d r om dobbele wie of t touwe los most gooie die a de minste ôôgen gooide most t doe d n vierden die gooide was t r an ie zei ik za t doee want me motte toch weg t ôôr tied ie aelde toe t brôôdmes uut de schuve van de taefel in ie zei ziezôô noe ni bove ie gieng over de planke ni de wal mit t brôôdmes in z n and ie gieng mi nae die meerpaele di t kaolf stieng in ie riep in godsnaam toe a n naem god gebruukte nam dat kaolf n zet in was inêêns weg de knecht maekte toe de towen vôôr in achter los in ie zei ziezôô dat zaekje is ok wi an de kant ze binne toe nae ter veere evaere om te gaen visse d r woonde op erremuje n visleurder die gêên kinders ao ie leefde allêên mit z n vrouwe op n zaeterdagaevend gienge ze om n ure of tiene ni bède ze zeie tegen mekaore welterusten in ze wouwe gae slaepe ma ze laege nog ma amper of ze ôôrden in t achteruus n vreemd geluud de bestie wi ze in slièpe was tegen de muur van t achteruus zdoende konne ze aoles dudelik ôôre ze ôôrden in dat achteruus vis klappe op de leien van de vloer net z as verse vis dat doet die vis klapte mè mit staert en vinnen op die leien en matten die man is gae kieke ma ie zag niks d n êêlen nacht ôôrden ze die vis klappe in ze è gêên ôôge dicht kunne doe ze begrepe wè dat r in t achteruus n spook bezig was die ulder d n êêlen nacht treiterde toe t ochend wier ieuw dat geluud op toe ze in t achteruus gienge kieke in an de leien in de matten voelde zagge ze dae êêlemaele gin vissliem aoles was drôôge in toch ao ze d n êêlen nacht dudelik vis ôôre klappe erremu is bekend deu z n klokke weerover een bekend lied eschreve is door dico van der meer op muziek van h mengers ut dat lied goôt as volgt surrender is n rockband die a in t zeêuws ziengt ze bestaet uut johan van der swaluw zank basgitaor dave vreeke gitaor kees wondergem gitaor en henry de bruin drums en ze komme uut de zak van zuud beveland uut eintjessand en omstreken de band wier in opgericht as iengelstaelege coverband maer ind jaeren tachteg stapten ze op t zeêuws over daermee aelde ze bos succes in wier ulder eêrste cd uutgebrocht en vanaf dien tied trokken ze overaol in zeêland volle pleinen en feêsttenten bie ulder muziek richte ze d r eige nae t vobeêld van normaal daer an ze dikkels mee saeme spele tussen en prebeerden ze ulder naem te veranderen in nwerk mae dat wier weer vromgedraoid omdat de naem surrender te vee ingeburgerd was schouwen duveland ollans schouwen duiveland is n gewezen eiland en gemeênte in de provincie zeêland ze leit tussen de oôsterschelde in t zujen en de grevelienge in t noôrden mee noôrd beveland is t verbonde deur de sturmvloedkeêrienge en de zeêlandbrugge mee goeree overflakkee deur de greveliengedam en de brouwersdam en mee flupland deur de flupsdam de gemeênte ao in onheveer inweuners en eit n oppervlak van km daevan is km waeter d r bin tweê steden op schouwen duveland zurrikzeê en brouwes aeven aore plekken bin aemstie briepe bru burg burgsluus dreistur elkerzee ellemeet kerkwerve looperskapelle merjaen nieuwerkerk nieuwerkerke ôk schutje genoemd noordgouwe noordwelle oôsterland ouwerkerk renisse schaerendieke schoddebozze sêêskerke sturjalland en zunnemaire in middeleêuwen waere schouwen en duuveland tweê aparte eilanden d r tussendeur liep een breêje geule die bie zierikzeê de gouwe wier enoemd en die meer nae t noorden varder gieng as sunnemare zeêland ao in die tied nie aileên regelmaetig te maeken mi vee schae d sturmvloeden mar ok omdat et een twistappel was tussen vlaenderen en olland wier er vee verinneweert de zeêuwen zelf waere verdeêld vlaemsgezinden onder jan van renisse stonge tegenover de volgeliengen van wolfert van borsele en witte van aemstie dien lesten was zelf as bastaerd van de graef van olland floris v een bitje buuten de boôt evaolle bie d erfenisse de graef van henegouwen jan van avesnes was nae de moord op floris v as jan i ok graef van olland ore jan van renisse was verbanne uut zeêland en witte van aemstie oa aolles van em in kunne pikke omdat wolfert van borsele jan van renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken eid bie de moord op floris v laeter toen t uutkwam wier wolfert elyncht jan van renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de vlaemingen bie de guldensporenslag bie kortriek ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee franse ridders in t stof biete de vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in t noorden schoôn schip maeke in dronge ze zeêland binne en sloege ze beleg vò zierikzeê in maerte kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier nae ofloap daevan in de zomer kwaeme de vlaemingen w trug d ollandse oôfdmacht onder leiding van willem van oostervant de laetere graef willem iii van oôrsprong een enegouwer zat op duuveland saeme mit utrechtenaers onder bisschop gwijde ok een enegouwer de vlaemse schepen liete toen ze de gouwe opvoere nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op duuveland de verwarring bie d ollanders was groôt gwijde wier evange enome en willem trok m zijn leger trug op zierikzeê dat t w zwaer te verduren kreeg een paer wekenlang wier t zonder onderbrekiengen besturmd toen dat nie ielp blokkeerden de vlaemingen aolle toegangen en gienge varder olland in zonder vee tegenstand liepe z aolf olland onder de voet witte van aemstie was tussendeur uut zierikzeê ontsnapt nae kennemerland en jan van renisse dee z n best in olland en veroaverde ok de stad utrecht alleên aerlem en dordrecht ielde dae stand ok zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d ollandse graef de vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome ollandse steden kwaeme in opstand en de vlaemingen drope of uut olland en utrecht vòdat de vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de gouwe op en auhustus nog zwaer evochte tussen fransen en vlaemingen de fransen stonge onder leiding van admiraal rainier grimaldi z en vloôt bestong uut franse spaanse en ollandse koggen en galeien uut genua de vlaemse vloot onder leiding van gwijde van namen bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten koggen uut vlaenderen bayonne dat toen engels was en de hanzesteden ok spanjaerden een zweed en nog een paer aore deeje mee in totaal kwam n toch mà op oagstens groôte schepen wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee en dat was in z n voordeêl bie ebbe liepe vee franse schepen vast op ondiepten en leek t erop of de vlaemingen zoue winne m de laetere vloed kwaeme de franse schepen los en keerde de kansen de aoren ochend waere mischien deur t werk van een spion de vlaemse schepen uut mekoare edreve de franse vloot in slagorde kon der toen gauw een ende anmaeke en zierikzeê was vrie de verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in wiere deur middel van tweê dammen dreister en schouwen m mekaore verbonde en ontstong noordgouwe noe konne de boeren van dreister en ok noordgouwe m paerd en waegen nae de stad zierikzeê t zuudoôstelijke stikje van noordgouwe lag t oagst was zanderig en eêt noe schoddebos vroeher wier t nog deur iedereên schorrebozze enoemd een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de e eêuw der tegenan keke in nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende sunnemare zòvaâre an eslibd dat de polder zonnemaire in bediekt kon oôre in wier slot moermond voor de dorde keer op ebouwd de dieken die van schoddebos in noôrdelijke richting nae de grevelienge liepe bleve daernae tot binnendieken de vervoers mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern t was zelfs op enome in de vlieg route rotterdam knokke de vlieg vel den aemstie in souburg waere tussen stations in de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd een soôrt kleine viertorens midden in t land dreister en wulleminadurp bezaete alletwêe zô n kunstwerk vô de route rotterdam londen ok de militaire luchtvaert was op schouwen nie onbekend vanof vliegveld aemstie wier der boven de grevelienge vôr ons durp druk oefend der lag daer een vlot as doel waerop mit fokker tweêdekkers wier edoke in sloeg der nog zô n fokker in de polder bloôis te pletter daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter clinge doôrenbos om t leven ie scheen an t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in brouwsaeven hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de fiets er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto s dat ze t slachtoffer van de belasting waere iedere fiets most een fietsplaetje è een kopere straokje mit in esloge letters in ciefers de in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d er nie vô betaeld ao auto s waere der nog nie vee je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele de miste meêssen kwamme haest nie van t eiland af rotterdam was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr t noôrden van zeêland je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram die sliengerde z n eige schommelend raokend in fluitend van west naer oôst over t eiland je most dan in ziepe op de boôt nae numansdurp nae zô n tweê uren vaere ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in op t station in de roosestraete kwam d er een ende an d uren durende rtm reize in stapte j over op t plaesselijke ret vervoer de electrische tram in plekke van d ons zô bekende stoomtrem overdonderd wier je d de drukte de vele eren in mevrouwen de maesbruggen t witte uus in de wienkels van de nieuwe binnenweg laeter kwam d r een directe verbindieng tussen ziepe en flupland op meie oôrde m n op schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van fokker die op het vliegveld aemstie d r tuus ao een radio ao m n nog nie daevò moste m n nae m n omoe die ao een ansluuting op de draedomroep daer oôrde m n meer biezondereden onze koneginne willemina ield n een striedlustige rede waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m n achter de waeterlinie veilig waere dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen zelf verdween ze een paer daegen laeter naer iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger alleên zeêland vocht nog deur vor ons eiland duurde dat mà kort evochte wier d er ôk nie eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur nederlandse soldaoten een paer uren laeter kwaeme de duitsers die t zelfde deeje mit de nog over ebleve fietsen de eêste duitser die m n zaege een jonge knul mit een totenkopf embleem op z n kraege liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was de vuufde colonne of luchtfoto s ao d r werk dus goed edae de volgende weken was iedereên op zoek nae z n fiets biena iedereên vond die w trug we woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor t miene en t joewe an de draedomroep ao m n nie vee meer aol t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd de radio wienkels deeje goeie zaeken je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene dat was een teken dat er w een radio mit meêstal de kortegolf was an eschaft om nae radio oranje uut engeland te kunne luustere omdat de taelekennis nog nie groôt was wier d er ok vee nae den belg eluusterd die ok vanuut engeland uutzond op ons durp waere in t begin gin duutsers die zaete vooraol in de westoek bie t vliegveld ok in zierikzeê liepe d r een paer rond dae was de kommandantur en d r laege ok een paer boôten van de kriegsmarine de groôste veranderienge was de verduusterienge as t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene ok de koplampen van auto s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin ok de amsterdamse tied wier of eschaft we krege vortan de duitse tied dae zat minuten verschil tussen alleên de tied op de torenklokke wier an epast vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut t oôsten over om engeland te bombarderen de staerten ienge nae benee zwaer van de bommen d r waere weinig landverraejers op ons eiland ma je most toch uutkieke op t lest wist je we wie je kon vertrouwe op de leêgere schole krege m n vortan ok duitse les en in de winter vitamine c pillen langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters de slag om engeland wier d de moffen verlore de blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie voral de westoek wier daerom vol ebouwd mit bunkers iedereên kreeg inkwartiering de errebeiers gienge n elke dag mit de tram naer aemstie om te werke an de atlantik wal de tram ree ok langs de kloôsterweg tussen noordgouwe en schoddebos dae kon je m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe de tram zat dikkels vol mit armeniers die onze kunsten prachtig vonde dat waere een soort duitse ulptroepen die stalin nog erger vonde dan hitler in de lucht begon het ok te veranderen de vliegtuugen kwaeme noe uut het westen de moffen krege noe een koekje van eige deeg wat bienae iedereen prachtig vond we krege in zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels dat was een radiostation dat de engelse vliegtuugen most opmerke en indere we laege naemelijk midden tussen oôst engeland en het ruhrgebied mit de duitse oorlogsindustrie zo noe en dan kwam er angeschote engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer eschote d duitse nachtjaegers de bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger we moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere de eêuwenoue kerkklokken wiere ok estole om om esmolte t oren vò granaten an t oôstfront iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z n è en nae acht ure s aevens mocht je eêlemaele nie m buute komme ok de distributie wier erger op platteland viel t nog wè mee wat t eten angaet om an stroope te kommen was eenvoudiger daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere ok de roakers krege t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier ons deeje dae nie an mee mit je bonkaerte van de distributie kreeg je gloaf ik pakje consi in de weke as je teminste boven de achttiene was het binnenlandse nieuws wier d r ok nie beter op regelmaetig stong d r een bekanntmachung van de wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage de joden die vornaemelijk in zierikzeê woonden wiere of evoerd naer amsterdam en laeter naar westerbork en uuteindelijk nae duitsland die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog de familie labzowski wae m n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m n nooit m trug ezie de moffen krege t moelijker in rusland gieng het bie stalingrad mis het duitse e leger onder von paulus gaf zich op februaorie over in t zelfde jaor op meie gaeve de restanten van t afrika korps zich over de anvoerder rommel zat toen al wied en zied in duitsland ze begonne m al mà meer te kniepen voor een invasie en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweef vliegtuugen zouwe kunne lande rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten iedereên die nog nie as dwangarbeider nae duitsland was of evoerd of nie gedwonge in de arbeidsdienst zat most boamen gae kappe de stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen ze krege de naem rommelasperges rommel wier beschouwd as eên van de beste duitse veldmaarschalken laeter wier n beschuldigd dat ie in t complot zat om adolf hitler op juli te vermoôren en wier n edwonge om op october zelfmoord te plegen om op die asperges trug te komen soms vonde ze dat nog nie genoeg verschillende eilanden in de delta wiere daorom onder waeter ezet op meie wier schouwen pas vrie evochte tiejes de bevriejieng is ter nie wel is bru flienk beschote vanof flupland m die sturmvloed in feberwari wier schouwen zwaer etroffen op t eiland kwamme ruum man omme ok nae de ramp bleef ut kritiek dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok vòraol de schouwse diek de vroegere oôstelijke zeêdiek van schouwen kreeg t zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting m militairen dekzeilen perkoenpaelen en zandzakken konde m n bie een sturm effen vô paese de zaek net boven waeter oue t diekwaeter waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren speelde nog één keer een kwaelijke rolle in de in de luwte elege dieken derlangs waere niet berekend op zò n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur omdat ok an de zuudkant van de vierbannenpolder de diek te leêge was stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke onderde mensen in capelle nieuwerkerke en ouwerkerke in de jaeren trek nae de ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of eslote zòas t diekwaeter zelf en op thole de pluumpot mi de ofsluuting van de zandkreeke en t veêrse gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in zeêland flienk verkort de vardere kustverkortingen vanof de oôsterscheldekering tot en mt de maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig eid in de delta in wier de greveliengendam eopend nae flakkee nae de zeêlandbrugge de eerste verbindieng van schouwen mee de buutenwereld kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime vooral renisse wor een druk plekkie in wier die dam ok an esloten op de flupsdam de sluus bie bru is ien van de drukste sluzen van nederland mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt de sluus is de ienige verbindieng van de greveliengen mee aore waeters deur n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte schouwen duveland in een jaer eerder was t ouwe waeterschap schouwen dat al eeuwenlang bestong op ego in waeterschap zeeuwse eilanden schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren en mislukt de gemeênteraod van schouwen duveland bestit uut zetels hieronger stit de saomenstelling van de gemeênteraod vanof dreister nederlands dreischor is n riengdurp in de zeêuwse gemeênte schouwen duveland t durp ei biena inweuners in wier t durp verkozen toet groenste durp van europa vooral bezienswaerdig is de mooie rieng van het durp d r is ok een erberg mie as naem herberg de ring van dreischor toet an was dreister n eige gemeênte toen gieng t op in brouwes aeven die gemeênte gieng in op in schouwen duveland de meule van t durp hiet aeolus op de onbediekte schorr n bie dreister wier vanof onheveêr schaepen ewied rond wiern deze schorr n vorziene van een diek de naem dreischor stam dan ok vermoedlijk of van de drie schorr n beldert maye en sirjansland wiruut a de polder vroeger bestoeng in wor t durp as eêssen vernoemd as dreeskiere bie de waetersnoôd van wier sturjalland escheien van t eiland en onstoeng t diekwaeter toet was dreister een eiland dinae wier t mie twi dammetjes verbon n mie schouwen sondagsmiddegs liepe we dikkels nae brouw dae woonde opa en omoe van de velde de plee was achter in de tuun in t kleine keukentje was wel waeterleiding en een gootsteen ma die ao gin afvoer het waeterverbruuk was toen nog zo weinig da je t goekaoper op kon vange in een emmer dan kon je t ok nog ergens anders vô gebruuke opa van de velde kwam elke weeke langs dan ield n de groentetuun van ons bie dat dee n ok bie z n dochter in dreister die mit bakker blaas was etrouwd daer aelde n drie keer in de weke brôôd en bood schappen die opa pruumde en ae een kael wit ôôd omdat n buute aoltied een pette droeg omoe van de velde kon nie fietse as die op visite kwam ree ze mit de vrachtrieer mee as m n vaoder wat vor em ao wier er een krante vor t raem van de wienkel ezet daer stonden werkbanken en machines in een zaegmachine een schaefmachine en een steekmachine de vloer ao luuken daeronder zat de krullekelder om daer as kind in rond te kruupen was geweldig m n andere opa raokte sigâren dè kreeg ik welles mooie bandjes van we liepe dikkels naer opa en omoe liek die een paer onderd meter varder woonden me krege dan een paer snoepjes of een glaesje ranja omoe liek was een bitje naemziek m n zuster die nae der êêtte kreeg altied meer as ze verjaerde toch was t erg gezellig we gienge daer ok aoltied nae de bonte diensdagaevend trein luustere want zelf ae m n toe nog gin radio de buurman an de ôôstkant was een stille man wae je weinig van merkte allêên s ochends wier je welles vroeg wakker as n z n schrepel an t kloppen was toe k een jaer of vier vuuve was vloog z n uus in brand de raemen in ons uus langs het gangetje sprongen van d itte opa liek en m n moeder ielden de kezienen nat mit emmers waeter bossels en dweilen pa stong op het dek van de schuure om mit een tuunslange de veeste nat t ouwen daerachter laege een stuk of vier vaeten mit teer en blakvernis en ok onze keu lag daer in z n kot weken laeter kreeg ik soms nog een nachtmerrie d de brandlucht die overal ieng an de andere kant woonde de smid dè was altied wat te zien in de strevalje krege de paeren een nieuw oefiesder ok een roodgloeiende velg rond een waegenwiel legge was een mooi gezicht televisie was t er nog nie osp mooie zomer aevenden zat dan ok iederèèn buute paeren die tuus evoerd waere kwaeme in draf langs om nae de weie te gaan varder zag je vooraol fietsers en ok kwam der soms iemand ankuire om een praetje te maken onze twêê poezen snip met r zeune snap kwaeme ons dikkels gezelschap ouwe as de gier zwae luwen in de ruumte ver dwene waere wier t ok voor ons tied om t bedde op te zoeken snip en snap gienge nae de schure om te slaepen en muuzen te vangen sluus ollans sluis is n gemeênte in zeêland in zeêuws vlaonderen die a ongeveer gliekstaet an t land van kezand sluus ao in ongeveêr inweuners t oppervlak bedraegt km daevan km waeter de gemeênte bestaet uut de plekken aerenburg aardenburg sint anna ter mu sint anna ter muiden bresjes breskens dj eede de groe groede iezendieke ijzendijke kezand cadzand sinte pier nieuwvliet schwòndieke schoondijke sinte kruus sint kruis truzement retranchement t kerkje waterlandkerkje dwòfdplaote hoofdplaat wòstburg oostburg ier staet t gemeênte uus en zuuszande zuidzande vee van die plekken è stadsrechten vedders bin der nog vreêd vee ge uchten en buurtschappen sommige plekken in de gemeênte sluus ore bie de oudste van zeêland zoô was aerenburg de allereêrste stad in de laetere provincie an d n aore kant is n groôt deêl van de gemeênte pas in de negentiende eêuwe in cultuur gebrocht dae weune noe nog altied weinig lui de gemeênte sluus is in ontstae uut saemevoegienge van de ouwe gemeênten sluus aerenburg en wòstburg daevò was t r tot al n vee kleinere gemeênte sluis dr bin oek vee gehuchten in de gemeente sluus zoals turkije turkieje boerenhol boer nol nummer één nummer jin sasput sasput heile eile ter hofstede t r ofste sluus is een krimpgemênte de gemêênteraod will n saom n mee ternzeuzen en ulst de krott n in de diverse kern n anpakk n mao dâ kost weer een boel gèld an sloop wèrk een aor groôt project van de leste jaeren is het project waoterdunen een nieuw natuurhebied in middelburg en ulder alles in t wêrk ê gesteld om dâ plan waoterdunen deu te laot n gaon terwijl ze wist n dâ van de bevolking iere d r op tegen is ook de noe zittende gemêênteraod en het college van bw è z n eih n d r van afgemaokt mee te zegg n dat di gêên zaok mêêr is van de gemêênte mao van de provincie de gemeênteraod van sluus bestit uut zêtels hieronger stit de saomenstellieng van raod sins topograofische gemeêntekaort van sluus per dec dit is n lieste mee pleknaemen in zeêland goereê overflakkeê en wesvore omat r op de zeêuwse wikipedia vee over zeêland goereê overflakkeê en wesvore geschreve zal ore liekt t ongs belangriek ier n liesje an te leien van zeêuwse pleknaemen d r bestaet nog geên complete liest die a zoô iets beschrieft deêze liest kan nie klaer komme zonder ulpe van passanten dus iedereêne die a de zeêuwse naem van n paer plekken weêt kan die ier d r bieschrieven belangriek me gebruken altied de naem zoôast n in de plekke zelf gebruukt oort nie de naem die an ze in de durpen d r omeêne gebruke dat wil zeie bru nie brunisse waschappel nie weskappel as t nie aors is mag de naem van uut de omgevienge d r wè tussen aekjes bie zuud olland nederlands zuid holland is n provincie van nederland de provincie de dichtbevolkste van t land grenst in t noorden an noord olland in t oôsten an utrecht en gelderland in t zujen an zeêland en noord braebant en leit in t westen an de noordzeê t groôste deêl van de provincie leit in de randstad en omgekeêrd t groôste deêl van de randstad leit binne de grenzen van zuud olland oôdstad is d n aegt groôste stad gemeênte is rotterdam dit bin respectievelik de derde en tweêde stad van t land zuud olland is afgezien van de dunen an de noôrdzeêkuste glad plat en bestae groôtendeêls uut polderland vanouds oor t deusneje deu n groôt antal takken van de maes de rijn en de waol die n groôt deêl van de provincie in waerden opdeêlen bediekte stikken land an aolle kanten deu rivieren omgeve zoô bin d r de krimpenerwaerd d n alblasserwaerd iesselmonde t eiland van dordt d n oekse waerd en vore putten goeree overflakkee is n echt eiland mee net zoô n liggienge en landschapsvurmen as de zeêuwse eilanden de grond bestaet uut rivierklei zeêklei en veen vanouds was zuud olland mee noord olland eên gewest d r wier wè gesproke van n noorder en n zujerkwartier van olland de grenze lag bie t ij zoôdan amsterdam en aerlem bie t zujen wiere gerekend in in d n tied van de bataofse republiek kwam t vò t eêrst toet n staetkundege deêlienge olland bezuje d n ouwe rijn en benoorden de maes wier toen t departement van de delf dit gebied was dus vee kleinder as t moderne zuud olland in wiere de departementen weêr nae de grenzen van de ouwe gewesten ingedeêld en kwam t r dus ok weer eên departement olland in t konienkriek olland wier t wè weer verdeêld en noe al naebie volges de moderne grenzen t zujen van olland wier t departement maesland van toet in d n tied van t franse keizerriek ao dat z n opvolger in t departement van de monden van de maes in t nieuwe konienkriek van de nederlanden wier olland weer eên provincie toch zaege ze op d n dier in dat die provincie te groôt was vò goed te bestieren in wier ze definitief verdeêld de provinciaole staeten van zuud olland bestae uut zeêtels toet waeren dat d r sins de verkieziengen van maert is de verdeêlienge as volgt t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n breêde coalitie van vvd d cda en sp t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n breêde coalitie van vvd cu sgp gl pvda en cda commissaoris van de konieng is jaap smit van t cda zuud olland eit sinds gemeênten zuud olland is verdeêld onder de waeterschappen en oôg eêmraedschappen delfland ollandsen delta rienland rivier nland en schieland en de krimpenerwaerd vee van die waeterschappen bin al in de middeleêuwen gevurmd omda d r juust ier be oefte was an goed waeterbe eer zuud olland is verdeêld in drie arrondissementen d n aegt rotterdam en dordt alledrie ressortere ze onder t of van d n aegt de cultuur van zuud olland is stikke stedelik en oor de leste decennia sterk benvloeid deu de allochtonen deu zien groôte concentraotie van steeën is zuud olland wè de meêst multi culturele provincie van nederland in t groôste deêl van zuud olland praote ze zuud ollandse dialecten de meêste daevan bin al vee nae t standerdnederlands toegegroeid alleên te zujen van rotterdam en in vissersplekken as scheveningen en katwijk is t r n meêr orgineel zuud ollands te oôren in t oôste ei je de utrechts alblasserwaerdse dialectgroep die a ok n bitje meêr van de standerdtaele afwiekt op goeree overflakkee en in en om svore praote ze zeêuwse dialecten vedders oor be alve in flevoland nergesten zoôvee standerdnederlands en zoô weineg dialect gesproke as in zuud olland d r bin in zuud olland ok eel vee migrantentaelen vertegewoordegd zuud olland is vanouds protestants vandaeg d n dag oor nog mae van de inweuners bie n protestantse kerke d r bin katholieken verspreid over eel de provincie en nergesten echt in de meêrder eid alweer deu de groôte immigraotie is intusse van de zuud ollanders moslim en hindoe in t landelike deêl van zuud olland komt nog wè wat folklore vò de meulens van kinderdiek stae intussen op de werelderfgoedlieste van de unesco menheerse hollands middelharnis is n durp en tot an een gemeênte in zuud holland op goereê overflakkeê mee augustus inweuners en n oppervlakte van km daervan km waeter sinds bestoeng de ouwe gemeênte buten t durp menheerse voarder nog uut de kernen battenoord nieuwe tonge sommerdiek daermee menheerse vanouds t tweêliengdurp vurmde in stad an t haeriengvliet vanof jannewari maekt menheerse deel uut van gemeênte goereê overflakkeê de schorren die an laeter de gemeênte menheerse zouwe vurme wieren in de vuuftiende eêuwe droôggeleid de groend van sommerdiek in menheerse wier in vò bediekienge uutgegeven sommerdiek hoarde eêuwenlank bie zeêland menheerse was bezit van de heêren van putten de beide durpen ontwikkelde d r eigen parallel en groeiden glad anmekaore het is al haest hoengderd jaer geleeë dadde de kofjekokers in netuurlijk de ketellappers de bakkers de koks de metroazen in de sloepebaezen daer voor het leste in levenden lyve liepe der is zoa langzaem an nyt veul mear wat nog an de visserye van meneerse herinnert de vissersstraete is oak al ofgebroke de eanigste straetnaemen dy der nog wat mee te maeken haa dat binnen de verlyngde vissersstraete in het vissersdyk in in het nieuwe gedealte de lynbaenstraete mar dy is gebouwd toen het mit de lynbaene al ofgeloape was jae in dan hei je netuurlijk nog het prikgat prikgat dat was een soortement van vyver zou je kenne zage dy leit neffen de stoofkreke waer dy oender an den ouwen dyk in de kreke naer de vlygers uutkomt net verby concordia prikken bin vissen d r binne beekprikken rivierprikken en zeeprikken dat weet joe goed nou naer dy vissen dy gebruukt wiere as aes by de beugvisserye daer hietende het prikgat naer in dyn hoek waer dat lei dy noeme ze noe nog zoa dy vissen wiere in dat prikgat bewaerd totdadde ze an boord gebrocht wiere de sloepen kwamme toen mar twea kear in t jaer mear naer meneerse om een goeie beurte te krygen zoalange as de sloepe nog nyt in volle zea was most de kofjekoker in het waeter van den bak mit prikken bluve roere dy prikken zoge der eige vast an de kante in in stilstaend waeter krege ze nyt genog zuurstof dan gynge ze doad in dan had je der niks mear an op zea schommelende de sloepe genog om dat waeter in beweging te houwen dat roeren was een beetje een onnoazel karweitje mar het was wel noadig in zoa kwamme ze an het gezegde je mot de prikken in leve houwe as je de moed derin most houwe in most anpakke in wiere de gemeênten nieuwe tonge sommelsdiek en stad an t haeringvliet bie menheerse gevoegd van eên gemeênte goeree overflakkee kwam t in wesvore ollans westvoorne is n gemeênte in de nederlandse provincie zuud olland op t eiland de waerde svore putten mee onheveer inweuners in en n oppervlakte van km daervan km water binne de gemeênte leie de durpen rekanje svore en de tinte t raeduus staet in rekanje de gemeênte is in onstae uut n fusie van de ouwe gemeênten svore en rekanje de naem is n bitje verwaarend want vroeger was westvoorne de naem van goeree en oôstvoorne de naem van wat an me noe svore voorne noeme in wesvore in elk geval in svore ne de tinte oort vanouds n zeêuws dialekt gepraot t svores deu d n immigratiedruk en t cultureel overwicht van rotterdam sterft dit dialekt langzaeman uut sinds is peter de jong pvda burgemeêster de gemeênteraed van wesvore bestoot uut zetels hieronger stoot de saemenstellieng van de gemeênteraed sins michiel de ruyter vlissienge maerte baoi van syracuse april was n zeêuwse zeêman ie was d n bekendste zeê eld uut de nederlandse geschiedenisse en be alve as admiraol werkte um ok as koôpman en as walvisvaerder en leide d n expedities tege piraoten z n bienaem was bestevaer hij was en is een eehl bekende zeêuw michiel de ruyter wier in vlissienge gebore as zeune van arjen adriaen michielszoon en aegje jansdochter ie zou z n eige pas laeter in de ruyter gae noeme michiel de ruyter prae ende zeêuws en is da altied bluuvn doew en as een hoeie zeeuw had en moeite met de letter h een bekende zin van um was ick sal mij als een heerlyck capeteijn in mijn harte gedraghen in de hoope dat godt het werck daer wij om uet sijn gesonden sal segenen tot heere van ons lieve vaderlandt een aore bekende uutspraok van michiel met onghewyllige onden is het quaet asen vangen bresjes nederlands breskens is n durp in de gemeênte sluus bresjes is et durp van de vissers de mjiste mens n kenn bresjes deu da et ihn de twidde wereldoorlog deu zwaare bombardement n is hetroffn da wor nog elk jaor herdacht oek ken vee mens n bresjes van de visserijfjistn natuurlik en hrwot fjist waabie hezelligeid vis ehn bier vah hrwot belang zihn ihn de vorige jiw n leevende bresjes puur op de vis moah tehenwoordig leef t n nelft van bresjes oek op de toerist n ihn de zeumer ist en echte trekpleister voo vee buut nlanders ahn de kust ligt de welbekende koaje vahn bresjes waah nog steeds volop de vis bihn wor ghaaln bresjes licht tehenover vlissieng n da hieng n de bressiaonders vaok nao toe om te wienkel n je mos dan mêê de bwôôt mêê as je op t riejdek blêêf dan kostn t niks mao hieng je naobôôv n an dek dan os je betaol n de voebalclub van bresjes is vv breskens bresjes speel in zwart wit tenue mao die sokk n èn alle kleur n van de regenboge bresjes ontstong ant ende van de middeleêuwen toe in het voorjaar van de schorren an de schelde deu keizer maximiliaan van oôstenrijk in leen wiere uutgegeven an ertog philips van kleef om te bedieken in was de bedieking van de polder van breskenssandt klaer en wier het durp bresjes gesticht nie vee laeter wier ok de polder van nieu breskens bediekt laeter volgden nog de barbarapolder en de kleefsepolder in wiere in de strijd tegen de spanjaerden de polders onger waeter gezet pas nae de verovering van sluus in deu prins maurits worre de polders wier herdiekt bresjes wor deu de geallieerden ebombardeerd op september van het jaor awast da de plekke was eëvacueerd valle d r toch nog slachtoffers mensenlevens waoren d r in in west zêêuws vlaonderen niet te betreuren je zag gêên kaoie meer mar bresjes is eigelek voor die ramp gespaord gebleven en omdat t in de andere stikken van zêêland zô erg was bin die vissers onmiddellek daor naor toe gegaon en hebben ze hêêl wat mensen nog van de daoken kunnen haolen jan pieter jan peter balkenende biezelehe meie is n nederlandse politicus vò t cda van tot wast um premier van nederland ie stoeng an t oôd van vier kabinetten balkenende wier gebore in n grifformeerd gezin as zeun van n graenandelaer en n schooljuffrouw ie ao schole in kapelle en goeng daenae nae t christelik lyceum in goes vandaeg d n dag buys ballotcollege van toet studeerde d um an de vrieë universiteit in amsterdam geschiedenisse en nederlands recht in z n studietied wier um lid van studentenvereênegienge liber vanaf wast n lid van t cda en van toet zat n in de gemeênteraed van amstelveen daer at ie weunde in d n tussentied dee d n weêtenschappelik werk an de vu en vanaf bie t cda ie promoveerde in op n proefschrift mee as naem overheidsregelgeving en maatschappelijke organisaties en wier t jaer daerop an de vu toet profester benoemd biezonder oôgleraer christelik sociaol dienken over maotschappij en economie n belangriek onderdeêl van zien filosofie was dat d r te vee staetssteun an maotschappelike organisaties vergeve was en dat dat naedeêlige uutwerkiengen ao die filosofie zou laeter in z n beleid as premier nog stikke belangriek weze in trouwde balkenende mee bianca hoogendijk die d n in ao lere kenne toet dat in ulder dochter amelie gebore wier onder ieuwen ze n lat relatie daenae goenge ze in capelle aan den ijssel weune in wier balkenende in de tweêde kaemer gekoze as de liesttrekker jaap de hoop scheffer end bedankt woort n as de nommer tweê van de cda liest as nieuwe liesttrekker g installeerd buten verwachtienge trekt n t cda bie de verkieziengen van nae n overwinnienge as leier van de groôste partie mag n premier ore op juli trad t kabinet balkenende i an wat a bestoeng uut cda lpf en vvd t beleid was centrum rechts en neo liberaol en awast zetten t op vee punten t beleid van t vorrege kabient kabinet kok ii deu ze perbeerden toch voral n verschil mee t vorige kabinet te maeken voraol as t goeng om integraotie en immgraotie wier d r n arde lien ange ouwe vedders wier d r gezurgd vo meêr openeid ministers mochten meer vo d r eigen spreke en achterkaemertjespolitiek wier vermeje t goeng a gauw fout mee dit kabinet deu groôte spanniengen bie de nieuwe en onervaeren partie lpf die a steês weêr in t nieuws kwam mee ruzies tusse kaemerleden en ministers onder mekaore voraol de kwestie eduard bomhoff en herman heinsbroek maekte t beleid lastig ok wier d r vee an balkenende zien leiderschap getwuveld in de kwestie roend prinses margarita van bourbon wier n van aolles ingefluusterd deu minister van justitie piet hein donner op oktober tzelfde jaer nae dagen booj t kabinet z n ontslag an in januaori wiere d r dan ok weer nieuwe verkieziengen g ouwen ierbie won t cda nog n zetel en de partie was dan ok zoô goed verzekerd van opnieuw regeren naedan lange formaotiepeugiengen mee de pvda mislukten onder aore door persoonlike problemen vurmde balkenende n kabinet mee vvd en d dit kabinet balkenende ii zette in groôte lienen t beleid van zien voganger deu mae was n stik stabielder wè kwaeme d r vee protesten tege de bezunegiengen en tegen t politiek steunen van d n oorlog in irak ok t immigraotie en integraotiebeleid was omstreje onder balkenende i was t r n nieuwe ministerspost gekomme vreêmdeliengenbeleid en integraotie die a onder justitie resoorteerde critici meênden dan immigranten iermee vantevoren a gecriminaliseerd wieren butendien was t beleid van de minister die a die functie vervulde rita verdonk vvd noga straf dikkels wieren d r volges de lienkse oppositie nog mensen onterecht nederland uutgezet en verdonk moch d r eige noga ins in de tweêde kaemer verantwoôrden uutendelienge stapte d op juli uut t kabinet om de kwestie tussen verdonk en ayaan hirsi ali vo november wiere d r weer nieuwe verkieziengen uutgeschreven en toet dien tied zat d r n nieuw kabinet kabinet balkenende iii wat a alleên uut cda en vvd bestoeng en n mindereidskabinet was bie de verkieziengen op november dee t cda t nog goed mee maer drie zetels verlies n jaer eêrder ao t op vee meêr gestae toch was noe n rechts kabinet nie goed meer meugelik en moch t r naer n andere combinaotie gezocht ore de pvda droeng an op n kabinet mee cda pvda en sp mae deur de ideologische verschillen tussen t cda en de sp wiere de onderandeliengen gin succes beter liep t mee de pvda en de christenunie in februaori bereikten ulder n regeerakkoord balkenende wier tot informateur benoemd en wier vò de vierde keer premier toet t kabinet balkenende iv t beleid wat n mee dit kabinet voerde wier wè anders as mee de drie vorrege kabinetten goereê overflakkeê ollans goeree overflakkee is een eiland in de provincie zuud olland tussen ut haeriengvliet en de grevelienge d r weune onheveer maessen sommerdiek menheerse ouwdurp ouwe tonge en dirksland bin de hroste plekken t eiland was van tot an inedeêld in vier hemeêntes van west naer oôst waere dat goereê dirksland menheerse in oôstflakkee vanof jannarwari bestoôt t eiland uut één gemeênte t durp menheerse vervul in vee opzichen n centrumfunctie voor t aele eiland oak op ouwdurp binne n hoap wienkels het ziekenuus sti in dirksland groôte bedrieveterreinen bin d r bie stellendam en ouwe tonge t hroste gedeelte van flakkeê ei aoltied a bie zuud olland ehoôrn behalve sommerdiek mè t is wel meer zeêuws as ollans van karakter hekeken naer de taele t leven heweuntes en cultuur ei flakkeê meêr zeêuwse as ollanse kenmerk n bie zen eihen mee zò ei flakkeê een agraorisch lanschap wirop an vurral petaoten en juun worn verbouwd op de vruchtbaere slikkihe kleihrond der is voldoende ruumte om deze hewassen te verbouwen ouwdurp is antrokkelijk voe toerissen vanwehe t kleinschaelige lanschap de zeê en t strand in de jaeren is dat snel opekomm n en is t antal toerissen ehroeid tehenwoôrdig komm n der op hroôte schaele toerissen ni ouwdurp aore bekendeeën van t eiland binn n de stellendamse gornet in tot an t rien poortvlietmuseum in menheerse in kwam d n trem van de op t eiland dat was al n hêêle verbeeterieng mar de fiets was wel t angeweeze voertuug op t eiland je kon meerieje op de lastdraeger of voor op de stange vrouwen zag je weinug fletse die zatte dan aok dikkuls op de lastdraeger de veldvruchten wiere mit paerd in waegen nae de kaoje gebrocht de polderweegen waere veul aerdeweegjes as t r in t naejaer in de peetied veul waeter gevalle was dan was er soms gêên deurkommen an t is gebeurd dat de vracht weer of gelaeje most worre de leege waegen uut de slik getrokke in nae de grintwegt gebrocht wier as t stik land niet te gróót was en de grintwegt niet te ver weg was dan wiere de vruchten mit de kruujwaegen vervoerd meestal wiere de aerpels koejepeen in de beeten an de pit geleid de juun gieng in de juunrenne d r liejpe aok voetpaejen aok wel kèrkepaedjes genoemd deur de polders de boeren hadde aok n kapwaegen of n tilburrie om boodschappen te doewen of op fesiete te gaen daervoor stieng dan n klepper aok wel laoper of draever genoemd dat waere móóie slanke beesten hêêl aors dan de zwaere belzen dat paeretje wier aok wel voor de wielslee gespanne as t r kleine vrachtjes naer of van t land vervoerd moste worre de beurtschipper voer êêns per weeke nae rotterdam in de omroeper kwam mit de belle t deurp in riejp dan al degene die wat te bestellen heit op rotterdam briengt t bie schipper de graof of waoling an boord voor twaolf uure dat was op zaeterdag dan zag je veel mensen mit kruujwaegens of korrewaegens karren in fietsen van alles in nog wat an boord brienge s weunsdags kwamme de bestelde spullen vrom die mit n handkarre bie de besteller thuus gebrocht wiere d r was aok in ieder durp n boodediejnst die êêrst mit paerd in waegen in laeter mit n auto allerlei pakken in pakjes uut rotterdam rondbrocht laeter toen d r mêêr gebruuk gemaekt wier van de auto haelde de boode zelf de waeren uut de stad in brocht ze d r aok naer toe t was n zwaer in slecht lóónend beroep want voor n paer kwartjes in soms nog minder most n wat voor weer t aok was half flakkee deurkruuse de weegen waere aok nog niet zoo best mêêst grint of keislag makkendam genoemd noe mit al die dammen in bruggen is t niet zoo n toer méér om van t eiland af te kommen mar dan vroeger in menheerse had je de menheerse boot mit n motor d r in in de veerman zette je dan oover naer fort lillo of n aor fort in dan mos je mar zieje dat je kwam waer je weeze wou laeter hadde ze n boot die op zeêland voer in die passeerde dan de plaete de veerman stong dan al klaer mit z n bootje in brocht je dan bie dat gróóte schip je mos dan mit n touwladder nae booven klimme mit haog waeter kwam de boótan de kante je kon dan in dinteloôrd of in wullemstad uutstappe je had nog n veerdiejnst van herken mit schipper verschoor één bie ouwe tonge dat was bie d n hoek van st jaepe deze twêê veerdiejnsten gienge nae schouwen duuveland mit de menheerse boot was voor midden flakkee t makkelukste die boot gieng deur t spui naer rotterdam in lei aok an vlaerdiengen in schiedam toen in op t eiland d n trem van de gieng rieje gieng d r van t menheersense hóód n veerboot naer hellevoet vaere de aore menheerse boot die van n aore maatschappij was bleef daernaest nog lang geweun op rotterdam vaere as je mit de boot mee most was tat in de zeumer n fijn reisje in de winter as t haeriengvliejt oope bleef dan zat je gezellug binnen op de boot je kon d r n bakje kofje of thee drienke wat in de rondte laope in mit diejen in geenen n praetje maeke nee t was best te doewen mit de boot mar as t haeriengvliejt zoowat dicht lag dan most r n iesbreeker an te pas komme in duurde de overtocht uuren in dan de sjuffeurs van auto s die moste minstens al n uure van te vooren an t menheerse hóód weeze om mee te kannen in de mist in mit veul iesgang voer de kaptein wel s niet in de motor gieng midden op t waeter wel s kepot dan most r n sleepboot komme om n naer de overkant te briengen op november waere d r raedsverkezingen voor de nog te vurmen gemeênte ehouwe raedszetels waere d r te verdelen de opkomst lag op de verlaopige burgemeêster wier corstiaan kleijwegt eerder al burgemeêster van sliedrecht en hellevoet sinds is ada grootenboer dubbelman cda burgemeêster belhië frans belgique duuts belgien officieel t konienkriek belgië is n west europees land begrensd deu de noôrdzeê in t westen nederland in t noôrden en noôrdoôsten duutsland in t oôsten luxemburg in t zuudoôsten en frankriek in t zujen belgië bestaet uut drie verschillende taelgemeênschappen n nederlandstaeleg franstaelege en duutstaelege gemeênschap en is federaol verdeêld in drie gewesten vlaonderen wallonië en t brussels oôdstedelijk hewest de oôrsproenkelijke bevolkienge van belhië bestoeng uut ienkele keltische stamm n deze wiern in de romeinse tied binn n t hebied tussen de noôrdzeê de rien de seine en de marne ok aneduud as belgae t hebied maekn toen deêl uut van t romeinse riek in de middeleêuwen wier t udihe belhië verdeêld onder frankriek en t duutse riek wibie a de schelde de hrens was in de e eêuwe wier t et t bezit van de habsburhers en op t ènde van de e eêuwe kwam t in an n van de franse in von de belhische rivvolutie plekke en wier belhië n onafankelijke constitusjonele monarhie in den eêste waereldoôrlog wier belhië bieni aelemille bezet deur duutsland behalve t hebied achter de iesder bleef in belhische an n in de twidde waereldoôrlog haf t belhische leher nae achttien daehen de stried op en capituleern winae a t aele land wier bezet in september wier t deur de heallieern bevried in reakende belhië z n voormalihe kolonie kongo kwiet de laetere jaeren was t land vaek vreed verdeeld deu de taelstried vlaomse provincies waolse provincies de belhische bevolkienge besti uut drie hemienschapp n de vlaomiengen de waolen en de brusselaers de eêste hroep is nederlands spreek nd en vurm de hroste hroep de twidden spreek frans en is de twidden de brusselaers zien een krusieng iertussen vanwehe de twideêlieng in t oôdstedelijk hewest vadder is der n kleine hroep duutstaelihen de hroei van de belhische bevolkienge neem of dit is ok te ziene in aore lan n binn n europa en dus hin vreemd verschiensel de vruchbaereid van de belhische vrouwen lig op huus hemiddeld wat a du op n verouwernde bevolkieng van de bevolkieng is ouwer dan de levensverwachtieng voe venters is en die voe vrouwen belhië ei ondanks da t n klein land is en n hroôte bevolkiengsdichteid ei vee bos eên van de onherepste belhische stikk n natuur is de ardenn n dit kom ok deur de laehe bevolkiengsdichteid in dit hebied in wallonië is n derde van t oppervlak bebost een belangriek belhisch natuurhebied is de oôhe veen n in de oôstkantons deur de vele neerslag en de lange winters vi j ier zelzaeme plantesoôrten die a j in de rest van belhië nie vin amsterdam jiddisch ok wè mokum is den offisjelen oôdstad van nederland t is eên van de steeën in de randstad de stad leit in de provincie noôrd olland an de mond van d n amstel en an t ij de amsterdamse aeven is via t noôrdzeêkanaol verbonden mie de noôrdzeê in de gouwe eeuwe was amsterdam ien van de belangriekste steden van de waereld op jannewari ao de gemeênte amsterdam inweuners bron cbs de gemeênte is onderverdeêld in verschillende stadsdeêlen die an weêr onderverdeêld bin in buurten en wieken kenmerk nd voe den amsterdamse binn nstad zelfs voe n nederlanse stad zien de waeterwehen neffen t ie en den amstel wiran a de stad zen naem te dank n ei zien der de heêrnhracht de prinsehracht en de keizershracht die an in een rienge om de ouste binn nstad lihhen de oôdhrachen worn wee mie dwarshrachen verbon n vee mensen maekn een tochje deur de hrachen n aore bekende amsterdamse plekke is d n dam wiraon t paleis op de dam de nieuwe kerke en madame tussaud staene saemen mie t momenemt voe de hevaln in de twidde waereldoôrlog aore bekende heboun zien de beurs van berlahe en de vele hrachenuzen ok n in t oôhe spriengend hebouw is den amsterdam arena tuushaevene van ajax in de jaeren is amsterdam zuudoôst ebouwd ier stô vee gallerieflats aol worre die de leste jaeren wel vervange deur geweune huuzen een nieuw uutbreidingswiek van de stad is ijburg dat is ebouw in het ijmeer amsterdam is wereldwied bekend as libaraole stad vanwehe de rosse buurte wallen en de vrie verkriegbaere softdrugs vanwehe onger meer geweld tehen homo s en joden veelal deu allochtone daoders ao dit imaogo wè een flienke deuk op eloôpe de eêrste taele in nederland is t nederlands deêze taele is officieel in eêl t land en eit de meêste sprekers de term nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen de standerdtaele n geformaliseerde vurm van t zuud ollands en de noemer vò n antal nederduutse dialecten die an in nederland en belgië gesproken ore daernessens bin d r toch nog n stik of wat aore taelen die bin te verdeêlen in tweê groepen autochtone en allochtone mindereidstaelen de eêrste ore ok wè streektaelen genoemd mae let op t woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect en kunne zoôwel n glad van t nederlands losstaende taele weze fries as n groep dialecten van t nederlands bevobbild braebants de allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an t nederlands verwant en t groôste deêl is in nederland nog joenk autochtone mindereidstaelen kunne erkend ore onder europese regels dat is in nederland t geval mee fries nedersaksisch as eên g eel en limburgs t zeêuws oor nie erkend west vlaonderen west vloanderen is n provincie in t westen van belgië op januaori ao west vloanderen e kleine inweuners vroeher wie in west vlaonderen ok vee kaant eklost t grenst in t west n an de noôrdzeê in t ôost n an oôst vlaonderen in t zuujn an enegouwe en frankriek en in t nôordn an zeêland in west vlaonderen praote ze west vlaems n streektaele die nog vreêd vee gebruukt oor en die stikke nauw an t zeêuws verwant is hoôgste punt kemmelberg m belangriekste waoterlopen iezer leie mandel d r bin arrondissementen in west vlaonderen arrondissement brugge belgium map png brugge arrondissement diksmuide belgium map png diksmuide arrondissement ieper belgium map png ieper arrkortrijklocation png kortriek arrondissement oostende belgium map png oôstende arrondissement roeselare belgium map png roeseloare arrondissement tielt belgium map png tielt arrondissement veurne belgium map png veurne zeêuws vlaonderen ollans zeeuws vlaanderen west vloams zeêuws vlaonderen is t zudelijkste hedeêlte van de nederlanse provincie zeêland en t eênihe hedeêlte van dezen provincie wat of a nie aen minstes drie zieden deur waeter wor omsloten t lig ten zuden van de westerschelde en wor behrensd deur de belgische provincies west vlaonderen en oôst vlaonderen vroeher wie op zeêuws vlaonderen ok vee kaant eklost de leste jaoren is t er vee om zeêuws vlaonderen te doe gewist vanwehe t onger waeter zette van de hertogin hedwigepolder dwars deu zeêuws vlaonderen hene lopt t kanaol van gent nao terneuzen een belangrieke verkeersaoder is de n die lopt van terneuzen naar schoôndieke zeêuws vlaonderen beslit van de oppervlakte van de eele provincie in de tehenwoordige vurm is zeêuws vlaonderen zo oud nog nie in twee onderd jaor pas dat komt deu een besluut van koning willem i de prins van oranje keert nao de franse bezetting ongr napoleon bonaparte in vanuut iengeland vromme en tekent op julij des jaars het besluit houdende de vereeniging van staats vlaanderen met de provincie van zeeland toet maerte was zeêuws vlaonderen vanuut olland allaen beriekbaer via de veerboôt in vlissienge of krunehe mè sins maerte is de tunnel ekomm n en zien de veerboôt n ofeschaft wè is der nog een fiets en voetveer vanuut vlissienge ni bresjes de tunn l is ôôp n éést un auto méé oenders dur deu en dan de konuginne da za lekker gerôôk n ènne t is un hrôôt hemak da je nie mêê vôô de bôôt moe wacht n hêên alf ure of langer mêê wacht n dierekt dur onderdeu en in un scheete an d overkant m dân drij n de brughe op sluuskille om t alf re ôôp n en dicht en dan moet n ze wéé amma wacht n zelfs op t tunnelplein m jdan ziên ze tog an dandere kant momenteel wor r er ewerkt an een tunnel bie sluuskille in voor n heleboel diêng n was j vooheen op belg n angeweez n a j iets an je óóg n ao gieng je nao gent a was da dan n gentse reize verre reis in voo d n tandarts kon je in sinterklaos terecht kleinig eed n aold n je op moerbeke of in zelzaote zoo gieng je dikkels over de meet de grens die grens ao gêên mens last van b alv n a je mee d n trein mee kwam in ulst most alles d r uut voo de viez ntaosie visitatie da was voo t smokkel n weet je noe deej n wudder da nie óór je brocht naotuurl k zóó t êên in t ander mee mao da was gêên smokkel n affijn de méns n van de grènskant kunn n dao méér van vertell n asse will n in a je nao brussel gewist was dan wier doa weet ik t oe lang oov r gepraot in weet je wa noe zóó gek is me zaot n dag in uure in belg n mao toen ad in de belgen zêêuws vlaonder n wouw n ipikk n stieng aues op z n kop ds pattist maokt n toen ons eih n volkslied mee da móóje refrein van d ee toe ontenisse van ulst toe an k rzand dad is ons eih n landje mao dêêl van nederland noe èn wudder ok un zeeuwsch vlmsche vlâghe mar karla peijs vind dâ zeeland z n eigh n moe profileér n âs un eeneid en d past die vlâghe nie in nou karla âjje d r nog nie voô kan zurgh n dâ wudder voô niks oôv r of onder de schelde deu kunn n waarom moet n wudder ons dan druk mk n om diej n eenheid je wil alles ouw n in zeeland m judder èn eêst alles bie ons weghl n k v k waeterschap kantongerecht en gh zoo m deu en dan zou n wudder ons druk moet n mk n om diêj n ophef oôv r dâ vlâghetje de leste jaeren komme d r vee belhen in zeêuws vlaonderen weune de krimp die de rehio al jaeren treft wor iermee deels ongedaon emikt me n aod n d n trein za k mao zehh n da was mechelen terneuzen linst sluuskille de opening was auhustus en is oktober gestopt mee personen te vervoeren de maatschappij die de dienst onderieuw was mt société du chemin de fer international de malines à terneuzen en d r wr n stsiejons te wêêt n vannt mechelen gherékend n de klinge km hulst km kiekuut km aksel km sluuskille km en terneuzen km het viaduct wiêr gebouwd in in twêêdzentwêê èn zu van de ghemeente axel ghevrogen om bie de rijksdienst van monumentenzorg vôô mukre te krieg n om dur un beschermd monument van te mk n binao alles wat r nóódig was kwam mee d n massendies goederentrein mee wan dao reej n naotuurl k óók trein n voo de méns n dao zat je êél veilig in óór je mocht nie op t perron komm n êêr a d n trein d r was as ieder ndêên dan d r in zat deej de kondukteur de deurtjes op de khenke en die kon je van binn nuut nie opendoen a t n trein dan stilstieng in j ao gêên geduld om te wacht n toe a de kondukteur de deurtjes oopen dee dan mos je t raompje in de deure laot n zakk n in dan kon je zelf de klienke oplicht n in t begin waor n de méns n n bitje schoe voor d n trein mao da was gauw oov r ieder ndêên wou a gauw óók éés mee d n trein mee nao terneuzen alléén mos je dao zóó oneindig verre lóóp n van de stasie êêr a je in terneuzen was bie ieder n overgank stieng n spoor uusje waor a de mens en weimd n die de b rêêr n dicht most n doen da was daorom schóón om te zien a t r zóón massendies wegree van de staosie mee soms wé of waggons d r achter de stóómlokemetief a d r dan noga moeite mee om op gank te komm n dan gieng t vèn tsjoeke tsjoeke van die dikke zwarte róókwolk n uut de schouwe en jao dao gieng die vooral t vervoer van kooks cokes van de fabriek op sluuskille nao belg n en frankriek was noga de moeite werd vóó aod n ze bii sluuskille al s geprombeerd n staolfabriek te bouw n mao deu dien oorlog ei t ie nóóit gewérkt en t wier een rewiene mao de kooksfabriek ei vee veranderd dao gieng n êél was boerenèrrebeij rs op de kooks wèrk n en daodeu most n de boeren óók mêêr gaon betaol n laoter is dao nog de lazot biegekomm n comp neerlandaise de l azote en dan reéj n d r ééle trein n pieriet en zóó en dan in de bêêtekampanje dan reej n d r ééle daog n trein n mee bêêt n nao sas van gent da gieng ammao in oop n wagons de stukgoederen gieng n in n fermee gesloten goederen wagen vanaf de saosie wiêr n die dan deu de vrachtriij r oovera rondgebrocht mee pèrd in waog n a je bedienkt da t laoj n en loss n ammao mee d and most gebeur n begruup je we oe ard de méns n toen most n wérk n wudder as schooljongers aod n wel s gemak van die b réê n wan a je noe net eev n te laote in schoole kwam kon je altii zehh n jao mao de b êê n waor n dicht wan dao was net n massendies an t sjanzeer n op een ander spoor brengen in is den trein voo de méns n verdwene in ree alleen d n massendies nog zeêuws vlaonderen bestaot uut de volhende gemeênten vaux sur mer is n hemeênte in t franse departement charente maritime rehio poitou charentes en t teln in inweuners de plekke maekt deêl uut van t arrondissement rochefort vaux sur mer ei een oppervlakte van km en een bevolkiengsdichteid van inweuners per km vaux sur mer lig in t wessen van frankriek en der sti een kerke uut de e eêuwe die a deêl uut maekt van een abdie die a ebouwd is op de ressen van een gallo romeinse tempel toerissen komm n ni vaux sur mer voe t strand t strand van nauzan de burhemeêster van vaux sur mer is sins tot gilbert naudin t oôgste punt van vaux sur mer is meter t laegste punt atlantischen oceaon lig op meter oôst soeburg ollans oost souburg is een durp in de nederlandse gemeênte vlissienge oôst soeburg oor deu t kanaol deu walchern gescheie van west soeburg soeburg is zò n bitje vastgegroeid an vlissienge mae t ei as durp wè z n eigen karakter verênigiengsleven en dialect g ouwe een bekende inweuner die a oôk vee vo de taele van t durp ei betêkend is pieter louwerse ie wier in gebore in t noe verdwene zwitsers uusje an de middelburgsestraete tegenan den abeêle ie schreef stikvee bekende jeugdboeken en liedjes as de blanke top der duinen tussen en z n doôd in schreef n een stik of wat veraelen en gedichten in t souburgs van dien tied naebie nie meer te begriepen vo souburgers van noe laete die goed ziee oe a t zeêuws in onderd jaer verollandst is het voggende stikje is geschreve int dialect van oôst soeburg dan gaet n nog erger tekeer glad vreêd dat kleine opneukertje jie eit dae niks te zoeken oor je en a je nog een keer vromme durft te kommen zeit n dan za je t wè merke daerom ik doe t nie gaern zeit n twint at n z n poôt om oôge tilt mae dan trap je glad deu den elt dan vlieegt n vromme nae z n nist zò kinders zeit n den dieen è k t afgeleerd die kom nie m vromme terneuzen ok wè neuzen ollans terneuzen is de groôtste gemeênte van zeêland genoemd nae de stad terneuzen de oôfdplekke van de gemeênte de gemeênte terneuzen telde in ongeveêr inweuners nessens de stad daerin ongeveêr d n elt van alle inweuners weunt bin d r nog dertien aore kernen en n antal buurschappen die an nie as kern erkend bin as kern ore erkend aksel axel biervliet filepine philippine koewacht d n noek hoek d n overslag overslag sas sas van gent sluuskille sluiskil spui zuudurpe zuiddorpe wesdurpe westdorpe de zandstraote zandstraat en zaomslag zaamslag de gemeênte terneuzen zoô an me die noe kenne is ontstae in bie de saemevoegienge van de ouwe gemeêntes aksel sas en terneuzen dae was vee verzet tege van de lokaole bevolkienge mae deêze oplossienge was al n compromis om a de regerienge eên gemeênte zeêuws vlaonderen wou de gemeênte neuzen beslaet ongeveêr t gebied van t ouwe land van aksel de gemeênte eit n landelik karakter al is t r in terneuzen stad en in sas wè wat industrie t kenael van gent nae terneuzen loôpt d r glad deurene in de meêste durpen praote ze t land van aksels n zeêuws west vlaoms dialect maer in n paer durpen oort oôst vlaoms gebruukt om goed overleg meej burgers mòògeluk te maoke is de gemeênte onderverdeeld in kerne en wijke in den meeste van deze wijke bestaot een stads dorps of wijkraod zo n bewòònersvertegenwoordigieng klopt met wense en opmerkienge over de leefbaor eid in den wijk aon bij de wijkbestuurder de wijkkordinator en of de vorman oôskappel of soms oôstgappel ollands oostkapelle is n durp in de gemeênte ter veere kort bie zeê dat a tussen domburg en d n polder inleit t durp bestaet uut n ouwe durpskern mee n bitje nieuwbouw en n villapark juust buten t durp d r leie nog vee ouwe boederieën in de durpskern in de buurte van oôskappel zoô te zeie in t butengebied leit t kasteêl west ove oôskappel was vreêd in trek bie de middelburgse rieke mensen in de achttiende en negentiende eeuw en ze ebbe d r veê butenplaetse gebouwd de belangriekste bin in de mantelienge duunbeek berkenbos zeeduun en overduun an d n wegt nae seroos iepenoôrd en meer an de kant van de polder ter linde nae de kante van de polder toe oort de dunenrie vreêd dik ier leit t natuurgebied oranjezon ok bie westhove is t r n stik duun daer a vee gewandeld oor oôskappel is genoemd naer n kapel die a ier in de vroege middeleêuwen gestae moet ebbe en saeme mee n westeliker kapel weskappel de bevolkienge van dit deêl van t eiland onder ieuw weskappel groeide in de eêuwen daernae uut tot n klein vestiengstadje maer oôskappel bleef n boerendurp pas in de twintigste eêuwe kwam daer veranderienge in toen at t toerisme n groôte rol goeng spele leen de broekert oôskappel maerte middelburg juli was n zeêuwse pianist en urganist ie studeerde an t konienklik conservatorium in d n aegt en specialiseerde z n eige in tweê istorische instrumenten klavecimbel en fortepiano voraol mee dat leste instrument zoe d n bekend ore de broekert was toet an z n doôd urganist titulaoris an de koôrkerke in middelburg ie ei zeven cd s opgenomen drie vo urgel eêntje op t duyschot urgel in de lutherse kerke van middelburg eêntje in de koorkerke in dezelfde stad en eêntje waer à dat em op drie verschillende urgels in zeêland speêlt drie mee z n fortepiano mee werken van resp franz schubert joseph haydn en wolfgang amadeus mozart daervan d r sommegen nogal onbekend bin en nog eêntje mee werken van schubert op n moderne vleugel koukerke koudekerke is n durp in de zeêuwse gemeênte ter veere t leit zuudwestelik van middelburg en noordwestelik van vlissienge op januaori aod t inweuners en awast gaet dat antal achteruut is koukerke nog altied de groôste plekke in de gemeênte veere de r weune voroal vée forensen en bejaarden op t durpsplein in de midden van t durp staet n ouwe kerke zie iernessens koukerke is dan ok n echt walchers kerkdurp bie d n ingang van t durp staet nog n meule en in t butengebied bin d r vee butenplaesen zoôas d r boede en ter oôge wat a noe tege middelburg anleit gaepienge of ter gaepienge ollands gapinge is n klein durpje in de gemeente veere t durp ao op januari beweuners gaepienge lei op zo n vuuf kilometer rieën van middelburg en dichtbie om en neabie km t kleine stadje veere beziensweardigheden bin zoô a de hervormde kerke in t midden van t drup die o a veu cd opnames oor hebruukt en twee vliedbergen an t ende van t durp ook de meulen an t ende van t durp is een herkenbaer punt de heschiedenis van t durp is moeilijk te achteraelen de naem zou kunne wieze op een stichter mee een friese naame gabo as da zo zou weze dan ist een eel oud durpje gaepienge was vanaf een eigene gemeente totda t in bie d n polder wier gevoegd t durp oa toen nie vee meer dan beweuners in de twintigste eeuw is dat aantal omoôggegaen in de jaeren negentig wier een nieuwe straete an t durp toehevoegd de nieuwe wei uut t oôgpunt van be oud van de durpsgemeenschap is de gemeênte wè wat voorzichtiger ge ore mee de bouw van nieuwe uzen in t vakjargon ook wè witte schimmel genoemd drenthe nedersaksisch ok wè drentie is n provincie van nederland ze grenst in t noôrden an greunienge in t westen an friesland in t zuudwesten an overiessel en in t oôsten en zuudoôsten an duutsland d n oôdstad is assen drente is nae zeêland de minst verstedelikte provincie en nae flevoland en zeêland de nederlandse provincie mee de minste inweuners t groôste deêl van drenthe leit op t drents plateau wat a gevurmd wier in de leste iestied en bestaet uut grind en zandafzettiengen bedekt mee zand t plateau leit op zoô n tien toet twinteg meter oôgte over t plateau leit d n ondsrugge die van emmen toet an greunienge loôpt d n oôste top daervan leit bie emmen en is meter inmiddels is t r a n vuuloôpe de vam berg die mee meter oôger is as de n oôste natuurlike top in de rest van de provincie bluve de oôteverschillen beperkt toet n paer meters op de zandgebieden in t centraole en oôstelike deêl van de provincie leit n oud en gevarieerd landschap de plekken stammen meêstentieds al uut de middeleêuwen of nog vee vroeger en bin naebie steeds as brienkdurpen gebouwd toet in de negentiende eêuwe was naebie eel dit ouwe drenthe mee eie bedekt daer an de schaepen op deeë graeze de schaepenteêlt was t belangriekste middel van bestae omdat de grond vò akkerbouw te aerm was mee de komst van kunstmest wier de grond ok te gebruken vò akkerbouw en was de eie overbooieg vanaf dien tied wier de eie ontgonne toet landbouwgrond of mee bos beplant de vele beken uut t land wiere rechtgetrokken en de essen wiere deu ruilverkaevelienge gemoderniseerd t landschap is daedeu ingriepend veranderd vandaeg d n dag prebere ze dat ouwe landschap te be ouwen en ier en daer te erstellen t oôsten en zujen van de provincie bestaet vònaemelik uut veenkolonies de landschappen daer bin vee joenger en zoô meugelik nog ingriepender veranderd vreuger waeren die gebieden zoô goed as onbeweund moerasachteg en bedekt mee n dikke laeg veen vòraol vanaf de nieuwe tied begonne ze ier systemaotisch en op groôte schael turf te steken d n afgegraeve grond wier dan gebruukt vò landbouw deêze grond was en is n stik rieker as in midden drente de nederzettiengen in dit gebied bin nog stikke joenk en è aollemaele deuzichtege naemen die endege op bevobbild veen hoogeveen beek schoonebeek mond exlooërmond kanaal etc of bestae uut nieuw mee n pleknaem nieuw dordrecht t zujen van de provincie wier as eerste ontgonne in de negentiende eêuwe begon de eel groôtschaelege ontginnienge in de venen bie de duutse grenze de turfwinnienge die tot diepe in de twintegste eêuwe dierde gebeurde lengst kanaolen die d r dan ok vee bin in drenthe lengt die kanaolen ontstoeng ok de vò die streken zoô typische lintbebouwienge mee lintdurpen ge uchten en buurten die an d r eige kilometers kunne uutstrekke sporaodisch is t r wat oôgveen overgebleve t bargerveen in t zuudoôsten en t fochteloërveen op de grenze mee friesland drenthe wier in de oudste tieën al beweund sterker nog juust ier bin eel vee sporen van prehistorische beweunienge te vinden van de hunebedden in nederland leie d r in drenthe de aore tweê bin in greunienge te vinden in de veenkolonies bin ok archeologische sporen gevonde zoô as d n outere wegt bie nieuw dordrecht gemeênte emmen die a moet stammen uut d n tied van vò de vervenienge drenthe oor vò t eêst genoemd in as threant de naem moe zeker in verband gebrocht ore mee t telwoord drie maer oe daer is nog gin dudelik eid over sommegen zeie dat drenthe in dien tied vanuut utrecht gezieë t derde gebied was en twenthe t tweêde aore meêne dan d r toen drie dingspelen waeren dan moete t d r laeter meêr zien ge ore wan d r is aors niks bekend as dat drenthe zes dingspelen ao die dingspelen waere gebieden die rechtspraeke t landbouwwezen regelde en ok as kerkelike indeêliengseên eden diende de landschap drenthe ao n volksvertegenwoordegienge mee afegvaerdegden uut alle dingspelen die d n etstoel genoemd wier an t oôd van d n estoel stoeng n drost drenthe oorde in t begin bie t ertogdom van gozelinus vandae d n ertogskroône op t waepenschild in n oorkonde uut oor t gebied an d n bischop van utrecht gegeve as jachtgebied laeter in en oor drenthe n graefschap genoemd daer a d n bischop graef over is in dien tied oorde greunienge en de stelliengwerven ok bie drenthe de stad coevorden ao deuloôpend twisten mee d n bischop van utrecht dien d n keêr op keêr versloeg toet t in d n bischop toch lukte eel drenthe te onderwerpen in wier t landrecht ingesteld gedierende de zestiende eêuwe ontwikkelde d n etstoel d r eige toet n landdag laeter de staeten van drenthe genoemd drenthe kwam in in anden van gelre en goeng mee de rest van gerle in over an kaerel v t lutheranisme en calvinisme sloge in drenthe nie an de provincie bleef overwegend katholiek nae de veroverienge deu de staeten wier t protestantisme van bovenaf opgeleid en t dierde nog tientallen jaeren eer dat drenthe goed calvinistisch g ore was in d n tied van de republiek wier drenthe bepaeld achtergesteld t wier nie belangriek genoeg gevonde vò n stemme in de staeten generaol mae moch wè belastienge afdraegen in tegenstellienge toet de generaliteitslanden aod t wè z n eige staeten de landdag zie bove en koos t z n eige stad ouwer meêstentieds d nzelfden as dien van greunienge in wier drenthe deêl van t vreêd groôte departement van d n ouwen ijssel in wiere de ouwe gewestgrenzen weer ersteld maer drenthe kwam noe bie overijssel tegaere t ouwe begrip oversticht onder lodewiek napoleon was drenthe is z n ouwe vurm weêr n eige departement as deêl van t franse riek wier t zaeme mee greunienge t departement van de westerems nog tiedens t soeverein prinsdom was drenthe n landschap en gin volwaerdege provincie mee de stichtienge van t konienkriek kwam daer n ende an de provinciaole staeten van drenthe bestae uut zeêtels toet waeren dat d r sins maert is de verdeêlienge zoô commissaoris van de konieng is jetta klijnsma van de pvda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n coalitie van vvd pvda cda en cu t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van pvda vvd cda gl en cu nae der erindeêlienge van d n eêrste en de lèste in de eêle provincie bleve d r nog twaolef gemeênten over drenthe valt onder de waeterschappen noorderzijlvest hunze en aa s reest en wieden en velt en vecht alleviere loôpe ze deu op t grondgebied van aore provincies drenthe valt saemen mee t arrondissement assen wat a ressorteert onder t of van leeuwarden nog ongeveer van de drentse bevolkienge oort bie n kerkgeneutschap de provincie is overwegend protestants van de bevolkienge is angeslote bie de pkn maer in orthodoxe kerken die buten de fusie bin gebleve is katholiek moslims maeke van de bevolkienge uut de dialecten die an ze in drenthe spreke ore meêstentied saemengebrocht in de groep van t drents awast è ze niks meer gemeên as dan ze aollemaele nedersaksisch bin de dialecten uut t uterste noorden en oôsten valle onder t greuniengs t westelijke drents is goed in te deêlen bie t stelliengwerfs ok t drents wat d r dan overbluuft is vreêd versnipperd de drentse dialecten ore nog deu ongeveer de elt van de bevolkienge gesproke wat relatief weineg is a je t mee aore provincies vergliekt zeêland minstens zesteg percent greunienge tweê derde drenthe ei n lange traditie van muziek in de streektaele t nederlands of nederlans is de naem voe de offisjeêle taele van nederland en vlaonderen die a deur zekers miljoen mensen as cultuurtaele gebruukt wort en deur vee van ulder ok as moerstaele in gebruuk is vadder wor de term nederlands ok gebruukt voe n antal nederduutse dialect n op nederlandse vlaemse en frans vlaomse grond dikkels wor voe nederlands ok ollands ezeid mae feitelik is dit alleêne de streektaele van noôrd en zuud olland in belgië wor t nederlans nogaol is vlaems genoemd wat a ok al gin juuste naem is ni schattieng tel de nederlandse taele zò een eên miljoen woôrn ierbovenop zien der nog miljoene bieni of aelemille in onbruuk herikte woôrn ok zien der in t nederlands vee synonieme woôrn mistal een germaonse en romaonse variante iervan worn de germaonse woôrn vaok in spreektaele en de romaonse in schrieftaele en bie offisjele helehenheed n hebruukt de geschiedenisse van t nederlans wort opgedeêld in oofdfas n van t oudnederlans t middelnederlands en t nieuwnederlans in de zestiende eew krieg t nederlans n standaardvorm t afrikaons is n taele die a in de zeventiende eew uut t nieuwnederlands ontstaen is aegte of t aflat nederlands aagtekerke is n durpje op walchren in de gemeênte ter veere t is een rustig durpje mee inweuners tussen de weilanden en heploegde landen in de schaeduw van domburg melis en oôskappel aegte e n katholiek verleden me noe is de nie vee mi van over de naem aagtekerke wier afheleid van de heilige st agatha agatha moe een vrome vrouw heweest zien op sicilië dr neam een verwiezing nea t griekse woord agathos goed komt in de middeleeuwse legenden voor die an betrekking ebben op n maagd die a nae dr weiherienge in te gaen op de avances van n vonaeme romein gemarteld wier mae ze haf dr heloof nie op nea brute marteliengen gaf ze uuteindelijk de heest et durp e als bieneam t geitedurp waarschijnlijk omdat vroeher bekant elke inweuner één of meer heiten ieuw in en rond aegte bin d r vee campings dr bin twee kerken in aegte de meeste aegtekerkenears gaen nae de gergem het vôggende verhael is bekend over aegte d n domenie van aegtekerke die most dat spreekt op zondag werke dat ôôrde zo bie z n bestaen dat aod n jaeren zô hedaen mèr op un zondag t was in meie toen kwam d n duvel tussenbeie de domenie ao s daags dèvoor je moe me echt helove oor op t fêêst van de fermielje neve ut hlas nog a de kans heheve um was ok laet naè bed hehaen en s ochens toch vroeg ophestaen ie ao toch zôô un slaep ee mensen ie docht k wou dat ik noe mog wense un êêl klein dutje t kan gin kwaed dè bin ik zeker mee hebaet ut kerkvolk laet ik ziengend loven zo n vers of tien t is niet te hloven en weldra was de predikant in morpheus èrmen anheland de psalm was uut het urgel dreunde un slotakkoord de herder kreunde en snurkte mee un blieë zin het kerkvolk ield de aesem in de ouwe koster slofte vredig de kanseltrap op en zei zedig t is uut wat zei de soezebol oh doe het dan nog maar eens vol duutsland duuts deutschland officieel de bundesrepublik deutschland is n land in west europa den oôdstad is berlijn t land hrens op volhorde van noôrd ni west an de volhende zeê n en lan n den oôstzeê noôrdzeê denemarken poôl n tsjehhië oesteriek zwitserland frankriek luxemburg belhië en nederland de bondsrepubliek duutsland ei mie zen inweuners nae rusland de groôtste bevolkinge van alle europese lan n t is een belangriek lid van de europese unie en de economische politieke en militaire organisaoties in europa duutsland lig in midden europa hrens an de bovenhenoemde lan n en wor verdeêld in de duutse vlakt n in t noôrn t oôgland in t midd n en de uutèn n van de alpen in t zuden een hroôt deêl besti uut bossen wivan vee nildbossen noôrd duutsland wor ekenmerkt deur een vlak lanschap evenas in t iets noôrdelijker helehen denemarken deur de vlakt n stroômen rivier n as de wezer den elbe en den oder en der vin vee landbouw plekke der wor onder are terwe petaoten en herst verbouwd en in sleêswiek olstein wor an veeteêlt edaene in dit hebied lihhen hroôte steeën as den oôdstad berlijn hamburg en breem n midd n duutsland wor ekenmerkt deur t oôgland in dit hebied lihhen onder are de rijnvallei en t thriengse bos langs de rijn zien vee wienhaern en kasteeln te vin n en ok lihhen der industriehebieden as t ruhrhebied in de buurte ok langs de moezel ok in dit hebied zien vee wienhaern te vin n hroôte steeën in midd n duutsland zien dresden leipzig keulen dsseldorf en essen zuud duutsland wor ekenmerkt deur zen oôhe berhen mistal bebost bie nildboômen voebeêl n zien t zwarte woud en t bohemerwoud t oôgste punt m is de zugspitze in de beierse alpen hroôte steeën in zuud duutsland zien onder are mnchen en frankfurt duutsland wier pas in opniev een eeneid in d ooge middeleeuwe wastet et hrootste land van europa ma laeter viel et elegaer uut mekaer in wè meer dan onderd lantjes tussen en groeiende duutsland uut tot de een nae grooste industriestaet van europa en van de waereld nae iengeland dat gaf noga wa conflicten mee de iengelse mae ok mie de franse toe in de eerste wereldoorlog uutbrak kwam duutsland recht tegenover deze groôtmach n mie rusland d rbie te stoôn saeme mie oôstenriek hongarije duutsland voerde een tweêfrontenoorlog vier jaer lang durende deze oorlog weerbie naebie nehen meljoen man omkwamme duutsland wier een vernederende vrede opgeleid en vee historici dienke dat dit de opmaet gaf toet de twidde wereldoorlog in kwam adolf hitler an de macht duutsland begon in een oorlog tegen iengeland en frankriek en vanaf ok tehen rusland en de vs in wier het land eindelijk verslogen verbijsterd nam de weareld kennis van de holocaust weerbie zo n zes meljoen joôden systematisch bin vermoôrd vooral in oôst europa het land wier verdeeld in vier bezettingszones naemelijk een britse franse amerikaanse en russische zone de russische zone wier een apart land de democratische duutse republiek ddr duutsland wier zodoewnde verdeeld in een communistisch oôst duutsland en een kapitalistisch west duutsland ok berlijn was in vieren gedeeld mar deze stad lag midden in het russische deel zoôdat een deel van berlijn dat bie west duutsland kwam as een eiland in oôst duutsland kwam te liggene vee burhers vluchttende van oôst nae west en dat nam zoô groôte antallen an da in een mure gebouwd wier deu de oôst duutsers tussen oôst en west berlijn deze mure wier symbool van de kouwe oôrlog tussen de navo en het warchaupact in kwam ieran een ende toe de burhers van de communistische lan n in oost europa in opstand kwamme de sovjets onger leiding van gorbatsjov kwamme in tehenstelling toet en niet in actie in wiere de tweê lan n weer bie mekaore gevoegd onger leiding van bondskanselier kohl vee wier genvesteerd in de voormaelihe deelstaeten van de ddr mae twintig jaer laeter was de werkloosheid nog aoltied oôger as in t wes n frankriek ging akkoord mie de erenigieng op voorwaerde dat duutsland de euro zou invoere dit gebeurde dan ok in duutsland is een democraotische parlementaire bondsstaet t land ei sins meie een hrondwet die a deur een meêder eid van twiderde deur de bonsdag en bondsraed ewiezigd kan worn sommihe aspect n kunn n nie ewiezigd worn binn n duutsland hel actief en passief kiesrecht vanof jaer en der is spraeke van een twikaemersysteem helieke as in nederland de bonsdag ei op z n minst leeën en wor iedere vier jaer verkozen der hel een kiesdrempel van vuuf percent de bondsraed ei leeën die an de deêlstaetreheriengen vertehenwoôrdihen iedere deêlstaet ei ok een eihen hrondwet en deelstaetparlement dat a om de vier jaer wor verkozen de bonspresident t staetsoôd wor voe vuuf jaer deur de bonsverhaoderienge verkozen en kan keêr worn herverkozen de bonskanselier is t oôd van de reherieng en wor verkozen deur de bonsdag bonskanselier is angela merkel duutsland beschik over een paer verschill nde takk n van defensie naemelijk de landmacht de marine de luchmacht de kustwacht de hrenspelisie en een medisch korps in waeren der mann n in de leeftied van toet jaer beschikbaer voe in heval van oôrlog wivan der heschikt waeren voe militaire dienst ieder jaer bereikn onheveêr mann n de leeftied om in militaire dienst te treeën van t bnp wor uuteheven an defensie duutsland is onder aore lid van de europese unie en de navo duutsland is eên van de mist ontwikkelde lan n ter waereld en ei ok eên van de sterkste economieën op aerde mè onder are werkeloôs eid is een hroôt probleem deur verhriezieng worn de lassen van werk ènde mensen hrotter en de sociaole zeker eid wor kleinder een aor probleem is ok nog de minder loôpende economie van oôst duutsland nog een overbluufsel van voe den oôrlog duutsland wor inedeêld in deêlstaeten duuts bundeslnder naemelijk in teln duutsland inweuners van de bevolkieng is aneslootn bie een relihieuze hemeênschap van deze mensen is roôms katholiek en bieni is protestans de roôms katholiek n bevin n der eihen vurral in t zuden en wessen de protestant n in t noôrn ok weun n der miljoen moslims en joden meêr dan van de voormaelihe oôst duutse bevolkieng ang hin relihie an onder de duutse bevolkieng bevin n zen eihen hroôte hroep n allochtoon n wironder vee hastarbeiers uut de jaeren uut joehoslavië hriek nland en turkije en are wivandaen de miljoen moslims in totaol bevin n zen eihen in duutsland miljoen allochtoon n bieni iedereên in duutsland spreek duuts der zien ienkele etnische minder eden as deen n friezen en siheuners die an der eihen taele praoten luxemburg is n land in west europa oôdstad is de gelieknaemige plekke luxemburg t land heit inweuners op een oppervlakte van km luxemburg grenst an belhie duutsland en frankriek het land is euvelachtig de oôgste punten komme ruum meter boven zeênivo in wier konienk wullem i der nederlande ok groot ertog van luxemburg toe was luxemburg mee nederland verbonde deernae is t een zelfstandig land eworren in en wier luxemburg deur duutsland veroverd luxemburg is n groot ertogdom en n constitutionele monarchie da wil zegge da de macht van d n groot ertog is vasgeleid in d n grondwet meestal eit d n groot ertog nie zo il vee macht en n symbolische functie luxemburg is onder aore lid van de europese unie en de navo luxemburg is overwegend christelijk de leste decennia neemt de onkerkelijkeid evenas in aore europese lan n toe de taelen die a gesproken ore in luxemburg binne duuts frans en luxemburgs lëtzebuergesch australië is n land en tevens continent of ok we eiland dat a tussen de hroôte oceaon en de indische oceaon lig ten wessen van nieuw zeêland australië besli een oppervlak van km en ao in inweuners staetsoôd is elizabeth ii van iengeland australië hrens in t noôrn an de timorzeê de arafurazeê de holf van carpentaria en straet torres in t oôssen an de koraelzeê en de tasmanzeê wor zudelijk behrensd deur straet bass en de hroôte australische bochte en in t zuden en wessen lig den indischen oceaon de kustlijn besli km australië is t hroste eiland en t kleinste continent drievierde besti uut woestijn en vurral de provincie queensland uut rehenwoud in t land komm n vee unieke beêstensoôrten voe wironder de kanheroes de wombats en aore budeldieren een opvall nde veugelsoôrt is de thermometerveugel vadder is australië t vlakste en laegste continent wan de woestijn lig slechs even boven de zeêspiehel de hroste vlakn zien de centraole laegvlakte en t westelijk plateau de bergkeetns lihhen in t oôssen wir a ok de oôgste berg de mount kosciuszko m lig in australië lihhen ok ienkele riviern ondanks t droôhe klimaot wivan an de murray en de darling t belangriekste zien ok zien der verschill nde meêrn wironder t eyre meêr de woestijn n in australië zien t middn van australië ei een woestijnklimaot wir a de temperatuur vreêt oôhe kan oploôpen en s nachs varre kan daolen der val nog minder dan mm neêrslag per jaer en t droôhe seizoen duur langer dan maen n t zuden van queensland en t noôrn van nieuw zuud wales èn een subtropisch klimaot mie t aele jaer deur werm weer hroôte steedn as perth en sydney èn een mediterraon klimaot mie werme zeumers en zachte winters in t uterste noôrn eers een tropisch klimaot de deêlstaeten victoria en tasmanië èn een hemaotigd klimaot en in de winter kan t vrie koud worn mie zelfs snieuwval de rest van t jaer is t werm in heheel australië duur de lente van september tot november de zeumer van december tot feberwari de herfst van maerte tot meie en de winter van juni tot auhustus van de australiërs die an een hosdienst anang n mik zòvee procent uut van de volhende hroepen bosbran n maeken deêl uut van t australisch natuurlijk evenwicht de blaeren van de eucalyptusboôm verteern naemelijk nie en de zaeddoôzen spriengen pas oopn bie hroôte hitte de eblaekerde moederboôm overleef de brand deur uutloôpers droôgte en wind zurhen voe hroôtschaelihe bosbran n een biezondere zoogdiersoorte die ier voo komt bin de zogenaemde snaevelbeêsten de eêste inweuners van australië de aboriginals kwamm n duzende jaeren eleen vanuut azië ni australië in n chr wier voe t eêst eschreven deur de hrieken over t onbekende land terra australis en in wier t op de noôrdwestkust voe den eêste keêr anedaene deur een europees schip t nederlanse duufken jaer laeter vaern een aore nederlanse boôt ni de westkust en noemn t nieuw olland in vaern abel tasman ni australië en ondekk n dat t een eiland was ok ondekkn die tasmanië james cook ontdekkn in den oôstkust van australië en noemn t nieuw zuud wales iernae wier australië een iengelse strafkelonie voe hevangene wir an deze een eihen bestaen op mossen bouwen deze hevangene bouwen der kamp vanwehe t droôhe klimaot nie in nieuw zuud wales mè een stikje ni t noôrn t behun van de stad sydney de bouw van deze stad wier behonn n op juni de hevangene moôrn echter onderduzende aboriginals uut en hroôte stikken land wiern van ulder eroofd ok hewone mensen hoengen ni australië en den iengelse reherieng haf de eêste tied hraotis stikken land wig wat a nae heldprobleem n hewoon wier verkocht in wier australië een dominion een zelfstandig reheernd deêl van t britse waereldriek den oôdstad wier melbourne mè nae een priesvraeg tot t ontwerp van de mooisen oôdstad ewonn n deur architect walter burley griffin wier dit canberra tiedens de waereldoôrlohen vochen australische troepn onder aore in ehypte oceanië kreta en ambon australië is sins tieden een constitusjonele monarchie mie as oôd konihinne elizabeth ii een rifferendum voe een rippebliek wier in ofewezen iedere australische deêlstaet ei een eihen reherieng rechterlijke macht hrondwet en een overeid mie een eihen premier over t aele land zien t australische senaot en t australisch uus van afevaerdigden esteld die an saemen t australische parlement vurmen t australisch hemeênebest besti neffen de deêlstaeten ok uut t australisch oôdstedelijk territorium t noôrdelijk territorium t jervis bay territorium christmaseiland norfolkeiland en de heard en mcdonaldeilan n t staetsoôd van australië is de konihinne van australië elizabeth ii troônopvolher is prins charles t staetsoôd wor in iedere deêlstaet vertehenwoordigd deur een houverneur en over de aele naotie deur een houverneur generaol in wier tiedens een rifferendum om over te haene ni een rippebliek dit voôrstel ofewezen australië wor inedeêld in zes staeten territoria en federaol territorium de zes staeten zien de twi territoria zien t federaol territorium is verenigd koninkriek is n land in west europa t grenst an frankriek en ierland en leit in t westen en noorden an de noordzeê oôdstad is londen aore belangriek steeën bin o a manchester birmingham glasgow cardiff en belfast t land is geen lid van de eu populair oort t land ok wè iengeland genoemd wat a aors maer eên van de vier deêlen van t land is ut vereênigd konienkriek is een eiland wa groôtendeels glooiend is mit in t noorden in schotland bergen tot circa meter de hoôgste berg in de ben nevis in schotland gin ienkele plekke leit meer as kilometer van zeê het meêst zuudwestelijk deel van iengeland hiet cornwall in de e eeuw was t land mee de republiek der zeven verenigde nederlanden verwikkeld in een antel oorlogen de leste was de vierde iengels nederlandse oôrlog het vereênigd konienkriek was in de e in e eeuwe vooral tiedens de regerienk van koningin victoria t machtigste land op aerde the british empire is t groôste riek wa ooit op de weareld heit bestô hieran is mede te dankene dat iengels zo n belangrieke teale is eworre voormaelige kolonies van iengeland binne onger meer de vereênigde staeten canada australië india in zuud afrika nea de twidde waereldoôrlog binne de meêste kolonies in rap tempo onafhankeluk eworren tehenwoordig binne d r slechts wat verspreidde eilanden over de hele weareld van over wa a aol die voormaelige kolonies nog wê gemeên ebben is dat de meêste nog wè de britse koningin as staetsoôd ebben de lan n wêrken op beperkte schael saemen as gemenebest van naties verenigd koninkriek is n constitutionele monarchie t staesoôd is kônigin elizabeth ii vanof de regeringsleier is sins juli premier boris johnson van de conservative party ut vereênigd konienkriek is een van de vuuf kernmachten op aerde op oktober vong de eerste britse atoomtest in pleas in australië hiermee wier het vereênigd konienkriek de derde atoommacht nae de vereênigde staeten en de sovjet unie het vereênigd konienkriek ao in het verleêden en noe ok nog wè een vreêd sterke merne in de e eêuw wier ok wè gezeid britannia rules the waves d r zat ok wè een kern van waereid in in versloôg horatio nelson bie trafalgar een frans spaons leger en sins die tied was iengeland onbetwist eerser op de weêreldzeêën in wier de hms dreadnought in gebruuk genome een slagschip da a zoô geavanceerd was voô die tied dat aolle aore schepen geliek verouwerd waere iermee ontstong een wedloôp tussen iengeland en duutsland wa a wee een van de oorzaeken was van de eêrste wereldoôrlog verenigd koninkriek is onder aore lid van de navo van eigens sto de britten sceptisch tehenover europa de euro hao ze nie in evoerd op jannewari om uur britse tied is t verenigd koninkriek uut de europese unie vertrokken t vereênigd konienkriek is verdeêld in vier istorische staeten iengeland schotland wales en noord ierland de kanaoleilanden in t eiland man in de ierse zeê hao een aparte staotus britten hechte vee waerde an tradities misschien wè omdat die ze doewe erinnere an de tied dat ze nog t belangriekste land op aerde wazze as sport is voebal verschrikkelijk populair belangrieke clubs bin arsenal manchester united liverpool fc en chelsea de staeskerreke is de anglicaanse kerreke mee an t oôd d n iengelse konigin oare bekende kerreken binne de free presbyterian church of scotland in de strict baptists de meêste britten binne anglicaons mar d r antal neemt de leste decennia wel of de meest gesproke taele is t iengels t iengels is internasionoal eên va d n belangriekste taele aore tael n die vee hesproek n wor n zin t schots t welsh en t schots gaëlisch noord olland nederlands noord holland westfries noard holland is n provincie in t noordwesten van nederland ze grenst an zuud olland utrecht en via dammen ok an flevoland en friesland en leit in t westen an de noordzeê in t noordwesten an de waddenzeê en in t oôsten an t ijsselmeer en t markermeer t is de tweêde nederlandse provincie nae bevolkienge mee n vreêd dichtbevolkt zujen en n landelik midden en noorden de oôdstad is aerlem verrewig de groôste stad is amsterdam norod olland is n vlakke provincie mee vee van z n gebied onder waeter vanaf de vroege zeventiende eêuwe is t r op groôte schael land ingepolderd belangrieke polders bin de beemster de schermer de wormer de purmer de heerhugowaerd de haerlemmermeêr de zijpe en de wieringermeer omdat t land ier zoô laeg leit bin d r breje sloôten noôdeg om t waeter wig te kunnen pompen ierom staet de provincie dan ok bekend de dunenrie die a t land tegen de zeê beschermt oor bie hondsbos onderbroke ier leit n zwaeren diek de hondsbosse zeêwerienge te vergelieken mee de zeêdiek bie waschappel t gooi in t zuudoôsten van de provincie is n klein bitje euvelachteg en past landschappelik dan ok nie in de rest van de provincie zoôas bove gezeid is t zujen van de provincie dichtbevolkt en de reste van noord olland vee landelijker amsterdam aerlem hilversum en ulder vòsteeën maeke deêl uut van de randstad t gooi hilversum en omgeêvienge was aors toet vò kort n stikke landelik gebied in t midden van noord olland leie de landschappen t kennemerland de zaonstreêke en waeterland de lèste tweê raeke onder amsterdamsen immigraotiedruk ok stik verstedelikt westfriesland en de kop van noord olland è meer van ulder landelikeid be ouwe middelgroôte steeën in die gebieden bin alkmaar en den helder daer a de nederlandse marine d r tuusbaosis ei tenslotte oort t eiland texel d r nog bie van de vroegste geschiedenisse van noord olland is nie vee bekend de provincie lag bove de grenze van t romeinse riek en was dunbevolkt nae de groôte volksveruziengen was t gebied naebie elemaele beweund deur friezen in wat a noe t gooi is lag de grenze mee t frankische gebied noord olland boven t ij kwam laeter in de middeleêuwen bekend te staen as west friesland dit nog altied friese en friestaelige gebied kwam vee in oorlog mee t gewest olland dat a t prebeerde te onderwerpen dit lukte uutendelienge graef floris v an t ende van de dertiende eêuwe noord olland ei altied vreêd n last ge aod mee de zeê in de middeleêuwen voraol in de vroege rees de zeêspiegel flienk en dat leide d rtoe dat de grond dikkelder onder waeter liep butendien aodde de westfriezen in de vroege middeleêuwen groôte veengebieden as turf versteukt waedeu d r noe groôte plassen achtergebleve waeren die plassen wiere meren die ok nog ins nae mekaore en nae de zuderzeê deusloegen rond stoeng dit op z n oôgtepunt aol in de westfriesen tied begonne ze mee waeterwerken zoôas n diek om westflinge maer pas laeter begonne ze op groôte schael t land tege t waeter te verdedegen in lukte t leeghwater d n beemster droôg te leien in de volgende decennia zouwe ok alle aore binnewaeters volgen be alve t ij en t aerlemmermeer in diezelfde eêuwe bloeide de steeën an de zuderzeê deu d n andel over zeê voraol enkhuizen was groôt aol dien tied was olland n staetkundige eên eid d r wier wè gesproke van n ollands noorder en zuderkwartier de grenze lag bie t ij dus amsterdam en aerlem oorde bie t zujen in de fransen tied kwam t r vò t eêrst n staetkundige verdeêlienge in kwaeme d r n departement van tessel en n departement van d n amstel dat eêrste liep van vlieland toet an d n ouwe rijn en omvatte dus ok n stik van t moderne zuud olland t tweêde bestoeng uut amsterdam en omstreêken van toet wiere de grenzen van de ouwe gewesten weer ersteld en kwam t r dus ok weer eên gewest olland lodewiek napoleon deêlde olland weêr wè in tweêën zien departement amstelland liep al aoreg gliek mee de laetere provinciegrenzen as deêl van t franse keizerriek maekte noord olland saeme mee ongeveer de provincie utrecht t departement van de zuderzeê uut in t zelfstandege nederland wier de provincie olland weer ersteld toet ze in toch weêr verdeêld wier de belangriekste veranderienge sins dien tied gebeurde in mee t overbriengen van de eilanden vlieland en terschelling van noord olland nae friesland de provinciaole staeten in noord olland bestae uut zeêtels vò waere dat d r de verdeêlienge is sins de lèste verkieziengen in maert zoô commissaoris van de konieng is arthur van dijk van de vvd t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n breje coalitie van vvd d pvda en cda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van gl vvd d en pvda noord olland ei sins de lèste erindeêlienge nog gemeênten t groôste deêl van noord olland en wè noord olland bove t ij oort bie t waeterschap ollands noorderkwartier aerlem en omgevienge ore bie t oôg eêmraedschap van de rijn amsterdam en t gooi bie t waeterschap amstel gooi en vecht noord olland is verdeêld in de arrondissementen alkmaar aerlem en amsterdam alledrie ressortere ze onder t of van amsterdam vanouds was ok noord olland protestants mae de sterke katholieke minder eid ei z n eige in de twintegste eêuwe sterk doe gelde ier en daer bin ze in de meerder eid de protestanten bin verregaend geseculariseerd nog maer van de bevolkienge geeft an protestant te wezen intussen bin d r voraol deu groôte migrantengemeênschappen in amsterdam en vaneiges ok wè in kleinere steeën aol moslims en hindoes noord olland is taelkundig vrie divers de groôste streektaele in elk geval in grondgebied is t westfries n dialect dat a geweunlik toet t ollands gerekend oor mae van t aore ollands verschilt deu n vreêd sterk fries substraot in en rond amsterdam en aerlem eerst t zuud ollands t kennemers zaons en waeterlands bin aolledrie overgangsdialecten van t zuud ollands naer t westfries t gooi ei z n eige dialecten t goois die an bie de utrechts alblasserwaerdse groep ore miranda slabber erremu mei is n zeêuws model in wier ze miss nederland miranda groeide op in erremu en volgde de mavo an t ssgm in middelburg toen a ze daemee klaer was dee ze ok havo exaomen om daenae de pabo te gaen doeën mee jaer begon ze an modellenwerk naedat ze d r havo aelde was ze zelfs n jaer lang fulltime model ze stoeng voraol in vee meisjes blaeden en kwam ok uut vò bekènde kleêdiengmerken daenae goeng ze an de pabo en toen a ze die af ao dee ze mee an de verkieziengen vò miss zeêland die won ze en op september won ze in ilversum d n titel miss nederland daermee ze de ok a zeêuwse sanne de regt afloste van november toet en mee december stoeng ze vò nederland bie de miss worldverkieziengen in china deudat d r in gin miss nederland gekoze wier ieuw ze d n titel anderalf jaer lank miranda slabber die a nog altoos in erremu weunt doet sinds vojaer presentaotiewerk vò de zeêuwse tv zender tv maximaal ulst ollans hulst is n zeêuwse gemeênte die a in t oôste van zeêuws vlaonderen leit ze eit ongeveêr inweuners in ulst is genoemd naer d r belangriekste plekke t stadje ulst aore kernen bin absdaol absdale d n aikant heikant grauw graauw t jaogerke t jagertje en schuddebus schuddebeurs die vurme saeme eên kern kapellebrug de kling clinge kloôster kloosterzande de kruispouder kruispolder dit bestae uut vier buurten naemelik baoloek baalhoek duivenoek duvelsoek duivenhoek kruisdurp kruisdorp kruispouderaov n kruispolderhaven kuitaart lamswaerde lamswaarde nieuw naomen nieuw namen paol paal de snis ossenisse t stiejn sint jansteen ter oôlen terhole usdijk hengstdijk veugelwaerde vogelwaarde walsoorden en zandberg daenessens is t r nog t buurtje noôrdstraot noordstraat zoô omvat de gemeênte ulst ongeveer t ouwe land van ulst eên bekende polder in deze gemeênte is de hertogin hedwigepolder de gemeênte ulst zoô an me ze noe kenne ontstoeng op januaori uut de ouwe gemeênten ulst en ontenisse in de gemeênte ulst oor gin zeêuws gesproken wat an ze d r spreke bin oôst vlaemse dialecten die deur ulder liggienge kortbie antwerpen wè wat op t braebants trekke de bevolkienge is ongeweun vò zeêland in meerder eid katholiek een bekende fihuur uut de gemeênte is reinaert de vos de tekst van t zeêuws volkslied is in t ollands geschreve geen dier der plek voor ons op aard geen oord ter wereld meer ons waard dan waar beschermd door dijk en duin ons toelacht veld en bos en tuin waar steeds d aloude eendracht woont en welvaart s landsman s werk bekroont waar klinkt des leeuwen forse stem het land dat fier zijn zonen prijst en ons met trots de namen wijst van bestevaer en joost de moor die blinken zullen d eeuwen door waarvan in de historieblaa n de evertsen en bankerts staan dat immer hoog in ere houdt den onverschrokken naerebout gij zeeland zijt ons eigen land wij dulden hier geen vreemde hand die over ons regeren zou aan onze vrijheid zijn wij trouw wij hebben slechts één enk le keus zo blijven wij met hart en mond met lijf en ziel goed zeeuws goed rond tekst d a poldermans greunienge greuniengs grunnen grnnen ollands groningen fries grinslân is n provincie van nederland die a in t noordooste van t land leit oôdstad is de gelieknamige stad greunienge ze grenst in t noôrden an de waddenzee en het eems dollard gebied in t westen an friesland in t zuden an drenthe en in t oôsten an oosfriesland en t eemsland de provinciaole staeten van greunienge è zeêtels sins de verkieziengen van maert is de verdeêlienge zoô commissaoris van de konieng is rené paas van t cda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n coalitie van sp cda d cu en gl t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van gl pvda cu vvd cda en d greunienge ei gemeênten t greuniengs is n friso saksische streektaele die a gesproke wor in de provincie greunienge t noôrn en oôssen van de provincie drenthe en n klein stikje in friesland gemeênte kollumerland in t zuudwessen van t westerkwartier westelijk in greunienge wor neffens t greuniengs ok nog fries gesproke t greuniengs is n nedersaksische variante mie n fries substraot in vroegere tieën wier ier fries gesproke t oôstfries wat an ze praote in t anleiende oôstfriesland in duutsland wor ier ok bie gerekend omda t et op dezelfde meniere is onstaene soms worn t greuniengs en t oôstfries dan ok saemen as eên streektaele genomen t greuniengs oôstfries t greuniengs wor inedeêld in oôddialecten die an vee gemeênschappelike kenmerken è in vergliekienge mie de meêste aore streektaelen vurme de greuniengse dialecten feitelik n groôte eên eid t greuniengs is nie allene verwant an t nederlands ieronder stae n tabelle mie n paer vòbeêlden iervan mie fries wor ier westerlauwers fries bedoeld let op t greuniengs ei deêze woôrden nie altied ontleênd an de taele daermee de vergliekienge getrokke wor dikkels gaet t om cognaoten karla maria henriëtte peijs tilburg september is n nederlandse politica voe t cda van toet was peijs ok lid van de provinciaole staeten van utrecht voe t cda van toet was ze voe diezelven partij lid van t europees parlement in t kabinet balkenende ii en t kabinet balkenende iii was ze minister van verkeer en waeterstaet van was ze commisaoris van de konihinne in zeêland ze wier opgevolgd deu han polman peijs ei der hymnasium diploma eheêln en iernae studeern ze economische en orhanisaotiesociolohie an de katholieke universiteit nijmegen en an de vrieë universiteit amsterdam der doctoraolexaom n a se in van toet was ze ok docente economie an de hoheschool utrecht t fries is n taele of beter n groepje west germaonse taelen gesproke in deêlen van t ouwe friese weungebied an en naebie de noordzeêkuste in nederland en duutsland saemen mee t iengels en t schots vurme ze d n ingweoonsen tak van de west germaonse taelen meêstal ore de nog bestaende friese dialecten in drie taelen opgedeêld t westerlauwers fries in de nederlandse provincie friesland t saterfries in de gemeênte saterland nedersaksen duutsland en t noordfries in noordfriesland tege de deense grenze en op helgoland die taelen bin onder mekaore nie te verstaen voraol de tweê in duutsland gesproke friese taelen ore stikke bedreigd en è mae weinig sprekers meêr alle drie de taelen ore erkènd en beschermd in gebieden daer a t fries verdwene is eit t meêsta nog wè z n spoôren naegelaete in de dialecten die an d r noe gepraot ore t westerlauwers fries oor gesproke in t groôtste deêl van de nederlandse provincie friesland uutzonderiengen bin de eilanden vlieland en ameland de stelliengwerven in t zuudoôsten t kollumerland en t bildt n klein gebiedje in westelijk greunienge is weer wè friestaelig in de steeën oor sins jaer en dag stadsfries gepraot wat a n nederlands gin fries dialect is aolles bie mekaore praot iets meer as d elt van de friezen nog fries dat bin zoô n mensen nog vee meer mensen kunne fries praote mae doeë t nie zoô dikkels vèruut de meêsten kunne t verstae toch gaet t gebruuk van t fries merkbaer achteruut in elk geval in t daegeliks leven op schrift is de taele aolomtegenwoordeg en de schriftelike be eersienge van t fries gaet juust voruut t saterfries oor zoô as gezeid alleêne in t kleine saterland gesproke en dan nog maer deur eêl weinig mensen ze schatte dan zoô n mensen t kunne praote op n bevolkienge van naebie de meêste sprekers bin ouweren en onder de kinders leit t gebruuk eêl laeg toch bin d r a saterfriezen die an d r guus bewust mee ulder eige taele optrekke en liekt t gebruuk d rvan de leste jaeren n bitje toe te nemen de saterlanders bin d r eige ok goed bewust van oe uniek of ulder taele is t noordfries ei nog oôgstens sprekers dienkelik minder die an in t district noord friesland en op t eilandje helgoland weune in t zuje van noordfriesland is de taele al lang uutgesturve en de taelgrenze verschuuft nog altoos vèdder naer t noorde op t eiland sylt is de taele ok naebie verdwene t nminste uut t daegeliks leven voraol deu t massatoerisme nog t beste staet ze d rvo op fhr en amrum daer a nog zeker n derde van de bevokienge fries praot vèdder eit vòraol t bkingharder dialect n groepje fanatieke schrievers die an vo ulder taele vechte t is nie te zeien of de taele t zal redden n probleem is dan de dialecten enorm vèrre uut mekaore leie en ondermekaore dikkels nie te verstaen bin overal daer at t fries oôit gesproke wier eit t z n sporen wè naegelaete in de plaetselike dialecten anders gezeid vee niet friese dialecten ebbe n fries substraot in west nederland en vlaenderen vertoône t west vlaems t zeêuws en t ollands eel dudelik ingweoonse invloeden die verklaerd moeten ore uut t feit dat d r vroeger fries of iets soortglieks gesproke wier voraol de westfriese dialectgroep gewoonlik toet t ollands gerekend is daer sterk in ok vò t greuniengs en t oôstfries nedersaksische dialecten geldt zoôiets t stelliengwerfs uut zuudwest friesland is eêrder t omgekeêrde daer eit t fries z n invloed juust doe gelde over n bestaend nedersaksisch dialect t meêst fries bin toch wè t a bove genoemde stadsfries en eur zusters t bildts amelands en midslands dit bin fries ollandse mengdialecten die in friesland zelf gesproke ore òk t limburgs eit in kleinere maete noh invloed von t fries ingveoons ongerhaen vòral in contrast mee dialekte as t ripuarisch is dit hoed te zien li vief vs ri vmf en li zègke vs ri zage goerees is een zeêuws dialect wat esproke wordt op goeree op t hôôd in op ouwdurp deze plekken ligge op de westkant van t eiland goeree overflakkee in de gemêênte goeree d r binne opvallend veel verschillen mi de taele op de rest van t eiland weerdeur t as een apart dialect ezieje wordt oorzaek van die verschill n is dat goeree in overflakkee aparte eiland n eweest binne die pas in mit mekoare verbonde binne toe de statendam wier an eleid goerees valt op deurdat de nederlandse wèrrekkwoorden gaan staan in slaan niejt uutesproke woore as ae zôas in de mêêste zeêuwse dialecten maar als oa nè zôas op flakkêê spreke ze op goeree de h wel uut terwijl dat in de rest van t zeêuwse taelgebied niejt beurt een bepaelde boerderieje op ouwdurp wor t bleauwe huus enoemd in plekke van uus oak valt op goeree de r voor een s niejt weig zôdà ze hier kersen ete in plekke van kessen een biezonder verschil mi t flakkees is dà de voltooide deelwoord n t prefix e in plekke van ge kriege ehore emaekt edae dit kom oak voor in weskapelle op zuud beveland in in t west vlaoms toch is t goerees in gin geval een overgankdialect van t hollans naer de aore zeêuwse dialect n de mêêste woorden komme glad overêêne mi de rest van zeêland in hêêle ouwe zeêuwse woord n as aerbezems aesem schoere strange toutere en vromme binne geweun goereês percieze ciefers over t gebruuk van t goereês bin niejt bekend et dialect wor nog hêêl vêêl esproke oak deur de jongere goeree in ouwdurp hore wel tot de plekken weer de mêêste maèssen zeêuws praete t andeel van t dialect is een stik grôôter dan op flakkêê perdamme nederlands brigdamme is n ge ucht in de gemeênte middelburg tussen de stad en sint lauwers in wat z n eige lanks de noordwegt uutstrekt in de middeleêuwen was perdamme in vò t eêrst vermolde n aparte parochie mee n eigen kèrke t kwam toet verval as in de kèrke afbrandde en nie meer opgebouwd wier de resten d rvan bleve wè toet in d n tweêde waereldoorlog stae toen wiere ze opgeruumd noe staet r n peuterspeelzael perdamme bleef laeter n apart ambacht en was van toet ok n eige gemeênte daenae viel t toet de op effienge in onder de gemeênte sint lauwers zie ok limburg belgië provincie van belgië limburg is n provincie van nederland die a in t zuudoôsten van t land leit ze grenst an gelderland noord braebant belgs limburg luik en t duutse bundesland noordrien westfaolen en ei vee meer grenze mee t butenland as mee aore nederlandse provincies oôdstad en groôtste plekke is mestricht limburg voraol zuud limburg oor dikkels beschreve as t meêst butenlands uutziende stikje van nederland dat komt voraol deu t euvelachtige landschap in n land dat vo t groôste deêl stikke vlak is en vo de elt onder of mae juust bove zeêniveau leit valt t landschap zeker op n groôt deêl van zuud limburg leit naemelik meer as onderd meter bove zeêniveau de vaalserberg mee meter t oôgste punt van nederland en nie verre van t drielandenpunt mee belgië en duutsland is t oôgste punt van nederland naer t noôrden toe oort t landschap vlakker van noôrd nae zuud deustroômt de maes de provincie onder meêr de steeën mestricht roermond en venlo leie an deze rivier en gebruke m bevobbild vò de binnenvaert onder de kleine rivieren en beken die d rop afwaeteren bin de geul de geleenbeek de roer en de niers t zuie van de provincie is mee deu de groôte bloei in d n tied van de mienbouw vreêd verstedelikt feitelik is t t meêst verstedelikte gebied van nederland buten de randstad mee de stad mestricht en de agglomeraotie heerlen kerkrade parkstad limburg geologisch is limburg intresant deudat d r limburgse klei of lss vokomt t rwiel de rest van nederland voraol uut rivierklei zeêklei en zand bestaet wat a noe nederlands limburg is is noe nog nie zoô lang n eên eid in t verleje was t verdeêld onder vee dikkels butenlandse meugend eden dit maekt t moeilik n geschiedenisse van deêze provincie te schrieven in de pre istorie was zuud limburg eên van de eerste permanent beweunde gebieden vee dichter bevolkt en vee ontwikkelder in cultuur in d n tied van de romeinse veroverienge wier in elk geval t zujen beweund deu de eburonen n keltisch volk naedan de romeinen onder caesar dit volk aodde uutgeroeid kwaeme de tongeren ok keltisch d r te weunen mestricht mosae traiectum in t latiens was in deêzen tied n plekke van beteêkenisse vee aore plekken in de provincie bestonden toen ok a nae de groôte volksveruzienge wier t gebied bezet deu franken as t frankische riek bie t verdrag van verdun in gesplist wier kwam limburg bie t middenste laeter t oôstelike eileg roômse duutse riek n groôt deêl van de moderne provincie viel toen onder de maesgouw groôte macht in t gebied ao de bischop van keulen die z n macht altied maer uutbreide toet dat d n ertog van braebant m bie de slag bie woeriengen versloeg vanaf toen begon limburg meêr mee de nederlanden te integreren vanaf verdrag van venlo was limburg ingeliefd bie de bourgondische staot in d n tachtentegjaeregen oorlog wisselde limburg n paer keer van bezitter uutendelienge kwaeme bie de vree van munster deêlen d rvan in anden van de republiek naemelik t uterste noôrden rond mook en wat an me noe zuud limburg zouwe noeme de rest bleef verdeeld onder voraol spanje luuk gulik en kleef staets limburg zoôas t zujen eêtte was n generaliteitsland en ao gin stemme in de staeten generaol omdat t katteliek was dat brocht d n andel sterk in t slop zoôdat limburg veraermde mee de vree van utrecht kreeg de republiek ok venlo uutendelienge waeren d r nie minder as eersers in wat noe nederlands limburg is in wier t eêle gebied bie frankriek gevoegd t goeng deêl uutmaeken van de departementen van de nedermaes en van de roer t oorde nie bie de bataofse republiek of t konienkriek olland omdat t as eên van de zudelike nederlanden wier beschouwd mee de vurmienge van t konienkriek van de nederlanden in kwam d r eên groôte provincie rond de maes die a eêrst naer eur oôdstad mestricht zouw gae eête maer op initiatief van d n konienk limburg genoemd wier naer t ouwe ertogdom limburg dit lag zudeliker en t omvatte maer n klein stikje van de nieuwe provincie limburg in schaerde deêze provincie d r eige achter de belgse opstand maer om at r in mestricht n ollands garnizoen gelegerd wier bleef deêze stad be ouwe bie de vree in wier de provincie limburg lanks de maes verdeêld n westelik stik vò belgië n oôstelik vò nederland t zou nog lang diere vòdan de limburgers d r eige echte nederlanders zouwe voele de provincie ao zelfs n stuitje zittienge in d n duutsen bond nae wier limburg n echte industrieprovincie nie in de lèste plekke deu de kolenmienen die brochten vee economische vòspoed en immigraotie uutendelienge wiere de mienen in de jaeren geslote de limburgse provinciaole staeten è zeêtels vò waere dat d r sins maert is de verdeêlienge zoô t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n coalitie van cda sp vvd d en pvda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak is samengesteld op basis van deskundigheid an t oôd van de provincie staet in limburg n gouverneur awast eit n dezelfde bevoegd eden as n commissaoris van de konieng dit is n erinnerienge an d n tied dat limburg nie as gewone provincie van nederland gezieë wier maer as ertogdom in personele unie mee de konienk ziet ierbove bie geschiedenisse commissaoris van de konieng is theo bovens van t cda sins de lèste erindeêlienge eit nederlands limburg nog gemeênten t noôrden van limburg oort bie t waeterschap peel en maesvallei t zujen bie waeterschap roer en overmaes nederlands limburg beslaet tweê arrondissementen roermond in t noorden en mestricht in t zujen ze ressortere onder t of van d n bos nog van de limburgers is in naem katteliek iervan gaet maer n klein deêl dikkels nae kerke op n modaole zundag weunt ongeveer van de limburgse bevolkienge n misse bie toch zien vee limburgs de kattelieke kerke as n belangriek deêl van ulder identiteit protestanten bin d r eêl weinig nie meêr as d n islam is mee zelfs anzienlik groôter as t protestantisme in t groôste deêl van limburg oor limburgs gepraot de dialecten uut t noôrden van de provincie bin in te deêlen bie t kleverlands die uut t uterste zuudoôsten bie t ripuarisch ondanks die taelkundege versnipperienge ore aolle dialecten uut de provincie deu de over eid sins as limburgs erkènd biezonder an de dialecten in limburg is dan ze nog zoôwel in de steeën as op t land vreêd vee gesproke ore de streektaele is ier meer as bevobbild in zeêland n vast deêl van de eige identiteit t dialect oor relatief dikkels opgeschreve mae bluuf tot d n dag van vandaeg voraol n spreektaele voraol mee de carnaval oor t vee gezoenge in limburg bin vee harmonieën en fanfaores te vinden meêr as waer dan ok op de wereld voraol kerkrade en thorn staen ier bekend om ok carnaval is n eel belangriek en levendeg deêl van de limburgse volkscultuur ut volkslied is limburg mijn vaderland ouwdurp hollans ouddorp is t meêst westelijke durp op t eiland goeree overflakkee per januaori hao t durp inweuners en d rmee is t nae sommerdiek t groôste durp van t eiland saeme mit goeree en stellendam vurmt et sind de gemeênte goeree die in is op egoô in de gemeênte goereê overflakkeê de belangriekste middels van bestoan binne de visserieje et toerisme en de landbouw veel inweuners binne lid van de hersteld hervormde kerreke de landbouw is t ouwste van de drieje t landleven op ouwdurp was altied nogal kleinschaelig in das noe relatief nog zôô vroeger wier d r veel bloomzaed in sjelott n eteelt de leste jaeren worre d r aok steeds meer blomen ekweekt ouwdurp lig op de grens van zand in kluigrond in veur sommige gewassen is dat ideaal an de aore kant is zand niejt zôô vruchtbaer vandeer dat veel percelen een stik ofegrave binne uutmiene hietende dat de grond wier in wallen langs de percelen egooit je kriegt hiermee een apart beslote lanschap wat een schurveliengenlanschap enoemd wordt op ouwdurp zelf worre deze schurveliengen trouwes hoagten enoemd de visserieje op ouwdurp is opebloeit sind dat t durp een eige haevene heit die haevene is in de jaeren egraeve vroeger hao ouwdurp veural gornetvissers mar nae de ofsluuting van de grevelingen bin t aok zêêvissers eworre zêêvissers visse veural op tonge in scholle sind de ofsluuting in leit de ouwdurpse vloot op delta in stellendam de vloot bestoat nog uut zo n vuuftien kotters weervan d r twêê paelink visse op de grevelingen vanuut de ouwe haevene de ouwe ouwdurpse haevene wordt noe voorral deur jachen gebruukt t toerisme is opekomme nae den twêêde wereldoorlog ouwdurp wier antrekkelijk vanwege t strange in de natuur in de beginjaeren bin d r ontzett nd veel zeumerhuusies in campings uut de grond estampt soms slechte van kwaliteit gelokkig is ter noe wel andacht veur kwaliteit t bin noe veural luxe vekantieparken as port zélande noordzeêpark in de klepperstee ouwdurp stoat tot vaorde in duusland bekend as femilie badplekke oorspronkelek bestieng ouwdurp uut lintbebouwing langs een antal wegen de ienige concentraotie was rond de kaereke in de rienk vanof binne d r een paer vrie grôte stikken bie ebouwd an de noordkant van t durp plan ôôst in plan zuud de leste jaeren is dat veranderd in noe wordt d r haest niejt meer nieuw ebouwd vanwege regels vanuut de provincie d r spele in de durpsgemêênschap dichte discussies omdat ouwdurpse starters op de weuningmart gin huus kunne kaope omdat et te diere is in omdat er weinig geschikte huuzen te kaop binne in binne d r wel vaorde gevorderde plann n om nieuw te bouwene op de gronden brêên in binne ze begonne mit dit plan oak t plan oôsterpark is in van start ego kleverskerke of gewoon klevers is n klein durp in de gemeênte middelburg noôrdelik van erremu mee minder as onderd inweuners is t eên van de kleinste durpen van nederland t is n walchers kerkdurp mee n kom rond n durpskerk maen die kom bestaet maer uut eên straete de durpsstraete de kerke wier in gebouwd op de plekke van n ouwere kapelle die d r a zeker vanaf de dertiende eêuwe stoeng kleverskerke leit vreêd gesoleerd en rustig en is nie verbonde mee n wegt van eênig belang de plekke wier vò t eêrst vermolde in z ao toen n kapelle in de zestiende eêuwe wier t groôt genoeg gevonde vo n eige parochie van toet was t in anden van n middelburgse erenfermielje van den brande n steên mee ulder fermieljewaepen is nog an de durpsstraete te zieën nae de oprichtienge van t konienkriek van de nederlanden was t toet n eige gemeênte die a in dat jaer as eên van de eêrste in zeêland wier opg eve omdat t durp eêl klein was en nie groeide t durp goeng bie erremu ore sins leit t in de gemeênte middelburg de burgemeêster van die stad l b h spar van der hoek kreeg toe plannen om t gebied bie klevers onder waeter te zetten vò sportrecreaotie op de eerste versie van die plannen kwam t durp zelfs nie meêr vò bie vergissienge bleek laeter toch bleef d r vee verzet tege naedat spar van der hoek weggoeng wiere die plannen in d ieskaste gezet d onte of westerschelde is t stik van de rivier de schelde dat a in nederland leit t valt vò n groôt deêl zaemen mee t estuaorium van die rivier in t noôrde oor ze begrensd deu walchren en zuud beveland in t zuje deu zeêuws vlaonderen ze is as eênegste zeê aerm in zuudwest nederland nie afgeslote deur n waeterkeêrienge omdan de schepen van antwerpen nae de noôrdzeê en omgekeerd over d onte moete een belangriek natuurgebied wa a grens an de onte is het verdronke land van saeftinghe landelik oor algemeên van westerschelde gesproke mee oôsterschelde oor dan de schelde tussen noord en zuud beveland tole en schouwen duveland bedoeld de tweê scheldes leie aors noordelik en zujelik van mekaore en nie oôstelik en westelik de naemen bin te verklaeren uut de manier daerop ze vroeger bie bat scheide dae kon je nog zeie dat d n eêne tak westelik en d n aore oôstelik goeng dat de oôsterschelde ok wè zonder meêr schelde genoemd oor en de westerschelde en aore naem komt deudat de eêrste vroeger de loop van de schelde was de onte was n klein plaetselik riviertje wat a in de schelde uutmondde in de middeleêuwen zurgde sturmvloeden d rvò dat dit riviertje nae zeê doorsloeg sins dien tied wier die zeê aerm altied mae breêër en goeng d r steês meêr waeter deu de onte stroôme de onte is zoôas bove gezeid van levensbelang vo d n aeve van antwerpen ok de aevewerken van vlissienge terneuzen en gent via t kanaol van gent nae terneuzen gebruke de onte daedeur oor ze druk bevaere dat briengt nogal is problemen mee zoô is de vaergeule nogal bochtig smal en ondiepe en loôpe d r dikkels schepen vast vanuut antwerpen oor daer a jaerelang over gekloge en t liefst willen ze vee van die zandbanken uutbaggeren in nederland wille ze dat nie omdat d r dan vee natuur verlore gaet in de jaeren negenteg wier de vogesteld n antal polders die an alleên vo landbouw ore gebruuk en vreêd dunbevolkt bin as compensaotie onder waeter te zetten awast was de provincie t daermee eêns de bevolkienge was t r sterk op tege en d r kwaeme vreêd vee protesten op ze prebere t probleem noe dan ok aors op te lossen vanouds moch de onte juust as alle waeters in zeêland mee n veer overgestoke ore voraol de zeêuws vlaemiengen waere af ankelik van die veren omdan ze dikkels an d n overkant werkte in de jaeren fuuftig ontstoenge d r rellen over oevee die veren mochte koste dit oor de kwestie van de vrieë veren genoemd nae de komst van t deltaplan kwaeme d r overal aors in zeêland dammen en bruggen daermeê je van t eêne naer t aore eiland kon maer bie de onte kon dat nie dat zou van eiges de scheepvaert in de wegt zitte daerom bleve d r tweê groôte veerdiensten in de vaert eên van vlissienge nae bresjes eên van krunehe nae perkpolder uutendelienge wier d r an t ende van de twintegste eêuwe beslote n tunnel te boren de westerscheldetunnel die a in klaerkwam loôpt van ellesdiek nae terneuzen en kost vee minder as de ouwe veren d n dienst van vlissienge nae bresjes is gebleven as voetveer daerover ontstoenge ok weer protesten omdat de priezen vee oôger waere as da je vroeger te voet moch betaele noord braebant nederlands noord brabant is n provincie in t zujen van nederland ze grenst an zeêland zuud olland gelderland limburg belgs limburg en antwerpen t is nae zuud olland de meêst bevolkiengsrieke provincie en ze is ok best versteêdelikt eindhoven en tilburg as vuufde en zesde stad van nederland de tweê groôste steeën buten de randstad veddere groôte steeën bin breda en d n bos de oôdstad die pas de vierde van de provincie is toch eit ok de landbouw voraol de verkesouwerij ier n groôte functie zoôas bove gezeid is noord braebant sterk verstedelikt toch leit de bevolkiengsdicht eid rond t landelike gemiddelde daedeu is t r ok nog vee plekke vò landbouw en natuur typisch braebants bin de zandverstuviengen van de loonse en drunense dunen en de eivelden van de kempen vroeger noord braebant gin aparte bestierlike eên eid in n groôt deêl van z n geschiedenisse van t verbonde mee de zudelike nederlanden in de middeleêuwen kwam n groôt deêl van wat a noe noord braebant is an t markgraefschap van antwerpen dat a in bie braebant ingeliefd wier de groôte centra van ontwikkelienge laege in t zujen van braebant antwerpen brussel leuven etc maer in t noôrden kwaemen ok breda en d n bos wè tot ontwikkelienge mee d n tachentegjaeregen oorlog wier noord braebant afgescheie van de reste van t ertogdom bie de vree van munster in liep de grenze tussen de staetse en de spaonse nederlanden dwars deu braebant ene omdat t gebied vò t groôste deêl katteliek was moogden t gin volwaerdege provincie ore maer wier t n generaliteitsland rechtsreeks deu de staeten generaol bestierd dit dierde tot de instellienge van de bataofse republiek in toen t gebied bataofs braebant gieng eête laeter in de fransen tied wier t over verschillende aore departementen verdeêld bie de instellienge van t konienkriek der nederlanden in wier de provincie nie mee t zudelike braebant vereênegd maer goeng ze noord braebant eête t gebied van die provincie was groôter as t ouwe generaliteitsland omdat r n stik van t ouwe olland en de vòdien zelfstandege nie bie de republiek orende eerlik eden boxmeer gemert megen en ravenstein biekwaeme in bleef t bie de belgse opstand relatief rustig en kon konienk willem i t gebied makkelik be ouwe vanaf t end van de negentiende eêuwe kwam voraol in en rond tilburg en eindhoven vee industrie op de provinciaole staeten van noord braebant è zeêtels sins de lèste verkieziengen van maert zieë de verdeêlienge d r zoô uut commissaoris van de konieng is ina adema van de vvd als opvolger van wim van de donk cda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n coalitie van vvd sp d en pvda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van vvd cda gl d en pvda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van vvd fvd cda en lokaal brabant noord braebant is opgedeêld in gemeênten de lèste erindeêlienge was in noord braebant is in drie waeterschappen verdeêld t waeterschap braebantsen delta waeterschap aa en maes en waeterschap d n dommel braebant is in tweê arrondissementen verdeêld t westen valt onder t arrondissement breda t oôsten onder d n bos allebei de arrondissementen ressorteren onder t gerechtsof van d n bos vanouds is noord braebant n kattelieke provincie in was volgens schattiengen nog van de bevolkienge katteliek kleine gebieden in t noorden bin in groôte meerder eid protestants naemelik t land van altena en heusden en de noordwestoek zaemen bin die goed vò van de braebanders deu de sterke verstedeliking weune d r intusse ok a moslims in de provincie noord braebant eit t braebants in verschillende dialecten as streektaele in kleine gebieden an de randen van de provincie ore nog aore taelen gesproke t noordwestoeks is n ollands dialect in t land van cuijk praote ze kleverlands en in de gemeênte cranendonck oôdplekke budel è ze n limburgs dialect de dialecten ore nog relatief vee gesproke voraol op t land dirksland is n durp en voormaelige gemeênte op goereê overflakkeê op juni ao ze inweuners en ze beslaet t oppervlak van km daevan km waeter neast de oôdplekke leie aok de durpen herken herkingen en melessant melissant in de gemeênte toet waeren herken en melessant eigen gemeênten op jannewari is de gemeênte dirksland op eheve en op ego op in de nieuwe gemeênte goereê overflakkeê dirksland is de plekke weer t ziekenhuus van flakkeê is de waetertoren van dirksland vroeger die van sommerdiek is op een groôt deel van t eiland te ziejene nae die van emmeloord is dit de hoagste waetertoren van nederland die van dirksland is meter hoage kraelingen wast t deel van dirksland wat dat bie de ouwe gemeênten melessant en sommerdiek horende in de volksmond wier t oak wel de pit enoend vanaf viele de inweuners weer onger dirksland utrecht utrechts ut e reg is n stad en gemeênte in de nederlandse provincie mee dezelfde naem t is de oôdstad van de provincie en mee inweuners de vierde stad van nederland t oppervlak bedraegt km daevan km waeter de gemeênte onderscheit gin aore durpskernen mae de ouwe durpen vleuten de meern en haarzuilens bin nog dudelik te erkennen utrecht is as vierde stad van groôt belang in zoôwel andel as industrie deu zien centraole liggienge is t n vreêd belangriek verkeersknoôppunt mee n groôt station de universiteit utrecht is mee meer as studenten de groôtste van nederland ok is utrecht zetel van de kattelieke aertsbischop utrecht ei n primaire verzurgiengsfunctie vo eel de regio en wat minder ok vò t eêle land zoô is ier de jaerbeuze gevestegd utrecht is reeds deu de romeinen esticht op en rond het huujege domplein is de plekke weer de romeinen rond n chr het castellum traiectum van hout en aerde bouwende dit fort was ongerdeel van de verdedigingsgordel langs de noordgrens van het romeinse rijk de zogenaemde limes in stichtende de angelsaksische zendelieng willibrord binnen de verlaete grenspost utrecht twee kerreken weer laeter nog een dorden an wier toe evoegd waschappel of wasschappel burgers westkapelle op oare durpen weskappel is n stadje in de zeêuwse gemeênte ter veere glad in de westelikste punt van walchren mee inweuners op januaori wasschappel is net eênder as oôskappel vernoemd nae n kapel die a ier stieng deêze tweê kapellen bediende n groôt deel van noordelik walcheren di a toen nog gin plekken van beteêkenisse en dideur ok gin kerken waeren een ander uutlei vô de naeme is da vroeger een kaap een kappel wier enoemd de rest van walcheren zei dirom nog oaltied westkappel het hae dan oak nie om de westelukke kapel mè om de westelukke kap pel de legende over wasschappel gaet dat ut ooit lang eléé deur de vikingen is esticht dat ken je oôk nog zie an de naeme van de meulen de noorman de naeme van de voebalploeg v v de noormannen de vikingstraete en restaurant de viking de vissersvaerte was dan ôok de belangriekste bron van inkommen in dien tiet in kreeg t plekje stadsrechten mae toet n echte stad zouw t z n eige noôit ontwikkele een stad moode toendertied een jaermart ouwe vandaege an d n dag is dirom nog oaltied kêrremesse op d n dag van de jaermart dit aort ehouwe op t weekend nae d n êesten weunsdag van juli in was ier de slag bie waschappel tussen vlaemse en ollandse legers die deur de ollanders overtugend ewonne wier en n belangrieke stap nae de ollandse eerschappij in zeêland was zie het oôdartikel wasschappelse zeêdiek op oktober wier de zeêdiek aan de zuudkante van t durp deur britse bommenwèrupers verwoest dizze hebeurtenisse eêt in wasschappel nog oaltied simpel t bombardement mee de bedoeling walcheren onder waeter te zetten om zô t eiland makkelijker van de duitse bezetter te kunne bevrijde bie dit bombardement kwaeme inweuners van t stadje om t leven de plaets zeluf wier zô goed as van de kaerte eveegd deur de bommen en t binnenstreumende zeêwaeter de geallieerde troepen landde op november mee landiengsvaertuugen ten noorden en zuuën van t ontstaene diekgat tun tiede van de landienge bevonde zich nog zes mêsen in t durp de rest van de overlevenden was geëvacueerd ni de omriengende durpen op oktober meer dan een jaer laeter was t gat edicht een nog oaltijd zichtbaer overbliefsel van de tweêde waereldoôrlog is de kreeke die ontstaen is deur t bombardement deur t zoute kwelwaeter onder de diek door is t waeter brak in plaets van zoete as herinnering an dizze oôrlog mè zeker oôk an de bevrijdienge staet ter een sherman tank op den diek achter de viertoren ooge licht liggen in een aluve cirkel de graeven van de oorlogsslachtoffers de hemeênte ontstoeng in deur saemenvoeginge van de toenmaelige hemeênten wasschappel binnen en wasschappel buuten en sirpoppekerke toet was waschappel n eihe hemeênte in dat jaer goeng t op in de gemeênte veere in wasschappel oor n dialekt wasschappels esproke dat a vee verschilt van t aore walchers en vò vee zeêuwen zelfs moeilik te verstaen is dat komt deur de isolaotie wi a de plekke eêuwenlank in elegen ei t kent vee woôrden die in t aore walchers naebie of elemaele onbekend bin en doet varder de g in voltooide deêlwoorden wiglaete emaekt vò gemaekt dat komt wè dikkelder vò in zeêland mae nie in de omgevienge van waschappel een dubbeltje oor een dobbeltje enoemd tehen een tuun zeie ze op wasschappel een tuin dat liekt een bitje roar oardig zeie me mêestal mè dat komt omda tuin een nieuwerwes woord is t echte wasschappels vô een tuin is tenslotte n of varder oor een sihoare zo a ze in de rest van walcheren zeie een siharre enoemd mè tehen een dulfsihoare zeie me dan wi roakers en è j a es van freinzen ehoare de nouwe gewoonte van plattelandsgemeênschappen om mekaore bienaemen op waaschappel è ze t over schelnaemen of een een biesmak te geven ei in wasschappel toet d n dag van vandeage stande ouwe dit ei voraol te maeken mee t kleine antal fermieljenaemen t r plekke zô wier een zekere westerbeke avoem enoemd die man die ree naemeluk oaltied nog a langzaam in z n vrachtwaegen a je een bêrreg achelnaemen wil naeleze kiek dan mè op de bie gevoegde link frankriek is n west europees land de oôdstad is paries t devies van de republiek is liberté egalité fraternité vrie eid geliek eid broederschap frankriek is ien van de vuuf kernmachten op de waereld vroeher bezat ut land een uutgebreid koloniaol riek mee onger andere vee bezittingen in afrika het lukte napoleon om in het eêrste decennium van de e eêuw een groôt deel van europa onder frans gezag te briengen frankriek besti uut rehio s wivan an der in europa lihhen deze rehio s zien wee verdeêld in departement n de rehio s buuten europa eêtn dom s département d outre mer deze departement n zien mayotte ok een overzeês hebiedsdeêl van frankriek zou een vuufde kandidaât kunn n zien voe een eihen frans departement een voebeêld van een ar overzeês hebied is buvobbeld corsica in zuud frankriek bevin zich t centraâl massief mie ienkele oôhe berhen t a zen eihen schei van de alpen deur middel van de rhône in de alpen lihhen de oôgste berhen ok ei in zuud frankriek nog de bergketen van de pyreneeën toet t ende van de jaeren waere d r franse steeën die meer as inweuners aodde t groôste deêl van de franse bevolkienge weunt in of rond paries de belangriekste steeën in frankriek bin paries lyon en marseille ongeveer van de franse bevolkienge weunt in stedelijke gebieden op t platteland binne ele stikken weer bienae hin mensen weune de groôste franse ste en binne frankriek ei klimaottypes n zeêklimaot n landklimaot en n mediterraon klimaot in de alpen en pyreneeën kant op groôte hoôgte ok flienk koud worre de landbouw speelt n groôte rolle in de economie van frankriek frankriek is ok eên van de belangriekste wienproducenten van de waereld frankriek eit n groôt net van autosnelwegen op vee van deze wehen wor tol eheven groôte franse autofebrieken bin peugeot renault en citroën ok zien der vee luchtaevens onder are in paries marseille lyon en nice vadder is der een hoed net van spoôrwehen wir a ok de bekende tgv op rie sins meie is emmanuel macron president van frankriek de president van frankriek ao een hoôp macht in frankrijk binne circa gemeênten sommige ao nauwelijks inweuners ieronger is de indeêling vant land te ziejene de beêsten latiens animalia bin n belangriek riek van organismen uut t domein van de eukaryoten dan ze vurme zaemen mee de planten de schimmels en de protisten ze bin gewoonlik meêrcellig kunne d r eige bewege en voeje d r eige mee sukers uut aore organismen ze aeseme zuurstof in kooldioxide uut welke lèste stof weêr deu planten gebruukt oor om sukers mee an te maeken de groôtte van dieren verschilt van minder as n millimeter toet tientallen meters de levensdier kan verschillen van maer n paer uren toet jaer beêsten ore nie zoô oud as planten maer meêstal ouwer as bacteriën meêr as de elt van alle diersoôrten bin insekten specie de eêrste beêsten bin ontstae rond t begin van t paleozocum miljoen jaer vromme geleerden bin t d r nie over eêns of sommige ouwere fossielen ok a an beêsten toe te schrieven bin op n paer uutzonderiengen nae èn aolle beêsten verschillende weefsels zoôas spieren om d r eige te bewegen zenuwen om prikkels op te vangen en te verwerken en orgaonen bie oôgere beêsten is t knoôppunt van de zenuwen uutgegroeid toet n orgaon op z n eige de essens verteêrienge van t eêten gebeurt gewoonlik intern de afvaolproducten daervan moete t lief dan ok weer verlaete awast komt aseksuele voortplantienge bie dieren ok vò deu parthenogenese of deu fragmentaotie seksualiteit is wè de norm seksuele voortplantienge oor bereikt deur meiose t anmaeken van ei en zaedcellen mee aollef zoôvee chromosomen as die bie mekaore komme ontstaet d r n nieuwe cel mee evevee chromosomen as de ouwers vervolges groeit de celklomp uut toet n embryo en daenae tot n volwaerdeg nieuw dier dit proces gebeurt meêstal in beschermde schillen die an eiers genoemd ore mae de meêste zoogdieren brienge ulder kinders levend op de wereld t beêstenriek is in drie onderrieken verdeêld de parazoa de mesozoa en de eumetazoa de protozoën worn vandaeg d n dag bie de protisten gerekend n globaole indeêlienge sint anna ter mu sint anna ter muiden is n stadje in de gemeênte sluus t ei ongeveer inweuners sint anna ter mu is de kleinste stad van nederland t leit op t meêst westelijke punt van t land sint anna ter mu kreêg in stâdsrechten in de middeleêuwen was t e belangryke stad en e vôorhoave van brugge achter de verzandienge van d hoave in de ste êeuwe kwynde de stad weg in t vôordêel van sluus in wier mu met uutzounderienge van de kerke jêlegans platgebrand deur d iengelsche by de vastleggienge van de grenze tusschn de republiek der verenigde provinciën en de zudelikke nederlandn begun ste êeuwe kwam mu uutendelik juste in de republiek te liggn vo t verschil te kunn zien me t nôord hollandsche muiden wierd de noame van de beschermhillige an de platsnoame toegevoegd t ênigste da nog overblêef van sint anna ter mude was de klêne rustieke weunkern die d r nu nog alsan is en woar dat den tyd lik is bluuvn stille stoan in is jêel t stadje beschermd stadsgezicht gewordn in is sint anna ter mude by de gemêente sluus gevoegd die in ounderdêel van de gemêente sluus erreburg is gewordn en ton loater were opgieng in de grotere fusiegemêente sluus sint anna ter mu ist mist wèsteleke pleksje van nederland van ier zie j binne een ure in frankriek je bin ier vandaen sneller in paries dan in groningen t svores is t dialect van t durp svore oostvoorne in de zuud ollandse gemeênte wesvore westvoorne en z n directe omgevienge in elk geval in de tinte t is gin ollands maer n zeêuws dialect in onderzoeken naer t zeêuws oor t svores dikkels nie betrokke t oor zelf wiggelaete in t woordenboek der zeeuwse dialecten dat a wè de dialecten van goeree overflakkee opneemt toch weête ze a best lange dat ier zeêuws gesproke oor d n amateur dialectoloog johan winkler schreef in z n dialecticon uut het oostvoornsch helt in menig opzicht naar het zeeuwsch over zoo zelfs dat men het oostvoornsch eigenlijk niet onder de echte hollandsche tongvallen kan rangschikken dat t zeeuws is oor onder aore dudelik deu de uutspraeke van de standerdnederlandse ui en ij toch is t meer n korte i en u as ie en uu wat of t r klienkt ier leit n verschil mee aore zeêuwse dialecten ok bin d r vee typische woôrden en woôrdvurmen die an mee t zeêuws overeênkomme aore vurmen bin dan weer typisch ollands zoôdat t svores feitelik n overgangsdialect is mee deu de sterke immigraotie vanuut rotterdam en omdat r op de reste van t eiland vedder gin zeêuws gesproke oor gaet t dialect flienk achteruut goereê soms oak goerie ollans goedereede is n stadje op goereê overflakkeê as eênige op goereê overflakkeê heit de plekke in et verlejen stadsrech n ekrege dit beurende in t jaer laeter is de welvaert van de plekke goewdeels inezakt mar d r weune noe toch weer om in naebie de mêssen in goeree stoôt oak t gemeêntehuus van de voormaelige gemeênte goereê de haevene van goereê is of eslote van zeê in een bekend bouwwerk an de haevene is hotel de gouwe leeuw hier is nog een pausenkaemer anwezig uut de tied dat de laetere paus adrianus vi hier pastoor was t flakkees is t dialect van flakkee dus t ôôstelijke deêl van t eiland goeree overflakkee oftewè de gemeênten menheerse dirksland en oôstflakkee t flakkees is n echt zeêuws dialect dat bliek uut de klanken uu ie en ae vò de ollandse ui ij en aa uut diengen as voegwoôrdvervoegienge en uut de woordenschat verschillen mee t zudelikere zeêuws bin t bestae van de h huus inplekke van uus en t nie wigvallen van de r vò n s kers nie kes die kernmerken deêlt t mee t goerees belangriekste verschillen mee t goerees bin dan de werkwoorden gae slae en stae klienke as in t aore zeêuws en nie zoôas in t goerees as gô slô stô da d n tweêden infinitief op en endegt in plekke van op ene ie oort deu te werken goerees werkene en dat t voltooid deêlwoord mee ge begint en nie mee e je kunne t flakkees vedder verdeêle in t westflakkees t oôstflakkees en t braebants flakkees t braebants flakkees oor gesproke in achtuzen en onder de katholieke beweuners van ouwe tonge t oôstflakkees is te oren in de plaete d n bommel in bie de protestanten van ouwe tonge t westflakkees in alle plekken van de gemeênten menheerse in dirksland t braebants flakkees verschilt vòraol deudat in dat dialect de h weer wè wigvalt dit is inderdaod uut t braebants komme overwaoie de verschillen tussen t oôst en t westflakkees bestae vòraol uut kleine woordverschienselen binne de verschillende durpen in t westflakkese gebied bin ok weer kleine verschillen an te wiezen in dit tabelletje ore de verschille mee t goerees en binnen t flakkees onderlieng dudelik gemaekt nesso min as t goerees oor t flakkees bedreigd d r bin vee joengeren die an t praote d r is weineg immigraotie en toerisme t is nie verstedelikt en leit gesoleerd t schouwen duvelands is t zeêuwse dialect dan ze op schouwen duveland praote soms oor t verdeêld in schouws en duvelands t schouwen duvelands vurmt saeme mee t goerees t flakkees en t svores t noôrd zeêuws d r bin kleine mae dudelike verschillen tussen deêze dialecten an d n eêne kant en bevobbild t walchers en zuud bevelands an d n aore kant zoô komt d n umlaut van de o ier vee minder vò boter wone en zomer in plekke van t zudelike beuter weune en zeumer vedder deêlt t feitelik aolle kenmerken die an van t zeêuws maeke wat of t is d r bin ok dudelike verschillen binnen t schouwen duvelands speciaol opvalle doeë de dialecten van bru en zurrikzeê t eêrste deudat de woordenschat nog stik ouwerwès is dat ei je wè dikkelder in vissersdurpen t tweêde deu n bitje meer ollandsen invloed wat a noe eên keer typisch is vò stadsdialecten t meêst leeft t dialect nog in bru daer a meêr as van de joengeren t nog praot saeme mee erremu en waschappel oort t daemee toet de plekken daer a t zeêuws nog t sterkst present is t minste leeft t in de toeristendurpen aemstie burgh en renisse daer an vee mensen van buten bin gae weune n bekende schouwse schriever is endrik henk blom die a dialectcolumns schrieft in t uus an uusblad ons eiland en ok ijt n paer boekjes uut ei eheven bie uitgeverij boekhandel de vries zierikzee t walchers is de naem vò de zeêuwse dialecten die an gesproke ore op walchren de walcherse dialecten verschillen onder mekaore flienk de stikke afwiekende stadsdialecten van middelburg en vlissienge ore ier avast niet be andeld zie daevò t artikel burgerzeêuws t walchers schikt z n eige goed in t verband van aore zeêuwse dialecten verschillen mee t intern sterk verwante zuud bevelands bin d r vee meêsta komt t d rop neer dat t walchers meer op de aore zeêuwse dialecten en of op t standerdnederlands trekt as n midden zeêuws dialect kriege vee woorden mee in t nederlands n o umlaut zoô is t bevobbild zeune beuter meuge weune zeumer en vurm durp in erremu kleverskerke en t nieuweland oor van butter en zummer gesproke net eênder as op zuud beveland vee van die woorden ore meê nae t noorden toe mee n oo uutgesproke de aa veranderd in de meêste germaonse erfwoorden in n ae de zuud bevelandse is ier onbekend ze zeie op walchere over t aolgemeen mee en af nie mie en of abstracta die an van werkwoorden ore afgeleid kriege d n uutgang ienge verkerienge krusienge etc d r bin tweê infinitieven eên op e en eên op en dit eit t walchers uut t fries georve op zuud beveland is dat verschil d r nie voltooide deêlwoorden ore mee t vòvoegsel ge gevurmd in waschappel zeie ze weer wè emaekt walcherse dialecten è n typische woordenschat die a flienk kan verschillen van aore dialecten zoô zeie ze ier frinze op wasschappel zeie ze freinzen vò wat bevobbild op zuud beveland n aerebezem genoemd oor kruisbessen aore baeiers enoemd terwiele a rode bessen jenievers enoemd aore dit kan verklaerd ore uut d n invloed van t picardisch vô een bêrreg woorden die a allêene op wasschappel gebruukt aore kê je op dizze link kieke d r bin op walcheren feitelik nie zoô vee dialectschrievers en zangers jan zwemer uut oôskappel en marco evenhuis uut oôst soeburg de tweê drievende krachten achter t blad noe ouwe d r eige d rmee bezeg frans van der heide schrieft a jaeren stikjes in de pzc op z n békêrks de wasschappelse toneelploeg schrieft vaesjes en toneelstikken in t wasschappels dit verschilt noga per plekke in en direct om middelburg en vlissienge sterft t zeêuws langzaeman uut ok in n toeristische plekke as zoetelande gaet t wat achteruut uutschieters d n aore kant op bin erremu en wasschappel daer oor nog deu meer as van de joengeren dialect gepraot in de aore durpen overleeft t redelik toet goed al zie je wè dan de verschillen tussen de dialecten onderlienge vervaege burgerzeêuws is t zeêuws van de stad meêr in t biezonder van middelburg en vlissienge de taele van deêze tweê plekken verschilt zoôvee van t omriengende walchers dat t wè bie n aparte groep kan ore ingedeêld de dialecten van goes zurrikzeê en aore steeën ore gewoon bie de artikels over de streekdialecten besproke t belangriekste kenmerk is dat de aa uut t standerdnederlands alleên vò n r as n ae klienkt op alle aore plekken oor je daer n ao paerd maer waoter maoke laote de r vò de s valt in de steeën nie meer zoô dikkels wig je oor dae dus meêsta kers en nie kes typisch is ok t vòkommen van de fransen r die in de keel gevurmd oor t burgerzeêuws doe wè mee t boerenzeêuws mee in de klanken ie en uu in plekke van ij en ui in de standerdtaele ok de woorden bluve pupe twuvel vuuf en wuuf komme in de stadsdialecten vromme vedders komme de meêste typische zeêuwse dialectwoorden in t burgerzeêuws nie mee vò zoô is n frinze in middelburg en vlissienge gewoon n aerebei t burgerzeêuws moe in d n tied van de republiek onstae weze in dien tied waeren middelburg en vlissienge belangrieke steeën en mieken olland en zeêland zaemen d n dienst uut dialectverschillen waeren in die tied bie mensen van de betere stand normaol mae sommige klanken en woorden wiere wè vò boers angezieë dat gold bevobbild vò de ae die a zoôwè in zeêland as in zuud olland vòkwam en komt die wier deu de stadsbeweuners dan ok losgelaete feitelik liekt dit proces n bitje op t ontstaen van t stadsfries de burgers paste d r eige an de normen van t ollands an mae ieuwe wè kenmerke over van ulder eigen taele volgens n studie van marco evenhuis wier t zeêuws rond nog door naebie tweê derde van de bevolkienge gesproke mae lag dat andeêl in en rond de steeën rond eên derde in middelburg en vlissienge stad is dat zekers nog laeger vòraol in middelburg liekt t zeêuws bienae wig en vee sprekers bin import van t platteland toch leeft t burgerzeêuws nog wè in de marge onder de aerrebeiersklasse van echte middelburgers en vlissiengers butendien praote vee mensen nog mee n sterk middelburgs of vlissiengs accent de veugels latiens aves bin n traditioneel erkende klasse van beêsten uut de stam van chordabeêsten chordata d n onderstam van gewurvelde beêsten vertebrata d n infrastam gekaekten gnathostomata en de superorde vierpoôters tetrapoda evolutiebiologen dienke dan ze uut de reptielen ontwikkeld bin en wè uut de dinosaurussen sommige taxonomen vinde da je alleên taxa mag maeke mee soorten die an aollemaele dezelfde vòrouwers ebbe en deêle daerom de veugels in bie de reptielen de meêsten doeë dat nie wan de veugels bin zoôwè uterlik as wat de bouw betreft vreêd gespecialiseerd en verschillend en d r bin inmiddels meêr veugel as reptielesoorten de mainstream naem vò n taxon van reptielen en veugels saemen is sauropsida reptielen veugels en zoogdieren bie mekaore ore amniota genoemd veugels è d r vòpoôten toet vleugels ontwikkeld en de meêste soôrten kunne vliege ulder lief is bedekt mee veren zoôas de zoogdieren aeren è aors as de reptielen bin de veugels waermbloeieg kennisse en studie van veugels oor ornithologie genoemd de taxonomie van de veugels wier a in beschreve deu tweê iengelsen francis willughby en john ray in ulder boek ornithologia dit systeem wier ok deu carolus linnaeus overgenome en is mee n paer veranderiengen toet d n dag van vandaeg gebleve wè komme bie de classificaotie probleme kieke zoôas bove beschreve aolle noe bestaende veugelsoorten ore bie de onderklasse neornithes klasse veugels aves onderklasse neornithes t zuud bevelands is de naem vò de dialecten van t zeêuws die op zuud beveland gesproke ore net as de walcherse dialecten bin de zuud bevelandse onder mekaore eel verschillend toch bin d r ok dudelike overeênkomsten de zuud bevelandse dialecten ore mee t walchers en t noord bevelands soms bie t midden zeêuws gerekend dat betekent onder meêr dan d r meêr gevallen van umlaut vòkomme as in t noorde en dan d r bedudend minder vlaomse taelinvloeden bin as in zeêuws vlaonderen de typisch zuud bevelandse uutspraek van de ae is t bekendste kenmerk d r klienkt op die plekke meêstal n in de noe spellienge oor dien klank geschreve as aê n ander klankverschiensel is t verkorten van vee woorden mee in t walchers n eu beuter butter zeumer zummer de g klienkt op zuud beveland meschien nog wè zwakker meêr h achteg as ergest aors in zeêland op zuud beveland bin de woordvarianten of mie en voe te oren in plekke van af mee en vò d n uutgang bie abstracta van werkwoorden is ege tegenover ienge dus verkerege slutege d r is op zuud beveland maer eên infinitief die endegt aoltoos op en oewel a de e bieni aoltied ineslikt wor voltooide deêlwoorden ore gevurmd mee e nie mee ge de zuud bevelandse dialecten ore in drie groepen verdeêld t noordwest zuud bevelands t zakkers en t oôst zuud bevelands de noordwest zuud bevelandse dialecten ore gesproke van t lewedurp toet ongeveer an kattendieke deêze dialecten stae nog t kortst bie t aore zeêuws en bie de standerdtaele wolfersdiek eit as n vòmaeleg eiland n eel eigen dialect t stadsdialect van goes is wat meer burgerlik en verollandst vò kattendieke oor n gewone ae klank gegeve t zakkers oor van eiges gesproke in de zak dus zuudwest zuud beveland ok ier is gin absolute eên eid en bin d r verschillen tussen de durpen in vee durpen spreke ze de zeêuwse ae nie alleên i achtig maer ok nog kort uut t nederlandse water klienkt ier as witter t oôst zuud bevelands oor gesproke van weumelienge toet an rilland ier valt voraol de uutspraek van d n uutgang en op dat is ier n lettergreepdraegende nasaol dat wil zeie bluven oor bluuvm eten oor eetn en werken oor werkng mee uutzonderienge van goes is zuud beveland nog eel agrarisch en de veruut meêste durpeliengen ouwe nog vast an ulder dialect in gesprekken tussen beweuners van tweê durpen oor soms wè op t nederlands overgegae omdan de dialektverschillen soms lastig gevonde ore d r bin op zuud beveland meschien wè meer dialectzangers en bands as waer dan ok in zeêland peter dieleman is bekend zoôwè as zanger as ok as schriever vò noe n aore eel bekende zanger is engel reinhoudt de band surrender uut eintjessand loôpt a jaeren vorrop mee muziek in de streêktaele n aore boerenrockband is du driefstang waeterveugels latien anseriformes bin n orde uut de klasse van zoô n middelgroôte veugelsoorten die bestae uut drie femieljes de eksterhanze wor in een are femielje eplekt vanwehe zen are bouw en t minder afankelijk zien van t waeter de eêste waeterveugels ontstoenge in t kriet t oust bekende fossiel is de vegavis modern genetisch onderzoek lit vermoede dan de waeterveugels in t behun zaeme mie de oenderachtigen eên orde waeren om die ree n spreke sommehe taxonomen van de claode galloanserae de eêste waeterveugels leke nog t meêst op de oenderkoeten aolle waeterveugels bin anepast an t leven in t waeter ok deêle ze eên en dezelfde meniere van slikken de eetheweuntes bin uut mekaore gegroeid sommehe van ulder frete vis aore soort n voeje d r eihe mie plant n neffens de bove genoemde drie femieljes bin d r nog tweê uutgesturve femieljes dromornithidae pre istorische reuzenveugels uut australië en presbyornithidae daer a ok de vegavis bie oort oenachtegen latien galliformes bin n orde uut de klasse veugels d r bin n hoeie soôrten meêstentieds klein toet middelgroôt over t algemeên bin t lompe veugels mee t dik lief middellange poôten en kleine vleugels ze kunne dikkels nie vreêd goed vliehe sommege soorten bin hoslandbeweuners mae vee soorten bin tuus in t bos dikkels ok t oerwoud de oenderachtegen bin nauw verwant an de waeterveugels daermee ze in t vroege kriet nog eên orde gevrumd è de galloanserae recent dna onderzoek ei de biologie vò problemen gesteld mie de classificaotie vee soôrten bleke toch aore verwantschappen te èn as gedocht vroeger wiere ok de femieljes opisthocomidae mee eên soorte stienkveugel en vechtkwartels turnicidae bie de oenders gerekend de eêste femielje zurgt nog altoos vò classificaotieproblemen de tweêde noe noe ondergebrocht bie de steltloôperachtegen terneuzen es n stad in de gemeênte terneuzen de plekke ao ongeveer inweuners terneuzen es n van de laetste plekke die stadsrechte ao ekrege terneuzen ao n centrumfunctie dat es te zien aan t ziek nhuus en t theaoter landeluk was terneuzen bekend deu t vele drugstoerisme vanuut belhië en frankriek de leste jaoren is da vee minder eworren langs et kanaol van gent nao terneuzen is vee industrie evestigd een groôt werk is het amerikaonse dow chemical sinds wor d r gebouwd an de aore kante van de notense kreke de wiek noten othene terneuzen eit drie groôte sluuzen voo de zeêvaert en de binnenvaert ier ist aoltie stikke druk d r bin plannen voo een nieuwe zeêsluus terneuzen lag oorspronk luk in t assenederambacht en in wier n ut axelèrs want ze wiere ongerdeel van t axelerambacht de veruziêng van t eêne ambacht n t ând re viel bie die terneuzenèrs nie in de ghoeie smk dâttâ m tot was deê niks ter zke dus vanaf die tied bestt er â un vrieviêng tuss n terneuzen en aksel d was toen â sprke van afghunst en rivaliteit tussen de twee plèkk n de stadsrechten van terneuzen wiêr n op april verleênd deu wullem van oranje en op augustus bevestigd deu leicester de moffenschans is een jaar oud uus alverwege de axelsestraat in terneuzen vee mensen dinke da t huisje uut d n twidde weareldoôrlog komt moa t eeij z n oorsprong in de jaerige oorlog in de franse tied begong napoleon mee de bouw van un hroôte marineaven bie de griete toen wier de nieuwe batterie de griete bie terneuzen a vlug ebombardeerd deu iengelse schepen kogel in t kruutuus heên marineaven meer in de jaeren nae ist kanaol van gent nae terneuzen egraeven in dizze periode waere nederland en belhie nog ien land t konienkriek der verêende nederlanden dit kanaol gaf een enorme douw voo de ontwikkelieng van de stad in die tied eit terneuzen ok as een van de leste steên van olland stadsrech n gekrege in komme zeêmannen uut terneuzen om bie de ramp mie het s s cornelis in de jaeren nae de twidde wereldoôrlog kwam d r een enorme industriaolisatie langs de kanaolzone op gang dow chemical vestigende z n eihe ier in de jaeren en gaf vee werkhelegeneid in die tied is ok t kanaol verbreêd en is de nieuwe zeêsluus gebouwd voo die tied kwamme de schepen duchte langs t centrum van de stad vee nieuwe weunwieken wiere gebouwd in die jaeren leater is de groei wat ofgezwakt in de e eeuw wier de sprong gemikt over de notense kreke weer de nieuwe weunwiek noten is gebouwd t land van aksels is t dialect gesproke in t midden van zeêuws vlaonderen dat wil zeie in n deêl van de gemeênte terneuzen in terneuzen oeke zaomslag sluuskil en aksel deu de zudelikere kleurienge en de groôte verschillen mee t zeêuws van boven de onte oor t dialect ok wè bie t west vlaoms ingedeêld mae meêstal oort t toch bie t zeêuws getrokke de zeêuwse klank ae vò de standerdnederlandse aa komt ier nie vò of t zou vò n r moete weze in plekke daervan klienkt r n ao van d n uutgang en oor alleêne de n uutgesproke lettergreepdraegende nasaol eêt dat iet eiges vò t land van aksels is dat r nog dudelik verschil oor gemaekt tussen de langen en korten ie kieken is bezieë kiêken is kuken toch stae de dialecten uut dit gebied korter bie t aore zeêuws as t land van kezands t woôrdje gie hie komt ier bevobbild nie vò dae zeie ze jie vò n bekende muziekact in t land van aksels bin de lamaketta s die in de zeumer van n plaetselike zeumer it aodde mee joehoe nog vee bekender ok nationaol wier broeder dieleman t tools is t zeêuws van t eiland tole in principe oor d r t dialect of de dialecten van eêl t eiland mee bedoeld maer t kan ok slae op de tael van t stadje tole alleêne t fluplands liek d r vee op t tools trekt nie zoô op t kortbieë zuud bevelands mae gaet voraol mee t schouwen duvelands en t noord bevelands mee verschillen bin mae kleine binnen tole is t r n tegenstellienge te vinden tussen t zuudoôsten stad tole pòvlie en schaerpenisse en t noordwesten setalland smerdiek en staevenisse van t eiland t vossemaers onderdeêl van de zuudoôstelike groep is volges berichten benvloed deu t braebants juust zoô as t braebants van nieuw vossemaer dudelik zeêuwse invloeden zou è vò de rest is t r n scherpe grenze mee de braebantse streektaelen al bin d r wè aoreg wat tolenaers in of om bergen gae weune en aorsom t gebruuk van t dialect lei op tole nae t schient nie zoô oôg as ergesten aors in zeêland mae van echte bedreigienge is gin spraeke en ie zeid n d r was n man die à twee zeunen ao in d n jongste van die twêêje zeid n tegen z n vaoder vaoder heef mien m n erfdêêl mè in de vaoder haf m z n dêêl in nie vele daehen daenae nam de jongste zeune aolles bie mekaore in hieng op reize nae n var land in dae maekt n ie aolles op want ie leefd n mè raek in toen à aolles op was kwam d r n hrôôte ongersnôôd in dat land in ie behon aarremoe te liejen in ie hieng dae weg in kwam bie êên van de maansen die attae weunden in die stierden m nae z n land om de vaarkes te waaien en ie wild n z n buuk vulle mee t eten van de vaarkes mé van hêên maans kreehent in tot z n eihe kommende zeit n oe veel aarebaaieres die à bie vaoder waarke è vollop t eten en ik verhae van d n onger k zà opstae in naer m n vaoder haen in k zà tehen z n zaahe vaoder k hè hezondigd tehen d n emel in tehen joe in k bin nie mêê waerd dajje m n zeune noemt maek m n mèr n aarrebaaier in ie stond op in hieng naer z n vaoder in att n nog varre weg was zag z n vaoder m in die wier van binnen mee liefde bewohe in liep nae z n toe viel m om z n alles in kust n m in n zeune zeid n tehen z n vaoder k è hezondigd tehen d n emel in tehen joe in k bin nie mêê waerd dajje m n zeune noemt mè z n vaoder zei tehen z n knecht lankt de beste klêêren in trek ze bie z n an in doe n rienk an z n vienger in schoenen an z n voeten in aelt t mestkalf in slacht t in laem n dan haen ete in blieje weze want deze zeune van m n was astwaere dôôd in is noe w levend hôôre in ie was verlore in is hevonde in toen behonne ze blieje te wezen in z n ouste zeune was op t land in att n dichtbie uus kwam ôôrd nie ze zienge in leven maeke in ie riep êên van de knechts in vroeg an z n wat atter te doen was in die knecht zei tehen z n je broer is trughekomme in je vaoder eit mestkalf laete slachtte omdatt n m w hezond trughekrehe ei mé toen wier n aarrug kwaed in ie wild n nie in uus komme toen hieng z n vaeder nae buuten in smeekte n m om binnen te kommen mè ie zeid n tehen z n vaoder kiek s k waarke noe à zoovee jaer bieje in aoltied ek naeje heluusterd in hedae wat ajje zei in jei m n nog nôôit n bokje heheve om saemen mee m n vrienden blieje te wezen mè noe at deze zeune gekommen is die à z n arfdêêl dat à van joe afkomstig was mee oeren ophemaekt eit toen aaje v z n t mestkalf laete slachte in ie zeid n tehen z n m n kind jie bin aoltied bie m n in aolles dat van mien is is ok van joe m n moste daerom aerrug blieje weze want je broer was astwaere dôôd in is noe w levend hôôre in ie was verlore in is hevonde domburg is een badplekke naebie in t puntje van walcheren in de gemeente ter veere di komme vee toeristen uut binne en butenland t lei onderan de dunen en achter de dunen is t strange d r bin vee otels wienkels en n zwembad wat an me zeker wete is da walchren a in de romeinse tied n beweund hebied was mee domburg as belangrieke andelsplekke de vermoedelijke naeme van domburg was in dien tied walacria wat den oorsproenk van de naeme walchren verklaert in bin resten evonden van n an de godin nehalennia hewiede tempel d r waere ôk altaren evonden die bin deu kooplieden an de godin opgedraegen uut dankbaarheid vo ulder be ouwe vaert domburg krieg stadsrechte in toet was domburg n eige gemeênte ok t durp oôskappel oorde d r toen sins bie t werd ook wel aagtekerkenoord genoem t land van kezands is de naem vò de dialecten die gesproke ore in t land van kezand dat is ongeveer de moderne gemeênte sluus van aolle zeêuwse dialecten trekt dit t meêste op t west vlaoms vandaer dat t r ok wè ins bie oort ingedeeld toch bin d r wè verschillen mee die lèste streektaele de zeêuwse aollefope vòklienker ae vò de standerdnederlandsen aa oort ier n open achterklienker ao mae nie zoô vò n r vandaer aerenburg van d n uutgang en oort alleêne de n uutgesproke werkng laotn roepm lettergreepdraegende nasaol uutgezonderd in kezand deêze tweê elementen bin ok a bekend uut t land van aksels de typisch vlaomse zudelike verdubbelienge van t woordje ik toet kik op sommege plekken dad ennekik gezie t persoonlik vònaemwoord vò de tweêde persoon is gie maer as t nie de klemtoôn eit oort t wee je en nie ge dat is ok in vee west vlaomse dialecten zoô d r is maer eên soorte infinitief aoltied op en ok de eerste persoon ienkelvoud endegt op en ik èn ik maoken de eê en oô ebbe ier de varianten ji en wò de belangriekste verschillen mee aolle west vlaomse dialecten bin de uutspraek van de nederlandse ou in koud kold en de uu in woorden as zuur sr uutspraek soer in t west vlaoms klienke die as koed resp zeur in t land van kezands eênder as in de standerdtaele wat ok n verschil is mee de meêste west vlaomse dialecten en n sterke overeênkomst mee t oôst vlaoms is de vurm wudder west vlaoms meêstentied wieder in de volgende diengen gaet t land van kezands mee t kust west vlaoms mee en verschilt t mee t continentaol west vlaoms t zeêuwse gos ollands gras klienkt ier as gas in plekke van gès de ao klank in waoter kriegt ier gin naeslag wat wè vòkomt in bevobbild t roeselaers waoëter de oe in moe kriegt ok gin naeslag verkleinwoorden ore nog mee t je gevurmd en endege nie op ken vandaer bresjes zoôas bove gezeid kriegt de eerste persoon ienkelvoud d n uutgang en bie de volgende kenmerken is t juust aorsom die deêlt t land van kezands mee t continentaole west vlaoms de aa in maken verandert nog altied in n ao maoken t rwiel n vòbie brugge n echten aa bluuft d n klienker in boôm eit gin naeslag in de meêste durpen uut t gebied oor ik ben gezeid en nie ik zi e n t woôrdje ons in t west vlaoms en t land van kezands noôit onderwerp komt ier ok vò t rwiel de kuste en t zujen van west vlaonderen uus of nuus kenne d r is gin teken van bedreigienge as t om deêze dialecten gaet in dit sterk agraorische en dunbevolkte gebied is t dialect nog eel vanzelfsprekend d r bin tweê zangers bekend geore mee werk in t land van kezands piet brakman en ries de vuyst ok adrie oosterling schrieft wè is n zeêuws vesje dukers bin veugels uut de orde gaviiformes de femielje gaviidae en t geslacht gavia de orde eit dus maer eên fermielje en de fermielje maer eên geslacht t bin in t waeter levende veugels die in noord europa en noord amerika te vinden bin en noga veugels uut de orde waeterveugels lieke maer d r nie mee verwant bin zoôwel anatomisch as chemisch ei uutgeweze dan de dukers n eigen orde vurmen en nie naeuw verwant bin mee aore veugelsoorten dat zou moete beteêkene dan de eêste dukers al in t mesozocum bestoenge de ouste fossielen die mee zeker eid an n duker kunne ore toegeschreve stamme uut t mioceen maer neogarnis en polarornis uut t laete kriet ore dikkels ok an dukers toegeschreve dukers bin grote zwummende veugels mee n lichaemslengte van tusse de en centimeter en n vleugelspan van tusse en centimeter ulder gewicht lei tusse de en kilogram de groôste soorten bin daemee bedudend zwaerder as ganzen van de futen verschillen ze voraol deu complete zwemvliezen die an de drie nae vore gerichte teeën van de veugelpoôt verbinde as ok deu n goed zichtbaere staert al is t n ok maer kort dukers è n gestroômlijns lief dat a vreêd goed an t leven in t waeter is angepast de poôten stae ver achter an t lief en loôpe uut in groôte zwemvliezen zoôdan ze d r eige perfect deu t waeter kunne bewege ulder vere bin in t zeumerkleêd bie de meêste soorten an de bovenkant schaekbordachteg zwart wit gekleurd alleêne bie de roôdkeelduker is t eênkleureg griesbruun an d n onderkant is t bie aolle soorten naebie wit t is eel dicht en isoleert goed tegen de kouwe van t pool en subarctische waeter daer an ze im zwemme kop en als bin bie aolle soorten eel bont ulder winterkleêd is wat minder riek an kleuren ventjes bin wat groôter en zwaerder as wuufjes aors is d r gin structureel verschil in uterlik tusse de beide geslachten joenge dukers lieke t eêle jaer deur op volwasse veugels in winterkleêd pas nae ongeveer drie jaeren kriege ze voor t eêst t volwasse zeumerkleêd d r bin vuuf soorten zuud beveland ollans zuid beveland is n vòmaeleg eiland in de provincie zeêland t leit tussen de oôsterschelde en t veerse meer in t noorden de onte in t zujen noord braebant in t oôsten en walchren in t westen t eiland eit ongeveer inweuners verdeeld over vier gemeênten bossele goes kapelle en reimerswaol uut d n romeinsen tied weeten me nie vee over zuud beveland vee mensen weunden d r in elk geval nie rond t jêr of dirromtrent is t r n tied ewist van vee hróóte overstrómuhhen de weinuhhe mensen die a t r toen weunden bin wihetrokken en n pêr onderd jêr ei t waeter vrie spil ehad deur dat kommen en haen van t waeter kwammen d r schorren heleideluk an kreeh je op sommugte plekken brêêje heulen die open bleeven de schelde de zandkreeke t schenge t zwaeke en d onte en ditussen kreeh je stikken land t zóhenaemde ouwe land oudlandkernen di is zuud beveland uut ontstaen de brêêje waeterienge t n sten en westen van iese t stuc land tussen onte en lenkelienge t eiland van bossele en wolfersdiek in de brêêje waeterienge an de westkant van lesse k j nog goed n p tróón van kreekrikken kreekruggen zien zoas ze die noemen pas in de e en e êêuw hiengen d r wee mensen in dit schorrenland weunen da gebeurde natuurluk op de kreekrikken die a óhe lahhen in d iessese moer k j noe nh zien da de weehen di t kreekenp tróón volhen d ouste weunplekken bin weumelienge iese kapelle kloetuhhe en hoes de naemen van die plekken bin a in de tiende êêuw bekend en de durpen lihhen dan ok op de méést brêêje kreekrikken ok t ouwe bossele krunehe sabbienge worren in dien tied a enoemd in die plekken wier n ok d ouste kerkjes ebouwd bienae aoltied op n plekke di a twi weehen bie mekaore kwammen dat stik grond in de buurte van de kerke wier óher emikt en rond de kerke kreeh je dan n durpskomme soms een durpsrienk dorpskern da póhen van de weunplekke is vee hebeurd nae de hróóte vloed van d elfde en de twelfde êêuw is d n tied van t bedieken en nae dat bedieken ontstaen d r vee nieuwe durpen ok in de poel tussen en behunnen de mensen buutendieks stikken schorre in te polderen d êèste polder die a z is ontstaen is s gravenpolder dat was in in dien tied bin d r êêl vee hróóte en klein overstrómuhhen ewist de hevolhen divan kj noe nh zien an de wêélen op sommugte plekken zas die bie de brilletjesdiek die diek is tussen en zeker vier kêêr deurebrooken de volgende eêuwen is reimerswaol de belangriekste plekke van t eiland dat bleef zoô toet de sint felixvloed in groôte stikken land rond die stad wigspoelde laetere sturmvloeden maekten t eilandje daer a de stad op lag nog kleiner toetdat ze uutendelienge verlaete wier t land daer a reimerswaol oôit op lag eêt t verdroenke land van zuud beveland mè d èrgste overstrómuhhe is die van november ewist st felix quade saterdagh eêl t oosten van zuud beveland aol t land achter de zandiek hieng verloren en in t westen n hróót stik van t eiland bossele z ên a hauw eprebeerd om t land dat ta verloren ehaen was wee trug te kriehen mè da gieng nie makkeluk d êêste vêêrtug jêr nae die zitterdag bin d r nh vee overstrómuhhen ewist allêên de polders van kruunuhhen en wêrde konnen binnen die tied wee op t waeter t rugewonnen worren riemerswaol eit t as eilandje nh zón onderd jêr uutehouwen mè op t leste mossen de mensen di ok wig ierdeu bleef goes as eênegste stad over in d n tachentegjaeregen oorlog ao t gebied vee te maeken mee oorlogs andeliengen in de lóp van de e êêuw tot in d n twintugsten toe bin hróóte stikken land rond krabbendieke en rilland wee inepolderd mè t groste hedêêlte t n noorden van deze durpen is tot op d n dag van vandaehe verdronken land ebleeven mie dat bedieken was t r trouwens in de e eeuw t één en t aore veranderd bie d indêêluhhe volgden ze tot in de e êêuw t ouwe heulenp tróón dideur kreeh je weinug rechte stikken grond n lapje ier n lapje di mè z rond hieng n landmeter de lapjes grond in hróóte strakke lappen kavels verdêêlen noe kreeh je kêsrechte lappen en weehen van t ouwe heulenp troon trok zó n landmeter z n eihen niks mir an in de bosselse polder k j dat nh aoltied zien en ok in t durp bossele zelf k j dat rechtoe rechtan nh móói zien bie sommugt n aore durpen in die buurte ên ze laeter nie mi z móói edaen s eêrenoek en t nieuwedurp ên ze nha wihestooken in n oek van n diek in t óósten van zuud beveland k j dat strakke t rugvinden in t straetenp tróón van krabbendieke en rilland ok vee rechtoe rechtan ok de hróóten reiherbergsepolder bie rilland is rechtoekug strak opvallend was dan lokaole eren ier en daer t katholicisme beschermde ok a wier van bovenaf t calvinisme opgeleid t bleef nae d n oorlog rusteg in zuud beveland en vanaf de achttiende eêuwe stagneerde t gebied zienderoôgen in kwam zuud beveland uut z n isolement deu de spoorverbindienge mee roôzendael en n paer jaer laeter mee middelburg en vlissienge ok wier in dien tied t kanaol deu zuud beveland geopend in d n oorlog op meie wier d r n zwaere slag geleverd bie kapelle daerbie vee franse soldaoten sneuvelde in wier d r vò ulder n militair kerk of ingesteld bie de waetersnoôdramp van wier zuud beveland groôtendeêls gespaerd wat a onder waeter kwam te staen lag minder diep as bevobbild schouwen duveland zoôdan d r ier vee minder doôien viele de deltawerken è gezurgd vò n dam mee noôrd beveland in kwam d r n gemeêntelike erindeêlienge die t antal gemeênten vrommebrocht toet vier t zuud bevelands is de naem vò de dialecten van t zeêuws die op zuud beveland gesproke ore net as de walcherse dialecten bin de zuud bevelandse onder mekaore eel verschillend toch bin d r ok dudelike overeênkomsten koenkele is een ouwejearstraditie die nog steeds voorkomt op zuud beveland op t eiland is ok nog lang klederdracht edroge u is n ierse rockband mee bono paul david hewson zing n en gitoar d n edge david howell evans op d n gitoar d n piano d n zang en soms oek d n bas adam clayton op bas en soms oek gitoar en larry mullen jr op d n drums d n bezetting is altiid al t zelfde gewist en das eel biezonder in de popgeschiedenis zelfs d n manager geluudsprutsters en zo vadder ziin bie u grotendeels t zelfde geblev n d n band is politiek actief veu d n mensenrechten en steunt wrêêd vee goede doel n deu middel vàn benefietconcert n en inzamelingsacties t benefietconcert live aid op juli was d n echte doorbraok van d n groep in september speelde d n band in t kaoder van d n popmart toer in sarajevo dit et een bindend effect op de verschillende etnische bevolkingsgroep n in bosnië hercegovina gehad u is n collectief voor alle producties en composities geldt credits u u begon in oktober op d n mount temple school in dublin mee d n naom feedback larry mullen jr had een blaadje opgehang n in d n schoolkantine waarop je je kon aonmeld n voor d n band bono reageerde waarbii ie zei dat ie kon gitaarspêêl n en zing n wat ie allebii zo as ie in een interview later zei nii kon oek d n edge reageerde adam clayton zou er volgens een interview biigevraogd ziin hij zag er zo stoer uut als hij bii d n band zou kom n zoud n wudder vast populair word n d n toen gevormde band bestond nog uut vuuf lêêd n naost d n uuteindelijke u bezetting was da dik evans d n broer vàn d n edge op d n gitaor begin veranderde de band udder naom in the hype in diene periode verliet dik evans d n band vriiwè tegeliikertiid veranderd d n band op advies van d n ierse zanger en reclameman steve rapid udder naom in u d n naom van t in boven rusland neergehaolde amerikaonse spiekvliegtuug mee aon boord gary powers u wier even as biivoorbeeld d n schotse band simple minds vee al tot d n stroming new wave gerekend de band ontwikkelde op d n èrste albums boy en october even wè n eigen en duudeliik erkenbaore stijl vooràl in d n beginjaor n et t christelijke gelôôf n sterke invloed op d n songtekst n van u gehad wa mee naome te merk n is aon nummers as i will follow gloria en with a shout jerusalem nao n korte stilte rondom d n band wier in t album war uutgebracht twee nummers van dit album wieren hits over d n êêle wereld new year s day en het krachtige sunday bloody sunday dat teruggriipt op t bloedbad vàn zondag januari bloody sunday waobii dertien dooi n viel n tuss n demonstrant n en t engelse leger in county londonderry noord ierland nao t album the unforgettable fire wier d n joshua tree uutgebracht deu vêêl n beschouwd as t oogtepunt in t oeuvre van u t album beriikte zo wè in engeland als in d n verenigde staten d n èrste plaots in de hitliisten en er wieren wereldwiid meer dàn vuuf ntwintig miljoen ex mplaor n van verkocht u ield zich iernao bezig mee t album rattle en um en d n geliiknaomige documentaire over d n band rattle en um trekt nii de liin deu van de vorige albums mao is n ommage aon amerikaanse muziek t is n mengelmoes vàn cvers en eig n nummers zowè in studio s as bii concert n opgenôôm n onder meer b b king werkte mee aon dit album d n band was op da moment zo in de belangstelling dat de over exposure biina t ent betekende van u de bandlêêd n trokk n zich terug en sloeg n mede door een lang verblijf in berliin n nieuwe weg in t resultaat vàn t verbluuf in berliin t album achtung baby was vee experimenteler dan de vorige albums de band zocht n nieuwe stijl de zoo tv tour en t album zooropa hadden as thema n parodie op d n amusementsindustrie dit thema wier verder veugezet mee t album pop en d n daorop volgende grôôts opgezette popmart tour de elevation tour volgend op het album all that you can t leave behind was vee kleinschaliger dit album was wè weer ouderwets succesvol d r ging n biina twaolve miljoen ex mplaor n van over d n toonbank in nederland scoorde u veu t eerst n nummer êên hit sterker nog ze scoord n d r twee beautiful day en elevation nao elevation wier t stille rond d n band bono besteedde ondertuss n wè vee tiid aon ziin nieuwe organisatie data die onder meer strêêft nao vermindering van d n schuld nlast in afrika op november verschêên t volgende album van d n band how to dismantle an atomic bomb d n eerste single hiervan vertigo was vanaf september op d n nederlandse radio te hoor n en was beschikbaar in de nederlandse winkel vanaf november de tweede single sometimes you can t make it on your own et bono geschrêêv n in de tiid da ziin vaoder bob hewson lei te sterven aon d n gevolg n van kanker dit nummer et bono oek gezong n tiidens d n begrafenis vàn ziin vaoder van htdaab ziin tot op vandaog mei wereldwiid miljoen ex mplaoren verkocht op maart is u opgenomen in d n rock and roll hall of fame in nam u saom n mee green day n versie op van t nummer the saints are coming van d n schotse punk groepe the skids van d n laotere big country veuman stuart adamson d n opbrengsten van deze single gaan naar de stichting music rising van the edge voor de slachtoffers van d n hurrukeen katrina in new orleans en om t goede voorbeeld te gêêv n op januari d n single window in the skies in d n winkels biide singles ziin afkomstig van t verzamelalbum u dit is tevens t leste album dat u uitbrengt op het island label d n band maokte in d n overstap nao mercury bekend u eit d n volgende albums uutgebracht zurrikzeê ollands zierikzee is n stad in d n gemeênte schouwen duveland waer at t de oôdplekke van is in kreeg t stadsrech n t ao op jannewari inweuners daervan d r venters waere en vrouwen de inweuners van zurrikzeê stae bekend as stoepeschieters zurrikzeê heit een rieke geschiedenis blikvanger is de dikke toren ofwè de sint lievensmonstertoren d n toren is meter oôge de bouw van de toren begon in ontwerper was de mechelse bouwmeêster andries keldermans en het zou de oôgsen van nederland motte worre mar deu geldhebrek is um nooit of emikt vadder heit de stad nog drie intacte stadspoorten da komt weinig voo in nederland ok ut stad uus is een prachtig monument zurrikzeê heit een haevene an de oôsterschelde weer nog een antal mosselschepen ligge tehenwoôrdig is ut een toeristische stad eworren naedat ut een antal eeuwen in eslape was deerdeur binne wel vee monumenten espaerd ebleve in komt zurrikzeê onger de naem creka kreke vò in een oorkonde van keizer otto ii de naem zurrikzeê komt as eeste vò as siricasha in een oorkonde uut in wiere de stadsrech n van zurrikzeê deu graef willem ii van olland bevestigd an t ende van de middeleêuwen was de stad een belangrieke plekke in graefschap zeêland in en wier de stad meerdere maelen beleherd deu vlaemse troepen onger leiding van gwijde van naemen de vlaemingen konne de stad nie inneme en wiere versloge in de slag bie zurrikzeê op augustus deu een zeêuws franse vlote wibie gwijde van naemen wier gevangen enomen het jaer drop wier op juni het verdrag van athis sur orge tussen graefschap vlaenderen en frankriek of esloten om de machtsveroudingen te regele in en vonge groôte stadsbrand n plaes in brandde de elft van de stad af in viel het beste deel van de stad wironger het begijnhof en t kloôster van de franciscanen het minderbroederkloôster ten prooi an de vlammen in brandde een dorde van de stad of wironger de groôte kerk in de tachtigjaerige oôrlog wier zierikzee op augustus deu de heuzen innenome in september landden spaense troepen op schouwen en duveland en nehonne het beleg van zurrikzeê de stad gaf z n eihe over op juni maer vier maen n laeter vertrokke de spaense soldaot n vanwehe achterstallige betaeliengen tijdens de eerste wereldoorlog werden op april door een verdwaalde britse piloot zes bommen op de stad geworpen de piloot had zierikzee verward met zeebrugge er vielen drie slachtoffers na de tweede wereldoorlog werd bij zierikzee zo n miljoen kilo munitie in de oosterschelde gedumpt waarmee deze munitiestort de grootste van nederland is na de tweede wereldoorlog is de stad eerst in oostelijke richting met plan malta daarna met de bouw van de wijk poortambacht plan west in westelijke richting uitgebreid in hield de gemeente zierikzee op te bestaan en werd de gemeente onderdeel van de grotere gemeente schouwen duiveland het gemeentehuis van deze gemeente staat wel in zierikzee dit gebouw is een architectonisch hoogstandje dat geënt lijkt te zijn op het guggenheim museum te bilbao een kenmerk ervan is dat het topzwaar lijkt doordat het naar boven toe breder uitloopt het gemeentehuis is gelegen aan de laan van st hillaire zo n meter van de dikke toren vandaan endrik is een schriever uut renisse die nogal es over de schouwse politiek schrieft in lokaole krant n ier ei j zo n stikje ze bin in zurrikzeê agheêl nie tevree over de plannen van de gemeênte om t aevenpark te veranderen eihenlijk mot ik t aevenplein d r bie noeme want dae bin ze t nie seêns over de vraehe of t r noe wè of nie auto s mahhe komme dat ei t college noe gelokkig beslote mâ ze gae nie varre genocht want z aode glieke motte beslute om n soort golfwaehentjes mâ dan n slagje groôter te laete riejen die of wè dae mahhe komme dan kâ je van de parkeergelehen eid overstappe op zô n waehentje in je nae t aevenplein laete rieje in dan is t r glieke ok w waark vô bepaelde ondernemers die dat wille oppakke de meêste maansen die of an t aevenpark wone wille t liefste dat t bluuft zô as t noe is mâ de gemeênte wil de loap van de oôsterschelde laete zie of van de vroehere kreken dat weet ik nie zô percies in d r dust n kronkelpad in maeke nie dat r ok mâ eêne zâ weze die of dat zâ zie mâ t gaet om t geweldihe idee d r achter jao beste stoepeschieters dat ao je netuurlijk allank â kunne wete ze dienke bie de gemeênte enkelt mâ van bovenof de ellende is â behonne toe dat t gemeênt uus gebouwd wier want dat mô je ok vanuut n vliegtuug zie dan ei je t eênigste moôie zicht â je d r vô staet zie je enkelt n groôt gries gebouw vol mit deuken ik è t daerom wè s ons pokken uus genoemd mâ â je van bovenof d r op kiekt in dat ei endrik ok s edae zie je dat t uut aomè ouwerjaerse striekiezders bestaet de ellende wier nog groôter toe dat t college van b en w besloot om zaalf op de oagste verdiepieng te gae zitten dust burhemeêster in wet ouwers bekieke aole schouwse zaeken juust van bovenof in zô kâ je dan op t idee komme om n krekenpatroôn op t aevenpark te maeken t is n kronkel in ulder oôd waer of ze niks an kunne doe of ze motte ofdaele nae de behaene grond in dat zie ik ze nog nie trek doe jus is n vette saus die over d n èrpels en d n groent n kun doen of bii t vleis d n jus bestaot uut sop uut t vleis mee boter mee zetmeel kun je t goedje wa verdikk n niet te verwarr n mee waotersause of lawaojsause dat is wè jus mao mee vrêêd vee waoter en wiinig vet aongemengd mee een tempertje papje vàn meel en waoter n bekende toepassing vàn jus is bii d n utsepot of bii d n peëklutse waobii n kuultje wor gegraov n en in t midden jus wor gegoten t woord jus komt uut t latijn en is via t frans en via t nederlands in t zeêuws gekomm n t komt vàn t latijnse woord ius en da betêk nd sap saus of recht jus kan oek jus d orange mee bedoeld word n tegenwoordig is jus ni meer wat t gewist is jus wordt vaok uut n pakje of n potje gehaol n daor zitt n mêêstal oek kruun in in brak sjef van oekel deu mee t lied zuurkool met vette jus d n vliegende ollander is n spôôkschip da in d n buurt vàn kaap d n hoeie oop rond zou vaor n d n sage vertelt da t schip op paesocht nd in t jaor uutvoer en volgens overlêvering n verdwêên in n storm richard wagner baseerde laoter d nopera der fliegende hollnder op dêze legende gerucht n doen stêêds de ronde da d n vliegende ollander uut terneuz n afkomstig zou zien mee naome in zeêland wordt het volgende verhaal verteld er was eens een zekere kapitein willem van der decken die eigenaar was van een schip hij woonde in terneuzen en stond bekend als een moedig man maar op één van zijn zeereizen zo rond het jaar is hij spoorloos verdwenen men verhaalde dat van der decken op weg was naar indië toen er bij kaap de goede hoop plotseling een hevige storm opstak de stuurman gaf de kapitein het advies om de storm af te wachten maar de kapitein ontstak in razende woede hij slingerde de stuurman over de reling en gooide zijn bijbel die elke kapitein aoltied bie zich had in het water ie greep de spaken van het stuurrad en riep al zou god mij laten zeilen tot aan de jongste dag de kaap zal ik ronden nadat hij dit gezegd had viel er een doodse stilte de storm ging liggen en de golven bedaarden er klonk een stem uit de lucht willem van der decken gij zult moeten zeilen tot aan de jongste dag de bemanning van het schip stierf één vò één en kapitein van der decken bleef alleen over de zeeën rondzwalken bij noodweer rond de kaap meenden zeelieden soms een schim te zien van het spookschip met kapitein van der decken verbeten achter het stuurrad in de jaor n nao de verdwiining vàn t schip zou t nog vaok geziin ziin deu schippers d n opvallendste melding komt uut vàn prins george d n laotere koning george vuuf vàn engeland die toen langs d n kusten vàn australië voer en t schip in de verte zag t schip had drie mast n mee zeil n waordeu n fel rôôd licht scheen d n bouw van t schip stamde uut een lang vervlog n tiid george had dertien getuug n die er allen vàn waor n overtuugd da t d n vliegende ollander moest ziin toch is duudelijk da t schip d n vliegende ollander nooit in terneuzen gebouwd kan ziin aongezien schêêp n van de voc doorgaons wieren gebouwd in oôstzaan zaondam amsterdam en rotterdam delfshaven het is evenmin zeker da t schip daadwerkelijk in d n haven eit gelegen aangezien de breedte van die haven nog gêên acht meter bedroeg terwijl n voc schip alleen a meter breid is de eênige mogelijkheid zou ziin da t schip gemeerd was langs de kade of zelfs een paar mijl verderop in d n honte veu anker lag pas na kreeg terneuzen als haven meer faom doordat in de periode n kanaal wier gegraov n nao sas van gent iermee krêêg de stad gent een nieuwe verbinding nao zeê nog groter zou d n haven van terneuzen worden na d n aonleg van de spoorliin n gent terneuzen en mechel n terneuzen omstreeks dàn ist r nog t vraogstuk van d n naom wa is d n echte naom van t schip men mag d r vanuut gaon da vliegende ollander n bienaom is omdat t n ollands schip zou ziin en omdat men t immers tegen de wind in over d n golven zag vliegen n mogelijke naom is de falkenberg mao die wordt oek verbonden aon d n kap tiin of de stuurman die hij overboord sloeg t hôôd nederlands goedereede havenhoofd is een klein durp in de gemêênte goeree op goeree overflakkee t hôôd lei zo n twêê kilometer van de stad goeree vandaen an t ende van et haevenkanaal tegen de duun n an vlakbie t bekende natuurgebied de kwaejen hoek deurdat de haevene van goeree steeds vaorder van zêê of kwam te liggene binne ze in de e eeuwe begonne mi t bouwen van huuzen an t ende van het haevenkanaal vooral vissers die duchte bie d r waerrek woue weune deeje da de vissers liete d r schepen deer naemelijk ligge as ze thuus wazze langzaemerand is et uutegroeid tot een durpie in d n twêêden wereldoorlog is t durpie helemaele esloopt vanwege de anleg van de atlantikwall zoas de duusters dat noemende dat heit diep inegrepe in de gemêênschap nae d n oorlog is t durp weer opebouwd de haevene van t hôôd is noe ofesloote van zêê deur de anleg van de deltawaereken rond schepen kunne d r noe nie meer komme de durpsstructuur is echt die van een durp in niejt die van een gehucht de huuzen bin vrie duchte op mekoare ebouwd in in de blaeuwe distelstraete stoa een antal huurhuuzen d r bin vuuf straeten in t durp naemelijk haeveneind t diekje brêênstraete blaeuwe distelstraete in t duunroosplein bie mekoare bin d r huuzen in dat bluuft etzelfde want d r geldt een bouwstop de leste jaeren is de discussie over wè of gin nieuwbouw wè weer de kop op estoke t hôôd heit een eige schoole de christelijke lêêgere schoole eben haezer weer oak veel kinders uut de stad goeree naer toe goa normaal gesproke doewe ze dat op de fiets mar in t verlejen ist oak wè voor ekomme dat de goereese kinders ast vroos in de wintere op de schaessen naer schoole ginge heen in vromme over t haevenkanaal de haevene wor zôôas ezeid nie meer gebruukt behalve de keren dat et gebruukt is voor t tobbedansen op sommige fêêstdaegen an de haevene stoat een klein standbeeld van een visserman mi een mande onger z n aerrem as een symbool voor t hôôd nog steeds weune d r veel vissers in kottereigenaers op t hôôd de geschiedenisse van zeêland begint enkele tienduzenden jaoren geleên nao die leste iestied kwam nederland omhoôg waardoôr grote stukken grond droôg kwamen te ligge deur t kouwe klimaot groeide er vriewel geên vegetatie en was zeêland eene zandvlakte rivieren uut t binnenland van europa zoas de schelde en de maes zurgen d rvoor dat zeêland wier verdeêld in verschillende eilandjes mede deur de rivieren en de diverse sturmvloeden wiere die eilandjes steeds kleiner ongeveer jaor geleje begonne mae sen d r eige te vestigen in zeêland dit is pas ienkele jaoren eleje vastgesteld nae de vonst van een steêne biele in kezand de vonst van de biele op die plekke is te verklaere omdat kezand is elegen op een soort zanderige lange heuvelrik van oôst nae west op die heuvelrik was men beter beschermd tegen de zeê ok aore voorwerpen wiere evonge in dien heuvelrik waaronger steêne pielpunten uut omstreêks jaor voe christus rond voe christus begon de landbouw in zeêland op gangk te kommen de veeboeren weunden op de hoôger elegen veêngronden en mikten d r aerdewerk zelf of liete t maeken in de rijnstreek of lotharingen rond behun van de jaertelling wier zeêland een belangriek handelsgebied mede omdat die romeinen zich rond die tied in zeêland gingen vestigen in de handel speelde t plekje domburg op walchren een belangrieke rol pas jaoren laeter kwamme d r wee mensen nao zeêland zij dreven handel mie de iengelsn vaok vanuut domburg domburg heette in die tied werschienlek walacria vanaf t jaar hadden de vikingen walchren korte tied in bezit nae t vertrek van de vikingen besloot men op greute schaol verdedigingsburchten te bouwen in wòstburg oôst souburg middelburg domburg en burg deze burchten wazzen onderdeel van een uitgebreide verdedigingslinie die liep vanaf de franse kust tot texel vanaf die elfde eêuwe wiere vee gebieden in zeêland ingepolderd dit werd gedaen in opdracht van de vlaomse abdie en die zeêland grotendeêls in han n ao et bouwen van dieken kostte vee moeite omdat er gin goeie gereêschappen wazzen langsaem wiere de eilanden deu inpoldering groôter op de schorren en slikken wieren schaepen ge ouwe deu de wol ontstong er wolhandel rond die tijd speêlden abdieen en kloôsters een belangrieke rol in t leven in zeêland de monniken zurgen erveur dat de landbouw geordend verliep hierdeur nam de handel en zo ook de welvaert toe de bevolkieng groeide in de twaolfde en dertiende eêuwe ontstonden er vee durpen de durpen wieren alleên belangriek wanneer er een kerk stond middelburg kreeg stadsrechten in van johanna van constantinopel graevin van vlaondere en wullem i graef van olland divvo aen erreburg in ulst in biervliet in en axel in a stadrechte had kort derachter oek nog wòstburg in rond die tied ontstonden de waterschappen omdat er verscheie eilanden wazzen was er gin taele die in eêl zeêland wier gesproken deur sturmvloeden verdroenke vee durpen zie ok de lieste lieste van verdroenke durpen in zeêland de groôste verdroenke plekke was de stad reimerswaol wa a uuteindelijk in de e eêuw is verlaete zeêland wier allang betwist deur de graven van vlaondere en olland in werden door kiezer endrik ii de zeewse eilanden en t gebied dat later de vier ambachten zou wurden beleênd aan boudewijn iv van vlaondere deur de investituurstried viel t gebied vanaf echter onder de graef van olland als leên van vlaondere dit leidde tot verschillende schermutselingen tussen floris iii van olland en filips van de elzas graef van vlaondere floris iii begon tol te heffen bie geervliet wat de vlaomse handel op t rijnland belemmerde daarnaast liet hij vlaomse schepen kapen en maakte mie de heer van beveren aanspraak op waesland filips van de elzas greep in in en floris iii moest zich onderwerpen aan filips in stelde floris iii de tol bij geervliet weer in waarop filips wederom ingreep en floris gevangennam deze moest hierdeur t in overeêngekomen verdrag van brugge accepteren waardeur de vlaomse keuplui in olland rechten kregen over zeêland dit verdrag bepaolde de situatie in zeêland veur meêr dan een eêuwe in d n e eêuwe had vlaondere dus de overhand maer mie t groeien van de ollandse macht verscheuf dit in de e eêuwe toen margaretha van vlaondere haer kinderloze zuster johanna in opvolgde als gravinne van vlaondere en enegouwe brak een stried los tussen de kinderen uit margaretha s biede huwelijken de avesnes en de dampierres de franse koning in mie de arbitrage belast wees vlaondere toe aan haor zeun gwijde van dampierre en enegouwe aan haer zeun jan van avesnes feitelijk later haor kleinzeun jan ii van avesnes in kwam t tot de slag bie wasschappel gwijde van dampierre leêd hierbie een nederlaog in de stried mie ziên halfbroers jan en boudewijn van avesnes op oktober wist otto ii van gelre margaretha van vlaondere en floris de veugd tot t verdrag van brussel te bewegen waorbie zeêland aan olland toekwam hur zeune gwijde van dampierre bleêf dit echter anvechte et uus van avesnes heersende vanof in een personele unie ok over de graefschappen zeêland en olland na de doôd van floris v in stong zien jonge zeune jan in eerste instantie geheel onger invloed van de vlaomsgezinde jan iii van renesse op april droeg jan t bestier echter over an wolfert van borssele na een conflict mie t stadsbestur van dordrecht wier van borssele op augustus vermoôrd hierna benoemden de steden jan ii van avesnes graef van enegouwe als regent en op oktober droeg jan i de regering voo een periode van jaor an hem over twee weken later sturvende jan jaer oud en mie hem stierf ook t ollandse uus uut jan van avesnes die diens naoste mannelijke erfgenaem was wier na diens dood in graef van olland veurtaon was olland in een personele unie mie enegouwe verenigd onder t enegouws uus in wist jan van avesnes de franse successen in vlaondere uit te buuten om zien positie te consoliderene hij versloog de zeewse opstandelingen en maokte z n broer gwijde van avesnes tot bisschop van utrecht in in keerde graef gwijde van dampierre zich tegen de franse invloed in vlaondere en sloot een militair verbond mie engeland in was t franse geduld op en filips de schone liet vlaondere bezetten en annexeren mie ulpe van fransgezinde stadsbestieren leliaards graef gwijde werd gevangengezet maor kon rekenen op steun van de liebaards adel ambachtslieden en boeren openlijk verzet vond plaets tiedens de brugse metten op mei een bloedige overval van bruggelingen op franse troepen die een dag eerder de onrustige stad hadden ingenomen et bleek de opmaot voor een bevriedingsoffensief richting kortriek en op juli wieren de fransen bie die stad verslagen in de guldensporenslag onder leijding van wullem van gulik gwijde van namen phillipus baelde pieter van belle en jan iii van renesse deur de rust in t zuujen kon gwijde van dampierre graef van vlaondere zich richten op zien oude rivael jan ii van avesnes graef van olland en enegouwe deze had in de guldensporenslag meegestreden mie de fransen in februari werd et offensief in enegouwe begonnen lessen werd op april veroverd en mie dorpen in de omgeving in de brand gestoken als wraok ging de zeventienjarige zeun van jan van avesnes wullem iii op plundertocht vanuut erremu nae t eiland van kezand hierop formierden de vlaominge in sluus een vleut die onder gwijde van namen de zeun van gwijde van dampierre de rechten op zeêland opieste dit werd gesteund deur t vlaomsgezinde deêl van de zeewse edellieden die deur wullem van avesnes waoren verbannen op april verliet d n vleut de haoven op weg naer t sloe tussen walcheren en zuud beveland jan ii van avesnes liet de verdediging over aan zien zeun wullem de vlaominge veroverden eêl walchern en de aore zeewse eilanden alleêne zurrikzeê wist stand te houden behun juli wier een waopenstilstand esloten weerbie graef jan ii de eilan n toet an de maes ofstong aen gwijde van namen mie uutzondering van zurrikzeê dat nie mocht worre verstèrkt nae wat plundertochten in t noor n van frankriek deu de vlaomingen zegden zie in t veurjaor van t bestand op mie olland de vlaominge trokken om zurrikzeê heên olland en utrecht binnen waerna jan ii van braebant zich bie de vlaomingen aensleut in maort brachten zij onder gwijde van namen op duiveland een nederlaeg toe aan jan ii van avesnes zeun wullem bisschop gwijde van utrecht werd gevangengenomen en in utrecht volgde een anti ollandse reactie olland en zeêland zelf vielen grotendeels in handen van gwijde van namen of van jan ii van braebant die zich bij de aanvallers had gevoegd utrecht leiden en delft wiere ingenomen alleên dordrecht en haarlem hielden stand witte van aemstede de bastaerdzeun van graef floris v wist de ollandse steden echter weer aan de ziede van wullem te brengen waarna de vlaominge zich terugtrokken uit olland hierop volgde t vlaoms beleg van zierikzeê zierikzeê hield stand maar driegde te verhungeren ondertussen verliep eind juni t bestand mie frankriek de franse koning filips de schone had een machtig landleger gevormd dat begin augustus de zuidgrens van vlaondere overstak en via een omweg doornik beriekte een paar weken daarvoor had hij admirael rainier grimaldi naar olland gestuurd om steun te bieden op en augustus vond de slag bie zierikzeê plaots dit resulteerde in een frans ollandse overwinning waarna de vlaominge et beleg ophieven een week na de slag versloeg t hrote landleger van filips de schone de vlaominge in de slag bie pevelenberg uuteindelijk bie de vrede van paries van tussen vlaondere en enegouwe olland zag de graef van vlaondere af van aenspraoken op zeêland en erkende de graef van olland als graef van zeêland in de zestiende eew nam d n handel opnieuw toe maor d r wazzen ook veel oorlogen en watervloeden op november verdwenen zeer grote delen van zeêland waeronder noord beveland borssele en flupland voe lange tied onder water somste gebieden binne zelfs emae nie meer boven waeter ekommen zoas et verdronken land van saeftinghe vanof was t gebied in oorlog mie spanje april verjogen de vlissiengers de spanjaerden middelburg viel in in han n van wullem van oranje vee kloôsterlingen verlieten zeêland mae d r veruusden ok vee vlaomingen juust nae t gebied ok deur de val van antwerpen in in de zeventiende eew brak de gouwe eew an in zeêland er was vee andel vanuut zeêland was er vee zeevaert visserie koôpandel waedeu zeêland een koloniael en slavernieverleden eit en ook voo oorlogsdoeleinden zeêuwen vertrokken onger meer nae surinaome weer fort zeelandia ebouwd wier in middelburg was de admiralitiet van zeêland en de de kaemer van de voc in zeêland gevestigd een minder fraoi kapittel uut de zeêuwse geschiedenis is de slaeven andel waer a ons voorgeslacht vreêdvee geld mee verdiende d r waere oôk een êle klus zeêuwse planters die a voraol in west indië onderden slaeven in dienst aodde in d n e eeuw ging t wi achteruut mie d n welvaert dit kwaom ook deur de overheêrsing van napoleon deur de franse tied wier d andel groôtendeels stopgezet scheepvaert op d n westerschelde wier gestopt alleên landbouw was in die tied nog volop meugeliek begien negentiende eew verlieten de fransen t gebied wier de steden wazzen verpauperd vee bouwwerken wiere in de negentiende eew gesloopt in reed d n eerste trein deur zeêland nameliek op ut spoor van berrehe op zoom nae goes de lijn wier vuuf jaor laoter deur etrokke nae vlissienge er wiere kanaelen gegraoven en d r wier een grôte haoven op ezet in vlissienge d n overeid probierde mie deze ingrepen de handel wier in gang te briengen deu de oprichting van de scheêpswurf de schelde ontstong er vee werkgelegeneid in wier d r n brug aan eleid van t eiland tholen nae noord braebant ook wiere d r tramlienen aon eleid op walcheren en laeter in zeêuws vlaonderen en op schouwen de eêrste wereldoôrlog ging ok niet elemae an zeêland verbie vee vissers kwamme om deu drievende mijnen op zeê in wier bie ongelok zierikzeê gebombardeerd deu de iengelse er viele drie slachtoffers tiedens de tweêde weareldoorlog wier zeêland zwaor getroffen duutsland bombardeêrde middelburg op meie waordeur een groot deêl van middelburg was vernietigd vlissienge wier echter nog veel zwaorder etroffen deu de vele bombardementen op de stad meêr dan lagen aan d n ende van de oorlog vriewel alle huuzen in puun ook waoren alle provinciale veêrboten vernietigd in bombardeerden de geallieerden de walcherse zeêdieken eel walchern liep onger waeter wideur de duutsers et gebied uittrokken de inundaotie van walchren alleên schouwen duveland bleef tot bezet ok de plekken bru bresjies en wosburg wiere zwaer beschaedigd zeêland viel in buuten de capitulâtie van de nederlanse regerieng dit wier voornaemelijke gedae om de ier anwezige franse de gelegeneid te geven om weg te kommen op meie verliete de leste geallieerde troepen zeêland en gelieke ok nederland zeêland kende vele waetersnoden in z n geschiedenisse deur de tweêde wereldoôrlog lag naebiea de eêle provincie in puun nadat vriewel aolles wier was opgebouwd onger leidinge van guus de casembroot vernielde de waetersnoôdramp van opnieuw vriewel de eêle provincie er vielen deu een combinaotie van hoôgwaoter en sturm doôden en de meêste zeewse eilanden stonge onger waeter nae de ramp wieren de deltawerken aangelegd aanvankeliek werd besloten de westerschelde in te dammen er ontstong veê kritiek en uiteindeliek wier hier vanof ezieje in was de stormvloedkering in de oosterschelde gereêd zeêland ligt nameliek vriewel helemael onder t zeêniveau een nieuwe waetersnood is deerom nie ondienkbaer deur de deltawerken wier zeêland vee beter beriekbaer en nam t toerisme flienk toe in was de zeêlandbrugge gereêd n brug die schouwen duiveland mie noord beveland verbindt et was eênige tied de langste brug van de wereld zuud beveland en zeêuws vlaonderen worden sinds verbonden door de m lange westerscheldetunnel de veêrdiensten over de westerschelde wieren daerdeur opgeheven zeêland kent vadder groôte industriegebieden bie vlissienge en terneuzen die a voornaemelijk in de jaeren en wiere ontwikkeld de eênige kerncentrale van nederland stit ok in de provincie zeêland is een van d n dunstbevolkte provincies nae drenthe en friesland van nederland de afgelopen jaoren is de vergriezing sterk toegenomen vooral zeêuws vlaonderen wor deur verscheie rapport n bedreigd mee krimp jacoba van beieren le quesnoy enegouwe juli teijlingen bie sassenheim oktober was graevinne van olland zeêland enegouwe en ertoginne van beieren straubing jacoba trouwen mie jaer mie de franse prins jan van touraine die a in warschijnlijk deur verhiftihieng stierf naeda der vaor in was esturven volhen ze dezen op mè der ome jan van beieren kreeg van de duutse keizer sigismund olland toe ewezen dit beteêken n een oplaoiieng van de oekse en kabeljauwse twissen in trouwen jacoba mie der neef jan iv van braebant mè de pauselijke heldigeid van dit uwelijk wier onder druk van de duutse keizer sigismund inetrokk n vanwehe t nie kunn n naekomm n op finansjeel hebied leen n jan iv land an jacoba der vijand jan van beieren wirop a t uwelijk onheldig wier verklaerd jacoba ni iengeland vetrok en di in mie humphrey van gloucester trouwen mie dezen hoeng jacoba trug om te vechen tehen der voemaelihe echthenoôt jan iv die a deur filips van bourhondië wier esteund naeda humphrey der in in de steek liet voe een hofdame haf jacoba de stried op en wier in gent hevangen ezet margaretha van beieren ok wè margaretha van olland en enegouwen of margriet van olland en zeêland genaemd juni was graevinne van olland zeêland en enegouwe margaretha was n dochter van wullem ii van olland en jewanna van valois ze trouwen op feberwari in keuln mie de duutse keizer lodewiek de beier ze wier graevinne naeda der broer wullem iv kinderloôs sneuveln in de slag bie warns margaretha s twidde zeune de laetere graef wullem v was nog te jong n op te volhen in braak n tussen de anangers van margaretha en die van wullem v ruzies uut die an de heschiedenisse in zouwen haene as de hoekse en kabeljauwse twissen de eêste slaehen won n de anangers van wullem v winae a margaretha in afstand dee van olland en zeêland laeter erven wullem v ok enegouwe jan i aerlem november was graef van olland en zeêland van tot ie was de zeune van floris v van olland nae zen heboorte wier jan a helieke uutehuwelijkt an elizabeth van iengeland de dochter van eduard i an um zen of wier jan ok opevoed in wunnir a floris v jans vaor sturf twufel eduard i of a t een jan wè trug za laeten haen ni olland om t een in iengeland te ouwen stuur t een ienkele iengelshezinde edeln ni iengeland op jannewari trouw jan mie elizabeth van iengeland en mag een ni olland truggaen ie mo echter wè luustern ni de meehestuurde raedslieden de graef sti onder hehele invloed van jan van renesse mè jan draeg echter t bestier over an wolfert i van bosseln toetan zen vuuftiende verjaerdag nae een conflict mie t stadsbestier wor van bosseln vermoord iernae wor jan ii van avesnes as rehent benoemd en op oktober draeg jan zelfs ael de reherieng an um over jan sturf op jaerihe leeftied en mie um sturf ok t ollandse uus uut t graefschap hi ni jan ii van avesnes laeter jan ii van oland floris v juli juni biegenaemd der keerlen god god van de boeren was graef van olland en zeêland en vanaf liet n z n eihen ere van friesland noeme ie was de zeune van wullem ii van olland en elisabeth van brunswiek floris v was de zeune van graef wullem ii van olland via de lijn van zen moeder was een verwant mie t schotse koniengsuus bie zen politiek optreed n probeern die ok hebruuk te maekn van deze connectie floris v wier a op twijaerihe leeftied graef van olland en zeêland dit kwam deurda zen vaor een alf jaer iervoe was vermoôrd zen ome nicolaos van cats was zen voogd toeda n zelf heschikt was om te reheern op twaolfjaerihe leeftied toen a t een meêrderjaerig wier hoeng t een zelf reheern en op jaerihe leeftied trouwen die bie beatries van vlaonderen wullem ii feberwari oôgwoud jannewari was graef van olland en zeêland en konienk van t eilige roômse riek as graef van olland vurm n d n n sterk bondhenoôtschap mie braebant tegen vlaondere wullem ii was de zeune van floris iv en machteld van braebant op de leeftied van zeven jaer volhen die zen vaoder op toen a deze in bie een toernooi in frankriek om t leven kwam een broer van zen vaoder die a ok wullem eêten en laeter nog een otto traoien op as rehent n tiedens zen reheêrieng voern wullem ii verschill nde oôrlohen tehen de west friezen tiedens eên van deze tochen tehen ulder zak n die bie oôgwoud deur t ies van t berkmeer de west friezen ondekk n um en vermoôrn um naedan ze ondekt an dan ze de konieng an edoôd wier wullem ii behraeven onder den aerdplaete van een boedderie in oôgwoud pas in wier zen liek deur zen zeune floris v terugevon n oôgwoud was toen a eplunderd en voe een hroôt deêl uutemoôrd ie wier behraeven in den abdie van middelburg wullem i van olland ca feberwari biegenaemd de zot of de hek warschijnlijk vanwehe z n vechtlust was sins graef van olland en zeêland zen vaor was floris iii en zen moeder ada van schotland zen jeugd broch wullem deur in schotland wullem i trouwen in in de plekke stavoor n friesland mie aleid van gelre den dochter van otto i van gelre uut dit uwelijk wiern de volhende vuuf kinders heboorn toen a wullem op de vuufde kruustocht was op feberwari stierf zen vrouwe aleid van gelre toen a t een in wee trugkwam hertrouwen die bie maria van braebant de weduwe van keizer otto iv dit uwelijk bleef kinderloôs ada was graevinne van olland en zeêland vanaf ada was n dochter van dirk vii van olland en aleid van kleef toen a eur vaoder in stierf was ada de leste nog levende dochter om de positie van ada te verstevihen liet eur moeder de jaerige ada nog vò de begraevenisse van eur vaoder trouwe mee lodewiek ii van loon der ome willem i van olland erken n ada echter nie as graevinne en riep zen eihen uut toet hraef van olland ierbie kreeg een steun van edeln uut kennemerland wideur a onder aore lodewiek ii van loon moes vluchen toen a de vaor van ada wier behraeven wier se in t nauwe edreven deur mann n van willem i van olland bie leien dirop verschuuln ze der eihen in de burg van leien die a nae een beleg van de burghraef van leien philips van wassenaer wier inenoom n ada wier deur der ome vastezet op tessel in laeter tied wier ada ni den iengelse konieng jan zonder land estierd ierop nam willem t bestier van t hraefschap op wideur a de loonsen oôrlog volhen dezen oôrlog eindihen in t verdrag van bruhhe formeel wier ierbie de hrond verdeêld tussen willem en lodewiek ii van loon in kreeg lodewiek ada vrie mè ada was der claim op t hraefschap kwiet ze probeern t nog trug te kriehen mè in mossen ze der claim definitief opheven ada stierf kinderloôs in en ze lig behraeven in den abdie van herknrode aleid van olland voe daenae as aleid van enegouwe ok bekend as aleid van avesnes was graevinne van t enegouwe ze was de dochter van floris iv van olland en aleid van gelre en dus òk de zus van wullem ii van olland vanwehe politieke redenen om meêr macht te kriehen ze kreeg noe immers ok t graefschap enegouwe derbie trouwen aleid op oktober mie jan i van avesnes zeer warschijnlijk was dit zò eregeld deur der vaor tussen en was ze nae der reherieng as graevinne de voogdinne van floris v van olland in hoeng floris zelfstandig reheern aleid van olland was òk de stichtster van uus te riviere in schiedam t ouste slot in olland bertha van olland was de dochter van graef floris i van olland en de stiefdochter van robrecht i van vlaondere die a ok eur voogd was ze was getrouwd mee keunienk filips i van frankriek in wier ze verstote en moch ze t of verlaete in is ze gesturve in t kasteel van montreuil sur mer eur zeune lodewiek vi wier ok keunienk van frankriek ze trouwde mee de franse keunienk in om politieke redens eur stiefvaoder robrecht ao z n eige nae d n doôd van z n broer mee geweld as graef van vlaondere laete installere in die strijd ao de franse keunienk de wettelijke trôônopvolger gesteund de trouwe moe ongerdeel gewist weze van de vredesregelienge tussen robrecht i en filips i dirk iii ca mei biehenaemd hierosolymita was van toet graef van olland zeêland en van west friesland ie was etrouwd mie othilde van saksen den dochter van bernard i van saksen uut dit uwelijk wiern de kinders dirk iv floris i bertrade en swanhilde heboren toen a zen vaor arnulf in sneuveln in de slag bie wienkel was dirk iii nog te jonk om te haen reheêrn en dirrum nam zen moeder luthardis van luxemburg de taoken waer in was dirk iii oud henoeg om voe zen eihen t graefschap te haen bestiern mè ie maek n nog wè hebruuk van zen moers afkomst bie een friesen opstand riep n de ulpe in van de duutse konieng endrik ii de konieng haf hehoôr an dezen opdracht en broch den opstand toet stopp n dirk ii of diederik ii mei was graef van olland zeêland en west friesland dirk ii reheern over dit hebied in leênschap van de bisschop van utrecht wie a de vaoder van dirk ii is is nie aelemille zeker ezeid wor da t een een zeune is van dirk i van olland mè zeêr warschijnlijk ei t er ok nog een dirk i bis bestaene wir a t een de zeune van is op achtjaerihe leeftied in verloven dirk ii zen eihen mie hildehard van vloanderen een dochter van graef arnulf i van vlaonderen in trouwen die ierbie en uut dit huwelijk wiern de volhende drie kinders heboorn dirk ii schonk op juni ter eêre van de biezettieng van sint adelbert an egmond een steêne kloôsterkerke ter helehenheid van de inwiedieng van deze kerke schonk een ok t evanheliarium van egmond in deze tied eên van de belangriekste cultuurhistorische objectn dit nehende eêuwse andschrift wier rond deur um eschreven en ierin staen de vier evanheliën in dit boek zien dirk ii en hildehard ok ofebeêld op een miniatuur dit andschrift bevin zen eihen noe in de konienklijke bibliotheek in den aag dirk i e eêuwe ca was graef van olland zeêland en kennemerland en rienland in de periode van of toet ca ie was de zeune van radboud van friesland zen moeder is onbekend ie trouwen mie gerberga van hamalant wivan a t een zen zeune dirk ii kreeg die a t een in opvolhen dirk wier graef van kennemerland en rienland deur een overervienge van graef gerolf bie een opstand van zen vazall n steun n die de west frankische konieng karel den eênvoudihen as dank iervoe kreeg dirk i van karel op juni de kerke van egmond mie alles wat a drop en dran zat dit lag ten noôrn van zen eihen hebied dus beteêken een stik hebiedsuutbreidieng voe dirk i kort nae de schienkieng stichen die der een kloôster voe nonn n de slag bie winkel was n slag bie t durp winkel west friesland die a plekao in tussen t leger van d n ollandse graef arnold tegen n west friese oorlogsmacht de anleiienge vo deze slag was dat arnold meer land wou ebbe ie docht dat n tegen de inweuners van de gouw westflinge die a nie bestierd wiere deur n centraole macht ebber n makkelijke overwinnienge aele te kunnen in viel d n mee z n leger westflinge in en trof n bie winkel n leger van de west friezen in de slag die a plekke ao dielf t leger van arnold t onderspit en sneuvelde arnold t versloge leger kon mee moeite ontsnappe t wuuf van arnulf kon ienkel mee steun van de konienk olland en zeêland vo d r zeuntje dirk iii be ouwe de slag bie vlaerdienge wier gevoerd deu d n ollandse graef dirk iii tegen d n duutse keizer endrik ii tege de zin van deze keizer die a in dien tied de leên eer van de graef was stelde dirk iii n tol op de rivier de maes bie vlaerdienge dezen tol zurgde ok vo ongenoegen bie koôplui uut t prinsbisdom utrecht de bisschop van utrecht riep de ulpe in van de duutse keizer en deze stierde n leger nae vlaerdienge dirk iii versloeg dit leger op juli omdan de koopvaerders op de merwede tol mochte betaele aan dirk konde ze ulder verplichtiengen an keizer endrik ok nie meêr betaele dit kon zoô nie langer en endrik stierde n leger van bisschoppen en adel samen t keizerlijke leger bestoeng uut professionele militairen uut de bisdommen luik kameriek en utrecht de bevel ebber was ertog godfried van lotharingen t leger vertrok per schip vanuut tiel onderweg naar vlaerdinge hsekte bisschop balderik ii van luik al af omdat n nie goed wier ie sturf dienzelfden dag kort bie vlaerdienge kwam t leger van godfried van lotharingen godfried de kinderloze an land de meêste beweuners waere a gevlucht nae de vedderop gelege burcht van dirk of t moeras in vlakbie de burcht lag een moeilijk deudriengbaere moerasvlakte daeran de strijders van keizer endrik maer moeilijk deurene kwaeme d r volgde n flienke paniek toen a d r beweerd wier dan ze vanachter angevalle wiere t leger dreeg mekaore doôd te drukken en van deze paniek maekte de westfriezen gebruuk ze sturmde over d n diek ene en sloegen d r op los bie d n eêsten anval was adelbold van utrecht a gevlucht mee z n manschappen waedeu godfried d r alleêne vostoeng bie de volgenden anval vluchtte t aolve leger wig mae godfried bleef weêrstand bieden toen at t groôste gedeêlte uutgeschaekeld was kwam dirk uut z n burcht gereje op z n paerd om godfried gevange te nemen enkele maenden laeter sleuten keizer endrik ii en graef dirk iii weêr vreeë de reden zou weze dat endrik de verdedigienge van z n kuste tegen de noormannen nie wou verliezen t graefschap olland was een graefschap wivan a t hebied onheveêr overeênkom mie de provincies noord olland en zuud olland zonder de zuud ollandse eilan n en mie de eilan n terschellieng vlieland urk en schokland die an laeter zien overekomm n nae aore provincies dit graefschap ontstoeng rond uut de afzonderlijke graefschappen kennemerland en rienland en eêtn oôrsproenkelijk friesland t graefschap olland kreeg zen naem toen a de toenmaelihe graef van friesland dirk v de naem verandern van friesland ni olland volhens de oôrkon n was dat in t jaer de nieuwe naem was noôdig deurda t hebied onder invloed van hroôete waetersnoden sturmvloed van steeds meêr een heografische eêneid wier en onafankelijk van friesland dit hebied stond toentertied ok bekend as kennemerland en rienland t wier belangrieker deur t belangrieker worn van de handelsplekke dordrecht a vrie vroeg in bronn n vin n we da t graefschap olland in eên aesem wor enoemd mie zeêland warschijnlijk mo t apart noemn van zeêland eziene worn as een teêken da zeêland as een aparte eêneid wier eziene een apart graefschap zeêland ei echter voe zovarre bekend nooit bestaene olland ei een zeêr lange tied een personeêle unie evurmd mie de graefschappen henegouwen en zeêland vanof jan ii van olland in in dat leste jaer nam de graef van olland ok de titel van heêr van west friesland an de friestaelige bevolkieng van dit hebied was in de jaeren iervoe onderworpen an t hezag van de graeven van olland deur floris v omda t hezag nog zwak was en ze de bevolkieng nie al te vee wiln prikkeln wier iermie t afzonderlijke karakter van dit hebied onderstreept t graefschap olland en west friesland was een graefschap van t eilihe roômse riek in kwam t graefschap onder t uus van beieren toetda jacoba van beieren in bie de zoen van delft wier edwongen t of te staene an bourgondië onder keizer karel v maeken t graefschap deêl uut van de zeventien provinciën in wier de spaonse konieng zen titel van graef van olland ontnomen plakkaot van verlatinghe tiedens de tachtigjaerige oôrlog speeln t gewest olland een belangrieke rol in t verzet tehen de spanjaerden nae de unie van utrecht wier t gewest olland t leidende gewest van de republiek de vlaoms enegouwse successieoôrlog was een groepje feodaole conflict n in t min n van de dertiende eêuwe tussen de kinders van margaretha ii van constantinopel graevin van vlaonderen den inzet van de conflict n was de troôn van t graefschap vlaonderen an den eêne kant en t graefschap enegouwe an den aore kant toen a boudewijn i van constantinopel graef van vlaonderen en enegouwe in mie de vierde kruustocht ni byzantium hoeng liet n t bevel over de twi graefschapp n an zen ouste dochter johanna van constantinopel over ondanks a ze twi huwelijken ehad a bleef johanna kinderloôs ierdeur kwamm n de twi troôn n in nae de doôd van johanna bie eur der jongere zus marharetha terecht uut een eêste huwelijk dat a à in ontbon n wier a marharetha à drie huus ekrehen wironder jan van avesnes in hertrouwn margaretha mie wullem ii van dampierre wiruut an de kinders wullem iii van dampierre en hwiede van dampierre voekwamm n t eêste conflict in de vlaoms enegouwse successieoôrlog ontstoeng à in toen a marharetha der zus johanna opvolhen as graevinne van beie graefschapp n en der een openlijke stried losbossen tussen de alfbroers jan van avesnes en wullem van dampierre ten lange leste kwam de franse konieng lodewijk ix tussenbeie in dezen oordeêln da enegouwe ni jan van avesnes hoeng en vlaonderen ni wullem van dampierre in t kaoder van deze beslissieng ston marharetha t vlaomse bestier of an der zeune wullem ze bleef echter op den enegouwse troôn zitt n in overlee wullem en wier zen broer hwiede van dampierre de bestierder van vlaonderen toen a lodewijk ix in op een zevenjaerihe kruustocht vertrok nam jan van avesnes t recht in eihen an n omda t een wis da zen moeder n nooit de troôn van enegouwe zou heven kwam n in opstand tehen der en zen alfbroers tiedens t conflict kon jan van avesnes de graef van olland en zeêland wullem ii van olland overtuhen zen kant te kiezen en enegouwe en ienkele hebieden in vlaonderen te bezett n op juli tiedens de slag bie westkapelle versloeg jan hwiede van dampierre en wier t een erfopvolher van t graefschap enegouwe marharetha leien der eihen echter nie bie de stand van zaeken neer en haf enegouwe an karel van anjou de broer van de franse konieng karel hoeng akkoôrd en trok ten striede mie jan van avesnes ie wier echter verslohen bie valencijn in nae de trugkomst van lodewijk ix bevestihen dezen zen eêder besluut da enegouwe an jan van avesnes toekwam iermie kwam de vlaoms enegouwse successieoôrlog ten ènde de lamaketta s waere n rockband uut terneuzen die a in t zeêuws zoeng ulder naem is afkomsteg van t bekende zeêuwse zinnetje laemae k è t a of in t land van aksels laomao k è t a wat a dikkels an nie zeêuwen oor vogeleid om te zieën of ze t zeêuws verstae de band bestoeng uut maikel harte zang mondurgel donny benjaminsz gitaor toine metselaar gitaor arno francke toesen en friso van wijck drums de lamaketta s wiere begin jaeren negenteg gevurmd as middelbaere schoolband deu harte en benjaminsz nae e paer jaer stopte de band d rmee toet n in opnieuw gevurmd wier de nieuwe band begon ok cd s te maeken die an ze in eige be eer uutbrochten ulder eêste album biet ie akum aai kwam in uut t jaer daerop volgde pak me noe t meêst succesvol wier toch wè ulder single joehoe die a in in zeêland toet n plaetselik zeumer itje uutgroeide ende goenge ze uut mekaore bie de aollereêste zeêuwse top die a in wier saemegesteld kwaeme de lamaketta s op drie mee kapitein rooibos en op vier mee joehoe utrecht is de meêst centraol gelegen provincie van nederland d r weune meljoen meênsen op een oppervlakte van km en deermee is utrecht vreed dicht bevolkt het is wel de kleinste provincie van nederland nae utrecht is amersfoort de groôste stad aore groôte steden bin veênendael zeist en nieuwegein aole snelwegen van nederland komme zo n bitje in utrecht bie mekoare een belangriek verkeersknoôppunt is ouwerijn het lanschap is te verdeelen in een westelijk deel dat een kleiachtige bodem eit en bestoot uut gorslan n het oôs n is bebost en heuvelachtig het hoôgste punt is de amerongseberg bijna meter boven nap een aor hoôg punt is de grebbeberg de utrechtse heuvelrug beslit een groôt deel van de provincie het noorwes n wor ingenome deu een antal meren weeronger de loosdrechse plassen de provincie is ontstaen uut het bisdom utrecht in de middeleêuwen in wast gedae mie de wereldlijke macht van de bisschop utrecht is wel aoltied een aparte provincie gebleven in de franse tied stong het bekend as het departement van de rijn en het departement van de zuiderzee de provinciaole staeten van utrecht bestae uut zeêtels toet waeren dat d r sins maert is de verdeêlienge zoô t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van vvd d cda en gl t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van gl d cda pvda en cu commissaoris van de konieng is hans oosters van de pvda utrecht ei gemeênten de grevelingen is de naem vò een zoutwaetermeer tussen goereê overflakkeê in schouwen duveland vroeger een zêêaerem mit een ope verbinding mit de noordzee nae t opstellen van het deltaplan wier de greveliengen deu de greveliengendam en de brouwersdam van de noôrdzeê of esloten sins die tied ist in feite een meer eworre het getieje is verdwene mar t waeter is wel zout ebleve omdat et aok nie meer in verbinding stoat mit de grôte rivieren d r is relatief weinig handelsvaert op de grevelingen recreoatie is des te belangrieker deernaest is de grevelingen nog in gebruuk as viswaeter vò paeling in oesters de vissers komme uut bru in ouwdurp in de greveliengen ligge een antal eilanden de groôste binne de paerdeplaete en de veêrmansplaete vroeher waere dit zandplaet n die bie hoôg waeter onger liepe ok langs goereê overflakkeê binne vee slikken droôg evallen dit stoô noe bekend as de slikken van flakkeê een antal jachthaevens binne d r te vinde langs de greveliengen de groôste binne bie ouwdurp brouwers aevene bru en herken via de sluus bie bru kunne schepen vanuut buuten op de grevelingen komme in om ekeerd zeêlieven bin n fermielje haematopodidae en n geslacht haematopus van veugels uut de orde steltloôperachtegen t bin vrie groôte gedroenge veugels mee n lange snaevel die a dient om weêkdieren uut de grond te snokken en ulder schaelen open te kriegen nessens weêkdieren frete ze ok wè wurmen door ulder dieet leve ze gewoonlijk bie de zeê a komme ze vo te fourageren ok nae t binnenland ulder verekleêd is zwart zwart mee wit of soms bruun mee wit de snaevel en poôten bin roôd oranje of vleiskleurig d r is gin uterlijk verschil tussen ventjes en wuufjes ze komme in groôte deêlen van de waereld vo in de buurte van zeêën in zeêland en in europa in t algemeên is t r eên soorte d n bonte piet t limburgs is n streektaele op de hrenze van t neder en middelfrankisch taelhebied die a hesproken wort in zuudoôstelijk nederland vurral nederlands limburg noordoôstelijk belgië vurral belgisch limburg en n angrenzend gebied in duutsland t limburgs wor inesloot n deur t braebants in t wessen t kleverlands in t noôrn en t ripuarisch in t zuudoôssen t limburgs maekt anspraek op de staotus van aparte taele in nederland is t van erkend as streektaele in wallonië wort t as frankisch in eên hroep erkend mie t ripuarisch en luxemburgs de limburgse dialect n die an onder mekaore vreêd vee verschilln vertoône groôte verwantschap mie t duuts en èn ok kenmerke die an binne de west germaonse taelen aors nie vokomme t limburgs oôr zoas bieni aolle europese taelen toet de femielje van de indo europese taelen dinae bie de germaonse taelen en as lessen de nederfrankische taelen zie ieronder de indeêlienge kwedamme of kwdamme ollans kwadendamme is n durp in de gemeênte bossele t ao in inweuners das ok mie de inweuners van t langweegje mee erekend kwedamme ligt op zuud beveland in de zak van zuud beveland toet oorde kwedamme bie de gemeênte oedjeskerke de naem kwedamme refereert an een kwaeie dam of diek die de e eêuwse vreêlandpolder most beschêrreme tegen de zweêke j n eêste idee is da t r in zo n klein plekje niks biezonders kan gebeure zovee kleine wat zou d dan van kunnen komme mae toen goeng k r s mie d n dien en de gindten over prate en k wist nie wat a k oarden op da kleine durpje schien t r n wienkel te wezen dir a ze bienae aoles verkôôpe vers broad lekkere koeken spulletjes om de waste te doen en spulletjes om je eigen op te kelven je kan t r je brieven kwiet en d r bin ok medicienen voe a t s n keêr minder git en d r bliekt nog meêr te wezen n schole mie vee enthousiaste guus zovee enthousiast da ze in december ruum uro bie mekare brochte voe sierius request iederendeên was t r mie in de weer ewist koekjes bakke moôie priezen wiggeve mie n loterieë slaepe in de gymmastiekzaal tw leuke gasten bie wien a je verzoeknummers in kon diene en dan gienge ze dnae nog s zelf aol t geld mie de bus n enschede brienge t was butengewoon op dat durp is t r ok n durps uus dat a erund wordt deur n jongedame je kan t r lekker ete in gezelschap van are mensen dat is toch leuk dan oef je nie aoltied alleêne te wezen d r bin ok zo s vee vereênigiengen bevoorbeeld n fanfare en d mo je zunig op weze wan wat is n durp zonder muziek ze kunne trouwens wè nog jonge leden gebruke en vadder is t r nog n voetbalclub d r bin tw zangkoren en g zo mae deur en weet je wat a da durp ok nog ei wier t r ezeid de moôiste kerke van eêl zeêland voraol de raemen bin beroemd ze worre trouwens kommende jaere eêlemille erestaureerd en op n gedeêlte van t dek komme d r nieuwe leien en in da gebouw weet je we wat a d aolemille op t programma stit n bluesvierige n fruitplukdienst n carnavalsmisse en d eênige processie uut de wieden omtrok op da durp verkôôpe ze ok nog s d r eigen bier onder de merknaem bonifacius en in t bedde en broadje schien je ok lekker te kunnen logeren d r bin durpen of steden dir a je op je kop mo ge stae voor a t r wat biezonders gebeurt maer op da kleine durpje is dat dus glad nie noadig van der aa omschrieft het durpsje in as volgt kwadendamme of kwadamme en in de wandeling den kwajendam d op het eil zuid beveland prov zeeland distr arr en u z van goes kant en u z o vau heinkenszand gem en u w ten n van hoedekenskerke men telt er h en inw die meest hun bestaan vinden in den landbouw dit dorp hetwelk langs den dijk tusschen den oud vrelandschepolder en den nieuw vrelandsche polder ontstaan is heeft van dien dijk den naam van kwadendam gekregen het was voormaals een gehucht meest even als nog door r k bewoond toen na de omwenteling in het jaar ook de r k in het vol genot der burgerlijke regten hersteld waren en vrijheid verkregen hadden om zich kerkgebouwen te stichten werd deze in vele opzigten zeer wel gelegene buurschap een der beide hoofdpunten welke tot dat einde op het eil zuid beveland gekozen werden de r k welke hier in getal zijn onder welke communikanten maken met de omliggende dorpen eene stat uit welke communikanten telt en tot het aartspr van holland en zeeland dek van zeeland behoort en door eenen pastoor bediend wordt de kerk aan den h bonifacius toegewijd is uit vrijwillige bijdragen gesticht en den october door b h kokkeling pastoor en landdeken te middelburg ingewijd de eerste pastoor aldaar was arnoldus van kerkhoven die in bet jaar naar overschie vertrok deze kerk is een klein gebouw met een net vierkant torentje en is van een orgel voorzien de herv die hier in getal zijn behooren tot de gem hoedekenskerke men heeft in dit d geen school maar de kinderen genieten onderwijs te hoedekenskerke de inbrekers bie de pastoor is een volksverheal of sage uut kwedamme op n zitterdagnacht wazze tw vremde veinters op kwedamme de wiegerd van de pastoor an t trokken d n êêjnen stoeng op n ladder en d n aren op de begêêne grond d nevenan om de druven an te pakken de pastoor die a wat oarden kwiem uut z n bède om s te gêê kieke wat à t r opdee zonder leven te mêêken goen t n de pastorie uut den tuun in en jawel oar aggauw merkten die wirrat t te doen weer en wat à t r omgieng ie goeng d r n toe zachjesan stapt n d r langs en annêêjns was t net offa te veinters versteve die à op te ladder stieng bleef stêê zôôwas à t n n trosse lossnee en d r aren bleef stêê mie s n and n boven zôô à t n van plan was de trosse an te pakken de pastoor zeiden glad niks en goeng wee ni z n bède en de mannen moste zô bluve stêê ze kusse d r eigen nog voe gin vimmetje verroere zô bleve ze stêê toet d n are ochend d êêjste mnsen die à n de vroegkerke goenge è ze nog zie stêê zô tegère bie de wiegerd toen à te êêjsten verbie were kusse ze awwee wig rienkelende altaerschellen is ok een volksverheal of sage uut kwedamme pastoor kerremans lag op z n uterste dag en nacht wier d r bie z n ewêêkt deur kapelaan schneiders anna kerremans n nichte van de pastoor en een vrouwe lena die vroeger pastoor kerremans meid ewist toen à t n nog pastoor was in oud vosmeer op n èèvend zatte anna en de kapelaan bie t ziekbède twint lena in de keuken doende weer annêêjns ôôrden z oalledrie de beste zulvere altaarschellen rienkele go docht de kapelaan oe êêlt leen t in d r ôôd om noe om dezen tied de bellen te gêê poesse en ie gieng n benee om dat an lena te vrêêgen mè lena zei da se t ok ehoaren ôô en da se docht dat anna bezig was mie de bellen dà kon nie wan anna en de kapelaan wazze boven bie de pastoor dus goenge de kapelaan en moeder in de kerke kieke mè de zulvere schellen stienge gewoon in de kaste in t sacristie toch wiste ze oalledrie zeker da se t goed ehôôrn ôô en ze konne t nie verklère n pèr uren lêêter begrepe ze t wan dien eigensten nacht om ure is de pastoor esturve de klopgeest is ok een volksverheal of sage uut kwedamme tante nan was in d r leste ziekte de femielie wêêkten om burte s nachs een tante sliep dan d r êêzeslêêpje op de canapé op n nacht oarden ze buten op t blind kloppe ze gieng kieke mae gin mns te zien ze gieng wee op de canapé ligge mè amper lag ze of z oarden awwee kloppe op t blind dudelijk ovva t r êêjn in wou ze docht k zà toenèt niet goed ekek è dust ze goeng wee n buten riep is t r volk mè ze kreeg gin antwoord noggis rommetom t uus ekeke mè niks te zien of t oaren da s toch eigenarig doch ze en ze goeng wee ni binnen ze zou nog mèr even wachte mie te g slêêpe affijn ze goeng wee mè ligge ze luusterden nog n stuitje mè z oarden niks en ze rocht de wind kwiet mè op n gegeve moment wor ze wakker en awwee dus voe den derden kêêjr oarden ze kloppe op t blind buten voe den derden kêêjr gêê se kieke roept in den doenker ovva t r volk is niks t oaren niks te zien vee ongerust goeng ze den uzen in en ze dust nie m te g slêêpe ze goeng mè wat an d r rozenkrans leze en avvast mè t êêjn en t aar klèrmêêke voe den aren dag bie n zieken in uus is t r vee te doen dat à in n gewoon uusouwen nie voorkomt ze docht liever mè nie m an dat geklop mè precies drie dêêgen lêêter is tante nan esturve het voggende verael is geschreve int dialect van kwedamme in de aerke zit ter een nist mie duumtjes op een keêr bin de ou we lui aolebei gaè vliege om eten voe de jonge te gaèn aelen en de kleintjes bin stik alleêne tuus ebleve nae een stuitje kom de vaoder trug en ie zei wa gaè ter noe toch om wie n ei dat edae jongers jolder bin glad in paniek en um der achteran en net a ten den oek om komt dan zie ten een leêuw loape mae t duumtje is ter glad nie benauwd voe ie gaè bie de leêuw op z n rik zitte en ie begun tegen zen te roepen wat ei jie bie mien uusje te zoeken zei ten en waèrom zit jie mien guus benauwd te maeken mae de leêuw doe net of a ten niks oôrt en ie lop gewoon deur en dan gaè da kleine opneukertje nog vee arder tekeêr jie ei daè niks te zoeken zegge k en a je t nog s doet dan za je t gewaere worre en sint a ten z n êne poôtje om oage doet zei ten ik doe e t liever nie mae dan trap ik je achter an mekare de rik in en ie vlieg wee trug naè z n nist zoa jongers zei ten die ei z n lesje eleêrd die za nie m trugkomme ierland is n west europees land wat a grenst an t verenigd koninkriek t land beslaet onheveêr deêl van t eiland ierland de rest bestit uut noord ierland de oôdstad is dublin t eiland ligt in de atlantischen oceaon en de ierse zeê ierland is aoltied een errum land ewist deerom bin d r vee mensen naer de vs emigreerd in de e eeuwe kwamme d r zelf nog hongersnoôden voo de leste jaeren ist stikke riek eworre aol ist land aerdig ereakt deu de crisis van een bekende ierse band is u ierse kranten bin o a de ierse televisiezenders bin o a ierse radiozenders bin o a gornaet nederlands garnaal zien kleine kreefachtihe schaeldiertjes uut de infraorde caridea gornaeten komm n voe in zoet en zout waeter mè de miste leven in zeê t woôrd gornaet wor ok gebruukt voe beêsjes as gamba s mè offisjeel zien t er hin omdan ze een aore kieuwestructuur ène bie gamba s is dezen boômvurmig en bie gornaeten plaetvurmig op de zeêuwse en ollandse kussen kom de hriezen hornaet of noordzeêgornaet crangon crangon vee voe d r wor vee op evist en ael vee vissers binne ofhankelijk van de visserieje ierop gornaetvissers komme onger aore uut goereê stellendam ouwdurp colijn iese erremu bresjes en zeêbrugge yese ollands yerseke is n durp an d n oôsterschelde in de gemeênte reimerswaol t ao op januaori inweuners t is vural bekend deur de mossels en d oesters iese wor t êeste enoemd in as gersika iese is ontstaen op n kriekrugge in die tied lag t t nog nie an t waeter in wier de kustlijn zò ewiezigg da iese an zeê kwam te lihhen zò oengeveer rond ao iese inweuners die an allemille n boedderie aon in iersekendam een durpje flakbie weun n toen oengeveer mènsen die an kokkels en zò vieng n ni n poosje kwamm n d r ostrecultivateurs dat waorn venters die an oesterbank n ver uurn dômenees in iese waere gerrit hendrik kersten en frans dieleman dr is nog een boek verschenen en dat eet duuzend jaer yese het boek is eschreven deur w e p van ijseldijk t teêln van oesters gebeur op deze meniere deur dekpann n in t waeter te zett n komt r broedsel an de dekpann n dit most wè op tied gebeurn wan aors dan was t broedsol a wig naê jaer wiern ze wee in zêe ezet toen an ze oengeveer toet jaer waern wiern zu wee uut de zêe ehaeln om opegeetn te wor n t teêln van mossels is vee ma elijker kwiekers vissen mie korrn op zaed dat a z n eigen bie trossen an mekarn spinn n in d n erfst wier t zaed wee uutezaoid in n zêe nae toet jaer is n mossel volwassen dan wiern ze ni de perceêln ebrocht winae an ze verkocht wiern van april toet juni zien mossels minder op de mart wan dan plantn ze d r eigen voort in de zeumer behunn n ze bie t verkoôp n en da duur toet begun t voorjaer in iese is ok een ongerzoeksinstituut evestigd het centrum voor estuariene en mariene ecologie ceme dit was een ongerdeel vant nederlands instituut voor ecologie nioo knaw van de koninklijke nederlandse akademie van wetenschappen sins hoort t bie het koninklijk nederlands instituut voor zeeonderzoek t ieses dialect dat a nog vee esproken wor oôrt bie t zuud bevelands en wè bie de oôst zuud bevelandse dialecten die dialecten klienk n noga verschilnd vaan aore zeêuwse dialecten en èn ok onder mekaore anzienlijke verschiln zoôdat n iesenaer goed an z n dialect t erkennen is een kenmerk voe t ieses dialect is buvobbeld da de g bieni nooit aors uutesproken wor as een h en vee meêrvoudsvurmen worn inekort deur de e van de en in te slik n ok ei t ieses dialect nog ienkele typische diengen die an allin in iese hebruukt worn muusveuhels maekn deel uut van de muusveuhelachtihen dur zien mè zesse soôrten die an bestaen uut twi heslachten colius en urocolius iervan zien der viere van colius en twi van urocolius vroeher warn der nog meer muusveuhels toen warn der onder are noh de heslachten masillacolius oligocolius primocolius en selmes muusveuhels kommn allin voe in afrika een veuhel kom ter allin voor in anhola een endemische soôrt de roôdstuutmuusveuhel muusveuhels èn een specjale teenzettieng zodan ze op zun kop kunn n angen de zesse noh levende sôorten zien iervan is de bruune muusveuhel de meest wied verspreidsen dezen wor soms deur boern as schaedeluk beschouwt muusveuhels zien bruunhrieze veuhels mie een lange stert die an leven in tropische hebieden dir eetn ze vruchtn en zaeden ze leven in hroepsverband queensland is un deêlstaet int noortoôstn van australie queensland ei een oppervlak van km en wor dibie de op een ni groste deêlstaet van australie de oôdstad van queensland is brisbane en das ok de groste stad de naem is afeleit van queen victoria de konuhinne in de tied a australie een kolonie was ok is ter noe een staet victoria queensland ei oengeveer miljoen inweuners wivan oengeveer procent christeluk is hindoe en boeddhist en de rest onchristeluk in queensland wor een tropisch en un subtropisch klimaet onderscheien in de oerwoudn komm n diersoôrtn voe die an nergus ars voorkommn der zittn vurral vee endemisch veuhels een pèr voorbeeldn australische salanhaan aerodramus terraereginae victoria s heweerveuhel ptiloris victoriae zwartkopraltimalia orthonyx spaldingii en roestflankelfje malurus amabilis in t noôrn lig kaap york das de stekel van australie vlakbie nieuw guinea t wessen van kaap york lih an de holf van carpentaria en t ôsten an de hrote oceaan in t wessen hrens queensland an northern territory en in t zuuden an new south wales an de oôstkant zien de dichtsbieziendste eilannhroepn de salomonseilan n vanuatu en nieuw caledonie op deze daotum in wier de zandkreêkdam geopend en wier de veêrdienste van wolfersdiek nae kortjeen opge even op oktober wiern op t indonesische eiland bali ienkele bomanslaehen epleegt deze anslaehen hebeurn in de plekn kuta en jimbaran de iste twi explosies vonn n plekke om bie twi resterantjes in jimbaran en rond lokale tied von een explosie plekke in kuta bie resterant raja de plekkn lihhen oengeveer kilemeter van mekaren vandaen in totaal vieln dodelijke slachtoffers onder de dooie warn drie australiers een japanner en veertien indonesiers en de daders t antal gewon n kwam op onder de slachtoffers warn drie daders die warschijnluk warn gerekruteerd deur jemaah islamiyah een orhanisasie die contact ei bie al qaeda het brein achter de anslaehen was vermoedeluk noordin mohamed top de jemaah islamiah ontken n dan ze t brein warn achter de anslaehen op oktober stond de zeêuwse wikipedia voor het eerst online de biotoop is t hehiel van voewaern wiran un hebied mò voldoene zodatter un bepaelde soôrt kan leven un biotoop ei dus mè betrekkieng op n bepaelde soôrt un biotoop ang af van de biotische factoorn en de abiotische factoorn de biotische factoorn zien buvobbold of an der genoeg beêsten leven om op t eten en de abiotische factoorn of a ter henoeg vehetasie is wiran ze zich kunn n verschuuln tehen predatoren ok is un abiotische factor buvobbold ut klimaat de biotoop is iets ars dant verspreidiengshebied de bioom en de niche het verspreidiengshebied is t aardriekskundihe hebied wira un bepaelde soôrt evon n kan worn binn n t verspreidiengshebied kaj noh onderscheid maekn tussen een zeumer en un winterhebied ut bioom is een rilatief homoheen hebied over un zeêr uutestrekt geohrafisch hebied wat a hekenmerkt wor deur typische vehetasie en de fauna die atter mie saemenangt de niche is de plekke die a een soôrt of populasie in een ecosysteem inneem enkele voorbeeld n van biotoopn zien t oôhhebergte de tuin t rehenwoud de woestijn un moeras en de pool n noorwegen is n van de scandinavische lan n in noôrd europa ut land eet officieel kongeriket norge en de oôdstad van noorwegen is oslo are belangrieke steeden zien trondheim bergen stavanger en kristiansand noorwegen lig an de oôskant tehen scandinavie en wor in t zuudn begrensd deur t skagerrak in t noôrn en wessen grens tut an de noordzeê den atlantische oceaan en de noordelijken ieszeê op t land grens noorwegen an zweden finland en rusland voe de kust van noorwegen lihhen de lofoten een eilan nhroep en oengeveer kilemeter in t noorn lig spitsberhen noorwegen is x zo hroôt as nederland van noord ni zuid is den afstand kilemeter mè t land is echter mè smal je kan noorwegen indieln in lanschapp n ostlandet is t hebied bie de hroste bevolkiengsdichteid en de drukst bezochte vekansiehebieden in dit hebied lihhen uitestrekte bossen vestlandet is t hebied van de fjorden en de ohe mie sneeuw bedekte berrehen troendelag is t minn van noorwegen un redeluk vlak en vruchtbaer hebied nordlandet besti uit berrehen eilan n en fjorden deur dit hebied lop ok de poôlcirkel in dit hebied weun n ok de traditionele samen ok wè bekend as de lappen de fjorden in dit hebied kunn n tientalle kilemeters in t land deudrieng n de versen is t sognefjord dat a kilemeter in t land deu driengt t hroste deêl van noorwegen wor bedekt deur t scandinavisch oohland de oôgste bergen bevin n zich tussen oslo en trondheim ier lihhen de glittertind en de galdhoepiggen die an bie meter de oôgste toppen zien tussen de fjorden vin je vaak de fjells da sien onbeweunde rotsige oôgvlaktes ok is noorwegen beroemd om zun uutestrekte gletsjerhebieden t hroste is de jostedalsbreen mie een oppervlak van km t op in ni hroste van europa noorwegen ei oengeveer eilan n wivan der oengeveer beweund worn noorwegen besti uut provincies wivan an oslo en hordaland de dichs bevolkte zien ier even de provincies op un rijtje noorwegen aj in inweuners mie naeme in de regio s oslo en akershus steeg t inweunertal snel t hroste deêl van de bevolkieng is geconcentreerd an de kust in zuudn en de valleien in t zuudn ier lihhen ok de hroste steden as oslo bergen drammen kristiansand en stavanger in t noorn lihhen steedn as hammerfest narvik troms en bod de miste inweuners zien noren mè in t noôrn zien d r ok de samen en de kvenen un finse mindereidshroep de staetskerke van noorwegen is de lutherse kerke mè in noorwegen is hewoon vrieheid van godsdienst dus bi j vrie om jen eihen hodsdienst te belijen de konieng zelluf benoem de bisschoppen en are geêstelijken un strômieng die an in noorwegen ontstaen is is die van de noorse broeders de meerdereid van de noren spreek noors mâ dineffen spreek de samische mindereid de lappen het samisch en de kvenen nibie de finse grens spreekn kveens der zien twi varianten van ut noors ut bokml en ut nynorsk het bokml ontspriengt uut ut deens en ut nynorsk is evurmt uut noorse dialek n ier èj un pèr nasjonale park n op un rijtje ier ep je een rijtje mie ienkele bekende noorse fjorden ut nasjonale beêst van noorwegen is de noorse boskatte de noorse boskatte is alflangaerig en vin zun oorsprong in de noorse bossen en rond de boedderieen de noren bin vreêd groôs op der katte den eksterhanze anseranas semipalmata is de ienige soôrt uit de femielje anseranatinae de ventjes zien hrotter dan de wuufjes mè t duudlukste verschil is de schedelknobbel van t ventje die schedelknobbel kan wè cm ôhe worn t verschil mie are eendachtihen is dan ze bieni hin zwemvliezen ène eksterhanzen leven bie t waeter mè ze zwemm n nie vee eksterhanzen ruien t ele jaer deur zodan ze t ele jaer kunn n vliehen ze slaepen vaak in een boôm of op un oogspanniengsmaste ze lèn maximaâl eiers die an ni daegen uitkomm n eksterhanzen komm n voe in australië ok op tasmanië en in nieuw guinea in nederland worn deêze soôrten nie vee ehouen wan t zien tropische soôrten en ze zien nie winterard ze èn bieni hin zwemvliezen dus bevriezen dr poôten eel snel de kuukens zien nie sò zelfstandig wan ze worn eest deur der ouwers evoert deur dan eksterhanzen bieni hin zwemvliezen èn kunn n ze nie hoed zwemm n mè an den are kant wè hoed in de takkn zitten amfibieën bin koudbloedihe beêsten die an toet de klasse amphibia beoôrn de naem is afeleid van amphi bios dubbel en leven dit wies dr op dan ze en in t waeter en op t land leven amfibieën kommn over eel de waereld voe mie uutzonderieng van de noord en zuudpoôl ienkele soôrten bin ok deuredroengen in kouwere hebieden as t noôrn van scandinavië mè dit bin wè uutzonderieng n wan de mste komm n voe in de wermere streken as tropische en subtropische hebieden de klasse van de amfibieën amphibia besti uut de sallemanders caudata kikkers anura en de wurmsallemanders gymnophiona in totaâl bin dr oengeveer soôrten amfibieën de amfibieën kenmerken der eihen deur een zochte uud die a waeter en zuurstof deurlit dezen uud biedt deurgaens ook weinig beschermieng tehen uutdrohieng dus dirrum komm n de miste amfibieën voe in vochtihe habitats mistal is dit in de buurte van zoet waeter in zout waeter komm n hin amfibieën voe een biezonder kenmerk van amfibieën is dan ze nie drienken waeter wor via der deurlaetbère uud openomen om te vorkomm n dan ze te vee waeter opnemen èn ze klieren in der uud wiruut ze een sliem uut kunn n scheien dat a de uud bedekt en zò as een beschermlaehe fungeer amfibieën bin net as de reptielen afankelijk van de omheviengstemperatuur voe der eihen lichaemstemperatuur ze bin vural hevoelig voe oververittieng en ze zoek n dan ook vee koele plekken op vee beêsten ouen een winterslaep zò ok de amfibieën deze natuurlijke anpassieng bescherm der tegen omstandigheeën as temperatuurstijhieng en dalieng en een tekort an eet n deze omstandigheeën zou n zelfs fataâl voe een amfibie kunn n wezen a ter een periode van droôgte anbreek ouen amfibieën een winterslaep om an ze eel afankelijk bin van een ohe luchvochtigeid of waeter in de buurte ze trokk n der eihen dan trug in een ondergrons ol of ze graeven der eihen in ze komm n pas wé ni buutn a de rehentied vurbie is de miste amfibieën bin dus actief bie rehenachtig weêr en dan ok bie de schemerieng of s nachts een amfibie ei een traehe stofwisselieng en dirom ei tun nie vee zuurstof nodig een tiedelijk ondergrons verbluuf lever dan ok weinig probleem n op een opvall nd kenmerk is dan amfibieën in larvestâdium deur kieuwen aedemaelen en laeter pas longen ontwikkel n ze bin in staet om de opnaeme van zuurstof via der uud en via der mondsliemvlies plekke te laeten vin n ok a èn ze longen amfibieën èn vee vijan n wironder reptielen veugels en allerlei zoogdieren in sommihe lan n eten mensen ok amfibieën mè de hroste bedreihieng is de vernietihieng van der leefhebied as beschermieng tehen natuurlijke vijan n èn bieni allemille de amfibieën de meuhlijkheid om gif uut te scheien wat a in de miste hevallen ongevèrlijk is voe mensen gifkikkers echter kunn n zò een zwèr gif uut scheien dat a dodelijk is voe mensen de plekke van wi at gif wor uut escheien verschil bie elk soôrt mè altied via klieren in de uud de miste amfibieën zetten eiers of dit hebeur mistal in de vurm van lange striengen zoas buvobbeld kikkerdril de eiers worn mistal in t waeter ofezet mè ok wè op t land een pèr amfibieën briengen levende jongen ter wereld ienkele soôrten plehen broedzurg in de vurm van t bewaeken van de eiers are soôrten die an der eiers op t land ofzetten elpen de larven ut land te bereiken bie de vroedmeesterpadde draeg t ventje striengen eiers mee die an om zun achterlief ewikkeld bin de miste amfibieën zett n echter der eiers of en kieken der nie mi ni om wunnir an de eiers uutkomm n lieken de miste amfibieën nie op der ouwers wan ze onderhaen eêst een larvestadium voedan ze der volwassen verschienieng annemen in t larvestadium eetn ze vaâk ok ar eet n dan in t volwassen stadium volwassen beêsten eetn dierlijk eet n terwijl an larven plantaârdig eet n eetn de leeftied van amfibieën is verschill nd sommihe amfibieën worn nie ouwer dan jaer mè der bin ok soôrten die an ouwer dan jaer eworn bin in terraria dit is een stik ouwer dan de miste mensen vermoed n de reptielen latijn reptilia vorm een groep koudbloedihe beêsten die an dêel uut maken van de chordabeêsten in totaâl zien dr oengeveer soôrten reptielen komm n voe in tropische en subtropische hebieden en dr zien dr ok wè ienkele an te treffen in hematihde hebieden as midden europa mè buvobbeld op de noordpool komm n hin reptielen voe reptielen zijn koudbloedig dus ze passen hun lichaamstemperatuur aan aan de omgevingstemperatuur door dit verschijnsel zijn ze bij warmere temperaturen bewehelijker en kunnen ze ook hauwer eetn verteer n wunnir an de temperaturen daâln ei een reptiel weinig of hin eetn nôdig en verbruuk n ok weinig zuurstof in zô n periode beweeg een reptiel ok amper en ze leggen allemaal eieren de veroornde uud van reptielen besti uut schubben of schil n en bescherm ze tehen uutdrôhieng reptielen kunn n dus ok nie as amfibieën deur der uud aedemaelen ze nemen zuurstof op via der long n mè deze zien mie lange ni nie zo heavanceerd as die bie de zoogdieren evenas t arte en de bloedsomloôp de bevruchtieng vin bie reptielen inwendig plekke de ventjes zien iervoe uuterust mie of penissen wivan der overihens mè bie de copulasie wor hebruukt de miste reptielen lèn eiers de eiers èn een kalkachtihe schaele ok ei t ei altied zò een structuur dat embryo beschermt is tehen uutdrôhieng deze eiers worn mistal inehraeven om ze te beschermn tehen roofdieren en temperatuurschommelieng n de jong n komm n uut ei mie der eitand ze kunn n oewè kwetsbèr direct voe der eihen zurrehen dat mò ok we wan reptielen plehen mie uutzonderieng van krokedill n hin broedzurg ok zien der eierlevendbârende reptielen de ontwikkelieng van de jongen vin plekke in t ei da zen eihen in de eileider van de moeder bevin t jong wor evoed deur voediengsstoffen uut de dooier bie vriewè alle reptielen is ut hezicht t best ontwikkeld van alle zintuuhen den uutzonderieng is de nieuw guinese slangazelwurme dibamus novaeguinae ut hehoor is bie de miste mè mâtig ontwikkeld de miste oren warschijnlijk mè laehe frequensies typerend voe de reptielen is dan ze bieni hin heluud kunn n maeken allin krokedill n en gekko s laeten wè s van der eihen oren hoed ontwikkeld zien altied de reukzintuuhen schilpadd n en krokedill n èn neushaeten mè buvobbeld slangen nemen via der tonge heurstoffen op die an deur een reukorhaân in der bek worn gedetermineerd dit ist orhaân van jacobson de miste reptielen èn tan n mie uutzonderieng van de schilpadd n die an arde verbeênde bekran n ène de miste reptielen zien dan ok carnivoren vleêseters mè der zien ok herbivoren plant neters en omnivoren alleseters dineffen hroei n reptielen der êle leven deur wè stagneer de hroei een bitje an ze op leeftied zien t hroste reptiel is een slange de hewone anaconda die a meter kan worn de klasse reptilia besti uut orden de orde squamata besti uut slangen aegedissen en wurmaegedissen testudines besti uut de schilpadd n crocodilia uut de krokedilachtihen en de orde rhynchocephalia uut brugaegedissen wehens parafyletische indeêlieng worn deze hroepen soms nie mi erkend aalsmeêr is n hemeênte in de provincie noord olland en op jannewari weun n der inweuners de hemeênte ei een oppervlakte van km wivan km waeter aalsmeêr wor voe t eêst enoemd in mie de naem alsmar in een oôrkonde hericht an den abdie van riensburg indertied waeren der nog vee bossen en wier der vee turf ofestoken zoda op een duur vee waeter ontstoeng en de mensen hiengen vissen de hrond wier hebruukt voe onder are de teêlt van errebezems in de e eêuw wiern ienkele meren droôhe eleid en wier de visserie minder en wier wee overeschaokeld op de tuunbouw vurral den teêlt van errebezems om de errebezems an de man te briengen onstoengen eêste veiliengen behun de e eêuw toen a ondekt wier dan rozen t hoed deen op de hrond in en rondom aalsmeêr wier de veilieng a hauw hebruukt om blommen te verkoôpen in de twidde waereldoôrlog wier aalsmeêr een nist van de nazi s vanwehe zen stratehische lihhieng bie schip ol en den nsb burhemeêster kolb vanaf waren der verschill nde joden in aalsmeêr uut amsterdam onderedoken in wiern de twi veiliengen van aalsmeêr efuseêrd tot hroôte veilieng de vereênigde blommeveiliengen aalsmeêr die a dich bie schip ol lig deur deze hunstihe lihhieng qua infrastructuur ei de blommeveilieng een hoeie plekke veroverd op den amerikaonsen en japanse mart aalsmeêr is bekend over den aele waereld vanwehe de blommenteêlt en de blommeveilieng wat a de hroste blommeveilieng van den aele waereld is de misten industrie is elehen an de legmeerdijk onder are worn der ok jachjes en verpakkiengsmateriaol eproduceerd te bezichtihen zien onder are de historische tuun aalsmeêr een botaonische tuun over tuunbouw ok ka j een rondvaert maek n over de westènder plassen wirin an vee eilandjes lihhen en vee an waetersport wor edaene an deze westènder plassen lihhen ok vee kaoitjes en an de rand sti de waetertoôr n van aalsmeêr eêst wier der ok aoltied een blommencorso ehouwen in aalsmeêr mè deurda de belangriekste sponsor de blommeveilieng der mie opieuw op september wier de traditie ofebroken alkmaer is n stad en hemeênte in t min n van de nederlanse provincie noord olland op jannewari a de stad inweuners neffen de stad alkmaer zellef besti de hemeênte ok uut de durpen koediek omval en oudurp alkmaar is nae amsterdam en haarlem de hroste stad van noord olland beroemd is den alkmaerse kaesmart alkmaer wor voe t eêst in den elven eêuwe enoemd onder heiloo in den twaelfde eêuwe lag t onder de frontlinie van de stried tussen de ollanders en wes friezen in kreeg alkmaer stadsrechen in worn de rechen tiedelijk opeschort omda de stad an de ribellie van t kaes en broôdvolk meedee in wor de stad deur alva belegt mè van alckmaer de victorie ee dit beleg was t kierpunt in de tachtigjaerihen oôrlog in de zeventien n eêuwe kwam de stad toet bloeie wat a voeduur toet noe mede vanwehe de strattehische plekke in alkmaer staen n paer prachtihe kerk n wironder de kapelkerke en de neohotischen sint laurenskerke van cuypers t bekenste hebou is de waeg op de hroôte mart wir a friedags de kaesmart wor ehouwen amstelveen is n plekke en hemeênte in noord olland ten zuden van amsterdam op juni weun n der mensen amstelveen besli km wivan km waeter is neffen amstelveen stad besti de hemeênte ok uut de kern n bovenkerke nes an n amstel en ouwekerk an n amstel amstelveen is in de middeleêuwen esticht deur turfstekers die aon an de kant van t haarlemmermeêr en t spierienkmeêr turf stook n alloewel a dezen bezig eid wier verbooë in verband mie overstekienge bleef amstelveen bestaen in de tied van de rippebliek nederland kwamm n vee rieke amsterdammers ier voe de ruste weun n ierdeur kreeg t durp n karakter van n plekke voe de elite zoas wassenaer ok buvobbeld de hrens tussen amsterdam en amstelveen wor in verleit van de boetesiengelhrachte ni den udihe kalfjeslaan t museumplein oôrn dirrum nog tiedelijk binn n de hrenzen van nieuwer amstel zoa de hemeênte toen eêtn in kreeg de hemeênte zen udihe naem amstelveen andijk is n plekke in de hemeênte medemblik in de provincie noord olland op feberwari teln de plekke inweuners den oppervlakte besli km wivan km waeter de plekke lig in de rehio wes friesland an t ijsselmeêr de naem andijk kom simpelweg van an n diek wir a een buurte lag die a bestierlijk oôrn bie n verzaemelienge durpen mie stadsrechen stede broek t durp was ok nog n stuutje onderdeêl van deze durpenstad in wier der een kerkje ebouwd in andijk zoas aoltied ewist lig andijk in t hewest wesflienge bie keizerlijk decreet wier t op oktober n zelfstandihe hemeênte wat a op jannewari inhoeng in wier de zohenaemde proofpolder aneleid n polder van hectaore bedoeld as model voe de nog an te lène zuderzeê ijsselmeêrpolders anna paulowna is n voormaelige hemeênte in noord olland in de kop op juli a t et inweuners en n oppervlak van km wivan km waeter in de hemeênte lihhen de durpen wieriengerwaerd breezand kleine sluus kreil nieuwesluus en van ewiecksluus de hemeênte is vurral hericht op landbouw de hemeênte anna paulowna besti uut drie polders den anna paulowna polder de wieriengerwaerd en de waerdpolder vroeher oôrn t toet fries klonisaosiehebied mè in de loôp van de middeleêuwen raekn t hebied onder waeter de wieriengerwaerd wier droôheleid in de waerdpolder in den anna paulowna polder enoemd ni konihinne anna paulowna t wuuf van wullem ii der nederlan n was klaer in en t wier in zellefstandig toet waorn drie polders zellefstandihe hemeêntes dinae wiern ze saemenevoegd toet anna paulowna haerlem of aerlem ollans haarlem is n stad en hemeênte in noord olland op feberwari weun n der onheveêr mensen in de hemeênte haarlem is den oôdstad van de provincie noord olland haarlem lig an de rivier de spaerne en ei dan ok de bienaem de spaernestad de hemeênte hrens an de hemeênten haarlemmerliede en spaernwoude velsen bloemendaol heemstede en t haarlemmermeer de hemeênte teln op feberwari inweuners de ahhlomeraotie van de stad haarlem besli nie allaen de hemeênte van haarlem zelf mè ok stikken van de hemeênte bloemendaol heemstede zandvoort bennebroek haarlemmermeer hillehom en velsen de hemeênte hillehom lig zelfs in de provincie zuud olland haarlemmerliede en spaarnwoude is n voormaelige hemeênte in de provincie noord olland en op jannewari weun n der mensen bron cbs t hebied ei een oppervlakte van hectare en lig as plattelanshemeênte tehen de randstad an in t hebied lig ok t recreaotiehebied spaarnwoude wiran vee mensen komm n zwemm n vissen en derhelijke de hemeênte haarlemmerliede en spaarnwoude ontstoeng op september toen an de hemeênten haarlemmerliede en spaarnwoude saemenevoegd wiern eihelijk zou de nieuwe hemeênte haarlemmerliede eheêten motten ène mè onder protest wier t et den uudihe naem vanwehe de rechen van spaarnwoude as oussen van de twi durpen op september hoeng der een stik van de hemeênte haarlemmerliede en spaarnwoude of omdan de stikken houtriek en polaonen en zuudschalkwiek overhiengen ni de hemeênte haerlem in kwam der echter nae inpolderienge de outrakpolder bie op meie hoengen echter de hemeênten schoten en spaarndam ok op in de hemeênte haerlem wironder de veêrpolder de zuderpolder de romeul npolder en de waederpolder op oktober wier de rest wironder t durpje zuudschalkwiek overedrohen an de hemeênte haerlem ok wier in en een deêl van den outrakpolder overedrohen an de hemeênte amsterdam wat a nie ni de zin was van vee inweuners haerlemmermeêr is n hemeênte en droôgmaekerie in noord olland op feberwari weun n der mensen in t noôrdoôssen van de hemeênte lig de internasjonaole lucht aeven schip ol de hemeênte haerlemmermeêr is omheven deur een riengvaert haerlemmermeêr is eên van de hrottere hemeênten van nederland en besti uut zessentwintig durpskern n heograofisch hezien is t een divers hebied vanwehe de anwezigeid van industrie platteland hightechindustrie enzòvoôrt dwars deur de hemeênte lop den oôdvaert en om de hemeênte ene lop de riengvaert van haerlemmermeêr de polder wor nog steeds droôhe ehouwen deur hemaeln divoe wor t et deursneen deur een strek systeem van ofwaeteriengskanaol n sins juli is haerlemmermeêr n aparte hemeênte sins sti t hemeênte uus in hoofddurp de hroste toeristische trekpleister van haerlemmermeêr is schip ol ier komm n vele vliegtuugspotters ni toe om vliegtuhen te kieken en natuurlijk ok hewoon toerissen om te vliehen een aore trekpleister is t haarlemmermeerse bos wir an elk jaer evenement n zoas mystery land de concours hippique of de floriade worn ehouwen heiloo is n hemeênte in de provincie noord olland en op jannewari weun n der inweuners de hemeênte heiloo ei een oppervlak van km heiloo is een zusterhemeênte van witochowice in poôl n de naem heiloo kom van eilig loo wat a heilig bos beteêken eind de middeleêuwen was heiloo een bedevaertsoord omda willibrord der een wonder edaen a volhens overleveriengen wier deur een boereknecht tot twi keer toe een meriabeêldje evon n op dezelfde plekke winae a een rieke koopman uut alkmaar dirover droôm n en in een kapelletje liet bouw n dezen wier in mie de hrond helieke emikt in wier dit kapelletje wee ondekt en kwamm n der wee bedevaerthangers in wier as vervangienge de bedevaertskerke onze lieve vrouwe ter noôd ebouwd wervers oof is n plekke in de hemeênte medemblik in noord olland in de plekke weun n op november mensen en den oppervlakte besli km wivan km waeter t durp wervers oof teln inweuners wir a de naem wervers oof vandaene kom is nie zeker sommihe zèn da de naem is ofeleid van werenfridus een volhelieng van willibrord en preker dezen weun n rond in t udihe wervers oof der zien noe ok nog een kerke en een parohie ni werenfridus enoemd wervers oof wor as eêssen enoemd as banne werfaertshof in wervers oof was mè een klein durpje van onheveêr drie onderd inweuners mè naeda t in een zelfstandihe hemeênte wier steeg t antal en in waern t er a bieni achtonderd laeter wier de hemeênte verhroôt mie de banne oôg zwaegdiek en laeg zwaegdiek nae de twidde waereldoôrlog hroei n wervers oof ard en steeg t inweunersantal ni man zoogdieren zien de bekendste gewurvelde beêsten zoogdieren zien een klasse van wermbloedihe beêsten dit betêken da der lichaem in staet is om der eihen temperatuur te rehel n in tehenstellieng toet de amfibieën en reptielen de lichaemstemperatuur en stofwisselieng passen der eihen tot op zekere oogte an an de omheviengstemperatuur wideur an deze beêsten in kouwere tieden minder eetn noôdig èn bie wermbloedihe beêsten ei t lichaem juust behoefte an een constante temperatuur en stieg de behoefte ni eetn juust a de temperatuur oher wor dideur ei t lichaem meer voedsel noôdig om de temperatuur op peil te ouen deurdan zoogdieren wermbloedig zien èn ze echter wè de kans om te overleven op de noord en zuudpool wiran koudbloedihe beêsten hin kans kriehen zoogdieren zien in oôdzaak landdier n en vee leven der ok èn op t land èn op t waeter dr zien relatief mè weinig zoogdieren die an der eihen allin in t waeter opouen de miste zoogdieren èn een be èrde uud de be èrieng verschil per leefhebied wan in kouwere hebied n èn de beêsten mistal een dichtere be èrieng deze soôrten ontwikkel n dan ok een winter en een zeumervacht vee zoogdieren zoas aezen en are knaahdier n en beêsten as de poolvos ontwikkel n een witte wintervacht dit is ok een idieale schutkleure zoogdieren leven wereldwied en de inigste zoogdieren die an echt kunn n vliehen zien de vleêrmuuzen de soôrt die a t ouste kan worn is de groenlandse walvis dezen kan jaer oud worn alle zoogdieren wissel n der melkhebit voe der hewone hebit wibie an de beêsten der ele leven motten doene bie sommige zoogdieren vurral bie knaahdier n zien de snietan n anepast an ut vee knaehen en groei n de tan n der ele leven deur wunneer aj echter een tand volledig uut de kaeke eel hroei n ze ok bie knaahdier n nie mi an ierin verschill n zoogdieren van buvobbeld slang n die an steeds wee nieuwe giftan n anmaek n de miste zoogdieren communiceer n deur middel van heluud n lichaemsoudieng gezichsmimiek en heur n de miste zoogdieren kunn n verschill nde heluud n maek n de heurzin is hoed ontwikkeld en t hehoor is mistal uutsteek nd t hezichsvermohen van zoogdieren is vaâk hoed oewè t verschil per soôrt an wat voe vijan n ze èn en buvobbeld der eetn zo èn buvobbeld aesachtihen een uutstekend hezichsvermohen zodan ze een vijand tiedig an zien komm n bie sommihe beêsten is om die ree n de reuk juust hoed ontwikkeld en vleermuuzen èn juust wee een vreêt hoed hehoor de longen t arte en t bloedvaetenstelsel zien varre ontwikkeld zuurstof kom via de neuze of via de mond in de long n waar attet wor afeheven an fiene bloedvaetenstelsels die an de zuurstof transporteer n en deur t ele lichaem afheven de voortplantiengsorhaan n van zoogdieren zien zeêr heavanceêrd der vin een inwendihen bevruchtieng plekke en de vruchte ontwikkel zen eihen vervolhens in t moederlichaem de vruchte wor bie varrewig de miste zoogdieren mie voediengsstoffen vanuut ut bloed van de moeder evoed deur een placenta iermie onderschei n zoogdieren der eihen van eierlevendbèr nde reptielen en ok van de vissen om an vrucht n van die beêsten evoed worn deur in de dooier anweezihe voediengsstoffen bieni alle zoogdieren zien levendbèr nd behalve de snaeveldier n monotremata zoogdieren èn der naem te dank n an de wieze wirop an de wuufjes der jongen eet n heven dit doen ze via moedermelk iervoe èn de wuufjes specjale melkklier n bieni altied an den onderkant van t beêst t âantal melkklieren verschil per soôrt t lig ter an oevee jongen a een soôrt per keer voortbrieng ut moederdier en ut vâderdier bescherm n de jong n tehen eventuele vijan n sommihe beêsten doen dit deur een hol te hraeven bie sommihe bêesten kunn n de jongen a direct ni de heboorte loôp n ze èn dan nog wè moedermelk noôdig mistal is der ok een echte moederband tussen de jong n en de moeder t hroste zoogdier dat a der is is de bleauwe vinvis deze walvis wor a ten volwassen is wè meter de kleinste zoogdieren zien de spitsmuuzen die an volwassen mè cm zien deze beêsten mo n ondanks der lichaemshroôtte echter in verhoudieng wè vee meer eet n dan een hroôt beêst dit kom omda n ze in verhouding meer oppervlak èn werm te ouen de zoogdieren worn inedeêld in bieni orden die an besteên uut ruum soôrten ier de orden op een rijtje oewè kraenveugels sterk op reihers lieken zien ze hin nauwe verwant n kraenveugels be oorn tot de orde gruiformes ofwè de kraenveugelachtigen wironder an ok de echte rallen ralachtihen zoas de trappen en verwant n be oorn der zien nog zô n levende soôrten kraenveugels die an de femielje gruidae vurmen deze femielje wor wee onderverdeêld in de onderfemielje balearicinae of kroônkraenveugels die a besti uut twi soôrten die an allin in afrika voorkomm n en de onderfemielje gruinae ofwè de echte kraenveugels die an op alle continenten leven rallen zien kleine gedrong n waeterveugels de orde gruiformes wor verdeêld in verschill nde onderorden en femieljes ier èj een overzichtje van de noh levende soôrten de femielje rhynochetidae mik onderdeêl uut van de orde van de gruiformes of kraenveugelachtigen de femielje besti tehenwoôrdig nog mè uut soôrt de kagoe rhynochetos jubatus oewè der vroeher nog een soôrt bestoeng de rhynochetos orarius de femielje rhynochetidae is nie zo nauwe verwant mie de kraenveugelachtigen oewè ze der toch in inedeêld zien de femielje is verondersteld banden te ène mie de reihers de kagoe kom ienkel voe in de bossen op nieuw caledonië de kagoe is een bedreihde veugelsoôrt omda en as hronddier anevallen wor deur ratten verkens en katten de kagoe is een withrieze veugelsoôrt mie een kuuve die a ten op kan zett n in heval van bedreihieng de kagoe è een vrie plomp lief en zwakke vleuhels de kagoe is een vrie onheweune veugel omdat n best wè opval deur zen kleure in de omhevieng dideur is de kagoe een hrondbeweuner de kagoe jaeg vaak nie actief op een prooi mè sti op een poôt te zoeken ni insecten de kagoe graef mie zen snaevel de insecten uut divoe ei de kagoe uudflapjes zoda ter hin vuul in de snaevel kom de kagoe bouw zen nest op de grond van twiegjes en lei dirin een ei de kagoe wor oengeveer cm en gram de kagoe is ezeid as endangered volhens de cites en heniet de volle beschermieng op nieuw caledonië vroeher wier ok op de kagoe ejaegd voe in de pot de kagoes plantt n der eihen op dit moment voe in onder andere de nouméa zoo en ut parc territorial de la rivière bleue kagoes zien wè belangriek voe nieuw caledonië omda n ze soms staen as nasjonal symboôl de taxonomische positie van de kagoes is vrij onduud lijk ze zien noe eplekt in de gruiformes mè sommihe zèn dan ze een afzonderlijke lijn vurmen mie de zunneral de stam hemichordata be oor toet de claode van de nieuwmondigen de deuterostomata of deuterostomia de beêsten van de stam hemichordata leven allemille in zeê van de beêsten uut de stam hemichordata is nie zo vee bekend dr bestaen oengeveer soôrten eikelwurmen van de planctosphaeroidea zien allin de larven bekend de stam hemichordata is warschijnlijk nauw verwant mie de stam chordata toet de hemichordata be oorn drie klassen wivan at er uutesturven is namelijk van de leste klasse zien allin de larven bekend de dna structuur van de hemichordata is warschijnlijk helieke an die van de chorda uut de klasse chordata de femieljeleden van de hemichordata bestin allemille uut deêln as eêste der lief dat a varieer van cm tot m een kraeg en as lessen een slurf an de kopkant de proboscis de eikelwurmen leven in u vurmihe buuzen in zeêbodems bie vee zand en modder stellendam is een plekke op goereê overflakkeê stellendam is t jongste durp op goereê overflakkeê de grond waerop stellendam leit is pas in de achttiende eêuwe droôg evalle in is hier t eerste huus ebouwd deur ambachsheer meêster iman cau deerdeur hiet d durp gin oud centrum zoas de meêste aore durpen op t eiland t durp is harde etroffe deur de waetersnodramp van tegenwoordig heit stellendam een groôte vissershaevene d r weune noe om in naebie de inweuners de bienaem voor stellendammers is gornaetsnokkers tot an was stellendam een eige gemeênte al hae het wel altied dezelfde burregemeêster as goereê het bleef mar kleine tot an de ramp deernae is het flienk uutebreid in de jaeren en deze buurten hae veel huurweuningen die noe wat verouwerd binne vandeer dat het durp noe hier en deer wat verpauperd d ruut ziet de weuningbouwvereêniging knapt hier en deer al wat straeten op sinds een jaer of tien bin d r gin nieuwe straeten meer bie gekomme al bin d r wel wat losse nieuwbouwprejecten geweest zoas deltion spectrum en de meulekae melessant flakkees melessangt ollans melissant is n plekke op goeree overflakkêê in de gelieknaemige hemeênte in de provincie zuud olland in a t durp inweuners inweuners van melessant worre ok we geiten genoemd de bienaem van t durp is dan ok t geitedurp melessant is onstaene nae den elisabethsvloed in toen an ze de kwelders roend dirksland hoengen bediek n warschijnlijk eêtn eên van de bediekers bie t udihe durp melessant melis en verwies sant ni t zand toet was melessant een eihen hemeênte weeran verscheie polders be oôrn de hemeênte bestoeng oôrsproenkelijk eihlijk uut drie hemeênt n roxenisse onwaerd en melessant tiedens de franse bezettieng tussen en wiern deze drie hemeênt n echter bie dirksland evoegd op juli wiere roxenisse onwaerd en melessant saemenevoegd en krehen ze de naem melessant de orde van de futen podicipediformes besti mè uut femielje die van de podicipedidae futen zien waeterveugels die an leven in meer n en plassen op t land zien ze vrie onandig omda n de poôten zich an den achterkant van t lichaem bevin n deze poôten worn hebruukt om te stuur n bie t zwemmen futen duken vaok om an der eetn te komm n futen èn verheleken mie are veugels een lange nikke en een vrie korte stèrt ze èn helobde pôten en bouwen een nist van planten dat a mistal drief futen eetn vernaemelijk vis en are waeterbeêstjes in de winter wissel n ze van veer nkleêd en worn ze mistal vrie sober ekleurd in plekke van contrastrieke ut baltshedrag van futen bevat vaok prachtihe dansen wibie sommihe soôrten zoas de fuut podiceps cristatus mekaor waeterplant n anbied n de jongen worn deur de ouwers op de rik vervoerd toe edekt deur de vleuhels ok bie t duuken bluuven de jongen op de rik zitt n der zien zes soôrten futen die an ooit in nederland zien waerenomen wivan an der vuuve alhemeên zien de dikbekfuut iervan is mè twi kêer in nederland waerenomen deze soôrt kom nurmaâl hesproken ok allin mè in amerika voe dit zien de zes futen van de andesfuut podiceps andinus een veugel die a leven in t tota meer spaâns laguna de tota op m oôgte in de oôstelijke andes van colombia wor anenomen da ten is uutesturven van de atitlnfuut die a leef in t atitlnmeer in guatemala wor ok anenomen dat n is uutesturven de atitlnfuut is sins nie mi wèrenomen de orde van de spechtachtegen piciformes besti uut femieljes wivan a de bekendste die van de picidae ofwè de echte spechen is der zien oengeveer heslachten en iets meêr dan soôrten bieni aole spechtachtegen zien insecteneters mè honiengspeurders eetn bieënwas en toekans eetn vrucht n bieni aole spechtachtegen èn zygodactylische poôten behalve de twi drieteênspechen uut noord amerika zygodactylische poôten wil zène dan de twi middelste teên n ni voor n staene en de twi buutenste teên n ni achter de indeêlieng van de orde piciformes is as volgt dineffen is der nog de prehistorische femielje zygodactylidae uut t vroehe eoceen een uutesturven femielje die a ok vaâk wor inedeêld in de orde piciformes de orde van de trogoniformes besti mè uut femielje de trogonidae de femielje trogonidae besti uut trogons en quetzals veugels die an leven in tropische bossen over de ele waereld de miste trogons komm n echter wè voe in midden en zuud amerika allin t heslacht apaloderma bevat afrikaanse soôrten en t heslacht harpactes aziatische soôrten trogons eetn insecten en fruit trogons èn korte dikke snaevels zwakke poôten en een breeë en lange staert der vlucht is flienk desondanks vliehen ze hin hroôte afstan n trogons trekk n ok nie trogons zien vaâk opvallend hekleurd en de wuufjes èn een aâr verenkleêd dan de ventjes opvall nd is dan de miste metaalhroen en helderroôd zien ekleurd vee trogons èn ok een kaele oogrienge die a hekleurd is de twi teên n an elke poôt wiezen bie trogons ni achter ze nestel n in boomhool n en termietennest n ze lèn pastelkleurihe eiers de trogons uut t heslacht pharomachrus worn quetzals enoemd de trogons zien t miste verwant mie de vetveugel steatornis caripensis de enihe veugel die a n nachtelijke vrucht neter is de vetveugel leef in grotten in zuud amerika de trogons en de vetveugel a n dezelven voorouwer uutesturven heslachten wikipedia is n online encyclopedie zonder winsoôgmerke dat a wil zegge dat d r hin held mie verdiênt wor wikipedia zen doel is t maekn van n encyclopedie in iedre taele neffen encyclopedische artikels beschik wikipedia ok over infermasie over zaok n die an in t nieuws zien en derhelijke iedreên is vrie om de infermasie te bewerk n den eêssen wikipedia is behonn n op jannewori en wè in t iengels dees wikipedia is ok de hrôôtste mie mier as artikels in den eêssen aorstaelihe wikipedia de fransen kwam op maerte op juni behon de nederlandstaelihe versie sins oktober is ok de zeêuwse versie van wikipedia online zeêuwstaelihe wikipedia in september weare d r al meer dan artikels de drie krakterestieke kenmerk n van wikipedia op t world wide web zien ut woôrd geschiedenisse is de bestudeêrieng van ut verlee n een synoniem van t woôrd geschiedenisse is historie geschiedenisse is een breêd terrein t a buvobbeld kan haene over de geschiedenisse van de mènsen of van de aerde de geschiedenisse wor ebaseerd op archeologie en are bronnen as boek n en interviews de tied toen a n ze nog nie konn n schrieven sti bekend as de prehistorie mènsen kunn n der eihen bezig ouen bie geschiedenisse as verriekieng van de heêst en om te leêr n oe a n de mènsen toen leefden de geschiedenisse is in te deêl n in verschill nde perioden der zien verschill nde opties meugelijk qua indeêlieng we stell n deze indeêlieng de geschiedenisse is per land verschill nd je kan wè verheliekbère geschiedenissen ène mè toch is de geschiedenisse aoltied ars vanuatu is n eilan nstaet in oceanië vroeher eêt n vanuatu de nieuwe hebriden de buurlan n van vanuatu zien km ten nôor n de salomonseilan n km ten oôsen fiji en km in t zuudwessen nieuw caledonië km in t zuudwessen lig brisbane australië vanuatu is ruwwig in te deêl n in drie deêln de torres en banks eilan n in t noôr n espiritu santo efate en maewo in t midd n en de tafea eilan n in t zuuen vanuatu is onderdeêl van melanesië eêst wier vanuatu beweund deur melanesiërs der zien zelfs opgraeviengen die an hetuugen van een eeuwenlange beweunieng de ouste opgraevieng dateer van voe christus vast sti da t eiland malo rond voe chr bluuvend beweund wier duer mensen van de lapita cultuur wat a vernoemd is ni een archeologische vonst op nieuw caledonië dit lapita volk vestihen zen eihen op de kleinere eilan n en ze brochen verkens hon n en pluumvee mee de eêste europeanen die an ankwaâmen in vanuatu kwaâm n in een spaânse expeditie heleid deur twi portugezen luis vez de torres en pedro fernndez de quirós beriekt n vanuatu ze dochen echter da t et een deêl van australië was in wiern de nieuwe hebriden wee herontdekt deur louis antoine de bougainville end de e eeuw begon n de europeanen vanuatu te bebouwen nida james cook t uudige vanuatu in de naem de nieuwe hebriden eheven a rond kwaâm n vee iengelse en franse kolonisten ni de nieuwe hebriden ze giengen di mie vee succes kokosnoten cacao en banaânen verbouw n dideur kwaâ m n zowè frankriek as engeland op t idee om de nieuwe hebriden t annexeêren ok a n de nieuwe hebriden vee te liene van t zohenaemde blackbirden ut rekruteren van mensen deur middel n as buvobbeld kidnapping mè in wiern de nieuwe hebriden bestuurd deur een iengels frans condominium dit wil zène dan ze deur beie lan n bestuurd wiern in de twidde waereldoôrlog wiern de eilan n efate en espiritu santo hebruukt as militaire bases roend kwam nationalisme op en ontstoeng de drang ni afankelijkeid op juli wier noe vanuatu dan ok echt een land in wier t land lid van de vn en in van de orhanisasie van niet gebon n lan n vanuatu is een republiek mie an t oôd president kalkot maltaskelekele die a vurral ceremonieêle macht ei deze president is verkooz n voe jaer deur een kiescollege dat a besti uut leêden van t parlement en president n van nasjonale raâden twiderde van t kiescollege mo voe stemm n dit kiescollege ei ok de macht om de president of te zett n vanuatu ei een nkaemerparlement van leêden deze worn elke jaer deur de bevolkieng ekozen de overeid en de saemenlevieng van vanuatu stuut vaâk op probleem n omda sommihe iengels en sommihe frans spreken de rechtspraâk is ebaseerd op de britse wet de miste eilan n op vanuatu zien berhachtig en omriengd deur koraâlriffen en èn mistal ok een vulkanische achterhrond oengeveêr van t landoppervlak lig oôger dan m en van de hellieng n ei een helliengspercentagie van meêr dan de eilan n èn een tropisch of sub tropisch klimaet ut oôgste punt van vanuatu is de mount tabwemasana op t eiland espiritu santo op de eilan n ambae ambrym en tanna zien toppen van meêr dan m de euvels zien mistal dicht bebost an de kust zien vee kokosplantazies ok zien der vulkanen zowè op as onder waeter in totaâl zien der vulkanen wivan onder waeter deze vulkanen staen op de eilan n tanna ambrym gaua en lopevi de leste uitbarstieng stam uut der val mm rehen per jaer mè in t noôr n soms meêr as mm ok komm n op vanuatu tsunami s voor o a die uut een aerdbevieng hevolgd deur een tsunami verwoessen een deêl van t eiland pentecost en maek n duuzende mensen dakloôs ok in verwoessen een tsunami wee as hevolg van een aardbevieng een deêl van de oôdstad port vila as lessen zien der ok vee heisers en wermwaeterbronnen de hroste steed n van vanuatu zien port vila de oôdstad op efate en luganville op espiritu santo vanuatu is sins inedeêld in zes provincies naemelijk vanuatu besti uut eilan n wivan an der hrotter zien dan km twi van de worn eclaimd deur nieuw caledonië een overzeês hebied van frankriek de hroste eilan n zien de cultuur op vanuatu varieer der zien drie zohenaemde cultuurhebieden ut noôr n ut midden en t zuuen verkens stin symbool voe riekdom op vanuatu in t noôr n wor riekdom ezien as oevee je wig kan heven in t midden overheers de melanesische cultuur het zuuen ei een cultuur van ut toekenn n van titels jonge venters in vanuatu mo n verschill nde ceremonies onderhaen ni de volwasseneid zoas de besniedenis bezoekers van vanuatu worn eacht der eihen beleefd en respectvol te hedraegen de flamingo s zien onderdeêl van de veugels aves ze maeken onderdeêl uut van een eihen orde van flamingo s de phoenicopteriformes ze worn echter ok bie de ciconiiformes inedeêld flamingo s zien voedselspecialist n flamingo s èn een filtermehanisme in der snaevel zodan ze der eetn uut t waeter kunn n filtern flamingo s schoffel n in ondiep waeter om an der eetn te komm n flamingo s eetn kreeftachihen schelpdier n en wurmen mè der zien ok de kleinere soôrten flamingo s die an algen eetn flamingo s èn vliezen tussen der teên n dit dien ter voe dan ze nie wigzakk n in de slik flamingo s leven mistal rond zoutmeren en ondiepe zeê n ze leven in de tropen en subtropen mè komm n ok wè voe in hematige hebieden flamingo s zien toet cm lange bie de kop en de nikke der bie flamingo s zien altied roze rood of soms zelfs tehen de witte kant an de ventjes zien hrotter dan de wuufjes flamingo s nesteln in hrôte kolonies ze baltsen ok in een hroepje ze lèn ei op een bergje slik wunnir de jongen wat hrotter zien mo n ze ni een soôrt oppasplekke wiran de ouwers bie toerburte oppassen der zien soôrten flamingo s verdeêld over drie heslachten t woôrd neognathae is op te deêln in twi griekse woôrden naemelijk neos nieuw en gnathos kaek de naem neognathae verwies ni de structuur van de kaek die a ofwè oud palaeos zie de paleognathae of nieuw neos is de veugels van de neognathae èn ok een bostbeên mie een kiel terwijl an de veugels van de paleognathae een bostbeên zonder kiel ène ut verschil tussen de structuren van de kaek zit m in ut zohenaemde palatinum pterygoid complex dit is een complex van bott n in de schedel die an der bij veugels van de paleognathae eel ars uut ziene dan bie veugels van de neognathae bie de veugels van de neognathae zurhen deze bott n voe de bewehieng van de bovensnaevel dit eêt craniale kinese bie de paleognathae is in ut palatinum pterygoid complex echter hin sprake van craniale kinese de superorde neognathae wor onderverdeêld in neonaves en galloanseri de superorde neognathae besti uut oengeveêr soôrten denemarken is een land in noôrd europa iets groôter dan nederland mee miljoen inweuners de oôdstad is kopenhagen het land bestit deels uut een vasteland jutland en deels uut een antal eiland weerop de oôdstad is elegen t land grenst an duutsland en an zweden via een brugge denemarken is een constitutionêle monarchie dit wil zèn dat er spraeke is van een monarchie hereheêrd deur een hrondwet dit is a zo sins de wethevende macht wor uutevoerd deur de monarch die a tevens ok staetsoôd is en t parlement t parlement ok wè folketing besti uut man onderebrocht in kaemer vooreen tot oengeveer was de sociale democratische volkspartij t belangriekst mè t tie behon te keren en de mensen wiern meer conservatief en liberalistisch noe besti de rehering dan ok uut een liberaâl conservatieve coalitie onder toezicht van de deense volkspartij of in t deens de dansk folkeparti de uutvoerende macht wor uutevoerd deur de monarch en de ministers sins is margaretha ii staetsoôd van denemarken de officiele landstaele in denemarken is deens deens is de tael van vriewè alle denen oewè an de mensen op groenland en de faerereilan n neffen t deens ok der eihen tael spreek n in t zuuden van denemarken wor ok duuts esprook n andere taelen in denemarken zien onder are zweeds noôrs en faerers wat a ok officieel erkend is as een tael de nasjonaâle kerke van denemarken is de evanhelisch lutherse kerke sins besti t er in denemarken vrieheid van hodsdienst t christendom kreeg rond vassen voet in denemarken de evanhelisch lutherse kerke tel bisdommen wiran de konieng an t oôd sti de gemeêntes worn bestuurd deur een deur de leden hekozen kerkeraed ongeveer van de bevolkieng is evanhelisch luthers mè de miste hin allin ni kerke bie bruiloften en derhelijke buuten de evanhelisch lutherse kerke ei je in denemarken ok nog de roôms katholieke kerke en ienkele are kerken sins ei denemarken wee een eihen katholieke bisschop der zien ongeveer katholieken ok zien der nog joden tevens ken denemarken ok de bewehieng forn sidr de ouwe traditie deze mensen vereêr n nog de ouwe scandinavische hood n zoas thor en odin denemarken ei mè landhrens en das in t zuuden van t land wirat et grens an duutsland in t noôrn ligt t skagerrak in t oôssen t kattehat en de oôstzeê en in t wessen grens tet an de noôrdzeê denemarken oor bie scandinavië en is helieke ok t zuudelijkste land van scandinavië t besti uut ongeveêr eilan n en t hroste stik land is t schiereiland jutland denemarken grens bieni an zweden mè wor escheien deur de sont een smalle zeêstraete der lig echter wè een bruhhe en een tunnel ni zweden denemarken is bieni illemille vlak an de weskust is tet vlakste di lihhen de polders tehen t deense waddenhebied an oe vadder ni t oôssen oe euvelachtiher at wor ut oôgste punt van jutland is yding skovhj bie meter t hroste eiland van denemarken is seeland bie een oppervlak van km is denemarken net iets hrotter dan nederland t ei echter mè miljoen inweuners dus is vee minder dichtbevolkt denemarken ei twi overzeêse hebiedsdeêl n de faerereilan n en groenland deze hebieden èn wè een eihen zelfbestier hygge is t behrip voe de deense cultuur hygge ei te maeken mie sfeêr hezelligeid mè ok interieur ok zurhen onder are eetn en drienk n voe hygge hygge is in t ollands je vertaâln bie hezelligeid mè de denen zelf vin n t nie te vertaâln hygge wor beschouwt as de uutdrukkieng voe de deense mentaliteit sins januari is denemarken verdeêld in vuuf rehio s deze rehio s vervang n de voormalihe provincies ok t antal gemeêntes is teruhebrocht van tot gemeêntes de huudihe rehio s zien denemarken was tot oôdzaekelijk een lanbouwland mè nae deze tied breien de industrële sector hihantisch uut en noe besli de lanbouw nog slechs van t bnp tradisjonele industrieproduct n van denemarken komm n nog uut de visserie en scheepsbouw mè dit is de leste jaeren ok ofenomen de belangriekste uutvoerproduct n van denemarken zien lanbouwproduct n mesines meubilair vleês en vis invoerproduct n zien ok mesines metaelen en branstoffen lan n wibie a vee ehandeld wor zien duutsland zweden en t vereênigd konienkriek taelkunde of linguustiek is de studie van de natuurlijke taelen om ze vervolhens te beschrieven zoan de mensen ze in de werkelijkeid hebruuk n natuurlijke taelen zien taelen die an mensen op een natuurlijke wieze as moedertael verwurven èn en worn onderscheien van kunsttaelen taelkunde wor zo vee meuglijk afankelijk bestudeêrd van vakk n as antropolohie en sociolohie die an omda n ze ok te maeken èn bie de mens di zo vee meuglijk los van staene taeluutieng n worn deur de taelkunde beschouwt as hesproken uutieng n opebouwd uut teksen woôr n zinn n klank n en morfemen dus is de taelkunde ok hericht op t beschrieven van hesproken taelen theoretische taelkunde omvat de volhende deelhebieden toehepaste taelkunde omvat onder mier de prahmatiek dit zien de belangriekste taelfemieljes tael is een systeem dat a een betêkenisse weerheef deur middel van een alfabet van arbitraire symboôl n as klank n hebaer n of schriftteêkens die symboôl n zurhen voe een basis voe t opzett n van de grammaotica t rehelsysteem voe een tael ze zurhen ok da n de woôrden tot een passende eêneid worn herangschikt nie alle taelen op de waereld beschikk n over gestandariseerde vurm n en dideur ka j nie weten oevee taelen an der zien ok is t er nie percies een grens wunneer iets een tael is of nie t antal taelen op de waereld wor vaâk ehouen op rond de tael onderschei mensen van beêsten elk mens leêr in z n jonge jaeren van eihens z n moedertael mè beêsten zien di nie toe in staet wè zien sommihe beêsten zoas ond n in staet bevelen op te volhen ni herhalen mè ze zien nie in staet zelf een tael te spreken wè besti t er een soôrt dierentael in geval van gevaer en ienkele are diengen taelen worn opedeêld in taelfemieljes en bestudeêrd in de taelkunde de leste tied zien der ok taelen deur mensen zelf emikt deze taelen worn kunsttaelen enoemd binn n de kunsttaelen kan een onderverdeêlieng emikt worn tussen kunsttaelen die an auxlang zien en kunsttaelen die an conlang zien kunsttaelen die an auxlang zien zien taelen as esperanto interlingua en ido dit zien hulptaelen auxiliary language hulptael die an dien n om de communicaotie te verhemakkelijkn t esperanto is echter hin volmikte kunsttael omdan der ok mensen zien die an deze tael as moedertael ène kunsttaelen die an conlang zien constructed language heconstrueerde taele zien taelen die an ontwurpen zien voe boeken of aore fictieve werken een voebeêld is t klingon uut star trek tuvalu is een polynesische archipel in t zuuden van kiribati ten noôr n van wallis en futuna en fiji ten oôssen van de salomonseilan n en ten wessen van samoa t is t vierde kleinste land ter waereld ni vaticaânstad km monaco km en nauru km ok ei tet ni vaticaânstad t kleinste inweunertal ter waereld t is een van de mist afelehen plekk n ter waereld en t is lid van t britse hemeênebest dideur is der staetsoôd konehinne elizabeth ii der premier is apisai ielemia tuvalu eêt n tot oktober de ellice eilan n in wier ut topleveldomein tv voe miljoen dollar uutebrocht deur de royalty s voe t hebruuk in de komm nde jaer wier tuvalu ineens rieke voôreen leev n tuvalu vurral van ontwikkeliengsulp export van kopra anmaeken van poszehels en veruur van vishebied n an japan de de verênigde staeten tuvalu wier in ontdekt deur de spaânse zeêvaerder alvaro de mendaa de neira sinsdien wier tuvalu anedaen deur slavenandelaeren en walvisvaerders deur de peruaânse slavenandelaeren en europese ziekt n liep t inweunertal van tuvalu tussen en ard terug vanaf tot eêt n tuvalu de ellice eilan n omdat tet toen deêl uut maek n van t britse protectoraât van de gilbert en ellice eilan n in koozen de micronesische inweuners van de gilbert eilan n voe de onafankelijkeid en t jaer dirop wiern ze een zelfstandige britse kolonie op oktober wier de totaele onafankelijkeid aferoep n tuvalu besti uut atollen en eilan n de naem tuvalu beteek n eilan n dit sli derop dan vroeher mè atollen beweund waâr n t eiland niulakita was tot nie beweund van de atollen bestin mè uut eiland en de rest uut mirdere de eilan n zien vuuf van de bovenhenoemde eilan n zien korâalatollen de are viere zien hewoon land dat a uut de zeê ni boven kom tuvalu lig op z n oogst mè meter boven de zeêspiehel evreest wor dirrum da tuvalu a binn n jaer van de landkaerte verdwien opeslokt deur de zeê ok is deur de stijhieng van de temperatuur van t zeêwaeter tuvalu a van de huudihe koraâlriffen kwiet erocht de bevolkieng van tuvalu besti voe uut polynesiërs en de rest besti uut micronesiërs van de tuvaluân n is lid van de kerke van tuvalu ok weun n der anangers van t bahasme en zevendedagsadventist n de bevolkieng van tuvalu hroei snel van tot noe is t inweunertal verdubbelt ni van de mensen is jonger dan jaer tussen de en en is ouwer dan jaer de bevolkieng praet tuvaluaâns en een klein deêl spreek kiribatisch onder are op t eiland nui den are officiele tael is iengels mè deze tael wor allin esprook n bie buvobbeld officiele helehenheed n sogn og fjordane is een provincie in t zuudwessen van noorwegen de provincie lig ten zuuden van mre og romsdal ten wessen van oppland ten noôrdwessen van buskerud en ten noôrn van hordaland de oôdstad van sogn og fjordane is leikanger de provincie wor verdeêld in rehio s sogn nordfjord en sunnfjord iervandaen kom ok de uudihe naem vroeher tot eêt n de provinicie nordre bergenhus amt deze provinicie wier esticht in en wier in verdeêld in een noôrdelijk en zuudelijk deêl sogn og fjordane ken hin hrôte plekk n en is vrie dunbevolkt de hroste gletsjer de jostedalsbreen en t diepste meer hornindalsvatnet lihhen in deze provincie ok zien der in sogn og fjordane ienkele waetervall n zoas de ramnefjellsfossen de derde langsen in de waereld het waepen van sogn og fjordane stam uut de drie blauwe punt n verwiezen ni de drie regio s en fjorden in de provincie sognefjord nordfjord en sunnfjord sogn og fjordane is vurral hericht op de landbouw ok is der enihe industrie op hebied van hydro elektriciteit en aluminium in de gemeênte luster sti de staefkerke van urnes die sti op de waerelderfhoedlieste van unesco sogn og fjordane besti uut gemeênt n naemelijk de zandoenders pteroclidiformes bin een kleine orde die a besti uut femielje de pteroclididae ze leven in woestijn n en alfwoestijn n in azië en afrika in totaâl bin der soôrten zandoenders zandoenders bin mistal op de hrond te ziene mè ze kunn n net as de duven wiran ze femielje van bin hoed vliehen ze bin aoltied bruinhevlekt as schutkleure in de drohe hebieden wirin an ze leven ze leven allin in azië en afrika zandoenders bin hoed bestand tehen de droôgte dirrum mot n ze ok keêr op n dag drienk n de jong n kriehen drienk n deur middel van de ouwers die an waeter mee neem n deur der bostveêr n te deurdrienk n de orde van de zandoenders besti uut twi heslacht n syrrhaptes en pterocles t verschil tussen de twi heslacht n is da n de pterocles allin be aerde poôt n ène en bie de syrrhaptes bin ok de teên n evederd zandoenders lèn twi tot drie eiers op de hrond de orde van de zandoenders besti uut de volhende soôrten de orde van de roôfveugels falconiformes is in van de bekenste ord n de miste zien vleêseet nde veugels mè der zien ok een antal soôrten die an aes eet n der zien meêr dan soôrten wivan a warschijnlijk de amerikaânse zeêaerend de bekensen is roôfveugels jaehen altied overdag net zoas bie are soôrten veugels is der voediengspatroôn te ziene an der snaevel roôfveugels èn een aeksnaevel mie scherpe ran n zodan ze der prooie hoed kunn n verscheur n valken èn as kenmerk dan ze een aeksnaevel èn mie an de bovensnaevel een uutstulpieng wibie an ze de nikke van der prooie breek n roôfveugels èn verschill nde voediengspatroôn n valken eet n vurral veugels visaerenden vis slekkenwouw n eet n allin slekk n en sicretârisveugels eet n slangen buuzerds jaehen zelden ars as van een paeltje der is bekend an volwassen buuzerds van der tied zittend deurbrieng n hieren direntehen zweven uur n op de thermiek op zoek ni kadavers vee roôfveugels zien bedreigd as hevolg van hiffen die an deur muuzen opevreten worn en deze muuzen worn wee deur de roôfveugels eheet n ok wor t er vee op roôfveugels ejaegd en dideur zien sommihe populaties bieni uutesturven t trieste voôrbeêld is de californische condor op t dieptepunt in de jaeren tel n de totâle populatie bêesten de orde van de roôfveugels falconiformes besti uut femieljes oewè an sommihe taxonoom n de femielje cathartidae ok wè indeêl n onder de eiberachtigen ciconiiformes de orde van de scharrelaerveugels coraciiformes besti uut een hroôt antal verschill nde femieljes wivan an de miste een hekleurd veêr npak èn de miste leden van de coraciiformes komm n voe in de ouwe waereld mè de todies motmots en een reed lijk antal iesveugels komm n allin voe in de nieuwe waereld de orde coraciiformes wor as volgt inedeêld in deze femieljes ierbie mo nog worn opemerkt da soms de femieljes bucerotidae en leptosomidae in een aparte orde wor eplekt de femielje trogonidae trogons die a vaâk as aparte orde wor ezien wor soms in de orde coraciiformes onderebrocht tevens besti de orde coraciiformes nog uut de volhende uutesturven femieljes de gierzwaolmachtegen of hroôtvleuhelihen èn een kenmerk alhemeên ze vliehen bieni ael der leven de gierzwâluw die a af en toe ok in nederland te ziene is hi bieni allin zitt n om te nestel n de naem apodiformes beteêken dan ok zonder poôten ok de kolibries die an ok deêl uut maeken van deze orde vliehen bieni ael der leven der nectar eet n ze ok vliehend mie uutzonderieng van de adelaersnaevelkolibrie eutoxeres aquila die a mo hen zitt n vanwehe z n sterk hebohen snaevel kolibries zien zelfs in staet achteruut te vliehen de orde is t miste verwant mie de nachtzwaeluwen zo a bliek uut dna onderzoek der zien vuuf femieljes in deze orde wironder twi uutesturven femieljes melis meliskerke is een durp in de gemeênte veere t oort aok wè s melismoskou enoemd d r weune ongeveer vuuftienonderd mensen vroeger oorde melis bie de gemeênte moariekerke saemen mee aegte en grieps melis leit tussen de durpen aegte grieps zoetelande en bkerke et durp eit drie kêrken een hervormden een grifformeerden en een gergem grifformeerde gemeênte de meêste meliskerkenears gaen nae de gergem bie melis oort ook nog een gehucht vroeger eete da klein moariekerke mae né de herindeling van de gemeênten sinds januori eet ut gehucht moariekerke da bestaet uut ongeveer twintig boederietjes en t ei zo n tachuntig inweuners ongerstoônd verael verscheen op maerte in de pzc ik was een stuitje gelee in het pisa van walchere vô wie t nie deu eit geef ik nog een twide anwiezing in een kerke durp mee as voorvoegsel een bekende zeêuwse familienaeme ik moest di booschappen doe en kwam bie de groetenboer binnen di stoenge twi joentjes wi ao je zô an kon zie da uldere wiege nie in ons werelddeêl gestaen ao mè dat maekte het plat praoten des te leuker het was vakantietied en ik begon omda me aolebei moeste wachte tegen ulder te praoten ik keek mee op t briefje wi a in keurige blokletters stoeng dat er twi goudrenetten moeste komme toen a k zei dat het toch nôha meeviel mee t schrieven van z n moeder gaf n as ênige antwoord en m n vaoder kan nog slechter schrieve dat kan niemand leze ik genoôt mee volle teugen toen a k op z n briefje zestienonderd zag stae in ciefers de groentenman dee ook mee oe wou jie die witlof meeneme onze scholenhâter wees op z n tasse en ie begreep er niks van dat de groentenboer zei dat di bie lange nae hin zestienduzend gram in konde het stoeng toch op z n briefje zulle me dan mè zestienonderd doe ielp de goeie man het ventje knikte z n broertje natuurlijk ook jae jongen op schole is t nog nie zô slecht dee ik nog een bitje mee di leer je getallen schrieve en dudelijker dan m n moeder besloôt n ie wenste het onderwerp nie mi an te roeren ulen orde strigiformes èn een plat en rond hezicht mistal omriengd deur een hezichsrienge der oôhen zitt n vast in de schedel en om rond der te kieken kunn n ze der kop bieni hraden draâien der oôhen zien ok eel hroôt zoda n ze in t doenker hoed der proôi kunn n ziene ulen èn net as roôfveugels een aeksnaevel en stevihe klauw n een kenmerk van de ulen is da n ze heruusloôs kunn n vliehen ulen èn nessen hoeie oôhen ok superontwikkelde oôren dit kom deurdan ze assymetrische oôropenieng n ène ierbie wor bedoeld da de lienker en de rechteroôropenieng n nie helieke zitt n op deze meniere kunn n de ulen beter der proôie lokaliseren ulen èn dan ok een vee hrotter hedeêlte in de harsens voe oôr n ulen vurm n in hedachen een plattehrond van den omhevieng deur middel van heluudssignaâlen de pluumen van sommihe ulen en niks bie oôr n te maeken de orde van de ulen strigiformes wor inedeêld in twi femieljes kiribati is n land in oceanië in de hroôte oceaân kiribati ei n oôp buurlan n van lienks ni rechs de marshalleilan n micronesië nauru tuvalu samoa de cookeilan n en frans polynesië kiribati besti uut eilan nhroepen naemelijk de gilberteilan n de phoenixeilan n en de line eilan n de gilberteilan n maek n deêl uut van de rehio micronesië en de phoenix en de line eilan n maek n deêl uut van de rehio polynesië kiribati is qua oceaânoppervlak hroôt miljoen km mè qua landoppervlak besli t et slechs km jarviseiland kingmanrif en de palmyra atol op de line eilan n oôr n nie bie kiribati mè bie de vereênigde staeten kiribati wier meer as jaer elejen beweund deur kolonisten vanuut de carolinen en marshalleilan n deze kolonisten weun n mie verschill nde femieljes in kainga s durpjes op de gilbert eilan n de kainga wier eleid vanuut de maneaba t durpsuus deur de unimane de ouwerenraed de phoenix en line eilan n zien nooit bluuvend beweund in ontdek n pedro fernandez de quirós as eêssen kiribati in ontdek n een kapitein thomas gilbert nog meêr eilan n en toen wiern de eilan n de gilberteilan n enoemd in de e eeuw kwaâm n europese andelaers ni kiribati en deze ael n mensen wig ni plantages op fiji en australië vanaf meie wier kiribati bestierd deur een brits protectoraât in wier tarawa as oôdstad van kiribati uuteroepen in hieng banaba ok bie t britse protectoraât oôr n wat a in een kolonie wier in kwam kiritimati christmas island bie kiribati en in wiern de phoenixeilan n der bie evoegd in de twidde waereldoôrlog wier banaba ebombardeêrd deur de japanners tarawa makin en butaritari wiern bezet in wier een schienanval deur de amerikanen uutevoerd as afleidieng voe een anval op de salomonseilan n deze anval luk n mè as verheldieng wier butaritari ebombardeêrd en wiern inweuners edoôd militairen wiern ontoofd deur de japanners alle europeanen op de eilan n makin en tarawa wiern e executeêrd in november viel n amerikaânse mariniers betio an mie mariniers deur felle verdedihieng duur n t et drie daehen voeda n de amerikanen kon n lan n op t strand soldaoten kwamm n om t leven ni de oôrlog wier een mahistraât anesteld mè dezen a mè weinig te zène in de jaeren fuuftig ontstoeng de drang ni onafankelijkeid in wier een soôrt parlement opericht een executive council mie een adviesraed voe de mahistraât in wier dezen adviesraed uuteroepen tot uus van afevaerdihden op november krehen de gilberteilan n binnenlans zelfbestuur in scheien de ellice eilan n der eihen af van de gilberteilan n en vurmen de staet tuvalu op juli wier de republic of kiribati bestinde uut de gilberteilan n phoenixeilan n line eilan n en banaba as onafankelijke natie verklaerd kiribati besti uut archipels en een oôp eilan n vaek atollen die an bieni nie boven t zeêniveau uutkomm n de bevolkieng van kiribati besti voe uut micronesiërs ok weun n der polynesiërs en sinezen bieni eel de bevolkieng is christelijk is katholiek en prottestant van de bevolkieng weun op de gilberteilan n de bevolkieng spreek iengels en kiribattisch een austronesische tael iengels is de officiele tael mè t wor weinih esproken buuten de oôdstad zuud tarawa de bevolkieng noem der land i kiribati wat a kiribattisch is voe gilbert de iengelse naem voe der vroehere kolonie kiribati mik deêl uut van t britse hemeênebest en is een presidentiële onafankelijke republiek op kiribati ei de president de beretitenti hroôte uutvoerende macht ieder eiland ei een eilandraed mie een president der zien mè twi politieke partijen op kiribati naemelijk de orde van de struusveugels struthioniformes besti mè uut heslacht struthio struusveugels zien loôpveugels en ze komm n voe in afrika en t zuudwessen van azië t ventje en t wuufje van de struusveugels zien der verschill nd uut t ventje is zwart en een bitje wit en t wuufje is bruun fossielen van struusveugels zien ok in europa evon n ze heven an da n ok struusveugels eleeft èn in lan n as moldavië en griekenland struusveugels èn mè twi teên n wivan een soôrt oeve is struusveugels kunn n t ardste renn n van alle loôpveugels een struusveugel kan arder renn n as een pèrd ze renn n km u ok zien ze de hroste en zwaerste veugels en lèn ze de hroste eiers deze eiers wehen meer as een kilo struusveugels kunn n drie meter worn en kg zwaer wehen pinguns zien veugels uut de orde van de sphenisciformes en uut de femielje van de spheniscidae pinguns leven op t zudelijk alfront en de mieste komm n voe op antartica in totaol zevene komm n der voor op antartica keizerspingun koniengspingun kinbandpingun adeliepingun ezelspingun de macronipingun en de rotssprienger meêstal worn dur soôrt n pinguns onderschein soms wor ter ok nog een are soôrt onderschein eudyptula albosignata de white flippered penguin deêze soort wor egter vaâk as ondersoôrt eziene pinguns eetn vurral vis en ienktvissen mè de drie pygoscelis soôrten eetn bien allien krill krill is un verzaemelnaem voe een soôrt kreeftn mè dan zien ze vee kleinur pinguns kunnn toet kilo in ien kear opfreten das kear dur lichaemshewicht mè pinguns zitn soms weekn op t land en dan kunnn zu nie eetn pinguns èn ok un uuthebreid verteriengsstelsol dat a behun direkt onder der nikke tot an der poôtn ze kunnn der maegin oud binnn zes uur omzetn in vet t groste gedilte van de pinguns kom voe op antartica van de de rest van de pinguns kom voe roend de zuudkuste van australië afrika nieuw zeêland en zuud amerika allin de halapahospingun kom voe op de halapahoseilan n da sien een pèr eilann bie de evenèr de halapahospingun is de noordelijksen pinguns èn eel wat vijan n op ut land zien dat onder are reuzensturmveuhels jaegers skuas en iesoenders die an de eiers en de jonge pinguns opfreetn in t waeter worn de pinguns opefreetn deur zeêluipèr n pelsrobb n en orkas ok worn ze opefreetn deur haaien as lessen is de mens een bedreihieng en parasietn de parasietn leven van der bloed en zwakke pinguns hin dur soms van dood de pingun is illemille anepast an t leven in t waeter zun lichaem is estroomlijnd een pingun kan hoed ziene en zun oren zien ok hoed ontwikkeld een pingun ei massieve botten wideur aj tun een stieve peddol ei en dideur ei tun een weinig bewegelijk ellebooghewricht behalve de veern op de vleuhels zien alle veern waeterdicht omdan de vleuhels ars te dikke zoun worn omdan de vleuhels een zwakke deurbloedieng èn oeven ze ze nie te iesoleern tehun wermteverlies een pingun ei mè korte pôotn en ze wahheln dit doen ze zodan ze zò min meuhluk wermte verliez n aranuka mik deêl uut van de gilberteilan n op kiribati en t lig iets ten noôrn van de evenaer aranuka lig km ten zuudoôssen van t eiland kuria en km ten zuudwessen van abemama t eiland besli een hebied van km en tel oengeveêr inweuners aranuka ei een drie oekihe vurm en besti eihelijk uut twi eilan n t eiland t a de basis vurm is buariki en de punt is t eilandje takaeang deze twi eilandjes zien verbon n deur een koraâlrif en zandbank n in t midden van aranuka lig een lahune aranuka is in ontdekt deur den iengelse kaptein john marshall de russische admiraâl adam johann von krusenstern haf in de naem an t eiland nae t protectoraât wier t in jannewari een eihen kolonie in de twidde waereldoôrlog wier t eiland van auhustus tot november deur de japanners bezet de leste hevechen wiern evochen op aranuka op november wibie an japanse soldâten vochen tot de leste man op juli wor aranuka zelfstandig saemen bie een hroep are eilan n onder de naem kiribati op t hedeêlte buariki lig aranuka airport aranuka wor ok we henderville nonouki of starbuck enoemd scheikunde is de weet nschap die a eihenschapp n saemenstellieng n en reacties van stoffen onderzoek en zo a de naem a duud lijk mik de scheidieng van verschill nde stoffen hekeken wor ni de structuur van moleculen die an bestin uut atomen en an de and van deze structuur worn wee conclusies eleit op t hebied van kookpunt smeltpunt en derhelijke oe sterker de bindieng tussen de moleculen oe hrotter a t kook en smeltpunt is t scheien van stoffen bie scheikunde kan op vee menieren hebeur n voebeêl n van scheidingsmethoden zien onder are destillâtie extractie filtrâtie en kristallisâtie alle scheikundihe stoffen worn onderverdeêld in t periodiek systeem in totaâl worn ongeveêr stoffen onderscheien de elementen mie de oôgste atoomnummers komm n allin nie in de natuur voe de rus mendelejev ei t iste periodiek systeem ontwurpen are bekende scheikundigen zien binn n de scheikunde ok wè chemie worn een antal vakhebieden onderscheien een zeê is nie direct een stik waeter wat a de mens zeê enoemd ei een zeê is in feite een hroôt oppervlak an waeter altied zout dat a in verbindieng sti mie een are zeê of een oceaon een zeê beoor altied tot een continentaâl plat t verschil mie een oceaon is da een oceaon een eihen zeêstroôm ei en meer een zelfstandig heheêl is de kaspische zeê en de dooie zeê zien dus hin zeeën wan die zien omriengd deur land waeter verplek zen eihen nie zomè willekeurig deur hetieën drukverschill n en t corioliseffect ontstaen bepaelde zeêstroômiengen de anwezigeid van de zeêstroômiengen is net as buvobbeld de anwezigeid van berhen een belangrieke factor voe t klimaot in de zeê krioel t et van t leven ok vee diersoôrten die an in zeê leven zien nog glad nie ontdekt op sommihe plekken in de diepzeê is nog nooit mens ewist een van de bekenste mè ok bedreigste ecosysteem n in de zeê zien de koraâlriffen koraâlriffen vin je allin in ondiepe zeeën ze bestin uut koraâlpoliepen een aer ecosysteem zien de kelpwouden dit zien hrôte wouden van kelp een bruunwier in deze kelpwouden leven vee soôrten beêsten zoas krabben pilk en wurmen de astronomie of staerrekunde ou zen eihen bezig mie t bekieken en verklaeren van diengen buut n de atmosfeêr staerrekunde is eihlijk is een mislei nde naem wan neffen staerre bekieken astronomen ok de planeet n van t zunnestelsel astronomie is nauwe verwant mie de natuurkunde omda n ze bei n natuurverschienseln bestudeêr n bie astronomie hi dit echter om verschienseln buuten de aerde buvobbeld de staerre en planeet n t woôrd astronomie kom uut t grieks van de woôrn en a beteêken sterre en beteêken wet astronomie is dan ok t zoek n van wetmaetigee n binn n de staerre astronomie wor vee verward mie astrolohie mè t is nie t zelfde bie astronomie worn de staerre bestudeêrd en bie astrolohie wor de toekomst verspeld an de and van de staerre wolfersdiek wolphaartsdijk is n durp helegen ant veerse meer in zeêland t mik deêl uut van de hemeênte hoes en vlakbie lig t kleine durpje t ouweland wolfersdiek a in inweuners tot an was t een eihe gemeênte dirnae ist bie hoes gevoegd op wolfersdiek zien een tennis taefeltennis paerdrie en voetbalvereênihe te vin n der zien twi school n naemelijk een aore vereênihieng is nog de waetersportvereênihieng een vereênihieng van leden die a beschik over ligplekk n an t veerse meer ok zien der ienkele campiengs tehen t veerse meer an ok stit der de meul n de hoop een koôr n en stelliengmeul n uut ok was wolfersdiek toet een eihen hemeênte winae a t et overhoeng in de hemeênte hoes in t behun van de e êêuw bin wolfersdiek en t kleine eiland oóst beveland mie zuud beveland verbonden en toen behon t eiland te lieken op wat t noe is de postcode van t durp is wolfersdiek eit as n vòmaeleg eiland n eel eigen dialect binne t zuud bevelands nae de overstroming in d n veêrtiende eêuwe wier t durp oosterland genoemd joan blaeu noemt t in nog steêds zò in zien atlas maior in d n atlas van willem tiberius hattinga uut en in de hemeênte atlas van zeeland uut wier de plaets angeduud mee oostkerke zelfs in de jaeren vuuftig was de naeme van t durp oostkerke mee tussen aekjes wolfersdijk vee toerist n en autokaert n hadden t allenig over oostkerke wat zurgde veu vee verwarring op september besloot de hemeênteraed van wolfersdiek dat t durp oostkerke veurtaen wolphaartsdijk most gaen heten wan d n ouwe benaeming wier biena nie meêr hebruukt vanaf gieng t durp de naeme van t vòmaelehe eiland en de hemeênte annem n de economie van zeêland rich zen eihen vurral op een helieke hroei van de landbouw de visserie toerisme en recreatie industrie aevens en ok de weuneconomie ok probeêr zeêland zen eihen te richen op sins een antal jaer stagneer de zeêuwse economie de baan n nemen of en t antal werknemers stijg juust dideur ist noe ok noôdig da de werkheleheneid wè stiegt an den are kant zien der ok wè vee kansen voe de zeêuwse economie en deze worn noe ok vasteleid in t provinciaâl sociaâl economisch beleidsplan pseb vanuut dit plan wor estreeft ni een betere economie mè ok een beter milieu en rehels ten opzichte van je neste ok is in zeêland sins juli de nv economische impuls zeêland eiz opericht die a economische ontwikkelieng n in zeêland probeêr te stimuleer n dit probeern ze vanuut drie puntn vergeleke mee aore provincies ao zeêland vee baenen in de zwaere industrie en in t toerisme de werkloôsheid is naebie nergenst in europa zoô leêge as ier aari is n volksstamme en ok een tael in ethiopië de iso code is aiz de taele wor hesproken deur maensen tellieng wivan alleên maer aari praeten de ethnische bevolkienge besti uut inweuners tellieng aari wor hesproken in de noôrd centraâle omo rehio op t meêst zudelijke punt van t ethiopische plateau dichtbie de hamer banna de volksstamme van de aari is overwehend christen de aari verbouw n mas herst en hroenten en de miste aari zien analfabeet slechs van de aari is alfabeet vanwehe de hoeie hrond in der hebied en de aari nie vee last van misoôgst ok mede omda t et in dat hebied nie vee rehen de omlihhende hebieden zien echter droôhe aari wor soms ok ari ara aro aarai shankilla shankillinya of shankilligna henoemd dialect n van t aari binnen gozza bako baco biyo bio galila laydo seyki shangama sido wubahamer ubamer en zeddo galila is n behoôrlijk uuteênlopend dialect aari is n afro aziatische taele en ok wè een zud omotische tale een definitie van literatuur is moelijk te vinn literatuur is de oôhere vurm van de lectuur der is echter ok een hroôt hries hebied tussen literatuur en lectuur literatuur wor mistal an boeken toeëschreven mè buvobbeld filmteksen brieven en zelfs stripveraelen kunn n ok wè literatair wezen diengen zoas hedichen en poëzie wor t miste as literatuur aneschreven literatuur val moelijk te definiëren t is in ieder heval iets wat a deur de mènsen as waerdevol wor beschouwd en t a biezondere kenmerken en elementen in zen ei uutèndelijk weet niemand wat a literatuur is wunnir a j iets literatuur vin dan èj de vrieheid dideur vinn sommihe mènsen bepaelde schrievers wè literaire schrievers en are nie literatuur is dus eihenlijk ebon n an de menieng van bepaelde mènsen gezondeid is die maete wirin a j jen eihen hezond voel dit hi mistal over je lichaemelijke toestand mè t kan ok geln in heêstelijke en maâtschappelijke zinne t behrip gezondeid lig voe den eêne wat ars as voe den are sommihe mensen voelen der eihen hauwer ziek as een ar in bepaelde hevallen is t zelfs meuglijk iemand ziek te praeten wanneêr je buvobbeld eindeloos herhaâld dat die persoon er ziek uut ziet gezondeid angt dus ok nauwe saemen mie hevoel mensen vinn der eihen ok vaâk zielig an ze ziek zien mè wanneêr je iemand ei die altied a een bepaelde ziekte ei zal die zen eihen nie zielig vinn de stekel udegen of echinodermen zien mariene beêsten die an deêl uut maeken van de stamme deuterostomata ze leven vurral in de buurte van de zeêbodem de volhroeide beêsten zelfs altied der op of der in der zien nog levende soôrten mie soôrten die an uutesturven zien stekel udegen variëren in hroôtte van mm tot meer as meter de zwaerste stekel udegen wehen tot kg stekel udegen komm n voe in alle zeeën en oceaonen mè nie in waeter mie een laeg zouthehalte wan dat kunn n ze nie reheln in der lief de stekel udegen èn net as de zoogdieren e d een skelet t skelet besti uut losse kalkplaeten die an een stevig complex vurmen de buutenkant is stekelig en der zitten bobbels op bie sommihe soôrten zitten der ok pedicellariae schaervurmihe uutsteeksels an de buutenkant om de uud schoône te ouwen vrie van are orhanismen en soms der eihen te verdedihen de knobbels zien dirrum ok uuterust mie trilaeren en are verdedihiengsmiddel n stekel udegen èn een ar inwendig systeem as de andere beêsten van de deuterostomata stekel udegen èn een zòhenaemd ambulacraâlstelsel dit stelsel sti bie sommihe soôrten in verbindieng mie de buutenwaereld deur middel van een soôrt zeêve de madreporen ofwè de zeêfplaete vanier uut wor waeter etransporteerd deur allerlei kanaâltjes ni buuspoôtjes die an in helieke lijnen onder de mondopenienge loôpen op die meniere kunn n ze zij t langzaem der eihen verplekken dit stelsel dien ok voe de aesemaelieng en de voedselopnaeme nie alle stekel udegen èn een anus onder de stekel udegen zien hemafrodieten mè t hroste hedeêlte ei hescheien heslachten de bevruchtieng vin hewoon vrie in t waeter plekke ok vin bevruchtieng plekke deur splitsieng van lichaemsdeêlen van de ouwer de stekel udegen worn verdeêld in onderstammen en klassen naemelijk de klasse van de kwastvinnigen sarcopterygii mik saemen bie de klasse van de straelvinnigen actinopterygii deêl uut van de superklasse van de beênvissen osteichthyes ze worn ok wè spiervinnige vissen enoemd de beêsten uut de orde van de kwastvinnigen èn as kenmerk alhemeên dan ze allemille of longen ène en dan ze deur middel van aesemaelieng zuurstof uut de lucht kunn n opneem n de vissen die an deêl uut maeken van de kwastvinnigen volhens sommihe taxonoom n komm n der allin mè vissen in voe èn bie mekaer alhemeên dan ze hin vinnen èn mè iets dat a meêr op poôten liek onder de klasse van de kwastvinnigen worn deur sommihe taxonoom n ok de tetrapoda vierpoôters erekend mè we haen der vanuut da de klasse besti uut ut volhende de orde van de nandoes rheiformes besti uut twi soôrten struusveugelachtihe loôpveugels die an allin in zuud amerika voekomm n ze verschill n mie de struusveugels vurral in lengte voe de rest is weinig verschil mie t wuufje van de struusveugel te vinn n in tehenstellieng tot de struusveugels is der hin verschil tussen beie heslachen nandoes èn een kleine staert en drie teên n nandoes zien polygamisch ventje kan soms tot zelfs wuufjes ène bie de nandoes bouwen de ventjes t nest en t wuufje lei dan tot eiers ni de leg hi t wuufje wig en zoek ze een ar ventje t ventje zurg voe de jongen nandoes eetn van alles t liefst èn ze blèren mè ze eetn ok hraâg insecten fruit wortels en zaeden de orde van de nandoes besti mè uut twi soôrten de orde van de kasuarissen en emoes casuariiformes besti uut slechs soôrten die an allemille leven op t australische continent ze zien reed lijk hroôt en kunn n nie vliehen de kasuarissen zien nauwe verwant mie de emoes en arsom kasuarissen en emoes lieken nie erg op mekaore behalve dan ze allebei hroôte loôpveugels zien en nie kunn n vliehen emoes zien bruun en kasuarissen zwart kasuarissen èn een felhekleurde kop en nikke z èn ok verschill nde eethewoont n emoes eetn vurral zaedjes blommen insecten scheuten terwijl an kasuarissen overwehend vruchten paddestoelen en kikkers eetn ok slangen staen op t menu ze èn ok een verschill nd leefhebied terwijl an emoes bieni deur eel australië voe komm n behalve midden in de woestijn in dicht bevolkte en dicht beboste hebieden komm n de kasuarissen alline voe in t dichte rehenwoud van queensland en nieuw guinea de orde casuariiformes besti uut de twi femieljes van de de orde van de tinamoes tinamiformes besti uut ongeveêr fuuftig soôrten die an allemille in zuud amerika leven ze zien verwant an de are veugels van de ratites loôpveugels tinamoes maeken deêl uut van de paleognathae tinamoes zien bodemveugels mie een taemelijk korte snaevel en een dunne nikke tinamoes zien nòha schuw en ze worn dirrum bieni nooit eziene der leefwieze is nòha verschill nd sommihe soôrten leven in de open zuud amerikaânse laehlan n terwijl an are in dichtbehroeide bossen leven ze eetn allemille vruchten vurral bessen en zaeden sommihe eetn ok insecten sommihe tinamoes kunn n wè een meter sprieng n om der voedsel te bemachtihen de kleinste tinamoe is de dwergtinamoe dezen meet cm en weeg hram de hrossen de hrieze tinamoe meet cm en weeg kg tinamoes lèn hlanzende mooi hekleurde eiers de jongen zien nestvlieders ze loôpen a zodrae an ze heboôrn zien t ventje ou zen eihen bezig mie de broedzurg de wuufjes haen ni de leg direct op zoek ni een are partner de ventjes paeren bie meerdere wuufjes t broeien duur daehen wibie a t nest wor bedekt bie blaeren of veern buuten de paertied leven de miste tinamoes solitair mè der zien wè uutzonderiengn de roep van de tinamoes besti uut zochte tril en fluuttoôn n in hevaer briengen ze een snorheluud voe de orde van de tinamoes besti uut ongeveêr fuuftig soôrten en heslachen de orde van de papegaoiachtegen psittaciformes besti uut ongeveêr soôrten die an allemille leven in tropische hebieden de miste zien intellihente beêsten ze èn allemille een hebohen snaevel en teên n wivan twi ni voôr n en twi ni achter papegaoiachtegen zien meschien wè de bekenste soôrten veugels omdan ze vee as uusdier worn hebruukt ze wiern vroeher a deur de grieken as uusdier ehouwen ze kunn n ouwer as jaer worn de orde van de papegaoiachtegen wor inedeêld in twi femieljes de kaketoes en de papegaoien t verschil tussen de twi is dan kaketoes bieni altied een kuuve ène ok zien ze hrotter en vaâk minder fel ekleurd de kiwi s orde apterygiformes of een ienkele keêr ok wè henoemd snipstruusen zien een kleine bekende orde veugels die an alleên voekomm n op nieuw zeêland de naem kiwi is afkomstig uut de tael van de mori die an de kiwi zen naem haven de kiwi ei eihelijk niks te maeken mie de vruchte kiwi oewel a t er wè een verband lig de naem kiwi wier an de vruchte eheven deur nieuw zeêlandse andelaeren die an de oorspronkelijk zuud chinese vruchte in de jaeren op de mart brochen de orde van de apterygiformes ofwè kiwi s besti uut soôrten die an allemille endemisch zien in nieuw zeêland een soôrt de rowikiwi is pas voe t eêst beschreven in ier de indeêlieng t west vlaoms of west vlaems autoniem west vlams is n groep nederfrankische dialecten die an gesproke ore in t zuudwesten van wat a vanous t nederlandse taelgebied eêt dat wil zeie grofweg in de belgse provincie west vlaonderen en in frans vlaonderen de taele is stikke naeuw verwant mee t zeêuws en ok wè mee t oôst vlaems mee beide dialectgroepen bin d r dialectcontinua voraol de dialecten uut t zujen van t land van kezand gemeênte sluus trekke vreêd vee op t west vlaoms en ore d r soms bie gerekend t west vlaoms onderscheidt z n eige deu n groôten invloed van t frans preciezer gezeid t picardisch mae voraol deudat t vreêd ouwerwes is en van aolle dialecten van t nederlands nog t meêste op middelnederlands liekt spanje is een land int zuujen van europa mee zo n meljoen inweuners de oôdstad is madrid de twidde stad is barcelona t land heit een rieke geschiedenisse vooral tussen en wast een groot en machtig riek groôte delen van europa waere in han n van spanje weeronger nederland nae de tachentigjaerige oorlog wier de republien der zeven verenigde nederland in hillemaele zelfstandig spanje verachterende steeds meer toetdat het in de e en e eêuwe toet de errumste deel n van europa horende in de eerste helt van de e eêuwe brak d r een vreêseleke burheroorlog uut weer generaol franco as overwinnaer uut nae voren kwam tot bleef um an de macht deerna wier spanje pas een democratie de welvaert steeg al heit ut land ut momenteel moeilek as gevolg van de eurocrisis spanje is een taemelijk gedecentraliseêrde federatie vanwehe een antal reeden n de oôrzaak iervan is da n in spanje ienkele hebieden lihhen die an een stevihe eihen identiteit èn op hebieden van onder are tael en cultuur deze hebieden zien catalonië baskenland en halicië vanwehe deze verschill n is spanje inedeêld in verschill nde autonome hemeênschapp n spaâns comunidades autónomas deze hebieden èn een reed lijk hroôte onafankelijkeid op hebied van zurg belastieng onderwies catalonië ei zelfs een eihen lokâle reherieng en pelisieorhaân spanje besti uut autonome hemeênschapp n en twi onafankelijke steeën ceuta en melilla in beriek n spanje officieel de miljoen inweuners toch is de bevolkiengsdichteid van spanje mie km toch laeher dan van de are west europese lan n de mensen weun n heconcentreêrd op bepaolde plekken vurral in madrid en an de kust t binn nland van spanje is dunbevolkt in t behun van de twintigsen eêuw teln spanje noh mè miljoen inweuners mè as hevolg van een heweldihen hroei in de jaeren en steeg t antal inweuners veschrikk lijk snel de hroei liep ok totaâl onhelieke an de mihratie en slechs elve van de fuuftig provincies in spanje zag in de jaeren zestig en behun de jaeren zeventig de bevolkieng ofnemen nida de bevolkiengshroei afnam in de jaeren kwam een nieuwe bevolkiengshroei op hang veroorzaakt deur buutenlanse mihranten de miste uut zuud amerika oôst europa noôrd afrika en afrika ten zuuden van de sahara nog steeds is spanje t land mie de hroste antall n immihrant n in vestihen van aolle immihrant n ni de europese unie zen eihen in spanje in spanje worn vee verschill nde taelen esproken mè desondanks is der toch mè nasjonale tael t spaâns dit kan verwarr nd zien mè t zit m der in dan de are vier taelen officiële rehionaole taelen zien de vier rehionaole taelen van spanje zien onofficiële rehionaole taelen zien t arahonees en t asturisch spanje is nogal bergachtig de pyreneen bin t groôste gebergte mar de hoôgste berg leit int zuujen de canarische eilan n bin vulkaonisch groôte delen van het binnenland bevobbeld extremadura bin zoô droôg da ze ok weles alfwoestijn worre genoemd mie irrigaotie probeert spanje landbouw meugelijk te maeken in de droôge gebieden om waeter vast te ouwen bin verscheie stuwmeren angeleid de spaonse economie is flienk egroeid nae mao ok wee aordig int slop eraokt nao de eurocrisis van en een bekende autofebriek is seat opgericht deu franco mie onger meer europees geld bin de leste jaeren vee hoôgesneleidsspoorlijnen angeleid en een uutgebreid snelwegennet spanje is populair vanwege de strangen an de middelanse zeê vooral de canarische eilan n en de balearen bin druk ok madrid en barcelona binne steêd n die vee deu toeristen worre bezocht bekenste gebouwen bin de voebalstaedions het koninklijk paleis en de sagrada famlia int zuujen is vadder t paleis van de moren bie sevilla een belangrieke trekpleister wintersportgebied n bin d r in de pyreneen en aok nog int zuujen een bekende uuting van spaonse cultuur bin de stieregevech n de leste jaeren komt iertegen we vee protest voebal is een populaire sport in spanje de bekenste clubs bin fc barcelona en real madrid het spaonse voebal oort toet de europese top de duven en tortels columbidae zien middelhroôte veugels die an over bieni eêl de waereld voekomm n mè toch vurral in t oriëntaols hebied en australazië de veugels èn een volle bost en een kleine kop een kenmerk van duven is da n ze zonder moeite waeter mie der snaevel op kunn n drienken jonge duven kriehen drienken uut de kroppe duvenmelk duvenmelk is een eiwitrieke kaesachtihe substansie der zien onheveêr soôrten duven duven eetn vurral zaeden fruit en plantaârdihe diengen duven lèn twi witte eiers in een slordig nest van twiegjes die an deur beie ouwers worn uutebroeid tamme duven worn vee ehouwen deur mensen zelfs in t ouwe ehypte wiern der a tamme duven ehouwen in deze tied wiern ze vurral ehouwen voe t vleês t a hol as een delicatesse ok is de duuve bekend as boodschapper bie kokertjes rond der nikke in onder are de tachtigjaerihe oôrlog as lessen wor in deze tied de duuve vee ehouwen voe duvenwedstrijen wibie a de duuve in zò kort meuhlijke tied wee ni ruus mò vliehen in nederland komm n een paer duvensoôrten voe wivan sommihe soôrten die an oôrspronkelijk van varre wig kwamm n mè der eihen hoed anepast ène de stadsduuve is in feite een afstammelieng van de rotsduuve de volhende soôrten komm n dus voe in nederland soria is een spaânse rehio in de autonome rehio kastilië en león de oppervlakte besli km soria is de minst dicht bevolk n provincie van spanje der weun n onheveêr inweuners per vierkante kilemeter van de bevolkieng weun in de oôdstad soria in a de provincie inweuners soria is een vrie onbeteêken nde provincie die a hrens an la rioja zaragoza guadalajara segovia en burgos de provincie is bekend om z n schaepevleês lamsvlees en wossen soria is een poppulair vekansiehebied vanwehe de bossen en de berhen t lih ok in de spaânse oôgvlakte de provincie besti uut hemeênt n de hroste iervan zien almazn in t arâbisch de versterkte plekke is een hemêente in de provincie soria in de spaânse autonome rehio kastilië en león in spanje almazn bevin zen eihen km ten zuud n van de oôdstad van de provincie en km ten zuude n van madrid almazn is de oôdstad van de gelieknaemihe hemeênte en ok van t herechelijke deêl t a dezelve naem draeg der is neffen een kern van diensen vurrral een uutgebreid landelijk ahrârisch hebied binn n de hemeênte almazn bestaen der plekken die an deur de hemeênteraad wor n beheêrd die an de inweuners nie overtreffen dit zien almntiga balluncar cobertelada covarrubias fuentelcarro en lodares del monte y tejerizas vurral de landbouwsector speêl een hroôte rol ok de meubelindustrie speêl in almazn een rol in wier in almazn de vrede eteêkend tussen kastilië en aragón pedro iv bienaem el ceremonioso konieng van aragón en enrique ii van kastilië teêken n t verdrag juan hurtado de mendoza was in de hroste mayordomo bezitter van landhoed van konieng enrique iii konieng enrique de iv van kastilië schoenk um de macht over de stad en maek n um meêster van dezen de rehio was escheien in twi deêl n een territoriâle scheidieng die a beston uut een zeker antal steëen verbon n deur hemeênschappelijke eihenschapp n de twi deêl n bestoengen uut steëen wivan op t platteland en in de berhen de stad wier ereheêrd deur de burhemeêster zes venters hielp n um drie van de klasse van de hidalgo s en drie eêrbiedwaerdihe mensen uut t volk almazn mikken deêl uut van t markiezaât del conde de altamira dit ziende wiern ze verbon n an de reheriengslijn van de hurtado de mendoza s een bekende inweuner van almazn was diego lanez een spaânse jezutische monnik een methezel van den eilihen ignatius van loyola en zen opvolher as heneraâl van de jezueten en ie was eên van de mist belangrieke persoôn n op t concilie van trente ie was heboôr n in almazn en ie studeêr n filosofie an de universiteit van alcal de henares en theologie an de universiteit van paries wir a t en kennis maek n mie den eilihen ignatius in wier t en bevestigd in de kerke van montmartre in frankriek en in wier t en ontbooien ni rome in wier t en als machtènde theoloog ni t concilie van trente estuurd wir a t en deêlnam an de zittieng n en zijn woordje ni voôr n broch vanaf vervieng n san ignacio as heneraâl van de jezueten wir a n in rome tot zen doôd bleef uutblienkers van de romaonse stijl en nie te verheet n de stijl uut de renaissance barok en hotiek in almazn zien almazn mik deêl uut van de rieke en hevarieêrde castiliaanse hastronomie de kok mie zen ball n bloedwossen hroenten en vleês de knoflooksoep de typische somarro van hebakk n keu zò ok t hebakk n lamsvleês de jachtspecialiteit n hebakk n forel en de roôksignaâl n vurmen de hroste kenmerken van deze streek wat a j ok ei eheet n dit verdien den opmerkieng en de hunst op erkennieng de yemas de almazn een uutstekend suukerhoed as dessert van een hoeie maeltied de plekke almazn ken ienkele educatieve centra ok zien der t bioscoop theater calderon t culturele centrum tirso de molina en de aula cultural de san vicente t voetbalteam van almazn is de sociedad deportiva almazn die a verschill nde maelen in de e divisie ei espeêld in wier t antrokkelijke nummer mie de eêste pries van de sorteo extraordinario de navidad verkocht in deze hemeênte de loteriecommissie van almazn verkoch reêksen van de gordo de navidad pries kaertjes die an een pries van miljoen euro vertehenwoôrdihen ze wiern volledig uutverkocht en verdeêld over almazn en de naebie elehen hemeênte berlanga de duero t is den eêste keêr da iemand uut de provincie soria de gordo de navidad win afrikaânse suukerveugels maek n deêl uut van de zangveugels ze komm n allin voe in t zuuden van afrika ze eet n vurral nectar mè ok we insecten die an ze in de lucht vliehend vang n of van de blèrn plukk n ze zien saemen mie de femielje chaetopidae de rotsspriengers heheêl hebon n an zuudelijk afrika suukerveugels zien vrie hroôt wat a kom vanwehe der lange staert bie t ventje kan de staert tot wè twiderde van zen lichaemshewicht beslaene ze èn een brunig veêr nkleêd en een lange snaevel voe t eetn van de nectar zodan ze varre in de bloemen kunn n komme der tonge mie een kwastvurmihe punt verhemakkelijk t eetn van de nectar nog meêr suukerveugels leven in struukhewas en veln mie rooibos de protea een dominante plante in t rooibos verstrekt de suukerveugels nectar biedt een schuulplekke en lever nestmateriaol suukerveugels bouw n een komvurmig nest van twiehen en ar plantaârdig materiaâl in de vurke van een takke ierin worn twi eiers eleid oewel an ze meêr op honiengzuugers lieken zien ze toch meêr verwant mie de honiengeters der zien slechs twi soôrten afrikaânse suukerveugels naemelijk de zijdestaert hypocolius ampelinus is de enigse soôrt uut de femielje hypocoliidae de zijdestaert broei in irak pakistan iran en turkmenistan de zijdestaert overwinter bie de rooie zeê zelfs tot in sudan op t arabisch schiereiland tot an de perzische holf en west india de zijdestaert is ok zeldzaem an de oôstelijke middelandse zeêkust de zijdestaert is vurral te ziene is struukhewas tuunen en palmboôm n zijdestaerten leven vurral van bessen viehen daodels ok eetn ze insecten en are onhewervelden der nest wor deur beie ouwers emikt verborhen in de struuken ze lèn tot eiers de jonge zien heêlbruun van kleure buuten de broedtied om leven ze in kleine hroepjes de ventjes van de zijdestaert zien ehaâl bruunhries mie een zwart masker rond der oôhen wat an de wuufjes missen zijdestaerten èn een vrie dikke snaevel en een zwarte punt an de staert ze lieken op de zijdevliehenvangers wibie an ze saemen mie de pestveugels soms worn inedeêld ok wor ezeit an ze verwantschap èn mie de buulbuuls zijdestaerten zien standveugels of korteafstandstrokkers ze zien nie zeldzaem de bastaerdhoniengveugels zien een femielje uut de orde van de zangveugels die an voekomm n van tropisch zuud azië en zuudoôst azië tot india en de filippijn n bastaerdhoniengveugels leven in paertjes of kleine hroepjes in tuunen boômen en struukhewas t zien kleine en over t alhemeên saai hekleurde veugels allin de ventjes van sommihe soôrten zien fel hekleurd ze èn een kromme snaevel een korte staert en lange buustong n dit is voe t eetn van nectar te verhemakkelijk n ok eetn ze vee bessen spinn n en are onhewerveln bastaerdhoniengveugels zien belangriek voe t verspreien van de zaeden van planten wiran bessen an zitt n bastaerdhoniengveugels bouw n een buudelvurmig nist van plantemateriaol en spinnewabben dit nest wor an de takken van een boôm ebouwd zoda t er een angn d nist ontsti der zit mè inhang in t broedsel besti uut twi tot vier eiers de bastaerdhoniengveugels bestaen uut twi heslachten en onheveêr à soôrten naemelijk de femielje van de ossenpikkers buphagidae besti slechs uut twi soôrten die an beie in afrika ten zuuden van de sahara leven ze wiern eêst inedeêld bie de spreêuwen sturnidae mè bleken een totaâl are femielje te wezen de twi soôrten ossenpikkers èn beie een bruune staert en veêrnkleêd en een helihe buuk ze zien middelhroôt en èn sterke poôten zodan ze vee hrip ène de twi soôrten ossenpikkers verschill n van mekaor in de kleur snaevel de een ei een hele en de are een rooie snaevel ossenpikkers leven in oop n hebieden as savannes ossenpikkers broeien in hoôlen wiran ze een nist bouwen hemikt van de aeren van der hastheêld ze lèn twi tot drie eiers de naem ossenpikker is logische te verklaeren ossenpikkers vin n der eetn vurral teken en are parasieten op den uud van zoogdieren ze eten vurral larven deze symbiotische relatie wier vaâk edocht as ziende mutualistisch echter t favoriete eetn van ossenpikkers is bloed ze vang n de teken die an volezohen zitt n bie bloed en ze pikken ok de won n van de zoogdieren oop n zodan der meêr parasieten in komm n en dus de zoogdieren vee vatbaerder voe ziektes worn iermie is dus bewezen da de relatie tussen de ossenpikkers en de zoogdieren nie mutualistisch is mè hedeêltelijk symbiotisch en parasitair de femielje van de ossenpikkers besti uut de volhende twi soôrten pitta s zien een femielje uut de orde van de zangveugels passeriformes de miste pitta s komm n voe in tropische azië en australazië een klein antal soôrten kom voe in afrika de naem pitta kom uut t telugu t a hesproken wor in andhra pradesh in india pitta is den alhemeêne naem in deze tael voe een kleine veugel pitta s zien middelhroôte veugels die an overwehend op de hrond leven ze èn dan ok stevihe poôten een korte staert en een stevihe korte snaevel der kop is relatief hroôt en z èn een korte nikke ze zien bieni allemille fel hekleurd bie sommihe soôrten zien t ventje en t wuufje helieke hekleurd bie aore zien ze verschill nd hekleurd pitta s worn tot cm lang ze leven in natte tropische rehenwouden bamboebossen boslanschapp n of manhroven wiran ze vruchen wurmen insect n en are onhewurvelden eetn ze leven tot op oôgten van meter ze leven solitair overdag op de bodem en s nachs vliehen ze in de boômen om te slaepen ok wunnir an ze ziengen om buvobbeld der territorium af te baeken n vliehen ze in de boômen vee soôrten zien trekveugels tiedens de trok zien ze dan ok te ziene in tuunen dicht bie uuzen an t ènde van de rehentied behunn n de pitta s te broeien in deze tied is der oôdvoedsel insecten talrieke dus is t er vee eetn voe de jonge pitta s zien monohaâm in de meêr hematihde zoônes wir a nie direkt spraeke is van een rehentied plant n de pitta s der eihen voe in de zeumer bie sommihe soôrten ou t ventje een baltsdans wibie a n zen kleurihe bost lit ziene an t wuufje en ohe sprongen mik t nist wor in een struuke of tussen de wortels van een boôm emikt tot op een oôgte van meter t nest is emikt van plantaordig materiaol ierin worn twi tot zeven isabelkleurihe eiers mie pèse vlekken eleit ni tot daehen komm n de jonge die an deur beie ouwers worn uutebroeid uut t ei ni tot daehen verlaeten ze t nist winae an ze deur de ouwers nog tien daehen evoerd worn gabon is n land in westcentraol afrika an de holf van guinee gabon deêl zen hrenzen mie equatoriaol hunea kameroen en congo brazzaville t land is onafankelijk van frankriek sins auhustus den oôdstad en ok de hroste stad is libreville gabon is eên van de meêr welvaerende lan n van afrika gabon lig an den atlantischen oceaon an de holf van guinee den eêle kustlien van gabon besli km vadder tel de hrens mie kameroen km die mie equatoriaol hunea km en die mie congo brazzaville km gabon kan ondeverdeêld worn in drie rehio s de vlakt n bie de kust die an uuteênloôpen van tot km vanaf de kustlien de savannes in t oôssen en de berhen de hebergt n van gabon zien t kristalhebergte ten noôrdoôssen van den oôdstad libreville en t chaillu massief in t midd n van t land t oôgste punt van gabon de mont iboundji m lig ok in t chaillu massief vuuventachentig percent van gabon besti uut tropisch rehenwoud de langsen rivier de ogooué is kilometer lange vadder is gabon rieke an vee hrondstoffen wironder magnesium iezder houd en uranium de oorsproenkelijke beweuners van gabon zien de pygmeeën zie zien de kleine beweuners van de dicht beboste tropische rehenwoud n in de vuuftien n ieuw kwamm n den eêste europeanen ni gabon t waern de portuhezen die an as eêssen in gabon ontdekk n zie haven gabon ok der naem die a voekom uut t portuhese woôrd gabo wat a zoiets as cabine beteêken t verwies ni de vurm van t estuaorium bie libreville de fransen ontdekkiengsreiziher pierre savorgnan de brazza bezoch in gabon en congo brazzaville wibie a t en de stad libreville stichen laeter wier um ok de koloniaole gouverneur destieds leven ienkele bantu hroep n in t uudihe gabon wat a in bie frankriek wier ineliefd in wier gabon eên van de territoria van frans equatoriaol afrika een federatie van franse kolonies die a standieuw tot op auhustus wier eêl frans equatoriaol afrika onafankelijk den eêssen president léon m ba wier bevestigd in mie bongo ondimba as vice president die a ni de doôd van m ba in zellef president wier gabon ei een vreêt werm en vochtig tropisch klimaot in de rehenseizoen n val t er vee rehen de hemiddelde temperatuur lig rond de hraden t jaer in gabon kan worn onderverdeêld in de volhende seizoen n feberwari tot april lang rehenseizoen meie tot september lang droôg seizoen oktober tot november kort rehenseizoen december tot jannewari kort droôg seizoen gabon tel miljoen inweuners de bevolkieng besti uut feêrtig verschill nde etnische hroep n wivan de miste van oorsproeng bantu volker n zien de hroste etnische hroep n zien de nzebi de fang de adouma de myene de eshira en de okande wir a vroeher wier edocht dan de fang de hrossen was bliek uut recent onderzoek da dit nie klop en da de bandjabi ok wè nzebi de hroste etnische hroep is de etnische hroep n zien minder escheien as in de are afrikaonse lan n mede deurdan ze allemille dezelven tael frans spreekn ok noe nog weun n der meêr as franse in gabon percent van de bevolkieng onheveêr tot mensen beoor tot de pygmeeën de oôrspronkelijke bevolkieng van gabon gabon is eên van de dunstbevolkte lan n van afrika en as hevolg van werktekort komm n weinig mensen in gabon weun n volhens de hrondwet van is gabon een presidentiële republiek mie hroôte bevoegdeeën voe t staetsoôd de hrondwet wier op feberwari opesteld en in maerte wier t en anepast bie dezen anpassieng wier onder are ekeek n ni betere mensenrechen de president wor ekozen voe zeven jaer ie ei t recht om t parlement t ontbin n ministers te benoem n en te ontslaene en die ei ok nog de functie as opperbevel ebber van t leher den uudihe president is el hadj omar bongo ondimba die a reheer sins en dibie de langszitt nde president van afrika is ie wier verkozen op november tot een nieuw n zevendejaerstermijn in totaâl kreeg en van de stemm n de leeftied om te stemm n in gabon is jaer de partij van ondimba de democratische partij van gabon ei van de zetels van t parlement de premier is jean eyeghe ndong de wethevende macht lig in gabon bie den leed n van t parlement ok is der een senaât t a leed n tel die an elke jaer worn ekozen vanaf april besti t er in gabon een meêrpartijenstelsel in gabon voe eên was allin de pdg parti démocratique gabonais toe estaene are partij n in gabon zien de miste inweuners van gabon onheveêr van de bevolkieng is christen iervan is t hroste hedeêlte onheveêr roôms katholiek en de rest is protestants bieni ang nog de tradisjonele ineêmse relihies an t zohenaemde animisme wironder president ondimba is moslim de officiële tael van gabon is frans heschat wor da van de bevolkieng in staet is om frans te spreek n en een derde van de mensen praot frans as moedertael der bestaen onheveêr feêrtig dialect n de dialect n fang en pounou worn esprook n in t zuuden myéné an de kust téké in t zuudoôssen en kota in t noôrn in wiern op t voestel van zitt nd president ondimba nationaole park n opericht verdeêld over aol de provincies deze nationaole park n beslaen van t totaole oppervlak van gabon deze nationaole park n zien de volhende op volhorde van oppervlakte gabon stel zen hrenzen nie aelemille oop n voe toerissen omda t land hin massatoerisme wens wat a slechte invloeien zou ène op t milieu en specifieke cultuur n toch werk t land ard an t toerisme op hebied van kwaliteit en beschermieng van de natuur in wil gabon een permanente rol ène binn n t afrikaonse ecotoerisme de belangriekste reeën voe toerisme in gabon zien de tropische rehenwouden de wilde beêsten op de savannes en de tropische stran n eên van de bekenste gabonese beêsten is de gabonadder bitis gabonica gabon is eên van de welvaerender lan n van afrika t inkomm n per oôd in gabon is vier keêr zo hroôt as t hemiddelde van de lan n in afrika ten zuuden van de sahara voe t hroste deêl is dit te dank n an t delven van aordolie in de holf van guinee gabon is ok voe een hroôt deêl afankelijk van de delvieng van hrondstoffen t land is onder are exporteur van stoffen as magnesium iezder en out de uraniumproductie is in stille ezet vanwehe de hroôte concurrentie op de waereldmart der zien plann n de productie wee te heropen n gabon ei een klein militair orhaon wat a besti uut man personeêl onderverdeêld in t leher de marine de luchmacht de gendarmerie en de nationaole pelisie de gabonese striedkrachen zien etraind defensief te andeln en der eihen nie anvall nd op te stell n de president ei beschikkieng over een man tell nde bewaekieng gabon wor onderverdeêld in provincies en departement n de provincies zien de volhende afghanistan officieel in t pathaons en in t daorisch ofwè den islamitische rippubliek van afghanistan is n land op de hrens van west midd n en zuud azië t hrens in t oôssen an pakistan in t zuudwessen an iran in t noôrdwessen an turkmenistan in t noôrn an oezbekistan en ok een hedeêlte an china den oôdstad en ok de hroste stad van afghanistan is kabul afghanistan is n lan din centraol azië en t hrens an de ierbovenhenoemde lan n t land tel vele oôhe berhen en t lig ok in t noôrdoôstelijke hedeêlte van t oôhland van iran den oôgsen bergtoppe is de hindoekoesj mie meêr dan meter neffen berhen tel t land ok vee vruchbaere valleien en vlakt n in t zuden van t land lihhen de woestijn n hierin lihhen onder aore de rehio s seistan en rehistan in t noôrn lihhen onder aore de oôglan n van badakhshan en t afghaonse turkestan in t land zien ok eênihe rivier n te vin n die an deur t centraole bergland loôpen of over de vlakt n stroômen in t noôrn stroôm de koendoez in t oôssen de kabul mie ienkele zierivier n dervan in t wessen de hariroed en de helmand in t zuden lihhen hin rivieren dit hebied is hroôtendeêls woestijnachtig ienkele hroôte steeën in afghanistan zien afghanistan ei een roerihe heschiedenisse t ei te maeken ehad mie vee invall n deur onder aore de perzen macedoniërs arabier n turken en monhoôln ze vurmen een zwak heheel omdan ze pas sins een vereênigd afghanistan hoengen vurmen deur de saemenvoehieng van aolle aghaonse stamm n in bie den inval van de vereênigde staeten op der zoektocht ni osama bin laden wier de toen eêrsende talibanreherieng ofezet en in wier ok een nieuwe hrondwet inesteld een nieuwe reherieng onder leidieng van den uudihe president hamid karzai wier anesteld ok is sins den isaf anwezig is afghanistan en der zien sins nederlanse troep n heleherd in de kamp n tarin kowt en deh rawod afghanistan ken verschill nde bevolkiengshroep n wivan de hrossen die van de in t centraole hedeêlte weun nde afgaonen ok wè pathaonen is in t centraole en noôrdoôstelijke hedeêlte weun n tadzjiek n in t noôrn de oezbeek n en langs de hrens mie turkmenistan leven nomaodische turkmeen n ok leven der de hazari in t centraole oôgland en de beloetsji in t uterste zuden vadder zien der nog de aimak nuristani en de kirhiezen de miste afghaonen zien moslim wivan een hroôte meêdereid soenniet en onheveêr miljoen wivan hoofdzaekelijk hazari sji iet de sociaole levensomstandighee n in afghanistan zien ronduut slecht op de secundaire school n wor slechs van de vrouwen ineschreven de totaole heletterdheid bedraeg in was van de vrouwen analfabeet van de school n is beschadigd beschik mè over schoôn waeter en nog gin beschik over acceptabele hyhiëne deur de slechte levensomstandigee n sturf van de kinders voe der vuufde levensjaer op de kinders sturf a voe der eêste jaer vanwehe ondervoedieng en ziektes der worn verschill nde taelen hesproke wivan daorisch afghaons perzisch en pashtu de twi mist hesproken taelen zien aore taelen zien beloetsji oezbeeks en turkmeens sins den ofzettieng van de taliban is der binn n de politiek van afghanistan vee ewiezigd in kwam der een nieuwe hrondwet opesteld deur de lee n tell nde loya jirga ok is der noe spraeke van een presidensjeel systeem mie twi vice president n daorisch en pashtu heln noe as offisjele tael de reheriengsleider en staetsoôd is hamid karzai afghanistan is een erm land mie een bnp per oôd van toet per jaer economische acitiviteit n bestaen vurral uut akkerbouw en veeteêlt afghanistan is vurral bekend om zen opiumteêlt in produceern afghanistan ton opium en t is dibie varruut de hroste opiumproducent van de waereld voe de talibanreherieng was t antal zelfs nog oôher mè noe wor ok deur de reherieng karzai eprobeerd de opiumproductie te stopp n mè bie hebrek an alternatief wil dit nog nie lukk n de munteêneid van afghanistan is de afghani afn eên afghani was in oktober in voern afghanistan voe miljoen uut wironder opium wolle ketoen lapis lazuli en tapijt n deze product n wiern uutevoerd ni india pakistan de vereênigde staeten t vereênigd konienkriek denemarken en finland tevens wier der voe miljard inevoerd oôdzaekelijk aerdolieproduct n en levensmiddeln uut lan n as pakistan de vs duutsland en india afghanistan ei een continentaol steppeklimaot t hroste hedeêlte van t land is droôhe der is spraeke van eête droôhe zeumers en kouwe winters rehen val oôdzaekelijk in de centraole berghebied n en in t oôssen in t zuden en in t uterste noôrn heêrs een woestijnklimaot afghanistan wor inedeêld in provincies albanië albanees shqipëria officieel de rippebliek albanië is n land in t wessen van de balkan den oôdstad is tirana albanië hrens in t noôrn an montenehro en servië in t oôssen an noôrd macedonië en kosovo en in t zuudoôssen an hriek nland in t wessen hrens t et an de adriaotische en de ionische zeê albanië is een van de ermere lan n van europa in albanië leven in de tied van de ouwe hriek n de illyriërs en de thraciërs en laeter kwamm n ze onder t bewind van de romein n de byzantijn n en uutèndelijk de ottomaonen albanië was eêuwenlange een uut oek van t ottomaonse riek en in wier albanië onof ankelijk in wier albanië bezet deur beie oesteriek honharije en bulharije respectievelijk in t noôrn en t oôssen van t land en behon montenehro de stad shkodër te belehern in waeren aole volkern as lessen de italiaonen wihetrokk n en in wier albanië een rippebliek in wier t een konienkriek en dit duurn tot den italiaonse beleherienge in van tot was albanië een satellietstaetje van de sovjet unie in brak albanië mie t warschaupact en sloot t et een bondhenootschap mie china en t land wier communistisch pas in kwam der een democraotie in albanië albanië is een balkanland en lei in een vrie woest en berhachtig hebied t oôgste punt is de korab m vlakbie de hrens mie macedonië de kussen an de adriaotische zeê bin vruchtbaer albanië ei een mediterraon klimaot mie eête en droôhe zeumers en milde natte winters der bin ienkele rivier n in albanië die an mistied onbevaerbaer bin dit bin de volhende een derde deêl van albanië besti uut bos en moeras nog een derde deêl besti uut weie en een vuufde is hecultiveerd lanschap hroôte steeën in albanië bin mede deur t onherbergzaeme hebied is de bevolkieng in albanië weinig verscheien van de bevolkieng is etnisch albanees is hrieks en ok zien der siheuners de bevolkieng is overwehend islamitisch of athestisch is albanees orthodox en roôms katholiek pas vanaf zien kerk n en moskee n toe estaene de albanese bevolkieng hroei t snelste van ael europa ok buten albanië zien vee albanezen te vin n onder are in kosovo en servië van de mann n en van de vrouwen in albanië is analfabeet de officiële taele van albanië is albanees ok worn macedonisch en hrieks esproken ten noôrn van de rivier de shkumbin wor t gehische dialect esproken ten zuden t toskische dialect albanië is een van de ermste lan n van europa en van de werkènde mensen werk in de landbouw in de diensensector werk slechs een klein percentaoge mensen in albanië hel een oôg werkeloôseidsciefer oewel a dit sins den overhang van planeconomie ni markteconomie sterk is edaeld voeheen was aolles staetseihendom mè sins is dat eprivatiseerd vanuut albanië worn onder are product n as tarwe petaoten en ketoen verandeld en ok vee delfstoffen as koper olie bauxiet en aordhas de belangriekste handelspartners van albanië zien italië duutsland macedonië en hriek nland de munteêneid is de lek all verdeêld in qindarta lek is onheveêr albanië is onderverdeêld in prefectuur n die an op ulder burte wee onderverdeêld zien in district n de prefectuur n zien t udihe politieke systeem van albanië is een rippebliek mie kaemer wivan de leed n deur t volk voe vier jaer worn verkozen de president wor voe vuuf jaer deur t parlement verkozen de premier wor deur de president anesteld den udihe president van albanië is bamir topi t wehennet van albanië besli km iervan is km heasfalteerd in wiern drie nieuwe snelwehen aneleid noôrd zuud van hani i hotit ni sarandë oôst west van bilisht ni durrës en van durrës ni kukës t spoôrwehennet van albanië meet km spoôr mè de staet van de spoôrwehen is slecht ok is der in tirana de tirana rinas mother teresa luchtaeven en tevens is der kukës airport verbindiengen per veerboôt zien der vanuut sarandë ni korfu vanuut durrës ni bari italië en vanuut durrës of vlorë ni brindisi italië de gurneys sukerveugel promerops gurneyi is eên van de twi soôrten afrikaânse sukerveugels promeropidae die an allin voekomm n in zudelijk afrika de gurneys sukerveugel kom voe in zuud afrika swâziland lesotho zimbabwe en mozambique de gurneys sukerveugel is nie te vinn n in t uterste zuden van zuud afrika de gurneys sukerveugel leef vurral in subtropische of tropische bossen vurral droôhe bossen droôhe savann n en hebied n mie mediterraonse vehetatie ok de gurneys sukerveugel kom net as de kaâpse sukerveugel in de buurte van protea s voe gurneys sukerveugels èn een lange staert bie hele tupjes op t leste een hele stuut en een lichthele buuk en kele der bost en krune zien roôd de rik de staert en de kaeken zien onopvall nd bruun ze èn ok een lange snaevel voe t eetn van de nectar den afrikaonse naem voe de gurneys sukerveugel is rooiborssuikervoël palau is n eilan nstaet in de hroôte oceaon t lig in t waerelddeêl oceanië in de rehio micronesië palau lig in t uuterste wessen van de eilan nhroep de carolinen en t totaole oppervlak besli onheveêr keêr de hroôtte van washington d c palau lig ten oôssen van de filippijn n ten noôrn van indonesië en nieuw guinea en ten wessen van micronesia palau mik onderdeêl uut van de rehio micronesië dat a besti uut een hroôt deêl van oceanië en t lig in t uuterste wessen van de eilan nhroep de carolinen palau besti uut meêr dan eilan n wivan onheveêr eilan n beweund zien de eilan n zien mistal atollen van koraelkalk die an ienkele meters boven de zeêspiehel uut lihhen t hroste eiland is babeldaob dat a km hroôt is t eiland vurm van t totaole oppervlak van palau de mist bevolkte eilan n op palau zien babeldaob peleliu koror en angaur de eêste drie lihhen in t zelfde rif angaur lig meêr ni t zuuden twiderde van de palauaânen leef op koror ten wessen van koror lihhen de rock islands een hroep van plusminus onbeweunde eilan n ten noôrn van koror lig de koraelatol kayangel ok is der nog een hescheien hroep van zes eilan n de zuudwesteilan n kilemeter verwiederd van den oôdhroep eilan n van palau op de zuudwesteilan n bevin n zen eihen de staeten hatohobei en sonsorol t terrein van palau varieer van t oôhe eiland babeldaob toet de laehe koraeleilandjes die an mistal omriengd worn deur koraelriffen t oôgste punt van palau is de mount ngerchelchauus op babeldaob mie een oôgte van meter palau beschik over een antal hrondstoffen as goud mineraelen en ok out as hevolg van illehaol vissen mie dynamiet milieuvervuulieng en de stiehieng van de zeêspiehel wier op november deur president tommy e remengesau een plan opesteld wat a van de kustwaeters en van de bossen in mò ouwe ok micronesia de marshalleilan n guam en de noôrdelijke marianen doen ier an mee are bedreihiengen voe palau zien onder are vulkaonische activiteiten aerdbeviengen en tropische sturmen palau ei een vochtig tropische klimaot per jaer val tot mm neêrslag en de hemiddelde temperatuur over t aele jaer is hraden celsius neêrslag val t aele jaer deur mie pieken in juli en oktober t hemiddelde luchvochtigeidspercentage is van juni tot december kunn n der tyfoons voekomm n de eêste palauaânen kwamm n uut australië polynesië en azië zie kwamm n tussen en voe christus ni palau en vestih den der eihen dizò ze leven in n ontwikkeln matrilineaire hemeêmnschap die a ni alle warschienlijkeid afstam uut java wir an sommihe van de eêste palauaânen ok zeker vandaene kwamm n land held en titels wiern overedrohen binn n de vrouwelijke lien van de heneraotie der was op bepaelde plekken ok spraeke van een patrilineaire saemenlevieng hentroduceêrd vanuut t japanse keizerriek de eêste europeaon in palau was den spaânsen ontdekkiengsreiziher ruy lópez de villalobos in palau was iermie in van de leste lan n in de hroôte oceaon t a wier ondekt mede deurdan zelfs omlihhende eilan n soms nie van t bestaen van palau ofwissen andelsrelaoties wiern vurnaemelijk onderouwen mie java en yap de naem palau wier in eheven deur den iengelse kaptein henry wilson die a schipbreuk lee op t eiland ulong palau maeken toet tiedens den spaâns amerikaonsen oôrlog deêl uut van spaâns oôst indië en wier vanuut de filippijn n ereheerd in lieven duutsland ienkele eilan n in winae a paus leo xii de spaânse claim op de eilan n lehitimeern in wiern nae t verlies van spanje in de spaâns amerikaonsen oôrlog de eilan n in t duuts spaânse verdrag an duutsland verkocht in viel japan palau binn n en nam de eilan n formeêl over nae de twidde waereldoôrlog onder t verdrag van versailles tiedens de twidde waereldoôrlog in vurral wier evig evochen tussen de amerikaonse en japanse striedkrachen wat a uutliep op hroôte verliezen an beie kant n en den amerikaonsen overwinnieng nae de twidde waereldoôrlog reheern de vs palau voe de vn omda t et toen een zohenaemd speciaol territorium van oceanië was in wier tehen een ansluutieng bie micronesia estemd vanwehe hroôte culturele verschill n en nae een periode van turbulentie wibie a president haruo remeliik in wier eliquideerd en president lazarus salii in zelfmoôrd plehen stemm n palau voe den onafankelijkeid die a uutendelijk op meie wier verkrehen de bevolkieng van palau besti uut bieni mensen van wie palauaânen aziaten van wie oôdzaekelijk filippijn n en europeaonen van de bevolkieng weun in de stad koror op koror eiland de bevolkieng van palau hroeien in mie de kindersturfte is levendheborene de levensverwachtieng voe venters is jaer en voe de wuuven jaer de officiële taelen van palau zien palauaâns en iengels op angaur zien ok japans en angaur officiële taelen wineffen a op hatohobei tobiaâns en op sonsorol sonsorolees wor esproken de mist hesproken taelen zien palauaâns iengels japans en as viern de nie officiële tael wikang filipino de palauaânse politiek berus op die van een presidentiële democraotische rippebliek de president van palau is oôd van de staet en oôd van t parlement der is spraeke van een meêrpartijenstelsel de uutvoerende macht lig bie de reherieng de wethevende macht lig bie de reherieng en t palau nationaol conhres de rechsprekende macht is van beie onafankelijk op november wier tiedens de presidens en parlementsverkieziengen tommy e remengesau mie van de stemm n verkozen tot president de vice president wier camsek chiu de economie van palau berus vurral op toerisme visserie en landbouw toerissen komm n ni palau om te duken en snorkel n in de prachtihe onderwaeterwaereld van de palau eilan n de rock islands en de floating garden islands ten wessen van koror in arriveern toerissen en zakelui op palau palau is financieel sterk ofankelijk van de vs t bnp per oôd van palau bedraeg us jaerlijks wor voe us hemporteerd importproduct n komm n vurral uut de vs guam japan singapore en korea vurral mesines olie en metaâl worn emporteerd t totaole exportbedrag bedraeg us eëxporteerd wor vurral ni de vs japan en singapore exporthoederen zien onder are tonijn kopra schaeldieren kledieng en kokesneuten in juli wier palau micronesia air opericht die a vlieg ni yap guam micronesia saipan australië en de filippijn n op palau zien der drie luchtaevens wivan a t er internationaol is palau international airport vlieg direct ni guam taiwan en de filippijn n de are twi luchtaevens in t land èn beie oneplaveide start en landiengsbaenen palau wor bevlohen van de volhende bestemmiengen en deur de volhende maetschappijen op palau bevin n zen eihen hin spoôrwehen en van de km weg oneplaveid de maximaole sneleid op palau is km h men rie rechs taxi s zien allin beschikbaer in koror transport tussen verschill nde eilandjes is allin meuhlijk deur middel van privéboôtjes palau nam in voe de twidde keêr deêl an de olympische zeumerspeeln t ei nog nooit medailles ewonn n palau is verdeêld in zestien staeten toet hemeênten enoemd iervan lihhen tien staeten op t eiland babeldaob de bevolkieng op palau is overwehend christelijk iervan is katholiek en protestants van de bevolkieng be oor tot de zevendedagsadventissen is jehovahetuuhe en be oor tot de mormonen ang nog de traditionele palauaânse modekngei relihie an ang overihe relihies an ei hin relihie sins a palau onafankelijk is ei t land diplomatieke relaties aneknopt mie een antal lan n wivan vee van zen pacifische buurlan n palau is sins december toe etreeën tot de vn en is ok lid van ienkele are internationaole orhanisaties op de rock islands en are natuurhebied n van palau zien plastic zakk n verbood n toerissen die an plastic zakk n ni palau meeneem n mon dollar per mee enoom n zak betaelen zò will n ze den onderwaeterwaereld van palau mie zen prachtihe koraelen voe afval bescherm n palau ei ienkele feêstdaehen georhië is een land in de kaukasus t a voe een stik in europa lig en voe een stik in azië dibie is t et een zohenaemde transcontinentaole staet georhië hrens in t noôrn an rusland in t oôssen an aâzerbeidzjan in t zuuden an armenië en turkije en in t wessen an de zwarte zeê georhië is hericht op europa is lid van de raed van europa en voel zen eihen dan ok een europees land georhië is eên van de kaukasus lan n en wor in t noôrn dan ok behrensd deur t hebergte van de kaukasus den oôgsen berg van georhië is de sjchara m georhië wor in twi elten edeêld deur de likhi bergkeet n en t minder berhachtihe zuud georhië besti uut lavaplateaus mie ouwe vulkaânkehels are berhen as de sjchara in georhië zien onder are de janga m de kazbek m en de tetnuldi m de totaole hrenzen van georhië zie ierboven beslaen km wivan a km an de zwarte zeê hrens de overihe km hrens an de lan n rusland aâzerbeidzjan armenië en turkije georhië ei over t alhemeên een subtropisch klimaot mè an de elliengen en op de oôgtes van de kaukasus is t vee droôher en eêrs t er een steppeklimaot de langste rivier n die an deur georhië lope zien de volhende der is mè weinig waeter in georhië der zien allaenig ienkele meren en t waeter van de zwarte zeê de hroste meren van georhië zien de volhende georhië ei te kamp n mie verschill nde milieuprobleem n as luchtvervuulieng in zuud georhië vurral rond de stad rustavi waetervervuulieng in de zwarte zeê en de rivier de kura en bodemverontreinihieng in t land deur zwaere chemicaoliën toet maekende georhië deel uut van de sovjet unie in kreeg ut mee rusland an de stok de huujige president is micheil saakasjvili z n zeeuwse vrouwe iet sandra roelofs uut terneuzen malta is een dwergstaet in de middellanse zeê die a besti uut de eilan n malta gozo comino en de onbeweunde eilan n cominotto filfla filfoletto manoel eiland de fungusrots en de saint paul s eilan n malta is n rotsachtig eiland bestaende uut kalkstien in t min n van de middellanse zeê mie weinig bossen en zò t eiland is vrie kael en t lop of van t noôrdoôssen ni t zuudwessen in tehenstellieng tot wat a j zou dienken voe een eiland zien der mè weinig en kleine stran n de kust besti voe een hroôt deêl uut rotsen in t noôrdwessen zien ienkele zandstran n te vin n de totaole kustlien van malta besli km malta ei vee kaoitjes en inamm n over de lengte van t eiland lop een diepe vallei op gozo t twidde eiland van de rippebliek malta is t zelfde lanschap te vin n tot de vallei toe die a t eiland deursnie gozo is een wat ruuher eiland en der is ok meêr behroeiieng malta lig km ten zuuden van sicilië italië ten oôssen van tunesië en ten noôrn van libië de drie hroste eilan n van de rippebliek malta zien malta gozo en comino de rest van de eilan n zien onbeweund de eilan n èn vee kaoien die an de aevens hoed beschermen t oôgste punt van malta is ta dmejrek op meter der zien hin rivier n of meren op malta malta ei een mediterraons klimaot mie werme droôhe zeumers en zochte natte winters der zien feitelijk mè twi seizoen n op malta de zeumer en de winter wideur an der vee toerissen komm n echter in de lente kunn n der soms ok sterke zeêwin n waoien de beschikbaereid van waeter op malta is een probleem dideur bestaen der onderwaeterreservesoirs mie vers waeter dat a lop deur een systeem van waetertunnels hemiddeld meter onder de hrond ni de uuzen t miste waeter t wor bruukbaer emikt deur ontziltieng in jannewari wier malta verkozen as t land mie t beste klimaot in de waereld de laegste temperatuur op malta wier emeten in jannewari c den oôgsen temperatuur c wier emeten in auhustus sneêuw is vreêt zeldzaem op malta volhens nurmaole maetstaeven bestaen der op malta hin steeën mè der zien wè durpjes die an tiedens den eêrschappij van de maltezer orde den anduudieng citt ekrehen ène dit zien de volhende malta ei onheveêr maltezen mè is iermie toch eên van de lan n van de waereld wir aon de mensen t dichst op mekaor weun n op t eiland komm n t aele jaer deur ok vee toerissen ruum een miljoen per jaer wat a t et ok druk mik neffen de etnische maltezen is de hroste bevolkiengshroep die van de iengelse de twi offisjele maltese taelen zien t maltees en t iengels t maltees kom van n araobisch dialect benvloed deur de saraceen n mè is ok vee benvloed deur t italiaons maltees is den eênigste semitische taele die a in t latiense schrift wor eschreven t is de moerstaele van de miste maltezen toet was ok italiaons op malta n offisjele taele de staetsrelihie van malta is t roôms katholicisme zo n van de bevolkieng is katteliek wat a t land toet eên van de mist kattelieke lan n ter waereld mik baerland is een klein durp in de hemeênte bossele in a t durp inweuners baerland leit km ten oôssen van middelburg den oppervlakte van t durp baerland besli onheveêr km tot was baerland een aparte hemeênte een bekend hebouw in baerland is t slot baerland dit lig min n in t durp achter de kerke allin de hracht de muur n en t koetsuus staen nog mè overènde buuten baerland ei an de weg ni ouwelande nog de fundament n van t kasteêl ell nburg t a stam uut de middeleêuwen tiedens een sturmvloed in de e eêuwe wier kasteêl ell nburg verwoest even ten zuuden van baerland lig een camping die a t durp ok een overdekt zwembad bie de parazoa ofwè de parazoën zien onderdeêl van van de drie onderriek n van t riek animalia de beêsten de voôrouwers van de parazoën zien de choanoflagellata die an verschill n dirin da n deze hin hediffensjeerde cell n èn en da n de parazoën macroscopisch zien tot de parazoa be oôr mistal alleên de stamme van de sponzen de porifera de parazoën zien allemille beêsten zonder hedifferensjeerde weefsels en z èn dus ok hin spier n en zenuw n ze kunn n reaheer n op der omhevieng deur afzonderlijke cell n tot de parazoa be oôrn soms ok de plakbeêstjes de placozoa de parazoën bestaen uut totaâl soôrten de lerven zien planktonisch de sturmmeêuwe larus canus is een veugel uut de femielje van de meêuwen laridae de sturmmeêuwe liek op de kolle mè ei hroenihe in plekke van rooie poôten en een hele snaevel zonder rooie vlekke ok ei de sturmmeêuwe in plekke van hele zwarte oôhen de sturmmeêuw is in iets mindere maete een vuulniseter as de kolle en kom ok meêr an de kuste voe op de wadd neilan n kom de sturmmeêuwe t aele jaer voe en an de rest van de nederlanse kust allênig in de winter sturmmeêuwen broeien aoltied in de buurte van waeter of moerassen wir an ze een nist maeken in een boôm of op de hrond ze broeien in kelonies die an kunn n oploôp n tot paertjes der worn tot drie eiers eleid die an uutkomm n nae daehen en de jong n vliehen uut nae daehen sturmmeêuwen zien alleseters de totaole populatie wor eschat op miljoen wivan in europa de rest kom voe in noôrd en oôst azië alaska en canada ebroed wor allaen in noôrd europa noôrd azië en t noôrdwessen van noôrd amerika de sturmmeêuwe kan onderverdeêld worn in ondersoôrt n naemelijk de volhende de femielje van de keerkriengveugels phaethontidae is een femielje van zeêveugels die an t aele jaer op zeê zitt n en allaen in de broeitied an land komm n om te broeien keerkriengveugels vliehen vaok oôhe in de lucht van wiruut an ze zoeken ni vissen en ienktvissen die an onder t oppervlak zwemm n ze vang n der proôie mie een stoôtduuk keerkriengveugels zien onheveêr tot cm lange en èn een spanwiedte van tot cm lange ze wehen tussen de en hram aol de drie soôrten èn een overwehend wit veêr nkleêd mie wat zwart der bie der staertveêr n zien verlengd ze èn een stevihe snaevel die a een bitje krom sti een hroôte kop en een korte nikke keerkringveugels be oôrn tot de pelekaonachtegen vanwehe der vier teên n bie zwemvliezen mè in tehenstellieng iertoe èn ze een bevederde kele en beter zichbaere neushaeten keerkriengveugels vang n der proôie deur stoôtduken wat an vurral vliehende vissen zien en ok ienktvissen keerkriengveugels leven solitair of in kleine hroepjes ze voer n indrukwekk nde baltsen uut ze vliehen in hroepjes tot veugels in verticale cirkels omoôhe wibie an ze bie der verlengde staertveêr n eên en weêr zwiep n a t wuufje den baltsdanse beval paer ze mie t ventje ze nestel n in oôlen op de hrond wir a t wuufje ei lei een witt n bie bruune spikkels missentieds broei t wuufje terwijl a t ventje t eetn brieng mè t ventje broei ok wè s de jonge keerkriengveugel is hries en wach op zen eetn terwijl an beie ouwers wig zien nae tot week n haen de jonge uut t nist wini an ze zwemm n en nog nie helieke in staet zien om te vliehen dat a pas ni een poosje luk de femielje van de keerkriengveugels besti uut drie soôrten snaevelbeêsten of cloacabeêsten zien een orde van eierlènde zoogdieren die an voekomm n in australië en nieuw guinea tot de snaevelbeêsten be oôrn t veugelbekdier de mier nehels en een paer uutesturven verwante soôrten snaevelbeêsten worn ok wè cloacabeêsten enoemd omdan de urineleiers de blaeze en de eileiers allemille uutkomm n in openienge de cloaca die a nurmaol hesproken bie zoogdieren nie voekom behalve dan ok bie de buudeldieren ok de naem van de orde monotremata bestaende uut de griekse woôrn monos eên en trema hat sli op dit biezondere kenmerk snaevelbeêsten lèn as enihe zoogdieren eiers t zien zochte en leern eiers die an ni een dag of tiene uutkomm n ze worn toch bie de zoogdieren inedeêld omdan ze der jongen hewoon voed n mie melk en ok net as aole are zoogdieren wermbloedig zien een vacht èn een onderkaeke die a besti uut bot en drie hehoorbeêntjes snaevelbeêsten eetn vurral onhewurvelde beêsjes die an ze opzoeken mie der snuut die a rieke is an tastorhoanen veugelbekdieren eetn vurral waeterinsect n en schaeldieren terwijl an mier nehels mier n en termieten eetn en vachtehels rehenwurmen de orde van de snaevelbeêsten besti uut t volhende vleermuzen bin eên van de weinihe zoogdieren die an kunn n vliehen dit kom deurdan ze vleuhels èn bie viengers witussen a een vlieguud zit dezen zit ok tussen de voôr en achterpoôten vleermuzen worn inedeêld in de megachiroptera en de microchiroptera de megachiroptera zien hrotter zien meêr hericht op t ziene en eetn meêr fruit de microchiroptera ierentehen zien kleiner maeken hebruuk van echolocatie dus t hehoor en zien allemille vleêseters eên op de vuuf zoogdiersoôrten is een vleermuus en ok in nederland komm n soôrten vleermuuzen voe oewel allin hladneuzen en oefiesderneuzen zeven soôrten zien alhemeên are zien vriewè nooit eziene en komm n allin as dwaelhast voe ienkele soôrten die an voekomm n zien onder are de waetervleermuus de meervleermuus en de laetvlieher der zien in totaol zo n soôrten vleermuuzen de orde van de vleermuzen ofwè chiroptera besti uut twi onderorden en de volhende femieljes antartica ok wè t zevende continent is t vuufde hroste continent op aerde en besli mie een oppervlak van miljoen km van t totaole landoppervlak op aerde op antartica worn de kouste temperatuur n op aerde emeetn op juli wier op t station vostok s waerelds laegste temperatuur c emeetn van antartica besti uut ies deze laehe is hemiddeld meter dikke ok is antartica t continent mie de laegste luchvochtigeid an t ènde van t kenozocum miljoen jaer eleen was antartica een subtropisch hebied in de uutestrekte wouen leven landzoogdieren en in de oceaonen leven beênvissen en overweldihend hroôte reptielen antartica lag in t arte van t toenmaelihe gondwanaland wiran zuud amerika afrika india en australië omeene lahen onheveêr miljoen jaer eleen hoengen antartica en australazië sterk uut mekaore schuuven en wier antartica omheven deur circumpolaire stroômieng n der ontstoeng een hematigd klimaot en der hroeien vee plant n antartica onderschei zen eihen noe van de are continent n deurda t ofescheien wor deur pakies in de zuudelijke oceaonen voe de kust van antartica bevin n zen eihen ok vee kleine eilandjes meer dan van antartica besti uut ies wira onder verstaene wor hroôte oeveelee n landies en drievende iesplateaus t totaole volume ies is miljoen km en t bevat de hrossen oeveeleid zoet waeter ter waereld antartica wor verdeêld in hroôt en klein antartica op hroôt antartica is miljoen km van t totaole volume ies te vin n den diksen ieslaehe ier is meter dikke in de vurm van een subhlaciaole trohhe an de kust bie terre adélie t laegste punt van antartica is de bentley subglacial trench meter onder de zeêspiehel hletsjers zien enurme massa s snieuw ze ontstaene deurdan snieuwvlokk n op een ieslaehe vall n ieran raeken de kristall n der uutsteeksels kwiet en worn ze ronder winae a een laehe korrels mie luchbell n evurmd wor deze laehe wor saemeneperst en wor op een duur bieni ondeurlaetbaer deze laehe eêt de firn of de névé ni een poosje verdwien n de luchbell n en onsti hletsjeries van antartica besti uut dit hletsjeries hletsjers op antartica zien onder are iesberhen komm n vee voe op antartica bie een tellieng in wiern op km iesberhen eteld jaerlijks brokkel km of van den arctische kust en kom in de zee as iesberg viervuufde van de iesberhen kalf of van de iesplateaus an de kust mistal zien dit taefeliesberhen van tot meter warschienlijk van de hroste iesberhen ooit wier eziene op november bie de uss hletsjer mie een hroôtte van km km lange en km breêd ruwwig den oppervlakte van belgië den oeveeleid zeê ies van antartica verschil per seizoen an t ènde van de zeumer feberwari is den oppervlakte miljoen km tehenover miljoen km in september de rand van t zeê ies verplek zen eihen hemiddeld bie km per dag antartica besti uut twi deêl n naemelijk hroôt antartica en klein antartica hroôt antartica lig onder den enurmen ieskappe van antartica en is opebouwd uut een plateau van hesteênte uut t precambrium op hroôt antartica lihhen onder are de transarctic mountains een lange bergkeet n wivan de topp n van de berhen de nunataks soms nie boven t ies uutkomm n klein antartica direntehen is opebouwd uut mesozosche tertiaire en vroehe hlaciaole ofzettieng n de twi bergkeet ns op klein antartica zien verbon n deur een submariene ruhhe wideur an op de zuudelijke sandwicheilan n actieve vulkaonen zien te vin n antartica is t droôgste en kouste werelddeêl op aerde en t is ok nog omheven deur de woessen oceaon op aerde an de kust is den hemiddelde temperatuur tot c en op de centraole vlakken lig t hemiddelde tussen de en c toch ei antartica net zò vee zunuren as are hebieden mè der wor vee minder wermte heabsorbeêrd en ok vee meer terugekaotst deur de snieuw en t ies neffen t kouste en droôgste is antartica ok t winderigste continent op aerde deur sterke katabatische win n wor kouwe lucht ni werme lucht boven den oceaon eblozen de sterkste win n komm n voe in de commonwealth bay bie de george v coast wir an windvlaehen van meter per seconde mie piek n toet meter per seconde nie zeldzaem zien de oceaonen zien tevens de ruugste ter waereld wan ier waoien de westelijke circumpolaire win n onheremd over de breêdte van ael de aerde dit hebied sti bie zeêvaerders bekend as de screaming sixties vanwehe de kouwe de droôgte en stofvrie lucht lieken voewerpen op antartica dichbie te lihhen en komm n ok vee luchtspiehelieng n voe deurda de zunne op ieskristall n val wor ofebrook n of terugekaotst zien ok vaok optische verschiensel n te zien zunnezulen halo s en nevelbohen zien iervan voebeêl n eên van de bekenste natuurverschiensel n op antartica is t zuuderlicht deur de mori wor t et enoemd tahu nui a rang de hroôte brand in de lucht t zuuderlicht ontsti deurdan binn nstroômende elektronen helaoden deêltjes in de ionosfeer in hang zett n en die botsen mie neutraole deêltjes in de dironder elehen thermosfeer die a fotonen uut hi zen n deur de saemenstellieng van de thermosfeer wor de kleure bepaeld roôd en hroen voe zuurstof violet voe stikstof vanwehe de snel verander nde temperaturen de droôgte kouwe arde wind weinig waeter en eetn komm n weinig diersoôrten op antartica voe op t land komm n vurral kosmossen voe tot noe toe zien soôrten kosmossen vastesteld slechs twi oôhere plant n komm n voe de colobenthos subulatus en den antartische smele beêsten komm n nauwelijks meer voe as microben op den onderkant van steên n de miste iervan zien microscopisch kleine onder are protozoa rotifeer n arthropoden en nematoden de hrossen onhewurveln is de vleuhelloôze mohhe belgica antarctica die a zo n mm lange wor op antartica leven onder are soôrten kreeftachtigen wivan parasitair vrie en soôrten alf parasitair onder de iesmassa s in t ieskouwe waeter lig de waereld van t benthos de flora en fauna van den antartischen zeêboôiem dezen besti vurral uut wier n en alhen die an een schuulplekke bien an are beêsten vee voekomm nd zien vlooiekreeftjes en waeterspinn n die an kruupen over de poliepen en zeêanemoon n ok komm n der zeêkomkommers zeê ehels zeêsterr n sponzen en koralen voe tevens vin n vee napslekken der eetn op de zeêboôiem ten zuuden van den antartische converhensie komm n slechs soôrten vissen voe soôrten iervan be oôrn tot de suborde notothenidei ieruut de volhende femieljes nototheniidae harpagiferidae bathydraconidae en channichthyidae de vissen leven in een soôrt onderkoeliengsfase wirin an de lichaemsvloeistoffen onder t normaole vriespunt lihhen ze bevriezen nie deurdan ze soôrten hlycopeptiden kunn n maeken die an vorkomm n da der bloed bevries de miste antartische vissen èn ok een traehe stofwisselieng en sommihe artische kabeljauwen kunn n deur anpassieng n in t skelet en vethehalte in t waeter zweven voebeêl n van vissen die an voekomm n in artische stroômieng n zien op antartica zelf komm n mè weinig veugels voe de miste leven op eilan nhroepen in de buurte der komm n onder are ienkele sturmveugelachtegen voe uut de orde procellariiformes naemelijk soôrten sturmveugels pijlsturmveugels en prions albatrossen soôrten sturmveugeltjes en soôrten duuksturmveugels dit zien de volhende soôrten albatrossen de sturmveugels komm n vurnaemelijk voe in oôlen of scheur n in de lava op de subantartische eilan n ze komm n allin s nachs tevoôrschien sturmveugels as de snieuwsturmveugel broeien kilemeters landinwaerts mè de miste sturmveugels broeien an zeê uut de orde charadriiformes komm n op antartica voe sternen meêuwe jaehers iesoenders en aâlscholvers die an der eihen vurral rond de kust opouwen van de sternen verbluuven de antartische stern en de kerguelenstern ael de tied op of rondom antartica de noordse stern kom ulder in de zeumer verhezellen der kom slechs meêuwe voe de dominicanermeêuwe en twi aâlscholvers de blauwoôgaâlscholver en de keizeraâlscholver vadder de twi soôrten iesoenders en jaehers de zuudpoôljaeher en de subantartische hroôte jaeher op zuud georhië komm n de enihe twi landveugels voe uutezonderd de pinguns naemelijk de bruune pijlstaert en de anthus antarcticus den enihe zangveugel van antartica op antartica komm n slechs soôrten pinguns voe nie zoas vee edocht alle soôrten allin deze soôrten robben zien hoed beschermd tehen de kouwe en de oceaonen rondom antartica zien dus een hoeie weunplekke voe der robben èn of een onderuudse speklaehe of een dichen pels de miste antartische robben zien phocide robben dat wil zène dan ze hoed kunn n oren op land en in t waeter mè hin uutwendihe oren ene de volhende robben komm n voe op en rondom antartica rond antartica komm n een hroôt antal walvissoôrten voe die an vurral leven van t krill dat a in hroôte oeveel eden anwezig is de volhende soôrten komm n voe t ross iesplateau is een iesplateau bie antartica t ross iesplateau is t hroste iesplateau ter waereld en t ei een oppervlakte van km onheveêr zo hroôt as spanje t ross iesplateau wor evoed deur zeven hletsjers t iesplateau is ienkele onderde meters dikke op sommihe plekken wè meter kilemeter breêd en kilemeter lange t steek tussen de en eter boven t waeteroppervlak uut t hroste deêl bevin zen eihen in de ross dependency een deêl van antartica eclaimd deur nieuw zeêland t ross iesplateau wier voe t eêst eziene deur sir james clark ross die a t voe t eêst zag op jannewari ie was van plan de magnetische zuudpoôl te determineern mie twi boôten de hms erebus en de hms terror en een hroep wetenschappers op jannewari stuuten die echter op t ross iesplateau wat a laeter ok ni um is enoemd de amerikaonse zangers parulidae zien een femielje uut de zangveugels passeriformes de amerikaonse zangers zien nie verwant an de zangers van de ouwe waereld en de australische zangers de miste amerikaonse zangers leven in de boômen mè de veugels uut t heslacht seiurus zien hrondveugels bieni aolle amerikaonse zangers eetn insect n en bie vee soôrten vurral de trokkende noôrdelijke soôrten zien t ventje en t wuufje in broedtoôi verschill nd ok ierop zien de veugels van de seiurus een uutzonderienge wibie an t wuufje en t ventje in broedtoôi helieke zien de amerikaonse zangers zien vrie kleine veugels onheveêr de hroôtte van een mosse de kleinste soôrt is de lucy s zanger vermivora luciae bie cm en hram en de hrossen is de heêlbostzanger icteria virens bie cm en hram de femielje van de amerikaonse zangers besti uut de volhende soôrten de australische krupers zien een femielje uut de orde van de zangveugels t zien middelhroôte boômkrupers bieni overal bruun mie een hevlekt of hestreept patroôn op der onderbuuk ze liek n ok op de femielje van de boômkrupers certhiidae ze zien aol endemisch in australië nieuw guinea ze leven in boômen wiran ze langs kun loôpen en sommihe jaehen ok op de hrond tussen t kreupelout en hevall n blaeren op insect n die an ze oppikk n mie der scherpe snaevel ze zien tussen en centimeter lange ze zitt n vurral in eucalyptusboômen as nist hebruken ze boômolen wirin a t wuufje twi tot drie eiers lei de femielje van de australische krupers besti uut de volhende soôrten de iese moer is een natuurhebied tehen iese an en achter t kanaol deur zuud beveland tehen kapelle an t sluut an bie de kapelsche moer vroeher was den iese moer een schorr nhebied en liep t in bepaolde seizoen n onder deur de zeê noe is t echter ofesloten deur een riengdiek en lig t vrie van de zeê noe besti de iese moer vurral uut weilan n wat kleine rietveln in de dulven en vee drassig terrein allin de kreekruhhen zien nog te herkenn n ierop zien noe de miste wehhetjes deur de moer nog ebouwd vee van de hrond is onheschikt voe landbouw omda de hrond ael zout is in de middeleêuwen wier vee turf ofehraeven voe de zoutwinnieng dit eêt moernerieng wir a ok de naem vandaene kom der zien vee verschill nde soôrten plant n te vin n in de iese moer vanwehe t verschill nde zoutpercentage en nog wè are factoor n vanaf juli tot november ka j ok een wandelienge loôpen deur de iese moer in de iese moer zien vee verschill nde plant n te vin n zoas in de iese moer zien hroôte antall n veugels an te treffen vurral in de winter ka j vee verschill nde soôrten hanzen spott n in de zeumer loôpen der onder are tureluurs en hrutto s eên van de opmerkelijkse soôrten is de hroene specht me zien der nog steeds nie achter wat a die doe in zo n vlak hebied mie amper boômen dit zien soôrten die a j an kan treffen in de iese moer de brandhanze branta leucopsis is een hanze uut de femielje anatidae van t heslacht branta de brandhanze liek vee op de rothanze en de canadese hanze ok twi soôrten uut t heslacht branta de brandhanze is overwehend zwart mie een witte buuk en kop en wat hries op z n rik alle kleeën zien helieke a t n vlieg is der een wit v patroôn zichbaer op z n stuut in de zeumer broeien ze in de hebieden rond de noordpool en in de winter komm n ze overwinter n in nederland denemarken t vereênigd konienkriek en ierland de broedhebieden lihhen in hroenland spitsberhen nova zembla en ok is der noe in west europa een populatie die a hewoon ok in west europa broei deze populatie besti uut onsnapte exemplaoren brandhanzen bouwen der nissen op kliffen as beschermieng tehen poolvossen en ijsbeêr n de jongen worn nie evoerd deur de ouwers en motten t zelf opbrieng n de jongen sprieng n van de kliffe of en sommihe haen ieran doôd de miste overleven t et vanwehe der luchte hewicht iernae motten ze voe der eihen hen zurhen de rothanze branta bernicla is een hanze uut de femielje anatidae uut t heslacht branta de rothanze is een zeêr doenkere hanze mie een zwarte kop en nikke bie een witt n alsband en kont de rik is doenkerhries en de buuk in sommihe hevall n wit en ars zwart ze zien onheveêr cm hroôt en dus vrie kleine voe een hanze ok èn ze een kort n staert der zien drie verschill nde ondersoôrten die an soms as aparte soôrten worn beschouwd naemelijk iervan kom de hewone rothanze tiedens de broedtied voe in t wessen van siberië en die overwinter in west europa t vereênigd konienkriek nederland en duutsland vurral langs de noôrdzeê de witbuukrothanze de soôrt mie een vee lichter n buuk en flank n kom voe op hroenland spitsberhen en noôrdoôst canada en overwinter in denemarken ierland de vereênigde staeten en t noôrdoôssen van iengeland de zwarte rothanze de soôrt mie een zwarte bost en buuk nog doenkerder as de hewone rothanze kom voe in t oôssen van siberië en canada en overwinter in t wessen van de vereênigde staeten deze soôrte is af en toe ok in de iese moer te ziene de rothanze leef in de winter vurral an de kust en langs de inamm n van rivier n wir a t en zeêhos zostera marina eet en een bitje soôrten zeêwier de rothanze eet zen eetn op t land en in ondiep waeter are soôrten hanzen volhend eetn noe ok hewoon hos op weilan n in de broedtied leef en op de toendra wir a t plant n eet as mossen en hos ier bouw t en een nist van hos mistal op heuvelachtig terrein wir an heêl tot oliefhroene eiers in worn eleid de kluut recurvirostra avosetta is een veugel uut de femielje van de kluten recurvirostridae uut t heslacht recurvirostra de kluut is een centimeter hroôte steltloôper mie een zwarte teêkenieng en kappe en een wit veêrenkleêd de kluut ei een lang n opewupte snaevel en zeêr lange poôten voe t foeraheern in ondiep waeter juveniele kluten zien in tehenstellieng tot der ouwers bruun in plekke van zwart eteêkend an ze vliehen steekn de poôten buuten de staert uut de lange poôten dien voe t zoeken van der eetn wat an ze vin n in modder en ondiep waeter deur bie der lange snaevel te zwaoien deur t waeter ze leven aoltied in de buurte van waeter en broeien in kelonies bie moerassihe weilan n en derhelijke kluten komm n tiedens t broedseizoen voe in waeterhebieden in hematigd europa west en centraol azië ze leven tiedens t broedseizoen in hebieden as t lauwersmeêr en de iese moer in de winter trokken ze ni afrika of zuud azië of meêr noôrdelijker ni de kussen van frankriek en portuhal de ross hanze anser rossii of chen rossii is een hanze uut de femielje anatidae van t heslacht anser of soms ok wè ezeid van t heslacht chen deur de american ornithologist s union wor de ross hanze saemen mie de twi aore witte hanzen in t heslacht chen eplekt de ross hanze is een bieni aelemal witte hanze mie zwarte vleuheltoppen een roôie snaevel en roôie poôten ze zien tot centimer hroôt en wehen tussen de en kilo de wuufjes zien iets luchter dan de ventjes ie liekt vee op zen broertje de snieuwhanze mè is bieni kleiner en zen snaevel is kleiner ten opzichte van zen lief de ross hanze broei slechs in noôrd canada op de toendra wir an ze hos en kruu n eetn en overwinter in de vs tot t zuuden en soms in t noôrn van mexico af en toe worn ross hanzen eziene in west europa ok worn vee ross hanzen ehouwen in koôien ross hanzen leven in de broedtied in de toendra s en tiedens t overwintern leven ze in moerassihe weilan n en derhelijke de ross hanze lei tot crèmekleurihe eiers in een nistje van stroôtjes en mos ineleid mie veêr n de jonge van de ross hanze worn hebore op de toendra en zien der vee ars uut as de adulte hanzen ze wehen onheveer hram en ze zien aelemille hrauw mie uutzonderieng van de buuk die a wat lichter is ok de snaevel en de poôten zien hroenhrauw ross hanzen kunn n hybriden vurmen bie de hrauwe hanze anser anser de snieuwhanze anser caerulescens de keizerhanze anser canagica en de roôd alshanze branta ruficollis de kleine zilverreiher egretta garzetta is een reiher uut de femielje ardeidae van t heslacht egretta de kleine zilverreiher is cm hroôt en ei een spanwiedte van tot cm breêd zen veêrenkleêd is aelemille wit allaen zen poôten en zen dinne snaevel zien zwart zen teên n zien heêlhroen in de broedtied èn de adulte reihers ok lange plumen in der nikke en op der bost en wor de kael n uud tussen de snaevel en de oôhen roôd of blauw de jonge zien der onheveêr t zelfde uut de kleine zilverreiher liek op de hroôte zilverreiher mè dezen ei een hele snaevelbaosis kleine zilverreihers komm n voe in de wermere hedeêlten van europa azië afrika en australië de miste zien ier standveugels de veugels uut t noôrn trokken ni afrika en zuud azië tot kwam de kleine zilverreiher allin voe in zuud europa mè laeter kwamm n ze ok voe in frankriek en in nederland broeien den eêssen in in t vereênigd konienkriek kwam t en wat laeter t eêste broedheval is uut mè noe is t een rehelmaetihe broeier in vurral de kusthebied n ok zien ze in noord amerika op sommihe plekken alhemeên op barbados wier den eêssen ezien in en ier behon den eêssen te broeien in ze zien rehelmaetig te zien in t hebied van quebec tot suriname en brezilië kleine zilverreiher nesteln in kelonies mie are waedveugels in boômen of soms op kliffen ze verdedihen t nist allebei in een straele tot meter van t nist of ze lèn vier tot vuuf eiers die an daehen worn bebroed t zien blauwhroene eiers mat wiruut an jonge komm n die an tot daehen worn verzurgd deur de ouwers kleine zilverreihers jaehen in ondiep waeter en moerassihe weilan n wiran ze amfibieën vissen waeterbeêsjes en insect n eetn deze vangen ze deur te renn n wideur an de proôien worn opeschrikt of deur stille te staene en der proôie te verassen kleine zilverreihers vliehen snel en mie hebohen vleuhels in tehenstellieng tot de moeizaeme vlucht van de hroôte zilverreiher kleine zilverreihers zien over t alhemeên ok actiever in bewehieng de kleine pleviere charadrius dubius is een pleviere uut de femielje charadriidae uut t heslacht charadrius de kleine pleviere ei een bruunhrieze rik een witte buuk alsband en kele een zwarte bostband en hezicht een zwarte band voôrover der kop en een bruunhrieze kappe ze èn een korte zwarte snaevel een hele oôgrienge en vleêskleurihe poôten de adulte kleine pleviere liek vee op de bontbekpleviere mè de kleure van de poôten bie de bontbekpleviere is oranje en ok t koppatroôn is ars kleine plever n worn tot cm hroôt en wehen tot hram de kleine pleviere broei op oop n terrein n vlakbie waeterhebieden ok op hrind en steênachtihe plekken eilan n en estuaria van riviern in west azië en deêln van europa t nist wor ebouwd op een steên op de hrond bie weinig of hin plant n in de winter trokken ze en vliehen ni afrika kleine plevier n foeraheern in moerassihe of modderihe hebieden en langs kustlienen wiran ze jaehen op insect n en wurmen panevys is een stad in litouw n en di den op vier ni hroste stad tevens is t den oôdstad van t helieknaemihe district panevys panevys ei twi zustersteeën hoes nederland en lnen duutsland panevys lig in t centrum van van de vuuf rehio s van litouw n auktaitija panevys besli km en ei meer as inweuners panevys is n zusterplekke van goes panevys lig an de rivier de nevis den op vuuf ni langsen rivier van litouw n wir a de stad ok ni vernoemd is ok lig in panevys de senvag vertaold den ouwe rivierbeddieng t symbool voe de stad en een hewilde plekke voe recreaotie tevens lig in panevys t kunstmaotig aneleide ekranas meer de inweuners van panevys praoten in een zwak dialect wat a besti uut de verlengieng van de korte medeklienkers zoda de beklemtoônieng iets verplekt wor panevys ei een paer bekende inweuners die an over den aele waereld bekend zien een plekkenaem grieks topos plekke nomos naem is hewoonwig de naem van een plekke een toponiem is de heograofische entiteit van een plekke dus stit t helieke an een plekkenaem een toponiem wor vaok ofeleid van opvall nde object n in de buurte durpen steeën hehuchjes en buurtschapp n dank n der naem vaok an een persoôn een bepaeld opvall nd object of een bepaelde hebeurtenis die a di plekke von sommihe naemen stamm n a uut de romeinse tied as noviomagus nijmehen en trajectum ad mosam maestricht aore naemen eindihend op horst laer en bos stamm n uut onheveêr duzend ni christus vee naemen zien ni aol die eêuwen verbasterd as a byzueden ten zuuden van bazuin wier ok zien vee achternaemen ontstaen uut de plekkenaem naemen as van kruiningen kunn n der oorsprong vinn n in kruniengen van woerden in woerden enzovoort der zien ok boek n die an naemen van topohrafische plekk n verklaeren onder are der zien verbijsterend lange plekkenaemen te vin n op de waereld zo lange as a j deskundihe mo zien om ze uut te spreken de langste zien de volhende de netelbeêsten cnidaria zien een stamme uut de superstamme van de radiata die a voe t hroste deêl besti uut kwall n en blombeêsten de ribkwall n worn echter nie onderverdeêld onder de netelbeêsten alle netelbeêsten leven in t waeter netelbeêsten zien in feite nie meêr as een soppig zakje mie een mond rond der mond zitt n de beruchte tentaokels wiran netelcell n an zitt n hespecialiseêrde cell n die an bie anraekieng harpoentjes wigschieten dit wor hebruukt om proôien te vang n die an deur de harpoentjes verlamd worn netelbeêsten beschikk n over een maehe een opperuud een zenuwstelsel mè z èn hin anus een jonge kwal za j nie ziene as een kwal wan jonge kwall n zien allaen te ziene in de vurm van een poliepe poliep n zitt n vast an de hrond en der mond en der tentaokels steekn de lucht in kwall n direntehen drieven mie de stroômieng mee ze kunn n nie tehen de stroômieng in zwemm n ze plantn der eihen zowè heslachtelijk as onheslachtelijk voe tot de stamme van de cnidaria be oôrn koraolen kwall n en zeêanemoon n de volhende klassen be oôrn tot de netelbeêsten t neger ollands is n intussen uutgesturve nederlandse creooltaele die a gesproke wier op de amerikaonse maegdeneilanden vroeger deens west indië ondanks de naem was ze vo t groôste deêl gebaseerd op t zeêuws en nie op t ollands t neger ollands is ontstae in d n tied dan slaeven uut aofrika wiere ingevoerd nae de deur nederlandse bezette maegdeneilanden ier mochte ze om mee mekaore praote te kunnen n tussetaele anneme die taele wier gebaseerd op t nederlands mee n vreêd vereênvoudigde grammaotica en n angepaste uutspraek opvallend is t groôte antal bronnen die d r al uut de achttiende eêuwe bewaerd gebleve bin lutheraonse zendeliengen de eilanden waeren toet in deense anden preekte in de taele en vertaelde zefs t nieuwe testamant d rin iervo gebruukte ze n wat biegschaefde versie van de taele die an ze hochkreol noemde ok bin d r brieven van slaeven bewaerd gebleve dit schriefmateriaol leit opgeslaege in herrnhut oôst duutsland nae de val van t iesdere gerdien konde geleerden uut nederland die teksten raedplege op de langen dier wier t neger ollands vervange deu t maegdeneilandencreools n iengelse creooltaele rond leek de taele al bekant uutgesturve toch ontdekte de josseling de jong en nelson dan d r op t eiland st john nog n paer dozien sprekers waere de leste moerstaelspreker was alice steven die a deu d r groôtouwers opgetrokke was en in sturf vandaeg d n dag loôpe d r nog altoos mensen rond die an de taele kunne spreke mae die ze nie as eêste taele geleerd è de tsjoektsjenzeê russisch tsjoekotskoje more ofwè de tsjoekotkazeê is een rillatief kleine zeê in de noôrdelijke ieszeê tehen den oôst siberische zeê en de beaufortzeê an de tsjoektsjenzeê besli km de tsjoektsjenzeê lig tussen alaska vs en tsjoekotka een autonoom district van rusland ten zuden van de tsjoektsjenzeê lig de straete van berieng de verbindieng mie de beriengzeê de tsjoektsjenzeê is slechs maen n per jaer toehankelijk vanwehe t pakies en is vrie ondiepe is minder dan meter diepe de tsjoektsjenzeê herberg hroôte hoeveelheden diersoôrten wironder walrussen zeê onden en walvissen an de kust leven aleoetenstern n en ijsbeêr n vanuut alaska stroômen verschill nde rivier n in de tsjoektsjenzeê onder are vanuut siberië stroômen onder are de amguyema rivier en de chantalveergyn rivier in de tsjoektsjenzeê plekk n an de tsjoektsjenzeê zien de hroste eilan n in de tsjoektsjenzeê zien zunig eid is n deugd die a d ruut bestaet om efficiënt om te gae mee geld of mee materiële diengen die a toet je beschikkienge stae overdreve zunig eid kan in gierig eid ontaerde wat a as n ondeugd gezieë oor t tegendeel van zunig eid is verspillienge vanous is de vonaemste filosofie achter zunig eid t goed in stand ouwen van jen eige uus ouwienge bevobeeld om jen eige nie in de schulden te steken deze deugd is deu calvinistische prekers sterk gepropageerd in de modernen tied kan d r ok n aore gedochte achter zitte zoôas milieubewustzien de nederlanders in t aolgemeên en de zeêuwen in t biezonder ore dikkels uutgemaekt vo zunige mensen zoôas ok de schotten de orde van de squamata schubreptielen is een orde uut de klasse van de reptielen reptilia der zien meêr dan zesduzend soôrten schubreptielen en ze zien dibie veruut de hroste orde van de reptielen iedere weke kom der een soôrt wee bie de beêsten uut de orde van de squamata zien vurnaemelijk landbeêsten zoas de miste slang n en de aehedissen en ze komm n nie voe in oop n zeê en de poôl n der zien wè soôrten die an in zeê voekomm n as zeêslang n en zeêlehuaonen mè allaen an de kust wurm aehedissen leven in hrott n en zien vaok blind schubreptielen verschill n op een paer punt n mie aore reptielen t belangriekste kenmerk is dan der oôhleden bestaen uut een vlies dat a mee vervel ok zien schubreptielen op bepaelde punt n erg anepast zoas buvobbeld slan n die an infraroodzintuhen ène aore latiense naemen voe de aehedissen en slan n zien resp lacertilia en ophidia mè deze naemen zien verouwerd gent uutspraok klienk soms ok we as hent is de oôdstad van de belgische provincie oôst vlaonderen t leit an de saemenvloeiienge van de schelde en de leie en oort oôk wè de fiere stede of de arteveldestad genoemd de bienaem van de gentenaers is stroppendraogers gent telt meer as uuzen en gebouwen die bin angemerkt as waerdevol erfhoed een groot deel iervan is beschermd erfhoed de historische binnenstad van gent is vrêed bezienswaerdig het stadssilhouet wor edomineerd deu de drie torens ok wé de gentse torenrij genoemd de meter hoge belforttoren de sint baafskathedraal mit het wereldberoemde lam gods van jan van eyck in de sint niklaaskerke de boekentoren is een modernistisch gebouw ontworpe deu henry van de velde in de jaren in wordt ok wé an ezien as de vierde toren van gent in gent praote ze t gents dialect dat in uutspraoke vreêd verschilt van d omleiende dialecten de gentse feêsten gents gensche fieste bin een evenement wat a elk jaor behun de leste weken van juli in t centrum van de stad georganiseêrd oort de asities philepittidae zien een femielje uut de zangveugels passeriformes asities zien endemisch op madahaskar de femielje van de asities besti uut twi heslachen en slechs vier soôrten veugels wivan a eêst wier edocht dan ze nauwe verwant zien mie de pitta s mè uut onderzoek bliek dan ze vee nauwer verwant zien mie de breêdbekk n en hapveugels eurylaimidae de syrinxen van deze veugels heliekn naemelijk vee op mekaor soms wor ok de breêdbeksapayoa in de femielje van de asities eplekt asities zien taemelijk kleine bosveugels die an fel hekleurd zien t ventje en wuufje verschill n in uterlijk de ventjes èn elder hekleurde pluumpjes rond der oôhen deze plumen kriehen der kleure die a in de broedtied elderder is van collahene draeden een meniere van pihmenteern die a uniek is in t beêstenriek asities èn een korte staert die a uut twaolf veern besti en ze èn hevurkte tongen voe t eetn van nectar ze ziengen vurral in de paertied deur middel van een luud zoemn asities eetn vurral fruit ze eetn vee verschill nde soôrten fruit en ze zien dimie eên van de hroste verspreiers onder de veuhels van zaeden van fruitboômen zo zien ze belangriek voe de verspreidieng van zaeden op madahaskar de twi soôrten van t heslacht neodrepanis eetn ok nectar mie der lange snaevels en tonge ok eetn aolle asities wè insect n de houdsnippen rostratulidae zien een femielje uut de orde van de steltloôperachtegen charadriiformes houdsnippen zien hoed hecamoufleerde waeterveugels die an vee lieken op de hewone snippen ze èn korte poôten lange snaevels en zien overwehend bruun de wuufjes èn beige strepen op der rik en zien elderder hekleurd dan t ventje houdsnippen leven over een hroôt verspreidiengshebied de pampasnip kom voe in zuud amerika de houdsnip in afrika zuud azië en australazië en de australische houdsnip kom voe in australië t nist van de houdsnippen wor emikt op de hrond en dirin worn vier eiers eleid t ventje broei de eiers uut t wuufje ei net as bie de jacana s een dominante rolle ze paer ok bie meêdere ventjes ze verdedig een territorium de eiers komm n nae onheveêr daehen uut houdsnippen leven in moerassihe hebied n bie waeter en ze eetn wurmen slekken en aore onhewurvelden die an ze vang n bie der lange snaevels carolus linnaeus rshult meie uppsala jannewari ok carl von linné eheêten toen a t en van aodel wier was een zweedsen bioloog arts carolus linnaeus was deheen n die a t systeem van de binomiaole nomenclatuur invoern een systeem wibie a an plant n beêsten en steên n een genusnaem en een soôrtnaem wor eheven linnaeus wier heboren in rshult as kind van nils ingemarsson linnaeus en christiana brodersonia zen vaoder was doomnie en eihlijk zou linnaeus ok doomnie worn mè uutèndelijk hoeng t een toch heneeskunde studeern voeda t een promoveern wivoe a t een ni nederland kwam ei t een eêst een reize emikt ni lapland voe zen studie wirover a t een t boek florula lapponica eschreven ei ie promoveern mie zen proefschrift an den universiteit van hadderwijk in zen systema naturae een twidde boek publiceern die zen hedachte van de natuur in drie verschill nde rieken de steên n plant n en beêsten van september tot oktober verbleef linnaeus in t zeumeruus van zen vriend george clifford die a ok een passie voe vreemde plant n a een vriend van deze clifford was herman boerhaave een are bekende botaonicus in deze tied wier linnaeus ortulanus en liefarts van boerhaave in keern linnaeus trug ni zweden wir a t een oôgleraar was linnaeus ei ok een plante die a ni zen vernoemd is t linnaeusklokje linnaea borealis linnaeus beschreef t linnaeusklokje in de flora lapponica voe t eêst maeken die kennis mie t linnaeusklokje op zen reize ni lapland linnaeus wor vaok ok eteêkend mie een linnaeusklokje in zen an n dit zien ienkele van de beêsten die an deur linnaeus beschreven zien de platyzoa is eên van de drie superstamm n van de protostomata de oermondegen de platyzoa is een hroep die a pas besti sins toen a voe esteld wier deur thomas cavalier smith om deze hroep in te voehen bie deze vernieuwieng wier de nieuwe stamme acanthognatha inevoegd en ok wier bie de platyzoa de stamme van de platyhelminthes de platwurmen inevoegd de superstamme van de platyzoa is nauwe verwant mie die van de lophotrochozoa en sommihe soôrten worn af en toe ok inedeêld bie dezen aore superstamme de superstamme platyzoa plus de superstamme lophotrochozoa vurm n saeme de spiralia de superstamme van de platyzoa wor as volgt inedeêld klein maoriekerke is een gehucht of buurtschap bieni percies in t midd n tussen de durpskern n van melis aegte en grieps offisjeel oort t durp bie melis vroeher oorn t durp bie de hemeênte maoriekerke die a in was evurmd mè deze hemeênte wier op jannewari opeheven tehenwoôrdig oor t durp bie de hemeênte ter veere t gehucht klein maoriekerke eêten voeda de helieknaemihe hemeênte der kwam in hewoon maoriekerke in bie de komst van de hemeênte hiengen de mensen t gehucht echter klein maoriekerke noem n sins bie de komst van de hemeênte veere eêt t durp offisjeel wee maoriekerke mè in de volksmond is t nog steeds klein maoriekerke dit gehucht bestea ut boerderiën en vriesteande ofjes tegenwoordig bin d r vee minicampings en andere badhast activiteiten aanwezig in klein maoriekerke is ok een vliedberg te vin n naemelijk vliedberg klein maoriekerke dezen vliedberg is meter oôhe en sti op de kruusieng van de kelderweg en de mariekerkseweg sport is een vurm van tiedverdrief en t doel durvan is ontspannieng t kan zowè fysiek as mentaol heschieden buvobbeld basketbal en schaoken der is nie echt een directe defenitie van sport mè t is zoiets as een activiteit die a hebaseêrd op mistal verschill nde hroôtheden as kracht snel eid en dienkvermohen edaene volhens een systeem van rehels sport mò an een antal kenmerken voldoene wil t een sport zien elke sport mò worn uutevoerd volhens een systeem van rehels die an op plekke en tied kun n verandern elke sport ei een competisie aspect elke sport besti uut een fysieke of mentaole activiteit en elke sport besti diruut da t een wor beoefend voe t plezier van de mensen die an der an deêlnemen en de toeschouwers vaok wor een sport ok in hroepsverband uuteoefend mè das nie aoltied t heval an sport wier a edaene in de hriekse oud eid de ouwe hriek n beschouwen sport as noôdzaokelijk voe je en ze orhaniseern dan ok speêl n wiran ze mekaore in kracht kon n meetn de eêste olympische speêl n der zien veschrikk lijk vee verschill nde sport n en ieronder is t er dan ok een lieste van verschill nde sport n de roofdier n carnivora bin een orde uut de zoogdieren die an vurnaemelijk vleês eetn ze komm n an der prooi n deur te jaehen slupen of sprint n e d deur te steeln of ok hewoon in de vurm van aes bie roofdier n kan echter ok een stik van t menu uut plantaordig spul bestaene de bekenste roofdier n bin de katachtehen felidae die an ok bieni allin vleês eetn en dus een hoed voebeêld van vleêseters bin toet de carnivora beoor n echter ok beêsten as zeê on n walrussen en stienkdier n voebeêl n van beêsten uut de carnivora die an hlad hin vleês eetn bin de reuzenpanda bamboe en de rolstaertbeer binn n de roofdier n bin t et nie allin landbeêsten die an de dienst uut maeke der bin ok zeêbeweuners bie vroeher wiern deze beêsten in een aparten orde eplekt de pinnipedia de landroofdier n wiern toen in den orde fissipedia eplekt voebeêl n van zeêroofdier n bin walrussen en zeê on n de orde carnivora wor inedeêld in de volhende femieljes en onderordes de puertoricaonse onafankelijkeidspartij spaons partido independentista puertorriqueo kortwig pip is een politieke partij op puerto rico de partij streef ni den onafankelijkeid van puerto rico van de vereênigde staeten de partij bezit percent van de stemm n november en t is de op êen ni oussen partij op puerto rico de puertoricaonse onafankelijkeidspartij behon as de politieke takke van de puertoricaonse onafankelijkeidsbewehieng van aolle onafankelijkeidspartij n is de pip den eênigsen die a bie de verkiezieng n op de stembriefjes wor aneheven de pip wier offisjeel opericht op oktober deur gilberto concepción de gracia in orhaniseern de pip leier rubén berros een protest tehen de u s navy in calebra iervoe wier t en drie maen n opeslootn in wier de pip wee betrokk n bie de vieques protessen een protest deur de inweuners van vieques tehen de anwezigeid van t amerikaonse leher in leek t der op da de puertoricaonse onafankelijkeidspartij zen offisjele erkennieng hoeng verliezen mè deur een antekeniengenactie kon dit worn vorkomm n t symbool van de puertoricaonse onafankelijkeidspartij is een hroene vlahhe mie een wit kruus de partij wor dideur ok wè de hroene partij enoemd de hroene kleur symboliseer volhens de pip den oop op vrieheid en t witte kruus t offer wat a divoe mò worn ebrocht de kasuarissen casuariidae zien een femielje uut de orde van de kasuarissen en emoes casuariiformes kasuarissen zien stik voe stik loôpveugels beoorn dus toet de ratites en komm n voe in t rehenwoud van nieuw hunea en australië kasuarissen lieken nie op emoes an wie an ze sterk verwant zien en zien vrie schoef ok zien t vreêt ahressieve veugels die an ard kunn n schopp n bie der poôten kasuarissen zien zwart vrie hroôt en volwassene èn een hekleurde nikke en lelle de nikke is blauw de lelle roôd of oranje de elmkasuaris ei een beênihen elm op zen kop kasuarissen leven in t dichte rehenwoud wir an ze zoek n ni vruchen op de hrond of laehe an de boômen ok eetn ze paddestoel n kikkers insect n en aore kleine beêsten zelfs wè slang n ze worn toet jaer oud de femielje van de kasuarissen besti uut drie soôrten wivan a de oranjenikkekasuaris ok wè blyths kasuaris wor enoemd de californische condor gymnogyps californianus is een hier uut de orde van de roôfveugels falconiformes en de femielje van de hieren van de nieuwe waereld cathartidae in t wild leven vriewè hin californische condors mi omdan ze bieni uutesturven zien deur verhiftigd eetn en de jacht vanuut sommihe dierntunen buvobbeld die van san diego heln kweêkprohramma s winae an ze uutezet worn in t wild de californische condor is de eênihe veugel uut t heslacht gymnogyps t is een hroôte zwarte hier mie een kaele kop den onderkant van zen vleuhels is ok bie wit der zien mè weinig veugels die an een hrottere spanwiedte ène de andescondor vultur gryphus is eên van de weinihe de californische condor ei wè de hroste spanwiedte van aolle noord amerikaonse veugels de condor kan ael oud worn t is zelfs eên van de langstlevende veugels ze worn ouwer dan jaer de californische condor is bieni aelemille zwart mie an den onderkant van zen vleuhels drie oekihe vlek n of ban n die an bie t ventje overvloediher voekomm n de poôten zien hries de snaevel is ivoôrkleurig en zen oôhen roôdbruun de jonge veugels zien doenkerbruun hevlekt mie zwart op der kop den onderkant van de vleuhels is hries hevlekt in plekke van wit t wuufje is zoas hewoonlijk bie aolle roôfveugels kleiner dan t ventje de hemiddelde spanwiedte van de veugels lig rond de meter en ze kunn n toet kilo zwaer wehen t hemiddelde hewicht is of kilo eêst kwamm n californische condors voe over bieni ael de vereênigde staeten mè in de nehentiende eêuwe namm n de antall n sterk of deur voedselverhiftihieng vernietihieng van der leefhebied en de jacht in waeren der nog californische condors over en iermie wier een broedprohramma inezet de veugels wiern bie mekaore ezet in san diego wild animal park en de antall n namm n wee wat toe in wiern der voe t eêst wee californische condors uutezet in t wild een sprong veruut in november waeren der wee californische condors wivan an der in t wild leven wilde californische condors zien noe te ziene in den amerikaonse staet californië arizona en ok wè in t mexicaonse baja california in de staet arizona leven ze allaen in de grand canyon californische condors ouwen der eihen t liefst op in hebieden bie laehe vehetaotie as hrassen en korte bompjes en ok wè hewoon in bossen vaok coniferebossen ze hebruken kliffen of oôhe boômen om der nist in te bouwen individuele veugels ouwen een hroôt hebied voe der eihen en vliehen vaok enurme afstan n tot wè kilemeter om aes te zoeken de vereênigde staeten iengels united states of america afgekort usa of us is een land in noord amerika den oôdstad van t land is washington d c t land grens an de lan n mexico en canada en vadder hrenst ut an d n atlantischen oceaon de hrote oceaen en de holf van mexico de vereênigde staeten eit op tweê ni hroste aetal inweuner ni china en india en is t op drie ni hroste land van de wereld de oppervlakte is ruum meljoen km en t antal inweuners ruum meljoen in de loôp van de e e e in e eêuwe is ut land ekoloniseerd deu europeaonen in wiere de kolonies onaf ankeluk van iengeland vooral in de e eêuw kwamme vreed vee europeanen nae de vs om hier een nieuw leven te beginne rond weunde d r al zo n meljoen mênsen in de jaeren van de e eêuw ontstong d r een conflict over de slaevernieje de zuujelijke staeten vurmde d n geconfedereêrde staeten van amerika ieruut ontstong de amerikaonse burheroôrlog die deu de noôrdelijke staeten wier gewonne in de eerste weêreldoôrlog bleef de unie anvankelijk neutraol in kooze ze de kant van iengeland en frankriek ok in de twidde weareldoôrlog bleeve ze tot neutraol mae nae d n anval van japan op paerl harbor wiere ze in de oôrlog meegetrokke nae is de vereênigde staeten ut machtigste land op aerde tussen en voerende t land de zogenaemde kouwe oorlog mee de sovjet unie de groôste in bekendste stad is new york as gevolg van de slaeven andel kennen de vereênigde staeten ok een groôt zwart bevolkiengsdeel ieruut is de vôrige president barack obama deels ofkomstig bie de verkiezingen van wier joe biden verkooze tot nieuwe president ie kreeg meer kiesmannen as z n rivaol donald trump de staeten binne de volgende de vs beheerse varder nog de volgende eilan n die bute de indelieng in staet n valle schrabbekerke s heer abtskerke is n durp in de gemeênte bossele in de n prvincie zeêland t ao in zoan inweuners t durp is elegen in de zak van zuud beveland aen de rand van de poel waor a den omhevinf vooral bestaet uut kliene durpsjes polders dieken weêlen en kreke t durp deelt d n brandweêr mie s gravenpolder het durp dat an de rand van d n poel ligt is enoemd naer den abten van de middelburgse abie die a in den de eeuwe ut hebied in eigendom a ekrege van dirk vii graef van olland die a hier een kapel opericht die d n veurganger was van de uidige kerke midden in t durp de kerke is ebouwd in een gotische stiel en komt uut de de eêuwe tot an toen a de gemeente wier opeheve waere ook sieskerke en baesdurp onderdeel van die gemente de meule vlakbie ternisse mar horende bie schrabbekerke is ebouwd in zeeventientwêêevuuftug en t is naemlós dit zeeuwse type is n achikantug ouie meulije t is de kleinste meule van zuud beveland mee n vluchje van achttien meter fêêrtug de hrondzieler sti op n meulbergje van zowat ander aolve meter óhe t stoeng ok hoed op d n blakken toen a t ebouwd is en dan ao je niet z n óhe meule nóódug die wier vanzelfs ok reekenienge mie ehouwe en t most ok nie mêêr koste as a bródnóódug was de vlaemse ponden wazze ok diere in dien tied mó je mè reekene de fondeeruhhe is van heele ijselstêêntjes emesseld en voe de rest is t aollemille out b aolve d n iesderen as en de roen die a vroeher ok van out wêêre d r zitte ok noh onderdêêlen van z n voorhanger in en dat was n standermeule t meultje is zó kleine dat de meulehérs onde rmekaore zeie zó ard da de meulenêr van temisse t óóre kon vanzelfs a t r n voer óói verbie komt vólt n nog stille ok t ei ok mè twi zolders n stêênzolder en n smoutzolder op de stêênzolder lihhe ders stéénen iwi koppel zestien vroeher vuuftienders of êêndertug deursnee zestienders en vuuftienders wil zehhe dat d n omtrek van de stêên in amsterdamse voeten zestiene of vuuftiene is eên koppel blaeuwe netuur of lavastêên uut t eifelhebergte tervestêènen pel kunststêênen ok wè en n kopkrop of voerslêênen enoemd voe bêêstevoer die stêênen worre an edreeve deur n staekiesder da s wè van out op t onderste stikje nae want da s n iesdere klauw di zit van booven n stéënschieve an mie staeven van palm out dreeve wor deur t azien oute kammen dat a wee an espoorwiel mie da s de beste kombenaosie mie zó min meuheluk slietaozje t spoorwiel zit vast an de koonung ok wee n bonkelër di zit van booven an mie eikene kammen dat wee inhriept in t boovenwiel verzien van azien oute kammen t hróóte boovenwiel zit an d n iesderen as en dirran zitte wee de ieken rond da boovenwiel zit de remvelluhhe oftwel de ange die a je van buiilen bie de vanglouwe los kan lichte de vanglichte da s nha n hevoelswerk dir a je nha wat ervaeruhhe in mó è want di daoit toch aoltied zó n ton of tiene mie hank deur de ronte zowat ondert kielemeter in d uure an d uutênden van de wieken bie veest ard remmen kunne de stêên en de kammen overbelast worre en ze kunne ze ofbreeke en dan è jêêle hróte hank dat êêl de kappe mie wiekenkruus en aol d r ofvliegt a je tenminste n hoeie vang eit die a hoed pakt t is ok meuheluk a t n deur de vange lapt mei t nóódlottuhhe hevolg dat n in d n brand hit want da s out op out en deur de vrievuhhe wor dat loei êêt zodat r brand ontstit dirrom is sturmachtug buiug weer zó hevaerluk de snel eid van de meule mó je reehele deur d oeveeleid zeil dat a je voorleit zó è je a in de volle top zeilen b zeilen d en dat is mie vier volle t êêste lientje of mie aolve t sturmzeiltje en e dan kunne d onderste windborren d r noh uut in t leste heval sitt n in z n blóóte bêênen a t êêl ard sturmt dan ka je t wiekenkruus ok noh n bitje uut de wind zette dus nie pal op de wind dan hitt n d r van eihens lanks en is t nie zó sterk mè bie te weinug wind ao de meule vroeher ajeren nog n ulpmotor en die stoeng in t motorkot nest de meule toet kort nae d n lesten oorlog wast r noliemoter n êênsielinder die n lange driefrieme t binnewerk van de meule kon andrieve laeter is t r n eelektriese motor van pk voe in de plekke ekomme toet vanof dien tied is de meule vrêêd in in verval erocht mè in neehentientwêêentachtug is t n helukkug êêlemille erestereerd deur de hemêênte bossele die a t noe ok in eihendom eit en t is noe n trekpleister voe aol de toeristen die ier komme eworre k mo d r ok noh bie vertelle dat in d n lesten oorlog staf van t verzet d onderhrondse dus in t meulenêrsbedrief onder ebrocht was op ternisse bin d r wè die di meer van ofweete dan ik dat r vee terve voe d onderduukers zonder maelverhupnuhhe vermaelen is is wè zeeker net as bêèstevoer en ok za t r wè olie eperst weeze uut kóólzaed eri pepaover dat aollemille za op de mêêste meulens wè t heval eweist è deze meule was êêl vroeher n ambachtelukke meule wivoe erfpacht an d ambachtsvrowue van ternisse betaeld most worre en vadder most de meulen er voe niks maele voe d r uussouwen van n boer in de buurte è k óóre zehhe dasse d n iesderen as die a in achttienneehentug ehoote is in de febriek de prins van oranje in d n aog wissen aelen è an de kaoije in hoes bie n lankwaehen en vier peren d r voe de schrabbenkerkse zandweg was toen noh nie ver ard voe m n eihen dienk k a t aolve durp d r an te passé ekomme is om dien as mie andkracht op z n plekkei in de meule te kriehen t eêle spul was volhens mien toh n machtug stik and en vakwerk om zó ies zó oerdeeheluk en hoed passend te maeken mie aol dat ouwerwesse herêêschap libreville frans de vrieë stad is den oôdstad en tevens de hrossen stad van gabon de stad a op jannewari inweuners en lig an de gabonnese kuste de stad lig an de komo rivier dichbie de holf van guinee in de stad is de luchtaeven libreville international airport te vin n t hebied wir a de stad libreville lig wier voe de franse kolonisaotie in a beweund deur de stamme van de mpongwe de stad libreville zelluf wier esticht in as andelsstasjon voe de franse ier wiern vurral de slaoven wigebrocht libreville was de belangrieksen kaoie in frans equaotoriaol afrika van toet toen a gabon onafankelijk wier in a libreville inweuners libreville lig in t noôrdwessen van gabon an de komo rivier dichbie de holf van guinee de stad is verdeêld in verschill nde district n wironder batterie iv mont bouët en oloumi gabon lig in de provincie estuaire in t departement komo mondah dichbieziende plekken zien cocobeach kango ntoum point denis en santa clara d n provinciale zeeuwse courant pzc is n regionale krante die a veural nieuws en berichen uut zeêland briengt d n pzc is onderdeêl van wegener t oôfkantoor is te vinden in vlissienge d n krante ist fusieresultaet van n aantal oare kranten zoa de hoesche courant d n middelburgse courant d n vlissiengse courant d n bresjesse courant en de zurrekzeêse nieuwsbode ekeke nae de leeftied van de veurhangers ist een van den ouste krante van eel nederland in t joar bestong de krante joar op feberwari is de krante veranderd nae tabloid hroote de pzc ei vier edisies walchren beveland tole duveland en zeêuws vlaonderen den oplage lig rond de onderstaond stikje is geschreven nao anleiding van het jaorig jubileum in het is wi a een weke gelee mè k bin nog mè nauwelijks bekomme van aole emoties rond de krante die a jaer bestoeng omda ze vinde dat ik een eêl klein râdertje in de pzc machine bin was ik ook uutgenôdigd om d r bie te wezen toen de kôninginne t eeste exemplaâr zou kriehe van t gedenkboek wederhelften konde nie mee wan dan zou t te vol raeke mee rinus willemse je weet wè die dialectschriever van d overkant zou k saemen onze streektaâl vertegenwoordige d n aeven vôda k nè de feêstelijke angelegenheid zou hae wier ik a vroeg verrast di viel een boek mee een hrôte dreun op de deurmatte het jubileumboek in plastic verpakt lag di zômè in ons simpele zoetelandse rijtjesuus ik kreeg het eeste exemplaâr wat was ik hroôs de kôninginne kon k wè belle da ze tuus kon bluve laeter bleke d r eêl vee mensen a t eeste exemplaâr gekrege t ebben wan ook rinus uut biervliet ao d r a eên dat viel even tegen en de mooiste taele van oalemaele kon k nie vinde in t boek mè verder zag t er prachtig uut pet af vô de maekers ik bin toch mè gehae nè de hrôte kerreke in middelburg rinus en ik kunne gelukkig nog rustig over straete lope en m aode nie t idee dat t r ook vô ons het eên en ander an sterke mannen op de beên was ik ao verwacht da k in ieder geval moest antône wie a k was misschien zouwe ze me wè fouillere mè niks d r van ô het belangriekste was je postcode en an d and divan kwaeme me binnen de plekken waere vrie en alleên in t middenschip mochte me nie komme di zaete zeker de allerbelangriekste figuren ik zag vee bekende gezichten bekend van de krante en van de tillevisie mensen uut de polletiek uut het bedriefsleven en weet ik aol nie wi a ze vandaen kwaeme de juuste naemen bie gezichten wete viel nie aoltied mee mè saemen kwaeme me d r uut en toen a k zag dat de oud commissâris van de kôninginne in dezelfde rij zat as ik wist ik zeker da ze bie de pzc behoorlijk sociaâl bin toch aode d r eêl wat d r wederhelft bie d r ik ao nog een plekke nest me over houwe vô de kôninginne as ze es wat laete mocht weze mè dat was nie nôdig di kwam wè een vrouwe mee een mooie witten oed nest me zitte mè die ao hin blauw bloed hloof ik m ebbe eest wat sprekers anhore eigenlijk is ore t goeie woord nie wan t geluud was bie ons zô slecht da k nie vee verstaen ebbe en van wat a k horen ebbe bin k wi a vee kwiet het ging over de krante over vroeger noe en laeter en di wier goed geklapt het leek wè of ze blie waere toen kreeg de kôninginne dat boek hetzelfde as bie mien op de deurmatte gevalle was alleên hin plastic d r rond ik kon nie zie of ze d r blie mee was wan d r oed zat divô in de wege ze begon d r drek in te blaederen ik dienke op zoek nè dialectverhâlen ze za ze nie gevonden ebbe mè dat komt dan wè in t volgende jubileumboek dan is dialect schrieven echt nieuws hore de kôninginne liet ons achter bie de drankjes en de hapjes toen me saemen deu middelburg liepe op weg trug nè zoetelande en biervliet vloog ze net boven de stad ik docht da k ze zag zwaâie mee d r boek zie blie mee d r eeste exemplaâr ellesdiek ellewoutsdijk is een durpsje in de zak van zuud beveland in de provicie zeêland tot an januarie was ellesdiep een zelfstandihe gemeênte daarna wir t n onderdeel van de nieuwevormde gemeênte bossele het dorp is mie ongeveer inweuners de kleinste plekke van de gemeênte t durp is elegen an de westerschelde op het meest zuudelijke puntje van zuud beveland an d n schelde bevind zich n jachtaoven een getieaoven die bij eb droogvalt ten zuuden van t durp lig ut veurmaelig fort uut dit fort diende ooit als verdediging van de schelde tegenwoordig is t eigendom van natuurmonumenten bekend ist durp tehenwoordig van t kerkje van ellesdiek wat een centrum wil weze voe levensbeschouwing cultuur en vriendschap t kerkje is evestigd in de voormalige nederlands hervormde kerke van ellesdiek nae a deze kerke fuseerde n en het kerkgebouw leeg kwam te staen wier de stichting opericht en kocht het leegstaende gebouw om d r activiteiten in te organiseren en zôdoende ok de publieke functie van het gebouw te kunne bewaeren voe het durp t kerkje drieft op vriewilligers in wier ier de zeêuwse riempjesroute eopend de song dynastie kantonees song chiew was een dynastie in china die a duurn van toet in de song dynastie wier china wee hereênigd wat a sins bie de val van de tang dynastie nie mi hebeurd was vanof toet wier china verdeêld in een deêl van de vuuf dynastie n en een deêl van de tien konienkrieken de song dynastie speeln of in twi periodes de noôrdelijke en de zudelijke song de noôrdelijke song dynastie duurn van toet en ten tiede van de noôrdelijke song dynastie reheern deze over eel china in tehenstellieng tot de zudelijke den oôdstad ten tiede van deze dynastie was kaifeng op jannewari vieln de jurchen den oôdstad kaifeng binn n en plundern dezen zie richen in t hebied de jin dynastie op de mensen die an ontsnapt waeren uut de an n van de jurchen trokk n ten zuden van de jangtsekiang en onderieuwen di de zudelijke song dynastie de keizers van de noôrdelijke song dynastie waeren de zudelijke song dynastie duurn van toet en reheern ten zuden van de rivier de jangtsekiang den oôdstad van deze dynastie was hangzhou in wouen de mensen van de zudelijke song dynastie een pohieng t veroverde hebied uut de noôrdelijke song dynastie te herovern onder leidieng van heneraol yue fei mè yue fei wier echter vermoôrd deur zen oveliengen vanwehe den angst tehen de macht van de militairn in verovern de monhoôln noord china in de vurm van de jin dynastie en ze riepn in de yuan dynastie uut vanwehe de dreihieng van de yuan dynastie vluchen de keizerlijke of oudieng a in ni kanton allaen keizer gong di bleef in hangzhou een broertje van de keizer zhao shi keizer dunzng nehen jaer wier uuteropen toet keizer winae an ze ni t hudihe hongkong trokk n zhao shi stierf echter an een ziekte en zen broertje zhao bing keizer bing van zevene volhen um op op maerte wier t leher van de zudelijke song dynastie ten onder in de slag bie yamen en iermie kwam der een ènde an de tied van de song dynastie de keizers van de zudelijke song dynastie zien bkerke of béékerke ollans biggekerke is un durpsje op walchren in de provincie zeêland elegen in d n gemeênte veere op jannewarie a t durp zoan inweuners t durp is een typisch walchers kerkdurp d r wor vaak edacht da de naem bkerke iets mie verkens van doen eit das glad nie waer bigge was in de vruuge middeleêuwen n hewone persoonsnaem de pleknaem ei misschien n heilige oorsprong bkerke is wellicht enoemd ni den heilige begga tot an was bkerke een zelfstandige gemeênte in t jaer derup wer ut durp onderdeel van de gemeênte valkenisse vanaf jannewarie ging die gemeênte op in de nieuwe veere ruum zesenvuuftig jaer gelee ei een fotograâf foto s gemaekt van de huus van de griffermeerde schole van béékerke twi foto s ebbe ik ervan die mee de huus van de laogste drie klassen en eên van de huus van d oogste groepen bie mekaore zô n vuufenveertig huus uut béékerke en krommenoeke mee die twi foto s as leidraed bin k mee nog twi overlevende op zoek gehae nè iedereên di waere d r a vuuve nie mi in leven di waere d r ook die nie op die foto stoenge mè wè in die tied nè onze schole hienge aole fermieljes ebbe me gevonde en uutgenôdigd vô een achtemiddeg trugkieke mee dinae saemen ete twi derde is gekomme en ik kan julder zeie da zôies meer dan de moeite waerd was mee sommige moest je meer dan vuuftig jaeren biepraote alleên a t herkenne was een waere zoektocht in je geheugen wan a wist ik as regelaer percies wie d r zouwe komme di waere huus van toen bie die hin ienkel lichaemsdeêl aode wat nog tot herkenning zou kunne leie as joop uut noe almere z n buurman van di gestierd ao aode m n ook vô joop angezie m aode de béékerkse taâl as voertaâl wan ao je op béékerke op schole ei gehae dan vergeet je dat dialect nooit mi of je noe in pernis mierlo almere leiden emmeloord of meliskerke terecht gekomme bin en coby wier toch nog mee koos angesproke rens was vô ons nog aoltied lou en elisabeth moest genoegen neme mee betsy die nieuwe naemen zouwe alleên nog verwarrender werreke j ao a moeite genoeg mee aol de nieuwe gezichten in zeven uren ruum vuuftig levensjaeren van meer dan dertig huus deuspitte was hlad onmogelijk di kwam eêl wat lief en leed vôbie die middeg opa s die d r kleinhuus ophemelde mensen die naebie net zô vee zwarte as witte sneêuw gezien aode ooit gescheie nooit iemand ebbe kunne vinde een riek naegeslacht je baâs vermoord lope van krommenoeke nè schole van alles kwam vôbie mè oevee verschillende zâken mensen in de loop van de tied aode bezig houwe de herinneringen an schole konde me aol dêle nou ja dêle het bleek toch dat iedere noe zestig plusser wi andere dingen nooit was vergete een kleine hreep eên wist nog percies da z n meêster onredelijk kwaed hore was toen n mee z n kroôntjespenne het woord jezus mee vee vlekken geschreven ao een ander zag nog vô d r oe of de andwerkjuffrouw uutleg gaf over de te borduren merklappe mee dat ding rustend op d r boezem wi een ander verhaâlde van een eêl proces op schole omdat degene die luudruchtig daermgassen liet ontsnappe z n d r eihen nie anmeldde bie de juf t meisje wi a k op de kleuterschole zeker van wist da ze vô eêuwig van mien zou weze was t r ook z is a gerume tied oma mè nie van mien kleinhuus en eên van de pestkoppen uut die tied was wè z n aer mè nie z n streken kwiet z n naegeslacht ao d r nog wè es last van wan ie kon t nie laete om andere op stang te jaehen me wiste aolebei nog dat er es een joen tegen im gezeid ao mien moeder ei gezeid da jie een hrôten ulk bin bie t afscheid wier d r drek over een herhâling gesproke mè zô mooi as d eeste keer kan t naebie nie mi ore dien aeven bleef t nog lang onrustig in m n oôd itâlië is een land in zuud europa en lid van d n europeese unie in t noôrden hrenst t an frankriek zwitserland oôsteriek en slovenië de reste van t land wor omringd deur d n adriatische zeê d n ionische zeê d n middelandse zeê en d n tyrreênse zee d eilanden sicilië sardinië en elba en een aental kleinere eilanden be oren oôk bie itâlië d n oôdstad van itâlië is rome die stad ei zo n miljoen inweuners aore belangriek steê bin milaan turien bologna palermo venetië ok we t zeêland van t zuujen enoemd en napels itâlië eit zo n miljoen inweuners vanaf de jaoren daolde het aotal inweuners deurdat r minder huus ebore werre dan dat r mensen overleê de leste paer jaore groeit d n bevolking weer deurda er mensen van buuten itâlië binnenkommen itâlië heit een lange heschiedenisse bekend is t ouwe rome rond ut begin van de jaertelling was dit de grooste stad ter wearelt nea de val van rome kwamme stadssteaten as venetië in genua op in de vroege middeleeuwen bloeiende hier de kunst in de wetenschap deerna trad verval in pas in de e eêuw wier t land een eenheid zoas da men die noe kenne in de jaeren kwam benito mussolina an de macht in het land mussolini koos in de tweêde wereldoôrlog de kant van adolf hitler nae de oôrlog was het land een van de oprichters van de europese unie economisch ging het itâlië voh de wind mae politiek was het nie zoô stabiel d r waere vee wisseliengen van kabinet n en bijzonder vee verkieziengen een bekend fihuur uut de italiaanse politiek is sylvio belusconi tehenwoordige premier is giuseppe conte t woôrd psyholohie kom van t hriekse woord ziel of verstand en hedachte rede en iermie wor helieke t woôrd psyholohie ok verklaerd psyholohie is de leêr die a t innerlijke bestudeer ok wor binn n de psycholohie t hedrag van de mens bestudeerd voe beêsten hel dat ok mè dan in de dierpsyholohie ut doel van de psyholohie is kennis opneem n over t doen en laeten van mens en beêst divan leern en toekomstig hedrag voorspelln voe hroepn mensen of beêsten ka j in reelijke maete der te doen hedrag voorspelln mè bie individuu n hi dit bieni nie de psyholohie kan verdeêld worn in verschill nde terrein n naemelijk niue is een eilan nstaetje in polynesië in de hroôte oceaon in t werelddeêl oceanië niue lig ten oôssen van tonga ten wessen van de cook eilan n en ten zuden van amerikaons samoa niue ei een oppervlak van km en t oôgste punt lig op meter in weunen der minsen t eilanje is nie onafankelijk mè ei een vrieën associaotie mie nieuw zeêland james cook zag as eêssen europeaon in niue ie probeern drie keêr op t eiland te komm n mè vanwehe de polynesische inweuners die an ulder nie hoed ezind waeren lukn dat nie omda cook docht dan de inweuners bloed op der tan n an esmeêrd wat a volhens de lehende echter roôie benaonen waeren noem n cook t eiland savage island wild eiland laeter kreeg t eiland zen offisjele naem niu wat a zoiets as ouwer van kokesnoten beteêken den offisjele naem is noe niu fekai wilde ouwer van kokesnoten niue is ok nog een poosje brits protectoraot ewist mè in wier niue veroverd deur nieuw zeêland en in kreeg niue de staetus van een vrieën associaotie robert rex wier den eêssen president van niue niue ei een oppervlak van km lig op zen oôgsen neter eb der weunen in minsen niue lig kilemeter ten oôssen van tonga en is eên van de hroste koraelatoll n ter waereld t eilanje besti uut kalksteên mie steile kliffen an de kustlien der zien vuuf hroôte koraelriffen op niue naemelijk de economische activiteit n op niue bestaen vurral uut zelfvurzienende landbouw en der is ok een klein bitje industrie der worn onder aore passievruchen kokesnoten en honieng verwerkt vaddere inkomsen zien t toerisme en de verkoôp van poszehels qua economie is niue sterk afankelijk van nieuw zeêland op niue leven slechs ienkele zoogdieren wivan onder aore de tongavleêr ond pteropus tonganus vadder leven in de riffen rondom t eiland vee vissesoôrten walvissen dolfien n en vanzelfspreek nd koraelen in jannewari wier niue etroffen deur de cycloon heta wideur an minsen dakloôs wiern en minsen wiern edoôd de uzen wiern nie mi herbouwd en de minsen trokk n wig nieuw zeêland stell n as reactie ierop da wunnir a de bevolkienge nog vadder ofneem niue zen udihe status hi verliezen den udihe houverneur mititaiagimene young vivian ei dit ofewezen op niue lihhen veêrtien verschill nde plekken wivan de hroste stad en den oôdstad alofi is de stad alofi besti echter wer uut twi deêl n noôrd en zuud alofi die an saemenevoegd zien ier een tabelletje mie de plekken op niue niue ei ok een eihen topleveldomein nu vurral in nederland wor dit topleveldomein vee hebruukt voe homepages vanwehe ok t nederlandse woôrdje nu den iesveugel alcedo atthis is een felhekleurde waeterveugel die a deêl uut mik van de femielje van de iesveugels den iesveugel is een felhekleurde waeterveugel die a ok in nederland voekom den iesveugel is overwehend felblauw hekleurd mè val nie direct op omda t en soms doôdstille zit op een takke om een visjie te verschallek n zen rik zen kop en zen kele zien aollemille elderblauw zen buuk en zen kaeken zien rossig roôd en die ei een witten alsvlekke zen oôhen en zen snaevel zien zwart wibie a t ventje een aelemille zwarte snaevel ei en t wuufje een zwarte snaevel mie een roôie baosis de poôten zien roôd den iesveugel is middelhroôt en ei een taemelijk hroôte snaevel iesveugels eetn vurnaemelijk vissen mè soms eetn ze ok wè waeterinsect n de vissen worn evang n deur vanof een takke een snelle duuk te neem n in t waeter ok worn ze evang n deur stille te ang n boven t waeter te verhelieken bie t bidden van roôfveugels en wunnir a t ur een vis langskom dezen te vang n evang n vissen worn deur de veugel tehen een takke doôd emept en in zen heheel opeheetn wunnir an tiedens strenge winters beekn en stilstaende waetertjes dichtevrozen zien jaehen iesveugels ok op oopn waeters onverteêrde visressen de hraeten worn uutebrikt in de vurm van een braekbal nae de winter allaenig te èn deurebrocht trokkn iesveugels in t voejaer ni de broedhebied n wunnir an de ventjes en wuufjes mekaor ontmoetn in t broedhebied overwinn n ze eêst der angst en ahressie tehenover mekaor en probeern ze tevens indruk te maekn dit doen ze deur middel van de balts die a besti uut t et naevliehen van mekaor deur de toppn van de boôm n of flak over t waeteroppervlak nae dit riteweel heef t ventje vissen an t wuufje iernae volg de paerieng iesveugels broeien bie elder stroômend of stillestaend waeter mie vee vis voewaerde is dan steile kant n anwezig zien de veugels hraeven een nistpupe an de kant van t waeter die a mistal cm tot meter lange is an t ènde van de nistpupe zit de nistkaemer de nistpupe lop onheveêr hraoden omoôhe as eventuêle beschermieng tehen oôhe waeterstan n de nistpupe wor ehraeven in maerte en in april haen de iesveugels broeien in de nistkaemer worn toet eiers eleid beie veugels broeien in periodes van onheveêr anderalf ure wini a den are ouwer wee eetn hi zoekn in de maend meie komm n de jonge uut de eêste daehen worn ze nog werme ehouwen nihelang de hroôtte van de jonge worn steeds hrottere vissen evoerd de ouwerveugels wassen der eihen nae iedere voerburte vanwehe de ontlastieng die a vanuut de nistpupe ni benee lop nae t eêste legsel volg vaok nog een twidde of derde legsel der zien verschill nde ondersoôrten van den iesveugel naemelijk de svalbard global seed vault is een heen nbanke vlakbie longyearbyen op spitsberhen svalbard een eiland ten noôrn van de noorse kust deze heen nbanke is een opslagplekke voe zaeden ebouwd in een berg de heen nbanke bevin zen eihen meter diepe in de berg op meter boven zeêniveau de opslagplekke voe de zaeden wor onder aore betaeld deur de reherieng van noorwegen en deur de bill melinda gates foundation t doel van deze hroôtscheepsen operaotie is de beschermieng van vele soôrten zaeden van over de aele waereld t project vin plekke onder leidieng van de global crop diversity trust de heen nbanke wor zo hoed meuhelijk beschermd en is dirrum ok meter boven zeêniveau eplekt voe t heval a de zeêspiehel deur de smelt nde ieskapp n ard smelt de zaeden worn bewaerd onder een temperatuur van c de zaeden zien eleverd deur t centrum voe henetische bron n nederland in waheniengen verwacht wor dan vee aore lan n zun volhen ok de nasjionaole plantetuun van belgië wil musschien soôrten wilde boôn n levern in totaol wiern monsters mie elk zaeden eleverd deur bedrieven over ael de waereld in totaol dus miljoen zaeden de svalbard global seed vault wier offisjeel e opend op feberwari oewel de minister president n van noorwegen zweden finland denemarken en iesland op juni a den eêssen steên eleid an equatoriaol hunea is een klein lanje in afrika equatoriaol hunea besti uut een hedeêlte op t afrikaonse continent mbini dat a hrens an kammeroen in t noôrn en voe de rest omriengd wor deur gabon t aore hedeêlte besti uut t eiland bioko t vroehere fernando pó wir a den oôdstad malabo op lig en t eilanje annobón naeda equatoriaol hunea tientall n jaern een kelonie ewist was van spanje wier t et in deur de spaonse dictator franco toet zelfbestuur emachtigd en wier de socialist bonifacio ondó edu toet minister president emikt in wier equatoriaol hunea nae jaer een kelonie ewist te zien volledig onafankelijk van spanje en ondó edu wier ofezet de leier van de punt de partido unido nacional del trabajador henaemd francisco macas nguema wier den eêssen president van equatoriaol hunea nae hroôtscheepse relln in t land wiern in aolle spanjaarn uut t land ezet en in riep nguema zen eihen uut toet leier voe t leven en liet tehenstanders van zen regiem executeern in wier elke vurm van hosdienstoefenienge verboodn en wier t land een athestischen rippebliek in wier der een coup epleegd deur heneraol teodoro obiang nguema mbasogo die a lukn en macas nguema wier doôdeschootn der wier een vrieë marteconomie inevoerd en hosdienstoefeniengen wiern wee toe estaene tehen tehenstanders wier echter nog ard opetreen in probeern ienkele oôhe militairn mbasogo of te zettn mè dit mislukkn en in richen mbasogo de eênihe toe estaene partij van zen eihen de partido democratico guinea ecuatorial op in wiern ok aore politieke partij n toe estaene mè deze mon an zovee rehels voldoene da der hin spraeke kan zien van een hoeie opposisie equatoriaol hunea hrens in t noôrn an kammeroen en wor voe de rest omriengd deur gabon vadder besti equatoriaol hunea uut verschill nde deêl n naemelijk mbini t vasteland t eiland bioko in de holf van guinee en de kleindere eilanjes annobón en corisco in t land heers een tropisch rehenklimaot en der is dan ok vee rehenwoud tevens is t land vrie berhachtig en der komm n vulkaonen voe voebeêl n zien de pico del fuego en de pico surcado op annobón ok t eiland bioko is van vulkaonischen oôrsproeng de miste inweuners van equatoriaol hunea zien van oôrsproeng bantu s de hroste stamme ierbinn n is varuut de fang die a oôrsproenkelijk voekwam in mbini mè deur migraotie ok in hroôte hetaele vertehenwoordigt is op bioko van de bevolkieng besti uut fang de stamme van de fang besti wee uut clans verdeêld over ael equatoriaol hunea de bulu fang leven buvobbeld in rio muni een aore bevolkiengshroep zien de bubi die an van de bevolkieng beslaen en op t eiland bioko leven tevens zien der nog stamm n langs de kuste zoas de ndowe s de kombi s en de benga s in equatoriaol hunea leven rillatief weinig buutnlanders de hroste hroep besti uut spanjaorden en portuhezen ok besti t ur een toeneemnd antal van mensen uut kammeroen niheria en gabon vadder zien der nog chinezen britt n en liberiaonen equatoriaol hunea wor inedeêld in zeven provincies naemelijk de equatoriaol hunese hrondwet zei dan de offisjele taelen van t land spaons en frans zien en dan de inheemse taelen worn beschouwd as onderdeêl van de nasjonaole cultuur spaons is a een offisjele taele van equatoriaol hunea sins en de miste mensen vurral in den oôdstad malabo spreekn spaons in juli verklaeren president teodoro obiang nguema mbasogo ok de portuhese taele as offisjele taele van equatoriaol hunea over de natuur in equatoriaol hunea is vrie weinig bekend vanwehe t vrie ontoehankelijke karakter van t rehenwoud ienkele diersoôrten die an voekomm n in equatoriaol hunea zien de oranjenikkekasuaris casuarius unappendiculatus is een kasuaris uut de orde casuariiformes wiran ok de emoes bie oorn den oranjenikkekasuaris leef in t rehenwoud van t vroehere irian jaya noe nieuw hunea de oranjenikkekasuaris is een vrie hroôte loôpveugel die a toet anderalve meter lange kan worn ze kunn n nie vliehen en ze èn een ruug roetzwart veêrnkleêd der kop en een stik van de nikke is felblauw en an de kop liekn flapp n te angn der nikke is felroôd of heêl ekleurd beie heslachen van dit soôrt zien der helieke uut t verschil tussen t ventje en wuufje is echter da t ventje kleiner is vadder ei de oranjenikkekasuaris enorme poôten bie een klauwachtehe binste teên de oranjenikkekasuaris is zoas aolle aore kasuarissen een schoeve veugel van t dichte rehenwoud de veugel is endemisch in t rehenwoud van t noôrn van nieuw hunea en ok we in beboste hebied n langs de kuste de kasuaris wor bedreigd deur bejaehieng en t verliezen van zen habitat t wuufje mik bie de oranjenikkekasuaris de dominante positie uut t nist wor deur t ventje emikt op een hoed hecamoufleerde plekke de veugels paern en t wuufje lei drie toet vuuf hroene eiers winae a ze een aor ventje hi zoekn t ventje onderouw de jonge en zoek eetn voe der voe onheveêr nehen maen n de mori zien de oôrsproenkelijke beweuners van nieuw zeêland en ze weun n ok in antall n in australië in het mori de tael van de mori beteêken mori nurmaol of hewoon mens t woôrd kom ok in aore vurmen voe in polynesische taelen zoas maoli in t hawaiiaons en maohi in t tahitiaons ok de oôrsproenkelijke inweuners van de cook eilan n worn mori enoemd wunnir an de mori percies ni nieuw zeêland kwamm n is nie bekend warschijnlijk kwamm n ze a in de middelieuwen vanuut hawaiki der moederland in der waka s kano s op zoek ni een nieuw land en eetn toen an ze bie nieuw zeêland kwamm n zahen ze volhens de lehende in de varte een stik land bie een hroôte witte wolke derboven dat an ze aotearoa noemn vanof den e ieuwe kwamm n de europeanen ni nieuw zeêland die an hroôte invloed an op de mori vanwehe de voe ulder biezondere diengen die an ze mee brochen de europeanen kochen echter ok soms voe een schientje een stik hrond van de mori tot hroôt onhenoehen van sommihe stamm n dideur wier deur ienkele mori leiders en de brittn op feberwari t verdrag van waitangi eteêkend iernae in wier deur de mori der eêste leider anesteld potatau i dit was voe de mori een hroôte veranderienge omdan ze eêst beston n uut verschill nde stamm n mie ieder een eihen stamoôd de hudihe mori bestaen onheveêr uut mensen en beslaen onheveêr van de nieuw zeêlanse bevolkieng bie de mori bestaen een hroôt antal mythen wivan an ok a vee mythen verloorn zien ehaene vaok zien dit verhalen over oe an mensen of beêsten onstaen zien of verhalen over de heldendaden van een mori leider in deze verhalen zit vaok ok een moraal de mytholohie van de mori is een vrie onbekende mytholohie mè zò uutebreid dan zelfs de mori nie in staet zien der eihen mythen en aore volksverhalen volledig te kenn n echter ael der cultuur ritueeln en heloôf wor benvloed en kom voe uut der mytholohie de hrondslag van ulder mytholohie lig in polynesië en aore polynesische volkn en een verheliekbaere mytholohie t hroste hedilte van de mytholohie wor edomineerd deur verhaolen over de scheppieng van de aerde over de mytholohie van de mori is weinig bekend de eêste europeanen die an der mie kennis maekn waeren de missionarissen die an t heloôf en de ritueeln van de mori mistal as werkn van de duvel bestempeln zoda ier hin bron lig van kennis over ulder mytholohie uutzonderiengen binn n j f wohlers op t zudereiland richard taylor uut de omhevieng van de taranaki rivier en william colenso uut de hawke s bay eên van de mensen die an de mythen van de mori verzaemelen was sir george grey ok verzaemelen die ginialohieën hezangen en verhalen ok der enurme mythencycli wiern vasteleid grey beschreef de mytholohie van de mori in zen boek nga mahi a nga tupuna vertaeld as polynesian mythology in t iengels een aore bron is ancient history of the mori deur john white de lehende van de mori wor uutedrukt in drie verschill nde vurmen van overdracht de ginialogische reciteriengen de verhaalnde proza en de poëzie de ginialogische reciterieng van de mori in t mori whakapapa was hoed ontwikkeld in de mondelienge literatuur van de mori en dien n in de verteltradisie de ginialogische reciteriengen haven een lienk an tussen levende mensen en de goden deur ginialogische lijn n te schetsen beklemtoôn n de schriever zen connecties mie de daan van de beschreven karakters in zen vertellienge de poëzie van de mori wor bieni aoltied ezongen et muzikaole ritme onderscheien de poëzie dan ok eêder van de proza dan a t taelhebruuk da dee der wier hin riem hebruukt in de poëzie en ok hin stijlfihuurn as alliteraotie en zo wè komm n verschill nde metra ni voôrn kenmerkn voe de poëzie van de mori zien t hebruuk van synoniemn en typische hrammaticaole constructies de verhaalnde proza vurm t hroste deêl van t materiaol over de lehen n en de mytholohie van de mori deze verhaaln wiern vurral in de lange aevun n in de winter verteld bie t knappernde outvuur deze verhaaln waeren t poppulairst en iervan zien dan ok de miste bewaerd ebleven ze dien n nie allaene voe t plezier van de mensen mè ze verteln ok over t onstaen van buvobbeld vuur doôd en t land volhens de mori waeren voe aolles de periode van de kore en de tien periodes van de p dit waeren de periodes van de duuster eid voe a der ok mè iets op de aerde was t eênigste wezen was io matua kore den opperhod dezen schiep de hemel rangi laeter rangi nui en de aerde papa uut rangi en papa kwamm n zeunen voe die an t behun vurmen van t leven op de aerde de mythen van de mori kunn n verdeêld worn in drie oôddeêln en dibie een paer onderdeêln naemelijk flevoland is eên van de twaolf provincies van nederland ze bestaet vo t groôste deêl uut land dat a in de twintigste eêuwe gewonne wier op de zeê en wier pas in opgericht oôdstad is lelystad awast is almere vee groôter flevoland grens vol an friesland en overiessel en mee dieken an gelderland utrecht en noord olland ten westen leit t an t markermeer en t ijsselmeer flevoland is uniek in de waereld nergenst aors is zo n oppervlak op zeê ewonne zoôas bove gezeid bestaet flevoland naebie elemaele uut joenk polderland van noord nae zuud bin dat de noordoôstpolder oôstelijk flevoland en zudelijk flevoland binnen de bediekienge van de noordoôstpolder leie tweê vroegere eilanden urk en schokland gemiddeld leit d eêle provincie n paer meter onder de zeespiegel t groôste deêl van de provincie is bestemd vo landbouw n nie onbelangriek stik vee meer dan ze oorspronkelijk bedoeld aodde oor vandaeg d n gebruukt vo bebouwienge daerin overloôp vanuut de randstad voraol van amsterdam in kom weune vedders bin d r ok natuurgebieden in de polder t bekendste en belangriekste bin de oôstvaerdersplassen tussen almere en lelystad n stik polder wat a nie droôggevallen is omdat t te diepe leit in de negentiende eêuwe ontstoenge d r vee plannen om de zujerzeê of stikken d rvan droôg te maeken dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen in wier de zujerzeêwet angenomme daerin beslote wier t plan van cornelis lely uut te voeren de drie polders die an flevoland uutmaeke oorde daerbie in kwam de noordoôstpolder klaer oôstelijk en zudelijk flevoland volgde in resp de tweê zujelijke polders daer a in t begin nog vreêd weinig mensen weunde wiere ondergebrocht in t openbaer lichaem zujelijke ijsselmeerpolders de noordoôstpolder oorde agauw bie overijssel as de polders meer beweund raekte wiere d r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken dronten lelystad almere en zeewolde uutendelienge wier in t openbaer lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie flevoland gesticht uut urk de noordoôstpolder en de zujelijke ijsselmeerpolders de naem flevoland wier gekoze nae flevo de naem van n meer of binnezeê in de romeinsen tied dat die zou uutgroeie toet de zujerzeê n vroeg middeleêuwse naem van datzelfde waeter almere wier gebruukt vo eên van de steeën de provinciaole staeten in flevoland è zeêtels vo waeren dat r en vo de verdeêlienge is sins de verkieziengen van maert zoô t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van cda vvd sp en d t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van vvd gl cda pvda cu en d commissaoris van de konieng is leen verbeek van de pvda flevoland ei nie meer as zes gemeênten mee vosproenk de minste van aolle provincies in nederland in de korte geschiedenisse van de provincie bin d r ok noôit erindeêliengen gewist de provincie flevoland vaol saeme mee t waeterschap zujerzeêland flevoland ei gin eige rechtbank de provincie maek deêl uut van t arrondissement zwolle lelystad mee de rechtbank in zwolle dit ressorteert onder t of van arnem flevoland bestae grof gezeid uut drie cultuurgebieden urk t nieuwe platteland en de steeën urk is eên van de meêst orthodox christelijke durpen in nederland zoô goed as iedereêne zit bie n kerkgenootschap aollemaele protestants op t nieuwe land bin de kerken en zeker de orthodoxe nie zoô over eersend in de steeën zitte vee butenlandse immigranten die a dikkels moslim of soms hindoe bin t merendeel van de mensen is onkerkelijk deu de joenge geschiedenisse oor d r alleên op urk n traditioneel dialect gepraot maer dan wè wee deur eel de bevolkienge dit urkers is n uniek dialect wat a n bitje tussen t ollands en t nedersaksisch instaet in lelystad en almere bin vee amsterdammers gae weune zoôda je dae vee amsterdams oor op t platteland spreke de ouwere boeren dikkels nog t dialect van de streek daer ze vandaene komme mae de middelbaeren en de joengeren praote d r algemeen nederlands in de polders van flevoland oor volgens onderzoek zelfs t zuverste nederlands van eel t land gesproke de budelmollen zien een orde van zoogdieren mammalia en ze maekn onderdeêl uut van de budeldieren de budelmollen zien endemisch in t noordwessen van australië budelmollen zien een zusterhroep van aolle aore australische budeldieren en de neste verwantn zien de budeldassen ok èn ze verwanschap mie de houdmollen budelmollen leven net as onze bekende mollen mistal onderhrons wir an ze soms ondiepe tunnels hraeven in t zand of soms ok erg diepe mistal komm n ze allaen boven nae zwaere rehenval budelmollen èn korte stevihe poôten wibie an ze hoed kunn n hraeven vadder zien ze naebie blind en der oôrn bestaen slechs uut een openienge in der oôd budelmollen worn tot centimeter lange der staert is toet centimeter en ze wehen toet hram vadder èn ze een kleine mond en een bek wirover a een soôrt schildje zit van een leêrachtig spul tehen de hrond budelmollen zien insect neters en ze eetn hin aore beêsten ze eetn oôdzaekelijk lerven van kevers en rupsen van nachtvlinders de orde notoryctemorphia besti slechs uut femielje en twi soôrten naemelijk d n atlantischen oceaon is d n oceaon tussen europa en afrika en de beide amerika s nae de hroôte oceaon is t de hroste oceaon op aerde en ze besli een vuufde van t oppervlak van de aerde de naem atlantischen oceaon kom oôrsproenkelijk van t hriekse zeê van atlantis en deêze term wor voe t eêst hebruukt deur herodotus herodotus bedoeln der de zeê westelijk van de straete van hibraltar mie herodotus baseer zen naem op t mythologische continent atlantis d n atlantischen oceaon lig ten wessen van europa en afrika en ten oôssen van noord en zuud amerika de noôrdelijke hrens lig bie hroenland wir a t et overhi in de noôrdelijke ieszeê de hrens mie de hroôte oceaon lop van t zudelijkste punje van zuud amerika kaop oôrn toet antartica de hrens mie d n indische oceaon lop van zudelijkste punje van afrika kaop agulhas toet antartica vadder vurm òk t panamakanaol nog een verbindieng mie de hroôte oceaon d n atlantischen oceaon ken verschill nde binn nzeên die an soms mee ereeknd worn in t totaole oppervlak van d n oceaon deêze binn nzeên zien de noôrdzeê d n oôstzeê de middellanse zeê de holf van mexico en de caribische zeê zonder deêze binn nzeên besli t oppervlak km mie de binn nzeên derbie ineslootn km t diepste punt de trohhe van puerto rico is meter diepe de hemiddelde diepte is meters en mie de binn nzeên ineslootn meters in d n atlantischen oceaon lihhen verschill nde eilan n wivan der ier ienkele op een rijtje de mid atlantische ruhhe is een in ontdekn onderzeêse berhruhhe van kilemeter lange die a van t noôrn tot an t zuudn deur d n atlantischen oceaon lop op deze ruhhe kom vee vulkanisme voe omdan di de aerdplaeten uut mekaore schuven wideur a t er magma ni buten kom op deze meniere zien ok eilan n as iesland sint helena en de fernando de noronha onstaene ok komm n der rond deêze ruhhe vee aerdbeviengen voe abaiang ok wè apaiang t vroehere charlotte island matthews of six isles is eên van de koraolatolln van kiribati helehen naebie den evenaer in de hroôte oceaon den atolle mik deêl uut van de gilberteilan n tiedens een volkstellieng in teln ze inweuners de abaiang atolle lig noôrdelijk in de gilberteilan n en tel eilanjes wivan a t oôdeiland abaiang ribono en nuotaea beweund zien op de abaiang atolle lig eên verbindieng naemelijk een tunnel tussen abaiang en t kleindere eilanje teirio in t zuudwessen van de atolle abaiang ei een oppervlakte van km en de dibie helehen lahune ei een oppervlak van km abaiang lig kilemeter ten noôrdoôssen van den oôdstad van kiribati tarawa den ondekker van abaiang was kapitein thomas gilbert in die a t et charlotte island noemn de eêssen europeaon die a t er kwam weunn was de missionaeris hiram bingham op november bingham hoeng in t durp koinawa weunn wir a in oktober ok de church of our lady of the rosary ebouwd wier in wier ok t sint joseph s college in tabwiroa esticht deur paul chilton een iengelse mihrant deze schole is eên van de beste van kiribati ok den udihe president anote tong ei op deze schole zen opleidieng henootn de hemak n op abaiang zien beperkt onder aore is der de schole van t st joseph s college eên van de beste van kiribati vadder is der de stephen whitmee high school in morikao en ok is der nog een klein pensionnetje henaemd ouba island fishing lodge wat a persoôn n kan herberhen de volhende plekken lihhen op abaiang friesland officieel fryslân is n nederlandse provincie die a in t noorden van t land leit ze grenst an greunienge drenthe overiessel flevoland en over d n afsluutdiek an noord olland oôdstad en groôste stad is leeuwarden friesland is de eênige provincie daer a nessens nederlands ok nog n aore taele officieel is naemelijk t fries de friese naem van de provincie fryslân is ok in t nederlands d n eênige officiële friesland bestaet uut n vasteland en de waddeneilanden vlieland terschellienge ameland en schiermonnikoog dit bin vier van de vuuf beweunde waddeneilanden in nederland deze eilanden bin in vroeg historische tieden ontstae deur overstromiengen t groôste deêl van t toen ondergelope land vaolt nog altoos bie ebbe droog die gronden die an wadden genoemd ore en leie in de waddenzeê bin t riekste natuurgebied van nederland t vasteland is eel agraorisch en bestaet vo n groôt deêl uut polderland deu turfsteken in vroegere tieden bin d r groôte plassen ontstae die toet meren uutgroeide vandaeg bin dat voraol nog t tjeukemeer t sneekermeer en de fluessen t lauwersmeer is n kreêke op de grenze mee greunienge in de romeinsen tied wier noord nederland beweund deu n germaons volk de frisii of friezen maer t is nie zeker of dit volk tzelfde was as de friezen die an d r vandaeg d n dag nog leve op t laegliggend land bouwde de beweuners terpen groôte vliedbergen daer a laeter eêle durpen op zouwe ontstae nae de groôte volksver uziengen besloeg t gebied van de friezen vanaf noe gaet t mee zeker eid om tzelfde volk as tegewoordig n eêl kustgebied wat a liep van de vlaemse kust toet an de weser in de vroege middeleêuwen verstoenge de mensen onder friesland dit ele gebied in de zevende eêuwe onderwerpe de franken de friezen t gebied oor dan in drie deêlen verdeêld west friesland ten westen van t vlie midden friesland tussen vlie en lauwers oôst friesland ten oôsten van de lauwers t middeste stik bluuf bekend stae as friesland in t zuden van west friesland ontstaet t graefschap olland de ollanders die an n frankisch dialect bin gae spreke en agauw nie meer as friezen gezie ore breie ulder macht steês meer uut toet ze uutendelienge onder floris v van olland eel west friesland onder controle kriege in oôst friesland gaet t aors daer komt de macht bie locaole eren te leien in t stik tussen lauwers en eems kreeg de stad greunienge intussen saksischtaelig lanksaeman de macht t ende kwam in as ertog albrecht van saksen toet eêre van friesland benoemd wier dit is ok t moment daerop de verschillende frieslanden definitief van mekaore gescheie wiere zoôwè ten westen as ten oôsten was t fries uutgesturve ten gunste van aore taelen zoôdat alleêne friesland tussen vlie en lauwers as echt friesland overbleef de kommende eêuwen wier friesland glad gentegreerd in de politiek van eel de nederlanden t kwam onder regerienge van kaerel v wier agauw calvinistisch en kwam mee in opstand tegen de spanjolen nae wier t n gewoon gewest mee n kleine afvaerdigienge in de staeten generaol tiedens de tweê stad ouwerloôze tiedperken ao friesland gewoon n stad ouwer in d n tweêde wereldoorlog wiere de eilanden vlieland en terschellienge die an altoos bie noord olland g ore aodde bie friesland gevoegd de ouwe indeêlienge van t vasteland in steden en grietenieën wier in de vurm van gemeênten onveranderd ang ouwe toet januaori as n erindeêlienge n ende maekte an de kleinste van die gemeênten de provinciaole staeten van friesland è zeêtels vò waeren dat r sins de verkieziengen van maert is de verdeêlienge zoô t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n coalitie van cda vvd sp en fnp t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van cda pvda vvd en fnp commissaoris van de konieng is arno brok van de vvd friesland ei gemeênten vier gemeênten divan bin eilandgemeênten naemelijk vlieland terschelling ameland en schiermonnikoôg friesland kent mar een waeterschap het wetterskip fryslan friesland is groôtendeels protestant de griffermeêrde kerke is nae verouding groôt in friesland d r bin nie vee kattelieken of bevindelijk griffermeerden de leste jaeren wint onkerkelijkeid terrein evenas in de rest van nederland moslims vin je d r nie vee t westerlauwers fries oor gesproke in t groôtste deêl van de nederlandse provincie friesland uutzonderiengen bin de eilanden vlieland en ameland de stelliengwerven in t zuudoôsten t kollumerland en t bildt n klein gebiedje in westelijk greunienge is weer wè friestaelig in de steeën oor sins jaer en dag stadsfries gepraot wat a n nederlands gin fries dialect is aolles bie mekaore praot iets meer as d elt van de friezen nog fries dat bin zoô n mensen nog vee meer mensen kunne fries praote mae doeë t nie zoô dikkels vèruut de meêsten kunne t verstae toch gaet t gebruuk van t fries merkbaer achteruut in elk geval in t daegeliks leven op schrift is de taele aolomtegenwoordeg en de schriftelike be eersienge van t fries gaet juust voruut een bekende friese folklore is de elfstedentocht een schaestocht van ruum kilometer fierljeppen en kaetsen binne bekende friese sporten t sultanaot van brunei offisjeel negara brunei darussalam is een land in t noôrdwessen van t eiland borneo in zuudoôst azië an de landziede wort heheel omriengd deur maleisië an de kustziede deur de zuud chinese zeê t land wor verdeêld in twi deêln deur limbang een stik van de maleise provincie sarawak t oôgtepunt bereikn t sultanaot van brunei in de veêrtien n tot de zestien n eêuw in deze tied besloeg t et t eêle eiland van borneo en t zuudwessen van de filepijn n europese invloedn maeken een ènde an deze macht nae een kortn oôrlog mie spanje wirin a burnei zeheviern verloor t land een hroôt hebied an de witte rajahs van sarawak wideur a t land ok in twi deêln wier verdeêld van tot was brunei een brits protectoraot op jannewari wier brunei deur de japanners bezet en op juni wee bevried in de jaeren kwam der de brunei opstand die a probeern de north borneo federation te stichen op jannewari wier brunei onafankelijk t staetsoôd en tevens reheriengsleider is sultan haji hassanal bolkiah mu izzaddin waddaulah eên van de riekste mensen ter waereld ie wor in deze functie bie estaene deur zen ministers en adviesraeden der is hin hekozen wethevende macht den eêste minister wo deur de sultan anewezen in den udihe situatie oefen t een deze functie zelf uut brunei besti uut twi hescheien lihhende deêln die an edeêld worn deur de maleise provincie sarawak west brunei en oôst brunei in t westelijke deêl van brunei leef van de bruneise bevolkieng tehen mensen in de berhachtihe provincie temburong de totaole bevolkieng tel mensen wivan in den oôdstad bandar seri begawan andere hroôte steedn zien muara seria en kuala belait t klimaot van brunei is tropisch mie vee rehenval zunneschien oôhe temperatuurn en luchvochtigeid t aele jaer deur t land lig iets boven den evenaer twiderde van de bevolkieng is van maleisen ofkomst en den offisjele taele is dan ok t maleis bahasa melayu vadder vurmen chinezen brittn en australiërs een deêl van de bevolkieng zodan ok chinees en iengels vee worn esproken de offisjele relihie van brunei is den islam wivan de sultan an t oôd sti aore hosdiensen zien t boeddhisme chrissendom en in kleinere hemeênschappn ok nog inheems hosdiensen de productie van ruwen olie en aerdhas in brunei is hoed voe bieni den elt van t bnp aore bronn n van inkomsen zien onder aore de klediengindestrie de hezondeidszurg is hraotis en weuniengen en riest worn esubsidieerd der wor estreefd ni een minder afankelijk te worn van de productie van olie en has vadder probeer royal brunei hoeie vliegverbindiengen te vurmen mie europa australië en nieuw zeêland t land is ok lid van de apec brunei is verdeêld in districtn de daerah deze districtn zien wee onderverdeêld in mukims de verkoôp en publieke nuttihieng van alcohol is in brunei verboodn butenlanders en nie moslims is t et toehestaene flesjes bier of twi liter aore alceholische drank vanuut t butenland over de hrens mee te neem n in hol deze rehel voe iedere uur noe hel iervoe hin tiedmarzje mi naeda de verkoôp in wier verboodn waeren aolle nachclubs en cafés henoôdzaekt te sluten sommihe resteranjes schienkn echter nog alcohol heserveerd in theepottn de oenderkoeten anhimidae zien een femielje uut de orde van de waeterveugels anseriformes voeheen wier aoltied edocht dan ze bie de galliformes de oenders oôrn mè dit bleek gin waer te wezen ze zien naemelijk verwant an de een n oenderkoeten zien vrie hroôte veugels mie een kleine kop en hroôte stevihe poôten de poôten zien slechs deêls elobd nie zoas de aore een n èn ze een hedeêltelijke ru en kunn n ierdeur t aele jaer deur vliehen oenderkoeten lên twi toet zeven witte eiers de oenderkoeten komm n allaene voe in zuud amerika mie een verspreidiengshebied van t noôrn van arhentinië tot an venezuela onzeker is of an de veugels bedreigd zien of a de soôrt in antall n ofneem de femielje van de oenderkoeten besti uut twi heslachen en drie soôrten engel reinhoudt wolfersdiek jannewari juli is een zanger die a vriewè allaenig in t zeêuws ziengt tehenwoordig weunt reinhoudt in serenoek z n bienaem is de zeêuwse bard z n bekenste lied eêt een bolus bie de koffie voe deze cd werkt n ie saemen mie de muziekhroep ambras uut zeêuws vlaonderen die a de muzikaole beheleiding verzurgd n saemen mie aore is reinhoudt een dialectkring estart in t kerkje van ellesdiek in is het boekje nijntje aan zee van dick bruna deur reinhoudt vertaeld ni t zeêuws onder de titel nijntje an zeê de eêste zin hi zô op een dag zei vaoder pluus wie gaèt r mee mie mien naè de dunen en het strand en om de zeê te zien daar goeng ze mie d r eêmer schelpen zoeke in september ist boekje gepresenteerd in middelburg engel schrieft ok in de pzc vadder is n bekend eworre mie z n zeêuwse vertaelingen van de kinderboeken nijntje en boer boris gelderland is n provincie van nederland die a in t oôssen van t land leit ze hrenst an limburg noord braebant zuud olland overiessel flevoland en duutsland oôdstad me nie de hroste plekke is arnhem a je kiekt nae t oppervlak van gelderland is t d n hroste provincie van nederland de hroste stad in gelderland mie inweuners is nijmegen evolgd deur aepeldoorn en d n oôdstad arnhem aore hroote plekke bin ede barneveld zutphen en tiel hrofweg kan je gelderland is deêle opsplitsen aore gelderse hebieden bin ut riek van nijmegen d n liemers d n gelderse vallei d n bommelerweerd en d n iesselvallei gelderland wor doorkruust deur de rien mie zien aftakkingen waol en iessel de maos vormt d n hrens mie noord braebant de hoôgste punten binne de torenberg en de aerdmansberg bie aepeldoorn meter boven nap en de posbank bie rhenen meter boven nap zou limburg nie bie nederland ebleve binne in dan zouwe dit de hoôgste punten van nederland weze de provinciaole staeten van gelderland è zeêtels vò waeren dat r sins de verkieziengen van maert is de verdeêlienge zoô commissaoris van de konieng is john berends van t cda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n coalitie van vvd cda d en pvda t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van vvd cda gl pvda en cu gelderland ei gemeênten china is een land in azië en t is eên van de hroste lan n op aerde en eit de meeste inweuners in den oôdstad van t land is peking china is eên van de vroegst ontwikkelde beschavingen en was biena in voe christus a een keizerriek de song dynastie was een dynastie in china die a duurn van toet in de song dynastie wier china wee hereênigd wat a sins bie de val van de tang dynastie nie mi hebeurd was laeter is t land veraermd in verlierzende ut z n vooranstoônde posisie an europa zo rond nae christus rond wier t land op t nippertie nie ekoloniseerd tiejens de bokseropstand nea den oôrlog wier china communistisch in de jaeren en wier t land eteisterd deur een zwaeren hongersnoôd tiejens de groôte step voorwaerts momenteel is t land economisch sterrek in opkomst vee van wat wulder int wes n gebruuke is in china eproduceerd over t geheêl enome ist echter nog een èrrum land en ok nie democraotisch op meie vin in de provincie sichuan n zwaeren aerbevienge plekke mie n kracht van op de schaol van richter de bevieng wor deur ael oôst azië evoeld er wiere doden en gewonden eteld de oôgste berg van china is de meter oôge mount everest op de grens mee nepal oppervlakte in vierkante kilometer extra het hroste eiland in midden amerika is cuba mie km oppervlakte in vierkante kilometer niettegenstaende de naem is de kaspische zeê un meêr omdat ze volledig deur land omringd is het noôrdelijke deêl van het meêr ligt in europa oôgte in meters de elbroes ligt in de kaukasus en wordt soms tot azië gerekend in dat geval wordt de hoôgste berg van europa de mont blanc meter lengtes in kilometers diepte in meters de libische woestijn die aores qua oppervlakte miljoen km in dit liesje zou tuusoôren is as ongerdeêl van d n sahara heteld niettegenstaende de naem is de dooie zeê un meêr anna maria ravnopolska dean bulhaors is n bulhaorse arpiste en componiste ze studeern an t indiana university college of music sins is ze ph d doctor of philosophy anna maria ravnopolska dean is heboôrn in sofia wir a se studeern bie de italiaonse professor en arpist liana pasquali iernae vervolhen ze der opleidieng an de indiana university in bloomington op deze schole wier anna maria onderscheien mie an diploma voe superior artistic achievement in harp performance ze maekn in new york city der debuut in in wier anna maria eên van de stichters van de american university in bulharije op dezen universiteit heef se praktische en theorethische lessen op den arp en de piano in t behun waeren der allaen de periodes van te p en te kore ieruut kwamm n papa en rangi voe den eênigste hod was io matua kore den opperhod papa en rangi hoengen ni mekaor toe en omielzen mekaor in de duusternis en ze krehen mannelijke huus deze wiern de hoden van de mori de kinders wiern opeslootn in de omhelzieng van der ouwers in eêuwihe duusternis en ze wouen t licht ziene ze twufeln of an ze der vaor en moeder zouen dooien of dwiengen te scheien tmatauenga de hod van den oôrlog zei laeten we onze ouwers dooien mè tne zei dan ze der ouwers mossen scheien zen idee was da rangi de lucht hieng vurmen en papa de aerde aolle kinders stemm n mie t voorstel in tmatauenga incluus twhirimtea de hod van de win n en sturmen was den eênigsen die a dit nie wou ie was benauwd da zen macht wier ineperkt en werkn de kinders tehen bie der pohiengen der ouwers te scheien aolle kinders probeern t et rongomatane haumia tiketike tangaroa tmatauenga niemand lukn t et as lessen kwam tne mahuta an de burte sterk as de kauri boôm zetten die zen schoeren der tehenan en douwen ard voe een lange tied winae an rangi en papa wiern escheien rangi wier op een paele etild die a pou tu te rangi enoemd wor an deze paele zitt n tien hono wiran de tien hemels an vast zitt n in elk van de hemels liet papa van zen kinders plekken iernae zahen de kinders voe t eêst t daglicht binn nstroômen toen a dit hebeurd was trok twhirimtea ni de lucht om zen vaor te verhezelln de udihe sturmen en win n worn nog steeds veroôrzaekt deur twhirimtea as wraak voe zen verheldieng noe an rangi en papa waeren escheien was der een hemel en een aerde onstaene iernae besloot tne mahuta zen eihen een vrouwe te maeken uut een hebied kurawaka tne enoemd aelen die wat slik en vurmen ieruut een vrouwe ierin blaezen die leven en haf t een heêst dit was hine ahu one de vrouwe hevurmd uut hrond tne en hine ahu one krehen een dochter henaemd hine titama toen a ze ouwer was kreeg zie dochters van tne toen a ze een keêr allaen op aerde was en tne wig was kwamm n twi zeunen van rangi en papa te ahuhu en te amarurangi die an vertelln da tne der vaor was iernae vluchen ze beschaemd ni te reinga rarohenga den onderwaereld van ieruut trok zie nog de levende zieln ni den onderwaereld vanaf ieran wier der naem ok hine nui te p vrouwe van de duusternis der twi dochters tahu kumea en tahu whakairo kieken bie whare o pohutukawa een uus toe oe an de zieln ni de onderwaereld haene tne die a de hemel en de eêste vrouwe a eschaepen maeken ok de vehetaotie toen a t een zag oe nikt a papa was besloot een zen naekommeliengen ni de aerde te zen n in de vurm van boômen onder ulder waeren onder aore totara matai kowhai houi en rata de vissen en reptielen onstoengen op de volhende meniere toen a twhirimtea in zen kwaedeid voe t eêst zen whaitiri dunder liet oôrn sprongen de vissen en reptielen uut de hemel en von n der weg ni de aerde de veugels tiki auaha onstoengen uut dezelfde wortel as de vissen tiki kapakapa en de mens tiki tohua naemelijk die van de tiki deze naemen zien as volgt te verklaeren de holf van guinee is een vrie breên inamme van den atlantischen oceaon in t wessen van afrika in de holf van guinee lihhen twi baoien naemelijk de baoie van benin in t noôrdwessen en de holf van bonny in t noôrdoôssen de holf van guinee lop ruwwig van kaop lopez in gabon tot kaop palmas in liberia in de holf van guinee mon n een hroôt antal rivier n uut wironder de rivier de niher bekend van t land niher de kongo de volta en de sanaha in de holf van guinee lihhen ok een hroôt antal vulkaonische eilan n wivan a t hroste hedeêlte deêl uut mik van equatoriaol hunea deze eilan n lihhen op een breuke wivan an ok de mount cameroon en t adamawahebergte deêl uut maeken de vulkanische eilan n in de holf van guinee zien van lienksboven ni rechsonder bioko prncipe so tomé en annobón een aor eiland is corisco de holf van guinee verberg hroôte hoeveelheden ruwen olie omdan de rivier n die an uutmon n in de holf hroôte hoeveelheden orhaonisch sediment zoas blaeren ofzett n en zò voe eên van s waerelds hroste hoeveelheden ruwen olie ezurgd ène de volhende lan n hrenzen van west ni zuudoôst an de holf van guinee chili offisjeel de rippebliek chili spaons repblica de chile is een zuud amerikaons land in t noôrn hrenzend an peru en bolivia en in t oôssen an arhentinië in t oôssen lihhen de andes en in t wessen hrens t et an de hroôte oceaon den oôdstad is santiago chili claim ok een stik van antartica wivan een hroôt hedeêlte ok deur arhentinië wor eclaimd t heografische middelpunt van chili lig voe de chileen n dan ok bie punta arenas een stad in vuurland de eêste beweunieng van chili is tot noe toe vastesteld in monte verde op jaer eleen de oôrsproenkelijke beweuners waeren de aymara in t noôrn de mapuche in t midd n en zuden en de yagn en kawésqar ok in t zuden dit zien aollemille indianestamm n van tot verovern de inca s onder leidieng van der keizer wayna qhapaq noôrd chili toet de maule rivier de eêste europeaan die a chili bereikn was de spaonsen ontdekkiengsreiziher diego de almagro in pas in en wiern mie de expedities van pedro de valdivia de eêste spaonse nederzettiengen evestigd chili wier een spaonse provincie in verklaeren chili zen eihen onafankelijk van spanje wirop a de chileensen onafankelijkeidsoôrlog volhen in verovern de spanjaerden der kelonie wee trug mè in wissen de chileen n onder leidieng van generaol bernardo o higgins asnog den overwinnieng te be aelen iernae wier o higgins oppersen directeur van chili mè wier in ofezet vanof toet heersen de salpeteroôrlog mie bolivia en peru om de salpeterveln in t noôrn wir a chili hrens an deze lan n chili won dezen oôrlog en nam ok hroôte stikken van peru en bolivia in beslag in brak de chileensen burheroôrlog uut t chileense leher onder leidieng van josé manuel balmaceda vocht tehen t conhres en de marine en most t onderspit delleven tussen en kwamm n verschill nde reheriengen an de macht wironder die van generaol carlos ibez del campo ok wier der een nieuwe presidentialistische hrondwet uuteropen vanof kwam de radicaole partij an de macht en in de jaeren de chrissendemocraot eduardo frei montalva in wier dit salvador allende tiedens een staetsgreep op september deur generaol augusto pinochet wier allende ofezet en vermoôrd en voe jaer kwam der een militaire dictatuur pas in kwam der pas een democraotie in jannewari wier den eêssen chileense presidente ekozen michelle bachelet die a inezwoorn wier op maerte in juni a chili inweuners wibie a t et t zestigste land qua inweunertal wier de bevolkieng besti vurral uut naekommeliengen van europese immihrant n wivan vurral spanjaerden duitsers zwitsers fransen iengelsen en kroaatn van de bevolkieng is indiaan wivan t hroste hedeêlte mapuche de offisjele taele van chili is t spaons aore taelen zien t quechua ymana aymara huilliche rapa nui en kawésqar chili is eên van de meêst hesoleerde en t langwerpigste land ter waereld in t wessen en zuden hrens t et an de hroôte oceaon in t oôssen an de andes en in t noôrn lig de onherbergzaeme atacamawoestien de droôgste woestien ter waereld tussen de andes en t chileense kusthebergte lihhen de centraole valleien van chili wir an de miste mensen weunen in t zuden lihhen de fjorn eilan n en hroôte iesvlaktn die an nae antartica de hroste zoetwaeterreserve ter waereld bevatt n chili kan inedeêld worn in vuuf heografische rehio s van noôrd ni zuud norte grande norte chico zona central sur en extrema sur in de zona central weunen de miste mensen en dit is ok t economische centrum van t land de norte grande en de norte chico zien droôhe en eête hebieden en der vin vurral mienbouw en veeteêlt plekke in t hroene en vruchbaere zuden vin vurral land en bosbouw plekke vadder ei chili drie eilan nhroepen in de hroôte oceaon de juan fernndez archipel de desventuradeseilan n en paeseiland chili claim een deêl van antartica mè deze claim wor deur t antartisch vedrag nie erkend t staetsoôd van chili de president en tevens reheriengsleider wor iedere jaer verkozen op jannewari wier michelle bachelet mie ekozen toet de eêste vrouwelijke president in de chileense heschiedenisse zis lid van de socialistische partij van chili psc t parlement t congreso nacional besti uut twi kaemers t senaot senado mie leedn en de kaemer van afevaerdigden cmara de diputados mie leedn verschill nde politieke partijen zien t economisch zwaertepunt van chili lig in de zona central chili ei eên van de mist stabiele economieën van zuud amerika sins is der spraeke van een stabiele hroei en sins ei chili ok een oopn mart en is de economie ebaseerd op de export van vurral primaire hrondstoffen volhens de chileense centraole bank steeg den export in ten opzichte van t jaer divoe mie dit as hevolg van andelsovereênkomsen mie de eu de vs zuud korea t sep en china t bbp per oôd was mie ok t oôgste van zuud amerika dit was mie estehen t belangriekste exportproduct van chili is koper wat a van de waereldmart besli ok worn zilver goud en molybdeen edolven de belangriekste delviengshebieden zien chuquicamala en el toniento mienbouw is in de rehio s tarapac antofagasta en atacama de belangriekste economischen activiteit in t zuden en middn van chili zien landbouw en veeteêlt de belangriekste economische activiteitn vurral de export van hroentn en fruut neem een belangrieke plekke in op de waereldmart vadder exporteer chili meer zalm dan noorwegen en is t een hroôt wienexporteur de industrie is vurral elehen in santiago valparaso en concepción vurral de voediengsmiddelindustrie is belangriek de chileense munteêneid is de chileense peso chili is onderverdeêld in rehio s die an wee onderverdeêld zien in provincies die an ok wee onderverdeêld zien in hemeênten de chileense rehio s zien frysk bloed tsjoch op wol no ris brze en siede en bnzje troch s ieren om flean op wy sjonge it bêste lân fan d ierde it fryske lân fol eare en rom klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn hoe ek fan oermacht need en see betrutsen oerâlde leave fryske grn nea waard dy fêste taaie bân ferbrutsen dy t friezen oan har lân ferbn klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn fan bgjen frjemd bleau by t âld folk yn eare syn namme en taal syn frije sin syn wurd wie wet rjocht sljocht en trou syn leare en twang fan wa ek stie it tsjin klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn trochloftich folk fan dizze âlde namme wês jimmer op dy âlders grut bliuw ivich fan dy grize hege stamme in grien in krêftich bloeiend leat klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn klink dan en daverje fier yn it rn dyn âlde eare o fryske grn tekst eeltsje halbertsma monholië monhoôls is een land in centraol en oôst azië en t land hrens in t noôrn an de autonome rippebliek tuva in rusland en in t zuden an de autonome provincie binn n monholië lihhend in china sins is monholië een democraotie binn n monholië verklaern zen eihen op december autonoom van china mè china erkenn n dit nie mè toen a een monhoôlse delehaotie in der voe zurhen da t onder beschermieng van rusland kwam te staene viel china monholië toch nie binn n nae de onafankelijkeid wier de bogd haan de herencarneerde lama eerser jabzandamba koetoektoe priester konieng van monholië in den eêste waereldoôrlog wier deur de chinese generaol soe eprobeerd monholië te verovern mè die wier verdreven deur een hroep monhoôln onder leidieng van chorloin tsjoibalsan op feberwari viel monholië in an n van baron roman von ungern sternberg die a de koetoektoe verdreef en t land een dictatuur maeken as reactie ierop wier de monhoôlse volkspartij opericht een partij die a streven ni de hereênihieng van aolle monhoôlse hebieden mie d ulpe van t roôie leher wier in juli de dictaotor verdreven en de koetoektoe wee anesteld nationaole held van de monhoôlse volkspartij wier soeche bator revolusjonairn doôpn den oôdstad urga in om in ulaanbaatar de roôie held naeda op meie de koetoektoe was esturven wier de volksrippebliek monholië uuteropen de naem monhoôlse volkspartij wier omedopt in monhoôlse revolusjonaire volkspartij mprp en de voôrzitter van t parlement wier staetsoôd in waerschuwen peljidiyn gendoen een oud premier en mprp lid da t sovjetsysteem nie heschikt was voe monholië wirop a t een in wier terechtesteld en de partij en staet wiern ezuverd in deze tied kwam ok maerschalk tsjoibalsan dezelven die a generaol soe verdreef die a de lamastische kloôsters mie de hrond helieke maeken de landbouw wier ecollectiveerd en de nomaeden t zò moeilijk emikt dan ze nie mi rond konn n trokkn in de twidde waereldoôrlog vocht monholië bie rusland op auhustus erken china de onafankelijkeid van binn n monholië as autonome provincie binn n china vanaf tiedens de reherieng van tsedenbal kom in monholië langzaem een ènde an t stalinisme en in kom der een meêrpartijenstelsel den udihen president is nambaryn enkhbayar monholië lig in centraol en oôst azië hrenzend in t noôrn an rusland en zudelijk an china vanwehe t varof lihhen van de zeê ei monholië een extreem landklimaot mie lange kouwe winters en korte eête zeumers t land lig op de monhoôlse oôgvlakte mie in t noôrn de toendra s en de stepp n in t min n de bergkeet n van de altaj en in t zuden de gobi woestijn de oôgste berhen zien te vin n in de altaj op t drielan npunt van monholië china en rusland lig de tavan bogd mie den oôgsen bergtoppe van monholië de totaole lengte van de hrenzen bedraeg kilemeter wivan km mie china en mie rusland ienkele hroôte steeën in monholië zien monholië was tot een communistische eêpartijstaet en destieds eêtn t et volksrippebliek monholië de communistische partij mprp was den eênihe toehestaene partij t land was emodelleerd volhens t sovjetsysteem nae een periode van instabiliteit wiran a onder aore de landbouw wier ecollectiveerd wiern in een nieuwe hrondwet emikt en democraotische hervormiengen deurevoerd den udihe president is nambaryn enkhbayar ienkele monhoôlse politieke partijen zien monholië is onderverdeêld in provincies monhoôls ajmguud enkelvoud ajmag wivan a den oôdstad ulaanbaatar een hemeênte vurm die a buten elke provincie val de provincies van monholië zien de economie van monholië berus vurral op lanbouw in de jaeren verdubbeln zelfs t antal vee ouwers en in was een derde van de monhoôln lanbouwer iermie was monholië t eênigste land ter waereld dat a een sterke afnaeme in de industriêle sector en een sterke toenaeme in de ahroarische sector ken n de monhoôlse bevolkieng werk in de volhende percentages in de volhende sectoor n belangrieke exportlan n voe monholië zien china de vs en t vereênigd konienkriek eëxporteerd worn vurral koper textiel en kasjmierwol vadder voer monholië produc tn as petrolium mesines en hereêdschapp n in vanuut rusland china en japan t bnp bedroog in amerikaonse dollars sins is t beoefen n van een relihie in monholië wee toe estaene ienkele boeddhistische en sjaomanistische kloôsters zien wee herbouwd den eêrbied voe de dalai lama is hroôt wat a bliek uut de vele potrett n de tradisjoneêle monhoôlse drank is een lichen alcoholische drank airag enoemd deze drank wor deur de monhoôln in hroôte hoeveelheed n edronkn biezonder is ok de zangkunst van de monhoôln de boventoônzang die a khuumi wor enoemd deze zang wor beheleid deur een muzikante die a een paerdenikkeviool bespeel de witbrauwliesterhaoie garrulax canorus in t chinees hwamei is een zangveugel die a deêl uut mik van de femielje van de timalia s timaliidae en t heslacht van de liesterhaoien garrulax van oôrsprong leef de veugel in china vietnam en laos zowè de chinese naem huà méi die a heschilderde wenksbrauwe beteêken as de nederlanse naem duden op de helderwitte wenkbrauwstrepe van de veugel die a sterk contrastreer mie t roôdbrune veêrnkleêd van de veugel de witbrauwliesterhaoie wor toet cm lange en ei breêë aferonde vleuhels neffen zen roôdbrune veêrnkleêd ei t een doenkere vlekken op zen rik kop en kele zen snaevel en zen poôten zien heêlachtig t verschil mie de ondersoôrte owstoni van hainan is da de lessen bleêker en op zen rik meêr oliefhroen is de taiwanesen ondersoôrt taewanus is hriezer meêr hestreept en missen de witte rienge rond der oôhen die a de chinese vurm wer ei de witbrauwliesterhaoie ei een lude afwisselnde zang die a ard en dudelijk is en vee naebootsiengen van aore veugels bevat ze roepn bie een rasp nde fluite of riedel vanwehe der mooie zang worn ze vee ehouwen in kooien en op sommihe marten in china zitt n der onderde van deze veugels in sommihe parken zien der ok speciaole hwamei oekjes wir an eihenaers der veugel ni toe kunn n briengen zodan de veugels mooier ziengen wunnir an ze onder soôrthenoten zien soms worn der ok zangwedstrijden bie ehouwen de witbrauwliesterhaoie kom oôrsproenkelijk voe in china vietnam en laos der zien drie ondersoôrten wivan a de ondersoôrt g c canorus voekom van centraol china toet noôrd laos en midd n vietnam den ondersoôrt g c owstoni op hainan en den ondersoôrt g c taewanus op taiwan de g c canorus is ok entroduceerd op taiwan singapore en hawaii de witbrauwliesterhaoie leef vurral in hrassig land park n en tunen tot een oôgte van meter boven zeêniveau ze vin n der eetn tussen de blaeren op de hrond en zien vrie schoef en dan ok moeilijk te ziene mistal leven ze in paertjes of kleine hroepen de veugels broeien van meie tot juli en bouwen een komvurmig nist tot twi meter boven de hrond in een boôm of een struke ok wor t nist wès op de hrond ebouw der worn twi tot vuuf blauwhroene eiers eleid duuts is een west germaonse taele en beoôr toet de germaonse taelen duuts is den eênihe offisjele taele van duutsland oôsteriek en liechenstein en is ok een offisjele taele in zwitserland luxemburg belgië bepaelde hedeêlt n en itâlië zuud tirol ok wor duuts esproken in namibië en poôl n en aore slavische lan n ok èn de zohenaemde wolhaduutsers in t aziaotische deêl van rusland kazachstan oezbekistan en kirhizië duuts as der moedertaele deze duutsers wiern in de tied van stalin verdreven uut der heboorteplekke vadder weun n nog in de vs en canada zo n twi miljoen mensen die an duuts as moedertaele ène ier worn onder aore de dialect n texasdeutsch en pennsylvania duuts esproken t duuts ei vier naemvall n naemelijk de verbuhienge bie de lidwoorn is as volgt t bievoegelijke naemwoord krieg dezelven eindletter as t bepaelde lidwoord den uutgang van t bievoegelijke naemwoord wor dan dus e er em en of es de lidwoorn ierboven mie een rooien achterhrond èn hin uutgang en ierbie worn de bievoegelijke naemwoorn as volgt verbohen poôl n is een land in min n europa t a in t noôrn an den oôstzeê rusland en litouwen in t oôssen an wit rusland en den oekrane in t zuden an slowakije en tsjehhië en in t wessen an duutsland hrens de hrens bie rusland besti deur a t er t exclaof kaliningrad lig de eêste beweuners van t hebied wir a noe poôl n lig waeren een pèr germaonse stamm n en deze beweunieng voer onheveêr trug toet v chr in n chr wor spraeke van een poôl n naeda de vorst mieszko i zen eihen toet t chrissendom bekeern en verschill nde stamm n van slavischen ofkomst op de vlakte tussen de oder en de wisa saemenbrocht de eêste konieng wier zen zeune bolesaw de dapper n in de veêrtiende eêuwe tiedens de reherieng van casimir de hroôte wier poôl n opeheven den economie hroei n ard en verschill nde universiteit n wironder die van krakau wiern opericht in wier litouwen bie poôl n evoegd in een hemeênebest deur wadysaw ii jagieo tussen en was t poôls litouwse riek t hroste qua oppervlak in europa en t strekken zen eihen uut tot wit rusland en hroôte deêl n van de oekrane in kreeg poôl n as eêste land in europa een heschreven hrondwet den oplevieng van poôl n stopp n bie de verdeêliengen van land onder rusland oôsteriek en prusen in en von n der twi opstan n plekke mie as doel t herstell n van poôl n deze mislukt n mè zouwen laeter van belang zien voe t streven ni de onafankelijkeid in wier poôl n onafankelijk wirop a de poôls russischen oôrlog volhen in t behun van de twidde waereldoôrlog wier poôl n verdeêld tussen duutsland en de sowjet unie nae de twidde waereldoôrlog wiern de hrenzen verleit en veruzen vee mensen in gdask onstoeng arbeidersonrust onder leidieng van de vakbond solidarno en lech wasa in won n deze de verkieziengen en dinae stort n aolle communistische regimes van de aore lan n in t oôgtepunt iervan was de val van de muur in kwam poôl n bie de navo en sins mei is t land lid van de eu poôl n tel miljoen inweuners en ei dibie den achstes hroste bevolkienge van europa de miste mensen weun n in katowice miljoen warschau miljoen krakau miljoen en ód miljoen t heboôrte en sturftesiefer lag in poôl n in beie op van de bevolkienge besti uut poôl n en dus mè een klein hedeêlte uut immihrant n bie gdask zien ienkele wit russische oekraense en litouwse mindereed n te vin n evenas een mindereid kasjoeb n die an ok een eihen taele ène de offisjele taele van poôl n is t poôls vadder wor ok kasjoebisch esproken in noôrd poôl n wironder in de stad gdask de jongere bevolkienge van poôl n spreek reed lijk tot hoed iengels de ouwere bevolkienge vriewè hin t hroste hedeêlte van de poôlse bevolkienge is roôms katholiek wivan praktiseernd slechs in podlachië in t noôrdoôssen is der een kleine russisch orthodoxe mindereid de patroôneilihen van poôln zien stanislaus van krakau casimir wojciech stanislaus kostka andreas bobola hyacinthus en cunehonde van luxemburg poôl n is een land in midd n europa en wor behrensd deur den oôstzeê rusland litouwen wit rusland oekrane slowakije tsjehhië en duutsland de totaole landhrenzen beslaen kilemeter wivan a de kustlijn kilemeter besli der stroômen ienkele rivier n deur poôl n wivan an de wisa de oder de warta en de westelijke boeg de langste zien de wisa is mie kilemeter varuut de langsen den oôdstad van poôl n is warschau warszawa ienkele hroôte poôlse steed n zien poôl n is onderverdeêld in woiwodschappen of provincies die an wee verdeêld zien in powiats deze powiats zien wee verdeêld in gmina s hemeêntes voe liesten van bestierlijke indeêliengen bekiek dan de woiwodschapp n of provincies zien in poôl n is der sins een twikaemerstelsel dat a verdeêld is in een oôheruus en een laeheruus t laeheruus de sejm besti uut en t oôheruus t senaot uut leed n sins is der een stelsel van evenredihe vertehenwoôrdihieng den udihe president is lech kaczyski de president wor rechstreeks ekozen en ei varrehaende bevoegdheed n zoas t kunn n ontbin n van t parlement en ok ei t een vetorecht sins krehen ok de lokaole overheed n in poôl n meer bevoegdheed n bestierlijk is t land verdeêld in woiwodschapp n ienkele politiek partijen zien in poôl n zien diverse nationaole parken te vin n eên iervan t bos van biaowiea is t oust bewaerde oerbos in europa omda t er hin eêndudig criterium is voe wunnir a iets een taele is of wunnir a iets een dialect is kunn n der diengen in dit artikel staene wir a over te discusjeern val der zien naemelijk verschill nde criteria om te zène wunnir a iets een taele is sommihe vatt n bepaolde taelen as eên taele op terwijl an aore dat as eên taele opvatt n de lieste is ok nie compleet faerers farsi fataluku filepijns fins fon francoprovenaols frans fries frioelisch fulfulde fyem galicisch galicisch portuhees hebaer ntaele georhisch germaons gotisch guaran gujarati gutaml hai om hatiaons creoôls hausa hawaaons hebreeuws ivriet herero hindi hiri motu honhaors hrieks hroenlands ladinisch laotiaons ma anjan macedonisch maithili malayalam maleis maltees mandan mandarijn mantsjoe manx mapudungun maori marathi mari marshallees masikoro malagasi ma ya mbukushu middelnederlands minangkabaus minhreels moksha moldaovisch monhoôls mor mor eilan n mordwiens occitaons oekraens oezbeeks oriya oshiwambo ossetisch oudehyptisch oudiengels oudfrans oudhrieks oudkerkslaovisch oudnederlands oudnoôrs oudprusisch reto romaons ripuarisch roemeens roma of romani romaons rukai russisch savoenees scots schots gaelisch singalees steno subiya surinaoms ungali urak lawoi urdu usprenta xhosa xó economie is n sociaole of hedragsweet nschap die a zen eihen bezigouw mie de verdeêlienge en voortbriengieng van hoedern en diensen de economieweet nschap de overkoepelnde naem voe de verschill nde soôrten economie besti uut onder aore de politieke economie en de nasjonaole economie de nasjonaole economie wor ok wè staetsuudoudkunde enoemd de cruciaole thema s binn n de economie zien vraeg en anbod de kant van den anbod ang of van de productiefactoorn arbeid kapitaol en natuur dus buvobbeld oe meer arbeid a t er verricht wor oe meer anbod a t er is binn n een bepaolde sector de ziede van de vraeg bieni in zen heheel afankelijk van de consument de vraeg wor hroôtendeêls bepaold deur de wensen van de consument mè deze wensen kunn n benvloed worn deur reclaome der zien verschill nde meniern om de staetsuusoudkunde te orhaniseern en in te speeln op t productieproces de drie belangriekste vurmen zien t minkébé nationaol park is een uut oerwoud bestaend nationaol park in t noôrdoôssen van gabon provincie woleu ntem tot an de hrenzen van kammeroen ten noôrn van gabon en ten oôssen tot an de hrenzen van congo brazzaville t minkébé nationaol park besli een oppervlak van km toet den eêsten elt van de twintigsten eêuw leven der nog mensen van de fang stamme mè deze zien noe vertrokk n t rehenwoud wirin a t minkébé nationaol park lig is t lèste afrikaonse rehenwoud dat a aneênhesloten een oppervlak van zo hroôt as nederland besli minkébé is in uuteropen toet nationaol park en dus beschermd hebied eworn een hedeêlte van t hebied besti nog uut primair bos t minkébé project van t wwf zurg voe bestrieding tehen illehaole outkap en derhelijke in t nationaole park leven nog horilla s en chimpansees oewel an deze tussen en wè mie tot een tiende terugebrocht zien deur onder aore stroperie minkébé herberg een hroôt antal diersoôrten en plantesoôrten tussen deze zit ok de bongo de hroste bosantilope ter waereld in wier t antal inweuners van t durp mayibout in minkébé hedecimeerd deur ebola warschienlijk overebrocht deur een dooien aap woiwodschap wity krzy poôls województwo witokrzyskie is eên van de zestien woiwodschapp n van poôl n en lig in middenzuud poôl n de naem is ofeleid van de góry witokrzyskie een berhachtihe streek in de buurte en t beteêken letterlijk t eilihe kruus t woiwodschap besti sins jannewari en is voe ekomm n uut de saemenvoehienge van t voormaelihe woiwodschap kielce en een stik van tarnobrzeg wity krzy ei een inweunertal van man en ei een oppervlakte van km den oôdstad is kielce den anhrenzende woiwodschapp n zien in volhorde van noôrd ni west mazovië lublin subkarpaot n klein poôl n silezië en ód nae opole is wity krzy t kleinste woiwodschap van poôl n wity krzy is onderverdeêld in powiats wivan eên stedelijken en dertien landelijke vadder is t verdeêld in gmina s de powiats wirin a wity krzy is onderverdeêld zien t woiwodschap tel plekk n en steeën die an ier erangschikt zien op inweunertal deze ciefers heln voe dziaoszyce is een stadje in t poôlse woiwodschap wity krzy in t zuden van poôl n t stadje lig in de powiat piczowski de totaolen oppervlakte besli km en in weun n der mensen de stad lig kilemeter ten noôrdoôssen van krakau en kilemeter ten zuden van kielce den oôdstad van t woiwodschap wity krzy de plekke dziaoszyce onstoeng an een andelsroute die a liep vanuut silezië ni lviv in den oekrane in wier langs dezen andelsroute t eêste behun van dziaoszyce esticht in de vurm van een steên n kerke die a deur bisschop iwo odrow toehewied wier an de heilihe florian op auhustus kreeg dziaoszyce stadsrechen eschonken deur konieng wadysaw ii jagieo in bie de derde poôlse deêlieng wier dziaoszyce een deêl van oôsteriek in bie den oprichtieng van t ertogdom warschau wier t et ier deêl van en in hoeng t et deêl uut maeken van conhres poôl n in den eêste waereldoôrlog wier de stad deur verschill nde partijen bezet en de oôsteriekers hebruken t et as plekke voe der militaire transport n in de twidde waereldoôrlog wier de stad op september bezet deur de duutsers op september ieuwen de duutsers in dziaoszyce een razzia en dwongen aolle jood n uut de stad en omhevieng op t marktplein te verzaemeln deze wiern aolle ni concentraotiekamp n hedipporteerd op jannewari trok t roôie leher de stad in mè desondanks wier de stad een dag laeter nog deur de duutsers ebombardeerd recht is een verzaemelienge van of te dwiengen rehels om in den maotschappij de relaosies tussen minsen onderlieng te orhaniseern en de acties wirmie an deze rehels worn e andaefd de weet nschapplijke bestudeêrienge van t recht wor rechen of rechsheleêrdeid enoemd neffen t recht zien der nog aore rehelsysteem n die an ons hedrag bepaeln zoas cultuur en moraol deze systeem n verschill n mie t recht deur de meniere wirop an ze kunn n worn afedwongn t continentaol recht is ebaseerd op hecodificeerd recht wat a beteêken dat t hroste deêl van t recht in de wet vasteleid lig de rechter wor tradisjoneêl eziene as de persoôn die a deze wetteksen interpreteêr en toepas mè die a zelf hin eihen rechsrehels mik dit is in tehenstellieng tot de angelsaksische traditie wir a de rechter eacht wor t recht te maekn in zen rechspraek wat a jurisprudensie enoemd wor en op deze meniere bie te draehen an t rechssysteem of t common law systeem costa rica spaons voe de rieke kuste offisjeel de rippebliek costa rica is n land in min n amerika dat a in t zuden hrens an panama en in t noôrn an nicaragua in t oôssen hrens t et an de caribische zeê en in t wessen an de hroôte oceaon den oôdstad is san josé den oôrsproenkelijke bevolkieng bestoeng uut de chibcha indiaon n die an varre voe de komst van de eêste europeaonen a in costa rica weun n naeda columbus in amerika a ondekt volhene in rap tempo aore reizen ni amerika en in de e eêuw wier costa rica deur de spanjaorn onderworp n in wier t onafankelijk van spanje en hoeng een stik van t mexicaonse riek vurm n wivan an de min n amerikaonse lan n der eihen in ofscheien om de vereênigde staeten van centraol amerika te vurm n dit bondhenoôtschap viel in uut mekaor den eêste democraotische verkieziengen von n plekke in winae a t land slechs twi keer deur heweld om politiek reen n kreeg te maeken dit waern de reherieng van dictaotor federico tinoco granados van toet en een kleine burheroôrlog nae een omstreeën verkieziengsuutslag in iermie is costa rica eên van de veiligste lan n ter waereld de burheroôrlog wier ewon n deur josé figueres ferrer die a t leher afschaffen en een nieuwe hrondwet opsteln costa rica eêt ok wè t zwitserland van centraol amerika omda t eên van de riekste lan n van centraol amerika is costa rica is eên van de lan n op de istmus de landiengte van centraol amerika ten noôrn lig nicaragua ten zuden panama lienks de hroôte oceaon en rechs de caribische zeê t min n van t land wor edomineerd deur een bergkeetn de kussen zien vlak vadder oor kokeseiland bie costa rica t oôgste punt van costa rica is cerro chirripó mie meter t land besti oôdzaekelijk uut tropisch rehenwoud wivan a een hroôt stik nationaol park of reservaot is van t land is beschermd hebied ok komm n der in de provincie guanacaste hraslan n voe en op sommihe plekk n lans de kust manhroôven vadder tel costa rica nehen vulkaon n naemelijk arenal pos iraz turrialba tenorio orosi rincon de la vieja miravalles en barva costa rica is onderverdeêld in zeven provincies wirover a t een houverneur as oôd sti dezen wor deur de president anewezen de provincies die an mistal dezelfde naem èn as den oôdstad zien wee onderverdeêld in kantons de provincies zien costa rica is sins een lange tied een democraotie en der zien hin politieke oneênigeden ewist sins de burheroôrlog van in wier t leher deur president josé figueres ferrer ofeschaft en in den udihe situaotie ei t land nog steeds hin leher costa rica is een democraotische rippebliek t staetsoôd is dus een president momenteel oscar arias sanchez die a voe jaer verkozen wor der zien vice president n der is een eênkaemersysteem en t parlement besti uut leed n t parlement ei een wethevende functie ienkele steed n in costa rica zien costa rica ken een uutebreid anbod en beêstesoôrten die an soms typisch centraol amerikaons zien mè soms ok noôrd of zuud amerikaons wasbeêr n en prairiewolven zien typisch van t noôrn mierneters en aopen van t zuden en quetzals en aerdbeihifkikkers zien wee typisch min n amerikaons de miste costaricaonse diersoôrten leven in de rehenwouen mer ok in de koraolriffen verberhen een hroôt antal diersoôrten der eihen in costa rica zien duzende soôrten onhewurvelde ca amfibieën reptiel n bieni soôrten veugels en ca zoogdieren te vin n iervan zien een hroôt antal zoas de manhroôveamazilia amazilia boucardi endemisch in costa rica ier volg een oewel incomplete lieste van taelen die an op de waereld esproken worn de hroep n die an mie een asterisk zien aneheven zien hin taelfemieljes of worn allenig deur een mindereid an taelkundihen aerkend deens noôrs zweeds faerers ieslands norn uutesturven iengels schots westlauwers fries oôstfries noôrdfries nederlands westnederfrankisch limburgs oôstnederfrankisch nedersaksisch oôstnederduuts ripuarisch noôrdwestmiddelfrankisch luxemburgs zuudwestmiddelfrankisch duuts oôgfrankisch oôgsaksisch nederaelemannisch elzassisch oôgaelemannisch zwitserduuts beiers oôsterieks pennsylvaons jiddisch waels picardisch frans normandisch gallo campaonisch boerhondisch franc comtois poteviens francoprovenaols catalaons arahonnees castiliaons spaons asturiaons halicisch portuhees reto romaons frioelisch corsicaons italiaons dalmaotisch uutesturven istriotisch istro romaons roemeens aroemeens iers schots gaelic manx gaelic uutesturven en wee toet leven ebrocht welsh cornish uutesturven en wee toet leven ebrocht poôls oppersorbisch nedersorbisch kasjoebisch tsjehhisch russisch witrussisch oekraens sloveens kroatisch bosnisch servisch bulhaars lets litouws prusisch uutesturven nieuwhrieks perzisch pashtu hindi urdu berbers toeareg turks azerbaidzjaons turkmeens oesbeeks kazachs tataors kirhizisch toeva monhoôls kalmukkisch tamil kannada malayalam telugu thais e a lozi swahili xhosa sesotho zulu nama sandawe xó cree cheyenne nahuatl mayataole quechua aymara pirah rotokas hiri motu westelijke woestientaele wiradjuri aysyen jamaicaons papiaments sranantongo surinaoms tok pisin volapk esperanto ido interlingua lojban toki pona interlingue languademon lingua franca nova novial klingon quenya sindariens lingua ignota de indo europese taelen zien een femielje van taelen die an vurral in europa mè ok in zuud azië en in lan n over ael de waereld worn esprook n de taelfemielje wier ondekt deur sir william jones bieni den elt van aolle mensen op aerde ei een indo europese taele as moedertael ok èn vee mensen een indo europese taele as twidde taele vurral iengels de belangriekste subhroep n binn n de indo europese taelfemielje zien vanuut de verschill nde indo europese taelen is een veronderstellnde oertaele emikt t proto indo europees ieruut zien de volhende subtaelfemieljes onstaen neffen de indo europese taelfemielje kom in europa ok de finoehrische taelfemielje voe iertoe behoôrn t fins t estisch en t honhaars t baskisch is een aparte taele en oôr bie hin ienkele europese taelfemielje mè misschien bie de zuud kaukasische taelen religie is wir an de mensen in heloôven een aor woôrd voe religie is hosdienst de naem stam of van t latijnse woôrd religio bie religie is spraeke van t anbidd n van een bepaolde hod of meerdere hood n t e te maekn bie een oôhere macht en ok mie t woôrd spiritualiteit iemand die a ni een bepaolde relihie leef of probeer te leven en buvobbeld lid is van een kerke noem je een ananger van een bepaolde religie ier zie je een lieste van t antal mensen t a zei een bepaolde hodsdienst an te angen deze hehevens zien van slowakije is n land in min n europa in de karpaoten slowakije hrens an poôl n tsjehhië oôsteriek honharije en den oekrane den oôdstad is bratislava en de staetsvurm is een rippebliek aore hroôte stee n in slowakije zien koice en zvolen slowakije ei zen eihen op jannewari ofescheien van t toenmaelihe tsjehhoslowakije slowakije is opedeêld in ach verschill nde rehio s die an kraje worn enoemd de naem van deze rehio is t zelvde as den oôdstad divan de rehio s zien as volgt den eêste slaoven vestihen der eihen in de vuven eêuwe op slowaoks hrondhebied en in de zeven n eêuwe wier t onderdeêl van t riek van samo de onstaen n protoslaovische staet hroôt moraovië beriekn in de nehen n eêuwe zen oôgtepunt en cyrillus en methodius introduceern in dezen tied t chrissendom ier toet de veêrtien n eêuwe maeken slowakije deêl uut van t konienkriek honharije mè toen a t osmaonse riek hroôte stikkn land op de balkan behon te verovern behon t centrum van dit riek te verschuven en nam de macht of in deze tied verschoof t centrum ni bratislava t a in den oôdstad van t konienkriek wier in hoeng slowakije saemn mie moraovië en de boheem n tsjehhoslowakije vurmen in wier tsjehhoslowakije in opdrach van hitler onslootn en wier slowakije een aparte rippebliek onder t bestier van nazi duutsland in bie de bevriedieng deur de russen wor tsjehhoslowakije wee saemnevoegd op jannewari schei slowakije zen eihen diffinitief of van tsjehhoslowakije en wor ok tsjehhië evurmd honharije honhaors magyarorszg is n land in min n europa wat a nie an n zeê hrens en wor omriengd deur de lan n oôsteriek slovenië kroatië servië roemenië den oekrane en slowakije den oôdstad is boedapest en aore hroôte steed n zien debrecen en miskolc den offisjele taele van honharije is t honhaors een oeralische taele neffen t fins en estisch den eênigste oeralische taelen in europa aore mindereidstaelen zien slowaoks en duuts honharije is onderverdeêld in comitaot n of provincies honhaors megye en dat zien der sins nehentiene ok krieg sins elke stad mie meêr as inweuners t comitaotsrecht dit zien in totaol drientwintig steed n de comitaot n van honharije zien as volgt in teln honharije inweuners wat an der in nog bieni waern t heboorteciefer is dus ard edaeld mè lig noe onheveêr op europees hemiddelde mè t sturfteciefer is in verheliekieng mie aore lan n vrie oôhe de levensverwachtieng lig verheleekn mie t europees hemiddeld voe venters ok jaer laeher bieni ael de bevolkienge besti uut etnische honhaoren bie de volkstellienge van wier van de bevolkienge as etnisch honhaor bestempeld den eêste mindereidshroep vurmen de siheuners mie een heschat antal van vieronderd toet zezzonderdduzend aore mindereidshroepen zien duutsers slowaok n en kroaoten den offisjele taele is t honhaors de hroste kerke van honharije is de roôms kattelieke kerke witoe a van de honhaorse bevolkienge be oôr vadder ei j ok nog de honhaorsen hriffermeerde kerke mè slechs van de bevolkienge heef an frequent ni kerke te haene den oôdstad boedapest is mie miljoen inweuners varuut de hroste stad van honharije de tien hroste steed n van honharije zien pest is n comitaot in t min n en noôrn van honharije den oôdstad is boedapest oewel a dezen stad zellef buten t comitaot val in a t comitaot inweuners de omlihhende comitaot n zien nógrd heves jsz nagykun szolnok bcs kiskun fejér en komrom esztergom t comitaot lig tehen de slowaokse hrens an en lop deur toet t min n van honharije de slowaokse rehio nitra lig in t noôrn en dan op volhorde van de klok de comitaot n nógrd heves jsz nagykun szolnok bcs kiskun fejér en komrom esztergom ok stroôm de rivier de donau deur t comitaot naemelijk van t noôrdwessen mie een bohe ni t zuudwessen vadder lihhen der de nasjonaole parken donau ipoly in t noôrn en kiskunsg in t zuden de slag van nmeck brod was een velslag binn n de hussiet noôrlohen die a plekke von op jannewari in t tsjehhische plekje nmeck brod duuts deutschbrod wat a duuts broôd beteêken udihe naem havlkv brod in deze slag belehern de hussiet n onder leidieng van der leider jan ika konienklijke kruusvaerders die an in nmeck brod zaot n die an voe de hussiet n hin partij waern en wiern veslohen de plekke wier inenoom n de hussiet n naam n een arsenaol van de kruusvaerders in bezit en ok een anvoertrein mie benoôdigde hoedern voe de kruusvaerders mie in totaol rond de wahon n eên van de hroste oôrlogsbuten die an de hussiet n op de kruusvaerders maekn ooit de kruusvaerders verloorn in totaol man ecser slowaoks eer is een plek in min n honharije in t comitaot pest in a t durpje inweuners witoe an ok een mindereid an slowaok n be oôr ecser lig flak bie den internasjonaole lucht aeven ferihegy international airport en is mie boedapest verbon n deur middel van een spoôrlien ecser besti uut vier historische kern n op december wier ecser voe t eêst in de heschriffen vermeld oewel a de plekke zelf ouwer is bekend is da in volhens een lehende de honhaorse magyaorse prins arpad die a zen aziatische volk t donau hebied bin nlein tehen een eike zou èn uuterust toen a t een vroog oe a de plekke eêten zeien de mensen da hin topohrafische naem bekend was en toen zei t een noem t et dan eike t honhaorse woôrd voe eike is cser tiedens den eêuwelange ottomaonsen over eersieng van honharije wier t durp heheel verlaeten mè in vestihen de eêste inweuners der eihen wee in ecser in den onafankelijkeidsstrijd onder anvoerienge van rkóczi van toet levern ecser elf soldaot n toet in de nehentien n eêuwe was t honhaorse platteland onderdeêl van t feodaole stelsel en de durpen waern in t bezit van hroôthrondbezitters de zohenaemde magnaot n t durp ecser was in de an n van graef antal grassalkovich die a in t behun van de e eêuwe slowaok n ni t durp aeln den oôrzaek van de slowaoksen mindereid t durp is in honharije bekend om zen uut stamm nde monumentaole kattelieke kerk en de volksdanse de ecseri lakodalmas oftewè ecserse boernbruiloft de kerke de danse en de mythischen eike staen aollemille in t waepen van ecser t durp ecser ei twi zustersteed n naemelijk baesdurp is een hehucht in de hemeênte bossele in de nederlanse provincie zeêland in vroeher tieden vurmen baesdurp saemen mie sinoutskerke de hemeênte sinoutskerke en baesdurp mè deze hemeênte besti nie mi vanaf de middeleêuwen toet is baesdurp een eêrlijkeid ewist die a in bestoeng t hehucht baesdurp lig lans den a in de hemeênte bossele t durp is onstaen rond een voormaelihe motte een verdedihiengsheuvel wirop a een kasteel was ebouwd op dit moment zien der allaen nog twi heuvels van over t kasteel is in den achtien n eêuwe ofebrook n deze twi heuvels zien zoa vaok wor edocht hin vliedberhen mè de overbluufsels van den opper of en de neder of van t kasteel neffen t kasteel stoeng vroeher ok nog een hotische kerkje mè ok dit is rond ofebrook n de heern die an in de periode a baesdurp een eêrlijkeid was in t kasteel weun n eêtn van baersdorp dit heslacht voern a in de dertien n eêuwe een waepen mie een dwarsbalke en een andreaskruus wat a noe t waepen is van baesdurp koôken is iets wat an daehelijks miljarde mensen doen as noôdzaekelijke bezigeid of voe der plezier koôken is iets wat a betrekkieng ei toet de primaire behoeft n van een mens en dus een bezig eid is die a nooit verloorn za haene een maeltied kan uut verschill nde prohramma s bestaen oewel a dit nie aoltied noôdig is vurral in resterants wor de maeltied vaok opedeêld in verschill nde hangen volhens de horecawet mot een maeltied aoltied zien opedeêld uut drie werme component n te weetn petaoten vleês en hroente een voôrbeeld oe a een luxe maeltied of menu der uut kan ziene is binn n de hastronomie de proffesjoneêle keuken zien der veêrtien verschill nde kooktechniek n naemelijk de kolhanze anser albifrons is een hanze uut de femielje anatidae en mik deêl uut van t heslacht anser de hrieze hanzen tevens be oôr t een tot de onderfemielje anserinae qua uterlijk liek de kolhanze vrie vee op de hrauwe hanze ie is onder aore wat kleiner ie is overwehend bruun mie een witte kont de poôten en snaevel zien oranje of roôzig vadder ei de kolhanze een witte strepe die a scheidieng mik tussen de flanke en de vleuhels t opvalnste kenmerk is de witte kolle een witte vlekke net as bie een paerd de bles boven de snaevel ok is een verschil in bruun te zien bie de veugel de kop is t doenkerste t verschil tussen de siberischen ondersoôrt anser albifrons albifrons en de hroenlansen ondersoôrt anser albifrons flavirostris is da den eêssen een roôzen en de lessen een oranje snaevel ei heliekende soôrten zien de hrauwe hanze de dwerghanze en de riethanze kolhanzen haen ieder jaer ni de zelfde plekke trug ze broeien in t noôrn van rusland en op hroenland kolhanzen verbluven in nederland vurral van onheveêr november toet maerte in hebieden hraslan n en waeter de miste kolhanzen zitt n in friesland tussen de hroepen kolhanzen zien vaok ok brandhanzen en hrauwe hanzen te ziene de snieuwhanze anser caerulescens is een hanze die a be oôr toet t heslacht anser de hrieze hanzen ondanks zen uterlijk de snieuwhanze is een vrie hroôte hanze die a vriewè een aelemille wit veernkleêd ei mie uutzonderienge van de zwarte vleuhelpunt n de poôten en snaevel zien doenker roôzeroôd mie een doenkere verkleurienge op de ondersnaevel an deze verkleurienge is de snieuwhanze hoed te determineern ten opzichte van de ross hanze een heliekende witte hanze neffen de witte variante kom ok een meêr brunihe variante voe de blauwe variante vanwehe kleine hedeêlt n die an blauw ekleurd zien snieuwhanzen komm n allaen voe in noôrdelijke hebied n en ze broeien op de toendra s van noôrd canada overwintern doen ze an de atlantische kuste van de vs texas mè rehelmaotig zien ze ok in europa te ziene ok in nederland worn ze rehelmaotig eziene in zeêland zien ze onder aore soms te ziene in de sophiapolder bie oôstburg en in de iese moer de klein n karekiete acrocephalus scirpaceus is een zangveugel uut de femielje van de zangers de klein n karekiete is een zangveugel van onheveêr cm lange en een vleuhelspanwiedte van onheveêr cm de bovenkant is bruun wideur a de veugel moeilijk te ziene is in dicht riet den onderkant is heêlwit en ok de kele is wittig vadder ei t een een spitse snaevel en hriesbrune beên n kleine karekiet n kunn n tot jaer oud worn kleine karekiet n zien te onderscheien van de hroôte karekiet n deur de bieni afwezigeid van een lichte wenkbrauwstrepe en deur der kleinere formaot moeilijker is t onderscheid mie een bosrietzanger de lessen is iets oliefbruner dan bruun en ei een ludere zang de klein n karekiete kom bieni in ael europa voe mie uutzonderienge van ierland en t noôrn van scandinavië van april tot oktober de veugel trok n en overwintern in afrika ten zuden van de sahara om de km lange reize te deurstaene lèn ze een vetreserve an de bieneter is een veugel uut de scharrelaerveugels coraciiformes die a be oôr tot de femielje van de bieneters meropidae de bieneter is as eên van de weinihe hekleurde europese veugels fel hekleurd en dideur onmiskenbaer de buuk tot an de kele de staert en een stik van de kop zien blauw de vleuhels nikke en achterkop zien bruun de rik en kele heêl en t oôgmasker en de snaevel zien zwart t oôhe is roôd bieneters leven in hroep n en ze nesteln in hoôl n van oevers en ok berhen de bieneter ei nie voe niks zen naem ehad en t oôdmenu besti dan ok uut bien ok eetn ze wespen en aore insect n as beschermieng zien ze dan ok immuun voe wespe en bieësteekn om steekn te voôrkomm n ael de bieneter de angel drof deur ze tehen een takke an te vrieven in noôrdelijk europa kom de bieneter nauwelijks voe mè in zudelijk europa is de veugel alhemeên de bieneter overwinter in zudelijk afrika uut nederland zien een antal waernemiengen bekend arhentinië spaons argentina is een land in zuud amerika t a hrens an de lan n chili bolivia paraguay brezilië en uruguay den offisjele taele is spaons en den oôdstad buenos aires in arhentinië lig ok een hedeêlte van de bergkeet n de andes arhentinië is nae brezilië t groôste land van zuud amerika t zuujelek deel wor ok we patagonië enoemt saeme mee t zuujelek deel van chili bin dit de lan n die t kortste bie de zuudpoôl ligge arhentinië bezit ok een deel van t eiland vuurland de nederlandse prinses maxima zorreguieta komt uut arhentinië arhentinië besti uut provincies provincias en een federaol district distrito federal buenos aires de provincies zien wee onderverdeêld in departement n be alve t federaol district dat a onderverdeêld is in partidos arhentinië is onder te verdeêln in zes rehio s naemelijk frans huyana is n frans overzeês dippartement in zuud amerika t a hrens an de lan n surinaome in t wessen en voe de rest allaen an brezilië t is t hroste hebied van den europese unie buten europa tussen de riviern de marowini en de litani lig een hebied t a betwis wor deur surinaome en frans huyana den oôdstad van frans huyana is cayenne bie kourou leit de lanceêrbaosis centre spatial guyanais van de esa het europeêse ruumtevaertproject op jannewari is ok in frans huyana d n euro as munteênheid in evoerd rond wiert land voo t eerst verbie evaeren deu spaonse ontdekkingsreizigers de fransen kwamme rond in wier cayenne esticht van toet an wier het gebied bezet deu de ollanders in veroverden ulder het weer tiejes de ollandsen oôrlog een jaer laeter heroverden de fransen het opnieuw in wier het een kolonie van frankriek van toet an wast in gebruuk as strafkolonie in bezetten de portuhezen uut brezilië de kolonie in reactie op de verovering van portuhal deu de fransen nae de val van napoleon wiert in weer toegewezen an frankriek in vertrokke de portuhezen naedat frankriek in de slaevernieje ofschaffende verdween de economische bloeie in wier deur napoleon iii duvelseiland as strafkolonie in esteld dit eiland dienende as gevangenis voo meer as politieke gevangenen dieven en zwaere moordenaers in sloot de strafkolonie van tot vielt bestier onger vichy frankriek in wiert wee een overzeês dippartement van frankriek in wier frans guyana ok een bestuurlijke rehio op jannewari kozen de inweuners in een referendum voo hand aeving van dizze staotus mee een meerder eid van verwierpen ze voorstellen tot uutbreiding van ulder autonomie frans huyana is verdeêld in slechs twi arrondissement n vadder tel frans huyana hemeênten den oôdstad van frans huyana is cayenne aore steed n zien de veertien qua oppervlakte groôste franse gemeênten ligge allemaol in frans huyana van de frans huyaanse gemeênten sto in de top vuuftig van groôste van de franse gemeênten in de top twintig peru spaons per aymara en quechua piruw is n land in zuud amerika t a hrens an de lan n ecuador colombia brezilië bolivia en chili in t wessen hrens t et an de hroôten oceaon een bekende toeristische trekpleister in het land is de ouwe incastad machu picchu tehenwoordige president is martn vizcarra premier is salvador del solar de dippartement n van peru sins november rehio s regiones zien in totaol exclusief den apart n lima de rehio s zien opedeêld in provincies die an ok wee in district n zien verdeêld de pirruaonse rehio s zien amazonas ancash apurmac arequipa ayacucho cajamarca callao cuzco huancavelica hunuco ica junn la libertad lambayeque lima loreto madre de dios moquegua pasco piura puno san martn tacna tumbes ucayali in de mytholohie van de mori is matuku tangotango ok wè matuku een oher lillijk monster die a wahieroa de zeune van twhaki kil naeda matuku wahieroa edoôd ei hi rt de zeune van wahieroa ni matuku s weunplekke om zen vaor te wreek n dir oôr t een van een diensknechte van matuku da matuku kan edoôd worn deur n te doôien bie een volle maene wunnir a t een zen hezicht en aer was in een poel wunnir a t een keêr volle maene is wacht rt tot a t monster uut zen rots ol wat a putawarenuku eêten kom en over de poel leun iernae pak n t monster bie zen aer en kil t een dan vetrek rt om de beênders van zen vaor te ren n van de ponaturi een versie van t zudereiland van nieuw zeêland zei de naem van de eilan n wir a matuku leven as puorunuku en puororangi poôls jzyk polski is n slaovische taele mie fuuftig miljoen sprekers die an heconcentreerd zitten in poôl n miljoen de miste aore sprekers weun n in aore slavische lan n ok is t poôls sins meie een europese werktaele n zeêr sterk mie t poôls verwante taele is t kasjoebisch in iets mindere maete bin ok t tsjehhisch slowaoks en sorbisch mie de poôlse taele verwant t letters tell nde poôlse alfabet wor eschreven in t latiense schrift bie toevoehienge van ienkele letters mie diakritische teêkens de q v en de x komm n nie voe oewel an ze soms wè hebruukt worn in bepaolde leenwoôr n zoas tv in t poôls komm n de diakritische teêkens kreska ogonek en kropka voe de letters ierbie zien slechs een voôrbeeld t poôlse alfabet lu as volgt aa bb cc dd ee ff gg hh ii jj kk ll mm nn oo óó pp rr ss tt uu ww yy zz nae de b f g k m n p en w heef de i hin klank an mè heef n an de voehaende klank n palataol karakter eit t woôrd nie nie wor dus uutesprook n as njè de en worn vurral voe fricatieven as zuvere nasaol n uutesprook n buvobbeld m man an t ènde van n woôrd wor de aoltied zoas in chc zie willn nasaol uutesprook n mè de wor vaok hewoon as een è uutesprook n buvobbeld prosz asjeblief en dzikuj dank je de en worn ok vaok as om on of en em uutesprookn mdry on wies en bdzie en toekomstige tied van zien e persoôn enkelvoud voe klienkers worn in plekke van de letters en de combinaoties ci ni si en zi hebruukt zò wor buvobbeld de genetief van jesie herfst jesieni stemhebbende medeklienkers b d dz d d g rz w z worn an t ènde van n woôrd stemloôs uutesprook n róg roek oek raz ras keêr de kern van de poôlse woôrnschat is slaovisch mè d r zien ok vee leenwoôrn en leenvertaeliengen uut vurral t duuts mè ok t latien en t iengels voôrbeeln uut t duuts zien rega toônbanke kino bioscoop en ratusz raed uus latiense leenwoôrn zien buvobbeld museum en uniwersytet mie recent zien de leenwoôrn uut t iengels e mail mecz en komputer de amerindische taelen zien een supertaelfemielje die a bedocht is deur den amerikaonse taelkundihe joseph greenberg de amerindische taelfemielje is eên van de drie taelfemieljes van de oôrsproenkelijke bevolkienge van de beie amerikaonse continent n de amerindische taelfemielje is van deze drie de hrossen de taelfemielje wor nie deur vee linhussen anvaerd mè voe de andigeid wè vaok hebruukt de verscheienheid tussen de taelfemieljes zou dideur verklaerd kunn n worn dan de sprekers van de amerindische taelen as eêssen de landiengte tussen azië en amerika zien overetrokk n vee linhussen volhen de indeêlieng van greenberg echter nie omda verwanschap tussen deze taelen nie is bewezen en t de superfemielje tot een verhaerbak van aolle overbluvende taelen dus hin na dené taelen of eskimo aleoetische taelen mik tussen de amerindische taelen zien echter wè een paer verwante taelfemieljes te bedienken die an een onderlienge verwanschap mie mekaore ène naemelijk de baltische taelen zien een taelfemielje die an be oôrn toet de indo europese taelen net as aore taelfemieljes as de slaovische taelen en de germaonse taelen de baltische taelfemielje besti nog uut slechs twi levende taelen t lets en t litouws al zehh n sommih n da t samogitisch en t latgaols ok tael n zien beie taelen maeken deêl uut van de oôst baltische taelen t litouws is iervan erg archasch geschat wor dat er ongeveer miljoen sprekers binne vooral in letland in litouwen toet bestoeng der nog een aore takke van de baltische taelen de west baltische taelen tot deze subhroep be oôrn t in uutesturven prusisch op hrond van overeênkomsen mie slaovische taelen worn deur sommihe de baltische taelen as een dialecthroep binn n de indo europese taelen eziene de term papoeataelen is in feite een verzaemelplekke van taelen in t wessen van de hroôte oceaon die an nie be oôrn toet de austronesische of de australische taelen bieni aolle papoeataelen worn esproken op nieuw hunea een bitje op de solomoneilan n en ok op een paer eilan n van indonesië ok wor der eên papoeataele esproken in australië in verheliekieng mie de austronesische taelen is ni de papoeataelen weinig onderzoek verricht toch zien der een antal afzonderlijke hroep n phyla verwante tael n ondekt t hroste phylum is t trans nieuw hunea phylum uut de oôglan n van papoea tot an papoea nieuw hunea abinomn isolaot amto musantaelen bayono awbonotaleen burmeso isolaot busa isolaot heêlvienkbaoitaelen guahibantaelen karkar yuri isolaot kibiri isolaot kwomtari baibaitaelen left maytaelen laeg mamberamotaelen oôst veugelkoptaelen oôst papoeataelen sepik ramutaelen skotaelen torricellitaelen trans nieuw huneataelen west papoeataelen yale deur wrm als heêlvienkbaoitael heclassificeerd isolaot tagalog is n austronesische taele en de mist esproken taele van de filepijn n t filepijns is ok op t tagalog ebaseerd tagalog is den oôrsproenkelijke taele van de tagaolen een volk t a leef in t hebied rondom manilla de filepijnsen oôdstad t woôrd tagalog kom van tag herkomst en log rivier as austronesische taele is t tagalog direct verwant mie t mori taele mori hawaiiaons malagasy samoaons tahitiaons chamorro indonesisch maleisisch tetum en nog aore austronesische taelen heschat wor da n der zò n miljoen mensen t tagalog as moerstaele ène en dan miljoen mensen de taele as twidde taele ène t tagalog is waereldwied bekend eworn deur t nummer anak tagalog voe kind van freddie aguilar de abadi motu gabadi kabadi is n taele en volk van ca man dat a in onheveêr elf durpjes leef op papoea nieuw hunea een stikje ten noôrdwessen van port moresby ten noôrn van galley reach de miste abadi werk n in port moresby en verkoôp n di der opbriengsen uut de tuun de abadi èn een hroôt deêl van der traditie be ouwen mè ze èn ok de beschikbaereid over vorzieniengen as has waeter en elektriciteit vee abadi haen ok ni schole zelfs wè ni den universiteit der taele ok abadi enoemd wier in bie een tellieng deur mensen esproken heschat wor dan der ok zo n zien die an de taele spreek n abadi wor esproken deur aolle leeftiedshroepen mè vee jongern haen tok pisin of iengels spreek n de indeêlieng van t abadi is as volgt de na denétaelfemielje is eên van de oorsproenkelijke amerikaonse taelfemieljes warschienlijk is de femielje een subfemielje van de dené jenisejische taelen saemen mie de alhischen en den uto azteeksen taelfemielje is de na dené eên van de drie hroste taelfemieljes van amerika en de femielje is dan ok hoed bestudeêrd de na denétaelen zien wee onder te verdeêln in twi subfemielje wivan den eêssen slechs besti uut eên taele t tlingit een taele die a deur zo eên mensen op een paer eilan n voe de canadese kust wor esproken den aore subfemielje is t athabaskisch eyak die an wee onder te verdeêln zien in de verschill nde athabaskische taelen en t pas in uutesturven eyak nog spreker toet de athabaskische taelen be oôrn taelen as navajo en apache in aore hevall n wor nog een derde takke van de na denétaelen eziene die van de haida mè dezen is omstreeën de missen zien t haida as n isolaot toerisme is t mie ricreatieve of zaokelijke doelèn n reizen toerissen kunn n belangstellieng ène voe een aore cultuur of natuur van de lan n die an ze bezoek n of voe de steeën en hebied n t klimaot vroeher was toerisme een luxehoed dat a allaen voe de rieke bestemd was nieuwe taelen leêrn en varre wig haene toerisme is noe eên van de mist belangriekste economische takk n van de waereld in sommihe lan n is t zelfs de belangriekste bron van inkomsen toerisme kan ok nehatief worn der is dan spraeke van ricreaotiedruk der zien n oôp verschill nde soôrten toerisme wivan ier een paer seksualiteit is n complex van hevoelns en andelienge die a n mens kan ervaern of uutvoern dit ang saemen mie lichaemelijke hevoelns mie betrekkieng op n aore persoôn sommihe mensen hebruukn n aore diffenitie en zien seksualiteit as de lus ni heslachshemienschap tussen mensen en de heslachshemienschap zellef seksualiteit is in t leven aoltied bluvend van belang voe t kriehen van guus de bevestiging tussen n relatie en t beleven van genot in bepaalde cultuurn is oorspronklijk praten over seksualiteit taboe nog strikter is t bie t celibaot in de romse kerke veel relighuize heroeperiengen zien van meênienge da geslachtsgemeenschap ook alleen binnen t huwelijk plekke kan vin n voedienge ok eetn is n verzaemelnaem voe aolles wat a n orhanisme tot z n eihen neem om zen stofwisselienge haende t ouwen dit zien aoltied orhaonische stoffen mie deze stoffen kunn n orhanism n innergie opwekk n zodan aolle processen in zen lief haende bluven en t betreffende orhanisme ok kan hroein en erstelln der zien verschill nde meniern om an voedienge te komm n n orhanisme kan heterotroof dus zen voedsel aeln van n aor orhanisme mè ok autotroof zien wat a beteêken dan de betreffende orhanism n in staet zien om uut een anorhaonische stof een orhaonische stof te maekn bieni aolle orhanism n zien heterotroof mie uutzonderienge van de plant n alhen en sommihe bacteriën athene is den oôdstad van hriek nland en helieke de hroste stad van t land hroôt athene ei plusminus inweuners n ouwe historische plekke is den akropolis mie t parthenon athene is in n twintigsen eêuwe flienk ehroied wat a noe rissulteer in n oôhe luchvervulieng verkiersopstoppiengen en overbevolkienge in de bronstied onstoeng bie athene voe t iest een meêr heorhaniseerde maotschappij deêl van de myceense cultuur die a rond v chr zen oôgtepunt viern van v chr toet v chr hroein de stad as konienkriek mie neffen de tredisie teseus as ieste konieng nae de koniengstied kamn ze in de periode mie tirann n deze stell n wett n op en ierdeur kam de cultuur te bloeie in stell n de atheners mie n ulpe van sparta een nieuwe staetsvurm de democraotie op van toet voe christus was t r oôrlog mie de perzen t a leien toet den overwinnieng van hriek nland wideur a de stad binn n hriek nland nog blangrieker wier dit heheven broch twi keer oôrlog mie sparta ma da kwam wee hoed in v chr wier athene krek as aore stikk n van hriekeland deur macedonië overwonn n in v chr wier hriek nland inenoom n deur de romein n in t romeinse riek wiern de blangriekste steeën rome en byzantium deurda t riek was opesplitst in oôst en west lag athene in t byzantijnse riek van toetan wier tussen byzantium de fransen en de italiaon n om athene evochen en kreeg athene franse siciliaonse en catalaonse iersers in wier athene diel van t ottomaonse riek in wier athene nae hriekse opstan n deur de hriek n inenoom n in wier t wee turks ma in wier t diffinitief hrieks athene wier den oôdstad van t moderne hriek nland t byzantijnse riek was n overhang van t romeinse riek t offisjele behun wor ehouwen op n chr toen a byzantium den oôdstad wier in plekke van rome dat a steeds minder blangriek wier as hevolg van anvall n van buutnof burheroôrlohen en aore probleem n byzantium wier toen a t den oôdstad van t oôst romeinse riek wier ofwè t byzantijnse riek omedopt toet nova roma laeter wier de naem constantinopel anehouwen t byzantijnse riek wor ok wè t oôst romeinse riek enoemd eihlijk is deze benaemieng onjuust wunnir a j der vanuut hi da der nae hin spraeke mi is ewist van n west en oôst romeins riek mè van eên romeins riek verdield in twi elt n constantinopel was n economisch hoed lihh nde stad omda t an verschill nde andelsroutes lag dirrum was t vrie logisch da nae t verval van rome voe deze stad as nieuwen oôdstad wier ekozen ok militair eziene lag de stad op een stratehisch punt den eêste keizer van t byzantijnse riek was constantijn de hroôte deze voern hroôte hervormiengen deur op administratief economisch en militair hebied zoe steln die onder aore de praefectus praetorio an deze minsen stoengen n bie op t hebied van burherlijke en militaire zaok n lees minsen voe burherlijke en mensen voe militaire zaok n ok andeln constantijn tehen de voôrmaelihe romeinse behripp n deur ok christen n oôhe functies te laetn bekleeën deur zen afwiekende andelswieze onstoeng der een splitsienge tussen t west romeinse en t oôst romeinse riek vanwehe de betere finansjele middels kon t oôst romeinse riek zen eihen vee beter weern tehen vijan n deur uursoldaot n of ofkoôpienge zo wier in de vuven eêuwe t west romeinse riek overweldigd deur germaonse stamm n en bleef t oôst romeinse riek espaerd deze germaonse stamm n erkenn n in de keizer van t byzantijnse riek mè ouwen der eihen voe de rest afziedig de beweuners van t oôst romeinse riek voeln der eihen echt romeins en voeln der eihen dan ok de offisjele erfhenaemen van t hroôte romeinse keizerriek ze noem n der eihen dan ok romaioi omda t byzantijnse riek een vervolg was van t romeinse riek was den offisjele taele van t byzantijnse riek toet de zeven n eêuwe t latiens mè iernae wier dit t hrieks sommihe weetnschappers stelln da ier pas t byzantijnse riek start en ier de scheidieng lig tussen t byzantijnse en romeinse riek in kwam keizer justiniaonus i op de troôn van t byzantijnse riek iermie behon en tied van uutbreidieng van t aele byzantijnse riek dat a zen eihen tiedens t oôgtepunt van zen reheêrienge uutstrekk n van zuud spanje toet perzië en noôrd afrika t belangriekste front bevon zen eihen an de hrens mie t perzische riek wir a toentertied de dynastie van de sassanied n eersen mie ulder konieng khusro i sloot justiniaonus in een vredesverdrag wirin a was vasteleid da justiniaonus ieder jaer een bepaold bedrag an de sassanied n zou betaeln in volhen hroôte ontwikkeliengen op politiek hebied t romeinse recht wier onder leidieng van de praefectus jewannes de cappadociër herziene en ieruut wier de corpus iuris civilis saem nesteld in deze verzaemelienge van wett n wazzen onder aore de justiniaonse codex en de dihest n anwezig in de lessen ston n rehels en andvessen voe romeinse jurissen die an tot voe kort zelf der eihen rehels kon n bepaeln in behon justiniaonus de vandaolsen oôrlog een veltocht ni noôrd afrika tehen de vandaoln de byzantijn n verslohen de vandaoln mè t duurn toet voedan echt aolle stamm n waorn onderworpn ok behon justiniaonus de hotischen oôrlog tehen de ostrohoot n in itâlië uut ni mier macht en hrondhebied de ostrohoot n verzaemeln der eihen echter in onder leidieng van konieng totila en erovern op december rome in riep justiniaonus zen heneraol trug uut itâlië mè in versloog een byzantijns leher tell nde man onder leidieng van heneraol narses de ostrohoot n de ostrohoot n wiern ondanks der verzet voehoed uut itâlië verdreven ondanks aore invall n van germaonse stamm n tehen de byzantijn n n aor an de byzantijn n vieandig hezind volk waeren de ieder henoemde sassanied n tiedens de romeins perzische oôrlohen verovern zie onder aore de romeinse provincie mesopotamia ok wier af en toe ofewisseld mie een periode van vrede in kwamm n deze perzische oôrlohen toet een ènde mie t sluten van een vredesvedrag tussen khusro i en justiniaonus i bie deze vredesoverienkomst zat der nog slechs ien zwakke schaokel in t byzantijnse riek de balkan in wier op dit punt t riek anevalln deur de slaoven en de kutrihuurn nae een vredesakkoôrd raekn ok de toestan n in dit hebied rustig uuteindelijk raekn t byzantijnse riek in op t oôgtepunt van zen macht en a t hroste hrondhebied wat a t oeit ekend ai in vieln de lanhobarn itâlië binn n en verovern twiderde van t land intussen weihern de opevolgde justinus ii schattieng an de perzen te betaeln naeda justinus krankzinnig was eworn kwam tiberios an de macht die a te maeken kreeg mie perzische en invall n van de avaorn in kwam voemaelig heneraol maurikios an de macht die a vrede sloot mie de perzische sjah khusro ii en de avaorn en slaoven verjoog maurikios wier echter vermoôrd bie een staetshreep deur phokas tiedens um zen reherieng wier de romeinse provincie mesopotamia wee veroverd in wier t een ofezet de nieuwen eêrser was herakleios onder zien reherieng verovern de perzen t min n oôssen toet damaskus syrië en jeruzalem israël ierbie wiern de relekwieën van t eilihe kruus mee evoerd ni perzië in de slag bie nineve wiern de sassanied n echter wee deur herakleios verpletternd verslohen de oôrlog a vee van beie volk n eëist wat a zou blieken bie de anvall n van de arabiern tiedens de reherieng van herakleios von een blangrieke verschuvieng plekke ie was naemelijk den eêste keizer die a de titel anieuw de hriekse benaemieng voe konieng of keizer ok wier bie offisjele helehenheed n en document n noe bieni aoltied hebruuk emikt van t hrieks in plekke van t latien neffen deze verschuvieng zien we onder de reherieng van herakleios ok de teruggang van t byzantijnse riek de arabiern aon ondertussen t min n oôssen veroverd en waern deuredrongen toet in een hroôt deêl van turkije van toet belehern ze zelfs de byzantijnsen oôdstad constantinopel de verplekkieng van t oôdfront ni de arabiern zurhen der voe dan de volkern op de balkan langzaem mè zeker oprukk n en de bulhaorn wiern verslohen deur de khazaorn constantijn iv teêken n een akkoôrd mie de bulhaorse khan asparoech wimie a t eêste bulhaorse riek behon toen a constans ii an de macht ekomm n was hoeng dezen deur mie t monothestische beleid van herakleios wirop a vee tehenstand was vanwehe de rissestensie op zen reherienge vetrok constans ni syracuse vanwir uut a t een noe zeteln de steeds blangrieker eworn senaot a echter ok steeds meer kretiek op t keizerlijke andeln in de zeven n eêuwe ressen van t riek deur de enorme hebiedsveroverienge van de omlihhende volk n nie meêr dan anatolië in t udihe turkije ienkele hebied n in itâlië de zudelijke balkan en de chersonesos nae een periode wirin a t iconoclasme t verbod op de icoon nvereêrienge een blangriek punt was von een nieuwen oplevieng van t byzantijnse riek plekke den andel leven op vanwehe een sterkern compactern militaire lihhieng en n verbeterde veiligeid deze zohenaemde byzantijnse renaissance zurhen voe een verbeterienge op economisch cultureel administratief en wethevend hebied en t themata systeem wier eperfecsjoneerd dit ieuw in dan verschill nde lehers op bepaelde vastestelde stikken land civiele autorriteit aon mè wè onderheschikt waern an de keizer den opleving van t byzantijnse riek was dus te dank n an de perfecsjonerieng van dit systeem de versoepelieng van t romeinse recht en t toevoehen van hriekse element n ierin in de nehen n en tiende eêuwe was t er wee een zekern stabiliteit in t riek en onder de reherieng van nikephoros ii phokas en jewannes i tzimiskes wier t riek wee uutebreid toet in syrië en irak de verhoudieng n mie t vaticaon waern slecht wideur a in tsaor simeon i van t hekerst nde bulharije t riek binn nviel pas drie eêuwen laeter in de slag bie kleidion wier t bulhaorse leher verpletternd verslohen nae tientalle oôrlogscampanjes van basileios ii in ieuw t bulhaorse riek op te bestaene en wier t onderdeêl van t byzantijnse riek in was t er naeda de paus de bul van excommunicaotie a laetn stell n op t altaer van de hagia sophia een dieptepunt van de scheidieng tussen oôst en west oewel a deze splitsieng vurral op relihieus hebied plekkevon was dit ok t heval op poletiek en bestierlijk hebied de splitsieng tussen de roms kattelieke kerke in t wessen en de byzantijns orthodoxe kerke in t oôssen zou hroôte hevolhen èn in den e eêuwe von een hroôte crisis plekke voe t byzantijnse riek de vanuut centraol azië komm nde seltsjoek n verslohen de byzantijnse keizer romanos iv verassend tiedens de slag bie manzikert en verovern bieni ael anatolië toet an armenië iernae volhen de vuuf kruustochen iets voe de derde kruustocht in behonn n de bulhaorn een twidde opstand wiruut a t twidde bulhaorse riek onstoeng vanaf de e eêuwe behon de macht van t byzantijnse riek of te neem n in wier constantinopel deur latiense kruusvaeders eplunderd en veroverd t eênihe t a nog ressen van t riek waern t keizerriek nicea t keizerriek trebizonde en t despotaot epirus in slaehen t keizerriek nicea derin constantinopel te herovern michaël viii palaiologos den an de macht ekomm n keizer koos der echter nie voe zen bezittiengen veilig te stelln mè wiln zen hebied uut hen breien ierdeur viel in ok de leste byzantijnse stad in anatolië philadelphia in de veêrtien n eêuwe vereênihen de turken der eihen toet t ottomaonse riek en nae de burheroôrlog die a eheerst a stortn bie een aerdbevieng in gallipoli in een byzantijns fort in wideur an de ottomaonse turken onehinderd europa kon n binn ntrokkn in datzelfde jaer verovern de turken nog servië en trokk n deur toet in kosovo op de veroveriengn van de ottomaon n vroog keizer jewannes v om ulpe an de paus mè omda t een eêst de oôsters orthodoxe kerke a escheien van de roms kattelieke kerke hoeng de paus nie akkoôrd omda t een vriewè hin aore keuze am hoeng jewannes v over toet t roôms katholicisme de ottomaon n ston n echter op april voe de poôrt n van constantinopel de verwaerloôsde stad eplaegd deur conflictn teln slechs nog soldaot n tehenover t man tellnde leher van sultan mehmet ii de leste byzantijnse keizer constantijn xi wier zeêr warschijnlijk edoôd in de strijd de eskimo aleoetische taelen zien een taelfemielje die a wor esprook n in vurral noôrd amerika t noôrn van canada alaska mè ok vee sprekers ei op hroenland en in stikken van siberië in hroenland canada en west alaska wor de taelenhroep inuit in noôrd alaska yup ik en in siberië yuit enoemd oewel a de naem eskimo in de naem eskimo aleoetisch voekom wor deze benaemieng deur de inuit nie hewardeerd vanwehe t feit dan de bevolkiengshroep n varre uut mekaor leven zien de dialect n binn n de eskimo aleoetische taelen onderlieng nog a verschill nd zo varre zelfs dan de varst verwiederde stamm n mekaore in der eihen taele soms nie kunn n verstaene de aleoetische taelen worn slechs nog esprook n deur de inweuners van de pribilof eilan n en de commandeur eilan n de dravidische taelen zien een taelfemielje van onheveêr taelen die an vurral esprook n worn in t zuden en oôssen van india en sri lanka t brahui wor ok esprook n in pakistan en is iermie een uutzonderienge vanwehe de koloniaole achterhrond worn de taelen ok esproken op fiji en in huyana de dravidische taelen zien aollemille ahhlutineernd en maekn allaen hebruuk van achtervoegsels t proto dravidisch a acht naemvall n andre taelen a miender moar tenmienste zes nae antal sprekers ca miljoen is de taelfemielje van de dravidische taelen ni hroôtte de viern van de waereld taelhroep wor as volgt inedeêld iengels is n west germaonse taele die a verwant is an t schots en t fries mie t onstaen van de iengelse koloniën ei t iengels zen eihen over den aele waereld vespreid binn n t iengels zien vee leenwoôrn trug te vin n uut t latien spaons italiaons en frans vee mensen èn iengels as twidde taele en iengels hel dan ok as de lingua franca van de waereld a j t totaol antal sprekers van t iengels as moerstaele en as twidde taele optel is iengels de mist hesproken taele ter waereld wunnir a j allaen de moerstaelsprekers tel wor t allaen nog overtroffen deur t chinees en spaons iengels funheer ok as de lingua franca in t internasjonale sircuit de weet nschap politiek en de economie in nederland is iengels voe vee mensen ok de twidde of derde taele in t voorthezet onderwies is iengels n verplicht vak en t wor vaok ok a op de baosisschole eheven leerliengen van t voorthezet onderwies mott n ok exaam n doene in iengels t iengels ei net as t nederlands een vreêt hroôte woôrnschat vanwehe t feit dan der vaok twi woôrn zien voe eên woôrd der is spraeke van n germaons woôrd en van n romaons woôrd net as in t nederlands worn de germaonse woôrn vaok in de spreektaele hebruukt en de romaonse woôrn bie den offisjele schrieftaele in t nederlands is ier echter wè vee minder spraeke van eschat wor da t iengels minimaol woôrn ken t nederlands ei ok een biedraehe ehad an t iengels in t biezonder bie woôrn die an te maeken ène bie de scheepvaert bekende woôrn zien yacht jacht en cookie koekje de germaonse taelen bin een taelfemielje binn n de indo europese taelen de hroste germaonse taele is t iengels dat a hebruukt wor as lingua franca over ael de waereld drie hroôte taelen neffen t iengels bin t duuts meer as miljoen europeaon n en t nederlands en afrikaons miljoen in nederland en evenzovee in zuud afrika dit bin tevens aole west germaonse taelen kleinere germaonse taelen bin de noord germaonse taelen ieslands deens en faerers de hroste germaonse taelen van europa qua antal sprekers bin t duuts miljoen iengels miljoen en nederlands miljoen kleindere taelen bin t zweeds miljoen t noôrs en deens beie miljoen nog kleindere taelen bin buvobbeld t fries en faerers neffen de ieronder staende taelhroep n bestoeng der vroeher nog de hroep van de oôst germaonse taelen mè dezen is uutesturven deze taelhroep bestoeng uut zuud afrika of de zuud afrikaonse republiek afrikaans republiek van suid afrika iengels republic of south africa is n land in t uuterste zuden van afrika t a hrens an namibië botswana zimbabwe mozambique en swaziland vadder omsluut t et ael t land lesotho vadder lig t et an de atlantischen en de indischen oceaon den oôdsteed n van zuud afrika zien pretoria kaopstad en bloemfontein in t land wor vee afrikaans esproken een sterk an t nederlands verwante teale in zuud afrika worren vee verschillende taelen gesproken elf daarvan binne officieel na india heit zuud afrika deermee de meêste officiële taelen ter wereld zuud afrika is eên van de meêr welvaerende lan n van afrika mè zakte in de index van de mênselijke ontwikkeling van een e ten tieje van de verkiezing van het anc in de jaeren negentig nae de e plekke in deêze index van de vereênigde nâties bevat lan n over de eêle waereld toe het ollanse schip nieuw haarlem op de terugreis van batavia op maerte strandde an de kaep kwamme de plaetselijke khoikhoi voo de eerste keer in contact mie europeanen de schipbreukelingen bouwden een klein fort dat ulder de naem zand fort van die kaap die goeie hoop gaven op april kwam jan van riebeeck an bie kaep de goeie oop het gebied mie nederlandse kolonisten breidde zich in de e en e eêuw langzaam uut in oôstelijke richting tot bie de visrivier in bezetten de britten de streek rond kaep de goeie oop mae gaven het weer vrom an de nederlanders in in namme de britten voorgoed bezit van de kaep er ontstong al gauw onenigheid tussen de britten en de nederlanse boeren vee van de nederlandse en ok duutse kolonisten bekend als boeren trokke in de jaeren in de zogenaemde groôte trek weg uut de kaepkolonie ulder stichtten een tweê staeten de oranje vriestaet en de transvaal in wier diamant ontdekt in kimberley op de grens van de oranje vriestaet en goud werd in an de witwaetersrand in transvaal gevonden dit leidde tot een stroôm van blanke immigrantennae transvaal de boeren verzetten zich tegen inmenging van de britten wonnen de eêrste boerenoorlog mae wieren verslaegen in de tweêde boerenoorlog in wier de unie van zuud afrika opgericht die een onafankelijke staet binnen het britse gemeênebest wier in wier zuid afrika een dominion en de facto volledig onafankelijk ongertussen waere de blanken een mindereid in zuud afrika geworden zwarten kreege gin stemrecht en meer rech en de blanken wiste ok wè dat dit nie recht te praeten was mae waere benauwd om onger zwarte eerschappij te moeten leêven kiekend nae de dramatische economische situatie op aore plekken in zwart afrika in de jaeren eindigde de apart eid toenmaelig president de klerk liet de bekende anti apartheidsactivist nelson mandela vrie op feberwari en in wieren er voo het eerst algemeêne verkiezingen voo alle rassen gehouwen winnaer was het afrikaans nationaal congres anc onger leiding van mandela in bepaelde regio s van het land is het etnische geweld en de bendecriminaliteit in de laeste tien jaer sterk toegenomen weerbie afrikaners boeren en aore blanke groepen het doelwit vurme de boeren hoeven niet op steun te rekenen van het regerende anc want deze partij ziet de boeren en aore blanke zuud afrikanen nog steeds as ongerdrukkers uut de periode van de apart eid de anvallen hebben dan ook gin prioriteit voo het anc in plaes van actie te ongernemen om de genocide te voorkomen verklaert het anc dat de erfanvallen plaasmoorde onger de noemer gewone criminaliteit vallen de groôste stad van het land is johannesburg namibië is n land in t zuden van afrika t a hrens an anhola zambia botswana en zuud afrika vadder hrens t et an den atlantischen oceaon den oôdstad van namibië is wind oek een aore bekende stad is walvisbaai het land telt slechts circa miljoen mensen vanouds kent het land nederlandse invloeden via de kaapkolonie d r wor oak nog steeds afrikaons esproken vooral in het zuujen in is het land onafankelijk geworren voo die tied stong het ok we bekend as zuud west afrika van tot was het een duutse kolonie namibië is in rehio s ingedeeld damaraland flickr ragnhild neil crawford jpg damaraland aus jpg aus b namibia at otjiwarongo jpg otjiwarongo buiobuione namibiia namib desert jpg namib jlp jpg waterberg babia góra nasjonaol park poôls babiogórski park narodowy is eên van de poôlse nasjonaole parken t lig in t zuden van t land in t woiwodschap klein poôl n tehen de hrens bie slowakije t park besli n oppervlak van km en t oôdkwartier van t park lig in zawoja de babia góra is den oôgste pieke van de ywiec beskied n babia góra nasjonaol park besli t noôrdelijke en n stik van t zudelijke stik van t babia góra massief over de slowaokse hrens is t er ok n beschermd hebied t babia hora risservaot t hebied van babia góra wier t eêst lehaol beschermd in toen a t babia góra reserve wier emikt op oktober wier t et offisjeel verklaerd as nasjonaol park sins stit t bie unesco erehistreerd as biosfeerrisservaot dit risservaot wier in uutebreid in t park leven onheveêr soôrten vaetplant n bieni soôrten mossen en antall n kosmossen alhen en levermossen in de babia góra leven de verschill nde plantesoôrten op bepaelde oôgen de kuuftinamoe eudromia elegans is n veugel die a be oôr toet de tinamoes tinamiformes de kuuftinamoe leef in arhentinië en chili de kuuftinamoe is n middelhroôte tinamoe dus n loôpveugel die a toet cm lange wor ze wehen g ie ei een lange ni voôrn ebohen kuve en zen lief is licht toet doenkerbruun mie zwarte streep n en stippen op zen vleuhels ei t een witte dwarsbandjes en onder zen oôhe een witte strepe zen poôten zien wittig en zen snaevel hries in der leefhebied èn ze een hoeie schutkleure beie heslachen zien helieke kuuftinamoes zien vrie schoeve veugels die an in kleine toet middelhroôte hroepjes op de hrassen en in bosachtehe hebied n leven ze leven in arhentinië en t zuden van chili ze kunn n evon n worn tot n oôgte van m de kuuftinamoe zen dieet besti uut zaeden blaeren fruit en insect n t an ze vin n op de hrond zelf wor de kuuftinamoe ok vaok bejohen deur de mens voe t eetn de quebracho tinamoe eudromia formosa is eên van de veugels uut de femielje van de tinamoes tinamidae deze tinamoe kom voe in droôhe bossen in tropische en subtropische rehio s toet n oôgte van m de soôrt leef in paraguay en noôrd arhentinië op n heschatte oppervlakte van zo n km de naem wier de soôrt eheven deur miguel lillo de quebracho tinamoe is n middelhroôte tinamoe n loôpveugel en zo n cm hroôt de bovenkant van zen lief is hriesbruun toet zwartig mie n bitje witte vlekken zen onderkant is bleek helig of wittig en zwaer zwart hestreept op zen oôd ei t een n lange dinne zwarte kuve achter zen oôhen zit n doenkere strepe van boven behrensd deur witte streep n john ray black notley braintree essex november ok dirro jannewari was n brits botaonicus die a belangrieke werk n publiceern over plant n beêsten en natuurlijke theolohie john ray wier heboôrn as zeune van den durpssmid in black notley vereênigd konienkriek ie hoeng studeern in cambridge en haf di les in hrieks en wiskunde ok publiceern die werk n over beêsten plant n en natuurlijke theolohie ie zett n ierbie belangrieke stapp n ni de taxonomie in onder aore zen boek ornithologia in over de veugels en in zen boek historia plantarum in over de plant n ray verwierp t dichotome classificaotie systeem en baseern dus zen classificaotie op baosis van hehevens heliekenissen en verschill n die a t een waernam ie was op deze meniere n tehenstander van t rasjonalisme van de scholestiek en voe t weetnschappelijk empirisme den oôdstad van n land provincie staet of wat dan ok is bieni aoltied de belangriekste stad van wiruut a t betreffende stik land wor bestierd op kleindere schaol wor vaok esprook n over n oôdplekke den oôdstad is bieni aoltied de hroste stad van t betreffende hebied en ei n centraole functie oôdsteed n èn zeker in kleindere hebied n vaok dezelfde naem as t bestierlijke hebied wir a t in val in sommihe lan n is der spraeke van eihlijk meêrdere oôdsteed n zo is in bolivia den offisjele oôdstad sucre mè de reherieng zetel in la paz wat a ok de belangriekste stad is in zuud afrika is de wethevende uutvoernde en rechterlijke macht verdeêld over de drie steed n kaopstad pretoria en bloemfontein ier een incomplete lieste mie oôdstadverplekkiengen de bessenpikkers en honiengjaehers melanocharitidae zien een kleine femielje uut de zangveugels die aon allaen voekomm n in de bossen op nieuw hunea voeheen wier de femielje inedeêld bie de femielje dicaeidae de veugels uut de femielje melanocharitidae zien middelhroôte veugels mie n vael hekleurd veêrnkleêd mie hries bruun wit en zwartig de bessenpikkers èn wig van kortsnaevelihe honiengeters en de honiengjaehers liek n op vaele honiengzuhers ze eetn fruit insect n en aore onhewurveln de soôrten uut de melanocharitidae leven mistal solitair of in paertjes over t broeihedrag is weinig bekend ze broeien in t droôhe seizoen ze bouwen n komvurmig nist in een takkevurke wirin aon ze eên of twi eiers lène t nist wor vastehouwen deur spinnewabben en versierd mie kosmossen de kleine tinamoe crypturellus soui is n veugel uut de orde van de tinamoes tinamiformes de veugel leef van t zuden van mexico toet panama toet zuud amerika ni colombia venezuela de huyana s ecuador peru noôrd bolivia en n hroôt stik van brezilië de kleine tinamoe leef in vochtihe bossen op n oôgte van meter en in aore dich behroeide habitats wir a t dampig en vochtig is de kleine tinamoe wor nie vaok eziene omda t een dicht in de onderbehroeiieng leef in de doenkere bossen vliehen doe t een nie de tinamoe kan worn ondekt deur of en toe een langzaem fluit nde roep dit heluud wor deur beie heslachen eroop n ze eetn beiers insect n en zaeden de kleine tinamoe weeg circa hram en wor toet cm lange ie leef solitair en terugetrokk n en liek op veugels as kwartels mè is der nie an verwant de veugel ei n onhebandeerd ehaol bruun veêrnkleêd wat a hries wor op zen kop en een wittere kele de buuk is kaneelachtig bruun de poôten zien hriezig olief of wittig de kaketoes zien een veugelfemielje binn n de papegaoiachtegen psittaciformes van onheveêr soôrten veugels ze komm n allaen voe op australië indonesië nieuw hunea en ienkele omlihhende eilan n de naem kom van t maleise woôrd kakaktua kakak is zus en tua oud wat a ouwere zus beteêken kaketoes èn net as aolle aore papegaoien n kromme snaevel en poôten mie twi teên n ni voôrn en twi ni achter aolle kaketoes èn een kuve en hin felle kleurn mè ze zien bieni aollemille wit of zwart in de lèste twi kenmerk n onderscheien ze der eihen van de papegaoien ok zien kaketoes hemiddeld hrotter de turkse tortel streptopelia decaocto is een duve uut de de femielje van de duven en tortelduven columbidae de turkse tortel kom op t moment voe in europa n hroôt deêl van azië marokko tunesië de vs en stikk n van de caraben voe kwam de turkse tortel bieni nie voe in nederland mè deze veugel ei zen eihen vanuut de balkan over ael europa verspreid in wier t eêste broedheval erehistreerd en sinsdien ei de veugel een hestaehen opmars emikt de veugel is n cultuurvolher en leef vaok in tuun n sins neem de soôrt of in antal de turkse tortel is n bieni aelemille hrieze veugel die a onheveêr cm lange wor ie ei een zwart wit streepje in zen nikke zen staert is van onder voe den elt wit de veugel eet vurnaemelijk kleine vruchen torretjes rupsen en zaeden ze zien ok op veugeluusjes te ziene de turkse tortel bouw een simpel nist van losse takjes die aon een platje vurm n ierin worn twi eiers eleid ze broeien in aolle maen n van t jaer t ei wor in toet daehen uutebroeid en de jongen vliehen nae toet daehen uut zie èn nog gin zwarte rienge de bladveugels chloropseidae zien een kleine femielje veugels uut de orde van de zangveugels passeriformes de veugels leven in india sri lanka en zuudoôst azië de bladveugels be oôrn aollemille toet t heslacht chloropsis vroeher wiern ok de iora s derbie evoegd mè deze worn noe in de aparte femielje irenidae eplekt bladveugels zien sexueel dimorf wat a beteêken dan ventjes en wuufjes verschill nd in uterlijk zien de ventjes zien elder ekleurd vaok in hroen en heêl en mistal mie zwart en blauw op der kele de vrouwtjes zien saoi bruun der tonge is anepast an t eetn van nectar bladveugels leven in de boômen en struken in aoltied hroene woud n behalve mie uutzonderieng van de goudvoôroôdbladveugel die a in moessonwouden leef bladveugels komm n voe tot op n oôgte van meter de nissen zien oop n kommetjes mistal omhord mie spinnewebb n de wuufjes lèn twi of drie roôzihe eiers mie rooie en pèse stippels en lijntjes de bosruter tringa glareola is een steltloôper uut de femielje van de snipachtegen scolopacidae de bosruter kom voe in europa afrika azië en australië de soôrt is ok vrie alhemeên in nederland in moerassihe hebied n de soôrt trek ni afrika en zuud azië vurral india de bosruter broei op de hrond in natte veenhron n mie af en toe wat struken en kleine bompjes in wier in nederland in drenthe t leste broedheval van de bosruter vastesteld de bosruter is een kleine waedveugel mie n korte zwarte snaevel n brune rik mie wat witte veerran n een hriezihe bost en een witte buuk de poôten zien helig heliekende soôrten zien t withat en de amerikaonse bosruter de bosruter is kleiner dan t withat en ok bruun op zen rik in plekke van zwart den amerikaonse bosruter kom praktisch nie in t leefhebied van de bosruter voe de struusveugel struthio camelus is eên van de twi soôrten uut de femielje van de struusveugels struthionidae de struusveugel leef op droôg hosland en woestijnachtehe hebied n in afrika t is de hroste nog levende veugelsoôrt de struusveugel wor hemiddeld zo n meter lange en kan nie vliehen ie ei hroôte en sterke poôten wimie a t een ard kan trapp n en kan renn n toet km u wat a t een een alf ure volouw ie verdedig zen eihen dan ok tehen hroôte katachtehen deur ard wig te loôpen of te trapp n de heslachen zien uterlijk verschill nd t ventje is zwart mie een witte staert t wuufje is bruun struusveugel èn een vreêt hoed hezichsvermohen struusveugels zien nomadische veugels en hoed anepast an t leven in de woestijn ze kunn n lange zonder waeter ze komm n onder aore an waeter deur dit op te neem n uut de plant n die aon ze eetn neffen plant n eetn ze ok kleine hewurvelde beêsten struusveugel vurmen pèrn mè t ventje pèr mie verschill nde toet wuufjes deze lèn der eiers in een hemeênschappelijke nistkule wiruut a t dominante wuufje mistal ienkele eiers die van der rivaol n verwijder bie de balts verlei t ventje de wuufjes deur te hen zitt n op de hrond en mie zen vleuhelpluum n te zwaoien beie ouwers zurhen voe de jonge de bonte piet haematopus ostralegus is een veugel uut de femielje van de zeêlieven haematopodidae de bonte piet kom voe in bieni ael europa toet centraol azië en overwinter zudelijk toet afrika en india de bonte piet kom vurral voe an de kuste in riviermondiengen en slikveln ie is soms echter ok op heidehron n en weilan n te vin n vanwehe zen contrastreêrnde en opvall nde kleurn is de bonte piet n opvall nde veugel mè as eêssen val vaok zen roep op de bonte piet wor toet cm ei een zwartwit veêrnkleêd een roôd oôhe oôhrand snaevel en poôten in winterkleêd èn de adulte veugels een witt n keêlband juveniele veugels èn bruunzwarte bovendeêl n en n bleêkoranjen snaevel mie een zwarte punte de onderdeêln zien wit de bonte piet is n vreêt luudruchtihe veugel die a buten de broeitied vaok in hroôte hroep n leef in t voejaer vurmen de mannelijke veugels baltshroep n wibie aon de ventjes aldeur roep nd voroverhebohen mie oop n snaevel ni de hrond wiezend op mekaore toeloôp n in de rest van t jaer leef de veugel sollitair sommihe veugels trokk n aore zien standveugels in de broedtied leven ze in pèrn bonte piet n eetn aollerlei weekdiern zoas zeêslekken mossels kokkels wurmen mè ok krabb n mie behulp van der snaevel opern ze de schelp n bie t foeraheern steekn ze der snaevel in de slik of aeln ze der proôie van de steên n of rotsen of bonte piet n vurmen pèrtjes in de lente en de zeumer ze nesteln in een ondiep kuultje op de hrond in weilan n op zand of hrind boôiem in steed n wor soms op platte daek n ebroeid ze lèn toet eiers die aon deur beie ouwers worn bebroeid ze broeien vurral in kusthebied n mè ok vadder in t binn nland en lanks riviern de bonte piet roep n kort piek piek of tepiet tiedens de balts op de hrond is n serie trill nde toôn n te oôrn die aon oploôp n in snel eid myanmar is n land in azië t a hrens an de lan n bangladesh india china laos en thailand vadder hrens t et an de indischen oceaon toet eêt n t land birma mè dit wier deur t miletaire regiem offisjeel veranderd in myanmar den oôdstad is naypyidaw de ouwe oôdstad rangoon ot noh steêds deur sommihe lan n arkend as oôdstad wironger deur belhië en de vs op meie trok de tropische cycloon narhis over myanmar op meie wor bekend dan der a dooie zien evalln op mei sprak het internationale rooie kruus van een dodental tussen de en t land is een dictatuur in wor ereert deu een militaire junta al kom ter de leste jearen wa verbetering in de fezante phasianus colchicus is een veugel uut de femielje van de fezant n phasianidae de fezante kom voe op landbouwhrond in bossen en moerassen in europa via azië toet in china en is ok entroduceerd in stikk n van noôrd amerika en oceanië oôrsproenkelijk kom de veugel uut azië de mannelijke fezante wor zo n toet cm en is n opvall nde veugel ie is overwehend roôdbruun mie een zwarte schubbieng op zen buuk de staert is ebandeerd de kop is blauwhroen mie een hroôte roôie lelle voe zen oôhen vadder ei t een n witt n alsband en een helihe kromme snaevel t wuufje is onopvall nd lichbruun mie een doenkere teêkenienge en ei een kortere staert dan t ventje de kukens zien lichbruun mie n zwarte strepieng een heliekende veugel is de petrieze perdix perdix de fezante is een hrondveugel die an in nie stedelijke hebied n leef wir a vee beschuttieng is in de vurm van hewassen hos aehen en bossen ze briengen t hroste deêl van der leven deur op de hrond op zoek ni eetn mè ze slaepen wè in de boômen ze eetn zaeden beiers hraen n mè ok wurmen en aore onhewurveln fezanten leven t hroste deêl van t jaer in kleine hroepjes en vurmen in de broedtied pèrtjes of een harem wivan aon de wuufjes nae epèrd te ène zelfstandig hun broeien ze broeien in een uutekrauwd kuletje hoed verstopt in de behroeiieng der worn toet eiers eleid die an deur t wuufje worn uutebroeid nae vier week n te èn ebroeid komm n de eiers uut de kukens bluven nog twi week n bie der moeder de fuut podiceps cristatus is n veugel uut de femielje van de futen podicipedidae t is nae de zwaenenalsfuut de hroste veugel uut deze femielje de fuut kom voe van europa tot in azië in china vadder in afrika en oceanië de hewone fuut is de talriekste futesoôrt in europa de fuut is in zeumerkleêd onmiskenbaer ie ei dan een zwarte rik en nikke mie n witte buuk voe als en hezicht zen verlengde kopveêrn zien roôdbruun en ie ei een hroôte zwarte kuve t oôhe is roôd in winterkleêd zien zen kop voe als en buuk wit en ei t een n brunihe rik nikke en kopkappe de snaevel is roôzeachtig juveniele veugels zien doenker mie zwartwitte streep n op de kop en als in de lengte de poôten van de fuut staen varre ni achter kenmerk nd voe n echte waeterveugel deur zen kleine vleuhels vlieg een bie hevaer nie weg mè duuk n onder de fuut is hoed estroômlijnd en ei stevihe poôten die aon deêls vurziene zien van zwemvliezen futen worn cm futen zien beroemd vanwehe der spectaculaire balts wat a hepaerd hi mie vee vertoôn de ventjes en wuufjes vurmen à in de winter pèrtjes tiedens de balts till n ze der eihen synhroon mie hestrekte bost en nikke op uut t waeter mie waeterplant n in der snaevel die aon ze mekaorn anbieën ierbie slaen ze ok bie der kopp n een en weer ze bouwen een drievend nist wat a besti uut plant nmaterjaol verankerd an stengels t nist lig mistal verschoôl n mè soms ok op n opvall nde plekke der worn of eiers eleid die aon onheveêr week n worn bebroed de kukens kunn n helieke zwemm n en liffen ok tiedens t duken op de rik van der ouwers mee futen broeien in hroôte stilstaende waeters mè soms ok in vievers en hrachen futen eetn vurnaemelijk vis mè eetn ierneffen ok kikkers kikkervissen en waeterinsect n moernerieng is t ofhraeven van veenhrond turf voe de winnieng van zout bie t woôrd moer wor t veen of t veenhebied bedoeld moernerieng von vurral plekke in de provincies zeêland en noord braebant wir aon de veenhebied n deurdrienkt waorn mie zeêwaeter de darienk de laehe veen die a zen eihen onder de zeêklei bevin wier ofestook n en verbrand in de zohenaemde zoutkeet n om t zout der uut te aeln dit d r uut aeln van t zout eêt selnerieng ni zel de naem voe verbrande darienk nae de moernerieng onstoeng een typisch landschap mie allerlei hobbels en bobbels wat a n hollebollig landschap wor enoemd vadder ieuwen ze an de moernerieng de zoekwehhetjes over rechte wehhetjes in t veenhebied wilangs an de mensen ten tiede an ze turf stoken kon steek n in n patroôn de heêle zanger dendroica petechia is een veugel uut de femielje van de amerikaonse zangers parulidae de heêle zanger broei in bieni ael noôrd amerika en kom voe toet t noôrn van zuud amerika heêle zangers èn een gouwen veêrnkleêd wibie an op de bost van t ventje kestanjebrune streep n zitt n bie de wuufjes zien deze streep n vaeg of nie anwezig sommihe ondersoôrten èn ok roestkleurihe streep n op de flank n de ondersoôrten die aon in de manhroôvebossen leven èn een kestanjehekleurde kroône op der kop bie aolle ondersoôrten is t veêrnkleêd van t wuufje vaeler de bovenkant divan is heêlhroen toet oliefhroen de snaevel is spits en hries heêle zangers worn verschill nd per ondersoôrt toet centimeter heêle zangers eetn overwehend insect n die aon ze in den vlucht of van n takke plukk n ok eetn ze wè kleine vruchen as beiers elisabeth willeboordse middelburg september is n zeêuwse judoka ze kom uut in de klasse toet kilo willeboordse is n laetbloeister d r groôste succes was t winnen van t europees kampioenschap in n jaer laeter kwam ze nie vedder as brons ze wier uutgestuukt deu sarah clark uut groôt brittannië die a t toernooi goeng winne in aelde ze brons op t waereldkampioenschap tussendeu won ze verschillende waereldcup tournooien in stoeng ze in pekieng op de olympische spelen daer aelde ze brons deu in de verliezersfinaole te winnen van de veteraonse driulis gonzlez die a a vuuf keêr ao meegedae en altoos n medalje gewonne ao ternisse nisse is n plekke en n voormaelige gemeênte toet an in de gemeênte bossele in de nederlandse provicie zeêland ut durp is helegen in het zuudelijk hedeelte van de zak van zuud beveland ut durp ei inweuners in t durp is nog een vaete vroeger een drinkplekke voor beês n bie ternisse leit de d n ouwe kaemersediek een erdenkingsdiek voo kinders die an een stofwisselingsziekte bin overleên engel reinhoudt eit ier een liedje van gemaekt mie de naem drie lindebômen langs d n diek een van de meêst karakteristieke aspecten van ternisse is het groôte rechtoekige durpsplein mie an de zuudkant de kèrk en toren uut de de en de eêuw de schole is lang ongerdeel van de kèrk gewist en had een gebouw tegen de kèrk in is op het durpsplein een aparte schole gebouwd tot stong ier de schole de tehenwoordige schole an de diaconielaan wier in geopend eind jaeren vong uutbreiding plaes an de zuudkant van ternisse de leste nieuwbouw is in gestart en wordt de heerlijckheid van nisse genoemd finland is n van de scandinavische lan n in noôrd europa ut land eet officieel rippebliek finland en den oôdstad van finland is helsinki aore belangrieke plekk n bin oulu lahti kuopio en jyvskyl ut land is helegen tussen rusland en zweden ten zuuden van finland gescheie deur de finse golf ligt estland finland wor ok we t land van de duuzend meere henoemd me in werkelijkhied bin dr onheveer meren t hroste meer is t saimeer in t zuudoosten lihhen ontelbaer vee meren as huvulg van den iestijd die a de beudum ier a uutheschuurd t land is een democratiesche rippebliek mie n hekozen president t presidentschap in finland duur zoon joar plus een eventuele herverkiezing da betekend dat a nie meugelijk is meer dan joare president te weeze finland a zoon miljoen heeteluchtbaden die bin uuthevond n in finland ten tijde van de strenge winters laeter beweerde zweee dat a hulder zelluf d n heteluchtbade adden uutevond n maer da komt deurda toen a t heteluchtbad wier uutevonden finland in handen was van zweee zweden of koninkriek zweden zweeds konungariket sverige is een koninkriek in noôrd europa mee een hoeie tien meljoen inweuners t is gelegen in scandinavië de n uudige koning is kârel xvi gustaaf de n ôofdstad is stockholm de twidde stad is goteborg uuteraard is de meest esproken taele ut zweeds zweden beslit de oôsteleke helt van t skandinavisch schiereiland in grens in t west n an noorwegen en in t oôst n an finland naer t zuujen komt land tot verbie de e breedtegraad t heit een kleiner andeel in de arctische gebieden van noord scandinavië dan z n beie buurlan n in t zuujen wor t deur een smalle zeêstraete van denemarken escheie de ofstand van t noor n nae t zuujen bedraegt kilometer de groôste breedte is ongeveer kilometer zweden is een ontzettend riek land en loopt wereldwied voorop mee vee zaeken as internetansluutingen vrouwenrechten enz de leste jaeren binne d r wel wat problemen mee immigranten zoas in malm zweden is mee denemarken verbonde door middel van een brugge n bolus ok soms we jikkemien enoemd is n zeêuws zoet streêkgerecht bolussen worren ebakken van een soôrt broôddig dat a in n sliert in een spiraolvorm wor operold en mie suukerstroôp en kaneêl bewerkt vee bakkers vurmen d n bolus nae eihen inzicht ze worre vaek bie d n koffie enuttigd waerbie de vlakkere onderkant meêstal mie wa beuter besmeêr wor d n bolus wier a tiedens de eêsten helft van de zeventiende eêuw veur t eêst in zeêland ebakken deur de bakkers van d n sefardiem n joôdse begraafplekke in middelburg erinnert nog an dezen portugese joôdse emeênschap die toen in zeêland leefde t waere de joôdse bakkers toe toen t fundament legden voe de nu beroemde zeêuwsen bolussen de laetere zeêuwsen bakkers e de kunst van t bakken van n hoeie zeêr smaekelike bolus waarveur soms stoômovens wor n ebruukt om t kaneêlhebak mals te houden biena tot a in d n perfectie opevoerd d n moderne bolus is deur de zeêuwen van heneratie op heneratie veredeld en dirom is t n echt zeêuws product ambras komt uut t land van ulst t kwartet da veural oude liedjes ziengt startte in piet scheerders voormalig onderwiezer in westdorpe dukelt het liedmateriaal op allerlei plekken op ok worden oude nederlandse liedjes of versjes uut een aore streek deur de groep omgezet in t zeêuws vlaoms de eerste lp van ambras wier heproduceerd deur piet brakman de groep bestaot al vanof t begun uut hans van bellen gitaar en zang rob van bellen viool jos neve accordeon bas en zang en piet scheerders gitaar en zang scheerders speelde en zong ok in t duo ellende in ambras treedt vaok op als begeleidingsgroep van engel reinhoudt met miel de piel bereikte ambras de twaolfde plekke in de zeeuwse top van en gaoi strek weer t rug naor ulst of naor lamswjèrde t eilug land stao d ouw uis op ruspad of moej naor d elft of naor t zand deenk nog even t rug aon deze aoved oe da t was meej die liekes en da schôône spel van ambras lp s cd single met engel reinhoudt cd s cd s samen met engel reinhoudt dvd s de koniengsfezante syrmaticus reevesii is n veugel uut de femielje van de fezant n phasianidae die a oôrsproenkelijk voekwam in de berhen van min n en noôrd china ze zien hentroduceerd in ienkele europese lan n wironder frankriek en hroôt brittanië den koniengsfezante leef in bossen toet zoôn meter oôgte t ventje ei een zeêr lange stert die a toet meter lange kan worn en is in zen heheêl hrotter dan t wuufje zen veêrn zien houdheêl mie zwarte topp n de vleuhels zien roestbruun mie wit en zwart de lange stert is bruun en wit hebandeêrd de kop is wit mie een brune band voe de oôhen t ennetje ei een doenkerbrune rik mie zwarte veêrpunt n en okerkleurihe roôdbruun hevlekte onderdeêl n de kop is lichbruun mie n doenkere kappe t aentje is polyhaom saemen mie drie wuufjes bezet n een eihen territorium de ennetjes lèn toet eiers die aon in toet daehen worn uutebroeid bredevoort ok wè brevoort is n plekke officieel n stad die a in t oôste van d n gelderse achteroek leit mie inweuners bredevoort oor vò t eêrst vermolde in as breidervort van t woord voorde germaans furdu dat doorgang of doorwaadbare plaats betekend mede vanwehe de strattehische plekke ontwikkelt t daenae z n eige lanksaem tot n plekke van betekenisse en in kriegt t stadsrechten in d n tachtigjaerihen oôrlog wor de stad in deur prins maurits belegt dit beleg was t kierpunt in de geschiedenisse van bredevoort toet was bredevoort n eige gemeênte bredevoort is nog dudelik n ouwe vestiengstad mee n veste die vo n klein deêl nog lanks d n stad loôp bredevoort eit betrekkelik vee monumente daervan de sint joriskerke en de ouwe aeves de meês opvallende bin ok molen prins van oranje mag nie onvermolde bluve zaomslag in zeêland boven de onte zehh n ze zaemslag is een durp in de gemeênte terneuzen het ao inweuners in toet an april was zaomslag een eihe gemeênte zaomslag ôr bie ons in de buurte het durp henoemd d inwoners êt n stropielekkers ze ôr n stropielekkers henoemd omdat er ooit een stropiekarre achterover hekipt was in t durp de mens n uut zaamslag die achter de karre liep n zouen de stropie die op straote helop n was opgelekt ên van de straote vandaar udder naam tiejens d n tachentigjaorige oôrlog kwam terneuzen in in han n van de spanjaor n ierna wier zaomslag in brand estoken an de brand van feberwari erinnert nog een vesje nao de droôglegging van de zaomslagpolders rond kwam een ouwe commanderie tervoorschien van maltherzer ridders het aardrijkskundig woordenboek der nederlanden van a j van der aa vermeldt een stuk lands hetwelk nog den naam draagt van de groote en kleine tempel wijst door zijne hoogte de plaats aan waar het kasteel gestaan heeft hetwelk door prins maurits in op de spanjaarden veroverd en daarna onder den vloed bedolven werd bij het opgraven heeft men onderaardsche kelders ontdekt en aldaar muntspeciën gevonden hetwelk soms nog plaats heeft bij het ploegen en waaruit de oudheid van het gebouw gebleken is trouwens hier bestond vroeger eene commanderie van de maltheser ridders hetwelk oorspronkelijk een preceptorie van de tempelheren was zijnde de landerijen ter opbouw van den zoogenaamden heiligen tempel van zaamslag in gegeven door de heer gerard van der maelstede ridder in wier zaomslag etroffen deu een groôte brand een beschrieving uut die tied dewijl door de goddelijcke voorsienigheijd op saemslach ontstaan is een seer swaere brant waardoor huijsen en eenighe schuijrtiens in de assche geraakt sijn en eenighe van de geruneerde menschen hebben ter verghaderinghe van de eerw kerkeraad binne gestaen op de julius nadat het college al gesloote was en versogt de behulpsaeme hant van dese eerw vergaderingh waarop doen geresolveert wierde de ed aghtb magistraat van axel door ons begroeten en haer agtbaren te versoecken dat we soudenmooghen collecteren in ons lant deze collecte is ehouwen ent held is verdeeld onger de hedupeer n in wor zaomslag bie terneuzen evoegd tehen de zin van de inweuners is meer as zestig jaor geleejn da vee wienkeltjes op zaomslag t goed deejn dao bin dur vee van uutgeroeid maor oek n stik of wa hr ter hehroeid merinus galle die was timmerman en maokten dur nog w van de buurtwienkel van van langevelde ko verkocht van alles en d dee die zo jan fraoien ove beter bekend as jan schoen z n kleinzeune zit noe op t plein je moet t um maor is naodoen van westen herenmode en kleermaokerieje zit noe oek op t plein wan z n zaokje d wier w te klein arjaon de vos buurtwienkel hieng mee kar en p rd nest de deuren om zo z n agosie uut te leuren kapper buuze was de heren en daomeskapper zit noe mee alles in terneuzen das oek dapper de fuiter koleboer uut de veerstraote leverde kolen van vroeg tot laote teeuwtje de blaoi waohenmaoker was z n stiel maokten alles was t maor n wiel deurwaorder buurtwienkel nog maor is n daovan ao je dur op t durp wel n an iedere t n duvestein drank verkocht ie hieng nao d axelsestraote ver uuzen dao verkocht ie oek drogisteriespullen en verhif v de muuzen daor ao je slotemao boek andel en drukkerie dao liep je nie zomao v bie jan de krieger mandemaoker was z n vak mao knikkers kon je der oek k pen voor een stuuver n le zak jannao van de velde aod een krujenierswienkeltje in die straot en iew dao vee m nsen aon de praot een schoenwienkel van jan de vos die verkocht der lustig op los paul dees behang verf en drogisterie end ie dee dao nog van alles bie joris wisse s slaoherieje mee slachtplaots en al die slachtten de koeien z uut de stal aomelink de sparkrujenier verkocht oek melk der bie hieng nao t plein t wier meermarkt en je moet et noe is zie wisse die was schoenmaoker van z n vak en zelf was tie van de slaoherstak timmerman keiser verkocht een plankje latje en een spieker en z dochten wudder wier keiser apmao rieker j ao daor oek nog een krujenier d was ante aok wad je daor oek kocht t was altied raok t stoofstraotje daor ao je wullem de fuiter die verkocht pannen en potten en was l dgieter dao viel nie mee te spotten en lensen die was vrachtriejer en krujenier wa d n bedrief mao dad ao hl f ik nie vee om t lief en oek n postkantoor dao zurgdn van vessem v r bram bastieng was slaoher die verkocht vl s van l vet tot l maoher daor ao je bakkerieje molzaoke da was niet zo n kwaode z n zeune was reiziger in snoepjes en sukelaode j ao daor oek kees oppe die verkocht mosterd zelf gemaokt en serviesgoed aot ie oek in z n zaok je kon werkeluk om van alles vraohn ie leurden t uut mee de kruuwaohn van biezen w r een buurtwienkel in de straote verkocht van alles van s morgens vroeg tot s aovens laote de daomes duvestein verkochten mooi oeien en lekkere wijn wanne joris verkocht drukjes en snoep en d was zeker h n troep oele d was n w rme bakker die was oek altied l vroeg wakker aok ten kaote aod n wienkeltje in tabak das noe een hr te bank dus een l ander vak daor ao je dieleman de timmerfabriek en dao w rkten altied een le kliek leen outs was krujenier verkocht van alles behalve bier bie kee van wanne een soort supermart dao koch je voo een cent van t schiemblad stokvis en appelsienen die laohn v t raom mao t schiemblad d gaf eur eihenluk naom en mee al dur krujenierswaoren iew ze t vol vele jaoren dekker was w zo n timmerman en die kon der oek w van kees rouw dao kon je kleren laoten maoken je tenminste an centen kon geraoken geelhoedt slaoherieje jaorenlange die was v r een verbouwing nie bange knijf garage en fietsenwienkel in de straot stieng v r ieder n paraot bie stoffels kon je kachels kopen of een nieuwe fiets achteraf ao je nog van rentals die brocht over de vracht maor aod oek den lekkersten ijsco lekker zoet en lekker zacht markusse van de smederieje besloeg de p rden zod je dur w mee kon riejen van breen krujenier maokten zelf boter d wist iedere kleine k ter heel oedt w een w rme bakker vroeg nao bed en oek vroeg wakker kapsalon lonsen vo daomes en vo heren hieng t z n zeune oek leren daon riemes verve en behang en da was in ieders belang bakker boer war n krujenier die tel ik een leboel ier almekinders textiel dekens laokens en slopen van alles kon je daor op d gebied k pen gezusters heel oedt verkochten koffie en kaos en waoren lekker udder eihun baos keetje schieman serviesgoed da was geslaogd maor ze wier deu de kinders vaok geplaogd keetje pupuntje noemden ze eur en ze liep dikkels v niks nao de deur de ruischer electriciteit en lampen die ao mee concurrentie te kampen kees aok verf behang en textiel je snap nie dat er nog w te verdienen viel fraoienove slachterieje hieng oek an uus slachten en tur vee waoren dan mos je mao wachten wullemsen d was de paeresmid ik dienk tao nog brood in zit daor ao je oek een fotograaf aordewerk loe dao hieng je mee al je foto s nao toe cornelissen petrolieboer die maokten elke weke z n toer hotel de appel d was een echt hotel je kon dur drienken maor slaopen oek wel risseeuw dun bakker op den oek die ao lekkere br djes en oek wel is koek kees aok mee z n zuster die zaoten in textiel mao keesje docht dat er as badm ster meer te verdienen viel cafe de vlasbloem ei nooit ard gel pen oewel je dur toch altied bier kon k pen dan ao je nog bakker westerwol die verkocht oek nog veel wannes fraoien ove groenten en fruit die leurden z n waoren liengs de deuren uit marie wullemsen d was de supermart dao kreeg je altied je part dan nog t cafe van van der veken die ao de zaok oek goed bekeken de gezusters scheele krujenier maor ze naoiden oek kleren en je nog jonk was kon je dur oek nog w van leren rein de krieger was juwelier mao verkocht oek wittekruuspoeiers ier putter de kok verkocht radio s en anverwante zaoken dao zou die noe nie v re mee geraoken stoffels snoep en krujenierswaoren en da ao tie gedaon vele jaoren janna van de vrede een echte buurtsuper verkocht klompen en snoep en misschien oek nog wel iets vo de soep ko van cadzand die noemden ze ko van giet verkocht snoep en v dur weet ik ut niet kees jansen was vrachtriejer mao verkocht oek gas die zurgden dur v d t altied w rm in uus was dao zat oek nog annemer houg piet oog zeijen ze dao tegen die nam alles an in wind en in regen jan en siene van de vrede die dao mee krujenierswaoren op de voorgrond ziin getreden slaogerieje den aomer zat dao mee z n zaok die sloeg bie t v rken altied raok jan de zeeuw l dgieter was z n vak potten en pannen was een andere tak en stout aomer die schoenmaoker was kwam nogal is van pas van de velde siene ao een krujenierswienkeltje en praots vor tiene dao zat oek nog een groenteboer wannes van doorn mao d ei je dienk ik h rn driesje keizer en maotje deurwaorder krujenier al wa je n dig ao d von je ier mietje riemes textiel en handwerkmateriaol d verkocht ze allemaol eintje oog eihenluk houg geheten elektrische artikelen en lampen je moet t mao weten de bakkerieje van moens was daor oek in t straotje en die was nie vies van een praotje dao zat nog de pooter die was koleboer om dao te weunen was n len toer johantje wisse een electriciteitszaak die ao w voor ieder z n smaok kees keizer was schilder z n vrouwe dee de drogisterie d kon allemaol derbie bram d textiel en wol dao van was z n wienkel vol chris van de velde annemer en metselaor z n zeune stong nog lang voor ons klaor jan aomelienk was bakker en d was een echte rakker de slaoherieje van wisse d was een kruus wan die slachtten eihenluk liever an uus piet van de velde buurtwienkel laoter de v g al die buurtwienkels w moe je der mee jan van pier w n metsel r ier slabbekoorn dao kon je bloemen en planten k pen dao mocht je dus nie zo v re v l pen dao was oek nog een stoffels die kon de geweren maoken en de jaogers konden dao van udder buit afgeraoken wullem outzaoger verkocht fietsen en j n ouwen wier dao hersteld en in de werkplaots wieren nog verhaolen verteld kees aok d was de meulen r oek mee je graon moes je niet v r joris de vos schoenen en zadelmakerieje je naor een ander hieng was tie nie blieje jacob wisse drukkerieje boekhandel en bibliotheek speelgoed en serviesgoed over waor je keek nico van antw rpen nog n buurtwienkel dao was tur een voor iedere boerekienkel mietje fraoienove krujenierswaoren en n snoepje vo t wienkeltje lag een klein stoepje t achterstraotje jan van langevelde krujenierswaoren laoter wier d henk en kaotje ik kocht daor al mun boodschappen en maoktn dur een praotje neeltje peterolie k weet nie eur echte naom mao mee dur peterolie maoktn ze faom korte delft daor ao je t goese pietje mee z n zaok die aod wa kinders t was daor altied raok grieps of hrieps burgers grijpskerke is n durp in de gemeênte ter veere dat naebie presies in t midden van walchren leit t eit vuuf toegangswegen en je bin mee minuten in middelburg zoetelande of in oôskappel t bestaed a zeker negen onderd jaer mae precies wete ze t nie grieps is bekend om z n kasteeltje t munnikken of dae eit jacob cats geweund die as raadspensionaris van olland was in de zeventiende eêuwe grieps is vanaf een eihe gemeênte saeme mie ter bottienge en hoôgelande wimie het in wier saemengevoegd op juli wier grieps mie aegte en melis saemengevoegd toet maoriekerke grieps is de leste jaeren bekend ehaore deur t boerenrockfestival dat a t weekend vô kaoneginnedag vanof kommende jaer kaoniengsdag ehouwen aort dit festival aort net as t durp hrieps enoemd t nieuwedurp is t op eên nae joengste durp van de gemeênte bossele d r weunden in ruum mênsen t nieuwedurp is eên van de wienige durpen in nederland waer a da de kerke in de rienk niet d n ervormde kerke is mae d n griffermeerden naedat de ambachtseren van sraskerke in oktober beslote om de west kraaijert te bedieken en droôg te leggen ontstong in een oekje van die west kraaijertpolder omstreeks de ouwe durpskern van t nieuwedurp de eerste gedrukte bron werin spraeke was van t nieuwedurp dateert uut het nieuwere deel van t nieuwedurp ligt in de nieuwe west kraayert polder die rond droôggelegd wier tot lag d r midden in het durp een vaete kunst vertrekt vanuut de kunstenaer en is in de eêrste plekke de subjectieve expressie van n mens kunst in expressionistische zin drukt de verbeêlding of gevoeles van de kunstenaer uut in n scheppende activiteit of in impressionistische zin is n schepping die bie de waerneêmer n gevoel of verbeelding oproept met as doel t voortbrenge van n origineel zintuuglijk waerneêmbaere of anderszins vòstelbaer uuting of product met n bepaolde gevoelswaerde of vòstelling meêstal doet kunst n beroep op t menselijk gevoel vò esthetiek maer kan daer soms ook op schokkende wieze afstand van doen an de waerneêmer biedt kunst de moôgelikhede om te worden meeënome uut de daogelikse realiteit naer n door die kunstenaer ecreëerde waareld of aors de mogelikhede om die daogelikse realiteit vanuut n ander perspectief te ervaeren de zak van zuud beveland ollans zak van zuid beveland is een gebied op het voormaelihe eiland zuud beveland in zeêland geheel elegen in de gemeênte bossele t is n kleinschalig landschap dat wor ekenmerkt deur kleine polders en talloze binnendieken het ebied is ontstaen door talloze kleine inpolderingen waormee estart wier in de twelfde eeuw deur de monniken van sint bavo uut gent van ulder is de naem beveland afkomstig de zak van zuid beveland is een prachtig gebied mie belangrijke natuur en landschapswaerden zoas weêlen grenslinden kreken vliedbergen en kleine durpen de overheid ei dirom in de zak van zuud beveland anhewezen als waardevol cultuur landschap rusland russisch rossija officieêl russische federasie russisch rossijskaja federatsija is een land hedeêltelijk helegen in europa en vo hroste deêl in azië het land ligt echter vanuut n politiek perspectief in europa omdat d n belangriekste delen d r van int europese deêl liggen en ruum van d n bevolking ier weunt d n oôdstad is moskou mie n oppervlakte van km is rusland het hroôtste land ter wereld biena tweê mael zo hroôt als het diropveulgende land canada in t inweunertal is rusland het achtste land ter wêreld rusland deelt zien hrenzen mie de volgende landen tegen den klok in van nw naor zo noorwegen finland estland letland litouw n poôl n wit rusland oekrane georhië aâzerbeidzjan kazachstan china mongolië en noôrd korea varder is het door een zeê of door een relatief smalle zeêstraot gescheie van de volgende lan n vereênigde staeten alaska canada turkmenistan iran turkije zweden en japan in de e en de e eeuw wiere groôte delen van siberië veroverd in de e eeuw wiere volken in centraal azië ongerworpe as de oezbeken de turkmenen en de kirgiziërs de invloed van de russen reikte tot an alaska wa a in wier verkocht an de vereênigde staeten het land vormde van toet an as russische socialistische federatieve sovjetrepubliek rsfsr de kern van den sovjet unie rusland is noe een onafhankelijk land en een invloedriek lid van t gemenebest van onafhankelijke staten gos in diplomatieke zaken wor rusland gezien as den opvolgerstaete van de sovjet unie in kwamt in rusland tot een revolutie toe kwam lenin an de macht leater op egovolgt deur stalen na de overwinning van stalin op adolf hitler wier de sovjetunie een supermacht mee de vereenigde staeten vochte ze de kouwe oorlog uut in viel het iesdere gerdien tussen oôst en west boris jeltsin wier premier vant land wa a een zwaere crisis deurmikte in de jaeren na kwamt land deer weer aerdig bovenop rusland eit vee inkomsten uut olie en gas een belangriek staetsbedrief is gazprom de munteênheid van rusland is de russische roebel tehenwoordig president is vladimir poetin de islam is in nieuw zeêland n relatief kleine en nieuwe religieuze hemeênschap van meêr dan mense de islam in nieuw zeeland begon meê de komst van islamitische chineêse mieënwerkers in de jaere tusse en vestigde zich ook kleine aantalle islamitische immigranten uut india en oôst europa in nieuw zeêland groôtschaelige islamitische immigratie begon in de jaere meê de komst van immigrante en vluchtelinge uut verschillende door oôrlog verscheurde lande de eêrste islamitische organisatie in nieuw zeêland de nieuw zeêland muslim association werd in opgericht t eêrste islamitische centrum werd opgericht in auckland city in de eêrste moskee werd gebouwd tussen en in werd eên islamitische vereêniging opgericht in de nieuw zeêlandse vòstad wellington in werd eên darde islamitische organisatie opgericht in christchurch op t zuidereiland bie boômkorvisserie is een visserie die vooral vee voo komt op de noôrdzeê er wor hebruuk hemaekt van een kotter mee tweé bokken an die oallebei die bokken zit dan een net dat wor over de zeébodem hesleept da net wor openhouwe deu n boôm das een metaelle buuze an de voorkant van t net an die boôm zitte verschil nde kettiengen kiettelaers en wekkers de kiettelaers bin wat luchtere kettienkjes dan de wekkers die kettiengen bin dr vô om de vissen te laete schrikke zôda ze t net in zwemme de maezen int net bin vanonder een groôte van onheveer centimeter terwiel asse van bov n onheveer centimeter bin die maezen kunne anhepast worre vô verschillende soorten vis die hevange moet worre soms meugge de vissers wat kleinere of wat groôtere vissen vange en dan doe ze dr binnenstearten in waerdeu de maezen wat kleiner worre ok zitte dr ant net an d n onderkant groôtte lappen of pluus om t net te bescherremen de kotters ebbe motoren mee een vermohen van onheveer pk vroeger was da nog wel is pk ma deudat de oliepriezen zô ontieggelijk oôg bin heworre bin dr wat kleinere motoren in hebruuk henome de vissers bin meéstal een eéle weéke op zeé as ze dan in d n aeven komme wor oal de vis die asse hevange ebbe op de kaaie hezet en dan in de vismijn gepeekt daernae wort ut in de vismijn verkocht en haet ut overoal ni toe deur t eéle land boômkorvisserie komt in zeêland voo bie vissers uut onger meer vlissienge en erremu ok de kop van goeree kent een grôot antal kotters uut ouwdurp goeree in stellendam iese kent vee mosselvisserie die worre op evist mee eenzelfde techniek as bie de boômkorkotters op de noôrdzeê ouwelande is een klein durp en voormaelige gemeênte tot in de gemeênte bossele in de provincie zeêland het dorp ei inwoners d n heren van baerland t naéburige dorp hadden vroeger véé invloed in ouwelande zij leiden belastingen en andere verplichtingen op de protestantse kerk van het dorp dateert oet de e eêuw de toren woort gebouwd omstreêks de klokken zien in d n oôrlog in beslag genome maar later teruggevonde en opnieuw geplaats naost de kerk staot rond n kastanjeboom de klapbanke bankjes waér a den dorpsroddels wiere uutgewisseld karakteristiek bin de leilinden in de straoten rond de kerk ten noôrden van ouwelande ligt t ouwe stationnetje van d n stoômtrein goes bossele de dienst op dees toeristische spoôrweg bin echter al een aantal jaoren beperkt tot oedjeskerke rond t durp ligge boôgerds mie veural appelboôme en akkers in het durp bin hin verkeêrsborden te vinden op het maximum snelheidbord onder de plekkenaem nae ok t bordje dat a buurtschool ankondigt is weggehaeld net a d n aanduudingen van doôdlopende straoten dit is bewust gedaan om het aanzicht van het dorp te verfraoien dit was n ideê van d n dorpsraed die door de gemeente daerna is overgenomen tot nu toe bliekt de opzet niet tot minder verkeersveiligheid te hebben geleid brezilië is een land in zuud amerika t a hrens an de lan n frans huyana surinaome huyana venezuela colombia peru bolivia paraguay arhentinië en uruguay ok hrens t et in t oôssen an de atlantischen oceaon den oôdstad is brasilia groôste steden binne rio de janeiro en sao paulo brezilië is t vuufde groôste land ter weareld en eit meer as miljoen inweuners brezilie is in het jaer ontdekt deur europeaonen de paus ao zuud amerika voo spanje en portuhal grofweg deu de helt edeeld t westelek deel an spanje int oôstelek deel an portuhal toet an was dit portuhees gebied aol hao ok de ollanders stikken in bezit ehad vandeer dat portuhees noe nog de taele van t land is t noordelek deel van t land wor in enome deu t reusachtige amazonewoud alleverwege de negentiende eêuw emigreerden zo n vuufonderd inwoners van west zeêuws vlaonderen nae brezilië tot op de dag van vandaege wor d r in de staet esprito santo nog deu een paor femilies zeêuws vlaoms gesproken mae dan wel een eel biezondere vurm eintjeszand ollans heinkenszand is een durp in de gemeênte bossele in zeêland het durp is mie inweuners t hroste durp van de gemeênte eintjeszand is t besturlijk centrum van de gemeênte borsele en vervult onder aore deur het winkelbestand een rehionaole functie in het durp bevindt zich t ontmoetingscentrum de stenge waorin een sporthal en n bibliotheêk onderhebracht bin de rooms katholieke sint blasiuskerk te eintjeszand is hebouwd in neogotische stiele de kerk stamt uut en is hewied aan d n heilige blasius sinds draoit de hrote stellingmeulen de vijf gebroeders in het durp wee regelmatig an de rand van eintjezand bevindt zich het natuurhebied landgoed landlust in het koetsuus van het huis landlust zetelde voe stichting het zeeuwse landschap omstreeks is klompemaekerieë traas ontstae ruum een eêuw maeke ulder klompen elken dag èn nog aoltied op dezelfde plekke in eintjeszand vier generaties lank toe ewijdm oer ollands en bekend over eêl de waereld natuurlijk is t r in de lôôp van den tied eêl wat veranderd van puur andwerk nae mechanisatie van leure langs de deure naè digitale verkôôp van een gebruuksvoorwerp naè souvenirs en zeêuwse producten mae ondanks deze veranderiengen bluve m ons ambacht koestere puur ambacht daè a olland naem en faem mie eit en geschiedenis schrieft over eêl de waereld mae wil je noe echt de geschiedenis zie herleve dan zou je toch echt een bezoekje motte brienge an het unieke klompemuseum in oedjeskerke t is t het meêr dan de moeite waerd het ongerstinde verael is geschreven deu m j huissoon in het dialect van eintjeszand k e t vak elêêrd van m n voader die a n klêêremaekerswienkel ao op eintjeszand k was n jêr of vêêrtiene toen a k in t vak ekomme bin t was in neehentienachtiene in dien tied waere d r nog vee venters op d r boers dus me waere nog echte boereklêêremaekers k e toet m n e jêr tuus ewist en toen è k op schraevenpolder n zaak oover enoome en di è k ok nog volop boerehoed emikt t goed voe die boerepakken kwam aol uut engeland de knoppen ok bekende grossiers waer in dien tied de firma stieher in stad en boasson in middelburg die ao dat goed in voorraed dus dat was makkeluk voe de burherpakken most aoles op t stael uut ezocht worre wan di was zóvee verschil in hoed a j t nie in voorraed è kon voe s zondags wiere de boerebroeken ier emikt van zwèr zwart ferwêêl t vest ok rok enoemd en t ondervest was van zwart laeken bie de walchenérs was d n broek ok van dat laeken t boezeloen was van zwart kamhêren mie ziede blommetjes of fihuurtjes op in de weeke op t werk droehe z n broek en n emdrok van zwart bommezien en n hestreept boezeloen van schortebont dat hoed voo daegs wier aol ier in t land emikt di was ok nog n klein verschil in t hoed van de romse en de prottestanse boeremènsen je kon t zieje an de hestikte fihuurtjes op t vest rok bie de romse was t aoltied n blomme en bie de prottestanse waere t heeometrische fihuurtjes vroeher toen aze nog n pluuzen oed droehe kon je ze di ok an kenne romsen ao dan de rand van voorenni benee en bie n prottestant stoeng de rand rondom ni booven mè bie die harrebalderoeën van teehenwórug is t r hun verschil mi in k e t wè mee emikt a t r n zeune van n romsen boer trouwden a k twi nieuwe pakken most maeke êên van n bitje mindere kwaliteit om voe de wet te trouwen en één van de beste kwaliteit om in de kerke te trouwen van aol de klanten wier de maet enoome mè van klanten di a je hereeheld voe werkten was dat nie mi nóódug temissen a ze nie dikker of maeherder wiere k ao n klant die a k n teehen kwam mè op z n broek wees en zei t is wee z varre dan wist ik a a k n nieuwen broek voe z n maeke most di hieng êêl wat tied in zitt oor om z n pak te maeken je kon voe zo n ferwêêlen broek ruum n dag reekene voe n emdrok en n ondervest ok en dat waere dan daehen van z n uur of tien twelleve t gerêé schap di a me mie moste werke wier ok aol mè anduhher vaoder ao z n sestug jêr elee nog n striekbout die a j op de kachel êêt maeke most t waere zwêr iesders dat most wè ok voe dat zwêre boerehoed laeter ao m n striekiesder di a me beukenouskoolen in ao van die hloejende ouskoolen bleef j n iesder lekker lank werm laeter mie t elektriese hieng t nog beeter mie t naoimesien was t vroeher aoltied mè draoje of trappe vadder ao me natuurlijk aolderande nilden scheren en wat a t r voe t kléêremaekersvak nóódug was was m k zêhe wan t vak is uut esturve vee kléêremaekers bin d r a vroeg mie estopt om op n confectiefabriek te hae werken di bin d r mè ienkele die a t nog doeë zelf ê k t ok lank edae en noe a k tachentug bin maek k nog wè is n ienkele kêér n boere pak rittem nederlands ritthem is n durpje in de gemeênte vlissienge in de provincie zeêland mee naebie vuuf onderd inweuners t leit kort an de onte en d n aeve vlissienge oôst rittem is juust as de meêste walcherse durpen n kerkdurp de kerke daer a t om gaet is oorsproenkelijk veertiende eêuws mee n schip uut de zestiende eêuwe kort bie rittem leie ok t fort rammekens en de groôste rioolwaeterzuveriengsinstallatie van zeêland rittem oor vo t eêste vermolde in as de plekke n eige parochie wier toet dan toe wier ze vanuut west soeburg bestierd in dien tied laege noordelijk van rittem t durp en de eêrlijk eid nieuwerve en t g ucht welzinge die wiere an t begin van d n tachtigjaerigen oôrlog deu t geweld verwoest de verwoestienge van de rittemse kerke dwoeng de rittemers toet in oôst soeburg nae kerke te gaen in dat jaer wier d r in rittem n ervurmde gemeênte gesticht t ambt rittem viel toe an de vlissiengse fermielje lambrechtsen die a d t toet rechten op ao toet januaori was rittem n aparte gemeênte daenae viel t an vlissienge toe d r bin in en bie rittem vier rieksmonumenten een touter ok we routouter is een speêltoestel ut zeeuwse woord vò schommel ier staet ut in een vobeeldzin k gae even ni den speeltn om op de roetouter te spelen n touter bestaet uut n zitplank die aan weêsze en mie n touw of iezer is ophehangen deur op een bepaolde manier mie t lichaom te bewegen hi de schommel heen en weêr dé manier is de moeilijkheid zit veurnaemelijk in t starten dit kan vanuut het stilstaon me in het algemeen gebeurt dit deur zich even achteruut af te zetten van de grond kleine huus hebben vaek moeite mie op gang komen en vaek oak om op gang te bluuven zie wurre daarom aangeduwd dat wil zeggen geholpen in het nederlands wor de touter een schommel genoemd de touter wordt in noord holland ook wel zuzooi of taalter genoemd in vlaanderen worden veel verscheie termen gebruukt en deze bin erg streekgebonden voorbeelden zijn biezabijs in de omgeving van gent touter in antwerpen en onder meer renne in west vlaanderen ieronger wor een bekend zeeuws touterlie ie weer egeve de zeêuwse dialecten verschillen op vee punten van t standaerdnederlands die verschillen ore nie alleêne uutgedrukt in woordenschat en klanklere maer vozeker ok in de grammaotica die ei vee aorig eden die a in de standaerdtaele onbekend bin dikkels leie de overeênkomsten eêrder bie aore dialectgroepen zoôas t ollands west vlaoms en t voraol west braebants wat vo de klanken en de woordenschat ok a geldt gaet ier ok op dat de zeêuwse grammaotica voraol vlaemse en ollandse elementen miengelt in dit artikel oor zoôwè ingegae op de aolgemeêne trekken van t zeêuws as taelgroep op z n eige as op de specifieke verschillen mee t standaerdnederlands en aore dialecten ok de verschillen tussen de meêrdere zeêuwse streêktaeltjes komme vanzelf an bod naemwoorden laete d r eige opdeêlen in zelfstandige en bievoegelijke naemwoorden t zeêuws ei drie woordgeslachten mannelijk vrouwelijk en onziedig dat is t r eên meêr as in de noord nederlandse spreektaele drie geslachten kom wee wè vo in de omriengende dialecten t west en oôst vlaoms t braebants en de dialecten in t uterste zuje van d n ollandsen taelgroep in nederlandse woordenboeken staet t geslacht d r dikkels bie bedienk dat dit vo t zeêuws dikkels nie tzelfde is vedders ouwe nie aolle sprekers de drie geslachten eve goed uut mekaore je kunne diengen ore as d n aele awast moet dat feitelijk d aele weze j ei bepaelde en onbepaelde lidwoorden t onbepaeld lidwoord is altoos n soms oor dat vo medeklienkers as e uutgesproke verschil in geslacht is d r nie bepaelde lidwoorden bin de d n d en t mannelijke woorden kriege d n as lidwoord as t r n b d t of klienker op volgt op goeree overflakkee ei je dat ok vo n h in de rest van t zeêuws bestae die letter nie in aore gevaollen kom d r normaol gesproke de as lidwoord vrouwelijke woorden en woorden in t meêrvoud kriege meêstentieds de dat oor d as t woord dat d rop volg mee n klienker begint dit lidwoord vurm dan gin lettergreep op z n eige mae maek deêl uut van d n eêste lettergreep van t volgende woord t lidwoord vo t onziedig is altoos t dikkels oor dat an de vògaende of volgende lettergreep verbonde n eige lettergreep vurmt t feitelijk alleêne as t fonetisch nie aors kan zò oor t uus uutgesproke as tuus mae klienkt t knien wè gewoon as et knien d n uutgang vò t meêrvoud is meêstentieds en woorden die op e èndige kriege n as uutgang dulve dulven boerinne boerinnen in zeêuws vlaendere en in t oôsten van zuud beveland klienk dat en as alleên maer n n boerinne boerin n taèle taèln nae n b p of m oor dat n m kwabbm puupm trom m nae n g of k is dat n ng biggng bakkng de regel bie zòwè t woordenboek as bie de noe spellienge is dat dit inslikken nie oor uutgeschreve gewoon taelen pupen bakken woorden op el em en er è s as meêrvoud ok in gevallen daer at t ollands da nie altoos doet kreukels braesems dorens snokkers in sommige dialecten vinde je woorden mee e op t ènde die a vrommegae op en zukke woorden è in principe ok n meêrvoud op s verke verkes awast is verke verken wel gevonde in erremu bie de woorden paerd en bord vaolt de d in t meêrvoud weg paeren en borren net zòiets gebeurt bie t woord oôd wat in t meêrvoud oôn is d r bin n andjevol onziejige woorden die nie op en uutgae mae op ers zòas kind kinders ei eiers oen oenders t woord juun krieg glad gin uutgang dat is in t ienkelvoud en t meêrvoud tzelfde t woord kind ei neffens de bovestaende vurm kinders ok nog n meêrvoud van n aore stam guus de tweê meêrvoudsvurmen ore somtieds deu mekaore gebruukt mae over t algemeên stae guus vò de kinders uut eên gezin dus iemand z n guus en kinders vò aolle aore groepen kinders op straet op schole etc net as t nederlands en de aore streektaelen in nederland en vlaenderen maakt t zeêuws vee gebruuk van verkleinwoorden de vurmieng d rvan is wat minder gecompliceerd as in sommige aore streektaelen woorden die an altoos op n medeklienker endige kriege meêstentieds je as achtervoegsel kindje puupje keunienkje nae n l n is dat etje baolletje bonnetje nae n r kom tje aertje nae n m is t pje boômpje bie woorden die op n e èndige of kunne èndege gaet t verkleinwoord meêstentieds uut op etje kinnetje bruggetje maer soms bluuf die e weg dit is voraol t geval nae d en t padde padje konte kontje woorden op n volle klienker kriege tje zeêtje bureautje in aolle vurmen mee e tje oor de tj uutgesproke as da wil zeie n soort zachte ch net as in aore nederlandse streektaelen bin de naemvallen rond uut t zeêuws verdwene stiekempjes leve ze toch nog vedder in n groôt antal versteênde uutdruksels de genitief ao in t middelnederlands meêrdere functies de belangriekse functie die van t bezit de gewone of possessieve genitief oor noe meêstentieds omschreve mee van ok in gevallen daer at t nederlands m wè zou gebruke maer n leef nog wè voort in verbindiengen as m n mans moeder de partitieve genitief die a angeeft dat d r n bepaelde oeveel eid van iets in t spel is oor nog gebruukt in zegswiezen as vuuf jaer tieds en is vedders nog productief bie bievoegelijke naemwoorden ziet onder d n absolute genitief kom alleên zò versteênd vò da jen m amper erkenne kunt in woorden as volgens aolles en vedders zò a je an de vògaende vòbeelden zieë kun èndig de genitief in de regel op n s bie mannelijk en onziejig teminsen ook d n daotief komme je nog noe en dan tege je kunne m deudat mannelijke en onziejige woorden n uutgang e kriege t zeêuws zeker wat ouwerwesser zeêuws puult uut van de versteênde uutdruksels mee datiefvurmen dikkels in verbindienge mee t vòzessel te te paerde t n tiede te rikke ok in pleknaemen kom je die vee tege t r veêre t r bottienge t r neuzen in tiedsanduidiengen is d n datief zelfs nog productief of was dat toet nog nie zò lang geleje te jaere te meie datief uutdruksels kunne ok bie aore vòzessels vòkomme in d n uze bievoegelijke naemwoorden bin d r in tweê soorten attributief en predicatief n attributief bievoegelijk naemwoord zeit wat over n zelfstandig naemwoord en kom d r direct vò d r bin tweê soorten verbugienge vò sterk en zwak alleêne bie onziedige woorden maek dat verschil de sterke verbugienge kom nae n onbepaeld lidwoord of as t r glad niks vò kom de zwakke nae t bepaeld lidwoord verschillende vònaemenwoorden en nog wat gevallen bie mannelijke woorden is d n uutgang en as t volgende woord mee n b d h of klienker begint aors bluuf dien n weg bie vrouwelijke woorden is d n uutgang altoos e as t volgende woord mee n klienker begint vaolt d n e weg dit oor in de regel nie uutgeschreve bie onziedige woorden is d n uutgang e in de zwakke verbugienge in de sterke verbugienge komt r glad gin uutgank achter ok ier zal d n e uutvalle g elideerd ore as t r n klienker nae komt woorden in t meervoud gae net zò as in t vrouwelijk ienkelvoud d r bin n paer uutzonderingen ierop sommige bievoegeleke naemwoorden èndige in d r onverboge vurm al op e die kunne ore verboge mee en in aolle geslachten diere dieren zaed nessens attributief gebruukte bievoegelijke naemwoorden ei je ok nog predicatieve dan is t bievoegelijk naemwoord deêl van t naemwoordelijk gezegde en zeit t wat over t onderwerp n predicatief gebruukt bievoegelijk naemwoord oor in t zeêuws nie verboge d r is altoos n koppelwerkwoord noôdig wat t onderwerp mee t naemwoord verbindt van n bievoegelijk naemwoord kun je ok n biewoord maeke in de vurm liek dat vreêd vee op n predicatief bievoegelijk naemwoord t oor ok nie verboge en d r stae dikkels n werkwoord tussen t verschil leit in de betekeênisse n biewoord zeit nooit wat over n zelfstandig naemwoord maer altoos wat over n ander woord a je noe zeit die mensen doeë gek dan zei je niks over die mènsen zelf mae zòvees te meer over d r manier van doeën poppendamme is n g ucht in de gemeênte ter veere wat a gerekend oor toet de weunkern grieps daer a t kortbie leit t n zuje van poppendamme leit de buurtschap kapel oôgelande kort nae t zuudoôsten leit ok t g ucht ter bottienge de plekke ei ongeveêr vuuftig inweuners de meêste bebouwinge is geconcentreerd bie de krusienge tussen de poppendamsewegt en de zwagermanwegt poppendamme wier is de middeleêuwen gesticht de naem laet z n eige afleie uut de friese vonaem poppo en t woord damme die friese naem wiest op d n ouwerdom van de plekke t leit vo d n and da d r toen in zeêland nog ingweoons gesproke wier toet lag t in de gemeênte grieps en poppendamme daenae toet in de gemeênte grieps vanaf in de fusiegemeênte mariekerke en sind in de groôte gemeênte ter veere in d omgevienge is de plekke bekend om z n bieëlozze de wasschappelse toneelploeg ei z n eige toet doel esteld om de zeêuwse en in t biezonder de wasschappelse cultuur in stand te ouwen dat oudt in dat oale stikken in t wasschappels opevoerd oare di oare oak eige toneêlstikken en sketches eschreve in die stikken oare dikkuls de eige gewoonten belacheluk emaekt om op een aeven een volledig programma an te bieën oare d r nest de toneelstikken oak vaesjes eschreve in is r een volledig programma ni anleidienge van de bevrijdienge van walchren eschreve de vaesjes goeng over de geschiedenis van wasschappel van vô d n oôrlog en natuurluk oak over d n oôrlog zelluf as voorbeeld is r ieronder zo n vaesje uut dat programma toe evoegd dat veasje gaet over de problemen van iemend van achter d n toren om op wasschappel te komme weunen de wasschappelse woorden in dat vaesje wier vô d n oôrlog nog gebruukt mè tegenwoordug is dat a een bitje minder aole vaesjes van de wasschappelse toneelploeg bin nae te lezen op origineel shine silently nils lofgren ie kom nie van ier weunt ier op durp ie ken nie wenne an wasschappelaers wan ie is nie van ier wa bin freinzen of een lawwiet kop over konte begriep t n oak nie wan ie is nie van ier wa a aschappelaers ie begriept nog nie wa ze zêie wa a aschappelaers ie begriep nog nie oale naemen ie is nie van ier een strontroengker zoôje ni de zak erregewêre doet t n mè nie wan ie is nie van ier wat is zuumtig of een purjan ie is t beu as gespooge spek wan ie is nie van ier wa a aschappelaers ie begriept nog nie wa ze zêie wa a aschappelaers ie begriep nog nie oale naemen ie is nie van ier eine kale en jirre prik ze wier kwaed toen d n die naemen zei wan ie is nie van ier oe êet pieston of fien kojan en oak baemeskaeter snap t n nie wan ie is nie van ier wa a aschappelaers ie begriept nog nie wa ze zêie wa a aschappelaers ie begriep nog nie oale naemen ie is nie van ier dus je begriept ie wen nie gouw en oak z n vrouwe zei nog gin kwa mè ie doe z n best liekend a op ons boalzak op z n rik z n vrouwe bakt koeken nae een sturm jae ze doe d r best t gooischiêten in waschappel stam nog uut de middeleeuwen in dien tied oa ze soldoaten nodig en die wier dan eronseld bie t schieten naeda ze êest een berreg drank evoerd waere de gewoonten van vroeger bin zo vee mogeluk vast ehouwe zo moge d r nog oaltied allêen mè mannen uut wasschappel an meedoe een wasschappelaer is iemend dien a t r noe weunt of dien a t r geboren is di oardt eschote mee loaie kogels die a ze zelluf smelte as gooi gebruke ze troenken t is een mooie gewoonte dat r tegen die troenken scheepjes en afbeeldiengen van biezondere gebeurtenissen uut t ofeloape jaer espiekerd oare ienkele jaeren elee mode d r mè een maximum aantal persoanen meedoe mè inmiddels mag iederendêen meedoe dien a wil en an de voorwaerden voldoet natuurluk de belangriekste gebeutenissen bin ieronder op een rijtje ezet op zondagaeven oardt de rolle opemaekt de persoanen die mee wille doe moete dat dus op dien aeven melde en d r naeme oardt dan op de rolle eschreve di kê je an zie da t uut middeleeuwen stamt op zaterdagochen gae d n tamboer iemend mee een trommel bie t opkommen van de zunne deur t durp om oale gooischiêters uut bêdde te trommelen zodra a ze oal op de baene onder an d n diek stae begunne ze te schieten op de burgemêestertroenke dien a dat r ofschiet krieg de burgemêesterpries iederêen dien a t r een troenke ofschiet krieg een lintje di a ze dan d n êelen dag grôos mee rondloôpe rond een uur of negene gae ze mee z n oalen een oen ge nete in êen van de plaetseluke resterants tegen de middeg gae ze ni t kasteel van batavie di a t grôotse gedêelte van de wasschappelaers is verzaemeld dat is een mooi moment om ouwerwesse te zienge de slokjesjoen zurgt r vô da ze oal genoeg te drienken kriege tussen de middeg moge oale gooischiêters ni ruus om te gen eten om êen uure moete ze dan wi present wizze zo nie dan kriege ze een boete van de kaptein s zaeterdagsmiddegs schiete ze net zô lange deur toetda oale troenken d r of bin de leste jaeren valt dat nie mee omda ze nie mi mee zo vee kruut moge schiête a de leste troenke d r of is voege de mêeste gooischiêters d r eige onder de fêestende wasschappelaers in de café s sommigste gooischieters soenkele a een bitje nae zô n dagje schieten op zondagmiddeg is t priesuutriekienge t is dan gebrukeluk dat de bitter de ronde doet in elk geval is t dusdaenig sfeer ver ôgend da de middeg êel lank duurt op de maendagaeven is t de bedoelienge da de burgemêester bedankt oardt en dat de vlagge dien op de mart angt ni beneé oar egaele di nest gae ze dan oak me z n oalen in de kerremèsattracties en ni de café s as lesten komme ze in t kasteel van batavia dan oardt r nog een stuitje lekker ouwerwesse ezoenge dit stikje is eschreve deur iemend dien a nog nooit ei mee edae an de gooischiêters en dirom oopt dat t anevuld za oare deur een ervaeriengsdeskundige israël officieel in t hebreêuws en in t arabisch ofwè den staet israël is n land in west azië de bevolkieng tel ongeveer miljoen mensen israël is zo n bee ie d n ênigsen democraotie in t midden oôsten de gebeurtenisse uut de biebel spelende d r eige voo een groôt deel of in israël de biebel vurmde voe de zionistn de basis van ulder recht op t gebied in t middn ôost n en de oprichting van de staet israël dur waere ok vee orthodoxe joodn die di aors over dochte sins die tied kende de jonge staet vee gewelddaedige conflict n die tot noe vôortdure in de e êeuw wiere de jooden voorà in ôost europa zwaer vervolgd dideu ontstong er et verlang n nae een eige joodse staet vo de jood n kon da alleen mae in palestina gevestigd wor n want di vô ulder t beloofde land was de joodse journalist theodor herzl uutoôstenriek hongarijerichtte de zionistische bewegieng op die a streefde nae n eige staet um mikte da verlang n bekend op het zionistisch wereldcongres in palestina was toe nog en stik van t ottomoanse riek de turk n kwamme sterk verzwakt uut deneerste weareldoôrlogen inwier palestina een brits mandoatgebied achter dentwidde wereldoorlogvertrokke d overleevende jood n van de nazi concentroasjekamp n massaal nae palestina inbehon den arabisch israëlische oorlog un burgeroorlog tussen arabische christenen en moslims en joodse inweuners van tbrits mandoatgebied palestina israël slaehende derin om ut grôoste dêel van t brits gebied te verover n vee palestijne vluchtende wig of wiere verdreeve deu israëlische troep n dit wier ok wel deur de islamitische en christelijke palestijn n dun nakba of ramp genoemd iedere e meie herdienke ze dat deste meieriepe de jood n de staet israël uut dirop kwam d immigroasje serieus op hang in d êeste drie jaer verdubbelde de joodse bevolking de araobieren waere nie gediend va die nieuwe situoasie en der volgdn nog vee oorloog n mit behulpt van onger meer amerikaônsesteun kon israël een leger opbouwe da sterker was as al de legers van d omringende lan n israël eit hin volledigescheiding van godsdienst en staet de ultraorthodoxe bevolkingsgroep charedim eit best vee invloed deze groep stong nie achter de oprichting van de joodse staat in daarom eit dun eeste premier van israël david ben gurioneen antal concessies edae seculiere joodn neme ut ben gurion kwaeluk dat um nie gezurgd ei voe een scheiding van godsdienst en staet israël verbood tot an dun import van nie koosjer vleis en ankoosjererestaurants wiere de strikte orthodoxe regels opgeleit er bin echter ok nie koosjere restaurants die op zaeterdag open bin en verkesvleis serveern verboden volgens zuwel dun thora as dun koran an t leger en vee aore staetsinstellingen worre de joodse spijswetten op eleid israël eit gin openbaar vervoer op desjabbat het land eit gin grondwet omdat de ultraorthodoxe groep stelt dat de wetten van god de grondwet vurme in de basiswetten is alleên opgenome dat israël een democratisch land is netanyahu gaf in an dat um in de wet wilde vastleggen dat de staet israël denatiestaatvan het joodse volk zal weze wimee de scheiding tussen godsdienst en staet vadder verminderd wordt tehenwoordig wor t land bedreigd deu de meugleke ontwikkeling van een kernwaopen deu iran de voormaelige president ahmadinejad ao een bloed ekel an de zioniste en ao meermaolen edreigd land van de aerdbodem weig te vaegene vandeer dat israël op z n hoede is voo een iraonse kernbomme tehenwoordig bin der nog vee probleme in de gaozastroôk in en viel israël vanwehe de raketanvallen deu hamas de stook binne de westerse media bin steeds meer op de hand van de palestynn om mar te zwiegen over media in de moslimlan n israël ao z n eihe economisch flienk ontwikkeld en ao een hooger welvaertsnivaeu dan z n buurlan n vooral in technologie blienkt ut land uut t hrens in t noôrn an libanon in t noôrdoôssen an syrië in t oôssen an jordaonië in t zuden an ehypte en in t westen an d n middelandse zeê den oôdstad en ok de hroste stad van israël is jeruzalem aore belangrieke stee n bin tel aviv en haifa een bekende stad int zuujen van t land is eilat de distrikten mechoz meervoud mechozot binne de distrikten noor n haifa centrum en zuujen binne ongerverdeeld in subdistrikten nafa meervoud nafot londen iengels london is den oôdstad van t vereênigd konienkriek londen is een stad mee een groôtse historie in de e eeuwe was ut onbetwist de belangriekste stad van de weareld in tot ok de groôtste stad ter weareld londen is de eênige stad weer a drie keer de olympische spelen bin gehouwen in de regio greater london weune circa miljoen mênsen belangrieke gebouwen bin de tower of london de tower bridge de big ben en buckingham palace omstreeks hao de stad inweuners en in bereikte de stad een inweunerantal van miljoen tussen en toe new york de britse metropool verbie ging zelfs de groôste stad op aarde het inweunertal was in mie miljoen op het hoôgepunt de bevolkieng van de city of london nam steeds vadder of van in tot vandaege de dag de city is nog aoltied wè één van de belangriekste financiele centra van de waereld en natuurlijk wordt het centrum deu vreed vee toeris n uut de aolle lan n bezocht londen wordt tegen oôg water beschermd deu de thames barrier in de mondieng van de thames canada is n groôt land in noord amerika noordelijk van de vereênigde staeten canada heit een oppervlak van km en tellede in inweuners wat op een dichtheid van km komt de oôdstad is ottawa mit het statuut van westminster in kreeg canada meer autonomie binnen het britse rijk en pas in wier het land deu de canada act ok formeel onafhankelijk van groot brittannië ut noor n van canada bestoat uut een groôn antal eilanden in de noordeleke ieszeê vanwege ut barre klimaot weune d r mar weinig mêssen slechts ier en deer weune wat eskimo s in t zuujen grenst canada an de vereênigde staeten en in het noor wes n an alaska wa a ok een staet is van de vereênigde staeten mae apart leit van de rest in canada en de vereênigde staeten bin ok een antal grifformeerde gemeênten die zich netherlands reformed congregations noeme die èn leden flupland ollans sint philipsland is een van d n zeêuwse schier eilanden d r leit ien grôte plekke op t eiland ut gelieknaemige flupland het eiland telt inweuners weevan d r in het durp flupland weune de oare durpen binne annajacobapolder in de sluus vee inweuners van t durp binne lid van de oud grifformeerde gemeênten in nederland flupland is ontsto in tot was flupland een eihen gemeênte deernea is t een ongerdeel eworre van de gemeênte tole flupland was de enige nederlandse gemeênte weer de sgp ooit de meêrder eid ehad eit in de gemeênteraod t fluplands is t zeêuws van t eiland en liekt vee op t tools flupland is n schiereiland van zeêland t is onheveer hectare hroot van origiene is flupland n landbouwstreek mee bedrieven tussen de fuuftug en sestug hectare de megenisoatie maek èrrebaaiers nie noódig n hróot gedeelte van de bevolkieng pendelt nae rotterdam oalblasserdam en maessluus nie nae bedrieven in zeêland in de zeumermaenden is t r n hroote bedrievigheid deu de zulverjuun wan daevan is flupland a jaeren n belangriek teelhebied d ofgeloape jaeren wier per jaer mêêr as achtduuzend ton hewasse juun ofgevoerd komt m je voor vaerder onder wies nae stêênbèrrehe bèrrehe roozendael ouwenbosch en thole voo at te hreevelienge damme d r was mee d n aeriengvlietbruhhe was t veer anna jacobapolder ziepe de belangriekste verbindieng voo de reizihers van schouwen duuveland nae t station in roozendael daer ei flupland in t verleejen van heprofiteerd óm at tie verbindiengen taemeluk goed waere de vervoerder was de braebantse buurtspoorweehen en autodiensten van de bba noe at tie verkeersstroom vanuut schouwen is vervalle is oak de direkte verbindieng mee roozendael breda bèrrehe vervalle en is n secundaire buslienne ontstae vanuut stêênbèrrehe nae annajacobapolder a je eihe vervoer eit bi je deu openstellieng van de volkerakdam zoo in rotterdam en d n aeg over de nieuwe ansluutende weehen rie je zoo vanof stêênbèrrehe en dinteloôrd rechtuut tot an t zuudplein in rotterdam zoo n vieronderd meter ten oosten van flupland is de dam nae thole tot stand hebrocht d n êêste vaste verbindieng mee zeêland de bruhhe van thole tussen oud en nieuw vosmeer is n hróóte verbeeterienge fluplanders bin zeeuwen in arte en nieren toch binne d r êêl weinig contacten mee zeeland van kleins af an hae bienae iederéén nae braebant voo voortgezet onderwies voo t ziekenuus m je nae braebant m n doe inkoapen in braebant en hae zoo mae deu duudeluk is te mèrreken dat t waeter n natuurlukke behrenzieng dus n barrière vurrempt voo t onderouwen van contacten noe atte dam en bruhhe tot stand gekomme bin bin d r mêê contacten mee thole d r is de lesten tied vee te doe gewist over de weegbrugge van flupland en dat is te begriepe want die mò bluuve t is een herinneriengspunt dat à bie flupland oôrt vlakbie de weegbrugge ao je t pak uus daer wier graen aerepels en kunstmis opgesloge de weegbrugge woôr opgeknapt en daer bin me op flupland blie mee een jaer of wat geleeje eit r oak spraeke van gewist à de kaoie geslote zou woôre je mot r toch nie an dienke à dat zou gebeure vroeger reeje de boerewaegens of en an mee suukerpeeën aerepels en graen alles wier mee d and gelost zwaer werk was dat oô vlakbie de meule stong t wachtje noe is dae t ouwemannekotje wienkeltjes waere d r vroeger in t eêle durp te vinde soms zomè in een ziekaemertje of een achter uusje op de voorstraete dae weunden j op stand dae was oak café de druuvetros d ontmoetiengsplekke vò de riekere mensen in t karreveld weunden d errebeiers achter d uuzen stonge de vaerekeskoten en de plee was oak buuten t was een gemoedelijk buurtje de mensen ielepe mekaore à t noôdig was vanaf t schooldreefje nae de voorstraete was een prachtig laentje t kerkdreefje wier dat genoemd toe in de anna jacobapolder en de kraemerspolder waere ingediekt wier het oppervlak van het eiland flupland meer as verdubbeld mae het kleinste eiland van zeêland bleef gesoleerd gebied de bereikbaereid was nie makkelijk a je nae brabant wou dan wa j afankelijk van de veerman mae bie leêg waeter ko j over de slikken loôpe voe een reis nae tole mos je bie veerman cornelis faasse weze laeter op z n zeunen adriaon en marinus cornelis was ok be eerder van het postuus d n eêrste dam deu het slaek wier op maerte officieel geopend de krune stak één meter boven ôog waeter in bleek al dat die ôogte te leêg was op november ontstonge deurbraeken zoôdat de dam nie meer kon worre gebruukt pas in wier flupland definitief mie braebant verbonden met de tehenwoordihe slaaekdam iets onger de krune wier een weg angeleid die op het zeêuwse deel van grind wier voorzieje en op het braebantse deel wier bestraet op vriedag april wier over deêze diek een tramspoortje angeleid ongerdeel van een tramverbindieng nae schouwen duveland een belangrieke schaekel in deze verbindieng was de overtocht over het smalle ziepe an de fluplanse kant kwam een remise van meter lang mie daerin drie sporen ier wier ok ongeroudswerk verricht vadder wier er op de tramhaeven een uus voe de chef machinist gebouwd en een brikettenloôs het stationsgebouw stong op het oôd van de zuujelijke haevendam de tocht mie de tram vanaf het durp flupland voerde de passagiers deu de polder nae anna jacobapolder daar was een halteplek mee stationsgebouw deernae red de tram nae het eindpunt anna jacobapolder veeraeven naest de tweê vaste halteplekken stopte de tram op verzoek bie de coupure an de noorddiek de lageweg en op lombok bie flupland en anna jacobapolder was een meugelijkeid om beês n in te laejen voe schouwen duveland was het veer een belangrieke ontsluuting het toenemende autoverkeer ging daer in pas goed van profiteren nae de anleg van de betonweg over de slaekdam en de rijksweg flupsland anna jacobapolder veeraeven deêze weg was kaersrecht over het eiland getrokken op mei kwamme aole veer en tramdiensten stil te liggen op juli wier pas weer gevaeren in feberwari volgde de inundatie van een groôt deel van schouwen duveland waerop de bevolkieng geëvacueerd wier op maert wier de tramdienst op schouwen en deermee ok de veerdienst gestaekt de hervatting van de veerdiensten kon in alleêne provisorisch in maerte kwam de zielaedingspont grevelingen in de vaert de anlegsteigers moste worre angepast het schip wier gebouwd op de wurft van h j koopman uut dordrecht in en wiere koplaeders in gebruuk genomen toch konne die het toegenome autoverkeer nie an in de jaeren liepe de wachttiejen in de vekantieperiodes op tot vier uren tot an was het veer de belangriekste verbindieng voe schouwen duveland mie het vasteland in dat jaer kwam de greveliengendam een ongerdeel van de deltawêrken gereêd wideur een rechtstreekse vaste verbindieng mee de randstad tot stand kwam het veer wier na die tied minder druk op september wier ofscheid genomen van de stoomvaert op de veerverbindieng over het ziepe toe in de flupsdam klaer kwam viel het doek voor de veerverbindieng op juli voer de boôt voor het lest overiessel is n provincie van nederland die a in t oôssen van t land leit d r weune minse d oôdstad is zwolle ze hrenst in t noôrdwessen an flevoland en friesland in t noôrden an drenthe in t oôssen an duutsland en in t zuuden en wessen an gelderland de provincie wier zoô genoemd omdat ze vanuut olland gezieje an de aore kante van de iessel lag overijssel is in drie deêle op te splitsen de provinciaole staeten in overiessel bestae uut zeêtels de verdeêlienge is sins de lèste verkieziengen in maert zoô t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunde op n coalitie van cda vvd d en cu t college van gedeputeerde staeten in t tiedvak steunt op n coalitie van cda vvd pvda cu en sgp commissaoris van de konieng is andries heidema cu overiessel ei gemeênten de tankenberg is mie een oôgte van meter boven nap de oôgste berg van de provincie tussen en oorde ok de noordoôstpolder bie overiessel en was de provincie dus wat groôter bron politiek is de per definitie onvolmaekte wieze waerop in eên saemenleving de belangetegenstellinge van groepe en individuen tot un recht komme meêstal op baosis van onder andelinge op de verschillende bestierlijke en maotschappelijke niveaus waer de scheidslien loôpt tusse t politieke en t ethische en sociaole is n vraege waer veê verschil van meêning oôr bestit de meêste weêtenschappers erkenne dat e er spraeke moe zin van eênig potentieel tot t gebruuk van macht of geweld om n vraegstukke as politiek te bestempelen bie t beslisse van n politiek conflict is meêstal spraeke van n verschuving van macht van de eêne groep of persoon naer n andere groep of persoon eên persoon die eên ambt of functie in de politiek vervult hit n politicus vrouwelijk politica oesteriek duuts sterreich officieel de republiek oesteriek duuts republik sterreich is een land in min n europa de oôdstad van oesteriek is wenen t land hrens op volhorde van noôrd an duutsland tsjehië oesteriek was eeuwenland ongerdeel van ut veel hrotere oesteriek hongarije dit land in in uut mekoare evallen rondom wenen is vee industrie in de bergprevincies zien meer landbouw en bosbouw vorarlberg hoa ouwe textielindustrie een belangrieke bron van inkomsten is het wintertoerisme in de vele skigebieden de officiele landstaele in oôsteriek is duuts van de oôsteriekers gebruukt het duuts as eerste taele deernaest spreekt turks servisch en kroatisch de bevolking is grôtendeels roôms katholiek protestande kerreken binne mar kleine in t land oesteriek wor inedeêld in deêlstaeten duuts bundeslnder naemelijk t toerisme in zeêland bestit zoôwel uut dagjesmensen as uut mensen die er langer meê verkansie gaen m èn in zeêland veê strand en campings maer oôk steêde as vlissienge en middelburg die veê mensen trekke andere plekke as iese en bru bin voorà bekend deur de mossels en d oesters deu de rieke geschiedenisse eit zeêland vee aordige kleine stadjes zoas ter veere zurrikzeê brouwes aeven en sint anna ter mu de kust van zeêuws vlaonderen trekt vee belhen de zeeêrmen bin nae anleg van de deltawerken verandererd in eldoraodo s voo waetersporters voora de greveliengen en t veerse meer bin stikke druk biezonder is ok de boulevard van vlissienge weer a j de zeêschepen naebie kan anraeke een leste mooie plekke is de zak van zuud beveland wa a biezonder is deu de kronkelende diekjes mee bloeiende blomen en kleine durpjes as ternisse en kwedamme dwars d r deu ene lopt een museumspoorlijn ok we t peeëlijntje enoemd in de volksmond puut n anura bin eên van de drie groep n van amfibieën neffen de salamanders caudata en de wurmsalamanders gymnophiona puut n ein vier poôt n mae gin staert en verschill n hiermee van de meêste aore amfibieën alle puut n ein n ofgeplat peervurmig lief en uutpulende oôg n de kop en bek bin breêd de lange achterpoôt n sterk gespierd puut n eet n vele soôrt n proôien meêstal kleine beêst n as insect n en aore ongewerveld n z ein echter ok vele viand n zoas vissen veugels zoogdieren en reptielen puut n komm n vriewel waereldwied voe zoôwel in tropische subtropische as gemaotigde gebied n en zelfs in zeêr koude gebied n zoas bie de noordpool in europa leev n oengeveer soôrt n waovan ok n stik of wa in nederland waor a vriewel alle soôrt n bedreigd zien en beschermd kroaotië kroatisch hrvatska officieel republiek kroatië republika hrvatska is een land in midden europa onstoô in uut het voormalihe joegoslaovië van tito de oodstad is zagreb t land is ietwat groôter dan nederland en eit een lange kustlijn langs de adriaotische zeê een aore bekende stad is dubrovnik ok t schiereiland istrië oort groôtendeels bie t land de mist esproken taele ist kroaotisch dizze taele liekt eel vee opt servisch in feite ist een en dezelfde taele t land eit een taemelek succesvol voebaltaem da a dorde is worren opt wk in frankriek in voo mikkende kroaotie deel uut van oostenriek honharije sinds is t land lid van den europese unie de brouwersdam is n dam die in de jaeren ebouwd is tussen goereê overflakkeê en schouwen duveland in is de dam eopend weerdeur de haevene van ouwdurp van zeê wier of esloten alverwehe liet port zelande van ouwdurp nae port zelande is in de jaeren een trem an eleid in is de stoamtram dhetrokke nae schaerendieke over t tracé è ze nie zô lank oeve te praeten as over de rondwegt die of bie dat durp mot komme kort nae de ramp is op schouwen overigens d n tram verdwene de schoolkinders uut de west oek è nog vô de ramp n paer daehen estaekt omdat ze nie m mit de koekedoôze nae schole in zurrikzeê wouwe sins ienkele jaeren wor in juni op de dam concert at sea georhaniseerd ierbie treed onger meer blf op dit concert trekt mees as bezoekers per jaer in binne d r vergevorderde plannen op de brouwersdam weer ope te maeken in de vurm van een getiejecentraole noe dienk ik zômâ dat wet ouwer verseput van schouwen duveland in burhermoeder v d velde van goedereede de brouwersdam saeme verkocht è an engeland want d r is n project vô d n dam gaende mit de naem brouwersdam hotspot for active leisure t mot toch nie zotter ore de bedienker van deze naem is te ard mit z n oôd tehen n deure an eloape wet ouwer stouten is ok tehen n deure an eloape ie wil dat t openbaer onderwies in t christelijk onderwies m mekaore overlehhe oe dat t varder mot as de scholen in n bepaeld durp aolebeie te klein ore daer eit n netuurlijk groôt geliek in mâ de baezen van radar dat is de vereênehieng van christelijke scholen op t eiland è noe â de deure dicht ehoôid in dat kan ik nie behriepe want ik docht dat in t kind toch wè t belangriekste zou weze mâ bie radar is de identiteit net even belangrieker liekent t wè ze wille eihenlijk nog liever saemenhae mit n geliekhezinde groep buten t eiland noe lieg ik nie as ik zaahe dat eêl vee ouwers agheêl nie naer de identiteit kieke ze kieze de schole die dichtebie staet in ok goed is mâ wat gae ze noe doe as zô n schole eêl klein oort op renisse aode m n aoltied mâ eêne schole in wat is dat belangriek vô de kinders want kinders van nietkaarkelijken spele mit kinders van godsdienstihe femieljes in dat gae eêl goed t maek nie uut dat d n eênen op zondag gae voetballe in d n aoren nae de kaarke gaet kinders motte verdraegzaem eid lere in respect vô t geloaf van n aore ok vô t durp is dat eêl goed d r is bie de groôte maansen maklijker saemenwaarkieng dat è m n op renisse dikkels ezie noe wil ik eêmae nie d ouwe strijd tussen christelijk in openbaer ankaerte aalk maans mag z n eihe principes d r op nae ouwe mâ ik vinde t jammer dat t bestuur van radar nog dienkt as vuuftig jaer elee ik zie ze nog s naer onze engelse brouwersdam marcheere ziengend dat ouwe strijdlied onward christian soldiers mâ of t r dan ok nog vee ouwers meeloape ik betwufel t mark rutte d n aegt feberwari is n nederlandse politicus vò de vvd sins oktober ist um premier van nederland saemen mee maxima verhagen van het cda en geert wilders van de pvv vurmende um de minderheidsregerieng van t kabinet rutte i die in ten val is ekomme van toet vurmende um mee diederik samsom vertrokken eind van de pvda de regerieng van t kabinet rutte ii sinds vurmt um mee het cda d en de cu de regerieng van t kabinet rutte iii mark rutte was bie z n antreden de één na jongste premier van nederland vò z n premierschap was um lid van den tweêde kaemer en staetssecretaris van toet studeerde d um geschiedenisse an de universiteit van leiden in z n studietied wier um van toet voorzitter van de jovd na z n studietied werkte um tien jaer bij unilever stalland of setalland ollands sint annaland is n durp op t eiland tole in de provincie zeêland elegen in d n gemeênte tole op jannewarie a t durp inweuners in de e eêuw wier stalland al omschreve as een van de voortreffelijkste dorpen van het eiland een bekwaame haven en zeehoofd die niet alleen tot afvaart en aankomste van veele vaartuigen maar ook tot lyfberging by hard onstuimig weder en wind gelegenheid geeft en al van ouds plagt te geeven de setallander is nogà onkvast vee mensen die at erges anders werke wille toch graeg op t durp bluve weune oak à motte ze d r soms een ende vò rieë op t durp waere vroeger eêl vee zogenaemde kleine boeren mee een paer gemete grond dae verdienden ze de kost op deu soches eêl vroeg op de joôje te wezen in negentien onderddertig richtten ze saemen de veiling verênigieng op zodoende konne ze de producten zo diere meugelijk verkoape oak vandaege an d n dag bin d r nog vee kleine zelfstandige d r is oak een bloeiend verênigiengsleven bevobbeld de meziekverênigieng accelerando bestae al onderddertig jaer en de voetbalverênigieng w h s wier in juni tachentig à je à jaeren nie meê op t durp weunt en je komt r weer dan oôr je d r ineêns weer bie oak de zogenaemde import woôr à gauw opgenome temissen at die t zelf wil setallanders ouwe van gezelligheid en beschikke over een bepaelde humor en noe nog over dat toaverkot eêl vroeger is t r spraeke van gewist at sommige konne toavere op lange donkere winteraevenden wiere daer bie de sleekachel wel s ver aelen over verteld noe wete julder zo n bitje wat at de setallander eige is de eu stit voor europeese unie d europeese unie stit vór een beter en welvearender europa op t moment binne d r lidstaeten an esloten de unie is op ericht in deu nederland duutsland frankriek belhië itâlië in luxemburg in onger meer in is de unie uut ebreid op juli treed kroatië toe tot de unie in voere lan n de euro in as munteênheid de leste jaeren komt d r meer kritiek op de europese unie dat z n eige steeds meer macht toeeigent zonger deer eigelek democratische verantwoording voor of te leggene in wier in nederland en frankriek de europese grondwet of ewezen de eurocrisis van en vadder doet d r nog een schep bovenop vee mensen sto kritischer tegenover de eu op jannewari is t verenigd koninkriek uut de europese unie vertrokken in kriegt de europese unie de nobelpries voor de vrede uut ereikt in oslo n kalender is n systeem vò t iendeêl n van de tied ien period n as jaer n mand n week n en daen ien deze alhemeêne zin is kalender synoniem vò tiedrekenienge oôk de fysieke weerhaeve van n kalender ien de vaorm van n tabelle of aorszins òt kalender henoemd dò n kalender aord n meêstal oôk de feêst en hedenkdaen aenheheev n naer analogie daemeê sprèk men in rumere zin oôk van verjaerdagskalender mee daerop de te hedenk n verjaerdaen of de voetbalkalender mee heplande voetbalevenement n n kalender bepaelt de lengte en de iendeêlienge van t jaer en is hebaseerd op maetstaev n die de astronomie aenreêkt n kalender is hekuppeld aen n jaertellienge en n jaerstiel die beide hebaseerd zin op conventies of op historische hebeurtnissen die bie de ienveurienge van de kalender as essentiële behinpunt n van de beschaevienge aord n beschouwd de jaertellienge bepaelt daebie t jaer weerien de kalender aenvangt de jaerstiel bepaelt op welke dag t jaer behint schraevenpolder ollans s gravenpolder is een durp in de gemeênte bossele in de nederlandse previncie zeêland t durp ei inweuners en is dimmee de twidde kern van de gemeênte nae eintjeszand vee mensen van schraevenpolder bin lid van de grifformeerde gemeênte bie de twidde kaemerverkiezingen van aelde de sgp net gin meerdereid van de stemmen in het durp tot was schraevenpolder een zelfstandehe gemeênte wirra ook de in op eheven gemeênte zweêke toe be oorde schraevenpolder leit an de ouwe tramlijn van hoes nae bossele vroeher wier dit t peeëlijntje genoemd an de rand van het durp stit meule de korenhalm uut t waopen van s gravenpolder is in zilver een adelaer van sabel zwart mie een rand van azuur blauw wira n acht pennieng n van zilver sti n t is t waopen van de baronnen van polheim die an korte tiet heren van s gravenpolder ewist bin t waopen wier a in de e eeuw hebruukt en wier op juli bevestigd als hemi ntewaopen de vlahhe besti uut drie horizontale baenen in de kleur n van t wapen blauw wit zwart en wier door de hemi nteri d bevestigd op april de vlahhe wier ni de hemi ntelijke herindi lieng ni bie nie mi hebruukt maar tehenwoardig wor n ieder jaer tijdens de braderie van s gravenpolder op de eerste zitterdag van juni wee ehese dit stikje is geschreven deur vrouwe walrave nijsse zoas zó vee misjes most k ok a vroeg lêêre breie mè d r zulle d r nie vee weeze die zoas ik t breien deur d r vaoder elêêrd is k behon mie t breien van n lankwerpug lapje in de rubbelsteeke a t dubbel esloohe toe enaoid en d r n knopje an ezet wier wirroover dan n lusje kwam was t n portemunneetje iets brêêjer lapje wier n nachtzakje mè dan was t r a n aeverechse steeke an te pass ekomme en was t breisel an d êêne kant rechs en an d aore kant aeverechs teehenwórug noeme ze dat n tricoosteeke t bostrokje most twi rechs twi aeverechs ebreid worre en ziedaer d êêste andwerkjes wazze herèêd n leverug kind kon éêl wat bie meakoare breie mè t wazze nie aollemille hezelluhhe of leuke andwerkjes wat te dienken van twi lange kousen wivan d n êênen sestug sentimeter lank was kompleet mie minderingen in t béên en da voe n kind benee de tiene kó je hoed mie breien of andwerken in t alhemêên overweg dan moch je ok noh wè s wat leuks maeke zas n jasje voe n klein kind breie n overhóóijertje van matting naoie en mie kruussteekjes borduure n neusdoekje mie n hestupt randje maeke enzómeer zoas uut t boovenstaende bliekt wier t r nie allêêne ebreid mè ok naoie aoke maoze en kruussteekborduurwerk kwamme an de burte n noailappe mie aollerleie naedjes en zómpjes knopshaeten nesselhaetjes en lusjes anzette ok n kinder emmetje van zowat fêêrtug sentimeter lank van onheblêêkt ketoen ofezet an d n aols en èrmshaeten mie zóhenaemd èmdepunt n emmetje voe n klein kind mie n êêl smal puntje n kossak mie knopshaeten en êên mie hnters n boekezak mie je naem d r op eborduurd wirrin ielke weeke t boek uut de schoolbiebleteek mee ni ruus en trug ni schoole enoome wier en n lappe hoed wirrin twelf stikken ezet moste worre t noaisel wier vast ezet an n band n zóhenaemde naoiband dat waz n meubelsingelband van fuuftug sentimeter lank an t ênde versterkt mie leer wirrin n knopshat zat da knopshat hieng over n koopere knoppe die op de lessenêr van de schoolbanke vast zat vervolhens wier t r op de siengelband mie n spelle t noaisel vast ezet op die meniere wier t werk strek ehouwe aoke is wee êêl wat aors dan breie aoke doe je mie n aokeprieme in plekke van mie vier priemen zoas bie t breien noe wor t r êên priempje van zowat twelf sentimeter hebruukt in de schoole mos je dan behunne mie n leer oaklapje van losse stokjes vaste en oalve vaste enzómeer waz je dan d aokkunst machtug dan moch je an n kleedje behunne ooverehens wè kleine kleedjes laeter ok nh n kraogje dan maozze dat waz op breisel noh wè te doen mè op stremien was t wè errug moeiluk dat wil zehhe a t r n hat in eknipt was dir ao de huus vee dol mie omda fesoenluk te kriehen n téêkenlappe was wee hlad iets aors t abc van kruussteekje mie róód en blauw dmc haeren en twi soorten letters de siefers van nul toet neehene verschillende randjes en twi kêêr de naem van de maekster mie t jêrtal weire a borduurend op de téêkenlappe ezet ok n overhóóijertje van matting moch verzie worre van n rand van róód blaeuwe kruussteekversieruhhe t andwerk wier op eborhe in n kisje t andwerkkisje in de kasse in t schoollokaal op de voorkant was b aolve n nummer eschilderd mie zwarte verve ok n koopere rienk bevestugd dit leste om t kistje makkelukker uut de kasse te trokken lelk kind ao d r eihen nummer keessie bok doapneam cornelis van der bok ouwdurp maerte dirksland jannewaori is een bekende figure uut t verleejen van ouwdurp op jonge leeftijd startende keessie bok een eige ongerneming in schoewen an de weststreate op ouwdurp wat uutgroeiende tot n hele straete met verscheije wienkels bok koopcentrum was n begrip in ouwdurp in omstreken in was voor vekansiegangers ean van de bekenste bezienswaerdigheden van t durp verscheie ouwe panj ies weare tot de sluuting in vol estouwd met allerhande spullen grôte bekendheid kreeg keessie bok mit z n uutgebreide collectie van bot n van mammoeten in aore bees en honderden kiezen in ribben conserverende hie in de kelders onger z n huuzen deurdat de botten vooral op minder diepere delen van de noôrdzeê worre evange zoas de bruune bank zag n dat as n bewies voor de biebelse zondvloed bie deze ramp zouwe de mammoeten dan naer t hoôgste punt in t gebied evlucht in n gesprek mit prins bernhard heid n die theorie wel es uut de doeken edae in binne z n wiekels eslote in verkocht an een projectontwikkelaer in binne deer nieuwe wienkels eopend de grifformeerde gemeênten gergem is een bevindelijk grifformeerde kerke mie leden op jannewoari in binne de grifformeerde gemeênten in nederland of escheije van de grifformeerde gemeênten in zeêland binne groôte gemeênten in aegte melis middelburg goes borssele schraevenpolder iese kapelle krabbendieke tole in scherpenisse een belangrieke persoôn die ier enoemd kan worre is huibert jacobus budding die in de e eeuw vee gemeêntes in zeêland eit opgericht as grifformeêrde kerken onger t kruus dit bin laeter in de grifformeerde gemeênten geworren drievende kracht ierachter was de toenmaelige doômenee van melis gerrit hendrik kersten de grifformeerde gemeênten bin flienk gegroeid van zoô rond de in de jaeren tot leden noe in canada en de vereênigde staeten bin ok een antal grifformeerde gemeênten die zich netherlands reformed congregations noeme die èn leden jaantje tanis ouwdurp jannewari ouwdurp december beter bekend as jeajn ie van d n duunkant is n bekende vrouwe uut t verleden van ouwdurp in oak in bevindelijk griffermeerde kringen jeajn ie stong bekend as bekeerde vrouwe bekeerd wil zegge dat n mês deur god uutverkore wordt weerdeur men een heel aor leven kriegt naer eige zeggen is jeajn ie op jarige leeftijd deur god stil ezet vanuut t hele land reizende mêssen naer d r of elege hussie in de dunen van ouwdurp om d r over gods werrek te hore spreken van hur binne oak wonders bekend eenmaal kwam ze op zondag toe het buten stortregende hemeale droag in de kerreke an in ze was vanof de dunen komme loape een aore keer wier ze deur engelen bewaerd toe inbrekers d r hus op geld deurzochte wòstburg ned oostburg is n stad in provincie zeêland van nederland in ao de stad inweuners t oppervlak beslit km wòstburg is de centrumplekke van t westelijk deel van zeêuws vlaonderen en eit onger meer een theaoter en een ziekenuus ok t gemeênte uus van de gemeênte sluus is ier in de twidde wereldoorlog ist centrum voo een groôt deel verwoest vee uuzen komme noe uut de jaeren vuuftig onderstaand biebelgedeelte komt uut marcus en is geschreven int dialect van wòstburg een reprimande voo de schriftgelêêrden en de mêêste van de mènsen ôôrd n êm jezus hèrn en ie zei udder in zun lêêrienk oudt de schriftgelêêrden in de gaot n z èn de gewènte in lange klêêr n rônd te lôôpen en mekaore te zien op de mart en op de êêreplekk n in de synagoge en op d êêste plekk n bie t eet n te gaon zitt n die d uuz n van de weduwen stikje bie bitje opeet n en net asof ze t mêên n lange hebeed n doen zukke mènsen haon un zwaorder oordêêl kriegen het muntje van de weduw vrouwe en ie hieng an d ândre kânt van den offerkiste zitt n en ie kon hoed zien oe de mènsen koperhèld in d offerkiste hôôiende en vele rieke mènsen hôôiende r véé in en dao kwam un èrme weduw vrouwe die dao twêê kopermuntjes in dee dad is un duit en ie riep zun leerling n en ie zei toet udder noe moej kêê luuster n ik zegg n judder deze èrme weduw vrouwe èt t mêêste in den offerkiste gedaon van âl die dur wa in gedaon en wan iederêên êt ur wa in gedaon van t geene wadda ze te vee aon mao sie èt ur in gedaon van eur èrmoe âl was ie ao waovan sie mos leev n en toen ie uut de tempel gieng zei één van zun lêêrling n toet êm mêêster kiekt uh kêê nao die stêên n en die hebouw n en jezus zei tot um zie je hie die hrôôte hebouw n ur za hêên stêên op den ander n bluuven liggen die nie za worren afhebrook n kloôster nederlands kloosterzande is n durp in de gemeênte ulst in de provincie zeêland kloôster ao inweuners in kloôster was de oôdplekke van de voormalihe gemeênte ontenisse korte bie kloôster lit perkpolder naodat de boôt in uut perkpolder verdween kwam t durp meer gesoleerd te lihhen d r stit ok nog een ouwe meule uut de kerke komt uut de e eêuw en is as kloôsterkappel deu de monniken van ten dunen ebouwd een aore bezienswaordig eid ist pand collot uut dat is ebouwd deu de aodeleke femilie collot d escury ambras ziengt in over kloôster int voggende nummer bru ollands bruinisse is n durp in d n gemeênte schouwen duveland t ao op januaori inweuners bru is elegen an de rieksweg in wier ier de greveliengendam eopend nae flakkee de eerste verbindieng van schouwen mee de buutenwereld toet an was bru een eihe gemeênte nae vee protest ging bru op in schouwen duveland landelek stit bru even as iese bekend as mosseldurp bru is een eihegereid durp en ulder noeme d r eige ok we de republiek bru het is nog aoltoos een kerkelijk durp vee inweuners binne lid van de grifformeerde gemeênte in nederland de grifformeerde gemeênte in nederland van bru wier in deu pieter van dieke een oefenaer uut flupland gesticht de gemeênte scheidde zich in of van de synodale grifformeerde gemeênte van tot was frans mallan ier doômenee vadder bin d r nog een ervormde kerke en een grifformeerde kerk van vars is bru te erkennen an de kraene van scheepswurf duuvendiek an den diek woont dn familie slingerland de schorren an de oôstpunt van duveland weere in bediekt het op die plek estichte durp wier anvankelek oôst duveland enoemd maar uitendelek kreeg de ouwere naam brunisse de overhand in deze naam is nisse een aor woord voor landtong bruun is werschienlek of eleid van een persoônsnaem mar kan ok verwiezen naer de bruune kleur van de schorren de kerke uut wier ebouwd ter eeren gods sijne gebenedijder moedere de maget sinte marie en den heyligen apostel sinte jacobus de mindere die aldaer een patroon wesen zal tot de rech en die de ambachtsheerlek eid bruinisse verkreeg behorende ok t uutoefenen van rechspraek as wulder de vele ordonnanties van ambachtsvrouwe anna van bourgondië leze bliekt da at handhaeven van de orde in die eeste tied nog nie zo eenvoudig was d r stit onger meer soe wie in onsen ambochte an yemandts huys slaet steect of worpt bij daghe ofte bij nachte alsoe veel vechters als dair sijn verbueren schellingen elcken schelling eene groote zij verbood ook het dragen van loode codden knotsen haecxbijlen gespannen stalen boghen enz in de e eêuwe was bru een welvaerend durp dat kunne wulder lezen int boek de tegenwoordige staat der vereenigde nederlanden beschrijving van zeeland dit wier in uut egeven in amsterdam deerin wort volgende vermeldover bru het dorp bruinisse is het grootste en treffelijkste dorp des geheelen eilands leggende aan de noordoostzyde van de polder tegen het water weinig minder dan derdehalf uur van zierikzee het is voorzien van een bekwaame haven daar gelaadene schuiten kunnen af en aanvaaren van welke een veer op battenoord is hebbende de haven wegens hare goede gelegenheid de overvaart op en van herking en battenoord in t land van flakkee geheel naar zich getrokken ook vaart er een marktschuit van op holland voorts is er mede een veer op steenbergen en nog in zijpe onder deze heerlijkheid een veer op filipsland en st annaland het dorp legt meest langwerpig van de haven loopt een ruime straat regt uit op de kerk ten welken aanzien dit dorp niet ongelyk is aan dat van sommelsdyk bezuiden de kerk heeft het ook een lange rechte straat de toegang tot dezelve wordt gemaakt door een regten weg omtrent roeden lang en wederzijds met olmeboomen beplant voorts is het dorp rondsom het kerkhof ook betimmerd en alom wel bestraat honderd en negen huizen worden er te bruinisse geteld die allen wel onderhouden worden en onder welken veele aanzienlyk zyn onder dezelven zyn ook een brouwery en twee bakkeryen terwijl op de andere dorpen niet meer dan op ieder eene bakkery gevonden wordt buiten dit getal van huizen zyn er drie en twintig hofsteden te lande in t jaar zyn er honderd een en zeventig weerbaare mannen boven de agttien en beneden de zestig jaaren oud bevonden het getal der ingezetenen zoo jong als oud van beiderlei geslagt wordt op zeven honderd gerekend de kerk omtrent het midden des dorps staande is niet alleen ruim en groot maar ook de regelmaatigste van geheel duiveland zy is voorzien van een vierkanten spitsen tooren hebbende twee klokken en een slaguurwerk met twee uurwyzers tot geryf der ingezetenen en tegens gevaar van brand is aan de noordzyde der kerk een goede regenbak van binnen heeft de kerk een konsistorie en een school voorts zyn in dezelve onderscheidene zitplaatsen voor den heer baljuw wet gezwoorens kerkmeesters en kommies alsmede een grafkelder voor de heer en vrouwen ook is zy versierd met veertien geslagtswapens der overleedene heeren en vrouwen daar onder twee zyn van de laatstoverleedene heeren willem de jonge en anthony nollens van marmer met beeld en lofwerk heerlijk opgesierd tegenover malkanderen in den muur uitmuntende voor de hervorming was de kerk den apostel jakobus toegewyd en stond ter begeevinge van de heer de deken en t kapittel van st salvator te utrecht genoot twee deelen haarer inkomsten de kerkeraad bestaat er uit een predikant vier ouderlingen en twee diakenen waar van twee ouderlingen en een diaken jaarlyks afgaan de vermaaking geschiedt doorgaans op den tweeden paaschdag in een collegium qualificatum ruim tweehonderd ledematen worden er thans geteld veertien predikanten de tegenswoordige daaronder begreepen hebben sedert de hervorming deeze kerk bediend de eerste is geweest eenen remeeus de monier in tjaar op den van zomermaand zynde pinxsterdag hield men er het eerste h avondmaal weleer werdt op bruinisse een jaarlykse kermis gehouden op st jakob ter oorzaak van gedagte kerkwyding doch in t jaar is dit op verzoek van den heer willem de jonge van bruinisse by oktrooi van de staaten van zeeland om gelyk het oktrooi zegt zoo veel doenlijk alle overblyfselen van bygeloof te weeren veranderd en daartoe bepaald de naaste week voor de goesche markt in welke week van den eenen zondag tot de anderen niemand te bruinisse mag worden beslaagen of bekommerd over eenige geldschulden ook moeten er des donderdags in die week alle de paarden der parochie te markt komen op zekere boete de voornaamste handel der ingezetenen van bruinisse is de meeneering die er meer dan elders gedreeven wordt en door welke in zoo een klein begrip twee meestooven worden gaande gehouden voorts onderhouden zy zich met het bouwen van koornland hebbende buiten de dyken en gorssen weinige bekwaame weiden die naauwlyks tot noodig voedzel van paarden en beesten genoegzaam zyn sommigen vinden ook hun bestaan uit het visschen en verkoopen van oesters mosselen en anderen schulpvisch waartoe hier doorgaans vijf en twintig ja dertig hoog aarsen en andere schuiten voor handen zyn de stoofpolder aan de oostzyde van bruinisse tegen wydaars en t zype leggende en zynen naam ontleenende van de meestoove van bruinisse bij dezelven staande is in t jaar eerstmaals bedykt op jannewari wier bru vanof flupland ebombardeerd deu de geallieerden ierbij gingen tientallen weuningen en onger aore de kerke uut eertieds gewijd an jakobus de mindere en korenmeule de zwaluw uut verlore meule het hert uut was weges de straetegische liggiengk in op last van de duutsers of ebroken in wier een nieuwe kerke in gebruuk enomen frans mallan was ier dommenee tiejes de waetersnodramp van nae d n oorlog ae vee bruenaers nog een vaerke in wier beest meestâ nae n jaer dood e stooke in mee stroo e brand de kinders uut de buurte kreege zweerte sluven in kaontjes de slachter aelde oak z n daermen d r uut want dae most de woste in stront van t vaerke gieng op de mispit mae dae gooide ze oak net zo makkelijk den beer uut t uusje bie de mis was voo tof want dan groeide de blomkool de roapen de spruten de aerbezems in de doornappels véé beter in wier ier de greveliengendam eopend nae flakkee de eerste verbindieng van schouwen mee de buutenwereld toet an was bru een eihe gemeênte nae vee protest ging bru op in schouwen duveland bru stô bekend om z n mosselschêpen nae iese eit bru d r de meêste schepen van nederland varder kent bru een antal scheepswurven maaskant padmos en duvendiek vanof ziepe vlakbie bru vertrok de boot nae flupland in wier ier de greveliengendam eopend nae flakkee de eerste verbindieng van schouwen mee de buutenwereld in wier die dam ok an esloten op de flupsdam de sluus bie bru is ien van de drukste sluzen van nederland mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt de sluus is de ienige verbindieng van de greveliengen mee aore waeters de voebalclub van bru iet bruse boys dit stikje is geschreven deu vrouwe wiebrens beekman t was nog in den tied dat bie ons op t durp bienae aolle mensen der un keu op nae iewe zoan spekfabriek was in de winter best lekker spek vleis in woste je kon net zo véé snie as je wouw ébiggen deu t durp in ze déé goeie zaeken dae ging éél wat mannen mi un bigge op ter rik nae ruus in de bigge tied mun moeder pietje beekman zoeter was oaltied ok gek van zoan beesje mé men oade geen verkenskot dus ok geen keu me op un keer dae kwaeme de biggetjes weer an é kuierd in moeder moster natuurluk ok even bi gae kieke op d ouwestraete allo pietje zei jan vleugel is ter niks vo je bie kiek us wat éénlief kleintje dat was t keuninkje un beesje dat eigelijk te vee was bie de kroo die kaje voo un riesdaelder kriege ze koste maest negen gulden dus voo een riesdaelder dat was geen pries moeder bekeek un van voren nae achter wat oade ze der zin in mé ja dae was geen kot toe pietje neem ten noe zei jan dat kot da kom wae moeder liet der eige overpraete allo zei ze zet un dan mae in de schuure jan was a lank a lekker dat un der van of was in wist nie oe gauw of ten dat beesje in de schuure zou zette jan kreeg zun riesdaelder in gieng weg in moeder zat in de schure bi de bigge ze gieng trek a voozun zurrege ie kreeg un schutteltje melk mé brood in een mum van tied slobberden ie oalles op me ja noe kwam het waer most ze noe mit dat beest nae toe me ze zat nie gauw verlege ze zei tegen mien joantje gae is bie koos aak haeck om een spekkiste dat waere verschrikkelijk grote kisten die a je voo un gulden koape kon as ze der waere gelokkig trof t goed in kwamk mit un kiste thuus ze wier achter neer é zet in de bigge oade un kot mé dae kwam voader thuus mé pietje wat is dat noe zeit ten oe kom ja an die bigge ie is nie groter dan un ond wat mo je dae noe mee doe opkweeke zei moeder weet je zei voader dan zet ik un in de bestie dan kan un vannacht bie joe slaepe moeder wee noe beje toch nie gek é waer zit je verstand jie mit je bigge zo gieng t nog un stuitje deur op den duur docht voader k za der zin me geve un mens zun lust is un mens zun leven zo was t de bigge in zun kiste groeide als kool in mit sinterkloas wier un u slacht ondertussen was ter un nieuw verkenskot é komme in ieder voorjaer wier der een bigge in u zet mé op dat eerste biggetje was moeder vreed groos in gaen mens kon begriepe oeter uut zo n klein beesje zoan flienke keu é komme was t gevolg was dat mun iedere winter wee spek en woste van onze keu aete schotland ist noordelijk deel vant vereênigd konienkriek d r weune circa miljoen meêssen op een oppervlakte van ruum km de hoofstad is edinburgh de groôste stad is glasgow de meêst esproke taele is t iengels het gealic wor ienkel nog esproke op of elege delen zoas de buuten hebriden onder invloeden vant adellijke eslacht van borssele uwde wolfert vi van borssele in de schotse kôningsdochter mary stuart dochter van jacobus i van schotland deurda ut in de staepelplaet van schotse wol in olland wier kwam de plekke ter veere toet grôte bloeie t staepelcontract een verdrag tussen karel v heer van olland en de schotse keuninge leidde toet de vestigieng van un grôte schotse kôlônie in de kleine haevenstad in wère van de inweuners schots en zie bezaeten in hun lord conservator een deur de schotse keuninge benoemde bestuurder een eige notaoris ouwerlieng politieagent en rechter in dun tiet van vo de machtenscheiding konde dizze functies nog verênigd oôre de lord conservator droeg as têken van zun waerdigied een ovale zilveren plaete mee de schotse distel de koningskroon en ut motto van de orde van de distel nemo me impune lacesset di onder ieng een kleiner schildje mee een afbeêldienge van sint andreas en zun andreaskruus un dergelieke plaete oôr in veere bewaert in de tachtigjaerige oorlog wier veere spaensgeziend toet in op meie een groepe geuzen vo de poorten stoenge en de inname van veere binnen eên dag een feite was de schotten waere in een biezonder privilege vrie esteld van de accijnzen op bier en wijn en mogte van tot in un eige erberge an de wijngaardstraat goedkoôp drienke dur was oôk een schotse presbyteriaanse kêrke wi in de rite van de schotse staetskêrke wier evolgt en in t iengels wier epreêkt men andelde in schotse wol de scheêpen brochte dekpannen laeken tuunbouwprodukten en waepens trug ni schotland drie van de lords conservators t begrip lord beteêkent in dit geval nie da me mee oôge edelen te maeken eh t duid un magistraat an zun vermeldienswaerdig de vuurtoren ouwdurp ouwere uutspraek viertoren ouwdurp plaetselijke bekend as d n toren staot in de duunen van ouwdurp bie de groenediek in de buurte van vissershoek de vierkante bakstêêne toren is in ebouwd in heid een hoagte van meter in is d n toren erkend as rieksmonument in stong d r al een gietiesderen toren op t eiland in wier d n toren vervange deur een toren van gewaepend beton op meie hao de duusters d n toren op ebleaze d n toren is saeme mit de brandaris op terschelling de leste vuurtoren in nederland die nog bemand is in scheepvaartkriengen heit deze post de benaeming kustwachtpost ouwdurp en is een anspreekpunt voor kotters en aore scheêpen die het goereese gat invaere de toren is niet ope voor publiek de durpskerreke van ouwdurp is een kerreke en een rieksmonument in t centrum van ouwdurp de kerreke is ebouwd op een netuurleke verhoaging in t landschap in komt uut t jear rond wier de kerreke deur de hervormde in gebruuk enome in wier d n preekstoel verpleatst near d n torenkant de westkant begin e eeuw is de kerreke uut ebreid mit ziebeuken dearna tellende dezen zitplekken in en wier d r een nieuw urgel in t gebouw ezet in ging de hervormde gemeênte van ouddorp over near de hersteld hervormde kerreke echter de pkn meakende anspreaken op t gebouw omdat er leater in toch een kleine pkn gemeênte was ontsto in ouwdurp in ist gebouw deerom over edroge en kerrekt de hele gemeênte in verênigingsgebouw durpstienden in is de nieuwe eben haëzerkerreke in gebruuk genome waara die gemeênte noe gebruuk van meakt de durpskerreke is flienk teruggebrocht in zitplekken d n toren is ebouwd an de westkant van de kerreke in de e eeuw bovenin is t jaertal te ziejene d n toren ha een rooie spits mar die is halverwege de e eeuw esloopt in is de spits weer in ere hersteld d n toren heid een hoagte van meter rijssen nedersaksisch riesn is een stad in overiessel mit circa inweuners vee inweuners binne lid van de nederlandse hervormde kerke de grifformeerde gemeênten de hersteld hervormde kerke of de oud grifformeerde gemeênten de stad lei in de hemeênte rijssen holten het volkslied hiet mooi riessen dat int rijssens eschreven is tusken t heed en bos en akker tusken t hoog en leege laand woer n oa zo laankzaam laankzaam kroonkelt zik nen weg noar t noorden baant woer nog zeent de vennekoelen met de bolnpeeters in t reet woer t nog vlle vlle oolderwàts is weet ie woer dàt is of neet dàt is in riessen dàt oole riessen t mooiste plaetsken oet heel twentelaand in heele groote stean kon k vaste aalt nit wean mear riessen jonge joa jonge joa jonge joa dàt lig mie toch zo noa toch zo noa toch zo noa dàt lig mie zo heelder en zo fris umdàt r mear één riessen is umdàt r mear één riessen is het riessens kent drie woôrdgeslachten masculien feminien en neuter ofwè mannelijk vrouwelijk en onzijdig nederlands kent ter verglieking slechts tweê bepaelde lidwoôr n de en het en zelfs mar één onbepaeld lidwoôrd een int rijssens hangt het gekozen lidwoôrd of vant geslacht vant woôrd dit komt tot uuting in de bepaelde en onbepaelde lidwoôr n en anwiezende voornaemwoôr n topograofisch kaertbeeld van rijssen klik op de kaerte voo een vergroôtieng barneveld is een plekke en n gemeênte in gelderland mie circa inweuners vee inweuners binne lid van de hervormde kerke de hersteld hervormde kerke of de grifformeerde gemeênten de groôste kerke in t durp is de hoeksteên barneveld ligt in de zogenaemde gelderse vallei een groôt bedrieventerrein is gelegen langs de a genaemd de harsselaar barneveld is ok bekendheid deu de ruiteranvoerder jan van schaffelaer die ier op juli van de deu oeken belegerde toren sprong op het torenplein stit sins een standbeeld van um kasteel de schaffelaer en het angrenzende schaffelaerse bos bin naar um vernoemd topograofisch kaertbeeld van barneveld klik op de kaert voe een vergroôtieng spitsberhen is un noorse eilandengroep duchte bie de noordpoôl de heograofische ligging is tussen nb in oppervlakte is t naebie net zo groôt as de eêle benelux km al vroeg in de e eêuw start op spitsberhen de verwerkieng van walvisvet of blubber tot olie in behinne amsterdammers op het ten noôrwessen van spitsbergen elegen kleine eilandje amsterdam een traenkokerieje smeerenburg enaamd het is in de zeumermaen n een drukke nederzetting hier wor blubber van groôte oeveelheên walvissen in enorme ketels omesmolten ekoôkt zeêuwse walvisvaerders stichten anvankelek een eihe traenkokerieje de zeêuwse uutkiek enaemd op het eilandje ytre norskya vanof vestige zich vlissiengse middelburgse en veêrse walvisvaerders ok in smeerenburg in weunende d r mensen op de eilanden de oôdstad is longyearbyen spitsberhen is mede bekend deur de svalbard global seed vault iesland is een land in het noordwesten van europa iesland had een bevolkingsaantal van per januari en een oppervlakte van km de oôdstad is reykjavik t is een zeer welvaerend land al is t wel arde etroffe deu de crisis van de dunbevolkte en woeste binnenlanden mee z n geisers en vulkaonen trekke vee toeristen de inweuners leve tehenwoordig vee van de financiele sector vroeher vooral van de visserieje vogges de overlevering was de noor ingólfur arnarson die in arriverende de eêste permanente beweuner van iesland eeuwenlang wast een ongerdeel van noorwegen en denemarken tiejens de twidde wereldoôrlog is iesland in zelfstandig eworren iesland leit in de noôrd atlantischen oceaon juust ten zuuken van de noôrdpoôlcirkel alhoewel het zowel op de nôord amerikoanse en op den eurazioatise liet maekt iesland cultureêl meêr deêl uut van europa en wor deur z n naeste band n mee noôrweeg n en denemark n as een deêl van scandinavië beschouwd t dichtste land is groenland km en de faroer eiland n km en den dichtsten ofstand toet t europese vasteland is km nae nôorweeg n iesland is t achtienste groôste eiland in de waereld en den twidden in europa achter groôt brittannië t hoodeiland hèt een oppervlakte van km mee de eiland n derrond is t heêle land km doavan is t er toendra mè nog gletsjers en meer n slechs van de oppervlakte is begroeid meè vegetoatie deur de vele fjordn ao iesland een lange kustlijn van km weeran de meêste steed n en durp n ligg n angezien t grooste deêl van t binnenland onbeweunbaer is t klimaot an de kuste van iesland wor op ewermd deur den golfstroôm deerdeur is de kuste meestal vrie van ies de officiêle eschreve en esproke taele ist ieslands een noôrd germaonse taele die ofstamd van t oud noôrs iengels en deens worre vee as tweêde taele esproke in plekke van femilienaem n gebruuk n ze in iesland patroniem n wa beteêekent dat een persoôn an eduujd wor as de zeune of de dochter van ulder vaoder bevobbeld ólafur jónsson ólafur zeune van jón of katrn karlsdóttir katrn dochter van karl deerom ist tèlefoônboek in iesland erangschikt vogges de voôrnaemen in plekke van de femilienaeme europa is n werelddeel in bestoôt uut circa landen nae oppervlak ist ien van de kleinere werelddelen je kan eihenlijk twiste of europa we een apart werelddeel is in plekke van een deel van azië ma zeker deu z n heschiedenisse ongerscheid europa zich van de rest van de wereld van ieruut begonnen rond het jaer de grote ontdekkingen amerika wier ekoloniseerd leater ok afrika australië in grote delen van azië rond was europa op t toppunt van z n macht vooral iengeland was zeer machtig aore belangrieke koloniaole mach n waore frankriek en nederland na begon de dekolonisaotie in nam de macht van europa of awast tehenwoordig nog wel ien van de riekste delen van de weareld is tussen de twidde weareldoorlog in was europa verdeeld in een oôstelek communistisch deel in een westelek kapitalistisch deel dizze periode wor ok we de kouwe oôrlog enoemd vee landen binne verenigd in de europese unie afrika is een continent mit een oppervlakte van vierkante kilometer het is een zeer errum werelddeel afrika was eeuwenlang voo europeaonen groôtendeels onbekend terrein van t binnenlang wist men toet an de twidde helt van de e eeuwe vriewel niks rond wor meer bekend in wor de koloniaole conferentie van berlijn ehouwen weerbie de koloniaole lan n uut europa t ele continent afrika verdeêle rond worre de meêste afrikaonse landen weer onaf ankelek tehenwoordig telt afrika zo n vuuftig lan n het riekste land van afrika is zuud afrika het land mie de meêste inwôners is niheria een groôt deel van t noôr n van t continent wor ingenome deu de sahaora een vreêd groôte woestijn d r is verschil tussen de lan n deerboven die a cultureel verwant bin mie de araobische wereld en de lan n d ronger zwart afrika de belangriekste rivieren bin de nijl de niger en de kongorivier ons wete aomè twint wè dat je beter nie in de buurte van somalië kan gae vaere in zeker nie mit groôte schepen want dae bin vee zeêroavers je kan gereheld in de krante leze dat r w n schip in epikt is in d r schient nie vee tehen te doen te wezen jao d r vaere wat merineschepen mâ t gebied is zô groôt gaet r mâr an stae vaneihest zouwe d r bewaekers mit vee waepens mee kunne op aole andelsschepen mâ dat mag nie van de reheerieng sommerdiek ollans sommelsdijk is t groôste durp van goeree overflakkee d r weune circa inweuners het durp is an menheerse vast egroeid sommerdiek orende as eênige plekke in het tehenwoordihe zuud olland toet zeêland zoas bommeneê op schouwen duveland wee tot olland orende het durp heit een mooie ouwe kerreke en de ouwste meule van t eiland de haevene van sommerdiek is een antel jaer geleje dichtgegooid voor de nieuwbouw an de westplaete in tegenstellieng tot menheerse was sommerdiek altied een landbouwdurp menheerse was meer op de visserieje gericht sins begin e eeuw ligge de tweê durpen zo n bee ie an mekaore vast nae de herindeêling van en de bouw van de veugelbuurte is sommerdiek een bee ie z n eige identiteit kwiet erocht het durp heit nog wel altied een eige brandweer behalve de hervormde durpskerreke heit sommerdiek aok een hersteld hervormde kerreke en de exoduskerreke een meer evangelische gemeênte ongerstoons verhael is geschreve int dialect van sommerdiek de lesten tied kom ik nie meer zoveul op flakkee mien moeder is in april gesturve ze was en ajje d r geen vader en moeder meer heit dan gae je d r toch nie meer zo dikkels nae toe k hae nog wel familje op flakkee mar daer gae je toch niet elke weeke heen dat leste kon ze zelf nie meer zo goed begriepe k bin gisteren pas verhuusd zei ze elken dag dat je m n nog weet te vinden k zit hier nog maar net ze kon ons nog wel or ammen kwamme maar vaarder wist ze niet veul meer m n vader zou gezeid hae da ze plimpende was echt zo n uitdruksel van m n vaoder in as hie zei dat er een plimpende was dan wisje zeker dat het nie meer goed zou komme ze had ut er wel naer der zin in dat geldershof ze wier buutengeweun verzurgd en ze jerimieerde nooit ze was d r op heur menier tevreeë over veul spelletjes doeë s avonds in de huuskamer ze docht dat t meer een hotel was d r is daer een kaemer zei ze daer kejje zuvvel eten kriege ajje wil heemaal voor niks ze nam wel altied d r portemonnee mee naer de huuskamer om te kenne betalen geregeld an vroeg ze t as ze der brood ophad hoevel kriejje vammen ik was een keer bie der op visite gunter in die kamer in t verpleeghuus en toen brocht de zuster een bakje kofje voor dur kofje mit melk ik za teen die zuster geef je d r noe kofje mit melk mien moeder drienkt al heel der leven zwarte koffie nee hor zeit de zuster jou moeder drienkt kofje mit melk en mien moeder zei het zelf oak k hoa altied nog kofje mit melk gedronke en dan laet je dat mar so de leste tied dienk ik wel us trug aan die leste jaeren en van de week zat ik te dienken over die kofje mit melk in toen wist ik het aneens wiele hadde zeumerhuusjes in ouwdurp t eerste huusje dat was in het jonkersteebos in een lapje grond kostte haest niks m n opa dat was een aannemer die had een directiekeete over dus dat wier het huusje in van t rampenfonds hadden men bedden en dekens genog dus zo wier dat huusje ingetuugd laeter in hadden m n twee huusjes aan de ouwe nieuwelandse weg das tussen toppershoedje en het flaauwe werk op die haogte k zae t mar voor de ouddurpers hier niet op t prinsenhof mar langs de weg daer neffen was zo n ouwerwets steetje een lapje luchte grond tussen drie van die hoagten een huusje een blommentuuntje moestuun en een geitje breen hieten die mensen mina en eeuwit in de dochters hieten krientje en sjaan mar ze zeië geen krientje mar krienie die leste lettergreep most je inslikke dus mun leerden d r ampersant oak wat ouddurps van goa je nae strange zee mina dan ammen naer strand ginge t waere aerdige mensen oaltied stonge ze klaer ammen ankwamme mit paesen gieng mien moeder altied eerst naer breen die maensen pasten oak zo n beetje op dat huusje in ze haelde d r wat groente vrouw jongejan wijje kofje was dan teerste wat r gevroge wier bejaet zei m n moeder dan das goed mar ze dee d r wel een stuitje over voor ze t ophad in toen mina pasjes de kaemer uutging trok ze een vies gezicht hoe langer het stoeng hoe dikker dat vel op die kofje wier want geitemelk is toch weer oares as geweune melk trug in t huusje had ze ter nog over t binnen aerdige mensen zee ze in ik kan d r nie van buuten om kofje te nemen mar die mellek k mo d r geweun van koake toen mun met pinksteren weer ankwamme hadden m n alles uutgepakt en gieng moeder eerst pasjes naer breen vrouw jongejan wijje kofje zei mina bejaet das goed zei m n moeder mar ik drienke de lesten tied zwarte kofje da vink veul lekkerder in zo is ze op d r e jaer zwarte kofje gaen drinke mar dat was ze vergete toen ze wier in de nacht van jannewari op feberwari gebeurende de ramp daerbie voraol schouwen duveland in goereê overflakkeê zwaer getroffen wier ok in de reste van zeêland nog t minste op walchren daer aodde ze de dieken nae juust opnieuw angeleid waeren overstroômiengen mae mee vee minder doôien in komme d r in totaal mensen om buuten het rampgebied wier pas nae een paer daegen duudelijk dat het een ramp van zo n omvang was nae de ramp wiere in vlot tempo aolle dieken ersteld t stroômgat bie ouwerkaarke wier pas ant ende van edicht in anwezigheid van konienginne juliaona nae anleiienge daervan wier t deltaplan ontworpe en uutgevoerd diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden die t gevaer uut de zeê aermen moesten aelen op t lest kwam d r uut de milieubewegienge wè verzet tege t deltaplan daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van n damme de oôsterschelde afgeschermd mee n sturmvloedkeêrienge deur de deltawerken werd zeêland viel beter beriekbaer en nam t toerisme flink toe in zeêland wieren de durpen stavenisse en nieuwerkaarke ut zwaest etroffen het gehucht capelle is nae de ramp nie eens meer op ebouwd buuten zeêland wier vooral ouwe tonge mee slachtoffers arde etroffen de biebelgordel ook wel in t iengels bible belt is een aanduuding voor de geografische band in nederland die loapt van het westen van overiessel naar zeêland hier weune relatief vee bevindelijk grifformeerden oak wel an eduud as de zwartekousenkerken voo beelden van bevindelijk kerken binne de hersteld hervormde kerke grifformeerde gemeênten grifformeerde gemeênten in nederland in oud grifformeerde gemeênten in nederland de beste indicaosie voo de ligging van de biebelgordel vurmt de anhang van de staatkundig grifformeerde partij bie de verkiezingen ok de christenunie heit binnen de biebelgordel vee meer aanhang dan in aore streken van nederland de biebelgordel lôpt globaal van de zeeuwse eilanden en het zuud ollandse goeree overflakkee via het rivierengebied van de provincies zuud olland noord brabant utrecht en gelderland door de gelderse vallei en de veluwe naar overijssel plekken mit n groot aandeel van bevindelijk grifformeerden in de bevolking as staphorst genemuiden elspeet barneveld scherpenzeel gelderland ederveen ede opheusden nieuw lekkerland hardinxveld werkendam wijk en aalburg sprang capelle ouwdurp menheerse flupland scherpenisse stavenisse krunige krabbendieke iese schraevenpolder borssele erremu melis en aegte liggen in dit gebied enkele plekken die buuten het gebied liggen maar waor wel relatief vee bevindelijk grifformeerden weune zien rijssen in urk bevindelijk grifformeerden oak wel aan eduud als de zwartekousenkerken binne orthodox protestantse kerken voo beelden van bevindelijk grifformeerde kerken binne de hersteld hervormde kerke grifformeerde gemeênten grifformeerde gemeênten in nederland in oud grifformeerde gemeênten in nederland bevindelijk grifformeerden weune vooral in de biebelgordel die ok deu zeêland lopt de meêste grifformeerd n stemm n op de sgp of de christenunie de groep bestoat uut circa tot personen ofhankelijk van de gebruukte definitie de biebel is erg belangrijk voor de bevindelijk grifformeerden die geloôft men van essen tennen de uutverkiezing speelt een belangrieke rol in t leven van de mênsen men geloôft dat god aolles al van te voren eit vast eleit voor j n eige maekt ut nie uut oevee je nea de kerreke git ol eij zowat een kerkbanke versleten soms zeit men ok wè die binnen binnen binnen binnen me die buuten binnen binnen buuten as gevolg van t hoôge geboôrteciefer groeit er antal bevindelijk grifformeerden licht in canada en de vereênigde staeten bin ok een antal grifformeerde gemeênten die zich netherlands reformed congregations noeme die èn leden urk is n plekke in gemeênte in flevoland mie inweuners op april urk is eên van de meêst orthodox christelijke durpen in nederland zoô goed as iedereêne zit bie n kerkgenootschap aollemaele protestants op urk wor dialect gepraot dit urkers is n uniek dialect wat a n bitje tussen t ollands en t nedersaksisch instaet urk is zo n bee ie de snelstgroeiende gemeênte van nederland en groeiende van inweuners in nae meer as noe oorzaek is t hoôge geboorteciefer en t feit da urkers nie graeg van de bult vertrekke urk is aoltie een eiland ewist nae anleg van de ofsluutdiek lag urk nie meer in de zuujerzeê mae in t ijsselmeer in was urk eiland of toe wier de diek rond de toekomstige noordoôstpolder nae urk eleid in viel de noordoôstpolder droôg overigens wier de polder eerst urkerland enoemd de urkers waere d r niks blieje mee mae achterof wast wè een voordeel want d r bin stik vee nieuwe uuzen en bedrieven in de polder ebouwd dao hao op t eiland nie epast uutslaegenoverzicht van de twidde kaemerverkieziengen op urk sins libië is een land in afrika d n oôdstad is tripoli het land is vroeger een kolonie ewist van itâlië en is evurmd uut de voormaolihe kolonies tripolitanië cyrenaika en fezzan voormalihe dictaotor is muammar gadaffi dezen is in of ezet in doôd eslege as gevolg van de revoluties in de araobische wereld kwam t ok in libië tot geweld de oôsteleke stad benghazi kwam in han n van opstandelingen gadaffi greep arde in ie trok op nae benghaozi mae t lukkende um nie de stad in te nemen deer mos overiges nog we de naovo bie an de pas komme alverwege t jaer trokke de opstandeliengen op nae tripoli mae gadaffi bleek onvinbaer pas t ende van t jaer wier gadaffi op epakt en kwam ant geweld in libië een ende antwerpen is een haevenstad in de gelieknamige belgische provincie antwerpen in mee inweuners de groôste stad van vlaonderen de stad leit an de schelde de inweuners van antwerpen noemen ze ok we sinjoren de stad antwerpen is verdeêld in de volgnde district n antwerpen berchem berendrecht zandvliet lillo borgerhout deurne ekeren hoboken merksem en wilrijk antwerpen is een belangrieke stad voo een deel van west zeêuws vlaonderen de haevene van antwerpen is een groôte concurrent van rotterdam de naeme antwerpen komt volgens de legende va nde reuze druon antigoon dien stoeg op de schelde mi zyn eêne beên op de lienkeroever en mi ze rechterbeên op de rechteroever an oal de schepen die oender nem passeerd n vroog n belastieng moa dat woas ni na de goeste va silvius brabo e romeinsn soldoat brabo kapte n and of van de reuze en smêet nem in de schelde hand werpen de echte betekenisse komt van angeworpen land in de draoi van de schelde rotterdam is d n tweêde stad van nederland en heit ruum inweuners jearenlang was de heavene van rotterdam de groôsten van de wearelt op meie is de binnenstad verieneweerd deu duutse bommenwêrrepers nae den oôrlog is de stad in moderne stijl op ebouwd ier stit noe ok t oogste gebouw van nederland de maestoren vee inweuners van flakkee en schouwen werreke in rotterdam de leste jaeren is de stad qua bevolking aerdig van kleur verschote meer as d n helt is van buutelanse oorsprong tussen de noordkante en de zuudkante liggen een antel bruggen en tunnels zoas de erasmusbrugge de wullemsbrugge en de maestunnel een bekende plekke is vadder diergaerde blijdurp sinds is ahmed aboutaleb pvda burhemeêster wilhelminapier jpg willeminapiere rotterdam erasmusbrug kop van zuid jpg kop van zuud rotterdam skyline jpg de skyline van rotterdam rotterdam nationalenederlanden jpg gebouw delftse poorte rotterdam met euromast jpg euromast en ventilaosiegebouw maestunnel potlood kubus jpg bibliotheek stofzuiger blaaktoren het potload en de kubuswoningen rotterdam nieuwbouw op zuid jpg gezicht op de nieuwbouw in rotterdam zuud montevideo jpg montevideo rotterdam vanbrienenoord brug jpg van brienenoordbrugge krabbendieke of krabb ndieke ollans krabbendijke is een plekke in reimerswaol in zeêland mee circa inweuners vee inweuners binne lid van de grifformeerde gemeênten het durp leit an de a en aan de zeêuwse lijn van der aa omschrieft krabbendieke in as volgt krabbendijke heerl op het eil zuid beveland prov zeeland arr kant en distr goes gem krabbendijke en nieuwlande palende n aan de heerl nieuwlande en het verdronken land van zuid beveland o aan het verdronken land van zuid beveland en de heerl maire z aan de heerl maire de heerl valkenisse en de heerl waarden w aan de heerl kruiningen deze heerl bestaat uit den maags polder den monnike polder den nieuwe polder den oost polder en den polder stroodorpe benevens gedeelten van den oud krabbendijkepolder den nieuwlande polder den nieuw valkenissepolder en den maire polder zij bevat het d krabbendijke en een gedeelte van het geh oostdijk benevens eenige verstrooid liggende woningen men telt er eene bevolking van inw die meest hun bestaan vinden in den landbouw ook heeft men er eene meestoof en eenen korenmolen de inw die hier allen herv zijn maken eene gem uit welke tot de klass van goes ring van kruiningen behoort de eerste die in deze gem het leeraarambt heeft waargenomen is geweest cornelis de koning die in het jaar herwaarts kwam en in het jaar naar kloetingen vertrok het beroep geschiedt met medestemming van den ambachtsheer achter d n diek ligt het verdronke land van zuud beveland de resten van het verdronke durp nieuwlande bin bie leeg waeter nog wè zichtbaer mae is noe verboden gebied ieronger een stikje in t dialect van krabbendieke over de baon n straete op krabbendieke dit is geschreven deu jan van gilst die ier is geboren in vuuvenvêêrtug d n tienden september om p rsies te weezen op nummer twêêuntaohtug laeter ê n m in de baon ok nog op nummer vierenneehentug en noh laeter op onderdentiene eweund nae de ramp zien me nessen t postkantoor haen weunen bie de schilderswienkel van polderman tot m n achste jêr è k in de baon eweund wilhelminastraat stoeng t er op t naemborretje wa k toen a kon leezen mè iederéén zei toen de baon en sommugte doen dat noe noh wè wat weet k di noe nog van eén van d êêste dieng n die a k noh weete bin de renners die deur de straete kwammen wielrenners dat m op êênendertug auhustus achenvéértug ewist zien toen a wullemien tje d r mie opnieuw mè da wist k toen noh nie natuurluk k weet nie mi zeeker of t r toen a stoepen wazzen k dienke van nie want d r is een footootje uut dien tied di a k op stae bie m n vaoder vóórop de stange op z n klein zaeltje en di is nog gin trottwaor op te zien nae a die trottwaors eleid bin ei t n kéér zó ard ereehend da de baon bekant ëêlemille blank stoeng toen è me wè henooten toen a t wee dróhe eworren was me speelden mie bootjes en éél wat kinders én toen natte voeten ekreehen wat a k ok noh weete dat r soms één mie de belle deur t durp kwam dawas jan lootus ie éêten eihenluk aors mè k kenden toen allêéne bie die naem die kwam dan om d n oek bie t stasjon dan stoeng t n stille dan luud n ie mie de belle en dan riep n wat watta t n riep da kon van oalles weezen dat r een nóódslachtuhhe was of zè noe a k t tèh oover t slachten è dat weet k ok noh éél hoed da gebeurden aoltied in noovember a jan de slachter kwam uut wérde die kwam aoltied ieder jêr bie d overbuuren slacht n dat slacht n hebeurde hewoon achter t uus a t verken dóódeschooten was dan wier t ófebrand en a me dan van schoole trugkwammen dan kreehen me n lekker zwirtje we méér as één ok die konnen th lekker weezen bienae net z lekker as de vèrkensptatjes die a buuten op t fornuis ekookt wier n di zat t schèlletje noh an wat is dat toch gèk dat da je biebluuft oe of dat rook oe of dat smikte die zwirtjes die ptatjes noe a k t tèh over de reuke è wat ok z lekker kon ruuken en wat k zd lekker kan smaeken wazzen de hedróhd appeltjes die wier n booven op zolder te dróhen eleid en die konnen ok n bitje lekker weezen mè op n hoeie dag of achteraf natuurluk n kwaoje dag mocht dat nie mi as kind è k nóóit goed behreepen wirrom d r is vee méér te vertéllen over t weunen as kind in de baon op n kêêr was t r n pêrd op ol esloohen dat was n éêle konsturnaosie en nae de ramp was t n stuitje êêl druk mie bussen voe t stasjon a k noe n pêr kêêr in t jêr trugkomme in de baon dan is de baon de baon nie mi toen wazz n d r mè n pêr mie n auto noe is t êên en aol auto dat a j ziet k dienke dat de huust noe nie zè lekker kunnen speelen as óóns toen mè misschien è k t mis staevenisse ollans stavenisse is een plekke op tole in zeêland mie circa inweuners vee inweuners binne lid van de oud grifformeerde gemeênten in nederland vaek à je t over staevenisse eit dan ei je t over de waetersnoôdramp tiedens d n ramp van was staevenisse een van de zwaerst getroffen durpen d r verdronken mêssen waeronger de bekende ouwerling leen potappel zie ok het artikel oud grifformeerde gemeênte van staevenisse staevenisse is t durp van de bienaemen misschien wè meê dan de rest van t eiland tole zo ei je bevobbeld puup ol paerd ol musse luttie en butter voo de ofsluuting van de oôsterschelde was er an de kaoie aoltied leven in de brouwerij zo ao je de pruumebar van koos van pruume mà oak de vissers die à weggienge mee d r boôtjes nog vreoger wiere t graen en de suukerpeeën mee boôten verscheept d r is nog aoltied een supermart op de voorstraete mà vroeger gieng je vò groente nae mao van saore of vò zoute vis nae lambregt de visboer ao je vroeger de brak om te feêsten tegenwoordig ei je de stove je weet wè naest t ouwe gemeênt uus oak bin d r vee toeristen te vinden in de zeumer de meêste bin belzen en duitsers en die zitte op de campieng an t scheld de staevenisser meule is in gebouwd ter vervangieng van een standerdmeule die het jaer divoor omgewaaid was tot bleef de meule op windkracht in gebruuk het jaer dinae kwam de meule in eigendom van een rotterdams transportbedrief en wier d r een vakantie uus van gemaekt het binnenwerk bleef echter gespaerd en in kwam de meule in eigendom van de gemeênte tole in en en wiere restauraties an de meule uutgevoerd de meule wordt vaek in bedrief gesteld deu een vriewillige meulenaer staevenisse wor voo t eest enoemd as eiland in een oorkonde uut dit eiland is in overstroômd en wier herdiekt in de naem staevenisse is op ebouwd uut nisse een landtonge en staeve dit kan betrekking ao op de eigenaar vant land steavenisse is een voorstraetdurp waarbie de oôdstraete lopt van de haevene an het keeten nae de hervormde kerke de kerke is ebouwd in as vervanging van de te klein eworren vooganger uut de toren uut en een kapel mee een grafmonument voo ambachtsheer hieronymus van tuyll van serooskerken emikt deu rombout verhulst binne van de oorspronkeleke kerke over ebleven bie de haevene vant durp stit de staevenisser meule een korenmeule uut in liet hieronymus van tuyll van serooskerke buten t dorp een deu waeter omgeven slot bouwen mee dromhene tunen en bossen alleêne een deel van de gracht en een stik van de grachtmuur is nog anwezig in wiern de beweuners van staevenisse eëvacueerd omdat een deel van tole deu de duutse bezetter wor enundeerd mee de ramp van was staevenisse eên van de zwaerst etroffen durpen er verdroenk n mensen weeronger lin potappel een monument an de weg naar smerdiek herinnert an de ramp de aev n wier nae de ramp as zwakke plekke in wier mie sluting bedreigd weges verzet iertegen bin de aev ndieken ver oôgd en is in een keersluus ebouwd de aev n is nu in gebruuk as jachtaev n tummerbedrief roôzemond uut de voorstraete is voo zovarde bekend één van de ouwste femiliebedrieven van nederland de veluwe is een hrote bosachtige streek in gelderland de oppervlakte is ruum km biena net zo hroôt as de provincie utrecht de veluwe zelf is dunbevolkt d r leie wel vee plekken rondom as apeldoorn barneveld ede harderwijk in arnhem vooral an de westrand van de veluwe weune vee bevindelijk grifformeerden ok plekken as elspeet en uddel binne groôtendeels orthodox protestant ierdeu eit de veluwe in de oren van vee nederlanders de bieneam ouwerwets te wezene even as zeêland da een bitje eit het andeel van de bevindelijk grifformeerden neemt eerder toe as of de hoôgste punten binne de torenberg en de aerdmansberg bie apeldoorn meter boven nap en de posbank bie rhenen meter boven nap zou limburg nie bie nederland ebleve binne in dan zouwe dit de hoôgste punten van nederland weze bekende punten op de veluwe bin het solse gat bie garderen het jachtslot sint hubertus op de hoôge veluwe en het aerdhuus bie uddel bie uddel leit ok het uddelermeer een overbluufsel uut de leste iestied het is ontsto uut een zogenaemde pingo een iesklomp die laeter esmolte is bie kootwiek bevind z n eige een groôte zandverstuuving het kootwiekerzand de veluwe is nie aoltied zo bosachtig ewist as noe in de e eeuw wast groôtendeels een kaele vlakte t leste oerbos van nederland t beekbergerwoud wier rond ekapt de staetkundig grifformeerde partij sgp ollans staatkundig gereformeerde partij is een kleine mar relatief invloedrieke partij in nederland de partij heit sinds drie zetels in de tweêde keamer sinds twee zetels in de eêrste keamer en sinds een zetel in t europees parlement mar levert oak eel wat wetouwers reasleden en burgemeêsters de achterban bestoat vooral uut bevindelijk grifformeerden de sgp is op ericht in in middelburg en is deermee de ouwste politieke partij van nederland de huidige fractievoorzitter is kees van der staaij in vlissienge is d r in voe t eêrst een vrouwe verkoze as kandidaot hemeenteraodslid voe de sgp lilian janse stelde d r eihe kandidaot omdat d r gin aore kandidaten voor anden waere op maerte wier ze verkoze en was ze de eerste vrouwe die naemens de sgp volksvertehenwoordiher wier sinds oktober is paula schot de eêste vrouwelijke wethouder naemens de sgp naemelijk van schouwen duveland sgp fractieleiders in de tweede kamerfractie in aelde de sgp nog in vier gemeênten de meerder eid naemelijk in ouwdurp flupland melis en het zuud ollanse wijngaerden deu erindelingen waere d r in de jaeren gin gemeênten meer mie een sgp meerder eid bie de kaemerverkiezingen in behaelde de sgp in de volgende gemeênten het hoagste percentage stemmen turkije officieel in t turks trkiye cumhuriyeti rippebliek turkije is n land in west azië t hrens in t noôrn an swarte zeê in t noôrdwessen an bulharije en griek nland in t noôrdoôssen an georhië in t oôssen an armenië aâzerbeidzjan en iran in t zuudoôssen an syrië en irak in t zuden an d n middelandse zeê en in t wessen an d n egeise zeê in d n eersten weareldoorlog is d r een genocide op de armenen epleegt deu de turken hierbie kwamme meer as miljoen armenen omme deze armeênse genocide wor nog steeds ontkend deu turkije een aor conflict wao nog aoltied nie is opgelost bin de koerden ist oôs n van t land de eêste president van het huujege turkije was mustafa kemal atatrk de bevolkieng tel mensen de officiële landstaele is turks den oôdstad van turkije is ankara en de groôste stad is istanbul ut noor n van cyprus wor deu turkije sins bezet ehouwen op feberwari stortende vlucht van turkish airlines vlak voo de landing op schiphol neer nehen van de inzittenden kwammen deerbie om t leven het wilhelmus is t nederlands volkslied alleên t eerste en zesde couplet worre nog geregeld gezonge t volledige wilhelmus gaet as vògt wilhelmus van nassouwe ben ik van duitsen bloed den vaderland getrouwe blijf ik tot in den dood een prinse van oranje ben ik vrij onverveerd den koning van hispanje heb ik altijd geëerd in godes vrees te leven heb ik altijd betracht daarom ben ik verdreven om land om luid gebracht maar god zal mij regeren als een goed instrument dat ik zal wederkeren in mijnen regiment lijdt u mijn onderzaten die oprecht zijt van aard god zal u niet verlaten al zijt gij nu bezwaard die vroom begeert te leven bidt god nacht ende dag dat hij mij kracht zal geven dat ik u helpen mag lijf en goed al te samen heb ik u niet verschoond mijn broeders hoog van namen hebben t u ook vertoond graaf adolf is gebleven in friesland in den slag zijn ziel in t eeuwig leven verwacht den jongsten dag edel en hooggeboren van keizerlijken stam een vorst des rijks verkoren als een vroom christenman voor godes woord geprezen heb ik vrij onversaagd als een held zonder vrezen mijn edel bloed gewaagd mijn schild ende betrouwen zijt gij o god mijn heer op u zo wil ik bouwen verlaat mij nimmermeer dat ik doch vroom mag blijven uw dienaar t aller stond de tirannie verdrijven die mij mijn hart doorwondt van al die mij bezwaren en mijn vervolgers zijn mijn god wil doch bewaren den trouwen dienaar dijn dat zij mij niet verrassen in hunnen bozen moed hun handen niet en wassen in mijn onschuldig bloed als david moeste vluchten voor sal den tiran zo heb ik moeten zuchten als menig edelman maar god heeft hem verheven verlost uit alder nood een koninkrijk gegeven in israël zeer groot na t zuur zal ik ontvangen van god mijn heer dat zoet daarna zo doet verlangen mijn vorstelijk gemoed dat is dat ik mag sterven met eren in dat veld een eeuwig rijk verwerven als een getrouwen held niet doet mij meer erbarmen in mijnen wederspoed dan dat men ziet verarmen des konings landen goed dat u de spanjaards krenken o edel neerland zoet als ik daaraan gedenke mijn edel hart dat bloedt als een prins opgezeten met mijner heires kracht van den tiran vermeten heb ik den slag verwacht die bij maastricht begraven bevreesde mijn geweld mijn ruiters zag men draven zeer moedig door dat veld zo het den wil des heren op dien tijd had geweest had ik geern willen keren van u dit zwaar tempeest maar de heer van hierboven die alle ding regeert die men altijd moet loven en heeft het niet begeerd zeer christlijk was gedreven mijn prinselijk gemoed standvastig is gebleven mijn hart in tegenspoed den heer heb ik gebeden uit mijnes harten grond dat hij mijn zaak wil redden mijn onschuld maken kond oorlof mijn arme schapen die zijt in groten nood uw herder zal niet slapen al zijt gij nu verstrooid tot god wilt u begeven zijn heilzaam woord neemt aan als vrome christen leven t zal hier haast zijn gedaan voor god wil ik belijden en zijner groten macht dat ik tot genen tijden den koning heb veracht dan dat ik god den heere der hoogsten majesteit heb moeten obediëren in der gerechtigheid donald maclean glasgow juni inverness augustus was een schots predikant en voorman van de free presbyterian church of scotland maclean was een man van groôte statuur in dat kerrekgenoôtschap mede door z n zeer lange staet van dienst maclean is eboren in glasgow weer toentertied nog een groôte gemeente was van meer dan duuzend leden naar eigen zeggen kwam m op jarige leeftijd tot bekering en is op december bevestigd as predikant in portree op het eiland skye deze kleine gemeênte levende nea z n komst himmel op zelfs diensten deur de weke trokke meer dan ongderd mênsen vanaf juni dienende m de gemeênte in glasgow weer hie jaar voorging in de st jude s church laeter was hie betrokken bie de opleiding van nieuwe predikanten van de free presbyterian church in schotland hij was twee keer voorzitter van de synode en een antal jaeren secretaris in ging ds maclean met emeritaat maar hie bleef preke tot op jarige leeftied ds maclean bezocht regelmatig nederland hie sprak verscheie keren op de mbuma zendingsdagen maclean verdedigende as voorzitter van de synode in tegenover onger meer de pers het besluut om james mackay te schorsene as kerklid tiejens deze perioôde ontstoôt een scheuring in de kerke en splitst de associated presbyterian churches zich of een in aor komt m op vee kritiek te stoôn maclean omschrieft dit zelf as een zeer moeilijke periode hie was getrouwd mit grace macqueen die overleed in seamen krege ze vier kinders die schuldigkeit des ersten gebots kv is een werrek van wolfgang amadeus mozart wat n in op elfjaerige leeftied componeerde t libretto is geschreve deu i a weiser van mozart is alleêne t eêste deêl deêl ii is van michael haydn deêl iii van anton cajetan adlgasser van deêl ii en iii is de muziek nie bewaerd gebleve die schuldigkeit oor soms beschreve as mozart z n eêsten opera mae oor dikkels ok bie z n weinige oratoria ingedeêld d n opzet is net as bie n opera mee afwisselend aria s en recitatieven mae n echten opera is in principe waereldlijk en die schuldigkeit is geêstelijk t stik staet in de traditie van t jezutisch schoolspel wat a de leerliengen van t salzburgse gymnasium sind jaer en dag elk jaer opvoerden muziekweêtenschappers dienke da z n vaer leopold mozart wolfgang bie de compositie g olpen ei zien andschrift is in d n otograaf vromme te zieën die schuldigkeit moe in de eêste maenden van gecomponeerd weze op maert was de opvoerienge t stik is bezet mee n oôpe allegorische figuren de christen de geêst van de waereld de geêst van christus de barm artig eid en de rechtvaerig eid deze figuren praote mee mekaore over t eêste gebod je moete gin aore goden vo mien angezicht ebbe dit gebod liek zonder beteêkenis in d n tied dat iedereêne christen is mae feitelijk zò is de boodschap dienke de mènsen voraol an ulder lusten eige belang geld en zò en vereêre ze dat neffens god t werk is bedoeld om de oôrders dat bie te briengen lief ebbers en kenners bin over t algemeên nie zò te spreken over de muziek david humphreys vond da gin van de aria s karakter ao en dan de recitatieven mae wat oekig waere toch aod t werk succes en bos daenae kreeg mozart opdracht vò n nieuwen opera apollo et hyacinthus dien opera kwam in mei op de planken h c robbis landon ed het mozart compendium baarn vertaelienge van the mozart compendium londen pp koewacht of de koewacht is een durp in zeêuws vlaonderen in de gemeênte terneuzen op jannewarie ao koewacht inwoners manne en vrouwe het durp is verdeeld in een ollans en een bels deel tot an de eêste waereldoôrlog ging de bevolkieng uut het ollanse deel nae kerk in belgië de bevolkienge is ongeweun vò zeêland in meerder eid katholiek toe a de duusters de meête ofslote is een eihe kerke gebouwd smokkelen op grte schaol da word ier vroeger gedaon mao dat waoren gêên koewachtenèèrs koewacht is ut sentrum van de vlaskultuur in den zòòmer kregt et laandschap ier pragtig vlasblond aor ruim de elft van de nederlaandse vlasproduksie komt ier vaandaon in museum t vlasschuurke erleeft de geschiedenis van de vlasbewaarkieng in ut dekor van een traditionele zeeuws vlaomse zwiengelstal koewacht eit een gezellig dorpscentrum mee een ambachtelijke middenstand in het landschap in de omgeving van koewacht bin nog restant n van forten ze maken deel uit van de staats spaanse linies cultuur iestoriesje verdedigiengslienies uit de tagtigjarige oorlog tussen en ao koewacht de volgende burgemeêsters ongerstind stukje over koewacht wier geschreve deu frans van der heide noe is mien vrouwe d r fiets verslete en die van mien nog redelijk goed en dienk ik bovendien da k er nog niet an toe bin dus wou ik hraog wete of t echt niks waerd is een goeie kennis van ons is in de gezegende omstandigheden da z n vrouwe steun kriegt en ie nog naturel meetrapt mee dat paer bin me een dagje he fietse drie gewone en eên mee nooit mi de wind tegen nou ik kan julder zeie dao je echt nie t gevoel oef te kriehen da jie een wielrenner hore bin zie ree op de eco stand nie hinderlijk ard en ze ao zelf ook nie t gevoel da ze drie blokken an d r beên ao dus mannen en misschien ook wè een paer vrouwen het kan d n ênen mee en d n anderen zonder en t is vô aolebei een gezonde bezigheid wibie d n ênen wè meer moe douwe dan d n anderen afzie is nie nôdig hrôter is misschien t probleem van de snelheid die je ongemerkt kan ebbe en bie t ouwer oren gevaerlijke vurmen an kan neme of je noe op een gemakfiets riedt of alleên op bênenkracht in t verkeer zit mè di ebb ik nog een eêl nuttige anwiezing vô bie toeval ondekte me op die fietstocht mee dat eerder genoemde echtpaer ies bijzonders me waere in het vô ons êlemaele onbekende koewacht begonne ons fietse hraog in een onbekend gebied het frietkot stoeng di nest een grenspaele en in t grenscafé wist je nie wi of je je blaeze leegmaekte in nederland of in belgië mè t is een mooie plekke as startpunt om t grensgebied mee onze zuderburen te verkennen me kwaeme di in een klein plekje klein sinaai toch terecht bie de grot van onze lieve vrouwe van de fietsers vlak achter t kerkof een grot om o l v te vraehen je te beschermen op aol je fietstochten ze beschermt joeng en oud wielrenners en senioren huus en recreatieve fietsers het staet er nog nie bie mè ze is t r vast ook vô e bikers een paer beroemde belgische wielrenners ik las de naeme van philippe gilbert ebbe dienkelijks uut dankbaerheid uldere kampioenstrui geschoenke an onze lieve vrouwe in een vitrinekasje laehe ze nest de grot te proenken me ebbe d r mee z n vieren een stuitje eêl stilletjes gezete en maria angekeke de grot was gebouwd van stênen en kasseien ik ao zelf het gevoel da ze ons ook zag en even lachte mè dat weet ik nie zeker toch hienge me verder mee de gedachte da me hin gevaer mi te vrêzen aode en zonder ongelukken kwaeme me trug in koewacht zelfs hin ketting was t r afgelope zô n bezoekje an die grot kan k iedereên anraoie en t is ook nog hoekoper dan het betaelen van een verzekeringe pech onderweg vô fietsers bie de anwb aksel is een stad in zeêuws vlaonderen in de gemeênte terneuzen op jannewarie ao aksel inwòòners manne en vrouwen aksel is ektaore groot waorvan ektaore bosgebied de bevolkienge is ongeweun vò zeêland in meerder eid katholiek deze vestiengstad et tijjes de tagtigjarige oorlog flienk geleeje ook de tweede wereldoorlog et diepe spòòre agter gelaote aksel wit zich nu veilig omriengd dur polders de akselse kreek en de gròòte kreek aksel is elegen in het land van aksel terneuzen lag oorspronk luk ok in t assenederambacht lag en in wier n ut akselèrs toe wier ut bie t akselerambacht evoegd de veruziêng van t eêne ambacht n t ând re viel bie die terneuzenèrs nie in de ghoeie smaek dâttâ mae tot was deê niks ter zaeke dus vanaf die tied bestt er â un vrieviêng tuss n terneuzen en aksel d was toen â sprke van afghunst en rivaliteit tussen de twee plèkk n de stadsrechten van terneuzen wiêr n op april verleênd de inweuners van aksel worre eêrpelkappers enoemd die bijnaom daanke ze aon ut feit da ze vroeger na den aordappeloogst met der kapper schoffel naor ut veld trokke in den oop nog wa erpels aordappeulen te vinde ut beeld de eêrpelkapper erinnert daor nog aon in de twidde wereldoôrlog wier aksel bevrijd deu poolse troepen onger leiding van kolonel szydlowski een antal straetnaemen in de stad polenstraet generaal maczekstraet generaal sikorskistraet en het szydlowskiplein erinneren ier nog an op kultureel gebied is er in aksel vee te beleve in ut streekmuseum ut land van aksel is een verzaomelieng klederdragte en sieraaje te zien de begaone grond van de waotertòòre in aksel is omgetòòverd tot een ekspositieruimte meej wiesselende tentoonstellienge verrugeet voral uw verrekieker nie mee te nemen vanaf de zestig meter oge waotertòòre et u een pragtig versnoet over de wijde omgeving bij voldoende wiend draoit de akselse meule uit op zaoterdaoge het meel wor dur de akselse bakkers gebruukt om ut over eerlijke meulenbrood te bakke ook kunstlief ebbers kunne der aart op aole in aksel ut meest opvallende kunstpròòjekt in den stad is van an deij zijn beelde en ook aandere kunstobkekte en skulpture kleeje de stad prettig aon buite de bebouwde kom ligt ut ha gròòte natuurgebied smitsschorre een deel daorvan is uitgeroepe tot kunstbos met laandschapskunst van zo n twaolf kunstenaors bòòvendien bevinden zich in di bosgebied een golfbaon een zweefvliegveld en een motorkrosssierkuit naost deze kunst en kultuur staot aksel bekend om de zaoterdagse weekmart en ut leutige wienkelaonbod ok is ut aongenaom vertoeeve in één van de orekaogelegen ede en op de gezellige terrasse nog vee beet r dan an de taol ku j an da klêêderdracht mèrk n dat t land van aksel en walcher n noga vee mee mekaore te maok n aod n a je da vergeliikt zóó rond dan is t r nie vee verschil tuss n teeh n veranderd n da wan toen begonn n in t land van aksel de bekende vleugels te groej n toe boov n udder óófd en de móóje kleur n verdween n t wier sagjes an ammao zwart de r k mèns n die in t land van axel waor n komm n weun n iêw n udder eih n taol en klêêderdracht gevolg katholieke mèns n gieng n nóóit op udder boers van d n axels n dracht is noe óók nie vee méér oov r je moed a gauw naor n boerekaomer gaon om d r nog iets van te zien allêên bi biizondere geleeh nt eed n óór n de móóje ouwe spull n nog wel s uut t kammenet g aold jammer dad êêl wa van d n opschik die a t r bii óórd n via opkóópers nao t buut n land ver uusd is mao jao da s mee d n oorlog van vêêrtiêne begonn n je kón da goed moeil k krieh n t wier êêl diere en dan kost aost gêên mens t mêê maok n bij de mann n begon da eest verdween t êên tièntje boeremannen mee n burgse pet op da was d êêste step in de verkeerde richtieng de confectie sloog toen z n slag da was noga wa goedkóóper en óók vee makkel ker allêên voeld n je t êè st aost nie of a je wad an je liif ao wem da was nogal s n verschil mee n bommezii n broek n laokense rok en zóó mao t gieng wè deu de vrouwelieng n iêw n wa méér an udder dracht vast in laot n me maor êêrl k ziin kléêr n maok n de man mao vooral de vrouwe knappe boeredochters die a dan laoter óók op z n burgs gieng n dao was nie vee méér èm in mee d n oorlog van was t êêmao afgelóóp n klêêremaokers die a boeregoed konn n maok n waor n d r biinao nie mêê je kon da goe óók nie mêê krieh n in wiên kon d r nog n trekmutse opdoên gao zóó mao deu gelukk g bin d r mèns n die d r nog éêl wa van weet n wan die klééderdracht was eingel k juust zóó iets biizonders dan moet n m óók s kiik n deu wiên a da goed g drooh n wier wan dao was tenslotte n onderscheid in stand óók bii de boer n juust dao je most kunn n zien dat r tuss n gróóte boer n keuterboertjes in èrrebeij rs n êêl gróót verschil was dad óórd n óók zóó de gedachte was je moe laot n zien wiên a je ziit de verschil zat naotuurl k óók in de stof waovan de kléêr n gemaokt waor n mao toch voornaomel k in d n opschik die a t r an ieng en omda uutpotrett n fotograferen d r bii d èrrebeij rs nog nie bii was bin die ouwe footoos óók van die jongere boer n in boerinn n dad ei t voordeel da me zoodoende de mooiste dieng n nog goed kunn n zien de bêêtekampanje was d n tiid ad in sas de suukerfebriek n draojd n t gieng dus nie oov r koebêêt n maor ovv r suukerbêêt n die most n nao de fabriek in sas gebrocht óór n dao waor n toen zelf twêê fabriek n in sas da kon dus mee d n trein d n tram of de bóót vèn de sassieng n eél vee wiêr n d r gelaoj n op de staosie an de kiikuut mao dao waor n ze nog nie bêêt n steek n was a van t zwaorste en vuulste wérk dat r was je kon d r n aorege sent mee verdiên n wan t gieng nie in daggell n mao bii de roe of bii t gemet roeden è ca de vrouwelieng n deej n eev n goed mee kropp n kapp n die mèns n waor n dan modder in slik van kop toe têên in de boerejongers die de bêêt n van t land aold n zaog n óók af óór in nie te vergeet n de perr n mee vierr pèrr n soms we zesse voo de waog n mee de waojspaon n d r op wier noem n de wegt dreef óók a gauw van de taoje modder eingel k most n de boerejongers voor as ze van t land waor n êêrst de wiel n schóónmaok n mao da was gêên doen dan reej n ze nao de stasie in dien tiid kon je echt nie mêêr op de wegt komm n an de stasie stieng de bêêteploeg gerêêd om de waog ns te loss n óf direkt in de waggon óf op n gróót n óóp de bêêteploeg was n vaste klub èrrebij rs die da wérk ieder jaor deej n in dan wee nao d n boer gieng n t was zwaor wérk mee die gróóte béêteriek n mao t wier goed betaold de waog n wier vol op de weekbrugge gereej n in a t ie leeg was wee gewoog n daar op et spui onger aksel daar lagen bij nen boer de koebêêten die an voor zaad geplant waren den anderen merrent ammaal deur mekaar en snachts dan stongen de laketten te slaan dan gingen z uit ulder bed en an ze gingen kijken dan waren ze dicht en en ze waren nog nie in ulder bed dan stongen ze wêêral te slaan t was daar altijd wà de knechten die sliepen op de kluis en z ôôrden de schôôven deur de schuur vliegen maar an ze gingen kijken zagen ze niks niemer amèts ôôrden ze geld tellen êên twêê drie vier maar an ze gingen kijken dan wast er niks te zien en pas waren ze trug dan begost et wêêr en t gebeurden ôôk dikkels savens an ze de pjaerden op stal dejen dat er n wit pjaerd mee kwam gelôôpen maar an ze t wouen binnen dan was et weg de gemeêntevlahhe van aksel is in een baon om de aorde ewist lodewijk van den berg eboren te sluuskille nam de vlahhe mee de ruumte in op um z n missie mee de spaceshuttle challenger noord ierland is n deel van t vereênigd konienkriek d r weune ruum miljoen mensen in de grôoste stad is belfast in de e eeuw was noord ierland vaek onrustig deur oneênigheid tussen protestanten en katholieken oftewel de oorspronkeleke beweuners van ierland en immigranten vanuut schotland mar deer is noe wel een ende an ekomme t gebied beslaet onheveêr deêl van t eiland ierland en grenst allenig an ut land ierland de oôdstad is ok belfast t gebied ligt deels an de atlantischen oceaon en de ierse zeê evenas ierland is noord ierland aoltied een errum land ewist deerom bin d r vee mensen naer de vs emigreerd in de e eeuwe kwamme d r zelf nog hongersnoôden voo al wast we minder as in ierland zelf asia bibi is een pakistaanse chrissenvrouwe die in ter doôd is veroordeeld weges blasfemie godslastering asia bibi weunende met d r gezin in het durp ittanwali in het oôsten van t land in haelende asia waeter uut de plaeseleke put voor hur en oare vrouwen die t land rond t derp bewerkende verscheie moslima s weigerden het waeter te drinkene het zou onrein weze omdat het deu een christen was eheale daarop volgende een ruzie waarin asia zou ezeid ha dat jezus een betere profeet was dan mohammed de vrouwen vielen d r an en willende d r gezicht zwart kalke en hur op een ezel te schande deu het durp voere zover kwam t nie de plisie kwam tussenbeie en zette hur gevangen volgens asia waren d r al langer spanningen tussen hur en de aore vrouwen omdat die d r proberende te bekeren tot de islam ze zit nog steeds evange in oktober wordt bekend dat asia bibi zeer slecht wordt behandeld tiedes d r gevangenschap en oak wor mishandeld in zijn arm de lammeren is een roman van cornelius lambregtse de oôdpersoôn is t vierjarige guus fransje weststrate het boek speelt z n eihe of in een durp op zuud beveland reimerswaol weerschienlek rilland ut boek is in t ollans eschreve mar d r komt vee zeêuws in voo het boek is lôvend ontvangen ok in bevindelijk grifformeerde kringen en verscheie keren herdrukt in verscheên d n e druk cornelius lambregtse portretteert in in zijn arm de lammeren de bevindelijk grifformeerde op zuud beveland ie doet dat vanuut het gezichspunt van fransje die onbevange over geêstelijke zaken praot poete à jie nae den emel gaet neem je mien dan ok mee op jen ermen en zu je me dan goed vastouwen dà k nie vale of een andere keer poete ist er vee snièuw in den emel fransje sturft al veur zyn vierjaerige leeftied voorin het boek is om die reden de volgende tekst opgenomen in precious memory of my only son calvin john who at the age of three years and months had finished his earthly sojourn and on the day of his departure said i am going home to jesus don t cry daddy vader poete guust roept fransje kiek es oen òòp centen à k ae en k ae ok een groaten dubbel van de vrouwe van kees de visser ekregen hij rammelt het busje geld op en neer onder moeders neus allen kijken het opgewonden kereltje aan zijn wangen zijn koud en rood van de frisse buitenlucht en hij heeft een natte neus dag fransje zegt moeder terwijl ze met haar grijze neusdoek zijn neus afveegt bèzoa ei jie zòvee centen ehad en oe moeë b je noe toch wè nie vader zegt zoa groate knecht ei je t nae je zin ehad en ei je varre elòpen hij gedoogt anders geen laatkomers aan tafel maar voor deze keer ziet hij het door de vingers wantje en kees zijn ondertussen ook binnen gekomen en die zijn al even luidruchtig als fransje maar moeder zegt julder motten dakent ales mae es vertellen oor noe ièst je anden wassen en gaen eten toe meria gae jie es even mee naer achter mie fransje en was n es goed maar fransje moet eerst nog eens vertellen dat hij een grote dubbel van de vrouwe van kees de visser gekregen heeft niemand schijnt hem echter te begrijpen behalve wantje die zegt toe joan dat is gin dubbeltje dat is een kwartje en tegen de anderen ie alliènig ei een kwartje van dat wuuf ehad er spreekt jaloezie uit haar stem maar moeder korrigeert haar en zegt allee wat is dat noe kun jie gin vrouwe zaen toch moeten de anderen lachen om zijn eigengevonden naam voor een hem onbekend geldstuk ain is n departement in t oôst n van frankriek vernoemd ni de riviere ain en leit in de rehio rhône alpes de prefectuurstad is bourg en bresse òrspronkelijk waos t hebied deêl van boerhondië deur de graev n van savoy werd t in deêl van frankriek t departement waos eên van de departement n die wer n hecreëerd tiedens de franse revolutie op maert deur de uutvoerienge van de wet van december t is n saem nvoehienge van vier provincies uut de rehio bourgogne bresse bugey t prinsdom dombes en t land van gex en n deêl van de provincie franc lyonnais t land van gex werd aofescheid n van tot om vervoggens wer anesloet n te wor n bie t ouwe departement léman de beweuners sproek n vanaof de e eêuw n amparte taele t bressaons deêze taele werd tot in de e eêuw hesproek n teeg nwoôrdig od t nie meê as daegelijkse taele hebruukt zas hemeênt n in de omgevienge van lyon wer n in aofescheid n en anesloet n an t departement rhône ain bestit uut de vier arrondissement n lieste van de tien hroôste hemeênt n in t departement ain rhône alpes is n bestierlijke rehio in t zuudoôst n van frankriek mei lyon as oôdstede en hroôste stad van de rehio t is de tweêde rehio van frankriek wa betref t oppervlak nae midi pyrénées mei as oôdstede toulouse en wa betref economie en inweunertal nae le de france mei as oôdstad paries de rehio ei inweuners op n oppervlak van km rhône alpes is de achste rehio van europa rhône alpes grens an de franse rehio s provence alpes côte d azur languedoc roussillon auvergne bourgogne en franche comté de italiaonse rehio s valle d aosta en piemonte en de zwitserse kantons vaud wallis en genève rhône alpes kant arrondissement n kantons en hemeênt n en is verdeêld in de departement n ain ardèche drôme isère loire rhône savoie en haute savoie ribemont is n hemeênte in t departement aisne in de rehio picardie in frankriek in wier ier het verdrag van ribemont etekend tussen de duutse koning lodewijk de jonge en de koningen van frankriek lodewijk iii en karloman van frankriek een twidde verdrag wier ier op meie tussen de naekommeliengen van de hertog mattheus i van lothaeringen ongertekend ribemont lei op de cordinaot n n l t oppervlak omslit km in vogges t bureau van de statistiek n in frankriek aod ribemont n inweunersantal van de bevolkiengsdichteid bedroe mins n per km allier is n frans departement dat a zien naem dankt an de riviere allier t departement waos eên von de departement n die a op maert wer n hecreëerd tiedens de franse revolutie deur uutvoerienge von de wet von december uuthaend von t hroôste deêl von de provincie bourbonnais in installeerde de reherienge von vichy frankriek zich in vichy deêze tiedelijke duutsezinde reherienge stong onger leidienge von maerschalk pétain in werd vichy deur de vrieë frans n bevried allier maek deêl uut von de rehio auvergne t oor begrens deur de departement n cher nièvre saône et loire loire puy de dôme en creuse allier ei kantons en bestit uut drie arrondissement n vedder bestit allier uut hemeênt n lieste von de hroôste hemeênt n in t departement allier in allier n frans departement lihh n de voggende hemeênt n communes cérilly cesset chambérat chamblet chantelle chapeau chappes chareil cintrat charmeil charmes charroux chassenard château sur allier châtel de neuvre châtel montagne châtelperron châtelus châtillon chavenon chavroches chazemais chemilly chevagnes chezelle chézy chirat l église chouvigny cindré cognat lyonne colombier commentry contigny cosne d allier coulandon coulanges couleuvre courais coutansouze couzon créchy cressanges creuzier le neuf creuzier le vieux cusset deneuille lès chantelle deneuille les mines désertines deux chaises diou domérat dompierre sur besbre doyet droiturier durdat larequille ébreuil échassières escurolles espinasse vozelle estivareilles étroussat ferrières sur sichon fleuriel fourilles franchesse gannat gannay sur loire garnat sur engièvre gennetines gipcy givarlais gouise hauterive hérisson huriel hyds isle et bardais isserpent jaligny sur besbre jenzat paray le frésil paray sous briailles périgny pierrefitte sur loire poëzat pouzy mésangy prémilhat saint angel saint aubin le monial saint bonnet de four saint bonnet de rochefort saint bonnet tronais saint caprais saint christophe saint clément saint désiré saint didier en donjon saint didier la forêt saint éloy d allier saint ennemond saint étienne de vicq saint fargeol saint félix saint genest saint gérand de vaux saint gérand le puy saint germain de salles saint germain des fossés saint hilaire saint léger sur vouzance saint léon saint léopardin d augy saint loup saint marcel en marcillat saint marcel en murat saint martin des lais saint martinien saint menoux saint nicolas des biefs saint palais saint pierre laval saint plaisir saint pont saint pourain sur besbre saint pourain sur sioule saint priest d andelot saint priest en murat saint prix saint rémy en rollat saint sauvier saint sornin saint victor saint voir saint yorre sainte thérence saligny sur roudon sanssat saulcet saulzet sauvagny sazeret serbannes servilly seuillet sorbier souvigny sussat target taxat senat teillet argenty terjat theneuille thiel sur acolin thionne tortezais toulon sur allier treban treignat treteau trévol trézelles tronget uray ussel d allier ygrande yzeure auvergne auvèrnha of auvèrnhe in t occitaons is n rehio in t zudelijke centrum von frankriek in t centraol massief de inweuners wor n auvergnats en auvergnates henoemd de oôdstad is clermont ferrand auvergne dankt zien naem an t gallische volk de arverni wivon vercingetorix de koôning waos t n tiede von de romeinse invaosie in de middeleêwen wier auvergne in vier feodaole hebied n versnipperd deêze vier vormd n tot an de franse revolutie de zelfstandige franse provincie auvergne in werd deêze provincie in de vier departement n verdeêld die r vandaeg de dag noh zin oewè haute loire en allier òk deêl uutmaekt n von de hrond n von de historische provincies bourbonnais lyonnais en languedoc roussillon de eben haëzerkerreke is een kerkgebouw van de hersteld hervormde kerke in ouwdurp de bouw is estart in meie en t gebouw is in gebruuk genome op weunsdag juni t gebouw heit zitplekken in is deermee de groôste kerke van goereê overflakkeê de spits van de kerke is meter hoôge de bouw was nôdig omdat de durpskerke naer de pkn is egao bie de kerkscheuring van de gemeênte kwam nae een rechszeak in zonger kerke te zittene d r is tiejelijk ekerkt in verênigingsgebouw durpstienden bie de eerste zondaekse dienst in het gebouw bleek dat er te weinig zitplekken waere d r moste flienk wat stoelen bie ezet worre de kerke staot an de preekhillaen naest t al bestaonde verênigingsgebouw eben haëzer voor de bouw van de kerke is een perceel anekocht d r binne parkeerplekken rond de kerke hendrik ido ambacht is n gemeênte en n durp op t eiland iesselmonde in de previnsie zuud olland ut heit ongeveer inweuners en n landoppervlakte van km tot hietende de gemeênte hendrik ido schildmanskinderen ambacht en de oostendam de ouwste naem voor deze plekke was hendrik ido oostendam schildmanskinderen groot en klein sandelingen ambacht hendrik ido ambacht kent een groôt antal kerken opvallend binne vooral de groôte reformatorische kerken onder meer een grifformeerde gemeênte een grifformeerde gemeênte in nederland en een vrieje oud grifformeerde gemeênte de petrakèrreke petrakerk van de grifformeerde gemeênte telt zitplekken maar is te kleine voor deze groeiende gemeente eworren onderdijk jpg de onderdiek de onderdijk petrakerk hendrik ido ambacht jpg petrakèrreke van de grifformeerde gemeênten detail hendrik ido ambacht jpg kaerte uut mit hendrik ido ambacht hia wereldbol jpg rotonde bridge alblasserwaard jpg brugge over de noôrd rome is den oôdstad van itâlië een stad mit meer dan miljoen inweuners as ouwe hoofdstad van het romeinse rijk in centrum van de roams katholieke kerke is rome bijzonder riek aan bezienswaerdigheden bekende voorbeelden van bezienswaerdigheden uut de tied van t romeinse rijk zien het colosseum het forum romanum en het pantheon een voorbeeld van een bezienswaardigheid van latere doatum is de trevifontein uut de e eeuw het sint pietersplein en de deer elegen sint pietersbasiliek binne ok wereldberoemd een deel van rome stoat bekend as vaticaânstad ier zetelt de paus mee z n medewerkers vaticaanstad is een zelfstandige staat de kleinsten ter wearelt in valt dus niet onger itâliaons gezag in de ab urbe condita moestn de dichters vergilius en livius van keizer augustus vertelln oe da rome ountstoan is t moeste dudelik zyn dat rome deur de goodn esticht wos ezô schreevn ze t veroal van romulus en remus n twilienk van mars en rhea silvia die deur e wolvinne ezoogd zyn t is uutendelik romulus die in v chr rome sticht up de euvels van rome palatyn aventyn capitool quirinoal viminoal esquilyn en celio de geschiedenisse van rome begunt round voo christus toune an de latynn en itoalisch vook gienkn goan weunn up euvels palatyn en esquilyn an de riviere n tiber doarachter zyn der nog foazn ewist round v chr kwaamn der nieuwe dorptjes by up die twêe euvels en oek up e derdn n celio toune en ze oek voe n êeste kêe e meur ezet round de palatyn in de zesde êeuwe vieln d etruskn binn en ze kustn olle dorpn overneemn en ze verênigdn ze toet e stee in de de êeuwe wos er byebouwd up de vier aar euvels en kwamt er e meur round olle zevene doarachter is rome uutegroeid van e stee tout e grôotmacht die ounder de keizers olle gebied n rond de middellandse zeê veroverd adde en zelfs toet teegn schotland kwame ok de verschillige keltische stammn menoapiërs morienn in nuze streekn moestn nunder overgeevn in wundn der in rome mêer of meljoen mens n wa pas in de twintigste eêuwe weer t geval was in bin de olympische speel n in rome ewist in rome is voebal populair mee as roma en lazio roma ze spele aoletweê in t stadio olimpico en ok aoletweê in de serie a indonesië is een land in zuud oôst azië den oôdstad is jakarta op java t land telt tehenwoordig meer as miljoen mênsen op een oppervlak van km tot maekende t land ongerdeel uut van ut nederlandse koloniale riek onger de neam nederlands oôst indië de hollanders in zeeuwen kwamme d r voo t eerst in jakarta wie vervolgens d n ôodstad van t land onger d n nederlandse neam batavia nederlands nieuw guinea was een nederlands overzeês gebiedsdeêl van toe de oôdstad was hollandia tehenwoordig jayapura in de jearen vuuftig was ut binnenland nog groôtendeels onbekend op de kearte was ut een blinde vlekke het land telde in nie meer dan een half miljoen inweuners minder as per km tehenwoordig meakt ut deel uut van indonesië vee immigranten van jaova verdringen de oorspronkelijke papoeao s wat leid tot spanningen oôst timor waos t n kolonie van portuhal in tegenstellienge tot indonesië dat a n kolonie van nederland waos in de jaeren ist deu indonesië bezet oôst timor is in onafhankelijk eworre d n oôdstad is dili oôst timor bezit zo n bee ie d n helt van ut eiland timor d n oaren helt is nog wel van indonesië op december vong een zeer zwaere zeêbeving plaes in de indische oceaon bie indonesië die een tsunaomi veroorzaekende die zich in verscheie richtingen over de indische oceaon verplaesende de beving ao een kracht van op de schaol van richter mee meer as doôden as gevolg vooral in atjeh zelfs toet an afrika viele doôdeleke slachtoffers zwaer getroffen lan n waere varder sri lanka india en thailand ok nederlanders ao t nie overleefd op oktober wiern op t indonesische eiland bali ienkele bomanslaehen epleegt deze anslaehen hebeurn in de plekn kuta en jimbaran de iste twi explosies vonn n plekke om bie twi resterantjes in jimbaran en rond lokale tied von een explosie plekke in kuta bie resterant raja de plekkn lihhen oengeveer kilemeter van mekaren vandaen in totaal vieln dodelijke slachtoffers onder de dooie warn drie australiers een japanner en veertien indonesiers en de daders t antal gewon n kwam op onder de slachtoffers warn drie daders die warschijnluk warn gerekruteerd deur jemaah islamiah een orhanisasie die contact ei bie al qaida het brein achter de anslaehen was vermoedeluk noordin mohamed top de jemaah islamiah ontken n dan ze t brein warn achter de anslaehen op april vong een zeer zwaere zeêbeving plaes in de indische oceaan bie indonesië die een tsunaomi veroorzaekende die zich in verscheie richtingen over de indische oceaon verplaesende de zeebeving dee zich voor om utc op een diepte van kilometer vrijwel direct wier een tsunami waerschuwing of egeven voor de complete indische oceaon t klimaot van indonesië is tropisch mie vee rehenval zunneschien oôhe temperatuurn en luchvochtigeid t aele jaer deur t land lig precies op den evenaer de julianatop is een van de hoôgste bergen van t land net iets leager dan de carstenzpiramide armenië armeens hajastan officieel de republiek armenië armeens hajastani hanrapetut jun is een land in europa t land lig in de kaukasus t a voe een stik in europa lig en voe een stik in azië dibie is t et een zohenaemde transcontinentaole staet georhië hrens in t noôrn an rusland in t oôssen an aâzerbeidzjan in t zuujen an turkije armenië is hericht op europa is lid van de raed van europa en voel zen eihen dan ok een europees land in d n eersten weareldoorlog is d r een genocide op de armenen epleegt deu de turken ierbie kwamme meer as miljoen armenen omme deze armeênse genocide wor nog steeds ontkend deu turkije nea die oorlog behorende armenië tot bie de sovjetunie de oôdstad van armenië is jerevan vlakbie de berg ararat armenië is het eeste land ter weareld dat het christendom annam as staesreligie dit hebeurende in van de inweuners van armenië behoor toe de armeens apostolische kerreke armenië ei over t alhemeên een subtropisch klimaot mè an de elliengen en op de oôgtes van de kaukasus is t vee droôher en eêrs t er een steppeklimaot estland estisch eesti is een land in t noor oôsten van europa estland grens an rusland in letland ten noor n van estland gescheie deur de finse golf ligt finland d n oôdstad is tallinn vroeher reval enoemd estland is ietwat groôter dan nederland mar d r weune slechts miljoen mensen de teale estisch is weer verwant an t fins tot was estland ongerdeel van de sovjetunie sinds is t land lid van den europese unie estland is te verdelen in tweê geografische zones de kustregio in het noor n en westen mie veenmoerassen meren en eilan n de gemiddelde oôgte is meter boven zeêniveau het oôs n en het zuujen van het land bestaen uut een zandsteênplateau dat iets oôger gelegen is dan de rest van estland het oôgste punt van estland is de suur munamgi mie meter estland telt onheveer meren en eilan n de eilan n maeken saemen onheveer van het landoppervlak uut de voo de kust gelegen eilan n bin res n van een ouwe kust de groôste eilan n bin saaremaa km en hiiumaa km ter vergelieking zeêland is onheveer km groôt letland lets latvija letgaals latveja lijfs lem is een land in t noor oôsten van europa letland grens an rusland estland in litouwen westelijk liet de oôstzeê d n oôdstad is riga letland is ietwat groôter dan nederland mar d r weune slechts miljoen mensen de teale lets is weer verwant an t litouws ut bin allebeie baltische taelen tot was letland ongerdeel van de sovjetunie sinds is t land lid van den europese unie de oôdstad riga leit an de golf van riga in het mi n van het land de oppervlakte van letland is km en het land is dimêe anderhalf keer zoô groôt as nederland letland is over het algemeên vlak of een bitje euvelachtig letland is aerdig dicht bebost van het land eit vee meren en rivieren en landbouwgebieden op riga nae bin d r niet echt groôte steên letland telt ongeveer duuzend rivieren de langste rivier is de daugava km lang wivan km deu letland stroômt aore groôte rivieren bin de gauja de lielupe de venta en de aiviekste onheveer van het land bestit uut veen drassige gebieden en moerassen letland eit zo n vuufduuzend kleine meren het groôste meer is razna km de meêste meren bin ondiep en in de winter ienkele maen n bevroze etnische saemenstellieng van letland volkstelling de brabanonne is t belhisch volkslied de volledige brabanonne gaet as vògt de vethedrukte tekst is de tehenwoordige officiële versie o dierbaar belgië o heilig land der vaad ren onze ziel en ons hart zijn u gewijd aanvaard ons kracht en het bloed van onze ad ren wees ons doel in arbeid en in strijd bloei o land in eendracht niet te breken wees immer u zelf en ongeknecht het woord getrouw dat g onbevreesd moogt spreken voor vorst voor vrijheid en voor recht het woord getrouw dat g onbevreesd moogt spreken voor vorst voor vrijheid en voor recht voor vorst voor vrijheid en voor recht voor vorst voor vrijheid en voor recht o vaderland o edel land der belgen zo machtig steeds door moed en werkzaamheid de wereld ziet verwonderd uwe telgen aan t hoofd van kunst van handel nijverheid de vrijheidszon giet licht op uwe wegen en onbevreesd staart gij de toekomst aan gij mint uw vorst zijn liefde stroomt u tegen zijn hand geleidt u op de gloriebaan gij mint uw vorst zijn liefde stroomt u tegen zijn hand geleidt u op de gloriebaan zijn hand geleidt u op de gloriebaan zijn hand geleidt u op de gloriebaan juicht belgen juicht in brede vol akkoorden van haspengouw tot aan het vlaamse strand van noord tot zuid langs maas en scheldeboorden juicht belgen juicht door gans het vaderland een man lijk volk moet man lijk kunnen zingen terwijl het hart naar eed le fierheid streeft nooit zal men ons van onze haard verdringen zolang een belg t zij waal of vlaming leeft nooit zal men ons van onze haard verdringen zolang een belg t zij waal of vlaming leeft zolang een belg t zij waal of vlaming leeft zolang een belg t zij waal of vlaming leeft andere versie van de hand van victor ceulemans juicht belgen juicht in vreugdevolle akkoorden van haspengouw tot aan het vlaamsche strand van noord tot zuid langs maas en scheldeboorden juicht belgen juicht door gansch het vaderland een manlijk volk moet manlijk durven zingen terwijl het hart van eedle fierheid beeft nooit zal men ons een morzel gronds ontwringen zoolang één belg t zij waal of vlaming leeft bis geen morzel gronds geen enkel van de rechten waarvoor het bloed der vadren heeft gevloeid zoolang een man een vrouw een kind kan vechten zoolang een hart in belgisch harte gloeit geen slavenboei wordt ooit ons aangevijzeld geen schandig juk van vreemde dwinglandij of t wordt op t hoofd des dwingelangs verbrijzeld ons belgenland blijft eeuwig eeuwig vrij bis zingt hooger nog en laat europa t hooren hier heeft de vorst de grondwet in de hand voor god en volk den heil gen eed gezworen dat hij slechts leeft voor t dierbaar vaderland naast d eersten belg staan moedvol al de belgen vol eendrachtszin ten heldendood gereed die m één voor één en allen moet verdelgen eér iemand ooit ons land het zijne ziet bis o belgique ô mère chérie a toi nos coeurs à toi nos bras a toi notre sang ô patrie nous le jurons tous tu vivras tu vivras toujours grande et belle et ton invincible unité aura pour devise immortelle le roi la loi la liberté aura pour devise immortelle le roi la loi la liberté le roi la loi la liberté le roi la loi la liberté après des siècles des siècles d esclavage le belge sortant du tombeau a reconquis par son courage son nom ses droits et son drapeau et ta main souveraine et fière peuple désormais indompté grava sur ta vieille banière marche de ton pas énergique marche de progrès en progrès dieu qui protège la belgique souris à tes mâles succès travaillons notre labeur donne a nos champs la fécondité et la splendeur des arts couronne le roi la loi la liberté le roi la loi la liberté le roi la loi la liberté ô belgique ô mère chérie a toi nos coeurs à toi nos bras a toi notre sang ô patrie nous le jurons tous tu vivras tu vivras toujours fière et belle plus grande en ta forte unité gardant pour devise éternelle le roi la loi la liberté le roi la loi la liberté le roi la loi la liberté nach fremder knechtschaft dumpfen zeiten entstieg der belgier dem grab durch seinen mut sich zu erstreiten was banner recht ihm gab und deine hand die stolze hehre o volk das einst an ketten zog grub in den schild der alten ehre grub in den schild der alten ehre nun schreite dein festen bahnen von glck zu glck von nacht zu nacht gott der beschtzet belgiens mannen auf deine wohlfahrt hat bedacht zur arbeit auf uns winkt zum lohne in feldern reiche ernte noch im glanz der knste strahlt die krone gesetz und knig und die freiheit hoch im glanz der knste strahlt die krone gesetz und knig und die freiheit hoch gesetz und knig und die freiheit hoch bis o liebes land o belgiens erde dir unser herz dir unsere hand dir unser blut dem heimatherde wir schwren s dir o vaterland so blhe froh in voller schne zu der die freiheit dich erzog und fortan singen deine shne gesetz und knig und die freiheit hoch und fortan singen deine shne gesetz und knig und die freiheit hoch gesetz und knig und die freiheit hoch bis dun viertoren van wasschappel biegenaemd wasschappel oôg t oôge licht of zuuder ood is dun groôtste viertoren van wasschappel dizze toren vurmt saemen mee t laege licht un lichtlien nit oôostgat dun viertoren is un rieksmonument dun toren is oorsproenkelijk in ebouwd as baksteênen kerktoren van de sint willibrorduskerk in ei men ierop un licht mee un roôdkleurige bovenstik eplaetst ni ontwerp van j valk dun toren bestaet uut zes verdiepingen en ei un oôgte van meter dun viertoren staet ant begin van de oôfdstraete genaemd de zuudstraete is onbemand en op gezette tieën geopend vo t publiek t publiek ken dan dun toren beklimmen toet t dak van dun toren du roôdkleurige bovenbouw mee di in t optiek is nie toegankelijk vo t publiek t licht bestaende uut un droaiend optiek ei un sterukte van cd en is zichtbaer op zeêmijlen t lichterkarakteristiek bestaet uut un schitterlicht iedere seconden de slag bie wasschappel was een slag die plaetsvond op juli bie wasschappel tussen holland en vlaonderen zeêland wier allang betwist deur de graeven van vlaenderen en olland in wier door keizer hendrik ii de zeeuwse eilanden en t gebied dat laeter de vier ambachten zou oôre beleênd an boudewijn iv deur de investituurstrijd viel t gebied vanaf egter onder de graef van olland as leên van vlaonderen dit leidde toet verschillende schermutselingen tussen vlaenderen en olland in t verdrag van brugge van wier bepaeld da zeêland bewesten schelde geregeerd wier as condominium wibie de soevereiniteit gedeêld wier deur vlaonderen en olland gwijde van dampierre was mee z n halfbroers jan en boudewijn van avesnes verwikkeld in de vlaams henegouwse successieoorlog in juli wier willem ii van vlaanderen deu een uutspraok van lodewijk ix van frankriek en bisschop odo van tusculum de jure erkend as erfgerechtigde in vlaonderen terwijl henegouwen wier toe ewezen an jan van avesnes de ouwste zeune uut margaretha van constantinopel s eeste huwelijk willem overleed echter op meie an z n verwondingen op elôpen tiejens een steekspel te trazegnies z n jongere broer gwijde van dampierre twidde zeune van de regerende gravin margaretha van constantinopel wier deermee erfgerechtigde op de troon in vlaonderen in nam lodewijk ix van frankriek echter deel an de zevende kruustocht weervan hie pas vromme kwam in jan van avesnes begreep ongertussen dat z n moewder henegouwen niet zou ofstôaan en kwam in opstand tegen hur hie vong een bondgenoot in graaf willem ii van holland met wiens zuster aleid van holland hij trouwende voh willem ii was de ansluuting bie t uus van avesnes un mogelukhied om de eerschappij over zeêland tun westen van de onte te verkriege t kwam toet een conflict toen n vanaf koônienge van t heilige roômse riek wiegerde leenhulde te briengen an margaretha van constantinopel sins willem koônienge was bestoeng naemelijk de vreêmde situatie da ie leenman was van margaretha omda ie zeêland bewester schelde als graaf van olland in achterleen ô van eur as koônienge was ie echter leenheer van margaretha op de rieksdag in verklaerde willem margaretha van eur lenen vervallen en wees dizze toe an z n zwaeger jan van avesnes margaretha begon ierop een groôt leger van bondgenoten uut bourgondië poitou frankrijk picardië en henegouwen en huursoldaten te verzaemelen en vroeg willem di nae leenhulde af te leiën dizze wiegerde dat volgens meyerus onder de woorden zou ik opperheer van duitsland wegens goederen die aan het rijk toebehoren aan een ander trouw zweren met zulk een schande laat ik mij nimmer overdekken margaretha is mijn vazallin en zij zal het blijven ierop zou margaretha ebruuk è emaekt van een liste ertog hendrik iii van brabant zou in antwerpen een vredesconferentie è eorganiseerd wi ie willem vastield terwiel margaretha de aanval liet voorbereiën deur heur zeunen gwijde en jan van dampierre gwijde en jan van dampierre scheêpte volgens melis stoke een leger van ridders en ambachtslieden in t laeter verzwolgen waterdunen in de vohbereidiengen viele dermaete op dat de mannen van willem ii enoeg tiet oôh om zich voh te bereiën dizze wier di bie esteund onder andere deur diederik vi van kleef uuteindeluk voere de vlaemienge ni walcheren en gienge bie wasschappel an land melis stoke vertelt in z n rijmkroniek da floris de voogd broer van willem ii toet ridder eslaegen wier toen ze de vijand zaege wasschijnluk om t moreel op te vijzelen de vlaemiengen wiere opewacht deur een zeêuws ollands leger onder floris de voogd en diederik vi van kleef t eêste schip oôh vleamse en franse ridders aan boord in plaets van de ebrukeluke kruis boôgschutters die di nae dekkienge konde gee an de ridders nog voh dat de ridders hun paeren oôh ontscheêpt wiere ze an evalle ierdeur moeste de ridders te voet strijde en krege gin kans om in formatie te komme naebie oalle vlaemingen wier edoôd of evange enome gwijde en jan van dampierre waeren tweê van de gevangene gwijde liep verwondiengen op an beie bènen en hinkte de rest van z n leven terwiel jan een oôg moest misse willem ii zou in antwerpen op de oogte wizze esteld van de aanval ie kwam an bie t strijdtoneêl toen de strijd tun einde liep dan we kort durnae de graaf van guisnes gaf zich over zôdrae ie oorde dat willem ii mee z n troepen was anekomme op walcheren de gevangene moeste hun waepens inlevere en zich ontklede vohdat ze in vrijeid wiere esteld voh de edelen moest een losgeld betaeld oôre tegen betaling van een groot bedrag werden gwijde en jan vrijgelaten de slag was één van de zwaerste nederlaegen die een vlaems leger ooit oôh elé in juli wier een waepenstilstand eslote nae de doôd van willem ii op januari in west friesland evolgd deur een vrede nae uutspraek van de dit de péronne een arbitrage onder koônienge lodewijk ix van frankrijk de ollandse graaf moest nog steeds leenulde afleie an de vlaemse graaf voh zeêland bewester de onte mè der was gin spraeke mi van een condominium de eluft van de inkomsten die anvankelijk ni de vlaemse graaf gienge kwaeme nu toe an floris de voogd die as regent optrad voh floris v toen jan van avesnes overleed in leek de eêle situatie een overwinnienge voh margaretha in de vlaems henegouwse successieoorlog de schuldelast van de vlaemse overeid was echter dusdanig estege da de steden meer privileges krege in ruul voor kapitaal t lag in de bedoelienge van margaretha dat zeêland een apart graafschap onder floris de voogd zou oôre afankeluk van vlaenderen floris de voogd overleêd echter in tiedens een toernooi wi nae de ouwe situatie trugkeerde toet ergernisse van vlaenderen dit wier nog versterukt toen floris van avesnes in stadouwer van zeêland wier in leide dit toet de gevangenneming van floris v deur gwijde van dampierre tiedens vredesbesprekingen in biervliet op initiatief van ertog jan i van brabant floris wier pas vrie elaete nae leenschap te èh toe ezeid voh zeeland en de betaelienge van een schattieng uuteindeluk trok n zich niets an van de edaene toezeingen afezie van een kleine betaelienge van de schattieng ter veere is een istorische stad op t ouwe eiland walchren in de provinsjie zeêland t leit tun noordoôsten van middelburg an ut kanaol deu walchren en ant veerse meer op januoari oh ze inweuners ter veere is underdeêl van de gelieknaemige gemeênte ter veere veere begun in de e of e eêuwe ast gehucht kampvere in wier de stad deur un stormvloed etroffe onder invloeden vant adellijke eslacht van borssele uwde wolfert vi van borssele in de schotse kôningsdochter mary stuart dochter van jacobus i van schotland deurda ut in de staepelplaet van schotse wol in de olland wier kwam de plaets toet grôte bloeie t staepelcontract een verdrag tussen karel v heer van olland en de schotse keuninge leidde toet de vestigieng van un grôte schotse kôlônie in de kleine haevenstad in wère van de inweuners schots en zie bezaeten in hun lord conservator een deur de schotse keuninge benoemde bestuurder een eige notaoris ouwerlieng politieagent en rechter in dun tiet van vo de machtenscheiding konde dizze functies nog verênigd oôre de lord conservator droeg as têken van zun waerdigied een ovale zilveren plaete mee de schotse distel de koningskroon en ut motto van de orde van de distel nemo me impune lacesset di onder ieng een kleiner schildje mee een afbeêldienge van sint andreas en zun andreaskruus un dergelieke plaete oôr in veere bewaert in de tachtigjaerige oorlog wier veere spaensgeziend toet in op meie een groepe geuzen vo de poorten stoenge en de inname van veere binnen eên dag een feite was de schotten waere in een biezonder privilege vrie esteld van de accijnzen op bier en wijn en mogte van tot in un eige erberge an de wijngaardstraat goedkoôp drienke dur was oôk een schotse presbyteriaanse kêrke wi in de rite van de schotse staetskêrke wier evolgt en in t iengels wier epreêkt men andelde in schotse wol de scheêpen brochte dekpannen laeken tuunbouwprodukten en waepens trug ni schotland drie van de lords conservators t begrip lord beteêkent in dit geval nie da me mee oôge edelen te maeken eh t duid un magistraat an zun vermeldienswaerdig in sloôt veere zich mee de meêste andere walcherse steden an bie de opstand tegen t bewind van alva in de republiek nam de stad een vooranstaende posisjie in tiedens de bataafse republiek wier veere in plaets van handelsstad wi een earme vissershaven in vong de slag bie veere plaes de iengelse verovernde t stadje tiejes de walchernexpeditie de rieke eschiedenisse van veere eên van de zeventiene beschermde stads en dorpsgezichten in zeeland bliekt uut de veêle monumenten die ut kleine stadje ei di bie komme nog dieverse kleinere mônumenten weinige zu zich kunnen vostelle da veere een belangrieke havenstad is ewist en da einde e eeuw binnen de stadswallen zo n uuze eh estae tegen noe amper veere eête oorsproenkelijk kampvere ut was de plaets wi ut veer vertroek van walcheren ni noord beveland t veer voer ni ut in verdroenke durp campen laeter ni kamperland de campveerse toren erinnert mee zun naeme an dit veer de afsluutienge in van ut veerse gat ei ut veer overboôdig emaekt mè ei oôk ut einde beteêkend van veere as zeêhaven naedien ei ut veerse meer zich ontwikkeld toet un belangriek recreaotiegebied mee vee pleziervaert veere ei un strikt parkeerbeleid in ut centrum bin oale parkeerplaetsen betoald of alleên vo vergunningouwers net buuten ut stadscentrum bin dur tweê zeer groôte parkeerterreinen wi parkeren de eêle dag graetis is een waeterschap of oôgheêmraedschap is un overheidsinstantie die in un bepaelde regio in olland toet taek eit de waeteruusoudienge te regelen oôk oôr de tèrum waeterschap gebruukt om de regio an te duden waerover die instantie zeieschap eit t gebied oôr nie bepaeld deur hemeênte of provinsjiegrenzen mè deur stroômgebieden of afwaeteriengsgebieden in un bepaelde regio as un waeterschap an zeê leit oôr dit mee naeme in zuud en noôrd olland un oôgeêmraedschap enoemd per april bin dur waeterschappen in olland waeterschappen oôre toet de ouste instituties van t ollandse staetsbestel t eêrste officiële waeterschap was ut oôgeêmraedschap van rijnland da in wier inesteld deur graef willem ii van olland a eeder wêrkte durpen en buurtschappen saemen om de waeteruusoudieng te regelen de ouste saemenwêrkienge voeng plaets in utrecht omstreêks toen twintig buurtschappen saemenwêrkte voh een afdammieng van de kromme rijn onder wiek bie duursteêde in wier dizze saemenwêrkienge ut oôgeêmraedschap van dun lekdiek bovendams waeterschappen vurme letterlijk de basis van t poldermodel van oudsher eh waeterschappen de taek naemens de beweuners van een bepaeld gebied de waeteruusoudienge te regelen in polders is da in eeste instantie de zurg voh de waeterstand weliswaer eh gemaelen vriewe overoal de taek van de windmeulens overenome mè nog oaltiet bluuft ut land nie vanzeluf droôg t buten ouwen van ut waeter is van oudser un algemeên belang waerbie polderbeweuners genoôdzaekt waere saemen te wêrke uut die noôdzaekelijke saemenwerkienge bin de waeterschappen ontstaen die nimme oôk in de ollandse rechtsgeschiedenisse un biezondere plek in in zeêland is tehenwoordig slechts ien waeterschap waeterschap scheldestroômen ehypte arabisch mir officieel de araobische republiek ehypte jumhriyat mir al arabyah is n land in afrika d n oôdstad is cairo t land telt tehenwoordig ruum miljoen inweuners de meeste weune vlak in de buurte van de nijl een groôte mindereid van de ehyptenaoren beoort toe de kopten dizze worre echter we op groôte schaol gediscrimineerd ehypte is lid van de araobische liga bekendste bouwwerk van ehypte is de piramide van cheops de geschiedenisse van ehypte is al zoô oud as de menseid bekend bin de pyraomides in de e eêuw wier ehypte een kolonie van iengeland in wier t suezkanaol eopend weerdeu ehypte straotegisch kwam te liggen in wier t land zo hoed as onafankelijk bekende presidenten van t land in de e eêuw waere nasser sadat en mubarak ehypte hrenst onger meer an israël van dat land heit ehypte in in verscheie oorlogen verlore as gevolg van de revoluties in de araobische wereld wier t ok onrustig in ehypte as eerste mos de president van tunesie t veld ruume nie vee laeter evolgt deu mubarak van ehypte in feberwari de protes n opt tahrirplein in cairo wiere over de eêle weareld aedemloôs evolgt in vee lan n wiere in verkieziengen ehouwen die vee ewonnen wiere deu de moslimbroederschap zoas in ehypte echt vee democraotischer wiere de lan n nie vaek wiere ze vijandiger richting t wes n en israël en de araobische lente wor deerom ok we de araobische winter enoemd deu critici ehype bevobbeêld ao vrede esloten mee israël mae de moslimbroederschap wast deer nie mie eêns ok de meerdereid van de bevolkieng nie dus in die zin ister we spraoke van democraotie tehenwoôrdige leider van het land is generaol sissi um eit morsi ofgezet jeruzalem hebreeuws jeroesjalajim is d n oôdstad van israël de stad tellende inweuners in de stad was de ouwe oôdstad van het koninkriek israël nae de scheurieng de oôdstad van het koninkriek judea en laeter van het latijnse koninkriek jeruzalem het is ien van de mist omstreë gebieden ter weareld as een duuzenden jaeren ouwe stad is ut een baekermat van t jodendom en t christendom en worre de stad deu volgelingen van deze tweê religies en deu de islam as heilig beschouwd ondanks de anslaegen die er gereheld plaesvinde trekt de uut natuursteen op etrokken stad jaerlijks honderdduuzenden pelgrims en aore toeristen bekende bezienswaerdigheën binne de klaegmure in de rotskoepel op de tempelbêrreg sins kort is de hurva synagoge die in deu araobieren wier verwoest wee opgebouwd in wier de ouwe stad veroverd deu jordaonië niemand op de waereld die d r wat van zei totdat israël de stad terugveroverende in in wier jeruzalen de oôdstad van israël weernae vee lan n over israël ene viele de vn aoltied partijdig veroordelende israël de knesset het parlement van israël stit in jeruzalem disoek ollands dishoek is een durp an de noordzee in de zeêuwse hemeênte ter veere tussen zoetelande en vlissienge mer ongeveer inweuners mè bestadt voornadmelijk uut tiedelijke beweunde vakansjie uuzen t durp ei tradisjioneel een stêrke band mee koukêrke dishoek is net as de vijgheter as uutkiekpost voh vlissienge esticht en wier ierdeur veiliger wideur mèssen dicht bie de plek kwaeme weune de vijgheter bestaet tegenwoôrdig nie mi in de dunen bie disoek von in de eêste hagenpreek in de noordelijke nederlanden plaets t durp leit gliek an de voet van de dunen en dirom komme der vonaemelijk seumers vee toeristen en inweuners van de omriengende durpen disoek voh t strange bezoeke de otels resturants kempings en fietsewienkel bin oôk zeker afankelijk van t toerisme mee de aanlei van niêuwe parken rond t durp en bouwe van een antal ruum opezette niêuwe uuzen probeert disoek een mondaine staetus te verkriegen disoek kom van t woord diek oek dizze naeme kreeg t durpje omdat t bie een zeêdiek lag restanten van de diek bin nog steêds te zien as bie stormvloed vee zand van t strange is espoeld d n polder ollands vrouwenpolder is een durp in de zeêuwse hemeênte ter veere op januoari oa t durp inweuners d n polder leit an de noordpunt van walchren vlak bie de veerse gatdam die t eiland verbindt mee noord beveland t ei een breêd noordzeêstrange dat mede dideur seumers betrekkelijk rustig is niettemin is toerisme een vonaeme bronne van inkomsten in dit durp vlak bie d n polder leit h t natuurebied oranjezon t durp is beriekbaer via de n die van middelburg ni europoort loôpt d n polder is in vergeliekienge mee andere walchrse durpen betrekkelijk laet ontstae de kapelle ewied an maria onze lieve vrouwe an wie t durp zun naeme ontleênt wier ebouwd in de veertiende eêuwe in gebied da een eêuwe divoh inepolderd was in wier fort den haak ebouwd om de ingange van t veerse gat te dekken in verwoeste de iengelse die in dat jaer via de ollandse kust napoleons riek probeerde binnen te valle t fort wivan noe nie meer over is dan een paer lège vlaktes achter de dunenrij d n polder vurmde van tot een zelfstandige hemeênte witoe breêzand gaepienge schellach en zanddiek buuten oorde nae dien tied oorde t durp toet de hemeênte ter veere in wier in nuwenpolre buuten stroôskerke een kapelle esticht die jaer laeter toet parochie van t durp niepolre wier vereve laeter wier t durp d n polder enoemd ni maria an wie de kêrk was ewied in de tachtigjaerige oorlog tiedens t beleg van middelburg wier de kêrk ernstig beschaedigd in de jaeren dinae wier de kêrk wi ersteld mee gebruukmaeking van de resterende muurdêlen t resultaat is een typisch e eêuwse zaalkerk vuuf traveeën lang en mee een dekruuter op de nok van t dek d ouwe kêrk is groôter ewist zoas de restauratie van antoônde t de eêuwse pleisterwêrk wier toen oôk verwijderd t intrieur bevat een preekstoel doophek en een vohleêzersbanke uut dun tied van d erbouw varder bevind der een doôpbekken uut in de kêrk mee de inscriptie o jeugdig vlees en bloet denckt dat ghij sterven moet de islam is nea t chrissendom de groôste waereldgodsdienst mee ruum miljard anhangers de islam is gesticht deu mo ammed in de e êeuwe in t zuudn vansaudi arabië volgens moslims ontving de profeet en boodschapper mo ammed via den ingel gabriël instructies van god vo et geloof van adam en abraham opnief t introduceern dienen ingel gabriël is dezelfdn ingel die a kwam zeggn an maria da ze dik zat van ne zeune en emjezusmoest noemn wa al een êeste verbintenisse vormt tussn den islam en etchrissendom de belangriekste plekke van de islam is mekka in saoedi arabië sinds bin d r ok vee moslims in nederland in zeêland is minder as moslim oaltied waere d r oofsoakeluk op walchren schaepen lelke boer oa d r wè één twee of drie dan kreehe de èrrebeijers op zaetermiddeg n kaesje mee de werkmensen ieuwe n heite de boeren ieuwe de schaepen v de natte kaes t is n behoorlukke lekkernie vó mien in de zeumer ving k as t wèrrem wéér is a j t ob dad bróód oa da se s één kéér in de weeke bakte en t was weunsdag en t oa wat wèrrem wêêr heweest en j oa n nie al te koele kelder dan wier dat wè n bitje stug je kon d r dan n lekkere laehe van die kaes obdoe dan wou die booter am d r wè in ee t is n produkt dat gewild is deu de mensen die dichte bie de netuur wille leeve d r zit fee vet en eiwit in de natte kaes ór fee an de deure verkocht n kaesje is êên lieter mèllek n schaep is makkeluk t ouwen is flug tevree en a j n pit mee waeter eit ei j r vedder hin omkieken ni echt walchers is de natte kaes t resept is éêl eenvoudig je doed in de mèllek n stripje stremsel en dat roer je deu mekoare stremsel is aftreksel van de lebmaehe van koejen en ook fan de maehe van joenge heitjes moet t s hoed weeze de deuheroerde mèllek laet j n stuit stae toet te mèllek gestremd is je moe wè oppasse dat t niet tevee afkoelt dan schep je de hestremde mèllek in n kaesfatje dat op n plangkje staet wirin n stik of fuuve toet neehen kleine haetjes geboord bin t fatje zelf is fan vier eeven hróte plangkjes gemaekt en an mekoare hespiekerd dus sonder boom en zonder deksel t kaesfatje stae meestal op n stêên in n tëêle of klokje de weij loopt tan deu de haetjes en deur de harren in t klokje nae onhevêêr uuren is de weij d r uutgeloope t kaesfatje óórdt r afgenoome n schaeltje onderstebooven oover de kaes ob de plangke heleid t schaeltje mee te duumen teehen de plangke bedrukt die je mee je wies en riengkvienger teehen oudt en zó scheiluk omhedroajd zodat te kaes eihenluk onderstebooven in t schaeltje terecht komt t schaeltje órd op n heruute theedoek gezet die kruuselingks dichtgeknoopt órdt z waz de kaes zuuver inhepakt en makkeluk te draehen oa je vee natte kaes die je nie kwiet kon dan liet je ze iengkele daehen stae toet se zuur wier je kneed t goed mee peeper en zout en kneep t focht t r uut die bolle wier in n de kaesoore neeteldoekje opgange in t leng zodoende hoed in de wind en de vliehen en maeneschieters kond r nie bie me noemde die hjedroogde kaesjes kropperljes v uuifoer is t walchers schaep niet geschikt t is te lucht n beile vrouwelijk schaap óór nie net as n heite hemolke n heite mèllek je tussen de achterpóóten n engkeling doet tat ook s bie n beite t mêérendêêl daerom an de ziekant me bin nie s v langst achter mèlleke n beite ei oaltie de neihienge om te haen waeteren weet je as je an z n speenen komt n heite is nie s oakelug die ei wi n ander humeur a je an t elder uier komt bie n beite is t nog s jae as se de vrouwe of de meid goed gewend bin dan k je z behinne te mèlleken mè pas mèr op as ik dat n kêêr moch doe of n ander moch t doe za k mè zehhe dan moe je t êêst n bitje opklusse hliek az dat n lam as se hae zuuhe soms ook doe en di kon n beite teehen en n heite nie n beite ei twi kwartieren kamers en twi speenen ze heeve drie toet fier lammers n schaep kan as n n hoeje verzurhienge eit en ie óór biehevoerd sdhis wè zes a zeeven jaer óóre t schaep leevert vleis en wolle d r wier ook wè s n lam heslacht as se t ferreke nog nie wouwe slachte dat moch dan noovember óóre j oa dan koeler wêêr en anders was n ook te vroeg op duz dat was noovember slachte en zou je n tied ob de slaoher anheweeze weeze en dat was nog a diere duz dan wier de spoelinge n bitje dinner van vleis bie t bróód of s middegs bie d aerepels en dan slachtte je wè s n lam mee je buurman n lam was schóón kieloo dus dan oa je elf kieloo vleis en dan dee de buurman t d andere maend en dan pikte je di d n èlt fan z wier r wè s n lam heslacht en dat was wè lekker mè je moet t nie te langk bewaere in de standerd want tan wier t toch te sterk a j n schaep slacht moe j m vlug opeete echt óór óór t is lekker t walchers schaep ei n móóje vacht de wolle hieng vroeher ni de wolfeederoasie in tilburg en dan kreeg je van j n eihe schaepewolle prachtuhhe wolle deekens trug de bikkels waere v de joenge hasten om mee te bikkelen v n schaepekaes wier n dubbeletje hereekend dat spaerde de vrouwe op m oade toen n èrrebeijer en n meid en dan kocht z op dunderdag vier boohissen van dat geld z eit s dikkels opgaele op t nieuwelangd wier r hin kaezen h eete direnteehen op erremu wè schaepen bin moejluk in de weije t ouwen rond ulder nikke kreehe ze dan schaepebieleije en ieran wier n koppelsiok fastgemaekt zodat se nie oover dulleven konde sprienge en onder deu d ekkens kruupe heiten oade netuurluk n heitebielelje voo de schaepen wiere dikkels koejepitten aneleid erten binne een gewassoorte die vee in zeêland verbouwd wier en nog wè erten zette je mee te bóónekapper in n bóóne of ertekuute wiere drie of fier bóónen of erten beleid dat ieng natuurluk af fan t plansoen dat je wouw ebbe ook wier ier de hrond tie uut t êéne kuutje kwam in t andere ooverhekapt toen r nog gêên ruiters gebruukt wiere hienge de witte en de bruune bóónen naedat se hetrokke waere rond n stok die midden tussen musters stieng om ze van de hrond t ouwen lerom êên wiere de bóónen en de erten heruiterd soms kwam ierboovenop nog n kapje van riet de erten wiere hepikt mee n zeisje d n ertepikker en d n aek de erten wiere toet n lebbe opgerold ze wiere hekêêrd toet as se droohe waere en dan hemend naar de schuur gebracht paerebóónen wiere in n zeeuwse stuuke hezet twêê an twéé teehen mekoare in n reeke van acht of tiene op n of was t r êêl wat werk an de wiengkel erten en bóónen verleeze uitzoeken de slechte wegnemen wier deu bezinnen hedae die zó prebêêre om nog n sentje bie te verdienen t eêle bezin rond de taefel mee in t midden ob d n oop de peeteroolielampe om bie t lampelicht toch nog de kwaeje d r uut te kunne pikken zeêuws vlaoms is de noame vo de dialect n die gesprook n wordn in westelik zeêuws vlaonderen zêeuws vloandern ligt in een gebied dat onderevig is an vlaomse zêeuwse en broabante invloed most de geschiedenisse anders verloop n zyn gieng n de zêeuws vlaomse dialect n verzekers wel meegedoan en an de processen die t vlams oundergoan et want zêeuws vloandern makte dêel uut van t groafschap vloandern zowel bestierlik als socioal economisch moa t is anders verloop n de tachtigjoarign oorloge tusschnn spanje en de protestantsche rebelln wierd vor e grôot dêel uutgevochtn in t strategisch geleegn zêeuws vloandern t gebied gerakte hêlegans verwoest de dykn wierdn deuregestookn en de bevolkienge was ip de vlucht binst t twoalfjoarig bestand begostn ze met de erbedykienge in west zêeuws vloandern en t land van aksel en protestantsche boeren van de zêeuwsche eilandn wierdn angetrokkn vo t gebied te erbevolkn ook protestantsche vloamiengn woalen en hugenoten in t katholiek gebleevn land van ulst begost de erbedykienge moa achter de vrede van mnster in en gebeurde de erbevolkienge surtout vanuut t katholieke woasland ook de oger geleegn centrale en ôostelike grensdorpn blêven katholiek de dialectn ten nôordn ten westn van die grenze ein an den êne kant oude zuudwestelike eignschappn rype kupe booëm steeën woadeure da z ip t west vlams trekkn an den andere kant is t er ook zêeuwsche benvloedienge noe vo nu en zeumer vo zomer west zêeuws vloandern en t land van aksel zyn dus een dêel van t grôot west vlams zêeuws complex t valt ook ip dat de katholieke mindereid in t gebied soms eigen klankn bewoard eit tegenover de protestantsche mêerdereid keuningk kath koning prot vleeës kath vleis prot de dialectn ten ôostn ten zuudn van de grenze dus t land van ulst en een dêel grensplekkn sluutn an by een ôostelik vlams gebied surtout van t woasland echte zêeuwse elementn zyn d r nie vele in da gebied ein de dialectn met een dêel ôost vlamsche vernieuwiengn meegedoan in de ôostelike grensdorpn klappn ze woaslands typisch is de uutsproake buuëm vo boom in t land van ulst zeggn ze t oudere boeëm ook de centrale grensdorpn westdorpe zuuddorpe overslag zyn goed in t ôost vlams gentegreerd een poar typisch westelik ôost vlamsche vernieuwiengn zyn de i in vis en de u in put die lik in t meetjesland wordn uutgesprookn met een naslag eede philippine en sas van gent zyn aparte gevalln in eede wordt er oungeveer maldegems geklapt zistere vo zuster baa vo balle peu vo pyle philippine sprikt een gesoleerd visschersdialect met dudelik minder ôost vlamsche kenmerkn of d andere grensplekkn ook sas van gent is een taeleilandje typisch zijn bv stuk vuur en duur lik in t algemêen nederlands woa dat t in t vlaoms en zêeuws stik vier en diere is brugge ok wè bruhhe is d oofdstad en de groôste stad van de vlaomse provinsie west vlaonderen en van t arroundissement brugge t ligt in t nôordwestn van belgië de burg is t pling woa dat de geschiedenisse van brugge begost is en woa dat den eestn burcht stound van de graven van vlaonderen ols verdedigienge van de vlaomsche kust teegn de vikings round dien burcht groeide brugge in de loatere eeuwn uut tout e weireldstad de riviere de reie die in dien tyd deur brugge strôomde is nu hêlegans gekanaliseerd de stad eêt de vorme van n ei en is entwat van een hectare grôot dêelgemêenten zien kôolkerke sint andries sinte machiels assebroeke sinte kruus dizzêle zêebrugge en lissewege der weunn mêer as man in brugge voebalclubs van brugge binne club brugge en cercle brugge de twidde weareldoôrlog was een zeer groôtschaelige oorlog de meêst bloedigsten die ooit op de aerdbol is evoerd vechtende partijen waere an de ene kant duutsland japan itâlië ongarije roemenië bulgarije finland en mantsjoekwo in an de oare kant onger meer frankriek iengeland de vereênigde staeten china en de sovjetunie naer schattingen kwamme meljoen mênsen ierbie om t leven voorà in oôst europa is vreêd arde evochte deer viel van aolle militaire slachtoffers deur vee historici wor de twidde weareldoôrlog deels verklaerd deur de vernederende vredesvoorwaerden an duutsland nae eerste weareldoôrlog deu de opkomst van dictaotor adolf hitler in duutsland kwamme de duutsers steeds meer tegenover de iengelse in de franse te stoô de oôrlog startende op september mee de duutse inval in poôl n nederland rocht in mei bie de oorlog betrokke uze koneginne willemina ield n striedlustige reê waerin ze zei dat uze troepen dapper stand ieuw en da m n achter de waeterlinie veilig waere dat bleek een stuitje laeter wel vreêd optimistisch te wezen zelf verdween ze een paer daegen laeter naer iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger alleên zeêland vocht nog deur tot meie an de draedomroep ao m n nie vee meer aol t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd de radiowienkels deeje goeie zaeken je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene dat was een teken dat er w een radio mit meêstal de kortegolf was an eschaft om nae radio oranje uut engeland te kunne luustere omdat de taelekennis nog nie groôt was konne de meêste van ons gin iengels verstae daerom wier d er ok vee nae den belg eluusterd die ok vanuut engeland uutzond vanof naejaer gieng et er langzaemerand minder goed uutzie vor onze bezetters de slag om engeland wier d de duutsers verlore de blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe mit een tegenreactie iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z n è en nae acht ure s aevens mocht je eêlemaele nie m buute komme ok de distributie wier erger op t platteland viel t nog wè mee wat t eten angaet het binnenlandse nieuws wier d r ok nie beter op regelmaetig stong d r een bekanntmachung van de wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage de joden wiere of evoerd naer amsterdam en laeter nae westerbork en uuteindelijk nae duutsland die leste bestemmiengen wiste m n pas nae den oôrlog de duutsers krege t moelijker in rusland gieng het bie stalingrad mis het duitse e leger onder von paulus gaf z n eige op feberwari over in t zelfde jaor op meie gaeve de restanten van t afrika kurps d r eige over de anvoerder rommel zat toen al wied en zied in duitsland ze begonne m al mà meer te kniepen voor een invasie en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweefvliegtuugen zouwe kunne lande rommel begon toen ier de zaek op poôten te zetten iedereên die nog nie as dwangerrebeier nae duitsland was of evoerd of nie gedwonge in de arbeidsdienst zat most boamen gae kappe de stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen ze krege de naem rommelasperges rommel wier beschouwd as eên van de beste duutse veldmaarschalken laeter wier n beschuldigd dat ie in t complot zat om hitler op juli te vermoôren en wier n edwonge om op oktober zelfmoord te plegen verscheie eilanden in de delta wiere daorom onder waeter ezet binnen een paer daegen most biena iedereên weg weze vanwege de inundatie voora rond walchren wier zwaer evochten de oorlog durende toe september toe gaf japan zich over naedat de amerikaonen twee atoombommen op t land egooid ha vanof was ok japan betrokke ereakt bie de twidde weareldoôrlog deu de anval op pearl harbor duutsland ha z n eige al een paer maenden eerder over egeve ut meêst verschrikkelukke van dizze oorlog was de holocaust weerbie zowat meljoen joôden ommebrocht binne de twidde weareldoôrlog zurgende wel voo een tweêdeling in europa weerna de zogenaemde kouwe oorlog ontstong europa herstellende z n eige wel verbaezend snel van de verschrikkingen van de oorlog nae de oorlog kwam d r een enorme economische groei die voor vee welvaert zurgende het antal slachtoffers is onevenredig verdeeld over de verscheie lan n dit is vooral t geval bie burherslachtoffers een minder fraoi kapittel uut de zeêuwse geschiedenis is de slaeven andel waer a ons voorgeslacht vreêdvee geld mee verdiende d r waere oôk een êle klus zeêuwse planters die a voraol in west indië onderden slaeven in dienst aodde die slaeven kwaeme van verscheiene afrikaanse stammen en konde mekaore mae moeilijk verstae ze gebruukte daerom woorden van de blanken op de plantage om mee mekaore te praoten die woorden wiere op zò n bitje op z n afrikaans uutgesproke en zinnen wiere eêl primitief opgebouwd zukke taelen ête creooltaelen papiamento en sranan tongo surinaoms bin dae voorbeelden van d r waere oôk wat creooltaelen die uut t zeêuws voortgekomme bin de taele van wat a noe de virgin islands bin en drie taeltjes in t stroômgebied van de rivieren berbice van nae de barbiesjes gae essequibo en demerary in guyana è een zeêuwsen basis tweê daevan skepi en berbice ore nog aoltied gebruukt a bin ze op sturve nae doôd zò n bitje rond wiere d r een berg slaeven op de virgin islands gekerstend deur hernhutters uut duutsland die hernhutters leerde de creooltaele en vertaelden d r biebelteksten in de slaeven zelf gebruukten de taele op den duur oôk om in te schrieven een jaer of tiene gelee is de leste spreker van dat soortje neger zeêuws overleë ieronder een stikgaeve oprechte brief uut van de slaevin lena eigendom van johannes klaas an hernhutter zusters in duutsland de groetnis an alle de zusters mie è was een erm verloren mensch noe mie è kom vin die eiland zijn bloed die bloed è kom wasch mie art mie è was zo lang tied vor oor de eere zijn woord mar mie nie è vraag na die mar toen mie è kom voel de eiland zien kracht na mie art da mie è kriesch na em vor pardon pardon en zo mie vin die genade è kom over mie mie noe nie kan dank de eiland genoeg vor daer zien bloed è was mie art mie gelof vast na die eiland em è ang an die out vor mie erm zondaer lena van johannes klaas psalmen is een biebelboek uut t ouwe testamant ieronger wor psalm in t zeêuws weer egeve oe goed is god voe de oprechten oe goed voe die die zuver bin van arte m n voeten waere bienae uut eslierd t schilden niks of k was gevalle want gròòtspraeke van zondaers maekten mien in m n arte jeloers ik zag oe ze verkoevereerden voe ulder binne d r gin belemmeriengen ze blienke van gezond eid rechte binne ze van lief en leeën de moelast die oons overkomt slaet nie boven ulder òòd saemen t gemartel van gewone meinsen gaet an ulder ziele verbie mot je zieë oe ze d r eigen optuge mie verwaend eid of t n stel kraelen is mie macht asof ze in t nieuwe gestoke bin d r oogen glienstere boven d r vette kaeken d r geest wordt an edreve deur opschepperieë kwaed wille ze bedrieve en d r eigen verheffe boven n aâr mie d r gròòte laere die j overaol oort wat ze voe kwaed vertelle gelòòft iedereen d r vuulpraot gaet tot boven kerken en torens d r kwaeie toenge raest over d aerde zòdat oons volk d r voorbeeld volgt en meent dat r niks valt te verleggen op aol t gene dat ze gròòs ten beste geve ok nog nie as ze treiterend vraege nou wat weet god dan eigelik wè den alder oogsten laet z n eigen nie gelege ligge an aerdse diengen daer eit n glad gin weet van zò kun je de doerakken geregeld oore en reken mae dat t ze nog goedgaet ok de schoften maeke winste op winste den oôsdiek is een gehucht bie t sta ie goeree op goereê overflakkeê d r weune zowat mênsen t leit mooi elege tegen de duunen an kerkelek heit t altied bie goeree ehoord al viel onger de ouwe gemeênte ouwdurp t bestoot mar uut twee straeten de hondswegt en de oôsdieksewegt tegenwoordig leit d r achter een groot waeterwinstation van evides het pompstation ouddorp een bekende boerderieje is boerderieje zeêzicht uut de zeventiende eêuwe dit is een rieksmonument tot nae de oorlog was d r een legere schole in den oôsdiek die zat bie t kruusie van de hondswegt mit de oôsdieksewegt laeter is d r een motel in ekomme tegenwoordig ist geweun een weunhuus vroeger was den oôsdiek stik ermoejeg tegenwoordig wor t aok wel de goudkust enoemd en dat zeij wel genoeg om goed te begruup n oe a t land van aksel ollans land van axel sóó n apart oekje van zeêland g óór n is moe me n êêl n tied t ruggaone wa noe zeêuws vlaonderen êêt waor n ammoal eilandjes waor iêr in dao wa mèns n weund n aksel saomslag in terneuz n bestieng n a wè mao t órd n eingel k nog nèrges bii wan me zaot n net in d n b roerdst n tiid van d n jaorig n oorlog in was prins willem van oranje vermoord in t jaor daorop ao de bekwaome spaonse landvoogd parmao antwèrp n veroverd toen wier d n toestand voo zeêland êêl kretiek eêl t land lag nao die kant oop n in blóót dao was n soort bolwerk nóód g om ons land nao t zuuj n toe te beschèrm n dan konn n de zeeuwse geuzen óók de schelde afsluut n eên van de weinige plekjes die a m n aod n was de moffenschans bi terneuzen toen èn j n plan gemaokt om vanuut vlissieng n n troep soldaot n te stiêr n nao terneuzen wao piron in die moffenschans lag om zóó te prombeer n onverwachts axel te pakk n te kriih n eêl de leidieng ao prins maurits die toen net jaor was nou in d n nacht van op juli is da gelukt in de lange straote gieng t d r nog eev n boov nschèrms op mao da was zóó gebeurd aksel bleef as vast steunpunt an onze kant in aksel wiêr n d r êêle straot n opgeruumd om nieuwe bolwerk n an te legg n in boo v n dien wiêr n d r êêl wa polders onder waoter gezet voo de veiligheid zoodoende was t r vee ruumte mee de troep n van maurits waor n d r vee mèns n van walcher n meegekomm n in die bleev n noe iêr weiui n t was n ander soort mèns n dan m n iêr gewend waor n nèst g waor n ze maor óók n bitje stug in calvinist n dus noga zwaor op d and ze praott n naotuurl k óók anders in aod n andere maniêr n mao vooral udder klêéderdracht was anders in da vriêr noe d n aksels n boer ndracht in aksel zelf kreeh n me d n axels n burgerdracht mee n lange mutse d n band mee walcher n bleef vooral zóó stérk omda t land van aksel kerkel k bie de classis walcheren kwam nao de vrede van munster wier d n toestand weer n bitje normaol dao zaot n iêr in dao noga wad aok n in óóg n moeilijkheden alle stikk n land die amme d r in bii gekreeh n aod n zouw n vanuut d n aog besturd óór n deu de staten generaal dus de generaliteitslanden da wier dus bii ons staats vlaanderen daar was ok een staats braebant en een staats limburg nêê zeij n die koppige zeeuwen wudder èn t land van axel veroverd in wudder èn t dao voo t zehh n affijn daor èn d n aog in middelburg zóó n paor onderd jaor ruzie oov r gemaokt mao t daogel ks bestuur bleef wè bii de gecommitteerde raden van zeeland zóóiets as de gedeputeerde staten noe in middelburg op kaort n uut dien tiid óór t land van aksel óók committimus van zeeland genoemd op zóó n eenvoudige maniere wier t land van aksel t eingel ke zeêuws vlaonderen een opperman dreagt de stenen an voo een messelêr of een straetmaeker opperman weeze was vroeher n slaovenleeven a je bie n messelêr wérkte die è n k rwei an enoome ao dan was t nóóit henoeg dan riep n aoltied mè van de stelluhhe stêênen speecie t behon a van s ochens wan a n messelêr om zeeven uuren hieng behunne dan was j as opperman zeeker a n aollef uure beezug wan de messelêr most zóó kunnen behunne di moste dan n pér kuupen speecie klêr stae en di moste voldonde stêênen op de stelluhhe lihhe en è je noe weet da je t waeter soms mie n êêmer tien of twintug meeter vadder uut n dulv of pit most aele en a je die speecie drie kêêr om most zette voor è t nhoed was dan k je behriepe a je hin kouwe mi ao a de messelêr hieng behunne je most mie dróh en zunnug weer de stêênen ok nat ouwe niet te vee en nie te wienug anders kreeh je n standje zó lank a j op de behaene hrond was hieng t nog wè dan k je de kuupen vuile mie n kruuwaegen mè z hauw è j n meeter boven de hrond was dan most je de speecie a hae draehe mie de speecieschuute en de stêênen op n plankje j ao aoltied z n vêêrtug toet vuuftug kilo op je schoere ajan n hróóte schuure beezug was was t voe it opperman n bêêstug werk je most overal hlieke weeze je was s aevens dóódop en je most dikkuls nog n uure fietse voe a je tuus was je hieng s aevens aoltied vroehni bedde wan t was d n aore ochend wee vroeh dag toch waere me gelokkug en tevree wan m ao t beeter as n errebeier op t land óóns ao n riesdaelder op n dag en me werkten vuuf en aolven dag in de weeke dus ao me deriten hullen vuufenzeeventug n errebeier ao toen twelluf hullen in de weeke ie mikten langeren daehen en ie most zitterdagsaevens werke de zondag was n feestdag me hienge ni de kerke me zatte d r ok wè s te slaepe mè da s van hin wonder a je zo vee werke mot m ao dan wè s n koekje bie de koffie of thee en a t leie kon êên of twie siehaoren sommugte ieuwe nog wè s n endje over voe s maendags mè a ze je dl mie zagge dan zeie z ahauw tis gin zondag mi oor oe a t r vroeher in t gezin van n werkman toegoeng ku j je noe ahauw nie mi indenken oe bezweet a j ok tuus kwam verschóóne was t r nie bie dat dee je allêêne s zitterdags j ao trowuens mè één stel klêêren dus vee te verschóónen ao je nie en n doesj ao nh gin mens aje ziek wier of n onhelok kreeg dan was j r hlad an di is wat hebrek elee wan sociaole wetten waere d r nog nie dan most je ni de diakunnie of ni d n hróóten èrmen en dat wier dikkels as n schande ezieë a j t werk van toen mie noe vergeliekt dan is t n verschil as van dag en nacht oóns ao hin kratte bier op t werk mè n flesse waeter om miet t schof je bród mie op t eeten s mirrugs ao me koffie di most d n opperman ok voe zurrehe mè of ewassse wiere de kommetjes nóóit z nauwe wier t vroeher nie enoome teehenwoorug is t r op ieder werk n wc mè vroeher most je mè n bosje opzoeke a t nóódug was mie koud en nat weer waer m ok nie best in espanne me kwaeme dikkuls deurnat tuus de oôsterschelde is een groôte zeêerrem tussen noôrd en zuud beveland an de zuudkant en schouwen en tole an de noôrdkante vroeher was t uutende van de rivier de schelde sinds kan de oosterschelde nae ut gereêd kommene van de kering volledig ofesloten worre in de loap der eeuwen is de oôsterschelde steeds breejer eworre uut de zuudkant van schouwen is een ele hap enome noord beveland is in de e eeuwe geheel in de golven verdwene en laeter weer in epolderd de oôsterschelde kent een antal zeer diepe plekken tot over de vuuftig meter diepe voo zeêland is de oôsterschelde tehenwoordig van belang voor de scheepvaart en ut toerisem d r komme vee duukers opof de oôsterscheldekering is een bekend symbool van zeêland eworren iese eit z n oesterteelt an t waeter te dankene het markiezaotsmeer is een ofgedamt stik oôsterschelde da a in int kaoder van de deltawêrreken deur de anleg van de markiezaotskaoi is onsto saoedi araobië is een land in azië en is de baokermat van de islam t bestit grotendeels uut woestijn de oodstad is riyad aore bekende stee n bin mekka en medina deu de olie is t land rieke eworren mae mee de mensenrechten is t nog aoltie nie best vròuwen magge d r nie eens auto rieje as je j n eige tot t chrissendom bekeerd ka j zelfs de doôdstraf kriege sins het begin van de e eeuwe is de bevolkieng meer as vertwintigvoudigd van miljoen inwoners tot onheveêr miljoen in d n oppervlakte is km saoedi araobië is lid van de araobische liga de oôsterscheldekering is een beweegbaere kering in de mond van de oôsterschelde tussen schouwen duveland en noôrd beveland over de kering lopt een kilometer lange wegverbinding die deel uut mikt van de n onderweg oor de kerienge onderbroke deu tweê opg oôgde zandplaeten de werkeilanden t zudelijke werkeiland neeltie jans is vreêd bekend g ore as attractiepark op de noordelijk gelegende roggenplaete is buten de wegt en n aeve niks te vinden oorspronkeluk was t de bedoewling de oôsterschelde of te dammene hier waeren ze end jaeren al mee begonne de protest n weire steeds luujer en in wier dat werk stille eleid al vuuf van de nehen kilometer was toe gereed mar toe is beslote om de resterende vier kilometer dat waere juust de stoômgaeten te voorzie van schuuven in wier t werk hervat de sturmvloedkering wier op oktober eopend deu koningin beatrix die deerbie de bekende woorden de stormvloedkering is gesloten de deltawerken zijn voltooid zeeland is veilig sprak de weg wier pas eopend op november deu tehenvallers is t werk een stik dierder dan eerder begroôt eworren de procedure is dat bie waeterstan n boven de drie meter nap de kering wor gesloten een bèstee nederlands bedstede is een in de wandbetimmering op enomen slaepplaese in de vurm van een kaste en of eslote mit deurties of een gerdien bèsteën wiere tot in de e eêuwe vee ebruukt vooral in boerderiejen meestal was t r an weerskante van de spinne êên in d n êênen sliejpe de ouwers in d n aoren de kinders errebeiersmènsen hadde meestal mar êên vertrek om in te wennen en in te slaepen bie de burgermènsen had je in de kaemer aok wel bèsteen mar aok in de weunkeuken as ze n flienk huus hadde nog n binnekaemer wat ze an de overkante n alkoof noeme bie de boeren op n gróóte stee had je veul mêêr bèsteen dichte op zolder in soms in t opkaemertje dat wat haog lei omdat de kelder daeronder was overdag gienge de bèsteedeurtjes dicht s nachts oope mar dan hienge d r weer gerdienen voor mêêst groewne in an d n balk n wit rebatje mit n móói gehackt kantje je most wel n gróóte stap neeme om d r in te stappen in d r was nogal s n balkje de bèsteesponse om op te gaen staen achter dat balkje zat de bèsteeplanke die gieng d r mit de schóónmaek uut dan wiere de metrassen d r uutgehaeld om te luchten net as t bed de bedden gienge hêêl d n dag nae buuten de planken wiere geschuurd de bèstee gewit de rebat gewasse in dan kon je d r s aevens weer schoon in soms sliejpe d r mensen op n stróózak n gróóte zak mit stróó gevuld laeter kreeg je stróómetrassen t bed zelf was gevuld mit pluumen zoo n pluumebed was wel diere zwaer om te roeren in op te schodden de tieke most aok n apparte behandelieng ondergaen want die wier mit was zoo gemaekt dat de pluumen d r niet deur konne of liejver dat de scherpe punten van de pluumen de slaepers niet prikten toen de kepokbedden kwamme raekten de pluumebedden uut de mode in bed lag d r voor je n hóód êêrst n hóódpeule peluw over de hêêle breedte van t bed in daerop de kossens om de hóódpeule in om de kossens zat éérst n onderslaop in daerover weer n geweun kossenslaop onger je hóódkossen lag dichte n kopbosje rond zakje met stro op de metrasse lag êêrst n ongerspreie op goeree n sprêê genoemd al nae gelang n molton n gehaekten of n gebreiden diejn lesten wier meestal deur ouwe vrouwen gebreid die toch niks mêêr te doewen hadde op de onderspreie t onderlaeken dan t laeken soms mit t tussenzetsel n molton deeken in n wollen in de zeumer n wollen in n gestikten in de winter die gestikte deekens wazze soms hêêl móói gemaekt van lapjeswèrk in dan mit de hand op voorgeteekende lijnen deur in deur mit riegsteeken dwors deur de laege watte heen an mekaore gemaekt an de achterkante netuurluk n effe voering róód of groewn in de bèstee had je nog as t r kleine kinders wazze n kribbe an t voetènde dan hoefde de moeder d r niet uut as d n kleinen schreeuwde as t r niet te gauw n tweeden kwam sliejp zoo n kind d r wel in tot t r uutgegroeid was an t hóódênde was an de boovenkante t bèsteeboord daerop stond de pot n petrooljelampje of n kaerse in soms n busje mit dropjes s nachs stong de pot op de grond in n lichtje op de taefel omdat n ooljelampe kon stoome gebruukte ze aok wel s n drievertje dat was n glaesje half vol waeter mit oolje d r op in de oolje dreef n blikje of kartonnetje mit n pitje d r op dan stong je teminste niet in t pikkedonker as je d r uut most de vierde iengels nederlandse oôrlog was een oôrlog tussen iengeland en nederland vanwege de nederlandse steun an de amerikaanse opstand de amerikaanders een beetje vóór dien tiid t al moe geworre waere om onder de veugdië van de iengelsen te staen en zich daervan losrokten zoodat r n zwaeren orelog op volgde want dat het moederland d w z de iengelsen de r dochter niet wilde loslaete wellington stong an t hood van de amerikaanders in de lengelsen maekten de condiessie dat niemend tussen beije zou komme om den eënen of den oaren te helpen dat gong an maar die hollanders binne altied grte liefhebbers van de dubbeltjes in wat deëze noe ze verkochte kruut in lod in geweeren an de noord amerikaanders in maekte daerdeur de iengelsen zo erg dat die oak ons den relog verklaerden in daer hà je de poppen an t dansen de schout bi nacht zoutman hieuw nog wel zwat de eëre op van de ruyter in de trompen mar bi slot van rekening had t ons veul geld gekost in tegenstelling tot de eerste drie iengels nederlandse oorlogen was dit een aor soort oorlog de eerste drieje draoiende om de hegonomie op de zeê de lesten droog meer het karakter van een iengelse strafexpedisie vanwege de nederlandse steun an de opstandelingen in noord amerika de oorlog durende van toet an de patriotten gavve de stadhouwer de schuld iervan de prins wier geminnacht in verdronge zodat n in de wiik nam nae z n buuteplaesse in gelderland want hi was niet opgewasse tegen zooveul haet in geharewar mar ze n vrouwe wullemientje van pruussen de stadhouweresse docht er oâres over ze schreef daedelik n brief an der broer de keuning van pruussen of die ze geen voldoening zou wille bezurge voor zoo n mishandelienge in dat prusense bloed kwam boven hi stierde daedelik n man om de patriotten te regt te zetten t was gauw opgeruumd in de prins weer in den haag in de patriotten giengen op den draf nae belgië in frankriek bie d er broers trost zoeke t volk begon vooreest in de steeën mit oranjevlaggen rond te loapen in de huzen van patriotten te plunderen in dat gong nae de durpen over o a oak in oud beijerlend daerse vreëselik huusgehouwe haauwe laeter oak naer overflakkee an d eeste beurte lei simon post n vreëdsaem koapman in winkelier te dirksland in dan den dominé brinkman allebeije bekend as vule keezen misschien zei meëster hadde die mannen der eige wel s te veul uutgelaete ten naedeele van de prins mar dat zouwe ze noe dan oak dier betaele althans in den naevend begon t gejoel van t gespuus t heële huus van post wier uutgeplunderd in al de wienkelwaeren op straete gegoid de bedden opegesneë in bi den domenè van t zelfde de vrouwe van post mit dat kindje van n half jaer oud en oak dominé brinkman waere deur goeie vrinden s nachs geburge in mit den dag over herken nae zeêland gebrogt in simon post is nooit meër in flakkeë komme weunne mar heit te haerlem n zaedhandel begonne stad an t haeriengvliet of kortweg stad is een durpje in de gemeênte goeree overflakkee gelege an t haeriengvliet d r weune ongeveer mensen in t durp binne een hervormde kerreke een griffermeerde kerke en een griffermeerde gemeente varder een jachthaevene in een voebalverenigieng tot was stad n eige gemeênte mae noôit gin stad daenae hoorden t tot bie menheerse in ging de leste wienkel op stad dicht tot an de jaeren hao het durp een redelijke middenstand daarnae is het harde teruggeloape in de jaeren hao je aerdig wat wienkels op het durp bovun an de voorstraete had je op t oekkie van nierop die verkocht gaeren in band an de eêne kante in de wienkel in an de are kante raakwaar de pruumtebak in de segarun waare erug in trek lienks hao je piet sniejer die verkocht krujenierswaar de losse stroope was erug in trek je most dan wel zaalf un pot mee brienge naest piet sniejer had je bakkur silvis die had niet alleen broad in zo mar die verkocht aak ijs in zaalf gemaekte petat daernaest zat schildur dorsman mit zun wienkel daer weer neffen had hans de melkboer zun wienkel die kwam aak nog langs de deure mit van allus in nog wat daernaest ao slaeger van der piel z n wienkel die verkocht aolles vant vaareke in van de koeje verderop zat hendrikse mie potten in pannen in daer was vaek n smitse bie in dan ao je an die kante aak nog de bakkerieje teun niep die ao elleke weeke wel t een of aore koekkie in de anbieding an de overkante zat piet de kapper de klompemaekur heit nog un tiedje zun zaak gehad int gemeentehuus daer weer neffen had de scheerbaas zun wienkel naest de scheerwiekel had bakker braber zun wiekel verdurop had je dan nog krien van der meide de schoenmaekur koninginnedag was vroegur een groot feest op hut durp iedereen dee mee mit de spelletjes t durp was versierd zelfs mit un erepoorte bie de meule in boven an de voorstraete in de stadse meziekvereniging blies ulder neutje mee de kinderspeulen waare sogguns op de voetbalweije in de baagerdreef smiddags was ter un algorische optocht over het durp savens ware dur allerlei spelletjes in de voorstraete dur was aak nog un aubade op de voorstraete de burgemeester stoend dan niet op het bordes mar op het balkon wat vroegur an het gemeentehuus zat vroegur was hut haeringvliet nog ope waeter dus had je nog eb in vloed je had toen aak nog strienge winters soms vroor t dat t kraokte zoas in dur kwam dan un lage ies op t haeringvliet in as hut dan dik genog was kon je loôpend nae tiengemete dat was meestal un vezetje op de zoendagmiddag t was soms harstikke druk op t ies d r lagge tonnen in t waeter van die rooje in groene om de schepen in goeje baenen le leijen as t d r ies lag gieng j vaek naer die tonnen toe om daer je naem op te schrieven das leuk voor hut naegeslacht wat wielle niet wiste was dat die tonnen om de zoveul tiet uit hut waetur gehael wierre om te worden opgeknapt ze wiere dan aak weer gevaarfd dus as je enkele jaerun laetur weer gieng kiekke kon je die naemen niet meer vinde dur is nog un jaer geweest dat hut zo hard gevroore had dat je aan mit de auto ovur hut waetur naer tiengemeete kon rieje dur binne nog wel maasun die daer foto s van ha dienk ik op tiengemete gieng je dan roend kiekke hut was tur altiet rustug dur waare brommers geen auto s of zo ik dienk dat hut nog steeds de moeite waerd is om daer us te gaen kieke ik ha begrepe dat hut bootje dur nog enkele weekun naer toe vaert dus ik zou zaage griep die kans mit twee handun an noe hut nog ken in wier de vvs op ericht in in dat eerst seizoen wiere we al kampioen van flakkee we gienge dan mit de uut wedstrijen mit un vrachtwaegun van trommel over de bak was un zeil gespanne in dur stoende veilingkissies om op te zitte je hobbelde oendur weg van de ene naer de are kante van de auto deurdat de verieng niet al te best was in de wegen waare aak niet wat ze noe binne zoon ritje heen in terug mit de vrachtwaegun naer nieuwe tonge koste nederlandse zulvere guldens wielle hadde toen aan un koolketter bram wagner kon zo hard schiette dat menege keeper de bal niet zag gaen mar alleen mar hoorde fluite in hareken schoot tie de bal zelfs dwars deur hut net heen je had toen aak un flakkees elftal daerin voetbalde de beste speulers van goeree overflakkee jaas mellaard aren de gans in aai arensman wiere daer regulmatig voor gevraegd vvs voetbalde toen in de baagerdreef daer waer noe malieflouwer zit daer stieng toen un houte keet as kleedkaemer wasse kon je je eige daer niet dat most je thuus mar doen in most de naem van vvs verandert worre omdat tur al un club was in de rvb mit die naem dus toen wier hut sns deur de jaeren heen is sns menig keertje kampioen geworre mar aak menig keertje gedegradeerd hut volendam van flakkee johan hendrik van dale sluus feberwari sluus of meie was hoofdounderwyzer archivoaris in sluus en moaker van woordeboekn zyn ouders woarn ofkomstig uut t vlaamse eeklo moa deurdat er juste en epidemie van pokkn in t meetjesland was uutgebrookn vluchtte voader van dale mè z n zwangere vrouwe weg de grenze over noa sluus hendrik van dale is surtout bekend omdat n zyn noame gegeevn het an t groot woordenboek der nederlandse taal of den dikke van dale van dale hoalde zyn êeste ounderwyzersdiplom an z n zestiene op meie wast n angesteld als hoofdounderwyzer an d openboare schole in ze geboorteplekke vanof wast n doar ook stadsarchivoaris tusschenin schrêeft n lêerboekn over toalzuverheid sproakkunste en zinsontledienge geschiedkundige artikels en brocheures over sluus en je richtte d oude rederykerskoamer de oranjebloem were ip in vroegen z hem van den êestn druk van t nieuw woordenboek der nederlandsche taal uut t herzien je dêed der vier joar over je was nôois styf content gewist over de voage ondudelikke informoatie in de bestoande woordeboekn je stelde hoge eisn an d exacte omschryvienge van de begrippn in t vôorbericht by den druk van schrêeft n zelve het schrijven van een woordenboek is een ondankbaar en verdrietig werk is er veel dat men heeft opgenomen of verbeterd er is nog veel meer dat men is vergeten je was nog bezig an de latste fase van zyn werk ost n in dôodgienk an de pokkn d êeste ofleveriengn woarn al uutgegeevn z n lêerlienk jan manhave hè zyn werk ofgemakt t noorderhoofd of wasschappel laeg is de naem van de tweêde viertoren in wasschappel tur onderscheidienge van de ooge viertoren in het durp de viertoren is een rieksmonument midden op de zeêdiek in wasschappel staet t kleine viertorentje dizze gietiezdere toren uut is ontwurpe deur quirinus harder die oôk veé andre ollandse viertorens ei ontwurpe de viertoren t iezder is emaekt deur iezdergieterij nering bgel in deventer dizze toren vurmt saemen mee t ooge licht een lichtlijn ni t oostgat de toren is roôd mee een witte band t licht van de toren ei kleuren roôd wit en groene dit is escheie deur een soort gurdientjes as de schipper de roôie sector ziet moet n onmiddellijk z n koers wiezege de witte lichtsector is candela de roôie en de groene beide candela an de voet van de toren ei een ebouwtje estae dat ebruukt wier deur de kustwacht t wier in de jaeren zestig van de twintigste eêuwe ebouwd van beton en baksteên as vervangienge voh een kleiner kustwachtebouwtje wat di sinds t begin van de twintigste eêuwe stoeng naeda de kustwacht uut t ebouwtje was vertrokke raekte t in zeer vervalle staet en was t regelmaetig onderhevig an vandalisme in is t esloôpt omda ter gin nieuwe bestemmienge voh t ebouwtje evonde kon oôre vv sns is een voebalclub uut stad an t haeriengvliet in wier de club op ericht as vvs in in dat eerst seizoen wier de club al kampioen van flakkee we gienge dan mit de uut wedstrijen mit un vrachtwaegun van trommel over de bak was un zeil gespanne in dur stoende veilingkissies om op te zitte je hobbelde oendur weg van de ene naer de are kante van de auto deurdat de verieng niet al te best was in de wegen waare aak niet wat ze noe binne zoon ritje heen in terug mit de vrachtwaegun naer nieuwe tonge koste nederlandse zulvere guldens wielle hadde toen aan un koolketter bram wagner kon zo hard schiette dat menege keeper de bal niet zag gaen mar alleen mar hoorde fluite in hareken schoot tie de bal zelfs dwars deur hut net heen je had toen aak un flakkees elftal daerin voetbalde de beste speulers van goeree overflakkee jaas mellaard aren de gans in aai arensman wiere daer regulmatig voor gevraegd vvs voetbalde toen in de baagerdreef daer waer noe malieflouwer zit daer stieng toen un houte keet as kleedkaemer wasse kon je je eige daer niet dat most je thuus mar doen in most de naem van vvs verandert worre omdat tur al un club was in de rvb mit die naem dus toen wier hut sns deur de jaeren heen is sns menig keertje kampioen geworre mar aak menig keertje gedegradeerd hut volendam van flakkee voor veel jonges was t een probleem da ze op zaeterdag zekur tot ure moste waareke dat was lastig bie uut wedstriejen ze moste dan bevoorbeeld om uur weg om de boot van half twaaluf te kenne haelen dus gienge ze op de fiets naer meneerse hood dan mit de boot naer hellevoet in an de overkante mit un bus naer hut veld van de tegunstandur as ze gelok hadde kwamme ze daer op tied an soms was hut zo kort an dat ze in de bus moste verkleeje aak as ze uutgevoebalt waare moste ze soms drek de bus in zoendur te wassus of te verkleejen verkleeje most dan mar in de bus in dan tuus mar in de teile om je eige te wassun want je most de boot haele meestal waare ze dan tegun un uur of achte savens weer terug op stad dan wist je pas of ze verlore of gewonne hadde dur wier nog niet gebeld de meeste hadde geen telefoon in aak tuus niet as je most belle gieng je naer piet de kappur in toen hadde we zekur geen mobieltje dur waare maasun die an de overkante waarukte in die gienge dan deur de week mit de boot vanuut menheerse naer de overkante die hadde allemaele un weekkaert voor de boot die was daegun gelkaert om kostun te bespaerun wiere bie de maasun die an de overkante waarukte de boodkaertun opgehaeld in an de jongus gegeve die moste voetballe zo zieje dat as je lid was van un verenigieng je aerdug wat geld kwiet was om un partijtje te voetballun un ure verlette op de fiets naer menheerse hood in as je geen bootkaerte had op de boot betaele un retourtje koste toen al gulde vuuftien in dan nogus betaele voor de bus de bende van pier zuudof nederlands de bende van pier zuidhof is een zeêuwse volksverhael mee we een bepaelde kern van waer eid de zôôgenêêmde bende van pier zuudof bestieng uut n man of zevene pier zuudof koa zuudof klaas westdurp joane westdurp z n zuster dan nog merien traas n zekere luuk en nog êêjn die z n nêêm à k nie m wete die westdurpen ôô de bienêêm leze êêjl die bende kwiem uut t ouweland onder entjessand d bin vee ver alen van mè t mêêjst bekend is wè de inbrêêke in de brouwerie je weet wè dien ofstee onder bèrlande d weunden toentertied mertiene en illebrecht driediek die à oallebei jonk were d was n knecht joannesje van eikeren en de meid was bette van t westende bette à d zôôwat mô worre de bende kwêêm op t of mè de deure zat op de griengel natuurlik wan t weer à duuster affijn ze langden n bôôm en ze poemerdn de deur open ze pakten illebrecht en gooiden m bie mertiene op bède en zeiden noe motte julder mèr is gezellig n nachtje mie mekare deurbrienge en ze deje de deure toe en trokten de krikke uut die deure bette sliep in t opkêêmertje je weet wè boven de kelder d goeng je mie n tree of drie viere n boven ze zat mie de dôôdschrik op d r lief in bède en toen à pier zuudof binnenkwam wou ze d r spèrcentjes die à ze in n kouse ôô geve mè pier zeiden van joe motte me niks è ouw jie joe centjes mè mè ze bonne d r vast op d r bède ze wazze goed zat en ze begonne mè is volop spek en woste te bakken voe d r eigen joannesje van eikeren was kunne vluchte en die weer n de buren evloge n pier vermue de voader van ko vermue van de langewegt en van arjêên vermue van den essendiek onder bieselienge pier vermue kwiem in de bôôgert mie t geweer offelôôpe natuurlik keek t n wè goed uut wan um weer mer allêêjnig tegen ulder mie t r zevenen de poemerbôôm in t deurgat zag t n an voe n veint en d schoot n tw kêêjr op de bende oarden t schiete en dr ôô ze nie van terug ze sloege op de vlucht ze namme êêjl wat geld en affecten mee mè mie die affecten bin ze tegen de lamp elôôpe temissen de elers d mòt n brabander n zekere hutjesson bie ewist è die è ze temissen in antwerpen of brussel in oalle geval in belzen divvoe epakt pier zuudof en z n bende è ze nie epakt dat wor werris aars ezeid mè ik weet dat van um zelft ja da s arig mer ik è vee ni z n eluusterd die kon pas vertelle nee t is zôô egêê pier zuudof die is n walchere evlucht mie zien part van de buit ze wazze n gauw op t spoor dir is nog een liedje van luustert sondagsoches à elkendêêjn n de kerke was op s êêjrenoek bleef een meid die à an den sloesen dam weunden op d oeve en ze bakten dan spek voe n êêjle weke gelieke noe ôô de vrouwe ezeid a zuudof soms onder de kerke mocht komme dan geef je n mè oal dirra t n om vrêêgt en zuudof kwiem ie ôô à drie dêêgen en nachten in de geeste ezete en ie verrekten van den grôôten oenger m n moeder dee de deure open en liet n d r in nêêjè ie wou gin geld è dat ôô t n genoegt van de brouwerie mè ie most eten è zes grôôte stuten van die grôôte eigenbak je weet wè mie spek at n op en nam t n mee over walchere is t n toen in belzen erocht en divvandêên n canada in canada trouwden n mie n rieke kunstschilderesse die à d n stik of drie farms ôô kinders eit n nie ehad en z n wuuf is an sukerziekte overleje toen is t n op z n ouwe dag nog is n zêêjland ekomme de fermielje ei nogga wat eorve toen à pier zuudof dôôdegêên is zo rond den kwêêjen and nederlands de kwade hand is een zeêuwse volksverhael of sage van zuud beveland in oedjeskerke weunden jantje westdurp ze noemden n ok wè jantje petoet die was etrouwd mie belle pantus die kwêêm van entjessand vanzelf goeng ze werris nir entjessand op verziete n d r moeder en zôô was t is n kêêjr midden in de zeumer da se wee nir entjessand goeng z oa nog mè net n stuitje n kleinen en dat kind droeg ze op d r erm mee ja ze wazze vroeger niet zôô fleeuw as noe ze goeng over ternisse en stapten n den dôôman je weet wè dien ofstee mie dat wêêltje d r voor d komme d r n pèr zieweggetjes uut de poel sêêmen uut êêjn van die weegjes kwiem n oud vrouwtje annestapt die most toevallig nèt dezelfde kanten op en ze stapten dus tegère en ze mikten n praatje wat is t werm ee dat is t nèt w kom jie vandêên en w mò jie n toe vroeg t wuufje belle zeiden da ze glad van oedjeskerke kwiem en da ze n entjessand most ze klêêgden dat t kind zôô zwèr woog en da ze blieë zou weze a ze bie d r moeder was mè t jonk begon te schrêêuwen van geweld belle oa nog nergest ergen in en docht t zà van de wermte weze t zà doaken wee wè zakke mè t goeng nie over ze vertelden thuus natuurlijk wat a t r onderwegt gebeurd was gin mèns kus raaje wien a tat wuufje ewist kon è belle oa glad gin plezierigen dag bie d r moeder oallemè dat brullende en schrêêuwende kind dust ze goeng ongerust êêjl gauw wee mè nir uus s êêves thuus oallemè nog dat kind schrêêuwe t ieuw mèr an dêêgen an n stik oppenduur docht ze t kind is erocht van den kwêêjen and ze zou d r mie te pastoor van kwedamme over g prate mè die wilden t êêjle veraal nie gelôôve en ie zeiden t zà wee wèr overgêê en belle awwee nir uus mè t kind wou nie bedère d n aren dag keek belle toevallig deur t rêêm n buten en wien kwiem dir an de pastoor die zeiden ik mos toch toevallig deze kanten op weze en dirrom docht ik lit ik gelieke mer is n t kind kieke schrêêuwt t nog aoltied nou en of t brulden nog net êêjnder as den êêjsten dag mag ik t r even allêêjnig bie weze vroeg de pastoor en ie stapten à n de krubbe ielkendêêjn goeng den uzen uut en de pastoor bleef allêêjnig mie t t betôôverde kind toen à ze eventjes lêêter wee vrom kwêême weer t kind stille en t ei nooit m zôô akelik ebruld de tôôvervrouwe van biesterveld is een zeêuwse volksverhael of sage op biesterveld een duunhoeve bie renesse op schouwen duveland weunde een duunboertje die s n vrouwe kon tôôvere op n goeie dag mos moeder kaerne ze was net doende en di kwam buurvrouwe van biesterveld ze zei wel wel bi jie an t kaerne jaet zei moeder noe zei buurvrouwe dat za je vandaege nie meevalle zôô zei moeder dat kan wè mae k doe toch toen buurvrouwe weg was gieng moeder deur mie kaernen mae de kaern wou nie af gaen t mens zwêêtte as n paerd ze wier compleet raedelôôs vader zei kaern noe nog is in een ommezien was de kaern af een kwartier laeter kwam buurman van biesterveld ard annelôôpe ie was gewoon buten aesem en ie riep a van n ende buurman kom s gauw mee want m n vrouwe is zo erg verbrand vader lacht n in z n eigen mae ie gieng mee en jawel oôr buurvrouwe zat ieselijk te brulle van de piene in d r stoel z ao d r bêên verbrand d r stieng een grôôt oefiesder op d r bêên zo rôôd as n krote soms betôôverde z ok d r zeuntje die was nie goed bie z n ôôd en a z n moeder wee s wat mie z n uutehaele ao lag n in de dune as n wilde te kêêr te gaen nieuwerkaarke is een durp op schouwen duveland mee circa inweuners in en is elegen langs de rieksweg tiejens de waetersnodramp van verdronken van de inweuners die nieuwerkerk destieds tellende nieuwerkaarke is nog altied een kerkelijk durp nieuwerkaarke is een ringdurp uut de e eêuw het was een ofsplitsing van de parochie ouwerkaarke wat de naem van baie plekken verklaert de vuuftiende eêuwse kerke eit een zeskante toren de toren is in erbouwd op de fundamen n van de in deu de duutsers opgeblaezen ouwe toren het koor en de toren bin van mekaore gescheiden naedat het schip in is ofgebrand in nieuwerkaarke stit een naemloze korenmeule uut in het durp is t volgende volksverhael bekend uut t verleden jaop meulmeester was knecht bie job van der have in t oekje van den nieuwerkerksen diek op n keer zei d n baes jaop gae ja vanaevend es n keer mee visse in t stêênzwaen zit vee paelik jaop zei netuurlijk da doe k baes ze gienge s aevens om zeven ure weg toet twelf ure vienge ze meraokel vee paelink mae toen ieuw t op d n baes zei jaop jie bin toch gin benauwde schieter ee deze zei da bin k nog nooit eweest waerom vraeg je dat ja zei d n baes di za wat te kiek komme en daerom ek joe ok mee enome oôr mè di komme ze een geruus deur t riet ze konne nie zien wat t was ze zagge allêên mae twi ôôgen zo grôôt as ballen jaap verschrok toch wè n bitje en ie vroeg wat is dat noe stille mè zei d n baes recht voe d r was t net uut espanne en allemae ôôrden ze dat geruus in t riet en die oôgen bleve mae kieke nae n kwartier of zo gieng t weg ze wouen t net opaele mae dat zat stik vast dat zoue ze dan mergenochend wè doe ze gienge nir uus op d n diek ôôrden ze n soort geritsel of gekraek net zo ies as van nieuwe kraekende schoenen dat geluud bleef altied zowat vuuftig meter achter ulder bie t zwarte sluusje stieng een weegbrugge d n baes zei jaop nie over de brugge lôôpe oor waerom nie vroeg vaoder k lop er altied over ja dat kan wè zei d n baes mae toch nie s nachs tussen twelve en êên ze kunnen je ni benee trekke toen ze bie de brugge kwamme zag vaoder d r onder een grôôte klompe vier net of a t brand was jaop zei baes de boel stae in brand mae den baes zei neeë gin nôôd mae nie op de brugge lôôpe jaap zei oe is dat noe ier k begriepe d r niks van spoken zei d n baes uut de oudheid da s iederen aevend zo van tot ure poôfliet is een durp op eiland tole mee circa inweuners in ut liet tussen tole en smerdiek tiejens de waetersnodramp van kwam ut durp onger waeter te stoô vee mense kenne ut durp vanwege de grote meubelboulevard an de langstraete stit t ouwe raad uus uut wa a een antal keren is verbouwd cornelis steenblok was ier dômenee van tot in het durp binne de volgende volksverhaelen bekend uut t verleden op pauluswerf een ofstie onder poôfliet werkte een knecht een braeber bie t peeënrien ni de kaaie praat n ie onderweg nog a s mit een ouwe vrouwe die a kon ekse op n keer dat n wee onderweg was mit een voer peeën en toen a t n verbie een viever kwam daer a vee waeter in stieng wier t n ineens mit t hêêle zootje in die viever ezet en ie kon nie van de waegen af want ie zat r zo vast op dat n z n eigen nie kon bewege en toe kwam die ouwe vrouwe ni z n toe di a t n a s wôôrden mee ehad ad en die zei wel kris wat bi jie noe overkomme ja zei t n ik kom zo anrieë mit dat voer en ik wor zo mè midden in de viever ezet ja zei ze dat is wè een bitje je n eigen schuld éé want jie ei me toch zo vrêêd etreiterd ja zei t n das wè waer maer ik zou zo graag d r uut wille komme maer ik weet nie oe want ik kan nie van de waegen af ze zei dan za k j s eve elpe en toen gieng ze ni de kant en ze pakte de paerden bie de lienen en zo stieng n inêêns elemaal op de weg en ie was glad drôôge op t durp was een wienkeltje di âân ze n meisje di a vreemde diengen mee gebeurd n di kwam ok dikkels een reiziger die a van aoles verkocht en die kon tôôvere op n ochend was dat meisje ziek en toen èn ze d n dokter ehaele en toen dee dat meisje zo raar da d n dokter d r ok gin raed mee wist en toen èn ze d r kossen van d r bède openeknipt en toen zat r n êêle kranse in van blommen en a dat meisje t zo erg kreeg dan danste ze op de sponne van t raem en de bestie toen èn ze die reiziger laete komme en toen mosse ze van um ale gaeten opstoppen ok de sleutelgaeten en toen èn ze die kranse van blommen mit dat kossen in een panne mit waeter edae en dat mos koke en toen a t tegen t kookpunt was toen zei die reiziger mènsen t wor niks want j èn vergete om dat gatje di te stoppen en noe is de geest di deur weggevloge noe zu n j n nooit mi te pakken kriege dat meisje kreeg aol mae meer aanvallen en z is erg jong gesturve t nieuwland nederlands nieuw en sint joosland is een durp bie middelburg mee circa inweuners in deu z n laete ontsto is t gin kerkdurp mar meer een wegdurp liet vlakbie knoôppunt de rooie leeuw in het durp is t volgende volksverhael bekend uut t verleden noe was t in êêl den omtrek bekend dat r op t olmenof soms rare diengen gebeurden en dat de vrouwe van t olmenof de weduwe dekker di de schuld van was d r wier verteld dat die an de zwarte kunst dee noe zag ze di ok wè n bitje ni uut z aa mar êên ôôge en ze liep aoltied mee een stok wan ze was krepel je begriept dus da jôôs z n vrouwe wè n bitje verschrok toen a z ôôrde dat d r man z laete di nog ni toe mog en dat n dus in de stikke doenker nir uus zou motte komme mè dat durfde ze tegen die knecht nie zeie en ze zei dan ok ma da ze d r vent zou stiere jôôs a aoltied nog a n grôôte mond over zukke diengen en ie wou voo z n wuuf nie wete dat n eigeluk ok wè n bitje bange was en ie trok z n laezen an zocht z n slachtersgerêêdschap bie mekare en gieng op stap mer ie voelde z n eige toch nie erg op z n gemak en toen a t n bie d erreberge de rooie leeuw kwam doch n ik gae even om n borrel en toen a t n vertelde wi a t n ni toe mog keek de kastelein ok n bitje bezurgd en jôôs nam t r toen nog êêntje toe a t n op t olmenof kwam stieng aoles a gerêêd en de slachtienge verliep goed d n baes de ouste zeune van vrouw dekker was êêl tevree en ie tapt n nog ienkele borrels jôôs kreeg al mè meer moed wan d r gebeurde niks en de vrouwe a t n nog glad nie ezie toen aoles an kant was gieng n mee in den uze en di zat de vrouwe en die vroeg an z n of a t n boteram mee bleef eten jôôs docht da ze me d r êêne ôôge dwas deur m eene keek en ie stoeng te beven op z n bêênen en ie zei gauw nêêe vrouwe d z k nie doe wan t is noe a doenker en k m nog n alf uure lôôpe voo da k tuus bin de vrouwe zei ik dienke d je d r wè langer over za doe as n alf uure z n vrouwe zat tuus al mè ni de klokke te kieken en t wier al mè laeter t was a negen uure eweest en toen kon ze t nie mir uut ouwe en ze liep ni de velwachter en zei wat a t r gaende was de velwachter vond t ok verschrikkeluk mae ie zei dat n d r noe niks an kon doe mè dat n den aren ochend a t licht wier zou komme vraege of a jôôs a tuus was dat gebeurden en den aren ochend stoeng de velwachter bie t êêste licht a an de deure bie vrouw diengemans mar ie oefd n niks te vraegen wan ze zat nog mee d r omslagdoek an bie de kachel z aa êêl den nacht nie op bède eweest de velwachter gieng trek op stap en ie was nog gin onderd meter buten t durp en di vond n jôôs onder an d n diek legge slaepe toen a t n wakker gemaekt was begon n te vertellen wat a t n die nacht beleefd aa ie was nog mè net van t olmenof af of ie was de pad kwiet eraekt en ie aa uren lank gelôôpe over ekkens eklomme deur dulven elôôpe mae de pad kon n nie vinde ie aa noe ondervonde wat de zwarte kunst was en ie zou nooit mi ni t olmenof g n slachten ouwekaarke is een durp op schouwen duveland mee circa inweuners in tiejens de waetersnodramp van verdronken d r vee inweuners ier is tende van ut leste sluutgat edicht in t biezien van koningin juliana in kreeg ut durp een nieuwe kerke mee een losse toren int durp is t volgende volksverhael bekend uut t verleên un owe vrowe die alléénig woonde bakte elken ochend spek as t dan ebraeie was dan zette ze de panne naest d n aerd en dan kwam d r aoltied un oen un zwarten in die pikte dan een krippe spek uut die panne in liep d r dan aord mee weg in t eest vond die vrowe dat nog kemiek ma op t laaste wier ze dat toch moe in ze docht bie d r eige di za k toch s un einde an maeke in wat dienk je da ze dee toe dat oen op un ochend wi kwam ei ze de panne mi t gloeiend êête vet epakt in dat mieterde ze toen over dat oen t bêêst was eelemaele verbrand dat begriep je en d n anderen ochend gieng die vrouwe us bie un buurvrowe kieke want die ao ze sins d n vorigen ochend nie mi bute ezie in ze docht bie d r eige di za toch niks mi buurvrouwe weze in ze kwam bie die buurvrowe in uus in ja ôôr di zat ze dubbel in een dotje in d r stol in je kon zieë da ze êêlemaele nie goed was en ze zei ma bure wat doe t er op bin je nie goed mèns je ziet t er uut of a je doôdziek bin in de buurvrowe zei k è toch z n piene k bin êêlemaele verbrand toe ma zei ze in oe komt da dan ma da wou die buurvrowe nie zegge ma de vrouwe wist t er toe aoles van want dat oen dat was die buurvrouwe netuurluk eweest pietsjen de smid is een zeêuwse volksverhael of sage van zeêuws vlaonderen eihenlijk is t meer een sprook ie toen a pietsjen de smid nog na t school ging kreegt ij altijd vee slages van de mêêster op ne keer wiert er ij kwaad om in ij gong na de smid in ij vroog oft de smid m nen ijzere staf wou maken de smid die zee da pietsjen die toch nie kost dragen maor pietsjen die docht dad et wè gaan zou in ij ouden nie op of nie af voor at de smid m nen ijzere staf gemaakt aai de staf was a gauw klaar en a te mêêster m wêêr s wou slaan pakten ij zijne staf in ij sloogt de mêêster dôôd dan liept ij weg want ij docht dat de polisie m zou vangen ij was nog nie lank aan t gaan at ij ne jager tegenkwam die ad aan t jagen was pietsjen die vroog ga je mee de jager zee van ja toen an ze n entsje gegaan aaien kwamen ze ne mulder tegen die a mee zijnen neus wind aan t maken was pietsjen die vroog ga je mee mijnen vriend in de mulder zee van ja toen an ze weer n entsje gegaan aaien kwamen ze nen ardlôôper tegen die liep achter nen aas maar ij kost m nie krijgen pietsjen die vroog ga je mee mijnen vriend in den ardlôôper zee van ja toen an ze weer n entsje gegaan aaien kwamen z aan een klein uisken ze gongen d r in in ze zagen da d r geweren in revolvers ongen maar de jager mocht tuisblijven in et eten klaar maken in at t eten klaar was dan mocht ij bellen dan kosten d andere t ôôren de jager bleef allêên tuis in d andere gongen weg t was rond ellef uren dan kwamt er n klein manneken binnen die zee e da s koud ee baas de jager gaft m ne luusjfer t manneke stakt m aan in op de zelde mo ment gaft ij de jager ne slag in zijne nek dat ij in bezwilt lag toen att middag wier zeet de mulder daar ôôr nie gebeld wa zout er nou zijn ze gongen naar uis maar t eten was nie klaar ze vrogen oe of t kwam dat ij nie gebeld aai maar de jager zee ge zou ôôk we nie bellen da was goed den anderen dag wachtte n de mulder tuis in d andere gongen jagen t was wêêr rond ellef uren at da zelde manneke daor wêêr was ij zee e da s koud ee baas het ventsjen schreepte n de luusjfer aan in de mulder kreeg ne slag in zijnen nek dat ij in bezwilt lag toen att middag was was t eten nog nie klaar in ij belde n nie den ard lôôpere zee ij beld ook nie toen an ze tuiskwamen vrogen ze aan de mulder oe kom et da ge nie gebeld et da was goed den ardlôôper bleef tuis in d andere gongen jagen t was wêêr rond ellef uren at da manneken kwam in ij zee e da s koud ee baas het manneken schreepte n m aan in den ardlôôper kreeg nen slag in zijnen nek dat ij in bezwilt lag toen att middag was wiert er wêêr nie gebeld pietsjen de smid zee nou ôôrt er weer nie gebeld in an ze tuiskwamen vroogt ij direkt oe kom et da ge nie gebeld et maar ze vonnen t toch goed den anderen dag bleef pietsjen de smid tuis in d andere gongen jagen toen an z in den bos waren vroogt de jager aan d andere et da ventsjen bij ulder ook gewist t was wêêr rond ellef uren at da manneken bij pietsjen binnenkwam ij zee e da s koud ee baas toen att middag was belde n pietsjen in ze kwamen alle drie eten toen an ze g eten aaien zee pietsjen kom we ganen t manneken zoeken ze gingen weg in ze volgden t speur van t bloed tot in den bos daar vonnen ze nen stêên waar att bloed inliep in op dieën stêên stong geschreven ze lichtten m op in ze zagen n klein mandsjen aan nen kittink angen in in da mandsjen ong n belleken ze zeeën wie gaat er t êêst in de jager ging in t mandsjen zitten maar ij was nog nie wijd at ij belde n ze trokken m op in ij aai niks gezien maar ij kwam nie veel wijer dan de jager in ij aai ôôk niks gezien maar ij kwam nie veel wijer dan de mulder in ij aai ôôk niks gezien ij gong in t mandsjen zitte in ij liet m zakken tot op den grond daar zagt ij n plaats daa an êêl veel wilde bêêsten in waren in in nen oek zat t manneken het manneken liet m alles zien t manneken beloofde n t in pietsjen de smid gong in t mandsjen zitten ij belde n in ze trokken m op ze kwamen nog net voor den donkeren tuis in t vervolg gongen z altijd jagen in om de burt bleeft er êênen tuis maar z aaien nooit geen last nie meer van da manneken daar wier altijd gebeld in t eten was altijd op tijd klaar erreburg of aerenburg is een stad in west zeêuws vlaonderen mee inweuners in de plekke behoord bie de gemeênte sluus mee carnaval wor erreburg ok we t uulehat enoemt volgens de gegevens kunnen me toch zeker zeggen dat aerenburg al van uut t steenteidperk een bewoonde plaots geweest is door de vele vuurstenen voorwerpen dat me hier dan ook in de grond vinden é in de romeinse tied was ier un vesting de sint baofkerk is de enege kerk in nederland die in de vroeg scheldekotiek gebauwd is omdat de verspreiding nooit verder gegaon dan de schelde en die zau gebauwd zien op een plaots waor d r een kapel gestaon geeft een kapel waor me dan bie de opgraovieng in de kerk toen die kerk in zwaor deur den oorlog beschaodegd was is die dan helemaol geristoreerd de r staot in de sint baofkerk hier in aerenburg staot er gêên êên pilaore rechte de r zein d r hier oek veel uut aerenburg toen onder de graof van vlaanderen oek eegetrokken ter kruistocht naor t geilege land zei moeten dat ginter die kunst gezien hebben en dat hier beginnen naomaoken wat ze ginter gezien hebben we gebben nog een aude stadspoort ook de kaoipoort in de volksmond genoemd en dat is dan nog de enige poorte die overgebleven is van de vier poorten die aerenburg vroeger had nu hebben me nog zô n aud gebruik dat s aovonds om acht uren de klokke geluuidwordt ze wisten niet hoe laot of t was want ze haodden nog gêên herlogies en zô als ze dan de klokken hoorden luuin dan wist men dat het acht uren was en dan ze thuus waren dan giengen ze nog een bord karnemelksepap eten voordat ze giengen slapen phelippine of phelpine is een stadje in zeêuws vlaonderen mee inweuners in op jannewarie ao p ilippiene inwòòners manne en vrouwe het durp bestit sinds de inweuners zèin daor deur maurits en deur frederik hendrik overvallen en die zeinweer weggejogen en dan zèin de spanjaorden weer teruggekommen op den duur dan zein die vissers van het belhische bechaute noor philippine gekommen en dan is phielippine eigelek op beginnen leven mee die mosselvisserei dat gingen ze al naor de wadden gaon haolen en dan jao mee de zeilen dat gieng natuurlek niet zô vlug dan dan gingen ze mosselzaod gaon haolen en naor de oôsterschelde brengen tot ze volgroeid waorem en die gingen d r mee leuren naor belgen dan dat stik kenaol dat of t r vroeger geweest is is ingepolderd het was erg smal betonning was t r niet daor moest je werkelek schipper zèin van phelippine want anders wist je dat niet wie p ilippiene zegt zegt mossele ooit waar p ilippiene een mossel aove verbonde meej de braokman di waoter waar bijzonder geschikt om mossele te kweke de verzaanding en de afsluitieng van de braokman in betekende egter ut einde van de aoveaktiviteite van p ilippiene nu zijn ut de restauraants die de mosselnaom oog ouwe een dorp meej slegts een paor duizend ienwòòners maor wel agt mosselrestauraants vijf van de patrons zijn familie van ellukaor ze emme dezelfde grootvaoder mosselvisser arie wieskerke die ier in een mosselrestauraant begon saome servere ze zo n alf miljoen kilo mossele per jaor ut resept van de mosselmaoltijd is nog steeds één van de best bewaorde ge eime van zeeuws vlaondere ut aksentpunt in den buurt waoterdijkbos langs de mosselverkortieng et de status staandaord groen de funksie van et staandaord groen is meej naome aonkleding aonkleding van de direkte woonomgeving van de bewòòners van de gemeente ut is dan ook terug te vinde in den wijke wòònen en op bedrijventerreinen waarken staandaord groen is over ut algemeen wa grootschaliger e ut plaantmaoteriaol bestaot uit afwiesselend groene eesters en uitbundige bloeiers de beplaantiengsvakke emme een robuuster uiterluk en een kultuurluk karakter ut spuikompark et de onder oudsstatus staandaord groen maestricht limburgs mestreech is d n oôdstad van nederlands limburg de stad ligt in t uuterste zuujen van de provincie an de maes meastricht telt ca inweuners in oorsprong is de stad nie egt nederlands de stad is al ontstoô in de romeinsen tied in veroverende frederik hendrik de stad in naem van de republiek der zeven verenigde nederland nadien wier de stad verscheie keren deu franse troepen bezet op auhustus wier maestricht oôdstad van de nieuwe previncie limburg in het verenigd koninkriek der nederlanden tiejes de belse opstand in bleef de stad in nederlandse anden dankzij ut in de stad anwezige garnizoen zoô bleef de stad toet an ollans mae de rest van nederlands limburg was in belhische anden de bevolkieng had zich immers achter de opstand eschaerd maestricht was een geisoleerde ollandse stad in bels hebied toe de lienkeroever van de maes op auhustus an belhië wier toe ewezen wier besloten om een gebied van vaem km kenonschot varde rond maestricht bie nederland te voegene toet varde in de e eeuw bleef de elite frans preate tot an bleef d r een franstaelige krante verschiene le courrier de la meuse in de twidde helt van de e eeuw wiere d r vee febrieken ebouwd in de stad bekend binne de keremiekfebrieken van regout laeter sphinx blikvanger van de stad is de sint pietersberreg meter hoage de berg kent veel grotten overigens deu de mens derin emaekt in de oorlog wiere die nog as schuulplekke ebruukt de enci graeft in de berg nea cement een diep gat is deer uut egraeve de stad is populair bie toeristen vooral vanwege ut buutelandse overkommen sinds de jaeren heit de stad ok een eihe universiteit bekende gebouwen in de stad binne ut stad uus de sint servaeskerreke in de helpoorte nae amsterdam kent maestricht de miste rieksmonumenten van oale nederlandse ste en vanof is de maetrichtse read as volgt saemen esteld topograofisch kaertbeeld van maestricht klik op de kaerte voe een vergroôting sluus nederlands sluis is n stadje in zeêuws vlaonderen t maekt dêel uut van de gemêente sluus sluus wos in de joaren en bekend voe ze seksboetieksjes moa dat toerisme is verminderd awast dat er nog alsan van die wienkeltjes zyn nu is t e rustig stadje mè wienkelstratjes vee belhen goan nu en ton noa sluus achter homeopatische en andere natuurproductn den damsche vaort die begunt in brugge komt toe in sluus jantje van sluus wos in tyde rond de klokkeluder va sluus op e nacht op de kop of n driejn giengn de spanjoardn sluus binnvoln moa jantje adde tevele efêest en e wos in sloape evolln de spanjoardn vertrouwdn t boeltje ni z ôorndn gèn klokkn en z en ton ni anevolln de lehende leeft nog ossan vors jantje va sluus is nu verêeuwigd in e biertje me zyn noame bekend is ok t belfort van sluus een van de weinige van nederland de brak is de lest overgebleêve meule van sluus japan japans nippon nihon is een land in azië en is elegen op een antal grote in kleine eilanden in totaol oôstelijk van china en korea de groôste eilanden zien hokkaido honshu shikoku en kyushu die saemen van de totale oppervlakte van japan beslaen japan is ien van de groôste economieën van de weareld d r komme stik vee auto s en electronica vandaen de oôdstad is tokio het land heit miljoen inweuners dit antal neemt langzaem of op september wier tokio etroffen deu een zeer zwaore aordbeving mee een kracht van op de schael van richter er valle dan meer as dooien japan spelende een belangrieke rol in de twidde wereldoôrlog as companjon van duutsland t wier uuteindeluk versloge deu de amerikaonen mee een atoombomme op hiroshima en nagasaki ok nederlands indië wier in die oorlog deu japan bezet nae de oorlog wier japan een belangriek exportland en kennende t land een snelle groei nae de jaeren stagnerende die groei een van de belangriekste exportartikels binne auto s de belangrijkste japanse steên zijn adolf hitler braunau am inn april berlijn april was een duutse dictator hitler veranderde duutsland van een beginnende democratie de weimarrepubliek in een totalitaire staot die ieleken tegenstand tegen het regime op meedogenloze wieze de kop indrukkende tegenstanders wiere op esloten in concentraotiekampen of vermoord hitlers streven om de vernederingen van de vrede van versailles voor duutsland on edae te maekene en z n expansiepolitiek om lebensraum voor duutsland te creërene veroorzaekende de twidde weareldoôrlog een aor kenmerk van hitlers politiek was de nazi ideologie weerbiee een ras van arische bermenschen most worre ecreëerd dat veroorzaekende de systematische uutroejieng van miljoenen untermenschen as joden gehandicapten en aore minderhejen in de holocaust toen dudelijk wier dat duutsland de oorlog zou verlierze gaf hitler tevergeefs de opdracht dat het duutse volk tot het ende deur most vechten zelf plegende hie in z n ongergrondse bunker in berlien zelfmoord an t ende van z n regerienk lag duutsland en een groot deel van europa in puije en waere d r tientallen miljoenen doôden te betreurene hitler schreef zelf een boek over z n ideeën mein kampf frans mallan rotterdam april alblasserdam juli was een nederlands predikant van de grifformeerde gemeênten in nederland nae het overliejen in van de stichter van dit kerkgenootschap dr cornelis steenblok was mallan gedurende vele jaeren de leidinggevende persoôn ierbinnen mallan wier op de relatief jonge leeftied van twintig jaer toe elaeten tot de predikantenopleiding van de grifformeerde gemeênten hier volgende um de lessen van gerrit hendrik kersten docent a van bochove en steenblok in wier um deu jozias fraanje bevestigd in de gemeênte van bru hier maekende um de waetersnodramp van mee toe in hetzelfde jaer steenblok weges eenziejigheên in z n ongerwies wier eschorst as docent van de theologische schole ging mallan en zien gemeênte mee naer de deu dr steenblok opgerichte grifformeerde gemeênten in nederland na bru dienende um achtereenvolges de gemeêten in veenendaal gouda vlaerdingen rhenen en alblasserdam in deze leste plekke ging um in mee emeritaat toe dr steenblok in december overliejende wier mallan de nieuwe leider van de grifformeerde gemeênten in nederland hie was hoofdredacteur van het kerkblad de wachter sions en was van tot docent an de theologische opleiding die echter slechts een gering antal studenten kennende onder zien leiding ontstong rond de grifformeerde gemeênten in nederland een mini zule binnen de reformatorische zule mee onger andere een eigen bejaerdenhuus eigen basisongerwies en een eigen organisatie voor hoôger opgeleiden het kls weer steenblok een weinig sociaal vaerdig academisch dienker was tonende mallan z n eige meer een saemenbindende persoônlukheid die breejere laegen van het kerrekvolk wist an te sprekene hie wist echter nie te voorkommene dat in het kerkgenootschap opnieuw schorende weerdeu de grifformeerde gemeênten in nederland bute verband ontstongen mallan publicerende een groôt antal boeken voornaemelijk prekenbundels en aore stichtelijke lectuur saeme mee l m p scholten publicerende um een verantwoording van het ontsto van de grifformeerde gemeênten in nederland uit ons uitgegaan weervan de titel enig stof deed opwaoie angezien deze niet alleen suggererende dat de vee grotere grifformeerde gemeênten het kerkverband hao verlaete mar ok verwees nae een biebeltekst over dwaelleraers in de vroeke christelijke kerreke frans mallan overliejende begin juli op jaerige leeftied te alblasserdam op zien begraefenis geleid deu ds j roos in diezelfde plekke kwamen duzenden mensen of de wasschappelse zeêdiek is een vuuf kilometer lange zeêwerienge van basaltsteên in de dunenrij die t eiland walcheren tegen de zeê bescherumt voh de deltawerken was dizze diek t teken van nederland tegen t waeter de diek is emaekt in de e eêuwe in startte ze mee de anlei van een inlaegdiek achter de ouwe dunen op juli is estart mee de anlei van de zeêdiek mee vergunnienge en anwizzegied van kaerel d n vuufden van de originele diek is tegenwoordig weinig mi over omdat er oalmè betere materialen kwaeme noe vin je der vee basaltsteên in is ter bescherming van de diek een pael oôd gebouwd in wasschapel stit dit bekend as het groôt oôd tiedes de twidde waereldoôrlog wier dun diek op oktober deur britse bommewerupers ebombardeerd t resultaet was een gat van ruum meter breêd t was springtie en t binnendriengende zeêwaeter overstroômde t dorp wasschappel op oktober wier de diek opnieuw ebombardeerd mee as resultaet da van wasschappel wier verwoest de bombardementen wiere uutevoerd om duutse troepen van walcheren te verdrieven en zô de scheldemonding te kunnen veroveren opdat de aeven van antwerpen voh geallieerde bevoorraedienge kon oôre ebruukt van den vos reynaerde tehenwoordig ok we reinaart de vos of reinaert de vos is een episch dierdicht dat geldt as een oogtepunt in de nederlandse middeleeuwse literatuur het telt in totaal versregels en is eschreven in het diets verheal speelt z n eigen of in de het tehenwoordige grensgebied tussen zeêuws vlaonderen en oôst vlaonderen in ulst stit een standbeeld voor de beroemde vosse beisn e dag an t hof va keunienk nobel zyn olle bêesn te plekke buutn reynaert de vos reynaert en is gin froain en ol d aar bêesn kloagn dervan n keunienk wult nem ankloagn en ne zendt bruun en tybeert achter reynaert mo n dien is vaneigens veel te lêep peis mor an d uutdrukkienge t is e lêepn vos en ne lokt z in de volle deur diengn te zeggn woa dan ze gin nêen en kunn teegn zeggn bruun grakt vaste at n zêem wult eetn en tybeert in t hennekot van e paster at n muuzn wult pakkn t is uutendelik de koozn van reynaert grimbeert die nem kut overtuugn voe mei te goan at n vôorn n keunienk stoat wulln ze nem van olles te laste leggn mo reynaert zei da nobel moeste uppassn van isengryn reynaert ze voader bruun en tybeert en dan ze voun n trôon over te neemn e masse goud han t wos de keunienginne die nem overtuugde voen de drie te stekkn en up te sluutn reynaert zevve wos dus vry en gienk zogezeid up bedevoart no rome wuk da willem hiere doet is lachn met olles en iederêen zounder dan ze t zevve deure han verzeker pasters en wuuvn de menschn van oadel zyn dom en t geweun vook is wrêed en primitief de vromenschn en noamn die ollemoale wulln zeggn dan ze geirn va bille goan ogerne o geirn julooke k lokkn joun t wuuf van n paster hersint neur zint het en vuilemaerte vule moarte hieroender viend je d êeste verzn van van den vos reynaerde in te plekke va madocke n êestn versregel stoat er in bepoalde handschriftn vele bouke dat is e veraanderienge die nie juste is t is gebeurd omdan ze loater nemêe wistn wuk da madocke wos t bovenste stik van bepoalde perkamentn is ofeschript en doarup is ter toune vele bouke eschreevn a je up n êestn lienk duuwt hieroender by de lienks goj e vôorbeeld zien van e verkêerde versche in de latste versregels toet stoat er oek en acrostichon noamdicht d êeste letters van die verzn moakn e wôord of e zinne bi willeme deur willem wuk dat in êestn lienk ieroender oek nie stoat in t comburgsche andschrift stoat dat wel mo stoat er oek vele bouke bruun merkten aolles à was n dan nie vrie en éél die troep kwam almae korter bie ie docht wacht noe nog even da kost me dat m n bere leven daevoe gaf n n paer arde snokken om z n kop d ruut te trokken mae oejemiene om glad vrie te raeken scheurden ie de vellen van z n kaeken t bloed stròòmden as uut n gote over èèl z n gevilde bere tote z n lienkerore bleef an n splinter ange z n tw pooten zatte nog gevange gosternokke wat brulden toen dien beer mae ja t dee ok zò ieslik zeer en werentig t lukten mie vee snokken aollebei z n klauwen d ruut te trokken lieve meinsen neeë dat was gin fèèst nooit maekten god zò n lillijk bèèst mie z n pooten zou n nooit m kunne krauwe t vel en z n naegels waere van z n klauwen feitelik kon n amper gaeë op z n voorpooten kost n ommers glad nie staeë over èèl z n bakkes stròòmden t bloed en daevoe zag n ok nie goed want mie moeite kost n onderscheie wie dae aollegaere kwaeme deur de weie an ulder schreeuwen kost je oore da ze n graag woue vermore lamfroid èèst de pestoor julok gròòt en klein mie knuppel of mie stok eèl de perochie ouwe zoo goed as jonge aolles kwam d r an gespronge mereeja bielo n wuufje zonder tanden kwam mie n poker in d r anden zoo gaet dat zoo is t overal krieg je n kwaeje naem of ongeval je mot de roddel en de slaegen van jan boezeroen ok nog verdraege berlijn soms misschien we berlien mar nie vee meer is de oôdstad van duutsland mee inweuners is t oôk de groôtste stad van duutsland en de eên nae groôtste stad van de eu de stad leit in noôrdoôsten van t land in z n eschiedenisse die truggaet toet de dertiende eêuwe was berlijn de oôdstad van pruisen het duitse keizerrijk de weimarrepubliek en nazi duitsland nae de twidde waereldoôrlog was berlijn edurende meer dan veertig jaer een verdeêlde stad wibie t oôstelijke deêl als oôdstad fungeerde van de ddr en west berlijn een de facto exclave van west duutsland was nae de duutse erenegienge in wier berlijn de oôdstad van de bondsrepubliek duitsland alexandrina victoria van hannover kensington palace londen meie osborne house isle of wight januari was koningin van het vereênigd konienkriek van toe en keizerin van brits indië van tot koningin victoria is mee jaar en zeven maanden de langst regerende britse monarch uut de geschiedenisse de periode stit zowè in het vereênigd konienkriek as in de wereld beter bekend as het victoriaonse tiedperk the victorian era onger victoria was iengeland de toonaangevende natie op de waereld en het vereênigd konienkriek een wereldriek hoe men in groôt brittannië over de zaeken docht wier over naegenoeg de hele waereld van belang eacht straô stra strarieje strao of straorieje is een jaerluks terugkerende feêstdag op het nederlandse eiland schouwen duveland renisse behint aoltied acht weken vô paese n weke laeter kom aemstie de aore durpen noordwaale sêêskaarke d n ouwendiek ellemêêt in schaerendieke ouwe d r eihe nie an paese die è vaste daehen bevobbeld d n êêsten zaeterdag in maerte de straô eit vee merken van d n vasten d n aemstiese straô voalt hliek mit de rosemondag in keulen aelebeie daegs vao d behin van de vasten de vraog is noe ma of de straô nog nie vee uower is dan de roomse kerke dat is ageel nie onmogelijk in dan zu m n t motte bekieke as n vojairsfeest oe in wanneer dat strao ontstae is weet eihenlijk gin maans dus percies t straofêêst is allank â nie m zô as vroeher jaeren lank è ze t fêêst evierd op maendag de meziek miek op renisse drie rondjes om de kaarke mit de klokke mee in daenae doke ze t café in omstebeurte in de tw cafés op de rienk dan wier d r leutihe meziek eblaeze in de maansen gienge dan lekker sprienge in d r eihe uutleve d r dee d r nog â s êêne zat naer uus loape om mit wat soep bie te kommen want jao drank waere ze toe nog nie zô gewoon dust d r wier wè s tevee edroenke â waere t gin zuperds op de aore durpen wier d r ok nog wè an riengsteken edae dat deeje ze op renisse nie daer aode ze dienk ik tevee dost toe dat de maansen meer gienge verdiene konde ze nie m de maendag verlette in gieng t fêêst naer de zaeterdag dat was in de zestiher jaeren laeter ei strao bienae op z n leste bêênen estae op renisse mâ t straocomité is t r flienk an gae trekke ze è d r bevobbeld rienkrieje bie edae in ze è d r leutige diengen bie bedocht vô de kinders de echte straomaansen motte daer eihenlijk niks van è mâ ik vinde dat wè êêl goed beter n fêêst zô as t noe is as êêmae niks t comité oopt aoltied dat de riejers in echte straokleren komme zwarte jas in witte broek in n bol oedje want d r bin d r die dienke dat t carneval is mâ dat is t noe juust nie de meziek is nie m zô trouw in t bie ouwen van de traditie drie keer om de kaarke is t r nie m bie in mit de klokke meeloape om de kaarke ok nie aoltied ik dienke trouwes dat t n bitje te maeken eit mit t rienkriejen op de rienk je kan d r dan nie m zô maklijk loape op renisse è ze trouwes nog wat nieuws wat of je in de aore durpen van de west oek nie zâ zie d n doomnie die â t r noe staet ei bedocht dat de maansen ok wè d r voeten in t kouwe waeter kunne ofspoele de maansen motte zô ok vernieuwd t nieuwe jaer inhae de gedachte d r achter gaet dust n bitje dieper as bie de maansen die of op nieuwjaersdag de zêê induke zeewaiter zou hoet vo de beês en weze de straô van noe is nie mae die van vroeher tegenwoordig zie je jongers op n paird zitte mi n jockie pette op oak zitte di van zottigheid meisen op n paird da s niks vroeger krope z op de pairen zonder zail in zonder beugels zelufs dikkels zonder kleedje ik verbeele m n eige dat dat zo oord as ze temissen de straô wille laite zo as t vroeger was zò n viertien daegen vò de straô zag je zò zo noe en dan al enkele pairen op de weght om wat te draiven as t er mit de straô zu n eel schofd in de weere moote weze in as ze nooit ze nooit van stal komme ei je kans dat ze een broerte kriege vooràl mit die zwaire pairen zag je dat dat nog a s hebeure emireckt oort r nie mit de straô van te voore è ze al afgesproke wie t er mee ried in wie of t voore motte rie e s ochens wiere de pairen opetuugd mi rozen in strikjes in d r mainen in d r stairt in vam oalf negene honge ze nai burgh dai komme ze bie mekaore in rie nai wesschouwe in zo nae straô dai rie e ze mi mekaore tot d r buuk on de zeeë in dinae rie ze nai d eeste pleisterplekke ut cafè van wesschouwe dai neme ze d r eeste slokje dai vadain rie ze nai sluusje want dai is oak n kroegje vroeger de bonnefute dai na de over de meeldieck nai burgh dai stai de meziek witte van haemstie te wachten mit de meziek voorop he ze rond de kerreke nai t hemeenteuus drie brienge de burgemeester n serenade in afstappe bi aelebeie de cafès nog n rondje rondde kerreke in dan achter de meziek nair aemstie mit t jonge volluk di achterop mit de muziek voorop oak ier nai t hemeenteuus dai stai oak de burgemeester a te wachten in dan hait aolus de rieers in de muzikanten t cafè in as dai nog n deuntje espeeld is hai aolus nai bute want noe motte de pairen nog om t ardst rie in de dreve van t slot anders bin d ekkens aoltied toe ma mit de straô hai z ope as ze wete wie t ewonne eit neme ze nog n slokjein rie ze nair uus in d èrebèrege is druk dai hai vee slokjes nai binnen d r oor op onze durpjes mit de mart of mit de oranje feëst weinig edronke ma mit de srao is dat anders nie dat r noe dronkige mensen laope ma toch is t mit de straô anders dan mit n aor feëst in dat was vroeger vee èriger k è m n eihe wè s wies laite maike dat vroeger mit de straô de mensen van t durp op kosten van de baanderheer die op t slot woonde net zô vee mochte eten in drienke as ze wouwe in dan d n aoren dag de vasten in zou t kunne weze dat t meer drienke mit de straô daivan overschote is vô de kinders stienge d r taifeltjes je kon d r schrosels okkernoten aizelnoten appelsienen zuurstokken d r was een stotbord je kon d r draoie vo n cent om n ure of eéne hieng elken wi ete in t jong volk kwam s middus wée trug nai d érreberge dai was muziek vô d n dans tussendeur kwam klaos natte van brouwsaiven die mit n karre mit appelsienen ekomme was aok in d éreberge ie schreeuwde overal boven uut wie mot r nog drie plankjes die kostte n dubbeltje ma op ieder plankje stienge drie nommers dus j ao vô je dubbeltje kansen op n déel appelsienen as klaos henog plankjes verkocht ao trok n nommertje uut n zak vol in die dat op eén van z n plankjes ao kreeg of appelsienen klaos verdiende n hoed daggeld nam nog a wat slokjes in ree aoluf zat terug t ei eweest da k n mande most leéne om oal m n appelsienen mee nair uus te nemen dit is aomai vurbie want ik meéne dat t spilletje mit de plankjes verbo wier van wege de loteriewet vroeger wier d r s aives aok nog e danse noe heve z enkel mar n film meer z is d r van de ouwe straô nie zô vee meer overeschote net nog de pairen in de meziek renisse ollans renesse is een badplekke op schouwen duveland renisse is bekend deu onger meer slot moermond en van ut straôrieje d r komme vee duutsers op december hao t durp inwoners op renisse is vee drukte deu t toerisme zô è mn aoltied op woensdagochen mart dâs best wè gezellig t oor wat minder as tr in dezaalfde weke op zaeterdag n nachmart is want dat doe ze n paer keer in de zomer t is zaalfs gebeurd dat r drie keer in êêne weke mart was die mart is trouwes nie zô as vroeher want toe wier dr nog wè s gezeid dat n gulden op de mart n daelder waerd was nog vee gezelliher is de renissese mart kaarmisse dâs dienk ik wè êên van de grôôtste van zeêland de waehes komme op woensdag anrieje nae ofloap van de weekmart in vanof dat memènt kan endrik t durp nie m zie want dan staet r wat êêl oags vlak vô zn deure de renissese mart briengt vee leut vô de badhasten in de gemêênte eitr vô gezurgd dat t leven nie m zô aarg is as jaeren elee dust daer è mn dan n bitje vree mee dn aore weke op donderdag bin de mêêste waehes soches â verdwene in smiddegs leit t durp dr w schôôn bie want die kaerels van de gemêênte è dan bienae aoles â gedae dat è k noe wè w eleze van renisse de baes van de polisie op ons eiland ei teminsten ezeid dat daer de overlast vô omwonenden is toehenome jao vin j t gek dat wiste wulder allank â de gemêênte ei n paer jaer elee de slutiengstieden vô de horeca van tw naer drie ure snachs verzet ik g loave dat n proef was noe die is dust dudelijk mislukt t zâ dienke wulder wè nôôdig weze om die tieden w trug te draoien naer tw ure of misschien wè naer twaolf ure want de polisie ei ok ezeid dat r toch s n keuze emaekt mot ore wille je noe eihenlijk n femieljebadplaes ore of nie noe baes van de polisie ik kan je dat êêl dudelijk zaahe dat wille ze nie ze roepe dat â jaeren mâ ze wille t nie want die overlast daer geve ze âghêêl nie om t persenêêl van de horeca gae pas nae vier ure naer uus in dat doe ze ok nie stille misschien zou wet ouwer verseput toch ok s mit de omwonenden motte praete in nie enkelt mit de sector d r bin de leste jaeren vee nieuwe dunen te zien d r is eihenlijk n êêl nieuwe duunreke vô de ouwe gekomme n môôi gezicht diepe daelen nog êêmae zonder struken of de toeristen dat net zô waerdeêre weet ik nie mâ t bin plekken waer of je aoltied vee kinders zie spele d r stae borretjes verboden toegang mâ daer è de badhasten gin booschap an ik è daer de stichtieng duunbe oud nog noôit over ore klaehe twint dat t toch eêl kwetsbaere netuur is ze ê wê ulder meênieng ehee over de paer kitebuggyers op t verklikkerstrand n eêl breêd strangd waer of je die sport goed kan beoefene de badhasten ê d r gin last van want die bin daer nie zô vee t is te varre wegt de duuntjes ê d r ok gin last van want de sporters bluve dichter bie de zeê mâ d r bin ok duzende veuhels in dan laet de veuhelwacht schouwen duveland d r eihe oôre volhes gert jan buth ê die veuhels last van dat kitebuggyen noe è ik daer nog â s eloape in â je lengst zô n groôte kro strangdloapertjes in meêuwen loapt bluve ze gewoon zitte kom je aarg dichtebie dan vliehe ze n rondje over t waeter in achter je rik komme ze naer benee om ulder ouwe plekke in te nemen dust ik dienke dat t verstoren van zô vee veuhels aarg meevaolt ok â omdat t strangd zô breêd is dat sporters in veuhels mekaore nie biete indertied was de veuhelwacht ok â tehen t fietspad lengst de oôsterschelde want die paer fietsers zouwe de rust van die duzende beêsjes verstore ik dienke eerder dat t andersomme is t fietspad leit r gelokkig â jaeren in â je t mien vraegt bin d r enkelt meer veuhels ekomme smerdiek ollans sint maartensdijk is een smalstad op eiland tole mee inweuners in de middeleêuwen was t een bloeieden plekke ut durp is neabie an schaerpenisse vastegroeid nae tole is smerdiek de groôste plekke van t eiland smerdiek eit een aerdig bedrieventerrein smerdiek eit aoltied een speciaole band ehad mee t oranje uus koningin beatrix is vrouwe van smerdiek nae de troônswisseling draegt willem alexander de titel eer van smerdiek in het monumentale raed uus van smerdiek dat in mee financiële steun van prins frederik endrik is gebouwd ange nog een antal e eêuwse portretten van oranjes in dit pand dat in is uutgebreid was de zetel van de gemeênte tole gevestigd tussen en tot was smerdiek een eihe gemeênte me een oppervlak van km smerdiek was op april mee berrehe gast eer voo koninginnedag floris ende blancefloer is een verheal van rond en t is een avontuur van minnen en oofse roman t verhoal bestit uut verzn en t goat over oe da makoar echt geirn zien olles overwint los van ofkomste of geloof t is eschreev n deur diederik van assenede en t is een vertoalieng uut t frans van floire et blancheflor z n bedoelienge wos voen t veroal voen iederêen verstoanboar te moak n een saraceens n keunienk gift e christelyie groavinne an ze wuuf en zie meugt neur en lyk slavinne ze komn goed overêen en ze krygn olletwêe e kind de sareceensche e zeune floris en de groavinne en dochter blancefloer die kienders groein tope up en komn achter en ende verliefd up makoar n keunienk en wult dadde nie en ne zendt floris nor e verre schole en blancefloer verkopt n an commerantn uut babylonië a floris werekêert zeggn ze derteegn da blancefloer dôod is at n ze zevn tekort wult doen vertelt ze moeder wuk dat er echt gebeurd is en ne zweirt dat n nie go rustn vôorn dat n blancefloer were evoen et e krygt van ze moeder nog e toverrienk mei die nem uut olle rieschelike situoasches ku reddn een viendt neur were in babylon woa da ze upeslootn zit in e torre die van en emir van doa te plekke is floris komt moat met n bewoaker die portwerder en n dien krygt nem binn in e grôte mande bloemn t lukt mo n emir viendt ze ogliek en e rechtbank vierschaar verôordêelt nunder toet verbrandienge floris wult ze rienk geevn an blancefloer mo zie wult nie vors zounder nem en wult dien rienk nie gebruukn voen weg te groakn de rechters vien dadde zo oofs danze nunder vrie loatn oendertusschn zyn d ouders van floris dôod en ze komn keunienk en keunienginne ze krygn e dochter die baerte metten breden voeten noemt en de moeder van karel de grote is karel ende elegast is een verhael over ridders en karel de groôt n t is eschreev n rond deur iemand uut braebant t verhael is êen van de weinige middelnederlanse romans woavan da de hêle tekste nog bestoat karel de grote kriegt n visioen met een iengel dien iengel zegt dat n moe goan tsjoepn achter e ment luustert karel en e goat t bus in op ze peard peinst karel a vanolles oender andere an elegast dat wos e goei n ridder die zwoar estraft wos voer een klênigied op een zeker moment komt karel e zwortn ridder teegn en t komt toet e duel de zwortn ridder die eigentlik elegast is verliest karel duft nie zeggn wie dat n is en e zegt dat n adelbrecht noemt adelbrecht vroagt an elegast om by n keunienk by z n eigen dus te goan tsjoepn elegast wilt nie en is nog ossan moat mi n keunienk t bewys dat elegast e goein ridder is elegast stelt vôorn om in te breekn by eggeric de stoete schôonbroere va karel azô ezeid azô edoan elegast rakt toet in n koamer van eggeric e ze vrouwe die de zuster is va karel doar ôort elegast da eggeric n keunienk wil vermôorn ze vrouwe protesteert en eggeric sloa neur e bloeneuze elegast die oender t bedde legt vangt da bloed op in zyn anschoe elegast goa were na buutn e vertelt olles an adelbrecht adelbrecht zegt dat n olles goa vertellen a karel de grote e dag loater op n ofdag is olleman tope op t kastêel va karel karel zegt dat eggeric e verroader is elegast meugt getuugn en e toogt d anschoe mi bloed eggeric komt kwoad en e zegt tegen elegast da z er vôorn goa vichtn elegast wint en t veraal krygt e schôon ende n verroader is dôod n keunienk is ered en elegast meugt trouwn mi de weeuwe van eggeric in dit stiksje legt elegast oender t bedde van eggeric eggeric verklapt an ze vrouwe wuk dat n va zinne is dedie is kwoad en eggeric sloat neur e bloeneuze de zeêlandbrugge is een brugge over de oôsterschelde tussen schouwen duveland en noôrd beveland de brugge eit een totaele liengte van meter en is deermee nog aoltied de langste brugge van nederland de wegt over de brugge maekt deel uut van de n de brugge wier ebouwd op initiatief van de previnsie zeêland de opdracht voor de brugge wier op meie egeve an de combinatie brug oosterschelde die de brug tussen en realiserende dit bedrief was een saemenwerkingsverband van de annemers van hattum en blankevoort nv uut beverwijk en de nv amsterdamsche ballast maatschappij uut amsterdam bie kats wier een werkhaevene an eleid mee twee grote portaalkraenen weer de brugelementen wiere ebouwd de drievende bok ir j g snip zettende de verscheie elementen op d r plekke de brug bestit uut pijlers mee deertussen overspanniengen van meter en een beweegbaor hedeelte van veertig meter op december stellende koningin juliaona de brugge officieel ope de dag d rvoor was de veêrboot koningin emma van de veêrdienste van zurrikzeê nae kats voor de leste keer een en weer evaoren tussen kats en zurrikzeê bie opleverieng was t de langste brugge van europa het geld voor de bouw van de brugge had de previnsie zeêland eleend om de lenieng vromme te kunnen betaele most voor ieleke passage bie colijn tol betaeld worre toe is de tol gebruukt voor de ofbetaeling deerna wier de tol in een ongerhoudsfonds estort op jannewari wier de brugge tolvrie de zeêlandbrugge is een rieksmonument het haeringvliet is een zeêerm tussen goereê overflakkeê an de zuudkante in voorne putt n en de hoekse waerd an de noordkante voor waere voorne en flakkee één eiland in brak de dunenrij an de kust deur en d r ontstong een grôte geule die z n eige een wegt beanende deur t anwezige veên de naem haeringvliet treffe m n al voor t eerst in de schrifteleke bronnen an mar de meêst gebruukte neame was flakkeê vandeer dat t eiland d r achter overflakkeê enoemd wier pas in de e eêuwe wier de naem haeringvliet algemeên midden in het haeriengvliet leit een nog altied beweund eiland tiengemeêten in is het waeter deur middel van de haeringvliet of eslote en wier ut zoet an deze haeriengvlietdam is jaer ebouwd bie stellendam is een sluus voor de scheepvaert emaekt an de aore kante van t eiland is een brugge ebouwd naer de hoekse waerd de haeringvlietbrugge deze brugge is in ope esteld en was de eerste verbinding van flakkeê mit het vasteland d r binnen planne om de sluuzen in de dam op een kiere te zettene mar deer is nogal weerstand tegen want dan komt de zoetwaetervoorzienieng in gevaer de sardientoren is de hoôgste toren van de gemeênte vlissienge en nae de meter hoôge nozema tv toren in hoes de hoôgste toren van de previncie zeêland de toren is elegen aan de vlissiengse boulevard an de onte en is meter oôge iets oôger nog dan de lange jan uut middelburg sinds de opleverieng van de toren is het hét gezicht van vlissienge op de eerste en twidde verdieping is een grand café restaurant evestigd deeronger bevindt zich een drie verdiepingen tellende parkeergarage de rest van de toren bestit uut weuningen variërend van tot m de toren was ten tieje van de openieng de op twee nae hoôgste weuntoren van nederland de toren is vernoemd nae de sardiengeule in de onte vlakbie d n toren een jaer ollands een jaar is de relatieve eêneid van tied die de pèriode beschrieft wi in een planeet om z n sterre de zunne in ons heval draoit bie de aerde ist zô dat n in daegen en uren om de zunne draoit bie een normaal jaer ist zô da je uut gaet van daegen vanof januari toet december mee daegen in januari maerte meie juli auhustus oktober en december daegen in april juni september en november en daegen in feberwari in een schrikkeljaer ist anders di in ei feberwari nie daegen mè dit komt deur die uren extra die der elk jaer bie komme in jaer is dat dus een dag derbie om de jaer is der dus een schrikkeljaer en waere de leste schrikkeljaeren de volgenden is dus in reykjavk is de oôdstad van iesland en is de noordelijkste oôdstad ter waereld de stad eit ca inweuners reykjavk liet in zuudwest iesland in de gemeente reykjavkurborg an de fjord kollafjrur een uutloôper van de hrote baoi faxaflói in de fjord ligge zes kleine eilanden viey engey erney akurey lundey en grotta het schiereiland geldinganes is mee een heel smalle landtong an het vasteland verbonden de stad zelf liet voornaemelek op het schiereiland seltjarnarnes de voorsteên ligge voornaemelek ten zuujen en oôsten deervan reykjavk is over een hroôt gebied uut espreid hoôgbouw komt voo mar leegbouw en wieds op ezette weunwieken domineren en er binne meerdere plekken onbebouwd voor recreatieve doeleinden de hroôtste rivier die deu de stad lopt is de ellia de zunne is de sterre die t duchtste bie de aerde stoot de plaoneet n uut uus zunnestelsel draoien rondom de zunne hene de aerde draoit in een jaer tied om de zunne hene zonger de zunne zou d r gin leven meugeluk weze op de aerde de zunne is vele maelen groter dan de aerde echt in de buurte komme van de zunne mee ruumtevaertuugen kunnen me nie want deer ist veelst te heet de zunne genereert wermte en zunnewind dienen zunnewind komt tout by d eirde woa dat n tegeng oudn es deur n atmosfeer van d eirde zunnewind bestoat uut klene deelties die de zunne roundomround uutstroalt tout diepe in et zunnestelsel olle leevn op de aerde es moar meugelik deur de warmte die de zunne uutstroalt mensen en beêsten keunn nie leevn zounder de zunnewarmte ook de plantn oaln under energie uut zunnestroaln via e proces da me fotosynthese noemn de zunne es t elderste object da j an d n hemel kan zieje oalle emellichoamn in uus zunnestelsel doorloopn e boane mè de zunne in t middn de grotste zyn de planeetn de planeetn beschryvn ellipsvormige boann up verschillige ofstandn oe dichter e planete by de zunne stoat oe warmer da z es en oe rapper da ze rounddroait omlooptyd van mercurius es doagn de buutnste planeet n binne ieskoud droain stryf troage en doen d r vree lange over voe ene keer round de zunne te droain neptunus bykan joar in de kern van de zunne es t ounvoorstelboar heet round k en n druk es d r gigantisch die twee factoorn t ope zettn e proces in gank da kernfusie noemt by da proces da woaterstof ommezet in helium komt d r gigantisch veel energie vry ge kut et vergelykn meè woaterstofbommn die under energie ook uut kernfusie oaln deur e proces dan ze zelve in gank steekn die extreme toestand n in de zunne zorgn d r voorn dat olle materie plasma es de zunne kun j observeern mè t bloot oge mits beschermienge of mè angepaste telescoopn zels mè t bloot oge keun je dounkere plekkn ziene up de zunneschyve de zunnevlekkn eén zunnevlekke kut grodder kommn dan n diamèter van d eirde zunnevlekkn zyn plekkn up de zunne woa dat minder heet es dan elders doadeure kommn ze dounker over ze kommn en goane zynder in nen cyclus van elf joarn zunnevlekkn veroorzoakn veel energie die ne merkboarn invloed èt up uus were up elektronicamaterioal en communicoatieapparateure hroenland hroenlands kalaallit nunaat land van de hroenlanders deens grnland is een autonoom land binnen het koninkriek denemarken elegen tussen de noordelijke ieszee en de atlantischen oceaon ten oôsten van de canadese arctische eiland n as baffinland in ellesmere westeluk ist deu een zeestraete escheije van iesland awast geograofisch een deel is van het continent noord amerika wor groenland politiek en cultureel eassocieerd mee europa vanwehe de historische banden mee denemarken en noorwegen het land wor op een antal kleindere eilanden nae volledig evourmd deu één groôt eiland dat ok hroenland eêt hroenland is mee een oppervlakte van km vardeweig s werelds groôste eiland mee een bevolkienge van inweuners jannewari ist ien van de dinstbevolkte gebiejen van de wereld van het land is bedekt mee een ieslaag van maximaol km dikke alleêne de kuststroake van km breêd voorà in het zuujen en westen is beweunbaar mede deu de invloed van de golfstroam de kusten binne in ekerfd mee enorme fjorden en gletsjers weer regelmaetig iesbergen van ofbreke hroenland oa een poolklimaot de oôdstad iet nuuk vroeher wier die stad gothab enoemd da s deens de westerscheldetunnel soms ok wè kortweg de tunnel is n tunnel van kilometer lang onger de westerschelde tussn ellesdiek en terneuzen en is deermee de langste tunnel voo t wegverkeer van nederland de westerscheldetunnel is km lang en ao an de zuudkant over een lengte van meter een weggedeelte mee een hellingsvlak van de maximale deurriehoôgte is meter het diepste punt bereikt de tunnel onger de pas van terneuzen meter onger waterniveau in de tunnel geldt een maximumsnelheid van km u dit wor gecontroleerd deumiddel van trajectcontrole de tunnel is nie eschikt voo voetgangers en fietsers de westerscheldetunnel is een geboorde tunnel en bestit uut twee buzen mee een diaometer van meter die met een tunnelboormaochine hegraoven binne elke buze ao ruumte voo twee riestroôken een vluchtstrook ontbreekt om de meter binne de tunnelbuzen aan mekoare gekoppeld mee dwarsverbindiengen normaal binne de deuren nae de dwarsverbindiengen vergrendeld bie een calaomiteit worren de deuren automatisch ontgrendeld het verkeer op de linkerriebaene in de aore tunnelbuze wor dan stil eleid zodat mênsen veilig de aore tunnelbuze in kunnen loôpn de tunnel is eopend op maerte sindsdien binne de veren vlissienge bresjes en krunige perkpolder van de provinciale stoombootdiensten in zeeland opgeheven de bouw van de tunnel en de anleg van de toeleidende wegen kostende miljoen euro excl btw de tunnel wor voo een periode van dertig jaor eëxploiteerd deu de n v westerscheldetunnel sins juli is de tunnel eigendom van de provincie zeêland voorheen was de nv voo eigendom van het ministerie van verkeer en waoterstaot as andeelhouwer van de nederlandse staot en voor van de provincie zeêland op juni wier bekend emaokt dat het ministerie van verkeer en waoterstaot de van de andelen an de provincie zeêland zou verkoôp n tol voo deze tunnel wor eheven in borssele voo beide rierichting n ulpdienst n en militaire voertugen binne vrie esteld van tol de volgende busdiens en maeken gebruuk van de westerscheldetunnel heersdiek nederlands geersdijk is een durp in de gemeênte noôrd beveland t durp oa inweuners in heersdiek was a in een zelfstandige parochie op november wier eel noôrd beveland overstroômd en in gebeurende dat nogmaels aolle durpen weeronger heersdiek verdwenen in de golleven mee t opnieuw inpolderen van noôrd beveland wier in behunnen in wier nae de bedieking van de heersdiekpolder in de buurt van t ouwe heersdiek t hujege heersdiek op ebouwd vogges een hrondplan mee haeks loôpende kaevels in wier iets ten zujen van heersdiek een haeven iee an eleid dit wierd ebruukt vò t verschepen van aerpels en juun en vò een veerdienst op zuud beveland rond wier de veerdienst op eheven het haeven ie is tehenwoordig in gebruuk as vluchthaevene de naem is meuhelek ofkomstig van de voornaem herlof gerlof soôs de vaete in geêrsdiek is eên soôs vò iedereên soôs de vaete speêlt eên belangrieke rol binnen de gemeênschap van geêrsdiek met regelmaat worden activiteiten georganiseêrd vò jong en oud geert wilders venlo september is is een politicus van de partij voor de vrijheid pvv wilders stit bekend as een uutgesproken criticus van de islam hie zurgende d r voo dat problemen die voo heen onger ut tapijt wiere eschoven weer bespreekbaer wiere in nam um mee de pvv deel an een gedoogregerieng saeme mee de vvd en t cda onger premier mark rutte om deze standpunten wor um ernstig bedreigd deu verscheie mênsen in november maekende wilders via de telegraaf bekend te werreken an een film over de koran de film geeft wilders opvatting weer dat de koran een fascistisch boek is dat nog aoltied anzet tot geweld op feberwari maekende wilders de naem van de film bekend fitna dat stit voor beproeving in het araobisch nog voodat de film uutkwam veroorzaekende deze vee opschudding onger andere de ministers ernst hirsch ballin justitie guusje ter horst binnenlandse zaeken en maxime verhagen butenlandse zaeken ao wilders gewezen op de gevolgen die de film vogges ulder zou kunnen hebben wilders verwoordende zien standpunt tegenover moslims en de islam zelf as volgt ik haete gin moslims ik haete de islam de sionkerke van de grifformeerde gemeênte te goes is de groôste kerke van zeêland emeten nea t antal zitplekken dat binne d r de kerke is ebouwd in in verband met het steeds groôter worrende tekort an plekken in de bethelkerke vorige kerke van de gemeênte besloot op juni de gemeênte grond an te koôpene aan de louise de colignylaen op meie wier de eerste paele eslogen voo een nieuwe kerke op meie wier de sionkerke in gebruuk enomen de klokken wieren eleverd deu de klokkengieterieje eysbouts uut asten de annemer was de firma jaocobsen uit melis de gemeênte wier bediend deu de volgende predikanten keutjesaevend is iets typisch zeêuws vroeher wier dan op deze avend t vèrreke dat t ele jaer was vet emest eslacht meestal net voo kerst die aevend was ut dan feêst behun e eêuw wiere de vèrrekes nog tuus geslacht da was voo de mensen n fêêstelukke dag mae nie voo t gemeste vèrreke in ruum n jaer tied wier t gekochte bihhetje hoed vet gemest mee twee kêêr daegs n emmer slobber hestampte hekookte poolers vèrrespetoaten zeide me m t liefst n flienke schep hastemeel d r deu t dier most wè hroeie in zoo n klein kot je mi amper lucht at t achter laaje kon was t r n kleine uutloap an t kotje n mispitje vèrrekes van pond oa j in die daehen bie de vleet de mensen waere hróós op zukke hevaerten t behon a mi t aelen van de spullen bie de slachter mitte kruuwaehen mos je zèllef de klapblok en t wostemessien aele je kreeg tehlieke t kapmes a vast mee méêsta wier d r heslacht s ochens vroeg of s middegs om n uur of viere dikkels kwaeme ze van de femielje om t ellepen at t zoovarre was da te slachter kwam kreeg t vèrreke n touwe om z n póót en dan wier n uut t kot gejoohe da viel soms nie mee t was of a t n behreep wat a t r hieng hebeure n kruuwaehen mi stróói hieng mee want t vèrreke most gebrand wóóre oak n tol out om t brandende stróói te reehelen a m n dan t vèrreke zoovarre hekreehen oa ie most r zèllef nae toe loape dan kwam t r op an de slachter was gewaepend m n uls vol schèrrep spul dat ieng an n leere koppelrieme oak t stael ieng d r an om de messen te schèrrepen mi één andgreepe hooiden ie z n eihe as t waere op t dier ons trokke an t touwe en t vèrreke viel spartelend op z n zieje op t zèllefde moment stak de slachter toe m z n schèrrepe mes nae de strotte m n leiden dan t touwe hoed strek sint kon t bêêst leehbloeje da mag vandaehe nie mêê ze motte ze noe schiete at t vèrreke dóód was wiere éêst de bossels de lange haeren getrokke da was n aparte methode t gebeurden m n iesder pinnetje mi op tènden n ronde knoppe de bossels mocht de slachter ouwe om laeter te verkoapen an bossels of kwastefebrieken dan wier t vèrreke onderhedekt mi strooi en t stróói wier anhestooke de vlammen sloehe oahe op om de léste aertjes d r af te schroeien m t tolout wier t stróói netjes overal anheleid éêst an d êêne kant dan an d n oaren dan konne m n naer uus t vèrreke wier op n laddertje hedroaid m laddertje en oal op t slachterskarretje hetrokke en tuus op t extra schóón heschuurde plèsje afgelaeje eest wier t bêêst gekrauwd mi n bot mes en m waeter uut n emmer spoelende wiere de korte stoppels afgekrauwd en t zwartsel en de schroeiplekken opgeruumd dan wiere de póóten onder d n buuk geschoove de kop wier d r afgesneeje en dan kreeg t vèrreke ml n hróót schèrrep mes n snee over de rik van de kop tot de staert en k je zie oe dik a t spek was was die speklaehe êêl dik dan spraeke m n van n leitje spek dus n best vèrreke at t zoovarre was was t tied voo t borreltje voo de slachter want z n aesem most zuuver weeze a tie strakjes over t vosse vleis gieng at t vèrreke openlag ie sloeg t glasje zonder voet in êênen achterover laeter zouwe d èllepers t oak gebruuke t open lèhhe van t vèrreke hebeurden deu de rikstrienge in de liengte deumidden te kappen om dat te kunnen doeë stoeng de slachter mi z n bêênen an weerskanten van t vèrreke t vèrreke viel in twee èlleften en t kon varder uut mekoare hedae wóre t gieng in stikken snieje en kappe de póóten t buukspek t baeken spek d ammen de vrouwe kwam zèhhe oe a s t wou de kranse reuzel wier op n stok g ange om stief te wóóren d èssentjes gienge in n klein steelpannetje om laeter mi azien en peper hekookt en opgeete te wóóren de smullen daeremen hienge in n emmer oalles kwam netjes op n hróóte taefel te lèhhen en op t oekje van de taefel was t r a êên behonne zweerte te trekken a je je duum onder de zweerte oa liet die hauw los en k je die van t buukspek en d oare stikken aftrekke iederéén kreeh n stikje vosse zweerte n traktoasie voo de kinders uut de buurte d r wier oak trek behonne m t vleis en spek in rêêpen te sniejen voo de woste twee man oa daeran volop wèrrek eén om in te steeken en d n oaren om te droaijen lekkere vette woste wier in t messien m n ronsel deu haetjes geschoove en de wostestriengetjes duukelden in d n trog d r wier zoo n pond vette woste hedroaid en dan vlug gezoute eén pond zout op de pond woste t soepuus is een tiejewaetermeule en een rieksmonument in goes aol in stong op dizze plekke n meule mar t tehenwoordige gebouw is ontsto uot herbouw in in wier het gebouw vernieuwd mee de gepleisterde pilastergevel het torenj ie mee slagklok en het uurwerk binne ofkomstig van de in gesloopte oôstpoorte de meule werkende op waeter dat deu sluusjes in een gebouwtje naest t soepuus bie oôg tieje in de achterhaevene wier op ezameld en bie leeg tieje weer vromme stroômende in de kaoimure is mee een boge an egeven weer t waeter binne kwam in de e eêuw wier t gebouw gebruukt as gaerkeuken weer soep an de goese aeremen wier uut edeeld tot in de jaeren dèrtig de societé anonyme naemlozen vennoôtschap des tramways à vapeur flessingue middelbourg et extensions tvfm laeter officieel genaemd societé anonyme d éclairage et tramways electriques was een van oorsprong bels trambedrief dat de steën vlissienge en middelburg op walchren mee mekaore verbond vandeer dat ok wè de initiaolen vm wiere ebruukt t bedrief wier op ericht op feberwari te brussel en nam de exploitatie die t ende was behunnen over van een particuliere concessionaeris na elektrificaotie in en overname deu de provincie zeêland op jannewari wier de exploitatie voort ezet toet an de inundaotie van walchren in oktober in middelburg reej de trem vanof de mart via pottenmart langeviele en binnenvielebrugge pottenbakkerssingel zandstraete nae de tehenwoordige vlissiengsesingel langs het kanaol deu walchern nae vlissienge dee gingt via de koningsweg het tramlaentje de aegje dekenstraete wee de remise mee de werkplekke was ent be ie wolffplein nae de walstraete wee de wisselplekke was dan wast nog een klein stikkie nae t officiële eindpunt op de zeilmart dee behun wee de verbindieng vromme via de walstraete over het be ie woffplein en de bad uusweg nae t bad uus emile buysse terneuzen oktober brugge auhustus was een zeêuws vlaomse schriever die een groôt deêl van z n leev n in brugge weunde emile buysse was de zeune van een oofdounderwyzer in t zeeuws vlaomse stadje sluus vanof giengt n in brugge weunn je was styf g interesseerd in de toale en cultuur van zyn geboortestreke en t west vlams binst de twidde wereldoorlog ad buysse sympathie vo t duutse nationaalsocialisme surtout t heem en volkskundig aspect van die ideologie je publiceerde van in de waag een blad da pro duuts was ounder de pseudoniem gwyde de vlaeme je publiceerde artikels over heem en volkskunde in de provinciale zeeuwse courant je schrêef ook een poar streekromangs in t west vlams je was redacteur van nederland in t vlaams weekblad schrêeft n vanof de rubriek onder het belfort en ne publiceerde in neerlandia op den uitkijk en elckerlyc de hertogin hedwigepolder is n polder in t meêst oôsteleke deel van zeêuws vlaonderen d n polder die deels ok in belgië liet is nationaol bekend eworren omdat um wellicht onger waeter ezet wor t onger waeter zette van hoeie landbouwgrond stuur vee zeêuwen tegen de borste de naom verwiest nao hedwige de ligne hertogin van aerenberg vrouwe van engelbert ix hertog van aerenberg een kleinzeuen van prosper lodewijk van aerenberg de oppervlakte van t nederlandse deel bedraogt km de straoten in de polder draoge de naom n van de hertog en hertogin en d r guus engelbert erik en lydia de polder is op zeê veroverd in en is de leste polder in oôstelek zeêuws vlaonderen anno bestit d r nog aoltied een patstelling over de toekomst van de polder in de nederlandse poletiek belhië wil dat d r ontpolderd wor de polder grens an het verdronke land van saeftinghe zô blienkend en vette dà netgeploegd land de veuren zô rechte t land netjes aan kant zô verre a je kan kieken dà môoie patrôôn zeeuwse klei êêl bizonder en toch zô gewôôn wà zà dao wêê groeien t volgend jaor in de mei bêêten of tèrve of èrpels of vlas of wor het soms een êêl ander hewas komm n d r bômen een kréke meschien z aoden papieren en ze gebaorden êêl brêêd jao t is gedaon mêê zô n polder vôô da je t weet noe blienkt er die klei nog da zeeuws vette goud waorop al die jaoren zôô vêê wier verbouwd naotuur recreaotie is t nieuwe beleid maor à klei verandert in nieuwe naotuur mêê ruumte vôô grutto s ooievaor tureluur mêê vievers en kreken mêê bos en moeras gêên terve gêên gèste gêên bêêten gêên vlas maor een bungalowpark bie een waoterplas moa die klei die verdwient dà kom toch aon t lief wan nerges in de wèreld in t laote licht van de zonne zie je zô n vette klei ooit uut waoter gewonnen de ruumte van zêêland mêê die veuren zôô rechte vraogt om goeie besluiten bespaor ons de slechte de eerste waereldoôrlog die voornaemelek de groôte oôrlog wier enoemd vanof deze gebeurtenis tot was een waereldoôrlog gecentreerd in europa die begon op juli en durende tot an november aolle groôtmachten van de waereld waere bie dizze oôrlog betrokke uuteindelek waere d r meer as miljoen militairen emobiliseerd in één van de grooste oôrlogen in de geschiedenis meer as miljoen soldaoten wiere edoôd voorà as gevolg van de groôte technologische vooruutgang in vuurkracht de langloôpende oorzaek van de oôrlog was de imperialistische butenlanse poletiek van de groôtmachten van europa waaronder het duutse keizerriek het oôstenriek hongaorse riek het russische riek het britse riek en frankriek de moord op juni op frans ferdinand van oôstenrijk was de directe anleiding van de oôrlog het resulterende in een habsburgs ultimaotum an het koninkriek servië er wiere verscheie allianties evurmd zoôdat binnen een paer weken de groôtmachten in oôrlog waere via hun kolonies verspreidde het conflict zich over de wêreld op juli begon het conflict met de oôstenrijks hongaorse invasie van servië evolgd door de duutse invaosie van belgië luxemburg en frankriek en een russische anval op duutsland naedat de duutse opmars naer paries toet stilstand wier ebrocht vestigende het westfront z n eigen in een uutputtingsslag die weinig veranderde toet in het oôsten vocht het russische leger mee succes tegen de oôstenrijks hongaorse troepen maar wier terug edronge deur het duutse leger biekomende fronten wiere eopend naedat het ottomaanse riek toetrad toet de oôrlog in itâlië en bulgarije in en roemenië in het russische riek ging ten onger in en rusland steppende uut de oôrlog nae de oktoberrevolutie laeter dat jaar na een duuts offensief langs het westfront in kwamme amerikaanse troepen nae europa en de geallieerden drongen de duutse legers vromme in een reeks van succesvolle offensieven duutsland dat z n eigen probleme had mee revolutionairen op dat moment stemmende in mee een staokt het vuren op november de oôrlog eindigende as een overwinning voo de geallieerde tegen het ende van de oôrlog waere vier imperialistische grootmachten de duutse russische oôstenriek hongaorse en ottomaonse rieken militair en politiek verslogen en hielden op te bestô de opvolgersstaeten van de eerste twee verloren vee grondgebied terwijl de leste twee geheel ontmanteld wiere de kaerte van centraol europa wier hertekend in een antal kleinere staeten de volkenbond wier esticht in de hoop een dergelijk conflict in de toekomst te voorkommene het europese nationalisme kwam voort uut de oôrlog en het uuteênvalle van rieken de gevolgen van de nederlaag van duutsland en problemen met de vrede van versailles zouwe biedraege tot de twidde weareldoôrlog dow chemical terneuzen is een groôt complex van chemische febrieken ten wes n van terneuzen in de nieuw neuzenpolder nie varde van d n noek en boerehat weer vernaomeluk kunststoffen produceert worren de beslissing om dizze febriek te bouwene kwam in de liggiengk an diep vaorwaoter de beschikbaor eid van grond en aerebeiers gavve de deurslag om d r eige in zeêuws vlaonderen te vestigene in startte de eerste febriek die polystyreen producerende in evolgd deu een styreenfebriek en in deu een ldpe fabriek in en wier een naftakraeker in gebruuk enomen in wier het terrein mee nog es ha uut ebreid een lldpe febriek volgende in en in een nieuwe styreenfabriek het antal personeelsleden was intussen egroeid toet in werkende d r nog mensen in terneuzen vanaf wor bie het dow terrein het zogeheten valuepark van ha ontwikkeld weer bedrieven zich kunnen vestige die relateerd zien an de activiteiten van dow in was in terneuzen onger meer de voggende productiecapaciteit beschikbaer surinaome is een land in zuud amerika toet november was suriname een land binnen het koninkriek der nederlanden surinaome is dunbevolkt en bestit grotendeels uut oerwoud de eerste geslaegde europese kolonisaotie vong vanof plaes deu de iengelsman francis willoughby om planters an te trekkenne was vrieheid van godsdienst eregeld in de twidde iengels nederlandse oôrlog wier surinaome in deu de zeêuw abraham crijnssen veroverd op de iengelsen bie de vrede van breda zagge de nederlanders voorloôpig of van de teruggaeve van de deu de iengelsen ingenomen nederlandse kolonie nieuw amsterdam t tehenwoordige new york op ulder beurte eisten de iengelsen nie da surinaome meteen ontruumd zou worre meêstâ wor esproken van een ruil van beide gebieden crijssen bouwende fort zeelandia de eerste gouverneur van surinaome was cornelis van aerssen van sommelsdijck hie ha één dorde van de rech en op surinaome an ekocht de stad amsterdam en de west indische compagnie wic bezatte ielk ok een dorde an t ende van de e eêuw ging de wic failliet de femilie van aerssen had ulder bezit al eerder verkocht amsterdam was toe de eênige belanghebbende ok het naeburihe berbice en essequibo ongeveer het tehenwoordige guyana wier ekoloniseerd deu nederlanders suriname berbice en essequibo vurmende t zogenaamde nederlands guiana nederlands guyana wier in verdeeld in surinaome dat in nederlands bezit bleef en het tehenwoordige guyana dat een britse kolonie wier brits guiana de slaevernieje in surinaome wier op eheven op juli in kreeg surinaome een semi autonome status binnen het koninkriek op november wier surinaome onafankelijk gouverneur ferrier premier den uyl en konienginne juliaona ongertekenden het verdrag vuuf jaer laeter vong een staesgreep plaes onger leiding van desi bouterse fort zeelandia is een voormalig nederlands fort tussen paramaribo de oôdstad van surinaome en de lienkeroever van de rivier de surinaome sins ist een museum het vuuf oekige fort ontstong in het begin van de e eêuw toe de nederlanders een handelsvestiging stichtten bie het indianendurp parmirbo om de nederzetting te verdedigene wier een verstèrreking an eleid de iengelse veroverende t fort in en noemende het fort willoughby naer lord willoughby in veroverende zeêuwen onger abraham crijnssen het fort en de nederzetting het fort wier fort zeelandia enoemd op één van de kruuthuuzen is nog t zeêuwse waopen te ziejene de nederzetting kreeg de naem nieuw middelburg die sloog echter nooit an fort zeelandia wier uut ebreid mee vuuf bastions drieje deervan bastion middelburgh bastion veere en bastion zierikzee bestô nog de twee die an de landkant waere ebouwd wiere weig ehaelen toe fort nieuw amsterdam gebouwd ebouwd wier naedat in de fransen een succesvolle anval hao uut evoerd op een deel van de plantages rond fort zeelandia wier op de rechteroever van de rivier een nieuw fort ebouwd fort nieuw amsterdam fort zeelandia wier een kazerne en laeter een gevangenis in wier het fort erestaureerd weerna het surinaoms museum hier werd uusvest de dag voo de onafhankelijk eid in wier het standbeeld van koningin willemina van het onafhankelijkheidsplein nae een plek naest het fort verplaest in april namme de militairen rond desi bouterse hun intrek in het fort het wier gebruukt om tegenstanders van t regime op te slutene op december van dat jaer wiere op de ringmure an de kante van de surinaomerivier vuuftien tegenstanders van het regime bouterse om ebrocht een gebeurtenis die bekend stit as de decembermoor n buten het fort wiere ienkele mooie officiershuzen ebouwd de inundaotie van walchren vong plaes vanof oktober het leste diekgat wier esloten op feberwari de gevolgen vant zoute waeter binne noe nog merkbaer op september was antwerpen in han n van de geallieerd n evallen van deer uut trokken ze op nae zeêuws vlaonderen da voo t ende van oktober vrie was omdat an de overkante van de onte het duutse leger zich verschanst ha wast echter nie meuglek haevene van antwerpen te gebruuken de duutsers hao voorà op walchren grôte bunkers mee zwaer geschut ebouwd beslote wier walchren te inunderene om de duutse positie te verzwakkenne op oktober om tweê uur smiddegs viel de raf de diek bij wasschappel an naedat een dag tevoren de bevolkieng was ewaarschoewd mee pamflett n dizze waere of eworpen bove walchren en zuud beveland mar de tekst was zoô cryptisch dat ze pas begrepen wiere nae de hebeurtenissen behalve dat er een bresse van zo n meter ontstong die laeter door erosie groeiende toet meter wier bie dit bombardement ok het dorp wasschappel verwoest weerbie man omkwamme het resultaot van het eêrste luchtbombardement was nie genoeg en op oktober tussen en uur wieren de dieken bie fort de nolle in vlissienge en bij rittem tussen fort zoutman en fort rammekens ebombardeerd op die leste plekke wier gelieke a een bresse van meter eslogen bie vlissienge bleeft bie meter awast da t waeter nu wat sneller oprukkende wast nog nie genoeg en op oktober wier ok de diek tussen ter veere en d n polder op verscheie plekken verrinneweerd en op oktober volgende nog een twidde bombardement bie wasschappel tot slot wiere op oktober de sluzen bie vlissienge ebombardeerd wedeur het zeêwaeter deu het kanaol deu walchren kon oprukke plannen van de duutsers om noôddieken an te leggenne leë schipbreuk op de onwil van de bevolkieng z n eihe hievoo in te laeten schaekelene ienkele daegen deerna ao de duutse verdedigieng zich hoôggelegen stellingen terug etrokken de anval behun op november mee het optrekken uut zeê deu iengelse en canadese troepen nae wasschappel en vlissienge terwijl canadese en schotse troepen die eerder bie oedjeskerke en baerland op zuud beveland waere eland de sloedam optrokke bij wasschappel lukkende het op tweê plekken om an land te kommene eén groep trok op richtieng domburg de aore richtieng vlissienge dizze plekke wier in ienkele daehen veroverd eholpen deu artilleriebombardementen vanuut zeêuws vlaonderen de canadese troepen trokken van het oôsten op in de richting van ter veere op november ist duutse leger op walchren versloge naedat de onte ezuverd was van mienen kon eind november nae antwerpen evaeren worden tweêmael per dag stroômende het tieje walchren in en uut groôte diepe heulen ontstongen bie de plekken weert waeter binnenkwam ok noe bin dizze plekken nog te ziejene as bevobbeeld een kreke de legere delen stonge onger de hoôgere vielen droôg bie leêgwaeter de durpen vanouws op de hôgere plekken elegen bleven vaek droôg alleên ten oôsten van de lijn ter veere rammekens kont waeter dankzie ouwe zeedieken nie komme meer as mê sen zatte in kleine gebieden bie domburg en middelburg pas nae de bevriejing bin meer as tienduzend mê sen nae zuud beveland eëvacueerd vee beês en verdroenke van de weuningen wiere d r verwoest hao zwaere en lichte schae ok nu nog bin d r waeterweuningen die vochtig binne deurdat zout in de muren waeter antrekt voor de getroffen bevolking wiere noôdweuningen ezet weervan de leste pas in de zeventiger jaeren esloopt bin de wegen wiere deur de stroôming varder vernield en overdekt mee slik dulven zao bie t droôgvallen duchte emae dicht vee boeren bin vertrokke nae de noordoôstpolder het dichten van de dieken al in november behunnen ondervon ernstige problemen deu hebrek an materiaolen as rieshout en steên n slechte transportmiddeln en t ontbreken van infraostructuur de anwezige mieneveld n waere ok gevaerlek deurt tieje was de geule bie wasschappel zes kilometer lang eworren de totaole breêdte van de bressen was naebie drie kilometer toe in juli de operaotie om de gaeten te sluten goed op gangk kwam de nollediek bie vlissienge wier op september esloten om drie weken laeter bie slecht weer opnieuw te brekene op oktober wier het gat wee esloten op oktober was ok de diek bie wasschappel edicht korte tied laeter op oktober evolgd deu het gat bie ter veere tuss n veere en middelburg wier in de diek van het kanaol deu walchren een gat emikt weerna de droôgmaeking zonger pompen plaes kon vinden deu mee eb de sluzen in vlissienge en veere ope te zetten half december wast groôste deel droôg evallen weerna gemaelen het resterende waeter naar buten pompten int oôstelek deel stong nog hectare onger water de diek bie fort rammekens wier op december esloten mae de gebruukte caissons wieren ongerspoeld deu t waeter en pas op feberwari lukkende t om dit gat definitief te dichtene de groôte moeilijkheid bie het sluten van zeedieken is de zeer sterke stroôm die ontstit deurt hoôgteverschil tussen oòg en leegwaeter bij vlissienge is het hoôgteverschil haest vier meter binnendieks was dit na de inundaotie gemiddeld een meter bie het dichten van de dieken wier gebruik emikt van phoenix caissons die nae de landing in normandië deu de heallieerde troepen waere in ezet voo t maeken van provisorische haevens t wulleminadurp nederlands wilhelminadorp is een durp in de gemeênte goes t durp ao inwoners wulleminadurp ontstong in toe de wulleminapolder wier bediekt oorspronkelijk hietende de polder lodewiekspolder omdat lodewijk napoleon in besloôt t gebied in te polderene in kreeg de polder z n tehenwoôrdige naam naer de echtgenote van koning wullem i bizonder is dat in dizze polder mar ien landbouwbedrief kwam de koninklijke maatschap de wilhelminapolder dit bedrief was en is ien van de groôste landbouwbedrieven van nederland en bestit nog steeds de maetschap hao ok een kwêêk oeve van de kwêêk oeve is nie vee mi over t waz n ontêrd hróóte voe n oeve wat eihenaordug medel schuure mie tw hraenpak uuzen d r voe ebouwd die schuure waz ok eiheluk as meekrap en garancienefebriek mie n dirrukteurs uus an neer ezet op meie is die febriek eslote en is dinae n oeve eworre mee een zetbaes di saemen mie drie knechs werkende d r wazze meestal zó aolf de vuuftug melkkoeijen n dertug toet fêértug kaolvers twi peren êên of twi stieren en swinters wat kacheltjes voe dat aolf de dertuhher jêren t eelektries kwam wier vanzelf mie d and emolke en laeter massienaol mie n bezienemotor de melk hieng deur n zift in buzzen en die wiere in t melklookaol in n stêêne bak mie koud waeter ezet die leurden ze mie pêrd en karre in hróóte en kleine buzzen op t durp en in n hedêêlte van hoes uut wulleminadurp liet aan t kanaol van goes nae de oôsterschelde de hervormde kerke in t dorp is ebouwd nae een ontwerp van isac warnsinck nae schole ging ie voo de oorlog allene nea de leêgere schole a t t hin hróóte schoole was zat je mee oale klassen in êên lokaal dikkels was t r nog n zevende en soms nog n achste klasse die klassen die a meestal nie s hróót waere draoide heweun mee mee te zesde klasse ze kreehe allêên moelukker boekjes in dezealfde ruumte waere d r dikkels drie onderwiesders de juffrouw en de meester a t r ochens meej n biebelvertealeng behonne wier dee d n êêne weeke de juffrouw da voo oale kinders en d n andere weeke de meester op christelukke scholen temissen ze moste ok om beurten uutleg voo t bord want t zou te moeluk weeze a ze tehlieke an t woord waere voo de kinders was t t netuurlek ok nie oaltied even makkeluk om d r eihe boe d r eihe léssen t ouwen de lêêrliengen oa een leije spons en hriffeldóóze dei a se vee op n leije deeje schrieve oa de meester s aevens die vee nae te kieken tuus moste de kinders n punt an d r hriffels sliepe op sommuhhe scholen kreehe ze pas in d n derden n pènne t schooljaer behon in meie en a t s kossemisse was konde d êêsteklassertjes a leeze in t boekje dat a se van de zondagschoole kreehe s winters was t koud in de klasse de kachels waere te klein om de zaek waerm te ouwen a t t buuteh vroos hebeurden t da de juffrouw én de kinders voo t behin van de léssen n stik of wat rondjes ron g d de banken deeje huppele om waerm te óóren t schoolreisje bestong vroeher uut n dagje n de dunen ze hienge op boerewaehens en de moeders oa platte koeken en oliebollen hebakke d r was zealfs limenadesiroop dat a ze deeje menge mee waeter dat a ze bie n boer aelde d r wiere oalerlei spilletjes hedae de meisjes hienge toen nog nie zwèmme in d n oorlog was t schoolhebouw dikkels in hebruuk bie de duutsers en d nae bie de heallieerde d r wier dan soms schoole ehouwe in de consistorie van de kearke bie de bevrijdieng waere onderwiesders êên van de weinuhhe die iengels spraeke je most dan voo tolk speele en ok laeter a ze brieven deeje schrieve wier je ulpe inheroope t kwam zealfs voo da je n huweleksanzoek in t nederlands most vertaele t hebeurde vroeher nog a es da kinders weg bleeve om op t land te wearken d r wiere toen commissies tot wering en schoolverzuim in t leven heroope as onderwiesder oa je d r dikkels weete van da n moeder ziek was of da t gezin t earg earm oa dan prombeerde de meester of de juffrouw da wegbluven zo vee meuheluk te verhoeilukken vroeher was de meester êên van de notabelen van t durp z n vrouwe wier dan ok juffrouw henoemd en soms metrèsse ofheleid van t franse woord voo meester maitre liefstraffen waere êêl normaal n jongen die a earg vervelend was nam de meester mee n de hank n stok hieng mee d r waere zealfs meesters dir of de stok soms vervange most óóre toen doch je da da z óórde vriedagmiddeg dee de meester oaltied n verhaal voo leeze de meester en de juffrouw schreeve vee lesjes op t bord dat deeje ze dan in de pauze of voo school tied ok maekte ze tekeniengen op t bord die a de kinders dan nae moste teekene d r wier vee mee voorbeelden hewearkt opstellen en brieven wiere lètterluk overheschreeve as oefenienge die brieven waere êêl déftug z eindigde n brief an n vriend tot wederdienst vindt ge steeds bereid uw vriend dit was toen nog eg vriendschappeluk an spèllieng wier ok earg vee tied besteed de zeeuwsche beetwortelsuikerfabriek sas van gent was een van de twee sukerfebrieken in sas van gent de febriek wor in op ericht as sa la sucrerie zélandaise in wier dat de nv beetwortelsuikerfabriek sas van gent toen namme nicolas malotaux en ene a c grandpré molière de febriek over naedat de vorige eigenaer dhr dethiou failliet was ego hie wier op evolgt deur z n zeune pierre malotaux um was ok directeur van de association hollando belge de l union sucrière in nam de centrale suiker maatschappij de exploitatie over de febriek wier eslote in de bêête wiere nao de febriek in sas gebrocht dao waor n toen zelf twêê fabriek n in sas da kon dus mee d n trein d n tram of de bóót vèn de sassieng n in de febriek stieng de bêêteploeg gerêêd om de waog ns te loss n óf direkt in de waggon óf op n gróót n óóp de bêêteploeg was n vaste klub èrrebij rs die da wérk ieder jaor deej n in dan wee nao d n boer gieng n t was zwaor wérk mee die gróóte béêteriek n mao t wier goed betaold de waog n wier vol op de weekbrugge gereej n in a t ie leeg was wee gewoog n t verschil was dan t bruto gewicht van de bêêt n mao dao zat óók n berg slik an da was de tarre tarra bii de weegbrugge was t r n apart n tarreerder die a ta persèntaazje slik most uutreken n dan ieuw je dus t netto gewicht oov r an de febriek wiêr n d r nao t wass n vè n de bêêt n monsters genoom n om t suukergehalte vast te stell n in dao wiêr n de boer n naor uutbetaold dikkels gróóte ruzie oov r de tarre wan bóóze tong n beweerd n wel s dat r êênig verband bestieng tuss n t persèntaazje van de tarre in t aontal borreltjes dat n tareerder kreeg wién za t zehh n de bêêtelaoj ers mosten zelf bii ouwe n oevee as ze voor ieder n boer verwerkt aod n da was nie zóó n moei le administraosie mao de naom n sloog n ze soms maor n slag nao van fons carpentier maokt n ze doodgewoon kèrpeltêên in de rest naovenant a de kampanje was afgelóóp n ieuw de bêêteploeg n ekskurzie nao de fabriek bii bogaort op de kiekuut kwaom n ze bii mekaore mee d n trein nao sluuskille oov r stapp n op gent terneuzen in zóó kwaom n z in sas van gent in de fabriek ieng n aokel ge flauwe lucht van suuker stroopie en pulp pulp was d n afval van de bêêt n die dan as voer voo de bêêst n gebruukt wier mao t was toch gezell g in de fabriek de kampanje was aost altii afgelóóp n teeh n kèstdag van de weeg n wier allêên d èrr gste modder afgekrauwd de rest reegend n d r wel af in daomee was n tiid van êêl ard wèrk n voobii den haeg nederlands den haag s gravenhage is met inwoners de op tweê na groôste gemeênte van nederland den haeg is de oôdstad van de previncie zuud olland de nederlandse regerieng en t parlement binne in de stad evestigd ent is de residentie van het koninklek uus aol is den haeg niet de oôdstad van nederland het vervult voo een belangriek deel wè de rol die an een oôdstad voorbehouwe is zo stô biena aolle ambassades en ministeries in den haeg den haeg is een centrum voo de internationaole rechtspraek en vredespolitiek en is net als new york city genève en wenen een belangrieke vn stad een bekend stadsdeel van den haeg is scheveningen vanaf is de haegse gemeenteraed as volgt saemen esteld de voc kaemer te zeêland was de zeêuwse kaemer van de vereenigde oostindische compagnie de zeêuwse kaemer was een compagnie die uut de middelburgse compagnie en de veerse compagnie is ontstô in fuserende de verscheie oostindische compagnieën op andringen van johan van oldenbarnevelt tot de voc de kaemer te amsterdam was het oôdkantoor van de voc an het voc bestier de heeren xvii leverende het college van zeêland vier vertehenwoordigers in maerte vertrokke tweê zeêuwse vloten nae indië de eêrsten was uut erust deu de middelburgse compagnie de twidden door de veerse compagnie nog tweêmael vóó de tootstandkomming van de voc zouwe de zeêuwse schepen nae azië uutvaere toet wier door de zeêuwse kaemer een ruumte in middelburg ehuurd in meie van dat jaer kochte ulder het huus biggekercke an de rotterdamsekaoie in middelburg het as oostindisch huus bekend stoônde complex wier op meie bie het bombardement van middelburg onherstelbaar beschaedigd en deernae esloopt de voorgevel van het middelburgse oostindisch huus hao ongeveer dezelfde groôtte en vertoônde groôte geliekenis mee het maegdenhuus an het spui in amsterdam in besloôt het stadsbestier van middelburg het binnenwaeter achter de korendiek mee een sluus tiejevrie te maekene en dit waeter tot dok in te richtene het angrenzende terrein wier bestemd voo wurven onder aore voo de voc de wic en de admiraoliteit van zeêland het jaertal op de gevelsteên in de mure van de voormaelige smidse wiest erop dat toe in ielek geval de zeêuwse kaemer de nieuwe wurft in gebruuk enomen hao in de periode wieren deu de kamer zeêland schepen te waeter elaeten fort sommerdiek nederlands fort sommelsdijck was een nederlands koloniaol fort in surinaome het was elegen op het punt weer de rivieren commewijne en cottica saemenvloeie het had as doel t achterland te beveiligen tegen invallen het fort wier esticht in en wier vernoemd naer cornelis van aerssen van sommelsdijck de toenmaelige gouverneur van surinaome in wier het fort versterkt mar in wier het buten gebruuk esteld het was overbodig eworren nae het gereed kommene in van fort nieuw amsterdam an de mondieng van de commewijne wel bleve d r een ziekenhuus en een militaire post evestigd hiernae was er van tot een missiepost in wier het fort emea verlaot n tehenwoordig ist nauwelijks meer herkenbaor het is vriewel volledig op ego in de naotuur de strandieng van de doris voeng plaets op december voh de kuste van wasschappel de iengelse schoener liep mee nie goe roer vast op de rassen een zandbanke tun zuujen van wasschappel het schip liep gliek vol waeter en de bemannienge kon z n eige alleên mè redde deur de masten in te klimme en zuch di vast te maeke alleên de jaerige kokke ernest crowters bon zuch nie vast en zoô verklaerde de kap tein laeter wier krankzinneg van angste en kouwe liet van uutputtienge los en verdroenk de reddingsboôt koning willem iii uut vlissienge vaerde naeda deur de bevolkienge van wasschappel alarm was esloge saemen mee de sleêpboôte elbe uut mè ze konne deur t arde weer nie kort enoeg bie t estrande schip komme en moeste onverrichter zaeke trug ni vlissienge jacob schroevers redde di nae op december saemen mee vuuf zeunen en een kleinzeune drie opvaerende van de doris op zaeterdagmiddag alluf viere voer de jaerige jacob schroevers mee de botter vijf gebroeders uut om te kieken of n assistentie kon biede omdat n de doris nie in zicht kon kriege vaerd n trug ni vlissienge toen n saevuns echter oorde dat er toch nog meèssen an boord moeste wizze vroeg n z n vuuf zeunen job jaer gerard jaer jacob jr jaer klaas jaer lieven jaer en kleinzeune jacob van de ketterij jaer om mee m mee te gae om te prebere de schipbreukeliengen te redde jacob sr verklaerde in eêste instansie de anwizugied van z n kleinzeune dat n im eêst oôh verboôde om mee te gaen mè ie was ezwicht omdat n bleef zeure laeter verklaerde jacob schroevers jr dat z n neefje stiekem an boord was ekrope en wier ontdekt toen ze allufverwege t oôstgat vaerde schroevers vaerde om uren saevuns uut toen ze in de buurte van de doris kwaeme was de zeê zô ruw da ze nie kortbie konne komme pas s ochens naeda t weer lichter wier konne ze een poôgienge waege om mee de ankerkaebel een lijne te leien mee de doris wi drie schipbreukeliengen nog oalmè vastgemaekt in de achtermaste en eên in de vohmast ienge nae t toewerepe van de lijne kreeg eên van de drenkeliengen van de achtermast dizze te pakke wi nae n zuch vastmaekte in t waeter sproeng en kon oore binnenegaele op de vijf gebroeders t lukte mee groôte moeite oôk d andere tweê op dezellufde wieze te redde mè ze zaege gin kanse om de man uut de vohmaste te benaedre laeter wier dien deur de reddiengsboôte asnog ered onderwege ni vlissienge weire d eredde schipbreukeliengen die uure in de maste ienge van waeremte en voedsel verzien de ereddene en de redders wiere in vlissienge ontaeld as elden de bemannienge van de doris wier onderebracht in een otel en een inzaemeliengsactie onder de bevolkienge van vlissienge en middelburg leverde geld op voh nieuwe kleren de trugries en uldeblieken as andenken wiere de bemanniengslêden van de drie scheêpen apart en ezaemelijk op de foto ezet en ontvienge van harmonie ons genoegen een serenade uut innezonde brieven in kranten oor dudelijk dat er oôk vlissiengers die nie best te spreken waere over het onverrichter zaeke trugkere van de reddiengsboôte koning willem iii oôk was er kritiek op de overeid zôwe over t beschikbaere reddiengsmatrieel as de kadevohzieniengen die zwaer onvoldoende waere eacht voh n dergelijke omvangrieke reddiengsoperoatie voh de reddienge van de opvaerende van de estrande schoener doris ontviengen jacob schroevers en f h jilleba op januari de zilvere medalje van de maetschappij toet nut van t algemeên in januari de groôte zilvere medalje van de zuud ollandse maetschappij toet reddieng van schipbreukeliengen op januari de gouwe medalje van koningin wilhelmina voh menschlievend eerbetoon op maart de zilvere medalje van lloyds via zeêmanscollege de groninger eendracht en op juli de gouwe medalje van z m koning eduard vii van het verenigd koninkrijk de zeunen en kleinzeune van schroevers en de overige bemanniengsleêden van de koning willem iii ontviengen dito medaljes in t brons en zilver de medaljes en biebe orende oorkonden bin in eschoenke an de hemeênte vlissienge en oore bewaerd in t hemeêntearchief vlissienge en het zeeuws maritiem muzeeum de doris was n iengels zeilschip een driemaster van brt die was ebouwd in de tuushaven was padstow ezagvoerder was thomas magor uut die plaets tiedes de onfortuunlijke laetste reis was t mee een vuufkoppige bemannienge op weg van plymouth ni gent met een laedieng pijpaarde in wier deur duukers van wrakduikstichting de roompot t kompas van t schip evonde en overedraege an t maritiem muzeeum wi t wier openome in de vaste presentatie de stoômvaertmieje zeêland nederlands nv stoomvaart maatschappij zeeland hao tussen en een veerdienste tussen nederland en iengeland over de noôrdzeê toet was de nederlandse afvaerthaevene vlissienge vanof was da hoek van holland de oprichting van de smz hao direct te maekene mee de ingebruuknaeme van de spoorliene roosendael vlissienge en het kanaol deu walchren al vanof wiere plannen emikt om vanuut vlissienge een veer op iengeland te begunne de plannen wiere esteund deu koning wullem de dorden en z n broer prins hendrik de zeêvaerder ok de spoorwegmaetschappijen an beie ziejen van de noôrdzeê hao belangstellieng op juni wier de oprichtiengsakte van de nv stoomvaart maatschappij zeeland in amsterdam etekend naedat op juni in een vergaedering te middelburg de andeelhouwers hao besloten tot de oprichtieng op juli wier de dienst in tehenwoordigheid van prins hendrik officieel geopend en op juli was de eerste ofvaerte op oktober wier het eerste contract voo postvervoer mee de nederlandse staet esloten en in wier het predicaot konienklek verkrege weerna de officiële naem van de maetschappieje wier stoomvaart maatschappij zeeland koninklijke nederlandsche postvaart nv in de eerste jaar van zien bestaen ongerhield de smz de veerdienst vanuut vlissienge de ofvaerthaevene an iengelse kant veranderende in de loôp van de tied noga es int eerste jaer wast sheerness vanaf queenborough vanaf zowel queenborough dagdienste als folkestone nachtdienste vanof folkestone en vanof harwich parkeston quay de smz was een belangrieke werkgever voor vlissienge de verbinding wier beroemd vanwege de uutstekende anslutingen vanuut eel europa via het internaotionaole spoorwegnetwerk naer station vlissienge waor direct kon worren overgestoken nae de naestgelegen vertrekgebouwen van de smz van groôt belang wast poscontract weerdeu een groôt deel vant internaotionaole posverkeer tussen europa en iengeland via vlissienge gong en de smz schepen bekend wiere as mailboôt in de eerste jaeren van de eerste wereldoôrlog wier de iengelse haevene nogal es angepast an de oorlogsomstandigheên folkestone queenborough tilbury en gravesend tussen feberwari en juli liepe kort nae mekaore drie schepen de prinses juliana de mecklenburg en de koningin wilhelmina op een miene en gienge verloren mee de ofkondigirng van de onbeperkte duukbootoôrlog deu duutsland wiere de reguliere ofvaerten vanof feberwari estaekt vanof jannewari wier de dienst weer hervat anvankelek naar gravesend laeter wee nae folkestone op juni wier de nachtdienst op folkestone om ezet in een dagdienst hiermee kwamt accent meer opt toeristenverkeer te liggenne het grand hotel des bains in vlissienge wier deu de smz over enomen en nae modernisering as grand hotel britannia tot eëxploiteerd op september staekende ulder de dienst omdat de haevene van harwich wier esloten tien daegen laeter wier de dienst hervat op tilbury vanwege de toenemende oôrlogsdreiging wier op november ok dizze dienst estaekt in meie konne de schepen an de duutse inval ontvluchte het kantoorgebouw an de vlissiengse butenhaevene wier op meie bie een luchtanval gedeeltelek verwoest van de vuuf schepen ging d r ene verloren de aore viere kwamme in geallieerde dienst de nieuwe koningin emma en prinses beatrix wiere om ebouwd toet assault ship en as hms queen emma en hms princess beatrix wereldwied in ezet voo gealieerde commando anvallen op vijandeleke doelen naedat de schepen in waren vrie egeven wiere ze eerst deu de nederlandse regering in ezet tussen iengeland en rotterdam pas in de loôp van kwammen de schepen weer ter beschikking van de smz ze moste eerst weer in ericht worre voor passagiersvervoer in de leste jaar van z n bestaon ongerhield de smz de veerdienste vanuut hoek van holland in vlissienge lag alles in puie pas vanof kon de smz weer volledige diensten draoie de dienste kwam nie meer terug nae zeêland mae t ongerhoud bleef we in vlissienge gebeure smz gong mee saemewerreke mee british rail onger de naem sealink die naem kwam ok op de schepen van de smz in juni nam de zweedse stena line alle andelen smz over en op september veranderende de naem in stena line bv in april nam stena line ok sealink uk ltd over weermee aolles in han n van stena line kwam het kanaol deu walchren is een kanaol tussen de onte bie vlissienge en het veerse meer bie ter veere de anleg vong plaes tussen en het kanaol volgt voor een gedeelte het tracé vant ouwe haevenkanaol van middelburg uut de anleg vong geliek plaes mee die vant walcherse deel van de zeêuwse lijn deu de anleg van de sloedam voo t spoor was het sloe as vaerroute ommers nie meer te gebruken het kanaol sniejt in middelburg een deel van de ouwe stadswallen of voo de anleg most de vlissiengse poorte esloopt worre in vlissienge most de rammekenspoorte weig alverwege takt het arnekanaol of ne erremu en nieuwland auguste franois charles guus de casembroot middelburg december utrecht feberwari was commissaoris van de konienginne van zeêland tiejes de twidde wereldoorlog en de waetersnodramp van z n officiele naeme luujende jhr auguste franois charles de casembroot van tot was um mee een korte ongerbreking tiejes de leste oorlogsjaeren burgemeêster van wasschappel vanof wier de casembroot benoemd tot commissaoris van de konienginne van zeêland de casembroot bleef commissaoris toet z n plotselinge doôd in in die zeventien jaer wier um een gerespecteerd en geliefd figure in zeêland um was een dynaomisch persoôn die mee mensen uut aolle laegen van de bevolkienge makkelek contact maekende onvermoeibaar doorkruusende um de provincie om bie talloôze officiële helegenheden anwezig te wezene um wier in zeêland beschouwd as één van uus mede deu z n grôte kennisse van de provincie het zeêuws de volksaerd en z n vermôgen om mensen en naemen makkelek te onthouwene voorà gedurende de naeoôrlogse wederopbouwe en tiedens de waetersnodramp van dwong um deu z n improvisaotietalent en grôte betrokkenheid vee respect of bie de zeêuwen dat z n populariteit nie was verhete bleek ant ende van toe de casembroot jaer nae z n doôd bie een verkiezing georhaoniseerd deu de provinciale zeeuwse courant het predicaot zeêuw van de eêuwe kreeg de waetertoren is een bouwwerk in vlissienge an de badhuusstraete en is ebouwd in deu de n v vlissingsche duinwaterleiding in neo renaissance stijl de waetertoren ao een hoogte van meter en een waeterreservoir van m de toren is emikt van rooie baksteên de waetertoren is een rieksmonument in wier dit bedrief deu de gemeênte vlissienge over enomen en in onger ebrocht in de nv waterleidingmaatschappij midden zeeland wmz de begaone grond en eeste etage waere oorspronkelek as uus in ericht en toet as zoôdaenig in gebruuk in is het uus verbowd toet bedriefsruumte sins jannewari is de toren mee drie kaemers te huur om te overnachtene het zeêmanserve vroeher ok we de hooge erve of cornelia quack s hofje enoemd is een monumentael hofje bestoônde uut weuningen in de binnenstad van vlissienge het cornelia quack s hofje is in ebouwd op de zelkheuvels een restant van een vroehere zoutverwerkingsplekke het bestoe uut huusjes ebouwd in een vierkant mee int mi n een bleekveld voor gezamenlek gebruuk en was bereikbaar via een poorte an wat toe de korte zelke was het hofje was voo de huusvesting van èrremen en is ebouwd deu t stadsbestuur van vlissienge en volledig efinancierd deu cornelia quack uit d n aegt een gedenkstene boven de toegangspoorte vant hofje herinnert an cornelia quack het stad uus van middelburg is een stad uus in laet gotische stijl elegen an de mart in middelburg de bouw behun in eleid deu meerdere generaoties van de vlaomse architectenfamilie keldermans en durende toet het stad uus ao een faade mee gotische veinsters roôd witte luuken toren ies en vuufentwintig beel n van zeêuwse graeven en graevinnen het stad uus ao een toren mee een klokke en een carillon middelburgers noeme de toren malle betje omdat de klokke aoltied achterlopt bie die van de lange jan vroeher waster ok een vleishal evestigd in het stad uus het stad uus brandde in van binnen emae uut ouwe schilderiejen en perkamenten documenten ginge verloren alleêne de butenkant overlevende de ramp sins is in het stad uus de roosevelt academy evestigd het stad uus van middelburg is een rieksmonument het veerse meer is een waeter in zeêland tussen noôrd beveland an de êne kant en walchern en zuud beveland an de aore kante int wes n ist van de noôrdzeê of esloten deu de veerse gatdam die in esloten wier int oôs n ist van de oôsterschelde of esloten deu de zandkreêkdam die op meie esloten wier het veerse meer is kilometer lange de breedte vaorieert van toet an meter de totaole oeverliengte bedraegt kilometer de diepte vaorieert fors en bedraegt maximaol meter mee een gemiddelde van vuuf meter het waeterpeil wor in de zeumer ôog ehouwen en in de winter leêg de totaole waeteroppervlakte bedraegt km de veêrdienste van vlissienge nae bresjes is een veêrdienste over de onte tussen de plekken bresjes en vlissienge toet an was westelek zeêuws vlaonder n af ankelek van dizze veerdienst nae openieng van de westerscheldetunnel in is de bereikbaar eid van dit gebeid eerder minder as meer eworren al in de middeleêuwen wiere mênsen over ezet over de onte mea de geschiedenisse van deze veêrdienste gaet vromme toet an toen stellende de heer van bresjes een veerschipper an om op vlissienge te vaeren in kwam er een veêrdienste bie die vanuut vlissienge an estierd wier vanof verviel de veêrdienste vanuut bresjes zeêuws vlaonderen horende vanof toet frankriek terwijl het gewest zeêland toet de bataofse republiek en laeter het koninkriek olland behorende dat pas in deu frankriek wier geannexeerd nae wieren de beide veerdiensten weer op enomen doch in formeel op eheven deer ze al lang vervangen waeren deu een nieuwe dienst in wier naemelek beslote om een stoômboôtenveêr in te stellen het was anvankelek een particuliere stoômboôt mar de dienst wier deu de provincie zeêland gesubsidieerd in wierd de boôt deu de provincie an ekocht mar de exploitatie dee een particulier de veêrdienste ging van vliessinge nae bresjes en toe nae terneuzen in wier de provinciaole stoômboôtdiensten in zeeland psd op ericht die de exploitaotie overnam van de toenmaolige boôt n stad vlissingen en de schelde ok wier een nieuwe boôt de zeeland ebouwd de staetenle en die bie de proefvaert waore wiere behoorlek zeêziek eén der staetenle en verklaerende dan ok dat um er nauwelijks een geit mede zou durven overzenden in weir de boôt verkocht terwijl de stad vlissingen zonk naer de boo m van de onte in kwam de wester schelde gereêd die toet in gebruuk was vanof was tr een tramdienst op bresjes weerdeu het passagiersanbod sterk toenam de boôt n voeren naer de buutenhaevene van vlissienge weer in het station vlissienge haevene wier eopend in wier de vlote uut ebreid mee de zeeuwsch vlaanderen en in mee de walcheren in kwam d r een nieuwe zeeuwsch vlaanderen in wier de westerschelde in dienst genomen dit was een raderboôt van vuufenvuuftig meter liengte die in wier verkocht en tehenwoordig in duutsland nog dienst doet as rondvaertboôt vervolges ging ulder over op koplaejers toe t autoverkeer betekenis begon te kriegen de koningin wilhelmina uut was de eersten van dit type in volgende de prinses juliana die weer wat groôter was voo t eerst wier nu met twee boôten evaer n as reserve wier de prins hendrik in ezet tiejens de twidde wereldoôrlog zoenke verscheie schepen van de psd in nam de koningin wilhelmina de dienst weer op in volgde de koningin juliana en in de prins bernhard omdat het autoverkeer snel toenam wier besloten een nieuwe veerhaevene an te leggen die op eênige ofstand van bresjes kwam te liggene deze was geschikt voor grôtere bôten en wier in in gebruuk enomen deermee volgende ok wee grôtere veerboten van de zogeheten prinsessenklasse het betrof de prinses beatrix de prinses irene en de prinses margriet ook wier toe de koningin juliana vergroôt deur dizze deurmidden te sniejene en van een tussenstuk te voorziejene toe t autoverkeer bleef toeneme wiere de veerhaeves voorzieje van inrichtiengen voe de ontvangst van dubbeldeksboôt n dizze kwamme gereêd in de prinses juliana was de eêrste boôt in dozze klasse in kwam een twidde dubbeldekker de koningin beatrix gereêd in kwam de prins johan friso in de vaert meêst ntieds wiere d r met tweê dubbeldekkers evaeren in wier de westerscheldetunnel eopend toe wier t veer van vlissienge nae bresjes esloten voo autoverkeer auto s mosten voortan deu de tunnel wa duchte een tientallen kilometers lange omweg betekende varder gingen de tarieven ok voo voetgangers omhoge de psd werd op eheven wa meer as arbeidsplekken kostende de dubbeldekkers bleven nog eênige tied vaere zonger auto s ze wieren nu ass voorheen opnieuw deu een particulier geëxploiteerd en wel deu bba fast ferries laeter veolia transport fast ferries enaemd in kwamme de nieuwe boôten gereêd de prinses mxima en de prins willem alexander dizze schepen kunne arde vaere mè ao een geringere capaciteit dan ulder voorgangers zò is de veêrdienste van vlissienge nae bresjes het ênige nog bestaende westerscheldeveer op nederlandse boo m het is tehenwoordig wee een voetveer slechs voetgangers en brom fietsen kunne worre over ezet maria frank middelburg juli sluus auhustus was een vrouwe uut middelburg ze is eboren in ze trouw in mie een duutse dokter een chirurgijn die a rond deze kant op ekommen is z n naem wor op verschillende menieren eschreve eêst was het rôder laeter roder roeder enzovoort zelf teêkenden um mie reder martin reder het jonge echtpaer gaè nae ulder trouwen in kezand weune eind of begun komt r een kind een jonge zeune mae toen a t ventje op de waereld kwam was z n vaoder verdwene spoorloas en voegoed martin reder was lid van het leesgezelschap en in de notulen van deze club staèt a t n op december vertrokken is naè izendieke en dan ontbreekt vadder elk spoor noait is t r van die man iets vernome of terug evonde toen was peter r de vries d r nog nie mae ze zulle toch ok wè overaol ezocht è die is dus verdwene net voe a maria dat kind kreeg een jozefsyndroom ommers jozef docht r ok over om stilletjes wig te gaen toen a maria een kind most kriege mae dan zou je misschien laeter toch nog wè s informere wat a t r van je kind terecht ekommen is maria zit daè mie dat kind waè is z n vaoder waè is eur man tergende onzeker eid op maert wordt n uuteindelijk as vermist op egeve het leven gaè deur en maria krieg kennis an een man die a uut sluus afkomstig is ze wille trouwe mae wat dienk je de wet steekt daè en stokje voe d r man is nie overleeë noch is ze escheie kortom ze mô tien jaer wachte voe a ze opnieuw mag trouwe dat doe ze dan ok en ruum een jaer laeter op maerte kriegt het stel een dochter laeter zulle d r nog meêr kinders komme van martin benjamin rder is nooit meer ietewat vernome de zaek heit destieds vee stof op doe waoie in zeêland sluuskille ollands sluiskil is een plekke in de gemeênte terneuzen an het kanaol van gent nae terneuzen het durp ao inweuners in wier ier de compagnie neérlandaise de l azote op ericht t tehenwoordige yagra sluiskil bv de roômse kerke van sluuskille is de heilige antonius van paduakerke bie de verbreejing van t kanaol in de jaeren is een stik van t durp verdwene in t kanaol evallen zehhen ze op sluuskille in wor druk ewerkt an de nieuwe sluuskiltunnel die de oôverlast van de brugge over t kanaol mo verminder n het vervoer van kooks van de fabriek op sluuskille nao belg n en frankriek mee de trein was noga de moeite werd vóó aod n ze bii sluuskille al s geprombeerd n staolfabriek te bouw n mao deu dien oorlog ei t ie nóóit gewérkt en t wier een rewiene mao de kooksfabriek ei vee veranderd dao gieng n êél was boerenèrrebeij rs op de kooks wèrk n en daodeu most n de boeren óók mêêr gaon betaol n laoter is dao nog d n azoot bgekomm n comp neerlandaise de l azote en dan reéj n d r ééle trein n pieriet en zóó nie varde van sluuskille lei de koeischorre weer a vee om te doewe is en waorin het water nooit rust van rook die je uuzekens kust als de wind ze komt striemen bie zuudwestersturm a bin joe maor een klien vlekjen sluuskil mien geboorteplekjen van joe ou ik het meest aon joe wied ik dit lied vergeten vergeten dat doen ik joe nie blank onder de zomerzon staon de ekjes geverfd en geschuurd steeds de stoepen en schouwen waor pluumen uut slaon dien heerlijke gracht die ut doormidden sniedt en die heerlijke geuren in de bamistied zun torentje plant in de lucht ook tevens ut klooster waor onz erders weunen die over joe waken gehucht ut gasthuis waor iedere zuster vol plicht ut leed en ut lieden der zieken verlicht a zan ik voorgoed eens de wereld in trekken en naar vreemde oorden toe gaon ut beeld van mien durpke zal er nie verbleken maor fris in mien geest bluuven staon ut plekje waor an ik eens ut levenslicht zag da zaon ik aon denken bie dag en bie nacht de provinciaole stoômboôtdiensten in zeêland psd was de orhanisaotie wimee gedeputeerde staoten van zeêland tussen en veerboôten op de onte en oôsterschelde liete vaere al vanof was d r een geregelde veêrdienste plaats tussen vlissienge bresjes en terneuzen ok aore plekken wiere an edae deu particuliere diensten onger pacht van de provincie zeêland op april namme gedeputeerde staten van zeêland de exploitaotie zelf in han n de oprichtienge van de psd was een feit anvankelek exploiterende de provincie zeêland alleêne diensten over de onte en was de naem van de organisaotie provinciaole stoômboôtdienst op de westerschelde vanof nam de provincie zeêland ok diensten op de oôsterschelde over weervoor een ofzonderleke organisaotie wier in esteld onger de naem provinciaole stoômboôtdienst op de oôsterschelde tiejes de twidde wereldoôrlog wiere de diensten saemen ebrocht in één organisaotie onger de naam provinciaole stoômboôtdiensten in zeêland en wier ok de ofkorting psd vee vaeker ebruukt in de jaer die de psd zou bestoô ongerhiew ze de voggende verbindiengen in opereerde de psd mee de outen raoderstoômboten de schelde en stad vlissingen no en de staolen raderstoômboot zeeland de eeste lijnen van de psd liepen van vlissienge nae bresjes en vlissienge over terneuzen nae oedjeskerke een jaor laoter wiere bossele en walsôôrd n in de dienstregeling op enomen tussen en kwamme de drie ienkeldeks prinsessen boôten in de vaaort de prinses beatrix prinses irene en prinses margriet meer as twintig jaor langk zouwe dit de werkpaerden tussen vlissienge en bresjes bluuve in en kwamme de prinses christina en prins willem alexander de eêste tweê dubbeldeksboôten op de lijn krunihe perkpolder in wieren de veerhaovens van vlissienge en bresjes angepast om ok daor dubbeldeksboôten te kunnen ofhandel n er wiere nog drie extra dubbeldeksboôten aan de vloôt toe evoegd nl de prinses juliana de koningin beatrix en de prins johan friso vo de overtocht mee één van de psd boten gold een tarief per voertuig en per persoôn in het zeumerseizoen waere oôgere tarieven inweuners van zeêuws vlaonderen konne tehen een gereduceerd tarief overezet worren kort nae de twidde wereldoôrlog wier het overzetten kosteloôs emikt maa in was dat al over dit was anleiding vo groôte protesten vanuut zeêuws vlaonderen mae dat ielp niks behun jaeren was t overzetten gratis vo voethangers dit gaf vooral op de lijn vlissienge bresjes vee dagjeslui die de overtoch as een mini cruise zagge toe ist mae wee vrom edraoit in viel het doek voh de psd op maerte wier de westerscheldetunnel geopend de veerdiens n vlissienge bresjes en krunehe perkpolder wiere per direct opge even op zondag maeret voer de dubbeldeksveerboôt prins willem alexander van de lijn krunehe perkpolder over de westerschelde nae vlissienge om deer opeleid te worren op de verbindieng vlissienge bresjes kwam een fiets en voetveer in de plekke geëxploiteerd deu veolia transport fast ferries met de opeffing vervielen arbeidsplekken de veêrboôten wieren verkocht an italiaânse rederiejen de koningin beatrix noe tremestieri en de prins johan friso noe acciarello ongerouwen de veerdienst messina villa san giovanni op sicilië de prinses christina noe ladies matacena de prins willem alexander noe athos matacena en de prinses juliana noe amedeo matacena en in itâlië nie vee meer gevaeren tjako van schie coevorden april is een nederlandse pianist en componist vedder ist n correpetitor an t conservatorium van amsterdam en eit n verschillende solo recitals in binn n en buutenland egeven ok eit n vo de radio en de tillevisie ewist sins werk van schie ok as gastonderwiezer an t conservatorium van porto in eit um een toernee emaakt deur china en gong mie t orquestra portuguesa de saxofones ook bekend as vento do norte optreden deur eêl nederland en portuhal ie is ok begeleider ewist van verschillende muzikanten neffen pianist is van schie ok nog componist ie ei eschreven veur aollerlei bezettiengen en ensembles en ei bestaende muziek arrangeerd zo eit n n arrangement emaekt vo robert schumann zien pianoconcert vo piano en saxofoonensemble van schie eit zien opleiing ad an t conservatorium van zwolle en sluut z n meziekstudie of mie een onderwies as en een solistisch diploma bie d n pianopedagoog ben smits daenae eit n nog verscheie meêsterlessen evolgd onder andere bie d n new yorkse pianist jacob lateiner van schie weun in overiessel de zeêuwstaelihe wikipedia ollans zeeuwse wikipedia is een uuthaeve in de zeêuwse taele van de online encyclopedie wikipedia de zeêuwse wikipedia behun op oktober het aantal artikels groeide van vuufonderd in nae duuzend in in ao de wikipedia meer as vierduuzend artikels weeronger ruum duuzend botartikels oprichter van de encyclopedie was het eêste artikel was uuteraord zeêland actieve hebrukers in de behundaegen waere vadder en aore gebrukers waere en voorà gebruker tamatauenga ei vee artikels gemaekt weeronger een oôp artikels over beês n henk k lei z n eihe toe op de middeleêuwen de aore gebrukers voorà op zeêland durpen enzô in auhustus ontstit d r een groôte rel rondom het artikel tjako van schie weernae enkele actieve hebrukers vertrekke tussen en is een rustigere periode op de wiki mee voora biedraehen van en op september wor eindelek de hrens van artikels bereikt mie het artikel staevenisse in januari neemt et antal artikels flienk toe deur ut toevoehen van een groôt antal franse gemeênten deu in ligt het antal activiteiten op de encyclopedie hoôger dan in de tweê voorhaende jaeren voegt dan vee artikels toe in oktober van dat jaer wor een project estart om aolle zeêuwse plekken toe te voehen deu en in jannewari wier deu gebruker een project over tillevisieprogramma s gestart vanof september worre vee artikels toegevoegd deu de gebrukers en in oktober start zeêland n project over land n in november komt gebruuker zeêland mie het voorstel om een te organiseren in worre vee nieuwe artikels toehevoegd deu gebruker biervliet is een stadje in de gemeênte terneuzen op jannewari ao biervliet inweuners mannen en vrouwen biervliet kreeg aol in stadsrech en deu de gunstige liggieng an ut waeter van de braekman toe nog in ope verbiending mee de zee was biervliet in de middeleeuwen een bloeiende andelsstad ut rieke verleeje van het stadje is goed bewaerd gebleve er bin een antal mooie monumentaele uuzen het oorspronkelijke stadje verdween in de zestiende eêuw in de golleven bie een overstroôming een nieuwe plekke wier nae gebouwd vadder landinwaerts de belangriekste bezienswaerdig ede bin de nederlaands ervormde kerk uut mee prachtige gebrandschilderde raemen de kòòremeule de armonie uut de ouwe pastorie uut de e eeuw en ut ouwe raed uus uut de e eeuw mee een aerieng in de windwiezer deze windwiezer eit nie voor niks die vorrum de bekendste inweuner van biervliet is immers willem beukelszoon gewist de uutvinder van ut aeriengkaeken op de mart stit een standbeeld ter ere van em een oud volksvermaok uut biervliet is het mastklimmen n paole rechtop zetten midden op de mart en t fêêste kon beginnen den êêne straote tegen den anderen of t êêne café tegen t andere succes verzekerd op iedere kèremesse t volk strôômende uut de polders nao t durp van boven iengt r nogal s een stik spek of n woste as dan de mast nog wa glad gemaokt was mee zêêpe dan was t natuurlijk nog vee schôônder t gelach en geroep was nie van de lucht toen koning willem iii n kêê naor biervliet kwam die was toen jaor konienk in liep t r in de stoet ook een delegaotie mee van de mastklimmers goed getrainde joenge gasten die wel s even zouen laoten zien oe ze in biervliet in de mast goengen maoda was niet nôôdig want de konienk ao nog al vee aost en dat onderdêêl wier van t programma geschrapt toen de maojesteit al lange buuten t durp was riep t r êêne mao wudder èn die mast toch nii voo niks opgezet en t spil kon beginnen dao was gêên spek of woste om in de mast te angen dan maor n tonne bier riep de kastelein die op de mart n café ao het volgende veraol in het dialect van biervliet is geschreven deu rinus willemsen op t durp is een groentemartje van een mart kan je eigenlijk nie mêêr praoten want d r staon allêêne nog maor n groentekraom en n kaosboer van de winter is de visboer d r mee gestopt êêl vroeger was t r bie ons op de markt een visbanke jaoren geleejen ôôr wel jaor net zôiets as de graanbeurs op de dam in middelburg trouwens in brugge is t r nog een visbanke in gebruuk dan verkochten de visboeren udder vis in die banke t was n êênvoudig gebouwtje van n meter of tiene langk op pilaoren mee n schuin dek waorp blauwe leien laogen n paor schraogen d r onder en s zomers stoeng je uut de zonne in de winter uut de reegen en tussen de pielaoren kon je n stik zil spannen en ik ôôr de visboer al schrêêuwen versen èrrienk tien voor een daolder en n oud vintje spêêkelt z n bruune straole opzieje om n brutalolen ond weg te jaogen de visboer pakt z n mesje en snikkert de koppen van d èrriengs af jao jao ik maoken ze wel schôône voo joe baosje en even laoter liggen de visjes die vorige weeke nog in de noordzee zwommen onder in de tas kiek die gaon k n kêêr lekker in t zout steken zegt onzen wannes binst a tie z n eigen omdraoit en naor uus stekkert altiek lekker zeker van t naojaor as de sturm deu de schouwe blaost zô goeng ta vroeger bie ons noe zit allêêne nog maor willem beukelszeune op de markt mee n leege vismande rienkrieën is een folkloristische traoditie weerbie m n een lans deu een rienk probere te steken op een paerd dizze traoditie komt voo in nederland duutsland en denemarken nergenst in nederland ist echter zo populair as in zeêland en deer wee voorà op walchern de deelnemers bin traoditioneel boer n uut de omgeving de deelnemer probeer op z n paerd in galop door de rienkbaene te riejene en mo een lans die um in de hand ao deu een rienk te steken die is op ehangen aolverwege de rienkbaene de wedstrijdrienk ao een deursnee van mm wanneer opt ende van de dag meerdere deelnemers een even groôt antal riengen estoken ao start een volgende faose van de wedstrijd het zogenaemde kampen ierbie wor de rieng telkens een stap verkleind en wie de rienk mist valt of tiengemeêten ollans tiengemeten is een eiland in de provincie zuud holland het maekt deel uut van de voormaelige gemeênte korendiek de naem duujt op de groôtte een gemet is een ouwe maete van ruum hectare tiengemeêten is km lang en km breêd de maete van t eiland en de naem binne noe dus nie meer mit makaore in overeênstemming d r weune noe nog mensen op vierkante km tiengemeêten ligt in het haeriengvliet dit was van oudsher de toegangspoorte vanof de noordzeê nare dordrecht en rotterdam schepen die naer indië waere weest moste soms tot enkele maen n in quarantaine voor anker bie tiengemeêten op meie besloot het staetsbewind van de bataafse republiek dat de zandplaet bediekt mocht worre nog in datzelfde jaer wiere de ouwe polder de middenpolder en de benejepolder bediekt op april kwam toesteming voor het inpolderen van de de westpolder en de zuudwestpolder voor wier ok de oolkerpolder bediekt en in de uutgestrekte brienenswaard hectare in wier de griendweipolder bediekt en leater kwamme nog de noordpolder en schutskooipolder in telde j w regt ongerwiezer dat er huuzen stonge mit inweuners dit antal groeide in de loop der tied an tot maximael naedat de mechanisatie van de landbouw ingezet wier nam dit antal of in waere d r ng beweuners jaer laeter was dat antal gedaeld tot van de in was in iets meer as de helt vertrokke in weunden er nog man omdat het eiland ofgelege lag kwam medische hulp altied pas erg laet in en vonge d r doodelijke ongelokken plaes op het eiland in de oorlog wier het eiland genundeerd in stortende een v neer op het eiland zonger te ontploffen dat gebeurende halverwege alsnog op juni verging d r een schip bie het eiland omdat het op een miene liep van de opvaerenden kwamme om op april spronge zes canadezen mit parachutes uut d r vliegtuug boven het eiladnd in kwam d r waeterleiding op het eiland voor die tied dronke de eilandbeweuners nog geweun uut de tras eerder al in wier het eiland angeslote op het electriciteitsnetwerk tiejens de waetersnoôdramp van kwamme tweê mensen op het eiland om en wiere d r huuzen verwoest de eerste verharde weg op het eiland kwam er pas in april in datzelfde jaer wiere d r huuzen gebouwd op het eiland nae kwamme d r vee plannen voor het eiland onger aore wier het bestemd as slibdepot een vliegveld kerncentrale of haeventerrein uuteindelijk kocht natuurmonumen n het eiland in en moste de zes overgebleve boeren verdwiene tot lag t r op t eiland durpie tiengemeten dit durp bestong uut zeven boerderiejen mit daaromhene land en hier en deer een stee een veêrboot voer over t vuule gat naer nieuwendiek deernae ist veranderd in natuur t is noe veranderd in schorren en slikken weervan me n genoeg ha in nederland het kanaol van gent nao terneuzen lopt dwars deu zeêuws vlaonderen en is de toegange van gent nae de onte de liengte is zo n kilemêter in beslissende konieng willem i toe belgië nog deel uutmaekte vant verenigd koninkriek der nederlanden om de sassevaert te verlengen nae terneuzen het traject liep van gent nae sas van gent voornaemelek in de ouwe bedding van de sassevaert van sas van gent nae terneuzen liep de vaerte deu een groôt schorrengebied in terneuzen wiere twee sluzen ebouwd eén van meter en één van meter breêd vier jaer laeter opende pieter van doorn gouverneur van oôst vlaonderen het kanaol naemes de konieng tussen en was er gin vaert deu t kanaol van gent nao terneuzen angezien nederland de onte blokkerende weges de uutgerope onaf ankelek eid van belgië ter oôgte van zelzaote plaetste de belgische generaol niellon paelen int waeter om te voorkommene dat nederlandse schepen gent zouwe bereike het kanaol verzandde pas in naedat de vaerte was uut ebaggerd ontstong wee scheepvaertverkeer deu t kanaol tussen en wier t kanaol verbreêd in nogmaels weerbie een deel van sluuskille verdween in t kanaol evallen zehhe ze in sluuskille vietnam vietnamees vit nam officieel de socialistische republiek vietnam is een land in zuudoôst azië het bevindt z n eigen opt indochina schiereiland en wor begrensd deu china int noor n deu de golf van tonkin en de zuud chinese zeê int oôs n deu cambodja int zuudwesten en deu laos in het noôrdwes n mee inweuners behoor vietnam anno tot de dortien meêsbevolkte lan n ter weareld de oôdstad ist noordeleke hanoi vietnamees hà ni en de groôste stad is ho chi minh stad vietnamees thành ph h ch minh het vroegere saigon vietnam is een voormaolige kolonie van frankriek vanof de zestiend êeuwe begostn westerse handeloars in de havens zaakn te doen in stichtn de portugeezn een êeste handelspost in hoi an en teegn t ende van de zeventiend êeuwe naamn d iengelse en franse handeloars geleidelik over gedeurende de negentiend êeuwe hèn de fransn goandeweg under invloed uutgebrêed toet dan ze in de unie van indochina vormdign in dien tyd woarn der nog olsan vietnamese keizers moar in werkelikheid woarn ze de marionettn van de fransn gedeurende den twidde weireldôorloge wierd vietnam tope besteurd deur de japanners en de franse die teegn dien tyd uut de vichy regerienge bestoend nae de val vant franse garnizoen in in biên ph in wier vietnam verdeeld in noôrd vietnam en zuud vietnam de vietnamoôrlog kwam voort uut de poging om communistische vietcong guerrilla s te versloô de deu de vs gesteunde overheid van zuud vietnam kwam ten val in ent land wier hereênigd in de bevolkienge weunt voa t grotste dêel in de twêe rivierdelta s van de rôo rivier and van de mekongrivier d etnische vietnameezn vormn mêer dan van de bevolkienge d r binne omtrent kleidere groep n woavan dan de cambodjoann over t olgemêen teegn de cambodjoanse grenze en in de mekondelta weunn en de chineez n voarol in t center van saigon t groôste dêel van de bevolkienge werkt in de landbouw woardat hoofzakelik riest gekwêekt wordt de mekongdelta en de rôo rivierdelta behôorn toet de grotste rystplantagegebien in de weirld met een netwerk van dykn dammn kanoaln en grachtn die met d irrigoatie helpn verder wordn d r ook nog eirdneutn groan zoete petattn bôonn katoene jute kaffie thee en rietsuukr gegroeid de visserieje is ok een belangrike industrie en geirnoars zyn belangrik voa den uutvoer de mêeste delfstoffn van het land worden in t nôordn gevoendn mè voarol stêenkool fosfoatn mangaan bauxiet en chromaot langs de kust is d er ook ruwolie en gaze ontdekt moar d extractiefaciliteitn wordn nog ontwikkeld t grôtendêel van de grôte en kapitoalintensieve projectn zyn in samenwerkienge tussn butenlandse oundernmeiengn en t vietnamese platselike besteur toerisme is goandeweg van grôter belang gewordn met omtrent een miljoen bezoekers in en vier kêern zoavele in de belangrikste handelspartners van vietnam binne singapore zuud korea en japan provincie quang binh vietnamees tnh qung bnh is een provincie in de rehio bac trung bo in vietnam dong hoi hemêente in de provincie quang binh quang binh bevin zen eihen km ten zuud n van hanoi km ten noor n van ho chi minh stad nationaol park phong nha k bàng een nationaol park en werelderfgoed is in de provincie quang binh luchtaeven dong hoi lig vlak bie den nasjonaole lucht aeven dong hoi en lig ok vlak bie dong hoi het wor begrensd deu hà tnh int noor n deu de golf van tonkin en de zuud chinese zeê int oôs n deu laos int westen de provincie ao inweuners in het wereld windurgel is een geluudssculptuur bestoonde uut verticaal geplaeste bamboebuzen weerin gaeten binne emikt het stit ant ende van de nollediek in vlissienge het windurgel is een blaesinstrument dat wor bespeeld deu de wind en produceert een scaola aan sonore soms haest brommende toônen het eeste windurgel wier in auhustus eplaest opt nollestrange deu het door de belse kunstenaer raphaël augusts opstaele op ericht collectief mass individual moving dit collectief ao een flienke oeveelheid bamboe uut kameroen ehaele mee de bedoelieng ier langs de kust van west afrika toet an de noordpoôl een keêten van windurgels te bouwen mee dit zoôgeheêten sound stream project wouwe de kunstenaers de culturele verbonden eid mee afrika symboliseren het standbeêld van michiel de ruyter stit op boulevard de ruyter in zien geboorteplekke vlissienge het gietiesdere standbeêld uut is van de hand van de vlaemse beeld ouwer louis royer opt beeld is de ruyter te ziejene staende op een scheepsdek mee de rik nae t stuurwiel mee een kieker in zien hand en de aore hand in de zieje sinds jaer en dag doet in vlissienge t verhael de ronde dat de ruyter bie wieze van grap van de beeld ouwer een klein honge ie onger de aerm ao vermoedelek betreft het ier echter een rol pepier het beeld wor in de volksmond michieltie enoemd ok de hongaorse stad debrecen ao een standbeêld van de vlissiengse zeêheld de ruyter redde ier in hongaorse gereformeerde predikanten van de slaevernieje uut kostenbespaerieng was d r voo ekozen de ruyter nie in dier brons te gieten mar gietiesder dat naederhand groen everfd kon worre omt beeld toch een enigszins bronsachtige uutstraeling te gevene de eerste steên van de sokkel is eleid op april deu vice admiraol gobius weerbie een looie koôker mee een perkamenten rolle wier in emesseld op auhustus kwamt beeld van de ruyter op een boôt van de koninkleke meriene in vlissienge de ruyter wier mee kenonschoô en vanof de boulevard in zien geboorteplekke begroet het beeld wier eplaest opt de ruyterplein de officiële onthullienge vant standbeêld volgende op auhustus deu konieng wullem ii het standbeêld van michiel de ruyter is een rieksmonument berrehe op zoom ollans bergen op zoom is een stad en gemeênte in westelek noord braebant de stad ao zo n bitje inweuners en is voe delen van zeêland van belang as verzurgiengsstad vooral tole is voe vee voorzieningen an eweze op berrehe berrehe op zoom wier in de e eeuw veroverd deu frankriek en deerom is die naem ok bie eschreve op de arc de triomph in parijs de stad leit half op de braebanse wal en half in de voorliggende polders een deel van de nieuwbouwwiek bergse plaet is veroverd op de oôsterschelde al is nae de anleg van de oesterdam en de markiezaotskaoi de stad of eslote van de rest van de oôsterschelde dit stik waeter hiet noe markiezaotsmeer de binnenstad van berrehe ao vee kroegjes en terrasjes en is in verkoze toet beste binnenstad van nederland bezienswaerdig is onger meer t staduus berrehe op zoom liet an de a wa voo de bereikbaorheid vanuut wes en vlissienge en middelburg en oôs en rozendael zurgt vanuut het noor n rotterdam is berrehe op zoom bereikbaer via de a ok antwerpen is via deze wegt snel bereikbaer net onger de stad leit t knoôppunt markiezaot tussen de a en de a berrehe op zoom ao een stasjon an de zeeuwse lijn kaertbeêld van de stad berrehe op zoom in sandra elisabeth saakasjvili roelofs georgisch terneuzen december is de nederlandse echtgenoôte van de huujige georgische president micheil saakasjvili sins jannewari ao roelofs ok een georgisch paspoort naest het nederlandse roelofs studerende cum laude of an het instituut voor vreemde talen in brussel ze werkende as bedriefsconsultant weerbie ze aore lan n adviserende over investeringen in georgië naest hur wêrk as presidentsvrouwe ao ze ontwikkeliengsproject n in georgië op ezet en doceert ze frans an de universiteite van tbilisi van toet behun was ze assistente van de honorair consul van nederland in tbilisi behun richtende ze de humanitaire stichting soco op tiejes een mênsenrechtencursus in in straetsburg ontmoette hur saakasjvili het paer vertrok nae new york city en ver uusde in nae de georgische oôdstad tbilisi het paer ao twee zeuns eduard en nikoloz fort rammekens is een fort bie rittem t fort was ebouw bie de monding vant ouwe kanaol van welzinge da toegang gaf toet de haevene van middelburg een paer kilometer ten oôs en van vlissienge aa de onte vroeher hietende t fort ok wè zeêburg het was belangriek in de tachentigjaerige oôrlog tussen en wiert fort een antal keer veroverd op feberwari wier ier de overdracht van de stad middelburg ongertekend deu cristóbal de mondragón en wullem van oranje van toet an wast iengels bezit koniengin elizabeth kreegt toe saemen mee den briel vlissienge en oôstende in ongerpand in ruil voo vuufduzend soldaoten die de nederlan n kwamme elpen in de oôrlog tegen spanje in kwam het vromme bie nederland in kwam op de binnenplekke vant fort een hospitaol voo zieke bemanningsle n van de schepen van de verênigde oêstindische compagnie voc die voo de kust laogen te wachten op gunstige wind fort rammekens kwam nae de franse tied in wee in nederlandse han n het zeêfort wier in as vesting op eheven mar bleef in gebruuk als kruutmagazijn rond wiere de schorren van t sloe in epolderd dat wier industriehebied t fort krieg onheveer bezoekers per jaer fort rammekens is een rieksmonument engel hoogerheyden middelburg middelburg meie was een nederlands schilder especialiseerd in zeêgezich en hoogerheyden kreeg een maritieme opleiding in diende um bie de admiraliteit van zeeland as jongmaat opt oorlogsfregat sint maartensdijk in wier um matroos opt spiegelretourschip de liefde op de uutreis kreeg umj een ongeluk en verloor een beên hie kwam vromme uut indië mee het schip overschie en kreeg ongersteuning van de erremunzurg in kreeg um een walfunctie bie de kaemer zeêland van de voc as beheerder van de bierkelder in middelburg in de jaeren deerna is um beghunne mee schildere z n eeste schilderieje is van hie ontving ondersteuning van de rieke middelburgse koôpman daniël radermacher die um verscheie opdrachten gaf voo t maeken van schilderiejen in leggende hoogerheyden in vier tekeningen de ongergang vast vant voc schip woestduyn weerbie frans naerebout en z n broer een groôt deel van de bemannieng wist te redden van de tekeningen wiere in gravures gepubliceerd int tiedschrift nederlandsche mercurius martien sperling ouwdurp december oak deer augustus was een beroemde berreger en duuker martien sperling trouwende op maerte met huugje struuk het echtpaer kreeg zes kinders hie was duuker en kapitein vant bergingsvaertuig van den tak saemen met z n tweê neven cornelis en leendert sperling wiert en bekend deur z n rol bie de ramp met de ss berlin in de ss berlin was een staele veerboôt die eigendom was van de great eastern railway t schip was ebouwd in in hull de ss berlin was in gebruuk tussen harwich en hoek van holland het schip verging tiejes een sturm vroeg in de ochend van feberwari toe t onderwege naer nederland bie hoek van holland de piere rammende hierbie kwamme van de opvaerenden omme in eerste instantie kon slechts ééne drenkelienge uut waeter ered worre drenkeliengen op de achtersteven van het in tweeën ebroken schip bleke onbereikbaar voor de redders in de ochend van vriedag feberwari wiere nieuwe reddingspogingen ongernome mar zonger resultaot prins hendrik kwam naer hoek van holland om t reddingswerk te ziejene de sturm wier noe minder en mit de president van heel proberende ze om via de piere het wrak te bereikene hierbie konne elf man via een touwe ered worre drie vrouwen die nie durvende moste achter elaete worre op t dek van de berlin in de nacht van vriedag op zaeterdaek beslote de butenstaonders martien sperling schipper van het bergingsvaertuug van der tak z n neven leendert en cornelis sparling en george moerkerke een leste reddingspoging te waegene de sleepboôt wodan brocht viertal naer de noôrdpiere weer ze nae middernacht ankwamme waedend deurt ieskouwe waeter d r eige vasthouwend aan de paelen om niet deur de zeê weig esloge te worren kwamme ze bie t wrak martien sperling klom naer boven en vond de drie vrouwen die deer al daegen waere opt promenadedek eén van hen hield nogt lichaem van d r dochtertie vast dat van de kouwe was usturreve eén voor één wieren de vrouwen van boord ehaeld een jaer oud dienstmeissie as leste het zestal kwam veilig bie de wodan om vier ure in de ochend lei de sleepboôt an de steiger van de harwich dienst in hoek van holland en wiere de slachtoffers over ebrocht naer hotel amerika slot moermond is een kasteel bie renisse op schouwen duveland het tehenwoordige en dorde kasteel is ebouwd naest de fundamenten vant oorspronkeleke kasteel van costijn van zierikzee dat ebouwd is tussen en en weervan net wa muren bin over ebleve het twidde kasteel van de nieuwe eigenaar aernoud van haamstede is vermoedelijk ebouwd voo en is opt poôrtgebouw nae in verloren egô het nieuwe slot moermond is uut jacob van serooskerke bouwende voor de dorde mael het kasteel op en ebruukte hierbie t ouwe poortgebouw da a t omvurmde toet weuntoren de waetersnoôdramp uut brocht grôte schae toe ant kasteel slot moermond is een rieksmonument lieste van kabinet n van nederland gerrit schimmelpenninck jpg gerrit schimmelpenninck kabinet johan rudolf thorbecke jpg johan rudolf thorbecke kabinet n abraham kuyper griffis jpg abraham kuyper kabinet cort van der linden haverman jpg pieter cort van der linden kabinet beerenbrouck jpg charles ruijs de beerenbrouck kabinet n hendrikus colijn png hendrikus colijn kabinet n gerbrandy jpg pieter sjoerds gerbrandy kabinet n drees w sfa jpg willem drees kabinet n joop den uyl jpg joop den uyl kabinet dries van agt at andrews air force base jpg dries van agt kabinet n ruud lubbers jpg ruud lubbers kabinet n wim kok van de pvda in de tweede kamer bestanddeelnr jpg wim kok kabinet n jan peter balkenende jpg zeêuw jan peter balkenende kabinet n mark rutte jpg mark rutte kabinet n waeterschap ollandsen delta flakkees waeterschap hollanse delta is een waeterschap int zuujen van zuud olland en omvat de zuud ollandse eilan n het waeterschap is op jannewari ontstoô uut de saemenvoegieng van de waeterschappen de brielse diekring goereê overflakkeê de groôte waerd en iesselmonde en een deel vant zuuveringschap hollandse eilan n en waerd n het gebied van het waeterschap besloôt een oppervlakte van ongeveer hectare ongerverdeeld in peilgebied n weerbinnen sinds gemeênten leie en zo n bee ie miljoen mênsen weune het waeterschap beheert zo n kilometer aan dieken kilometer wegen kilometer fietspaejen gemaelen en rioolwaeterzuuveringen t oôdkantoôr is in ridderkerke diekgreaf is ingrid de bondt daervoôr jan geluk oare waeterschappen in zuud olland binne delfland rienland rivierenland en schieland en de krimpenerwaerd tsjehhië tsjehhisch esko officieel den tsjechische republiek tsjehhisch esk republika is een land in midden europa t grenst in t west n en t noôrdwestn an duutsland in t nôordn an pool n in t ôostn an slowakije en in t zuujen an oôsteriek sins januoari vurmt tsjechië een zelfstandig land deervoôr was da t westelik deêl van tsjecho slowakije den hoofdstad van tsjechië is praag historisch ezieje bestoat tsjechië uut drie dêelregio s bohemen moravië en moravië silezië de mêeste grenzn wordn gevormd deur gebergtes ienkele grôte rivier n ontsprieng n in tsjechië zoas de elbe de moldau vltava de berounka de morava en de oder tsjechië is nu verdeêld in veêrtien regio s tsjechisch kraj de groôste stad van tsjehhië is praag meè inweuners is praag mêer of drie kêer zo grôot of de twidde stad brno aore steed n meè mêer of inweuners binne pilsen plze hradec krlové ostrava en olomouc in tsjehhië stoan der twoalf plekk n op de waerelderfgoedlieste van unesco noôrd macedonië officieel de republiek noôrd macedonië republika severna makedonija is een land dat in t midd n liet van t balkanschiereiland in zuudoôst europa de oôdstad van het land is skopje t is eên van de opvolgerstaet n van de vroehere socialistische federoale republiek joegoslaovië woavan da t onofhankelik ekomme is in de republiek noôrd macedonië wor begrensd deu kosovo in t noôrwest n servië in t noôr n bulgarije in t oôst n griek nland in t zuujen en albanië in t wes n de oôdstad van t land is skopje met een kleine inweuners aore grôte steed n binne kumanovo bitola tetovo gostivar prilep struga ohrid veles strumica en tip der binne meêr as meer n en zestien berg n die hoger binne as m noôrd macedonië is lid van de vn en de road van europa sind december binne ze kandidoat voo de europeese unie en z hen t lidmoatschap angevroagd voo de navo toet eête t land officieel republiek macedonië dit was nie nae de zin van griekeland wat a zelf n regio macedonië eit deu de naemsveranderienge kwam de weg vrie vo lidmaetschap van de navo en veddere integraotie mee de eu wat a de grieken toet dien tied altoos geblokkeerd aodde servië servisch srbija officieel de republiek servië servisch republika srbija is een land in t zuudoost n van europa sins juni is t een onofhankelike staet deervoor wast jaer lank een deel van joegoslavië en tuss n en van de confederoasie servië en montenegro de oôdstad van servië is belgrado de servische republiek is een deelgebied van bosnië herzegovina en dus nie t zelfde as servië kosovo is deur vee lan n nie erkend en zou j dus ok kunne zie as een deel van servië montenehro is in zelfstandig eworren de tien groôste steed n van servië binne kosovo nie meegerekend barend cornelis koekkoek middelburg oktober kleef april was een nederlands lanschapsschilder hie wier eboren in middelburg as de ouwste van vier zeunen van johannes hermanus koekkoek en anna van koolwijk z n vaoder was schilder van rivier en zeêgezichen koekkoek studerende an de koninkleke academie voor beeldende kunsen te amsterdam hie was al in z n eihen tied beroemd om zijn romantische weergave van lanschappen in trouwende um mee elise thérèse daiwaille ze kregen vuuf dochters in november kreeg koekkoek een beroerte hij is esturve op achtenvuuftigjaerige leêftied de meêste werken van koekkoek binne lanschapsschilderiejen z n schilderkunst is as romantisch te ziejene omdat het gin exacte mar een poëtische weergaeve van de netuur is vaek bestoô z n schilderiejen uut een bos mee een kasteel of aor gebouw op de achtergrond de netuur beslit groôste deel vant doek dat um z n zien werk in eihen tied enorm ewaerdeerd wied bliekt we uut de vele eerbewiezen en onherscheidingen die um in zien leven eit ontvangen nog een voobeêld van de waerdering die um ten deel viel is dat b c koekkoek de ollandse konieng wullem ii op een reis naar luxemburg begeleidde de koning gaf um toe opdracht voo nehen schilderiejen mae ok noe wor zien werk hewaerdeerd a j kiekt nae de priezen die dae voo worre betaeld de recordpries voo een werk van b c koekkoek stit op in april bie christie s eboje deu een anonieme russische verzamelaar het deltaplan was een groôts plan dat deu de regerieng is emikt nae de waetersnoôdramp van het hieuw de bouw in van een groôt antal dammen en dieken tussen de zeêuwse en zuud ollandse eilan n de uutvoering iervan eit groôte deel n van zeêland ontslote en hao een groôte sociale impact an de deltawerken is decennia ebouwd en het project wier compleet verklaord bie de oplevering van de oôsterscheldekering bie de oplevering van de maeslantkering in en bie de ofronding van de verhoôging van alle dieken tot deltahoôgte in auhustus op feberwari twintig daegen nae de waetersnoodramp installeert jacob algera toenmaelig minister van verkeer en waeterstaet de deltacommissie onger leidieng van a g maris directeur generaol van riekswaeterstaet deze commissie bestong uut de volgende deskundigen johan van veen uithuizermeeden december d n aegt december was een nederlandse waeterstaetkundig ingenieur um wor beschouwd as de vaoder van het deltaplan johan van veen wier eboren as vuufde in een boerngezin van zeven guus nae de hbs ging um in in delft aa de technische hoogeschool van delft civiele techniek studere weer um in ofstuderende van toet an werkende um in surinaome eind kwam um vromme nae nederland en op juli kwamt um in dienst bie riekswaeterstaet vanaf werkende um bie de in opgerichte studiedienst van de zeearmen benedenrivieren en kusten behalve een proefschrift en artikelen in de ingenieur schreef van veen van de in totaol rapporten die de studiedienst in de jaeren dertig uutbrocht vanaf waerschoewde van veen in publicaoties voo de te laege dieken in zuud west nederland deurdat studies in de jaeren dertig antoônende dat de dieken inderdaod vee te lege waere wier in de sturmvloedcommissie in esteld in een verloôpig rapport uut rapporterende dizze commissie dat inderdaod de dieken te leege waere omdat diekverhoôging op vee plekken nie meuglek was wier ewerkt an plannen om ienkele eiland n deu dammen mee mekaore te verbinden in wier deerom eindelek behunne mee de ofdichting van de brielse maos behun december vroog jacob algera minister van waeterstaet de studiedienst ongerzoek te doewene nae de ofsluuting van de zeêaermen tussen walchren en voorne putt n het rapport de afsluitingsplannen der tussenwateren verscheen eind jannewari ienkele daehen laeter op feberwari kwamt de waetersnoôdramp van nae de waetersnoôd wiert uuteindelijk um z n plan uut evoerd aolle eilan n wiere mee mekoare verbonden de deltawerken alleêne de nieuwe waeterwegt en de onte bleven ope d r boede is een groôt land uus vlak bie de zeêuwse plekke koukerke het wier ebouwd in de achttiende eêuwe nae ontwerp van de antwerpse bouwmeêster jan pieter van baurscheidt de jonge de eêrste vermeldieng van een uus op die plekke komt uut in de e eêuw schient d r een flienke ridderofstee te wezen op die plekke het geslacht der boede is in de zestiende eêuw uutgesturven rond kwam het slot in eigendom van de burgemeêster van vlissienge jacob nachtegaal in wordt het uus groôtendeels deu brand verwoest in ziet het landuus er dan uut zoas noe de opzet van het uus en de tuun was rechtoekig in wordt het uus verkocht aan mr abraham van doorn begin e eeuw worre in de tuun de zeêuwse zendiengsdaegen georganiseerd in wordt het landgoed gevorderd deur de duutsers het uus lee weinig schae deur de inundaotie van walcheren vanwege de oôge liggieng de tuun stong we onger waeter in wordt het een verpleeguus wa a in deur koningin juliana wordt geopend er bin dan ok tweê vleugels d r angezet in is het uus gerestaureerd en verkocht deur de eigenaer een zurginstellieng an een projectontwikkelaer in stit het land uus leeg d r boede is een rieksmonument meindert lubbertszeune hobbema amsterdam oktober amsterdam december was een nederlandse kunstschilder van lanschappen hobbema kwam op jaerige in de leer bie jacob van ruisdael om boowschappen te doewene verref te maekene ent aetelier op orde te houwene in trouwende hie mit eeltje vinck de huushouwster van de amsterdamse burgemeêster lambert reynst toen die hoe een goed baenj ie bezurgende as wienroeier hiewd m op mit schilderen het echtpaer kreeg vuuf kinders tweê stierve op heêl jonge leeftied hobbema behoor tot de kunstenaers die nie binne benvloed deur rembrandt z n werrek is nie herosch of theatraal aok niet eênzaam of somber z n bekendste werk is het laejn ie van menheerse dat in wier verkocht deur de gemeênte menheerse en dat tegenwoordig deel uutmaekt van de verzaemelieng van de national gallery in londen hobbema weunende op de rozengracht tegenover rembrandt van rijn en wier op december begraeven naest de westerkerke iran of perzië perzisch officieel de islamitische republiek iran perzisch djoemhr ye eslm ye rn is een land in zuudwest azië de hoofdstad is teheran in totaol weune d r in iran ruum meljoen mênsen het perzisch een indo europese taele is de officiële taele van iran iran grenst in het noor n an de kaspische zeê de voormaelige president ahmadinejad eit een bloedhekel an de joden en ao meermaolen edreigd land van de aerdbodem weig te vaegene vandeer dat israël op z n hoede is voo een iraonse kernbomme d r dreigt zelfs een oôrlog tussen dizze twee lan n iran ist eênige land dat openlijk oproopt tot de vernietiging van een aor land de haeriengvlietdam ist zesde bouwwêrk van de deltawêrreken de dam sluut het haeriengvliet of en leit tussen voorne putt n en goereê overflakkeê zuudkante tussen het haeriengvliet en de noôrdzeê an de zuudkant van d n dam leit de goereese sluus voort scheepvaertverkeer omdat de rijn en maes int haeriengvliet uutkomme kon het nie zomar worre of eslote er wier deerom ekoze voor de anleg van een spuisluuzencomplex met een liengte van ongeveer een kilometer dat per seconde zowat kuub waeter kan doorlaete omt sluuzencomplex te kunne bouwene is een deel van de monding vant haeriengvliet tiejelek in epolderd in deze bouwpolder ist volledige sluuzencomplex tot stand ekomme in november begonne de heiwêrkzaemheden voor de anleg van de sluuzen in totaol gingen paelen de grond in toen in de heipalen in de grond zatte wier begonne mit het bouwene van de spuisluuzen pas toe deze klaer waere wier de polder weig ehaeld en de dam emaekt in was de haeriengvlietdam gereêd op november opende koniengin juliana mit minister willem drees jr van verkeer en waeterstaet de haeriengvlietdam de dam is vuuf kilometer langk en meter breêd hie heit in totaol sluuzen van meter breêdte jaerleks wor miljard m waeter deur elaete wegverkeer kan mit de n mit x riestraoken over d n dam er was een tied spraeke van een gedeeltelijk opezetten van de haeriengvlietdam maar dat is van de baene t zou een hoape perblemen geve mit zoet waeter voor de boeren op t eiland de greveliengendam is een dam tussen schouwen duveland en goereê overflakkeê de dam ist vierde bouwwêrk van de deltawêrreken de bouw van de ruum vuuf kilometer lange dam begon in de dam is gedeeltelek mit een kaebelbaene ebouwd die vanof een hoagte stenen liet valle op de plekke weer d n dam most komme deur versceie tegenslaegen heit de bouw zo n jaer eduurd pas op april kon de dam eopend worre deur minister van verkeer en waeterstaat jan van aartsen de n loapt over d n dam via de greveliengensluus bie bru kunne schepen op de grevelingen komme over de sluus is voort drukke verkeer over de n een tweêde brugge an eleid hierdeur kant verkeer deurstroame as t er ien van de bruggen ope is halverwege is laeter de flupsdam an eslote op de greveliengendam de meule van aegte is een houte meule zonger naem bie t walcherse durp aegte het is de eênigse zeskante meule in zeêland de kleine meule is ebouwd in as vervanging van een meule die in een zwaere sturm op november is om ewaoid de meule was toet an in bedrief t unicum is n korenmeule op t aerf van d n meule van aegte d n meule is in gebouwd deu klaas de troye uut middelburg in is t na een restauratie bie d n meule van aegte gezet d n meulen is te bekieken wanneer d n meulen draoit d n meulen is n rieksmonument korendiek ollans korendijk is een van de vuuf voormaelige gemeênten opt eiland hoekse waerd in de nederlandse provincie zuud olland net ten zuujen van rotterdam korendiek is op jannawari ontstô uut een saemenvoegieng van de gemeênten goudswaerd nieuw beijerland piershil en zuud beijerland het eiland tiengemeêten hoort oak bie korendiek an de zuudkante ligt het haeriengvliet an de westkante loapt het spui dat het haeriengvliet verbindt mit de ouwe maes de gemeênte heit inweuners per feberwari het gemeêntehuis stoot in piershil de naem van de gemeênte is bie de gemeênteleke herindelieng voor esteld as coorndijck dizze naem komt vant ouwste deel van de nieuwe gemeênte naemelek de polder de ouwe korendiek van de vroegere gemeênte goudswaerd de ruwaerd van putten gaf erreges int begin van de e eêuwe opdracht een nieuw coornland te bedieken wat toe de naem de coorndijck kreeg de korendiekse slikken is een veugelreservaot dat wor beheerd deur netuurmonumenten die bezit aok het eiland tiengemeêten het eiland is bereikbaar met de pont vanuut nieuwendiek elege tussen zuud beijerland en goudswaerd al ienkele jaren wor ewerkt om de landbouw op dit eiland op te ruumen ten behoeve van natuur sins juli ist rien poortvlietmuseum op tiengemeêten evestigd landbouw en boagerds neme in dizze gemeênte de meêste ruumte in de dieken worre begraesd deur schaepen en koeien vanwege t groene en stille kerakter trekt het gebied veêl daegiesmêssen die hier kunne wandelen fietse en zeile de gemeênteraed van korendiek bestoot uut vuuftien zetels hieronger stoot de saemenstellieng van de gemeênteraed sins kamperland is een durp in de zeêuwse hemeênte noôrd beveland t antal inweuners bedraegt januari t is di mee de groôtste plaets op t eiland de plaets was vroeger bekend as campen en oor a in enoemd de naeme is ofeleid van t latijnse campus da veld of omeind land betèkent in oor campen as zellufstandige parochie enoemd t moe een belangrieke plaets bin ewist wan t uudige ter veere op walchren wier vroeger kampvere enoemd de plaets vanwi t veer ni campen vertrok tweê sturmvloe en in de e eêuwe de sint felixvloed op november en de allerheiligenvloed op november teisterde noôrd beveland en ierbie verdweên oôk campen in zeê vanof wier noôrd beveland wi in epolderd nae de bediekienge van de heer janszpolder wier op de plaets van t ouwe campen t uudige kamperland aneleid aes leste van de wederopebouwde noôrd bevelandse plaetsen anders dan bie colijnsplaet kats kortjeen heersdiek en wissenkerke wier kamperland nie planmaetig aneleid sins de slutieng van de zandkreêkdam en de veerse gatdam leit kamperland an het veerse meer van mei toet september oort r nog oalmae een veerdienst op ter veere onderouwe a is t alleên voh voetgangers en fietsers van landbouwdurp eit de plaets zuch langzaemerand ontwikkeld toet toeristecentrum mee diverse bungalowparken en campings iezendijke of izendieke nederlands ijzendijke is een stadje in de zeêuwse gemeênte sluus ut ha inweuners in januari toet an april was izendieke een eihe gemeênte weernae t toet an deel uutmikte van de gemeênte wòsburg het ouwe iezendieke wier deu overstroômingen tussen en deu de zeê opgeslokt tiejes de tachentigjaerige oôrlog wier deu de spaonse hertog van parma an de noôrweskante vant stadje een schans meh vier bolwêrken aangelegd mêh in joog prins maurits de spanjolen weig de verdedigingswêrken wiere deur simon stevin en menno van coehoorn anzienlek uut ebreid de vesting izendieke kwam van toet an en van toet an in franse han n napoleon gaf vee grond rondom izendieke an de franse en waolse adel ok nae bleef een anzienlek deel van de grond in franse en belse han n nae hief de nederlandse regering de vesting izendieke groôtendeels op tiedens de belse opstand in was um voo de leste kere uut erust mee manschappen waopens en munitie op de ochend van auhustus om ure wier vanuut izendieke de anval op de belse troepen bie de sluzen an de kapitalen dam eopend een compagnie van de e afdeling infanterie onger kaptein schwarz en een compagnie schutters onger kaptein deinema verdreef de belgen toet an auhustus bleeft onrustig in zeêuws vlaonderen weges vijandelijkheden van tweê kanten in wier de ijzendijksche stoomtramweg maatschappij ijzsm op ericht deze hao de volgende lienen in de nieuwe rotterdamse courant van auhustus stit volgende artikel over een oud izendieks gebruuk de sleutel van de ossewei het artikel stit in t nederlands op oktober viele bie een zwaere ontploffing op een boerderieje doôden en gewonden onger britse en canadese militairen het was een van de groôste ongewilde explosies van de geallieerde veldtochte in noôrdwest europa tiejens d n oorlog stroôskerke op somste plekken seros ollans serooskerke is een durp in de ollanse provinsjie zeêland t leit in de hemeênte ter veere en telde op januari inweuners t is een typisch walchers durp om een kleine durpskerne bestaende uut kèrrek mee kèrrekpleine en een antal boerderieën di om eêne net tun oôsten van t durp loôpt de n in noôrd zuud richtienge van de oôsterscheldekering richtienge middelburg t durp oor in de twaolfde eêuwe vo t eèst vermeld as alartskintskerke vanaf de dertiende eêuwe eêt t durp s heer alartskerke wa in de loôp d r eêuwen toet d uudige naeme verbasterd is t durp oa wè in de middeleêuwen een kloôster stroôskerke was van toet juli een zellufstandige hemeênte sindsdien be oort t durp toet de hemeênte ter veere op schouwen duveland leit eêveneêns een durp mee de naeme serooskerke t waepen van stroôskerke bestaet uut drie ondekoppen nieuwe tonge is een plekke op goereê overflakkeê in de provincie zuud olland de plekke tellende inweuners op jannewari weerbie de mênsen die in battenoord weune mee eteld binne rond de durpskerreke leit een gracht het durp heit flienk eleje mit de waetersnoôdramp van naest de wat hoager elege kerreke stonge nog mar drie huzen overende het durp is dus groôtendeels van nae de ramp oak de meule is weer op ebouwd d oranjeboam uut stoôt an de meulediek tot an jannewari was nieuwe tonge was een eige gemeênte deerna wier nieuwe tonge in edeeld bie de gemeênte menheerse deze gemeênte is op eheve op jannewari en is op ego in de gemeênte goereê overflakkeê rond nieuwe tonge was aoltied veel juun noe bin t aok veel bloombollen die eplant worre de haevene van nieuwe tonge bevin z n eige bie battenoord naest de hervormde kerreke kent het durp oak een hersteld hervormde kerreke en een grifformeerde gemeênte achthuzen aok wel h achtuzen is een klein durp in t oôstelek deel van de gemeente goereê overflakkeê het dorp hao inwoners in tot an maekende t deel uut van de gemeênte oôstflakkee achthuzen is gin typisch flakkeês durp as eênige ist aoltied in meerderheid katholiek eweest al is dat wat verwaeterd de leste jaeren waarschienluk ist ontstoô omdat braebanse seizoenserrebeiers deer bleeve weune voor was achthuzen aoltied verdeeld tussen d n bommel en de plaete het durp wier deursneeje deur een diek en de eêne helt horende bie de eêne gemeênte en de aore helt bie de aore gemeênte deerom heit t durp aok gin eige waepen de roamse kerreke uuze lieve vrouwe ten hemelopnemieng is in ebouwd omdat de duchtstbieziende katholieke kerreke in ouwe tonge stong dat was toch zo een anderhalf tot tweê uur loape in kwam t kloôster der fransiscanessen nae t durp de zusters gavve katholiek ongerwies bie de evacuaotie in binne aolle zusters vertrokke en nie meer vromme ekomme het klooster doet nu dienst as weunhuus an de weskant van de kerreke stoôt een pastoorsweuning ten zuujen van achthuzen leit t gehucht de langstraete hoôgelande of oôgelande is een verdweêne plekke op walchren in zeêland elegen tun westen van middelburg en tun zuuwen van hrieps t durp wier verlaete naeda de kèrrek was verwoest tiedes de tachtigjaerige oôrlog hoôgelande en omleiend ebied was een ambachtseerlukied en toet n met een zellufstandige hemeênte vanaf be oorde t toet de hemeênte hrieps vervolges bie de hemeênte maoriekerke en sins toet de hemeênte ter veere tegenwoordig is hoôgelande een buurtschap mee een paer boerderieën en de bovenenoemde kapel zoas bie oare naebie verdweêne walcherse durpen oor hoôgelande zowè lans de hoôgelandseweg as de meinersweg aneduid mee een wit pleknaembord buiskerke ollans boudwijnskerke is een buurtschappe in de zêêuwse hemeênte ter veere de buurtschap leit an een weg enaemd boudewijnskerke tun noôrdwesten van zoetelande en tun zuudoôsten van wasschappel in de buurtschappe leit de vliedberg boudewijnskinderen die meter òog is en een deursnee van meter eit dizze vliedberg is omgeve deur een rietdulve de buurtschap oort voh t eêst vermeld in d r was destieds een kêrrek ewied an sint nicolaas tiedes t beleg van middelburg an t begin van de tachtigjaerige oôrlog wier de kêrrek saemen mee een deêl van t durpje verwoest de kêrrekrune is toet begin e eêuwe bluve stae dinae is ze ofebroke buiskerke was een zellufstandig ambacht vohda t bie zoetelande wier evoegd op juli wier hemeênte zoetelande deur n hemeêntefusie openome in de nieuwe hemeênte valkenisse die op z n beurt op januaori bie de hemeênte ter veere wier evoegd groôt valkenisse is een buurtschappe in de hemeênte ter veere in de ollanse provincie zeêland op t voormaelige eiland walchren tussen t durp zoetelande en de buurtschappe klein valkenisse de naeme valkenisse is ofkomstig van de e eêuwse boerderie de valkenisse w n oôk de buurtschappe klein valkenisse is vernoemd de naeme groôt valkenisse is toet stand ekomme omda de buurtschappe groôt valkenisse groôter was dan klein valkenisse vroeger wiere de tw kerne saeme valkenisse enoemd de buurtschappe leit an de weg groôt valkenisse tussen de klaassesweg en de dunen groôt valkenisse oorde van toet toet de hemeênte valkenisse dinae wier de buurtschappe openome in de hemeênte ter veere sint lauwers ollands sint laurens is n durp in de hemeênte middelburg in de ollandse provincie zeêland t durp eit inweuners sint lauwers is deur middel van de lientbebouwienge van de buurtschappe perdamme verbonde mee middelburg t durp leit sins t vohjaer van tun westen van de rieksweg n die middelburg via schouwen duveland verbindt mee t rotterdamse aeven ebied vóh de openienge van de n was t ouwe tracé een drukke verkeersader deur t durp t durp ontstoeng rond de kapel van kasteêl popkensburg t kasteel da vermoedelijk a bestoeng in de e eêuwe wier in esloôpt tegenwoordig leit op dizze plekke de boerderie popkensburg de eênige herinnerienge an t kasteêl toet was sint lauwers een zellufstandige hemeênte in dat jaer wier de hemeênte wtoe oôk perdamme be oorde bie middelburg evoegd de middelburgse wieke klarenbeek is in de jaren op vohmaelig grondebied van sint lauwers ebouwd t ouwedurp of oudsdorp is een buurtschappe in de hemeênte middelburg t is elege an de sint jooslandstraat de buurtschappe leit in de oud sint jooslandpolder t wier in esticht onder de naeme sint joôsland nae de opriechtienge van t durp nieuw en sint joôsland in de middelburgse polder wier sint joôsland steeds vaeker t ouwedorp enoemd in wiere de ambachten sint joôsland en nieuwland saemenevoegd zô ontstoeng de hemeêntenaeme nieuw en sint joôsland dizze naeme wier laeter de officiële naeme van t oôfddurp nieuwland iernae kreeg de buurtschappe officieel de naeme t ouwedurp t ouwedurp ei nooit echt kunnen groeie a in de zeventiende eêuwe wier de kêrrek van de gezaemelijke polders in nieuwland eplaetst w bovendien t aeventje voh de verscheië polders wier aneleid t ouwedurp is een vohbeêld van n vohstraetdurp een durpsvurme die vooroal vohkom in de inpolderiengen in zuudwest ollan typerend is in dit geval de aekse liggienge van de sint joôslandstraete op de boômdiek binnendiek t ebied tun westen van d n diek was oorsproenkelijk een zieaerem van de honte n t aevenkanoal van middelburg groôt abeêle is n buurtschappe in de zeêuwse hemeênte vlissienge tun noôrden van oôst soeburg en nie var tun zuuwen van de middelburgse erasmuswieke t bestaet uut n straete mee n paer uuzen wvan sommige redelijk bezienswaerdig bin blikvanger is t negentiende eêuwse eêrenuus huize abeele uut in vroeger tiede was groôt abeêle een populaire pleisterplekke voh dagjesmeêssen uut vlissiengen en middelburg der stoenge drie herbergen klein abeêle was n nog kleiner ge ucht enkele onderde meters ten noôrden van groôt abeêle an de ouwe vlissiengseweg de leste resten van dit ge ucht bin bie de inundaotie van walchren in verdweêne deur t graeve van t kanaol deu walchren omstreêks kwam een deêl van de abeêlseweg an de overzieje van t kanaol te leiën tegen t kanaol an lans de tramlijn vlissienge middelburg ontwikkelde zuch n nieuw buurtschappe nieuwe abeêle eertieds hemeênte oôst en west soeburg noe in de hemeênte middelburg b alve landarbeiders die wêrrekte op de boerderieën an en ron de abeêlseweg kwaeme oôk arbeiders van de tremmaatschappij in nieuwe abeêle weune nepal nepalees is n land tussen china en india kathmandu is de oôdstad van nepal in nepal leit de hoôgste berg ter waereld de meter hoôge mount everest dizze berg mikt deel uut van de himalaya een gebergte ontsto deurdat het indiase subcontinent lang eleje tegen de aziaotische plaete is an ekomme en de hele boel omhoôg edrukt heit uut nepal komme de bekende gurkha soldaot n die deu t britse leher over de ele waereld ingezet worre t land is errum en nie echt ontwikkeld bergtoerisme briengt wat geld op d r weune noe meer as meljoen mênsen de bevolkieng groeit harde brouwes aeven of ok we brouw ollans brouwershaven is een nederlandse stad opt voormaelige eiland schouwen en mikt deel uut van de gemeênte schouwen duveland het is elegen ant greveliengenmeer toet an jannawari was brouwes aeven een zelfstandige gemeênte weernae t de oôfdplekke wier van de nieuwe gemeênte brouwes aeven in jannawari ha brouw inweuners brouw is rond esticht as nieuwe haevene voo briepe de naem brouwes aeven komt voo t eest voo in in kreeg brouw stadsrechten van albrecht van beieren mar ulder ha gin zitting in de staeten van zeêland een in ongernome poging om zitting te kriegene mislukte deu tehenwerkieng van prins maurits en de gecommitteerde raeden zoôdat brouwes aeven aoltie een zogenaemde smalstad is ebleven de geschiedenisse van brouwes aeven is mee t waeter verbonde visserieje is aoltie belangriek ewist ok daerinkdelven is lange een bron van inkoms en ewist vadder ister aoltie wa andel ewist in wier de stad deu spaonse troepen in brand estoken vanof wier brouwes aeven voorzieje van aerde stadswall n omgeve deu een gracht vuuf poort n gavve toegang toet de stad bie de sturmvloed van wier een deel van de vesting verwoest deu t waeter de vesting wier op eheven in de wallen en grachten an de oôst en noordkante van de stad binne bewaerd ebleven nae de middeleêuwen liep de welvaert vromme in de negentiende eêuwe was d r een opleving toe de brielse maes en het goereêse gat verzandden rotterdam wier steeds moeileker te bereiken voo zeêschepen en zodoende wiert drukker op brouw het rijk bouwende dan ok een groôt kantoor voo t loôswezen en een werkplekke voo betunning nae t graeven van de nieuwe waeterwegt in wiert weer rustiger in het brouws museum is andacht voo de maritieme geschiedenisse van het stadje pas nae de waetersnoôdramp van kwam de smalstad opnieuw toet leven onger meer deu de deltawerken het silhouet van brouwes aeven wor bepaeld door de sint nicolaaskerke waevan de bouw is behunnen rond aolverwehe de zestiende eêuw kreeg um z n tehenwoordige vurm het raed uus bestit uut tweê delen en ao dan ok tweê voorgevels het ouwste deel onger an de diek wier in uut ebreid mee een deel an de haevene op de mart stit een standbeeld van jacob cats dat onthuld is in op de stadswallen staen tweê windmeulens korenmeule de haene uut en de kleinere windlust uut as verklaering voor de naem brouwes aeven wor vaek edocht an de belangrieke rol die de stad hao bie de import van bier uut delft d r bin gin bewiezen voo de naem brouwes aeven ao dan ok betrekking op de haevene van ene brouwer mar dat is ok nie zeker het waepen van brouwes aeven kwam al voo op een schilderieje uut en bestit uut een adelaer mee op de borst het waepen van margaretha ii van henegouwen mee vier leeuwen vereênigiengen in brouwes aeven bin onger meer briepe nederlands brijdorpe is n buur schap en voormaelige gemeênte op schouwen duveland de ouwste vermeldieng van dateert uut het woord brie refereert an de slikkerige grond weerop t ebouwd is tegenwoordig bestit ut uut een paer huzen en boerderiejen een bus alte een transformator van de pzem en een begraefplekke briepe was een eerlijk eid en toet an een eien gemeênte mar toe gingt op in de gemeênte duvendieke dizze gemeênte ging in op in de gemeênte middenschouwen die in wee opging in de tehenwoordige gemeênte schouwen duveland het waepen bestit uut een zwaerd van saebel zwart in een gouwkleurig veld en kwam al voo in de zeventiende eêuw het wier as gemeêntewapen bevestigd op juli toe de gemeênte al nie meer bestong briepe lei één kilometer ten zuudoôs en van loôperkappel tweê kilometer ten noor wes en van t schutje twee kilometer ten zuudwes en van brouwes aeven en tweê kilometer ten zuudoôs en van schaerendieke in de buurte van de delingsdiek die nae de ramp van an eleid is burg is een durp in de gemeênte schouwen duveland tegen de dunen an elege het is sins jaer en dag met het noordelek d rvan elege aemstie toet één bebouwde komme eworre deerom beschouwt de gemeênte de durpen oak as één burg aemstie de inweuners van dizze durpen zieje dit toch echt aors burg is ontsto om een ringwalburg die ant ende van de negende eêuw wier op eworpen tegen de noormann n toet an wast een zelfstandige gemeênte weer in het durp westerschouwen an was toe evoegd deernae maakte het tot deel uut van de gemeênte westerschouwen het toerisme is tehenwordig de voornaemste bron van inkomsten rond de rienk van brug binne wat wienkelties evestigd vadder is ter nog een flienke supermart beziejeswaerdig is t ouwe stationsgebouw van burg het waepen van burgh bevat in zulver een burcht van saebel op juli wiert bevestigd as gemeêntewaepen d n ouwendiek ollans ellemeet is een klein durp en vroehere gemeênte op schouwen duveland op jannewari is dizze gemeênte op eheven en verdeeld onger middenschouwen en westerschouwen sins jannewari bin dizze gemeênten weer op ego in schouwen duveland in december hao d n ouwendiek inweuners het durp is vermoedelijk ontsto in de de eêuw in komt durp voo onger de naem ellimed eêne ella of eli hao ier een mede een stik land het durp lag toe op een aore plekke dan noe toe t ouwe ellemeet verdween verhuusde de beweuners nae t meer noordelek elegen oudendijke de naem oudendijke bleef nog ehandhaefd toet an toe wier de naem officieel veranderd in ellemeet in t zeêuws wor de naem nog we ebruukt het durp ao gin kerke meer sids die in wier verwoest buten t durp stit de korenmeule t hert uut vant ouwe ellemeet resteert de begraefplekke die toet an de e eêuwe in gebruuk was het is een van de durpen op schouwen wae jaerleks een strao ehouwen wor in d n ouwendiek is dat op de eêste zaeterdag in maerte in kwam bie het durp een meteoriet terecht een brokstik iervan is bewaerd gebleve de groe nederlands groede is een durp in de gemeênte sluus t durp hao inweuners in de groe bestaet uut n durpskern en n groôt butengebied mee buurtschappen as boer nol en kruusdiek de ouwste meldieng over de groe komt uut behun van de e eêuw de naem wor dan vermeld in een oorkonde van de gentse sint pietersabdij die in die oek vee grond hao de naem groe komt meschien van grode wa da an eslibt land betekend de kerktoren van de kerke die d r noe stit komt uut de e eêuw d r binne vee overstroômingen ewist rond de groe soms wier t land in tiejen van oôrlog onger waeter ezet vooral ok mee de tachentigjaerige oôrlog de bekendste bin de sint elisabethsvloed in en en de sturmvloed in tiedens de tachentigjaerige oôrlog wazze d r vee militaire inundaoties tussen en stong de groe blank ienkelt d n toren was nog zichtbaer mee het twaolfjaorig bestand kwam de streek op aesem in wiere dieken ebouwd en nog in datzelfde jaer stong d r een nieuwe waolse kerke een bekend persoôn uut de groe is piet brakman toet was de groe n eige gemeênte in dat jaer wier t toegevoegd an wostburg die gemeênte goeng in zelf weer op in de fusiegemeênte sluus de groe stae bekend om zien paptaorten ronde taeretjes mee van binne gesukerde karnemelkse pap die an ier sind jaer en dag op de baemissekermis gegeten ore kaerkwaerve soms ok geschreven as kaarkwaarve is een durp op schouwen duveland mee inweuners in kerkwaerve was toet an een eihe gemeênte en mikte toet an deel uut van de gemeênte middenschouwen en die hoeje firma smalear weun ier an de floriswegt op en ostie mee een blauwe ford die hrongd van deze boer lei oltoos haef durbie kerkwaerve is ontsto rond bie de bedieking van schouwen de kerke leit op een verhoôging ok wè waerf of waerve enoemd vandeer de naem de tehenwoordige kerke is ebouwd in as vervangieng van de in gesloopte kerk gewijd an pancratius in wiere de gemeênten rengerskerke en t schutje bie kerkwaerve evoegd huus te waerve een vierkante donjon met ienkele anbouwsels dat oôstelek van de kerke lag is int behun van de achttiende eêuwe verdwenen de leste over ebleven schouwse stolpe die bie kerkwaerve lag is in of ebroken deur de schae die was ontsto bie de waetersnoôdramp van onger kerkwaerve valt ok ut gehucht merjaen noordgouwe is een durp in de gemeênte schouwen duveland het ao in jannewari inweuners het is an ewezen as beschermd durpsgezicht toet an was noordgouwe een eigen gemeênte weertoe ok schoddebozze horende deerna horende het toet an bie de gemeênte brouwes aeven noordgouwe is eên van de jongste durpen van schouwen duveland toe t waeter tussen schouwen en duveland verzandde en hier in een deel wier in epolder wier hier een durp esticht noordgouwe is een riengdurp mee int midden de wat hoôger elegen driekoningenkerke uut rond de kerke loôpt een gracht het kloôster sion van de orde der kartuizers stong tussen en weer noe de kloôsterwegt ni schoddebozze loôpt in wieren de stenen vant kloôster gebruukt voor herstel van de kerke an de rieng stit nog een travalje ten wêssen van noordgouwe lag uus de pottere een e eeuws kasteeltje van hendrik de pottere dat in de loôp der jaeren wier verbouwd tot een boerderieje van toet an hao t durp een meule in kreeg noordgouwe een streekziekenhuus dat in gebruuk was toet an toe in zurrikzeê een nieuw ziekenhuus wier eopend d r zit noe in kuuroord in den briel ollans brielle is een vestiengsta ie op voorne putt n in zuud olland d r weune nog gin meêssen dit kleine sta ie spelende een belangrieke rol in de nederlanse geschiedenisse toe op april de stad z n eige as eêrste overgevende an de geuzen dit wast eêrste groôte waepenfeit van nederlanse kant in de tachentigjaerige oôrlog leater wier t een slaeperig sta ie de briele maes verzande steeds varder en in de e eeuw wiert kanaol deur voorne egraeve weerdeur den briel in een uuthoek kwam te liggene nae anleg van de nieuwe waeterwegt kwam d r himmaele gin schip meer langs in de jaeren van de twintigste eêuwe wier voor de poorte van den briel d n europoort an eleid dat heit ut anzicht vant sta ie gin goed edea a j noe an komt rieje vanaf flakkeê over de n zie je een woud van hoôgspanniengsmas n febriekpupen en windmeules weertussen de eêns zo majestueuze toren van den briel stoôt in de jaeren wor de brielse maos himmeale of edamt den briel komt dan ant briele meer te liggene in de tweêde helt van de twintigste eêuwe ist sta ie iets uut ebreid mit een antal wieken mar qua inweuners wiert overvleugeld deu hellevoet en spiekenisse rond den briel is aok wat glastuunbouw te vindene onger den briel valle de plekken zwartewaol en vierpolders de gemeênteraed van den briel bestoot uut zeventien zetels hieronger stoot de saemenstellieng van de gemeênteraed sins kaerten van de gemeênte den briel paese is een christelek feêst weerbie de opstandieng van de heere jezus wordt herdocht paese is anders dan vuuftig zestig jaer vrom het is meêr waerelds eworre a je paese intikt op google dan krieg je eêst aanbiedingen om een weekend naè een park te gaen t kost bienae niks pas daènae kriieg je tekst en uutleg over de oorsprong en beteêkenisse van paese op eintjeszand is t r zelfs een rommelmart op eêste paese zôiets op twidde paese kan wè dat is een dag van vrolijkheid en mie de fiets d r op uut naè de kermis in answest bevoorbeeld t was d n eêste kermis van t jaer in zuud beveland tiejens paese bin d r regelmaetig anslaegen op christenen zoas in niheria en indonesië en in in sri lanka hellevoet of soms hellevoetsluus ollans hellevoetsluis is een plekke en een gemeênte op voorne putt n van oorsprong ist een klein vestiengsta ie mar de leste jaeren ist flienk egroed en tegenwoordig telt het inweuners vanwege de liggienk nabie de toegank tot rotterdam wier de merne in hellevoet estasjoneerd in het begin van de e eêuwe wier het droagdok jan blanken ebouwd oak kwam d r een mernehospitaol desondanks groeide hellevoet nie echt d n briel bleef aoltied de groôste plekke van t eiland nae den oorlog wier hellevoet an eweze as groeikern toe ging t harde massa s rotterdammers ontvluchtte d r eige wieken weer steeds meer butelanders kwamme weune en toge naer de nieuwe wieken van hellevoet een nieuw wienkelcentrum kwam d r over het kanaol deur voorne ondanks dat goereê overflakkeê korte bie hellevoet leit mo de meêste flakkeeënaers weinig van hellevoet hao d r go aok weinig meênsen vant eiland op hellevoet weune wel komme wienkele vooral van de westkante van flakkeê da goot ten koste van menheerse mar de cultuurverschillen tussen hellevoet en flakkeê bluuve groôt t kerkje ollans waterlandkerkje is een durp op zeêuws vlaonderen in de gemêente sluus t dorp leit an de wegt wostburg izendieke n en t ao inweuners in t kerkje is in de streke bekend deur de vele kerkconcert n en de meerminnefeês n t kerkje is ontstoan in en t gehucht wierd t kerkje enoemd in kreeg t dorp de naom woaterland moa roend is de noame veranderd in woaterlandkerkje om niet te verwarren mè t belse durp woaterland oudeman da vuuf kilometer zudeliker ligt in t meetjesland in kwam de zelfstandige gemêente t kerkje bie wostburg en wierd n der nieuwe huuz n gebouwd deur de gemêentelike herindêlienge in is de gemeênte wostburg op ego in de gemeênte sluus in t woap n is ter een zeêmeerminne ofgebeeld een verwyzienge noar n sage die goat over t dorp een visser uut wostburg vieng een zeêmeerminne in z n nett n nae dat n de hêel n dag gevist had zoender succes ze vroeg hem van heur osjeblief were te loat n gaon noa de zêe moa de visser woe geld an heur verdien n deur met heur op de mart in wostburg te goan stoan moa der kwam juste een voerman uut t kerkje verbie die aolles gezien hao ie liep ter noa toe smeet de visser in t woater en liet de zeêmeerminne los die oender woater dook en wegzwom intuss n woar n der boern en wêrkvolk op of ekomm n ze noemde de meerminne hildegonda en ze sprak een toekomstvôorspellienge uut t kerkje zou nog lange een kleên dorp bluuv n moar op n dag zoun d inweuners t dorp in êendracht toet groei en bloei brieng n doarachter gienk ze der van deure en niemand hè hildegonde nog weregezien op t woapn stoat er zeêmeerminne die uut groen witte boan n komt en op een gouwe hoorne bloast een verwyzienge noa de sage over de meerminne hildegonda t schild ood is in t zulver met een blaeuwe letter w de vlagge bestoat uut drie horizontoale striep n van blaeuw wit en groen de kleur n van t woap n noordwelle int zeêuws klienkt ok wè as noordwaelle mee een langgerekte ae is een klein durp op schouwen duveland het durp hao per jannawari nie meer as inweuners toet an was noordwaelle een zelfstandige gemeênte deernae mikte het toet an deel uit van de ouwe gemeênte westerschouwen t lei nie varde van renisse noordwaelle wier esticht ten noor n van een dam oftewel welle en mikte saeme mee ut verdwene durp zuudwealle deel uut van de heerlijkheid welland op jannewari voerende staese troepen een anval uut opt door hulptroepen vant belegerde zurrikzeê bezette noordwealle de spanjolen verschansten d r eige in de kerktoren die in brand wier estoken soldaten kwamme omme de uut stammende corneliuskerke was groôtendeels verwoest alleèn een deel van het schip was bluuve sto de toren wier tiejens het herstel voorzieje van een achtkante bekroôning rond werd het koor herbouwd iellek jaer op de leste zaeterdag van feberwaori wor in noordwaelle strao ehouwen in is een nieuwe travalje eplaest het waepen van noordwaelle ist waepen van de famielje welle van cats het wier ok gebruukt as waepen van zuudwaelle op juli wiert as gemeêntewaepen bevestigd het kasteêl van beauvoorde is een kasteêl uut de e eeuw in het belse wulveriengem sins is et eigndom van erfgoed vlaanderen da t kasteêl en et domein oop ngesteld eit voo et grôte publiek de eêste vorm van et kastêel zoe ountstoan zyn in wannêer da nen saksische ridder wulfahari een kasteêl bouwde t noemde ton nog wulfringhem oftewel heem van wulferus zyn minsn in is de naom veranderd ewist deur jacob de bryarde omdat z n domein n in frankriek ôkzo noemden ie eit et kastêel ok grondig verbouwd en t kastêel es eigndom gebleevn van de familie tot in in eit jonker arthur mergelynck et vervall n kasteêl gekocht en ie eit er een hêel park round angeleid de meubels uut dienen tyd stoan nog oltyd in et kastêel in kreeg de koninklijke academie der nederlandse taal en letterkunde et kastêel van mergerlynck en sins ist eigndom van erfgoed vlaanderen kezand soms ok wè kerzand of kazand ollans cadzand is een plekke in zeêuws vlaonderen kezand leit an de noôrdzeê en is deerdeur flienk toeristisch d r weune zo n bi ie man t plekje zelf is nie zo groôt d r komme vooral in de zeumer nogal wat belgen onger kezand valt ut an zee elegen kezand bad dat plekje is stikke druk en kent zelfs oôgbouw kezand leit vlakbie t zwin een bekend netuurhebied op de hrens van olland en belgië t zwin was vroeher gêên aoven maor t zwin was een doorvaort vroeher was kezand een ge ucht noe bin d r hotels pensions en grôte winkels en winkelcentrums afein noem maor op en einelek ist zôverre gekommen da ze de aoven gedempt hen van ier uut ist emelsbreed zo n kilometer nao de iengelse kust nergens aors in nederland is iengeland zoô korte bie paries meêsta geweun parijs paris in t frans is de oôdstad van frankriek en leit in de rehio le de france in de stad zelve weune ruum miljoen mens n pak je groôt paries dan kom je makkelek an miljoen de bienaem van paries is de lichtstad paries is eên van de toônangevende steed n van de waereld awast nie meer een van de groôste is t we een van de belanriekste steên opt gebied van cultuur mode en techniek dwars deu de stad stroômt de seine vanuut zeeuws vlaonder n rie j in vier uurtjes nao parijs paries is een stad die al vele eêuw n mens n antrekt toerist n vinne dat er een romantische antrekkiengskracht van uutgaet de burgemeêster van paries is sinds anne hidalgo van de parti socialiste oôsterland is een plekke op schouwen duveland de plekke leit tussen nieuwerkaarke en bru an de n oôsterland telt ruum inweuners en behoort deermee toet de vuuf groôste plekken van schouwen prominent anwezig langs de wegt is tehenwoordig t nieuwe oôdkantoor van bouwbedrief boôgert wa in en ebouwd is oôsterland is een godsdienstig durpje mee een nederlandse ervormde kerk pkn een oud grifformeerde gemeênte en een grifformeerde gemeênte naebie de helt stemt sgp t durp is arde etroffe deu de waetersnoôdramp van het durp kan ontsto weze naedat in en de slikken oôstelijk van het toenmaelige eiland duveland wiere bediekt dizze nieuwe polder wier anvankelijk nog oesterniewelant in duveland genoemd wat al snel wier ingekort tot oesterland bie de bedieking wier de kreek marevliet ofgedamd de res n iervan bin noe bekend as de geule de toren mee zae ldek ent schip van de kerke bin ebouwd zo rond t koor rond het schip is of ebrand in sins die tied stit de toor n los van de rest van de kerke het bie oôsterland elege kasteël oôstersteyn is of ebroken in int durp stit de oôsterlanse meule uut int jaer krege stikken vant zuudwêssen vant land te maekene mit een haope regen die waeteroverlast veroorzaekende vooral op goereê overflakkeê was veel overlast op en september van dat jaer viel bevobbeld in dirksland mar lieft millimeter veêl durpen hao te maeken mit overstroômde straeten kelders en huuzen buuten de durpen stonge hille stikken land onger waeter de schae an gewassen was enorm verschei fietstunnels kwamme vol te stoône t was een vreemd gezicht al die sloôten tot an nokke toe vol d r most volan epompt worre deu t toenmaelige waeterschap goereê overflakkeê mar deurdat op de noôrdzeê t waeter op estuwd wier kont zuujerdiep de boezem nie loze noôdpompen wiere an evoerd mar dat hao nie veel omt lief uuteindelek wiert wel weer draog mar de financiële ofwikkelieng van de schae heit lange eduurd gevolg was dat waeterschap her en der netuurvriendeleke oevers an ging legge om meer waeterberging te kriegene wier t natste jaer ooit in oktober wast noôrdoôs n vant land an de beurte vooral in de noôrdoôstpolder rondom tollebeek wast raek schaerendieke is een durp op schouwen duveland en is elege an de greveliengen vlakbie de brouwersdam schaerendieke is nooit een eihe gemeênte ewist mar was toet an ongerdeel van elkerzeê dizze gemeênte is op ego in middenschouwen iernae wier schaerendieke vooheen een gehucht an eweze as groeikern weernae de kerke van elkerzee in wier over eplaest nae schaerendieke de landbouwhaevene is in de jaeren veranderd in een jachthaevene een antal bungalowparken binne vlakbie t durp ebouwd schaerendieke zelfs heit ongeveer inweuners in ao schaerendieke uuzen en inweuners het durp komt pas tot bloei as de kerke van elkerzee in wier over eplaest nae schaerendieke de ouwe kerke van elkerzee is bie de ramp van zoô beschaedigd dat die gesloopt mo worre an de binnenkant van de brouwersdam stoôt nog een koepel op een oôg punt de muraltmuurtjes op de diek bie t durp bin erkend as rieksmonument sêêskaarke of sêêskerke seêskerke ollans serooskerke is een klein durp op schouwen duveland en is elege vlakbie de oôsterschelde het durp ao inweuners per jannewari het dorp heit vier straeten die z n eige vanof t kèrkplein uitstrekke het dorp wier voo t eest enoemd in de dortiende eêuw as sheralardskindskerke esticht deu de kinders van eêne heer alard op walchern leit ok een durp mee in t ollans de naem serooskerke aollebai de plekken wazze eigendom vant geslacht van tuyll van serooskerken mee de waetersnoôdramp van ontstong bie de haevene van sêêskerke een diekdeurbraek weerdeur zo n bitje eel de polder schouwen onger waeter liep d r wazze toe gin binnendieken bie t herstel most ca hectare worre buten ediekt en ontstong het netuurgebied de schelphoek toet an wast een zelfstandige gemeênte weernae het toet an deel uutmikte van de gemeênte westerschouwen ielk jaer op de dorde zaeterdag van maerte wor in sêêskerke strao ehouwen bernardus smietegelt ok wè smytegelt smytegeld of smijtegeld goes auhustus middelburg meie was een bekende zeêuwse dômenee ie weir eboren in goes en was gereformeerd predikant in bossele goes en middelburg ie is één van de mist elezen stichtelijke auteurs in bevindelijk grifformeerde krieng eworren in um z n gemeênte zat een vrouwe die aol z n preken uutschreef zelf woe t dat nie mar aol tiejes z n leven wiere d r preken uut egeve nae um z n doôd wiere d r vee meer uut egeven de bekende uutgaove was de preken tellende serie het gekrookte riet um was eên van de weinige predikanten die principieel de slaeven andel ofwees wat um nie geliefd mikte bie de koôplui van middelburg over um deeje verscheie volksverhaelen de ronde de bekensten is het ok noe nog vertelde verhael over de engelenwacht op een aevond wier um op ewacht bie de heerengracht deu tweê mannen die um flienk an woue pakke toe a t over de brugge kwam bleek um nie alleênig te wezene toe a de mannen da laeter vertellende bleek da smietegeld wè allenig was dan moss t wê iengelen ewist ao de middeleêuwen was een periode in de europese geschiedenisse grofweg van toet an nae christus in dizze tied vonge vee belangrieke verandering plaes d r kwamme steden kasteêlen en kloôsters zeêland dat voordien naegenoeg onbeweund was wor een welvaerend gewest vanaf die elfde eêuwe wiere veul gebieden in zeêland ingepolderd dit werd gedaen in opdracht van de vlaomse abdie en die zeêland grotendeêls in handen hadden et bouwen van dieken kostte veel moeite omdat er gene goeie gereedschappen wazzen langsiem wiere de ielanden deur inpoldering wat groter op de schorren en slikken wieren schaopen gehouwe deur de wol ontstond er wolhandel rond die tijd speêlden abdieen en kleusters een belangrieke rol in t leven in zeêland de monniken zorgen erveur dat de landbouw geordend verliep hierdeur nam de handel en zo ook de welvaert toe de bevolking groeide in de twaolfde en dertiende eêuwe ontstonden er veul dorpen de dorpen wieren alleên belangriek wanneer er een kerk stond de eeste plekken die a stadsrechten krege ware aereburg in èn biervliet middelburg kreeg stadsrechten in uitgeriekt door johanna van constantinopel gravin van vlaondere en wullem i graef van olland rond die tied ontstonden de waterschappen omdat er verschillende eilanden wazzen was er niet een bepaolde taol die in heêl zeêland wier gesproken zeêland wier allang betwist deur de graven van vlaondere en olland in werden door kiezer endrik ii de zeewse eilanden en t gebied dat later de vier ambachten zou wurden beleênd aan boudewijn iv van vlaondere deur de investituurstried viel t gebied vanaf echter onder de graef van olland als leên van vlaondere dit leidde tot verschillende schermutselingen tussen floris iii van olland en filips van de elzas graef van vlaondere floris iii begon tol te heffen bie geervliet wat de vlaomse handel op t rijnland belemmerde daarnaast liet hij vlaomse schepen kapen en maakte mie de heer van beveren aanspraak op waesland filips van de elzas greep in in en floris iii moest zich onderwerpen aan filips in stelde floris iii de tol bij geervliet weer in waarop filips wederom ingreep en floris gevangennam deze moest hierdeur t in overeêngekomen verdrag van brugge accepteren waardeur de vlaomse keuplui in olland rechten kregen over zeêland dit verdrag bepaolde de situatie in zeêland veur meêr dan een eêuwe in d n e eêuwe had vlaondere dus de overhand maer mie t groeien van de ollandse macht verscheuf dit in de e eêuwe toen margaretha van vlaondere haer kinderloze zuster johanna in opvolgde als gravinne van vlaondere en enegouwe brak een stried los tussen de kinderen uit margaretha s biede huwelijken de avesnes en de dampierres de franse koning in mie de arbitrage belast wees vlaondere toe aan haor zeun gwijde van dampierre en enegouwe aan haer zeun jan van avesnes feitelijk later haor kleinzeun jan ii van avesnes in kwam t tot de slag bie wasschappel gwijde van dampierre leêd hierbie een nederlaog in de stried mie ziên halfbroers jan en boudewijn van avesnes op oktober wist otto ii van gelre margaretha van vlaondere en floris de veugd tot t verdrag van brussel te bewegen waorbie zeêland aan olland toekwam hur zeune gwijde van dampierre bleêf dit echter anvechte et uus van avesnes heersende vanof in een personele unie ok over de graefschappen zeêland en olland na de doôd van floris v in stong zien jonge zeune jan in eerste instantie geheel onger invloed van de vlaomsgezinde jan iii van renesse op april droeg jan t bestier echter over an wolfert van borssele na een conflict mie t stadsbestur van dordrecht wier van borssele op augustus vermoôrd hierna benoemden de steden jan ii van avesnes graef van enegouwe als regent en op oktober droeg jan i de regering voo een periode van jaor an hem over twee weken later sturvende jan jaer oud en mie hem stierf ook t ollandse uus uut jan van avesnes die diens naoste mannelijke erfgenaem was wier na diens dood in graef van olland veurtaon was olland in een personele unie mie enegouwe verenigd onder t enegouws uus in wist jan van avesnes de franse successen in vlaondere uit te buuten om zien positie te consoliderene hij versloog de zeewse opstandelingen en maokte z n broer gwijde van avesnes tot bisschop van utrecht in in keerde graef gwijde van dampierre zich tegen de franse invloed in vlaondere en sloot een militair verbond mie engeland in was t franse geduld op en filips de schone liet vlaondere bezetten en annexeren mie ulpe van fransgezinde stadsbestieren leliaards graef gwijde werd gevangengezet maor kon rekenen op steun van de liebaards adel ambachtslieden en boeren openlijk verzet vond plaets tiedens de brugse metten op mei een bloedige overval van bruggelingen op franse troepen die een dag eerder de onrustige stad hadden ingenomen et bleek de opmaot voor een bevriedingsoffensief richting kortriek en op juli wieren de fransen bie die stad verslagen in de guldensporenslag onder leijding van wullem van gulik gwijde van namen phillipus baelde pieter van belle en jan iii van renesse deur de rust in t zuujen kon gwijde van dampierre graef van vlaondere zich richten op zien oude rivael jan ii van avesnes graef van olland en enegouwe deze had in de guldensporenslag meegestreden mie de fransen in februari werd et offensief in enegouwe begonnen lessen werd op april veroverd en mie dorpen in de omgeving in de brand gestoken als wraok ging de zeventienjarige zeun van jan van avesnes wullem iii op plundertocht vanuut erremu nae t eiland van kezand hierop formierden de vlaominge in sluus een vleut die onder gwijde van namen de zeun van gwijde van dampierre de rechten op zeêland opieste dit werd gesteund deur t vlaomsgezinde deêl van de zeewse edellieden die deur wullem van avesnes waoren verbannen op april verliet d n vleut de haoven op weg naer t sloe tussen walcheren en zuud beveland jan ii van avesnes liet de verdediging over aan zien zeun wullem de vlaominge veroverden eêl walchern en de aore zeewse eilanden alleêne zurrikzeê wist stand te houden behun juli wier een waopenstilstand esloten weerbie graef jan ii de eilan n toet an de maes ofstong aen gwijde van namen mie uutzondering van zurrikzeê dat nie mocht worre verstèrkt nae wat plundertochten in t noor n van frankriek deu de vlaomingen zegden zie in t veurjaor van t bestand op mie olland de vlaominge trokken om zurrikzeê heên olland en utrecht binnen waerna jan ii van braebant zich bie de vlaomingen aensleut in maort brachten zij onder gwijde van namen op duiveland een nederlaeg toe aan jan ii van avesnes zeun wullem bisschop gwijde van utrecht werd gevangengenomen en in utrecht volgde een anti ollandse reactie olland en zeêland zelf vielen grotendeels in handen van gwijde van namen of van jan ii van braebant die zich bij de aanvallers had gevoegd utrecht leiden en delft wiere ingenomen alleên dordrecht en haarlem hielden stand witte van aemstede de bastaerdzeun van graef floris v wist de ollandse steden echter weer aan de ziede van wullem te brengen waarna de vlaominge zich terugtrokken uit olland hierop volgde t vlaoms beleg van zierikzeê zierikzeê hield stand maar driegde te verhungeren ondertussen verliep eind juni t bestand mie frankriek de franse koning filips de schone had een machtig landleger gevormd dat begin augustus de zuidgrens van vlaondere overstak en via een omweg doornik beriekte een paar weken daarvoor had hij admirael rainier grimaldi naar olland gestuurd om steun te bieden op en augustus vond de slag bie zierikzeê plaots dit resulteerde in een frans ollandse overwinning waarna de vlaominge et beleg ophieven een week na de slag versloeg t hrote landleger van filips de schone de vlaominge in de slag bie pevelenberg uuteindelijk bie de vrede van paries van tussen vlaondere en enegouwe olland zag de graef van vlaondere af van aenspraoken op zeêland en erkende de graef van olland als graef van zeêland in dezeêland bin d r in de loôp van de middeleêuwen tal van durpen verdwene deur sturmvloeden geulverplaetsieng en opzettelijke inundaties ieronder een lieste van verdroenke durpen in zeêland van den vos reynaerde tehenwoordig ok we reinaart de vos of reinaert de vos is een episch dierdicht dat geldt as een oogtepunt in de nederlandse middeleêuwse literatuur het telt in totaal versregels en is eschreven in het diets verheal speelt z n eigen of in de het tehenwoordige grensgebied tussen zeêuws vlaonderen en oôst vlaonderen in ulst stit een standbeeld voor de beroemde vosse beisn een dag an t hof van keunienk nobel zyn olle bêes n te plekke buut n reynaert de vos reynaert en is gin froai n en aol d aere bêes n kloagn dervan n keunienk wult nem ankloagn en ne zendt bruun en tybeert achter reynaert mo n dien is vaneigens veel te lêep peis mor an d uutdrukkienge t is e lêepn vos en ne lokt z in de volle deur diengn te zeggn woa dan ze gin nêen en kunn teegn zeggn bruun grakt vaste at n zêem wult eetn en tybeert in t hennekot van e paster at n muuzn wult pakkn t is uutendelik de koozn van reynaert grimbeert die nem kut overtuugn voe mei te goan at n vôorn n keunienk stoat wulln ze nem van olles te laste leggn mo reynaert zei da nobel moeste uppassn van isengryn reynaert ze voader bruun en tybeert en dan ze voun n trôon over te neemn e masse goud han t wos de keunienginne die nem overtuugde voen de drie te stekkn en up te sluutn reynaert zevve wos dus vry en gienk zogezeid op bedevoart nao rome roemie in zeêland is een boek van hans de vos op april is in t kerksje van ellesdiek dit boek van quidam hans de vos epresenteerd t is n boek mie zeêuwse verhaelen van de e eêuwse perzies turkse dichter en soefiemeêster jalal ad din rumi getiteld roemie in zeêland zeêuws en roemie gae stik goed saemen wan roemie spreekt de taele van z n arte en dat is ok de taele van oôns arte mie de verhalen van roemie ka je best vee lache en je kan t r eêl vee en lank over naedienke wan ze èë aolemaelle n diepere beteêkenisse ze leze n bitje as de verhalen uut duzend en eên nacht oewel a t zeker gin sprookjes bin t magge dan eênvoudige verhaaltjes weze ze zitte impersant wè vol mie waer eid je kan ieronger kieze uut d n dôôven die a nae z n zieke buurman gieng en de kaerel die a n tatoe wou en dien dôôven docht bie z n eigen ik bin ik zo dôôf as n kwartel dus wa begriepe k dan van wat a die buurman daoken aol gae zegge zeker a t n mae zachjes praat omma t n zo ziek is mae goed k za d r toch naetoe motte dae kan k nie onderuut dus as ik z n luppen zie bewege dan za k mae n bitje raaie wat a t n zeit as ik vraege oe is t mie joe m n zieke buurman dan za t n wè zegge vee beter of goed ee bedankt o en dan zeg ik k bin a blieë toe en ei je a wat egete dan zei um n kommetje soepe of n scheuteltje pap dan zeg ik wee da t je wel mag bekomme en bie watvoe dokter bin jie dan zei um dokter d n dien en de gindten en dan zeg ik die brieng geluk a die voe je zurgt dan kom aoles goed bie mien ei t n ok wè s ewist daer a um komt dae komme aole wensen uut nae da die goeie man z n eigen voorbereid ao gieng t n nae de zieken toe en die zieken wier fel oe kan um noe blieë weze docht t n die vent mo aoltied a tegen mien ewist èë d n dôôven ao zomae wat eraaie en da pakten glad verkeêrd uut en de zieken wier nog feller d r bin vee mensen die a goeie werken doeë om dae beloônieng en waerderieng voe te kriegen mae eigelik is dat n toegedekte zonde tegen god daer a zulder van dienke da t zuver is is in feite zo vuul as wat in qazvin laette de mensen d r eigen mie n naelde op d r aermen d r lief of d r schoeren tatoeëre da doeë ze om d r eigen te beschermen tegen aolderleië kwaed in die stad gieng t r op n keêr n vent nae n tatoeëerder toe en ie zeiën doe mien s n lol en zet bie mien s n moôie tatoe zodrie as a de tatoeëerder z n naelde in die vent z n schoere stak vool t n n stekende piene en gaf t n n groôte brul de tatoeërder begon te prikken op n are plekke zonder nae te dienken zonder pardon en zonder compassie de kaerel schreêuwden watvoe gedeêlte van t lief is dat noe wee de tatoeërder stak z n naelde op wee n aar pleksje en wee begon die kaerel te schreêuwen en wat is dan t derde stik van z n lief de tatoeërder wist glad nie mi oe a t n t ao en ie bleef n eêle stuit zomae stae mie z n and voe z n mond en uuteindelik goôiden die z n naelde op de grond en ie riep wien ei t r noe oôit n leêuw ezieë zonder staert zonder kop en zonder buuk god zelf ei zo n beêst nog noôit emaekt broeder verdraeg dapper de piene van de lanse maek j n eigen vrie van t vergift van je vrakke zelf voe die a z n eigen vrie maekt van z n eigen zelf zuë de zunne de maene en de sterren buge karl marx trier meie londen maerte was een duutse dienker die a belangrieke invloed ao op de politieke filosofie de economie de sociologie en de historiografie ie was een van de grondleggers van de arbeidersbeweging en een centraole fihuur in de geschiedenisse vant socialisme en het communisme marx weunde en werkende in duutsland frankriek belgië nederland en iengeland as marx belangriekste werk wor meêsta das kapital of in het nederlands het kapitaal beschouwd deernaest is um z n communistisch manifest mee friedrich engels wereldberoemd opt wêrk en de dienkbeel n van karl marx en friedrich engels ist marxisme ebaoseerd albert einstein ulm maerte princeton april was nen duuts zwitsers natuurkundige en uutvinder ie wor meesttieds ezieje as eee van de belangriekste natuurkundigen uut de geschiedenisse naest sir isaac newton einstein was vooral bekend van de beide rellativiteatstheoriejen de spesjale rellativiteatstheorie uut en de algemene rellativiteatstheorie van en deeropvolgende joeren hie kreeg de nobelpries voh natuurkunde in voh z n verkloaring van t foto elektries effekt en ok z n beschrieving van de brownse beweging was n belangrieken deurbraek vadder heit um nog eschreven over kwantummechaniek statistiese thermodynamiek kosmologie theorie over straeling fotonen en de theorie achter de laser en de veldentheorie om um te eren ao ze n eenheid in de fotochemie naer um eneemd n einstein een einstein is geliekweardig an t getal van avogadro voh fotonen t chemiese elemeant einsteinium is ok noar um enoemd en ok de einsteinreenk in de staerrekunde en t einsteincoëffisjent in de optiek albert einstein wier in ne joodse femilie eboren in t duutse keizerriek deerna weunde um in itâlië zwitserland en t toenmaelige oostenriek honharije in toe a adolf hitler in duutland an de macht kwam verhuusde um nae de vereênigde staeten in was n uut de tied sunnemaer is een plekke op schouwen duveland mee inweuners in toet an jannawari was sunnemaere een zelfstandige gemeênte weernae t wier in edeeld in de gemeênte brouwes aeven het durp is enoemd nae sonnemare of sunnonmeri het waeter tussen de eilanden bommenee en schouwen zowe sonne as mare betekent waeter naedat in de noordeleke gouwe was of edamd verzandde dit waeter arde weernae het in wier in epolderd vroeher wier er in de polder vee meekrap verbouwd in wier het voortdurend deu overstroômingen eteisterde bommenee definitief verlaoten het groôste deel van de beweuners vestigde zich an de diek bie sunnemaere hier ontstong t durp nieuw bommenee in ging nieuw bommenee op in de gemeente sunnemaere de kerk is ebouwd in as vervanging van de e eêuwse kerk die in was of ebroken korenmeule de korenblome is een stellingmeule uut een buste van nobelprieswinnaer pieter zeeman in eschonken deu amsterdam stit naest z n geboortehuus in het durp bin de volgende volksverhaelen bekend uut t verleden betje van t veer is een zeeuws volksverhaal de vrouwe woonde kort bie de hâêven op n keer motte d r stêênen gemend worre voe d n burgemêêster betje stieng op d n diek toen d eerste waegen kwam ze zei tegen d n knecht die der op zat mo je stenen menne jaet zei de knecht wat zou dat ze zei o niks ôôr k vind t best mae je mo toch oppasse da j er gin verliest ie zei verlieze mèns k è n nieuwe waegen di zakke ze nie deurene mae toen n z n waegen elaôe ao en ni t durp ree mos n ielk ôôgenblik van de waegen omd t er anoudend een hôôp stenen op de weg vielen en zo gieng t mie aôl de waegens d r waeren d r die mè mie n alf voer op t durp kwaeme ââl de knechts waere gewoon bek af van t stenen raepe di woonde vroeger ene jewanna hoeke n zuster van n grôôten boer daan hoeke die kon ok tôôvere op n keer zou t er n uutvoerige wezen op t durp een jongen en een meisje die tegen jewanna tante mosse zegge zoue d r ok ni toe gaen jewanna zei s mirrigs motte julder ok ni die uutvoerige ze zeie van ja en jewanna zei toen pas dan maer op oe laete komme je nir uus ze zeien om twelf ure noe zei tante k zegge je nog êêns pas maer op ze begrepe d r nie vee van wat of tante bedoelde mae t zou wè uutkomme jacob cats brouwes aeven november d n aeg september was een dichter jurist en politicus cats is ok bekend as vaoder cats cats wier eboren as vierde kind vant gezin um z n femilie was regentenfemilie uut zeêland jacob cats zat eêst op de latiense school in zurrikzeê en bezocht deernae de universiteite van leiden hij promoveerde in orléans en deed z n eed as advocaot in d n aeg in wier um stadsadvocaot van middelburg en op meie trouwende um in de nieuwe kerke van amsterdam mie de jaerige elisabeth van valckenburg uut antwerpen rond hiew um z n eige bezit mie het bedieken van land in zeêuws vlaonderen nae een antal jaer was n groôtgrondbezitter eworren van oktober toet an maerte was n pensionaoris van middelburg laeter was n pensionaoris van dordrecht van tot an op juli wier um benoemd as raedpensionaoris van olland dat was n toet an ie trok z n eihe vromme nae de munniken of bie grieps en lei z n eihe toe op t maeken van hedich n op zurgvliet in d n aeg gint n uut de tied int huus dat nie as ambtsweuning van de minister president in gebruuk is het catshuus t paerd equus ferus caballus is n zoogdier uut de orde van onevenoevigen en de fermielje van paerdachtigen t is de sind duzenden jaeren getemde variant van t wilde paerd e ferus wat a vanouds op de steppen en aore vlaktes in oôst europa en centraol azië leefde toet vo kort wieren paeren om ulder kracht vo van aolles gebruuk d r wier op gereje ze trokke de waegen en ze werkte bie d n boer op t land d opkomst van auto s en aore machines eit daer n ende an gemaekt vandaeg d n dag oor d r nog wè vee paerd gereje vo de sport mae ze ore ok nog wè gebruukt bie de pliesie dan klappe ze van pliesie te paerd vedders bin d r n stik of wat tradities daerin paerden gebruukt ore zo ei je in zeêland t straô rieën en t rienkrieën t ras wat an ze daevo gebruke eêt t zeêuws trekpaerd de willibrordbiebel is n versie van de biebel t is n nederlandstaelihe biebelvertaelienge van de katholieke biebelstichtienge kbs ze wier in opdracht van de roôms katholieke kerke geschreev n ter vervangienge van de petrus canisiusvertaelienge t nieuwe testamant is as eêste vertaeld ewor n uut de hriekse hrondtekst de willebrordvertaelienge bevat vèdder t geheêle ouwe testamant rechstreeks vertaeld uut de hebreeuwse hrondtekst de biebelboek n staen in de volgorde zoas hebrukelik binn n de roôms katholieke traditie de deuterocanonieke boek n staen biehevolg verwerkt tuss n de boek n van t ouwe testamant de deuterocanonieke boek n die a bie de protestant n apocrief henoemd ore bin vertaeld uut de hriekse hrondtekst septuaginta dit is de hrondtekst vò dizze boek n ok vò t eênigste boek wivan men over n aenzienlik deêl van t hebreeuwse origineel beschikt de wiesheid van jezus sirach gebruukt men dizze alleên vò de reconstructie van de tekst bie fout n in de hriekse andschrif n sinte pier of sente pier ollans nieuwvliet is een durp eihelek meer een gehucht in de gemeênte sluus het durp ao inwoners in en bestit uut twe deel n durp en bad nieuwvliet da verstaon ze ier eigelek nie da schien een keer een waotersnôôd gewist te en bie t ouwe durp sinte pier en dan moet t nieuw gebouwd zien an de vliet sint pier is bluven bestaon t durp leit twi kilometer van zeê rond ontstong ier de eeste bebouwing naest de hervormde kerke is er van de ouwe bebouwing nie vee meer over de miste inweuners weune ier er is een kleine durpsschole bad leit drek an zeê ier bin vee campings en recreaotiepark n te vin n t breeje zandstrange is de belangriekste trekker daevan netuurlek ramskapelle is een deêlgemeênte van eist saomn mee westkapelle oôstkerke en eist zelf gefuseerde durpen mee een stikje zelfstandigeid en een burgemeêster in aolle vier de durpen van eist kieze ze die mee de kermesse bie krachtbal vreêd populair in vlaenderen oor een bal van vier kilo deu tw ploegen over en weer gesmeten t is leutig om nao te kiekn bie de grôte mensn ei je d r die twintig meter smietn mee zô n bal in ramskapelle spele ze ook troumadam t ei wè wat van t zeêuws vlaomse krulbollen dat is boln in gaotn gooin platte boln zien dadde en die moe je dan in een gat gooin vo puntn en je èt oôk toptaofel dan neem je een toppe doet er een koord rond eene en zet dat in een taofel dan slao je die toppe af up de taofel en dao top je kegeltsjes mee omverre ramskapelle ei onderdvuuftig huuzen mee een café in t midden en de kerke d r nest ramskapelle leit an de riante polderroute een fietsroute daer as ze je bie de vvv van sluus van aolles over kunne vertelle en de deurgaende weg van sluus nae brugge is oôk nie verre weg a je nae westkapelle rechtsaf slaet richtieng eist rie je zò t durp in jan kousemaeker was een zeêuwse schriever kousemaéker zòas n zelf dikkels schreef was een imposante figuur die mee vee leven t zeêuwse streektaelwèreldje zò tussen en aol an s flienk op z n kop zette in t zeeuws archief bewaere ze bievobbeld een êle map vol mee kwaoie brieven tussen um en de zeeuwsche vereeniging voor dialectonderzoek over spellienge ie werkte an een algemeên bruukbaere zeêuwse spellienge de verênige was dae tegen op een gegee moment besloot jan kousemaeker gedeeltes uut den biebel in t zeêuws te vertaelen toen a dae diengen van gepubliceerd wiere in de pzc regende t reacties sommige mensen vonde t prachtig zò zuver direct en van eêle dichte bie aodde ze de woorden uut den boek nog nooit g ore aoren vonde t nie kunne zeêuws is nie netjes genoeg de zuud bevelander goeng stug deur en liet een prachtige staepel uutgaeven achter een staepel waer a me vo de lezers van wikipedia ier en daer een fragmentje uutgekozen è dat kappetaal om z n zeune agestien in dat gesticht te koopen most r netuurlijk komme dat begriep je dat liet dien bouwen nie los en dae ei n krom voe elege en voe gebuffeld en geslaafd vrèèd zunig tot op t vrekkige of tebak gebruukten ie nie alleene uut spaerzaem eid suker in d r koffie of thee net nie alleene s zondags n babbelaer je mot t nie gloove weet je afijn gin pupermentje bouwen smaerden zelf t bròòd krupvet of stroopvet en achteruut smaere weet je de krumels spetterden tegen de zolderbalken bie wieze van spreken je zou nog gloove dat z n scheuteltje vet s zitterdags nog voller zou weze dan s maendags van aol de krummels die t n d r regelmaetig biestreek ie gebruukten misschien d n elft van t stooksel van n ander je mò rekeken n vrouw was t r nie over de vloer dus overdag oefden ze nie te stoken bròòd bakten ze netuurlijk van d r eigen terve petaoten wazze d r bie de vleet melk van d r eigen geiten kernienen en een vèrke ao ze ok vanzèls geld gavve ze oegenaemd nie uut mae biekant iedere weke gieng bouwen nae t posketoortje om wat op z n boekje te doeën dat kappetaal most r komme dien bouwen was vrèèd schappelijk nersten dee n tied voe nog nie om een kommetje te drienken laeter ae k dien agestien koffie zie drienke zò gemèèn gloeiend èèt kost t nie weze of ie slurpten t zò op dee d r gewoon gin tied voe om t in z n scheuteltje te gieten of te blaezen of te wachten tot t n bitje kouwer was je mot t nie gloove weet je kokend gieng t nae binnen da de mensen wè zeie gestien jongen je verbrandt je slokdèrm dat ao die jongen gewoon van z n vaoder eleerd voe koffie drienke was t er gin tied en daemee uut sebiet mae wee an t werk opschiete is de booschap jewannes zetten z n kruwaegen neer en ie stoeng kieken zoo varre as n kieke kon en dat is n ende glòòf dat vrie de weg kroenkelden en draoiden op n onmeugelijke meniere ier en daer lag n oeve onder de snèèuw en gien d r ròòk op uut de schouwe mae gin mens bonte kraoien n eele kro van job art oorn liepe d r een kopel schaepen een smoelvol gos te vreten in de snèèuw ier en gunter en overal snèèuw een zwarten damstaek n paeltje n rijtje paeltjes voe prikkeldraed errebeiers uusjes korte bie d oeven naekende takken van kaele boomen die dae rond stoenge gin levende zieele te bekennen gin god of goed mens jewannes was in z n kruwaegen gae staeë ielp ok a nie zie je niks vroeg de vader gin steek te bekennen zei jewannes wat doeë me vroeg de vader wat ku me anders doeë dan vadder gae zei jewannes frans vlaonderen is een hebied int noôr n van frankriek ze praete d r nog voo een klein deel een nederlans dialect frans vlaoms frans vlaoms is een taele die a zò vergemes vee op zeêuws liekent mae die a zò ard achteruut gaet dat noe nog mae een percent of tieene van de mensen tussen duunkerke en riessel t proate kan nederlands kunne ze gunter in frankriek nie ze praote enkelt ulder eige dialect en frans netuurlijk ze è oôk nooit nederlands of vlaoms lere leze of schrieve aolle geschreve communicatie is en was a sind meer as onderdvuuftig jaer in t frans herman heijermans rotterdam december zandvoort november was een nederlands toneelschriever deernaest schreef um ok onderden kleine veraeltjes in zette piet korteknie uut kats t toneêlstuk brief in schemer van herman heijermans om in t noord bevelands dia lect deze oogstmaandschets in één bedrijf wier deur heijer mans geschreve in auhustus nae anleiding van t begin van den oorlog die laeter de grote oorlog en nog laeter den eerste wereldoorlog genoemd zou ore in deze eênakter vinde me heijermans z n verbittering en vertwufeling over dit gebeu ren terug in de woorden van een blinde moeder die an de plaetselijke schoôlmeêster een brief dicteert bestemd vo d r zeune die gemobiliseerd is de tekst die ier volgt is saemengesteld uut een antal mono logen van de blinde moeder lieven eer k è nooit geklaegd ok nie toen a k zelf niks m kon toen a k moste lere tèlle van de stoel ier naè de deure daè en toen a k an den aerm van m n zeune voo de tweêde keer van m n leven moste lere lôpe ik bin nie opstandig gewist toen a je wou da k ofscheid nam van aolle dingen die a k van kinds of gekend ao van t land mee de beêsten van t groen en de wolken van de zunne en de maene en de ster ren in m n eêntje è k s nachts wè s ligge schreêuwe en dikkels droômden k dan da k wee wakker zou ore mee een ander teken van den dag dan t gekraoi van den aene mae a k dan m n anden om m n biebel sloeg zò a k noe doeë en a k dan docht an de woorden die a k as kind gelezen ao dan docht ik jie eit t zò dikkels van mien in t donker g ore t is aollemaele goed t mò aollemaele zò weze m n è niks te vraegen en me motte nie aolles wille wete en nie zòmae een bitje zitte schreêuwe en verwènse ier was ik ier was m n zeune d r kwam een vrouwe bie en een kind en alleên a deu t geluud van de stemmen was k wee zò blieë net of a t aoltied zò gewist was en noe noe ik vraege waè a t aollemaele voo nôdig is en waèrom a den eere z n stemme nie laet ore mensen die as mensen doôdschie te mensen die a lieke op den eere oe is t meuge lijk oe mag t je docht da t nie m bestong da je kinders allênig nog in dienst moste uut geweunte ja dat doch je dat docht k en noe ineêns een onweer dat a aolles in den brand steekt ik zou m n ôgen wè open wille snokke k zou d r m n naegels wè in wille slae k zou nog even a was t t uure van m n doôd a zou k t motte bekôpe mee m n lesten aesem aolles wille zieë om te weten eên ôgenblik te weten wat at er gebeurd is en wat at er anders is bin k dan a zò lank blind ik è de daegen de weken de maenden de jaeren nie geteld de mensen bin toch nie anders g ore ze praete mee dezelfde stemmen ze lache zòas aoltoôs ze lôpe zòas gistere en eergistere wat gebeurt er dan toch wat gebeurt er dan toch ik zitte ier achter tralies die a k nie te pakken kan krie ge oe varre a k m n anden ok uutstrekke mae ier in t donker waè a je vijanden en vrienden nie kan zieë t donker zonder einde en begin ier voel je je zò dichte bie den eere da je bienae neffen den domenie zou durve stae om de mensen te vertellen wat at er mag en wat at er nie mag wat at er een zonde an de eêuwigheid is en wat a zò slecht is zò allemachtig slecht is dat je arte d r zeer van doet a je d r an dienkt wat is t toch stille nog nooit è k g ore at t zò stille was k ore bienae benauwd van m n eigen aesem lieven eer noe is t tussen ons tweêen jie zie mien en ik zie joe t zwin is een ouwe zeeaerm die in de middeleêuwen van de kust nao brugge liep t ligt nu op t grondgebied van de gemeênte knokke heist t zwin verzandege en de klêne zeilbootn kosten oogstes nog na damme vaoren laoter was zelfs da nie mi meuglik en moestn z anlegn in sluus napoleon trok ne voart van brugge noa sluus de zwinvoart e stikske liep zelfs dwis deur damme in den omtrek van da kanoal lopt er nog een beke t zwintjen en da volgt t oude trace van t zwin voer een stik wan t zwin ed em in de middeleêuwen ôok verschillende keêr n verleid a t ard genoeg vriest wordt er in de winter de zwinsteed ntocht eorganiseerd d ouwe naom voe t zwin is sincfala oedjeskerke is een durp in de gemeênte bossele het durp ao inweuners in oedjeskerke was toet an een zelfstandige gemeênte de naem is ofkomstig van heer odekijn die int behun van de e eêuw een kerke int durp stichtte in de e eêuw wier dizze kerke voort groôste deel of ebroken alleêne t koor is bewaerd ebleven oedjeskerke was ooit een belangrieke veerhaevene an de onte mee diens n nae terneuzen en antwerpen toet an waster een anlegsteiger bie t durp mar in kwam d r een veerhaevene in kwam de veerboôt koningin emma in de veart mar de haevene verzandde langzaem en de leste veêrdienste wier in op eheven in de jaeren dertig van de vorige eêuw wier oedjeskerke an esloten opt peeëlijntje deze lijn in tehenwoordig in gebruuk as museumspoorliene omstreeks is klompemaekerieë traas ontstae ruum een eêuw maeke ulder klompen elken dag èn nog aoltied op dezelfde plekke in eintjeszand vier generaties lank toe ewijdm oer ollands en bekend over eêl de waereld natuurlijk is t r in de lôôp van den tied eêl wat veranderd van puur andwerk nae mechanisatie van leure langs de deure naè digitale verkôôp van een gebruuksvoorwerp naè souvenirs en zeêuwse producten mae ondanks deze veranderiengen bluve m ons ambacht koestere puur ambacht daè a olland naem en faem mie eit en geschiedenis schrieft over eêl de waereld mae wil je noe echt de geschiedenis zie herleve dan zou je toch echt een bezoekje motte brienge an het unieke klompemuseum in oedjeskerke t is t het meêr dan de moeite waerd het klompemuseum lig d in het park de pluumweie in gebouw station oedjeskerke eên van de stations van de legendarische stôômtreinroute goes borsele sgb die a nog aoltied in gebruuk is in de buffer biin aollerlei interessante en ontspanne diengen te beleven een uutgebreide tentoanstellege over het ambacht van klompemaeker echte demonstraties videopresentaties een groate modelspoorbaene klompe en souvenirwienkel in de koffie oek ka je terecht voe een drankje en een broadje vanaf het butenterras ei je zicht op de spoorlijn guus kunne een ritje maeke mie de minitrein de bekende aerdriekskundige van der aa omschrieft sreinskinders in as volgt hoedekenskerke gem op het eil zuid beveland prov zeeland distr en arr goes kant heinkenszand k d m k s d palende n aan de gem s gravenpolder st janspolder oost en middel zwake o aan de honte z en w aan baarland en bakendorp deze gem bestaat uit den polder van hoedekenskerke den noordpolder den nieuwe hoondert polder den middelhoek polder den slabbekoorn polder den oude vreeland polder en den viernis polder benevens gedeelten van den nieuwe baarland polder den jan fierloos polder den siguit polder en den vlieguit polder zij bevat de d hoedekenskerke en het geh kwadendamme beslaat volgens het kadaster eene oppervlakle van bund waaronder bund v r v ell belastbaar land telt h bewoond door huisgez uitmakende eene bevolking van inw die meest hun bestaan vinden in den landbouw volgens overlevering hebben er vroeger ook steenovens bestaan de herv welke hier in getal zijn onder welke ledematen maken eene gem uit die tot de klass van goes ring van borssele behoort de eerste die in deze gem het leeraarambt heeft waargenomen is geweest andries caenen ook genaamd christiaanse die in het jaar herwaarts kwam en in jaar naar kloetinge vertrok hij onderscheidde zich nog al onder zijne tijdgenooten en was een der werkzaamste leden in de synode te goes in en te tholen in zijn opvolger alhier was joris de raad of consilarius vroeger rector te vlissingen en predikant te kapelle en te ijerseke het beroep geschiedt met medestemming van de ambachtsheeren de afgescheidenen die hier in getal zijn maken met die van baarland s gravenpolder st janspolder oost en middelzwake eene gem uit welke wel erkend is doch hier nog geene kerk heeft de r k welke hier ruim in getal zijn behooren tot de stat van kwadendamme men heeft in de gem hoedekenkskerk ééne school deze gem is eene heerl welke in het midden der vorige eeuw voor de helft bezeten werd door den heer johan frederik de mauregnault rentmeester generaal bewester schelde thans is zij het eigendom van onderscheidene personen het d hoedekenskerke ook wel hoedenskerke en bij de zeeuwen oedjeskerke genoemd ligt u z o van heinkenszand aan de honte of wester schelde men telt er in de kom van het d h en inw de kerk werd vóór de reformatie vergeven door den proost van st salvatorskerk te utrecht ook is aldaar eene vikarij geweest aan st nicolaas toegewijd de tegenwoordige kerk is slechts een gedeelte en wel het voormalige koor als zijnde sedert onheugelijke tijden het overige door bouwvalligheid ingestort deze kerk is van een orgel voorzien de voorheen vrij hooge toren is sedert eenige jaren afgebroken aan den ingang der kerk vindt men aan de regterzijde eene zerk lang ell palm en breed ell palm waarop is uitgehouwen een in krijgsgewaad uitgedost ridder met eenen windhond aan de voeten zijn kuras aan de regter en zijne handschoenen aan de linkerzijde met het volgende opschrift aan de zijden hier is begraven willem de driese van ostende hij stierf in het jaar onzes heeren mcccc en den sten dag van maart god heeft zijn ziel aan diezelfde zijde ligt nog eene andere zerk lang ell palm en breed ell palm zij is met uitgehouwen lofwerk versierd hetwelk een verbrijzeld wapen omgeeft het omschrift luidt hier ligt begraven willem bastard van heenvliet hij stierf den april hij was de laatste man uit deze familie want zijn vader jan liet geene wettige kinderen na en ook zijn bastardbroeder alexander stierf kinderloos van daar dat zijn wapen zonder breuk was hij was gehuwd met geertruijd van opijnen en hunne dochter geertruid met dignus van eversdijk baljuw te hoedekenskerke almede in de kerk begraven de school welke even als de schoolonderwijzerswoning in het jaar ten koste der gem grootendeels vernieuwd is wordt in den winter door een gemiddeld getal van leerlingen in den zomer echter slechts door bezocht men heeft er eene goede haven en een overzetveer op neuzen walsoorde en ossenisse over de westerschelde het wapen bestaat uit een veld van zilver met twaalf hermelijnen van sabel zwart staande vijf vier en drie het hoofd is een veld van keel rood beladen met drie hoeden van goud t zeêuws nederlands trekpaerd ploegpaerd is n koudbloejig paereras wat a eêuwenlang in nederland is gebruukt voraol vo werk op t land t is daermee t eênigste trekpaerenras wat a je in dit land vinde kan a bin aore rassen vroeger ok vo de ploeg gezet vandaeg d n dag oor t ras nog t meêste mee zeêland geassocieerd daerom noeme ze t dikkels zeêuws trekpaerd t zeêuwse trekpaerd trek vergemes vee op t bels trekpaerd en gaet ok vromme op n type paerd dat a in de middeleêuwen a gebruukt wier n stamboek is t r sinds begin negentienden eêuwe buten de landbouw wier t ok as sleperspaerd gebruukt liek as bie aolle koudbloedpaeren stortte t gebruuk nae d n oorlog glad in in zeêland ieuwe ze d r an vast omdat t ier bie tradities as de straô in noordwelle en t rienkrieën walcheren oor gebruukt t is n middelgroôt paerd mee n schoft oôgte van zò n meter t lief is bonkig en gespierd mee korte beênen en n vrie klein oôd t gewicht leit in de regel tussen en kilo vroeger deje ze de staert coupere mae sind is dat in nederland verboje t zeêuwse trekpaerd stae bekend as n koele beêste die nie gauw schrikt wè bin ze n bitje koppig the voice of holland kortweig tvoh is n populaire talent njachtserie op rtl de show behun in en is bedocht deu john de mol en roel van velzen nae t succes vant eeste seizoen wier t format wereldwied verkocht er is ook een kinderversie genaamd the voice kids het programma bestit uit vier verscheie fases productieauditie blind audition the battles en de liveprogramma s de productieaudities worre nie gefilmd en ier worre alleên de goeie zangers geselecteerd bij idols popstars en x factor worre kandidaoten vervolges nae de jury gestierd om deer auditie te doewen mae bie the voice of holland doe ulder een blind audition die is vergeliekbaer mee de theaterrondes uut de aore talentenjachtshows as aolle kandidaoten bin gewist komt de voggende ronde the battles nae the battles moô de overebleven kandidaoten ulder staende ouwen in de liveshows de kandidaot n worre gecoacht deu ulder coach en ziengen in overleg mee de coach een gekozen nummer het publiek tuus kan vervolges stemmen welke act voggens ulder nae uus moe in de leste faose van de liveshows bin er dan nog tweê acts per coach over uutendelijk bepaelen de coaches saemen mee het publiek tuus welke act er weig moe zowè de coach as het publiek tuus ao saemen weig te geven an stemmen vervoggens bluuft er per coach nog ééne act over die mee ulder vieren de strijd angaen in de finaole ier wor uutendelijk de winnaer mee behulp van televoting deu t publiek tuus benoemd tot the voice of holland overzicht van aole seizoenen coaches en kandidaoten die de liveshows aelden dikgedrukte kandidaot is de winnaer elkerzeê is een g ucht in de gemeênte schouwen duveland noe telt t mae tien uuzen vroeher wast een echt durp de kerke is in verplaest nae schaerendieke de plekke wor in vermeld as hildchereshe die naem wier laeter elegarsee en elcherzee wa a betrekking eit op het waeter van ene hildcher of helcker toet an wast zelfs nog een eihe gemeênte weer schaerendieke as g ucht onger viel in dat jaer is elkerzeê op ego in middenschouwen weer langzaem an schaerendieke de oôdplekke van eworren is het waepen van elkerzeê bevat in zulver tweê golvende baenen van azuur het komt voo in de e eêuw en wier op juli in esteld loôperkappel is een g ucht in de gemeênte schouwen duveland noe telt t mae een stik of wat uuzen vroeher wast een echt durp d r is nog we een begraefplekke de naem ei betrekking op een kappelle ie van de femilie loôpers de ouwste vermoldieng van de naem is uut as lopers capelle oewe t in nog wier vermold as capella de kerke is in of ebroke voo de omwalling van brouwes aeven loôperkappel was een eige gemeênte toet an toen t mee briepe en klaoskinders wier toe evoegd an de gemeênte duvendieke van toet an behorende het toet de kleine gemeênte middenschouwen het waepen van loôperkappel bevat in zulver een man van saobel het komt voo in de e eêuw en wier op juli in esteld toe a de gemeênte al nie meer bestong usdiek of usdijk ollans hengstdijk is een durp in de gemeênte ulst in zeêland boven de onte zal de naem uutgesproke worre as engstdiek het durp ao inweuners in de diek waoran t durp leit is in emikt toet an was usdiek een eige gemeênte tussen en mikte t deel uut van de gemeênte veugelwjerde daorna van ontenisse en nao van de gemeênte ulst de ouwste vurm van de naom usdiek is hengisdic via verscheie tussenvurmen as hainsdijc en heijnxdijck heinsdijk komt er pas nao voo t eest een t in de naom voor de naom vant durp ao dan ook gin betrekking op een hengst mar op de diek van een persoôn die hein enoemd wier de nederlandse wielrenners die deelnaomen an de ronde van frankriek in wiere nao terugkeer in nederland ehuldigd in de tuun van de pastoor van usdiek ambras ziengt over usdiek int voggende nummer jacobus johannes ko de lavoir usnis jannewari aksel auhustus was vanof juli de ouwste leêvende man van nederland naodat joop rosbach uut den tied ging in totaol was um jaor en daogen de ouwste man van t land de lavoir kwam uut een femilie die al generaoties langk in zeêuws vlaonderen woonde hij weunde een hortje in een kloòster in sluuskille wee um de tuun dee ok was um errebeier de lavoir hao gin kinders en weunde toet z n negentigste tuus um was een lief ebber van sigaoren die a n toet an t ende van z n leven eroôkt op de leeftied van jaor en daog n sturfde m zijn opvolger was jan voogt pzn marie cécile moerdijk siedurpe meie is een zangeres en schriefster moerdijk groeide op in siedurpe laeter volgende ze mezieklessen in amsterdam caracas en wenen moerdijk zong in vrêêd vee stijlen hur zong volksliedjes in zowat veertig verscheie taelen weeronger het uut suudurpe ofkostige lied de boer zijn uis es afgebrand tes in den brand gebleven den boer zijn wijf was op et land de was es nie gesteven t was in den vasten tijd mijn zieleken was verblijd moar den boer den boer den boer ach irm moerdijk mikte ok jaerenlangk een raodioprogramma ze schreef boeken en mikte hedichten tehenwoordig woônt marie cécile moerdijk in lommel kolonie belgië alwaor ze benoemd is toet stadsdichteresse saomen mee aore de noordoôstpolder is een polder en gemeênte in de nederlanse provincie flevoland de gemeênte ao inweuners op feberwari mee een oppervlak van km is de noordoôstpolder de groôste gemeênte van nederland de oôdplekke is emmeloord het voormaelige eiland urk mikt gin deel uut van de gemeênte het voormaelige eiland schokland wel de polder is in droôg eleid int kaeder van de zuujerzeêwerken aol in de twidde wereldoôrlog wier behunnen mee de bouw van boerderiejen in eerste instantie dezelfde as in de wieringermeer dizze sto voornaomelijk an de oôstkant van de polder meestà aat behun van een weg nae de oôrlog wazze stenen en messelaers nog schaers voo t eest wier gebruuk emikt van prefab betonelementen in begon de uutgifte van grond de nieuwe boeren wiere streng eselecteerd ulder kwamme voornaemelek uut friesland noord olland en zeêland onger aore uut walchren da a in oktober deu de geallieerden onger waeter was ezet nae de waetersnoôd van kwamme d r nog vee boeren van schouwen duveland tole en zuud beveland over bie de inrichtieng van de polder ging ulder uut van één centraole plekke emmeloord en stervurmige verbindiengswegen nae tien kleinere durpen bie het ontwerp van de noordoôstpolder wier uut ego van kernen op fietsofstand mar de opkomst van de auto mikte dit tiejens de uutvoering al achterhaeld de gemeênte noordoôstpolder eit plekken weervan emmeloord vardeweig de groôsten is nae emmeloord is marknesse het groost antal inweuners per weunkern mee t jaer van anvang per durp bie planning eprojecteerd per janawari en op jannawari mee onafankelijk wor bedoeld dat een land of staet nie meer bestierd wor deu een aor land en volledig kan beslissen over um z n binnenlanse en butenlanse politiek de staotus van onafankelijkeid wor internationaol bepaeld door erkenning deu aore staten alleên onafankelijke lan n kunne volledig lid worre van de verenigde naoties maor dat bin ulder nie verplicht er bin lan n weevan de onafankelijkeid internationaol nie of amper wor erkend een vòbeeld is de turkse republiek van noord cyprus dat alleêne deu turkije wor erkend staeten die deu gin ienkele aore staet erkend worre bin bevobbeeld somaoliland en nagorno karabach bekend bin onafankelijkeidsverklaoringen van verscheie lan n de ouwst bewaerd ebleven verklaering is die van schotland de declaration of arbroath en de mist recente is die van abchazië de onafankelijkeidsverklaoring van de republiek van abchazië schokland is een voormaelig eiland in de provincie flevoland vroeher wast elegen in de zuujerzeê tehenwoordig ist droôg eleid toe de noordoôstpolder gereêd kwam in t stit op de werelderfgoedlieste van unesco eeuwenlang wier t eiland bedreigd deu sturmen en vloeden eiheluk vee meer as urk da a een stevige keileembulte was schokland lag vee leager en wier mee wat paelen en planken tegen t waeter beschermd d r lagge drie nederzettingen opt eiland de noorderbuurte ok we emmeloord de middenbuurte ok we ens en de zuujerbuurte op maerte mikte burgemeêster gerrit jan gillot op anplakborden bie t gemeêntehuus van schokland bekend dat de beweuners het eiland binnen vier maenden mosten verlaeten het eiland wier in dat jaer beweund deu persoônen de miste inweuners vertrokke nae kampen of vollenhove tot an de droôglegging wiert eiland beweund deu een vuurtorenwachter lengte km breêdte m oppervlak ca ha inweuners de zesdaegse oôrlog ok juni oorlog arabisch harb al ayyam as sitta hebreeuws milchemet sheshet ha jamim was een oôrlog die tussen en juni wier uut evochten tussen israël en de araobische buurlan n ehypte jordanië en syrië dizze lan n ae een bloedekel an israel naedat t land z n eihe onafankelijk ao verklaerd in en won van een combinaotie van araobische lan n ok in verlore ze van dat kleine israel voortdurend waere ze belust op wraek in kwamt toet een uutbarsting israël veroverende de gazastrook ent schiereiland sina op ehypte de westelijke jordaonoever op jordanië en de golanhoôgten op syrië deu de gevechten vluchtten vee palestijnen en syriërs uut de deu israël ingenomen gebieden de nieuwe situaotie die bie dizze oôrlog ontstong zou de geopolitiek van dit gebied bluuvend verandere de leiding van de israëlische strijdkrach n berustte bie minister van defensie moshe dayan en legerbevelhebber yitzchak rabin in april beschoot syrië vanof de golanôogten op israëlische durpen daarop schoot israël zes syrische mig gevechsvliegtugen neer liet een israëlisch vliegtuug boven damascus vliege en waarschoewde syrië niejt opnieuw israël an te vallen het antal grensincidenten nam toe en een groôt antal araobische leiders riep op toet beëindigen van de israëlische represailles ehypte liet z n leger de sina intrekke op meie berichtte de sovjet unie an ehypte in strijd met de waerheid dat israël troepen saementrok an de syrische grens om syrië binne te vallen ehypte reageerde hierop deu op meie an te kondigen dat de straete van tiran de toegangk toet de golf van akaba vanof meie esloten zou weze voor schepen vaerende onger de israëlische vlagge deermee wier de israëlische haevene van eilat eblokkeerd dizze blokkade wier deu israël op evat as casus belli daed die oôrlog rechtvaerdigt weervoor israël al jaerenlangk ewaerschoewd hao op meie verklaerende president nasser uus belangriekste doel zal weze de vernietiging van israël het araobische volk wil vechten de israëlische anval op ehypte behon mee de vernietiging van de ehyptische luchtmacht dat was ruumschoôts de grooôste en modernste van aolle araobische luchtmachten mee vliegtuugen aomè van russische maekelieje en rilletief nieuw ehypte ao onger aore tupolev tu bommenwerpers op juni verliet de israëlische luchtmacht het israëlische luchtruum mee achterlaeting van oôguut een andvol straeljaegers op weg nae een massaole anval op ehyptische vliegvel n de ehyptische ofweer was biezonder maeger omdat gin ienkel vliegveld voorzieje was van bunkers dit gold zeker vò de vooruuteschoven pos n in de sina de israëlische bombardemen n richtten z n eihe zowè op de vliegtuugen as op de landingsbaen n zodat dizze onbruukbaer wiere onbeschaedigde ehyptische vliegtuugen konne deerdeu nie opstijgen en bleven een makkelijk doelwit vò de voggende golf bombardement n naebie de èle ehyptische luchtmacht wier op de hrond vernetigd tehenover minimaole israëlische verlierzen de rest van de oôrlog was israël verzekerd van overmacht in de locht de israëlische lehers trokken saeme bie de hrens mee ehypte het betrof divisies de ehyptische strijdkrach n omvatten divisies alles bie mekaere beschikte ehypte over troepen en tanks in de sina an evuld mee stikken artilleriegeschut de noordelekste israëlische divisie bestaonde uut drie brigaodes en onger commando van tankcommandant israël tal vorderde langzaem deu de gazastrook en el arish zonger al te vee tegenstand de centraole divisie avraham yoffe en de zuujeleke divisie ariel sharon kwamme op zwaere verdedihing int gebied van abu ageila kusseima de ehyptische strijdkracht n aldeer omvatte een infanteriedivisie de e een bataljon antitankeênheên en een regiment tanks op dat moment opende sharon de anval ie zond twee van zijn brigades nae t noor n van um katef de eeste mee de opdracht de verdediging van abu ageila te deurbreken en de twidde om de weg naar el arish te blokkeren en abu ageila vanuut t oôs n te omsingelen op dat moment landden parachutisten om de artillerie te vernietigen om zoôdoende de israëlische tanks te beschermen een combinaotie van tanks parachutisten infanterie artillerie en de genie viel de ehyptische posities van voren en van achteren an de belangriekste veldslaegen duurden drie en een halve dag deerna viel abu ageila in israëlische han n vee van de ehyptische eenheden bleven intact en konne bie makaore worren evoegd om israëlische eenheên de wegt nae het suezkanaol te versperren mae toe de ehyptische minister van defensie horende van de val van abu ageila beval um aolle eenheên in de sina z n eihe vromme te trekken de israëlische legerleiding besloot de ehyptische eenheên nie te achtervolgen mae ze verbie te goon en in de bergachtige passen vant wes n van de sina te vernietigen deerom haestten aolle drie de israëlische divisies z n eihe de deerop voggende tweê daehen en juni nae t wes n en bereikten de passen sharon en tal hao inmiddels versterking van een pantserbrigade ekregen sharons divisie was via een zuujeleke route nae t wes n ego en bereikte de mitla pas de eenheên van tal verdelenden d r eihe langs t suezkanaol op juni ao israël de ele sina bezet truzement ollans retranchement is n vestingdurp in de gemeênte sluus truzement leit tuss n t belse knokke eist en kezand het durpje ao mae inweuners in retranchement ist franse woord voo verschansing in de vurm van een aerden walle zonger vaste vurm bie de sturmvloed van zakkende een deel van t fort oranje weig in t zwin en toe wier een dam an eleid om t fort te beschermen uut dizze boerendamme ist durp truzement ontstaon toet an was retranchement een eige gemeênte in dat jaer wier het bie sluus evoegd van hoorde t bie sluus erreburg daorna bie de groôte gemeênte sluus merjaen ollans moriaanshoofd is een g ucht in de gemeênte schouwen duveland noe telt t mae een stik of wat uuzen mae vee mensen komme d r ielke dag langs merjaen leit an de rieksweg tussen zurrikzeê en sêêskerke de meule van merjaen stit pal an de wegt dizze meule komt uut t oort officieel bie kerkwaerve bie meakoare sti d r uuzen mee beweuners vroeher waster ok een wienkel en een schole mar das al lank eleje ierbie citeren m n een ollanse geschiedschriever over de erkomst van de naeme moriaanshoofd of kortweg merjaen duidt vermoedelijk op een buitendijks gelegen of gelegen hebbende nolle dat is een stenen of houten zeehoofd tot land en dijkbescherming die de naam droeg van moertjenshoofd dit werd der gewoonte getrouw ingekort tot moerjenshoofd en in het schouws tot merjaensood of nog korter merjaen en later in hoog hollands tot moriaanshoofd opgesierd over merjaen bin een antel volksverhaelen bekend die bin openomen in de nationaole volksverhaelenbank de eesten gaet as vogt in m n jonge jaeren woond ik op merjaen en di woonden toe twi mannen toon kloet en job kloet broers ze konne moeilijk lôôpe want d r voeten waere krom egroeid z waere ze ebore aollebeie ze ao n schouwse schute di vaerde ze mee deur de vaerten a se dan op bezoek nae femielje moste of ni de kèrke op kerkwaerve dan gienge ze ok mit de schute dan moste ze verbie n spulletje di woonde gert van damme die z n vrouwe stieng bekend as n ekse op zekere keer vaerden ze verbie die ofstie die vrouwe stong op de kant van de vaert toe zei ze passe julder mar op da je nie uut die schute vaole ze zei niks ma vaerden zo gauw mogelik vaarder job kloet ei nog ewoond bie jaop van der mêêt ie vertèlde dat het di dikkels spookte as n dan s aevens in de schure most weze brandde d er wel s n lichje ma ze zaege nooit gin mèns dat was ut spook een aor verhael van job kloet git as vogt jobje kloet woonde op merjaen ie ao orlevoeten ie gieng op een aevond us deur oôsjeswegt t was donker inêêns kwam n osse nast um lôôpe een rooie osse wi die osse vandaene kwam wis jobje nie mar ie ao un stok bie z n toe ie die osse wou wegjaege in naer die osse wou slae zag n inêêns niks mi dien osse was zo mae inêêns weg 
