nkawkaw y kuro kse a ɛwɔ nkran ne kumasi ntam nipa bɛyɛ mpem aduannan nwɔtwe na ɛwɔ nkawkaw yɛfrɛ wɔn kwahufoɔ nkɔkɔɔ kyer kɔɔ kɔɔ nnipa no pii firi ɔbomen nipa bebree a wɔfiri nkawkaw yɛ adwadifoɔ kesee wɔn mu bebree te nkran wɔn wo sika pa ara nti wɔn asisi adan fefeefe wɔ nkɔkɔɔ ne nkuro a atwa wɔn ho ahyia nkuro te se oboo anaa ɔbomen eho yɛ fɛ pa ara afe biara kwahufo kɔ nkawkaw ne kwahu mantam nyinaa kɔdi yesu wusɔreɛ easter nkawkaw ka kwahufoo kuropɔn no ho sukuu titire baako a ɛwɔ hɔ ne nkawkaw mpanimfoo ntoasoɔ sukuu nkawkaw senior high school ayaresabea nsoso wɔ hɔ twi yɛ kasa wɔ ghana man mu nnipa bɛyɛ ɔpepepem nson na ɛka twi kasa wɔ ghana ghanafoɔ wɔ kasa ahoroɔ bebree twi ka akan kasa abusua a yɛfrɛ no kwa kasa abusua no ho twi gu mu ahoroɔ pii nanso ne nyinaa yɛ kasa baako a obiara te ase yɛwɔ asante twi bono fante akuapem twi akyem twi ɛne nea ɛkeka ho ga nso ye kasa a ewɔ ghana twi a yɛka daadaa no nteaseɛ nyɛ na ɛno akyiri no yɛwɔ abɛbuo ne kasakoa ahoroɔ a ɛwɔ sɛ obi de n adwene kɔ akyiri ansa na wate aseɛ wopɛ sɛ woka obi anim asɛm wɔ mmerɛ a wompɛ sɛ wofom no a wobu no bɛ nti na mpanimfoɔ bu bɛ bi sɛ ɔba nyansafoɔ yɛbu no bɛ na yɛnnka no asɛm kasakoa yɛ asɛm a ne nkyerɛaseɛ nna tee ne saa nti no obi a n ani mfiriɛ no rente aseɛ yɛmfa no sɛ obi awu na ne ba ketewa wɔ hɔ na wompɛ sɛ ɔbɛte sɛ n awofoɔ awu a woka no sɛ asemasi adane n ani ahwɛ dan anaa sɛ asemasi aka nkyene agu ɛtoaso bio yɛka kasakoa de anidie ma obi a odi nim ɛno nti sɛ ɔhene wu a yɛka sɛ nana kɔ ne kra akyi akanfoɔ wɔ gyidie sɛ ɔbi wu a ɔkɔ baabi foforɔ a yɛfrɛ hɔ sɛ ens s nseo ens s sowao tete mer bi na bofo bi ne ne yere te akuraa fff bi ase na wn wo biribiara a wn hia nanso na wn nni ɛba ɛno nti nna wɔn aningye koraa wɔn mpae a wɔnb ne s nyame bɛma wn ba baa mfie beberee bɛtwaamu na wɔnnya ɛba ɛno nti anɔpa awia anyumerɛ ne anadwo nyinaa na wɔn mpae a ne s wɔbenya ɛba saa asm yi haa bofo ne ne yere pii ɛnkenka baa no firi s na maa wn w akuraa no ase no sere no di no ho f s y bonini anaa s yɛ bayifo eduru mmer bi na s rek nsuo mpo a na nkwadaa retoto abo bo no huru no sɛ yɛ bayifoɔ na n asm yɛ ne kunu no mɔbɔ enso na ɔnnim kwan biara a bfa so aboa ne yere no da koro bi de ɔbaa yi nyinsɛneɛ ɔbaa yi ne ne kunu anigyee paa ɔbɔfo yi hy ase sɛ reboaboa ne ho ap aduane ne nam agu hɔ akɔsi s ne yere no bɛwo eno nti ɔk ɔhayo na ɔnyaa nam beberee twe adowa akrante ɛne adwene ɔhoo nam no de guu apata so twenee abfra no ɔsan y afuo duaa bɔde mankani mako nyaadowa ne nnɔbaa a baa no bɛhia ankyɛ biara na ne yere no woo ba baa fff ne tirinwii te sɛ serekye ahoma kk na ne honam torokaa fff te sɛ ahahanmono na na niwa tumtum fɛfɛɛfɛ ɔy akodaa wohunu s bɛhunu nyansa na ɔde anidasoɔ ne anigye bɛbr na awofo ɔbaa payin a ɔgyee ɔbaatan no awo no ho dwirii no ɛmmer a hunoo abfra no ɛfiri s na ne ho yfɛ yie enti ɔteaa mu kaasɛ m agye nkwadaa bɛyɛ sɛ apem awo aba wiase na ɛmmom akwadaa a ne ho ɛyf sei de menhunuu bi da ɔbofo yi ne ne yere yi anigyee wn babaa yi ho yie na too ne din s aku aku ahof ter baabiara te ogyatanaa w akuraa no ase nanso awerhosm anni dabiara na abusua yi anigye baa awie ɔbatan yi wuu yayaaya gyaa ne ba aku yi h ɔbfoo yi wer hoo yie maa dii awereho anɔpa ne anadwo ankyɛ na ɔsaa waree ɔbaa fofor a no nso w babaa sde by a betumi ahw aku ama no ne yere fofor yi na nyɛ nipa papa ɔye nipa bɔnefo a nni do ma aku afei na yɛ ahoyaa na yɛ no ya s aku ho yfɛ kyn no ne babaa no ɛno nti aku hy ase s ɔreyini no maame yi nso ne babaa no hy aseɛ sɛ retan aku ani ɔhyɛɛ aseɛ teetee aku yɛɛɔ no aniyade wo y no s donkɔ w fie h na w s sɔre anpa tutuutu na nante twa kwan tenteenten fa kway bi mu k nsuo ma abusua no nyinaa ɔkba na ɔprapra fie h wie a na wakpe egya a wɔde benoa aduane amma ne papa yere ne ne ba no ɔnoa aduane dɛdɛɛdɛ no wie a na maame no ne ne ba no adi na aku de wɔama no bode yde nsuo ne nkyene nkoara anoa a abomuu nka hoo adi aku papa hunu saa na ne wer aho nanso na suro ne yere no firi s ne maame yɛ nipa bonefo paa dakorobi de awerhosm bi siiɛ ɛnam s na aku papa de nam ne aduane pii agu pata so no nti nkura hy ase s wɔreba fie h ɛno nti maa aku papa summ nkura fidie w baabi beberee seneɛ ɛby oabeyi nkura no dakoro bi aku k dan a nnuane wmuu no mu s rekosisie h na ne nsa khyɛ nkurafidie no baako mu ɔhy ase s reteatea mu s obi mmgye meoo obi mmgye me oo me nsa akhy nkurafidie mu ne papa yere ba no ka kyer ne maame s oo maame aku reteatea mu ɛy me sɛ ɔhia mmoa na maame nipa bɔnefo yi kaa s ny m asɛm aku y kwadwofo a nnp adwuma yɛ no nti na wahyɛda ɛteatea muu ɛnam saa obiara ankɔ ankboa aku na ne papa no ɛreyɛ adwuma wo efie no akyi enti ɛmmer a tee s aku reteatea muu no tuu mirika k h na kduruu h no na aku nsa atwa afiri so papa yi wer hoo yie maa dii awerhoo sɛ woanhw aku so yie ama asm sei ato noo enam awereho ne adwendwen nti anky biara na ɔpanyin yi nso wu gyaa aku afei de na kyer s nea maame yi ne ne ba no p biara ɔtumi dey aku ɔhyɛɛ anieyaade pii na nso aku de wammpa aba ɔk so y akraa pa y adwuma a ewɔs yɛ nyinaa wyinom nyinaa akyi aku nyin y ababaawa fff ade bkye a ad besa nyinaa na ne ho yf kɛse akuraa no ase de na obiara kamfo aku s ne ho f paa na obiara kamfoo n ahof ne nimdie obuo a w ma nipa ne n ahobraseɛ onyin bey ababaawa no hene sikanii bi babarima bewaree aku efiri saa mmer yi de ne papa yere no nyaa tan kese maa aku sɛ dwene sɛ aku anya nipa kese saa aware no a na n ani abere te s kɔtɔ mogyaa na afei ahoɔyaa tumi ma n anmim yɛ tumtum te s pramire afei na rekda a ntumi nna firi s na op kwan a bɛfaso asei aku na aku kunu no w yerenom miensa aku papa yere no fr saa maa yi k ne fie na ɔhy ase kekaa nsm bone faa aku ho kyer wn maame y s nea ne wer aho na ɔka kyer wɔn sɛ aane y nokor emmer a na yɛ akdaa no ne nsa khy nkurafidie mu maa no twa twenee s monnim s ɛns sɛɔ ohenebabarima ware ɔbaa a w adi dm ɛno nti na merekamakyer mo no sɛ ne bɛy a monka nkyer obiara ɔyere tso mienu no nso kaa s eno nti na dabiara na de ne nsa asie ne ntoma mu yi afeide yahunu nakyiwade yɛbɛhwɛ nea ebɛsie na ɔyere a toso miensa no kaa sɛ saa asm yi de w sɛ ykakyer yn kunu aku papa yere no hy ase sɛ ɔrepa wɔn kyw eno nti na na mmemp s biar a te no se ohne no te saa asm yi a aku bnya asm kese mepamo kywo monnka nnkyer obiara ohnenba yere payin no bo fuu yie na kaa sɛ wonim s ɛfiri sɛ yen kunu waree wo ba bayifoɔ yi nfa yn ny hwee bio wɔfri h k a p na ɛmaa yi hy ase s wookeka aku ho nsm kyer nkrfo anky biaa na obiara a w akuraa no ase tee s aku y basin ohene no nso tee saa asm yi na haa no paa na nso na nhunu kwan a bfaso ahunu nokor a ew muu emmer biara na aku afira ne ntoma papabi atutu agoso no nti na yɛ den s obi bhunu s oy basi ɛbɛyɛ hene no adwendwen firi s s ey ampa s aku y basin a asm bɔne bto ohene no ne namanfo nyinaa afei de babiara aku bfa biara na nkrfo resere no s ɔy basin oyarefo ɔhene no y n adwen s s sɛ fa kwan a efata so de hunu nokor ɛwɔ mu ɛfiri s aku yɛ oheneba yere nti ɔntumi ngu n animase basaa ɛbɛyɛ sɛ naawotwe akyi no ɔhene no nyaa adwen s s bayer afahy duru so a bɛma ɔhneba yerenom ɛnan nyinaa aw bayerefufuo wɔnom bwo fufuo no wo badwamu ama obiria ahun bi sɛnea eby a yɛbehunu sɛ whan na ɔnim aduane noa paa ɛmmer a aku tee saa asm yi no ne ho dwirii no firi s na nim s nokor no bda adi da no na sɛ nokor no da adi a betumi aba s yebku no owuo a bewuo no mpo de na ɛnha no s animguase a ka ho ɔkɔda anadwo a naɛɔntumi nna wɔbsu saa kosi sɛ adebkye wɔbɛsɔre anɔpa na n anina fff no ay kkk te se kɔtɔ mogyaa afei hw ana anii den eno nti y n adwen s noara bɛku ne ho ade rebekye ama afahy no aduru so no sɔree anadwo sɛ rekɔ nsuo keseɛ a ew kuro no nkwantia na w akɔt nsuo no mu awu emmer a ɔduruu nsuo no ho no pagyaa nani hw soro na ber a ɔhunuu nsoroma wɔ wiem mu no ehuu ne awereho hy no so na ohy ase s bo mpaeɛ saa mmer yi ɔnyaa anigyeɛ kese bi ɔhy aseɛ sɛ ɔredwen ne maame ne ne papa a wɔn awuo no ho afei de anigye hyee ase sɛ resu na ey no d s rekhyia ne maame ne ne papa nso na ne were aho s regya ne kunu a ɔp na sm no h ɔte sii nsuo no mu na koo n anim kakrakakra mmer a nsuo no duruu ne kom mu a rey ad no ɔnini kese bi firii nsuo no ase baa ɛmmer a aku hunuu nini no ɔboo birim na ne ho dwirii no yie na ɔp se anka odwane oninin no fr no na ɔkaa sɛ ohenebayere emɔ hu ensuro ɛden na wohia aku kaa n asm nyinaa kyerɛɛ onini no sɛ ɔy basin nɛ afahyɛ wɔ sɛɔ ɔsi aburoo ma obiara hunu sɛ ɔy basin anaa sɛ ɔnyɛ basin ɛne neɛ keka hoo oninin no dwodwoo ne bo kyekyer ne were kakyerɛɛ no sɛ obɛboa no ɛno nti mma ɔnsuro koraa ɔka kyer aku s ɔbbue n anum na s ɔbue n anum a aku nfa ne nsasin no nwura n anum mfitiaseɛ no aku bɔɔ hu maa ne ho y no nwunu na akyireɛɔkaa s owuo biara y owuo onini no buee n anum aku nyaa akokoduro de ne nsa sin no hy n anum onini no kaa nano too mu byɛ sima kakra na ɔsan buee n anum aku yii ne nsa firii onini no anum na ne nsa a atwa no ɛnyɛ nsa sin bio onini no asa no yade ɛno akyi no nso na sika nkawa bebree ɛgu ne nsa so aku hunuu saa no n ani gyee pii na ɔdanee n ani s ɔreda onini ase nanso ɔdanee n ani no na onini no afiri hɔ kɔ nsuo no mu bio aku anigye borooso ɔde ntoma kataa ne nsa no so na ɔfirii hɔ kɔɔ fie ɛda a yredi afofie no duruu soɔ no ysiesiee ahenfie ho fff ɔhene no too nsa fr nipa titiriw beberee ahenfo ahemaa ahenema ne nipa bebree ɔhene babarima yerenom ɛnan no nso siesiee wɔn ho fff de sika nkawa guu wɔn nsa so na wɔmaa won tenaa ɔhene no anim aku nso siesiee ne ho fff na ɔtutuu ne kente ntoma guu so kataa ne nsa no so ne koranom nwewennween seree aku wɔ wɔn tirim firi s na aku te hɔ komm redwen ne ho ɛmmer soo s maa no rebesi aburoo no ɔhenebabarima yere payin na ɔdii kan sii y ɔde ne nsa nifa ne bɛkum sii no dendeenden fff na nipa bebree bɔɔ wɔ nsam maa no ɔwiee y no de ɔtɔ so mienu no nso baayɛ na nea ɔtɔsɔ miensa no nso baayɛ wɔn nanfonom ne wɔn adɔfoɔ bɔɔ wɔn nsam maa wɔn maa wɔn mmo ne yɔ afei ɛmmer a duruu aku so no ɔsore na na n ahɛɔf te s awia ɔnante daadaa ne ho te akyem na won a na wonnim s oye basin no were hoo yie maa ebi mpo suuy aku kɔgyee wɔma no hy ase sii aburoo no odii kan de ne nsa bɛkum no nkoara na ɛsii aburoo no na nekora nom ne nipa a wɔnmp na asm no hy ase teateaa aku sɛ wony basin fa wonsa mienu no si aburoo no ɛhɔ ara na aku paa ne ntoma no guu y na ɔde ne nsa mienu bɛkum ne nifa sii aburoo no nipa a wɔhɔ nyinaa bɔgyeeso bɔɔ wɔn nsam maa no na y obiara nwanwa s sika kɔkɔɔ nkaawa pii gu ne nsa so ɔhene no hunuu saa no ne ho dwirii no na ɔkaa s afei na w ate ase deɛ nti a aku de ne nsa sie ne ntoma mu dabiaa no ɔhenebabarima no anigyee yie ɔhene ka kyer n abrafoɔ s wɔnkɔkye aku nkora nom na wɔnkɔkum wɔn firis wɔn de asɛm kese a ny nokor ato aku so akorafoɔ no nso tee aku papa yere no to s ɔno na ɔkaa nsɛm no nyinaa kyer won enti ɔhene no kaa sɛ wɔnkɔkum aku papa yere no nso aku tee saa no ɔpaa kyew maa ne koranom ne ne papa yere no ɔhene no penee so nanso ɔpamoo wɔn firii akuraa no ase na aku de ɔne ne kunu ohenebabarima no tenaa ase fff wo anigyeɛ mu ɛnto yɛ nananom kakyer yn se ɛbirɛ biara sɛ ɛhia wo anaa sɛ asm to wo a ns wokum wo ho onyame nnae na sɛ wusu frɛ no a ɔbgye wo so na wobɛyɛyie ama atanfo anim agu ase afei bio won kae sɛ awofoɔ a mone nkrɔfoɔ mma te monyh wɔn aniyaadeɛ mommoa wɔn firi sɛ woyɛ obide yie a na wonso wode y yie ma anasesɛm a metoo yɛ yi s d o sɛ enyɛdɛ o bi nko na bi mmera this story is told by ghana ɛyɛ ɔman wɔ abibiman mo kn n na yɛbɛ ɔman no gold coast a nkiri sɛ sɔwɔ mpoano n awenko din de nkran accra ghana niba bɛwɛ ɔkpepe adusa ne akyire over million ghana ye ɔman onya fadi kn wɔ abibire nyina ɔbɛnem da ɛtsɔ so nso afe ape aha nko adonu nson ɔbɛnem ɔmanpanin a odi ɔman n anim maa yɛny fadi n n osagbefɔ dokta okunini kwm nkrumah nkuro akɛse no bi ne kumasi oguaa cape coast koforidua tema tamale sekondi sekune tkorad kumasi yɛ asntfoɔ ahnkro asantehene otumfɔ osei tutu a ɔt so mmienu ii ɛne ɔhempɔn a seesei ɔte sɔkadwa kf the golden stool s na gaana wɔ amantam bɛyɛ di nanso seesei deɛ ɛye dunsi ɔwɔ ɔmanpanin a odi ghana so seesei no din de nana addo dankwa akuffo addo ghanafoɔ pɛ asomdwoe na wɔ sane s y nkurofɔ wɔsuro nyame gaana yɛ ɔman a ɛwɔ sɔka ɛno nnɛma p nya firi n asase n mu ghanafɔɔ ani abue seesei ghana asuapɔn university nso adɔso ebi ne knust legon ucc uew uds umat ɛne nea ɛkeka hɔ huang xianfan y chinese historian wɔwoo huang xianfan afe ɔsuaa ade wɔ usi school ujiu middle school guangxi third normal college historical science beijing normal university ba diploma in history tokyo imperial university mt diploma in history fi kɔpem huang xianfan y teacher wɔ nanning middle school fi kɔpem huang xianfan y associate professor wɔ guangxi university fi kɔpem huang xianfan y history professor wɔ sun yatsen university fi kɔpem huang xianfan y history professor wɔ guangxi university fi kɔpem huang xianfan y history professor wɔ guangxi normal university ɔtenaa ase kɔpemm sanda kwakwa da ɛtɔ so wɔ afe wɔ guilin kumase oseikrom yɛ gaana kuro keseɛ a ɛso sene ghana nkuro nyinaa gyesɛ nkran nnipa a ɛwɔ kumasi bɛyɛ ɔpepepem mmuebsa kumase abakɔsɛem firi asantehene nana osei tutu a ɔdi kan bere so abakɔsem kyerɛsɛ ɛn nana osei tutu adamfo bi a woferɛ no kɔmfo anokye so na kumaseman yɛɛ kese wɔkyere se kɔmfo anokye duaa dua mmienu wo baabi a ene yi yɛferɛ no kumase yi ene baabi a ene wɔfre no kumawu dua no a woduaa no kumawu no wuui maa ɛkaa kumase dua no ɛno na ɛboa maa kumase bɛyɛɛ asanteman kuro keseɛ ne wɔn ahenkuro eye asantefoɔ kuro keseɛ a ɛhɔ na asantehene otumfuoɔ oseɛ tutu a ɔtɔ so mmienu ahenfie wɔ ɛwɔ edwa keseɛ adwadifoɔ efiri atifi anaafoɔ apueɛ ne atoeɛ nyinaa bɛdi dwa dabiara asanteman afahye kese paa be akwasidae asantehene asantehene a ɔte sikadwa kɔkɔɔ so ebeye mfie edu nie na obedii ne wɔfa otumfuoɔ opoku ware ɔtɔ so mminenu adee asanteman do won ahenfo de ebuo ma won nyinaa sedee ese wo gaanafoɔ ahenfo nyinaa mu adesua adesua anaa se nwoma sua mu no se woyi nkran firi ho a kuro biara nni ghana a ewɔ sukuu pii sen kumasi sukuu pon ahodoo bebree na ewo ho emu atitire bi ne kwame nkrumah suapɔn kwame nkrumah university of science and technology knust edin a nkurofoo taa de fre knust no ye tek asukuufoɔ a esua adee wo knust beye mpem du num ghanaman man panin a odi kan osagyefo dr kwame nkrumah bere so na wo sii sukuu kesee yi saa sukuu pon yi atere ama sukuu nketewaa bebree nso hyehye mu ebi ne school of medical sciences school of engineering ne school of agriculture sukuu akesee bi nsoso ne sukuu pon a ede university of education kumasi campus ene mmiensa bi a ennye aban dea te se knust ene christian service university college csuc ghana baptist university ene garden city university ewo kumasi nkwantia kuro bi a yefre no ankaase kumasi polytechnic ene tikyafoo akyerekyerefoo sukuu mmienu nso a yefre won wesley college of education ene st louis college of education ewo ho eyinom akyi no mpanifoo nko animu sukuu bebree nso so wo ho ebi ne prempeh college opoku ware ahmadiya ene yaa asantewaa ayaresabea kumasi nso wo ayaresabea ahodoɔ a emu kesee no ne ɔkɔmfo anokye ayaresabea kath saa ayeresabea yi nso yɛ kwame nkrona suapɔn nkrobata wɔde tete adɔkotafoɔ komfo anokye ayaresabea akyi no ayaresabea nketewa bebree nso so wɔ kumase mpotamu nso so ɛboa hwɛ ayadep ahodoɔ pii agodie bɔɔl ne agoro titire a ɛwɔ kumaei ne ne mpotamu agodie ɛkuo baako a agye din yie ne kumase asante kotoko wɔn adi kan wo akansie bebree wɔ gaana ne amanano nyinaa wɔn mmrane ne asante kotoko wokum apem a apem bɛba akansie bɔɔl kuo baako a wɔn taa ne kotoko hyia mu ene nkran haats a wɔn wɔ nkran osuani paul sukuu pɔn university for information science and technology y oman sukuu pɔn kesie a wɔ korow ohrid wɔ macedonia oman mu masidonia mmrahy bdwa fie kese abadwemfɔɔ nam oman no mmra a fa sukuu ho so na wɔdi bue sukuu yi wɔ afe apem aduonu wɔtwe mu adesuafoɔ a wɔwɔ sukuu pɔn yi mu na wo de wɔn nimdie hyehy adfo computer kesei a wofr no wo eyiresi kasa mu s super computer wo macedonia korow no mu ka ne esan sukuu yi mmodin bɔ ne ne kan kɔ nti adesuafo pii firi oman ahodor by s aduanan so ba sukuu yi bi na wɔ omanfo a wo firi macedonia oman no mu ka bom sua adi wo sukuu pɔn yi mu mpernpern yi mu adesua fo a wɔ wɔ sukuu pɔn yi mu dodow b y s oha aduasa enum sukuu yi wɔ adfo adesua ahodow pii ma wɔn a wɔ p degree anaa s master degree nimde a wɔkyere ni yinara wɔ erisi brɔfo kasa mu esan sukuu yi mmodinbo nti wiase sukuu abaso bɔ di wɔ afe apem mmienu du mmeɛnsa de aba so bo di kese ma sukuu pɔn yi s macedonia sukuu pɔn nyinaa a eby s eduonu no wɔtɔ so enan wɔ adesua mmodinbo mu sukuu yi kyer adesua a edidi so yi osuani paul sukuu pɔn yi ne sukuu akse a edidi so yi wɔ nsa woso kse a eboa ma wɔn adesua kɔ nkan pii kumase wiemuhyɛn gyinabea  iata kms icao dgsi  yɛ wiemuhyɛn gyinabea a ɛwɔ ghana ɛno nkoaa ne wiemuhyɛn gyinabea a ɛwɔ kumase  kumasewiemuhyɛn ɛ yɛ kwansin nsia ɛfiri kumase   wɔtoo   saa wiemuhyɛn gyinabea yi mu wɔ ɛbɔ bosome mu wɔ afe mu seneɛ wobɛtumi asiesie kwantenpɔn no mu sesiara ɛwiumhyɛn bɛyɛ bosome biara wayɛ nsiesie bebree w kumase wiemuhyɛn gyinabea kumase wiemuhyɛn gyinabea sɛ deɛ ɛbɛyɛ wiemuhyɛn akeseɛ bɛtumi ɛfiri ha akɔ ɔman ahodoɔ so wɔ gyidi sɛ afe nkɔ na awieyɛ na wawie saa dwumadie saa dwumadie ne boɔ bɛyɛ amerika sika  ɔpepee wei bɛma wiemuhyɛn gyinabea yi a yɛ abɛfo afei nso bɛbia ye didi ne dwadie bea nyinaa bɛba abɛka ho sesiara ɛnam saa dwumadie yi nti wiemuhyɛn  tumi tu andwo afei nso nfidie ne nkanea a ɛboa wiemuhyɛnkafoɔ wabue ano a  ɛboa wiemuhyɛnkafoɔ   nnwentom yɛ din a wɔde frɛ kente wɔ akanfo nkurow mu wonya kente yi fi slikyi ne asaawafuturu berea wɔn anwene ntoma no nteatea de abomu ama no ayɛ kɛse mua akanfo nkurow ahorow a wɔwɔ gaana abibiman atɔe no edi kente ho dwuma paa saa nkurow no bi ne asanteman bonwire adanwomase sakora wonoo ne ntonso saa nkuro yi nyinaa wɔ kwabre wɔ asanteman nnipa a wɔwɔ anafo apue mfinimfini me atifi mantam nso fura kente edin kente no fi asemfua kenten wɔ asante kasa mu akanfo frɛ kente nwentoma a ase kyerɛ sɛ ntoma a wɔn anwene kan no na ɛyɛ akanfo ahenfo ntoma a na ahenfo no fura no dapɔn nna nkotoo afei nso na wonni ho agoru koraa nanso mmerɛ kakra yi de nnipa pii fura kente a wonni ho agoru koraa de nnidi a ɛsɛ ma ntoma no adweneasa ka kente ntoma ahorow no bi ne nnwene no yɛ soronko efirisɛ wɔto wɔn bo hyehyɛ nhoma no yie de hyɛ kwan biara aka ne nwene no mu akanfoɔ pɛ kente a wɔhwehwɛ no fi din a ɛdaso titiriw ansa na wɔnahwɛ sɛ ɛyɛ tumtum kɔkɔɔ anaa fitaa ansa na sɛnea ne nwene no te mpɛn pii no kente hu mu gyina pattern a ɛda mu wɔ ne tenten nwene no mu nanso ɛyɛ a nsonsonoe ketewa bi na ɛda kente no din ne ne nwenebea mu akwan ahorow a wɔnya din de to kente so no bi fi kasakoa nneɛma titiriw bi a ɛsi ahenfo atitiriw ahenfo maame ne nnua mu ne saa nti ntoma no gyina hɔ ma ade a ɛdi mu nnwentoma yɛ din a wɔde frɛ kente wɔ akanfo nkurow mu wonya kente yi fi slikyi ne asaawafuturu berea wɔn anwene ntoma no nteatea de abomu ama no ayɛ kɛse mua akanfo nkurow ahorow a wɔwɔ gaana abibiman atɔe no edi kente ho dwuma paa saa nkurow no bi ne asanteman bonwire adanwomase sakora wonoo ne ntonso saa nkurow yi nyinaa wɔ asanteman nkurow kɛse baako a ɔde kwabre nnipa a wɔwɔ anafo apue mfinimfini me atifi mantam nso fura kente edin kente no fi asemfua kenten wɔ asante kasa mu akanfo frɛ kente nwentoma a ase kyerɛ sɛ ntoma a wɔn anwene kan no na ɛyɛ akanfo ahenfo ntoma a na ahenfo no fura no dapɔn nna nkotoo afei nso na wonni ho agoru koraa nanso mmerɛ kakra yi de nnipa pii fura kente a wonni ho agoru koraa de nnidi a ɛsɛ ma ntoma no adweneasa ka kente ntoma ahorow no bi ne nnwene no yɛ soronko efisɛ w to wɔnbo hyehyɛ nhoma no yie de hyɛ kwan biara aka ne nwene no mu akanfo pɛ kente a wɔhwehwɛ no fi din a ɛdaso titiriw ansa na w nahwɛ sɛ ɛyɛ tumtum kɔkɔɔ anaa fitaa ansa na sɛnea ne nwene no te mpɛn pii no kente hu mu gyina a ɛda mu wɔ ne tenten nwene no mu nanso ɛyɛ a nsonsoeɛ ketewa bi na ɛda kente no din ne ne nwenebea mu akwan ahorow a wɔnya din de to kente so no bi fi kasakoa nneɛma titiriw bi a ɛsi ahenfo atitiriw ahenfo maame ne nnua mu ne saa nti ntoma no gyina hɔ ma ade a edi mu abibifoɔ a ɔwɔ abibiman atɔe mu na dii kan nyaa wɔn ntoma nwene kwan mmere pii a atwam na wɔnwene fa kwan so nanso akanfo abakɔsɛm kyerɛ sɛ wɔn de wɔhyɛɛ ase nwene wɔankasa ntoma a obiara anfi baabi ankyerɛ wɔn sɛnea wɔn nwene ntoma kente ntoma ahyɛase fi akan asanteman mu wɔ ghana kente ntoma nwene fii ase w akanfo tete ɔman kɛse bonoman akanfo ahorow a wɔ fii bonoman no kɔ kyekyee wɔn nkurow nketekete ayigbefo a ɛwɔ ɔman ghana mu gyidi sɛ kente hyɛ ase fii wɔn hɔ na ɛmmom akwan a wɔfa so nwene ade mfitiase de ennfi wɔn hɔ ayigbefo yi san kase edin kente no fi asɛmfua kente a asekyerɛ ɔbue ne mia ɛwɔ wɔn kasa mu sɛnea wɔnwene kente wɔ ne dua so no abakɔsmɛkyerɛ sɛ kente nwene hyɛɛ berea nnamfo mmienu bi kvhuu ananse wɔ wɔn ahayɔ wɔ nnwura mu a na vrenwene ne dan nnamfo mmienu yi hwɛɛ na afei nso sua a nea na ananse no reyɛ no nna mmienu woduu fie no wofii ase nwene nea wohuu sɛ ananse no reyɛ no angela kyerematen dwomɔ  yɛ ghana nii dwadinii kandifoɔ  ɔno na mprempren mu yi  ɔyɛ ibm adwumayani panin wɔ gaana ɔno ne ɔbaa a odi kan a ɔyɛ ɔman no kwankyerɛfo panin ma ibm  wɔ abibirem ha angyela kura abodin krataa wɔ dawurobɔ ne frɛnky kasa mu wagye abɔdin nkrataa wɔ akannifoɔ mpuntuo nteteeɛ a brofo kasa mu no yɛfrɛ no mpanindie ne mpuntuo wɔ akan suapɔn  harward suapɔn  mu wayɛ adwuma paa wɔ sikasem ntotoeɛ mu ne mfididwuma mu mfeɛ dunum wɔ abibiman mu ne abrokyiman mu nti ama wakwadare mu yie  wɔ afe mpem mmienu ne du baako mo nu ɔde ne ho kɔdɔmm ibm nkorabata a ɛwɔ abibirem atoeɛ fam so akyire yi no  ɔtu kɔɔ kenya kuropɔn nairobi mu sɛ ibm a ɛwɔ mfimfini apueeɛ ne atɔeɛ abibirem mantam mu sɛ ibm ntotoeɛ panin kɛnɛt nana yaw kuntunkununku ofori atta awoda y ganani a ɔy sikam soafoɔ wɔ woo kn wɔ kybi a wɔ mfinfii mantam gana wɔ afe kn fri ofori atta abusakuo no mu saa abusuakuo yi mu na of gana anya atitire bebree wɔ amanwosm dwadie ne ahennie kn kɔɔ ne ntoasoɔ sukuu wɔ akyimɔta ntoasoɔ sukuu wɔ akyimɔta wɔ nkran ɔfirii hɔ no ɔkɔɔ toaso wɔ kolombia suapɔn na ɔkɔɔ yale suapɔn a no nso wɔ amerika kn ne togbe afede bɔɔmu bue sikakorabea a yefer no databank  kn nso wodeda badwakuo ne adwumakuo bebree ano w gana ne amanɔne kn anya abodin bebree woyii no s nipa to so minenu a wobu no ɔwɔ gana wɔ afe mu no president nana akufo addo yii kn s ɔmy sikasm saofoɔ  wɔde ne din kaa asoafoɔ a ɔde wɔn din kɔɔ gana mmrahybadwafie kn ka asoafoɔ wɔn ne ɔmanpanin bɔ mu y nhyehye ma ɔman no kn ne yere ne angela ofori atta a ɔy dokota wɔ gana suapɔn akyimɔta ntoasoɔ sukuu  y mmarimaa ne mmayewa ntoasoɔ sukuu a wɔ nkran brɔnɔɔ akyimɔta a nkran mantam mu wɔ gana wɔtee sukuu yi wɔ afe  owura frdrik gɔden guggisbg dɔkota yakukbu kwegyir agri ɔsɔfo ales gaaden freisa wɔbuee sukuu yi wɔ afe by owura frdrik gɔden guggisbg ɔy enyiresi aabkaese w sikampono colony wɔsii akyimɔta te s ntoasoɔ sukuu a na wɔ enyiresiman mu akyimɔta ntoasoɔ sukuu ne ntoasoɔ sukuu a di a wɔ sikampono ne mmarimaa ne mmayewa tumu kɔ sukuu yi atete mpaninfoɔ ne adinkanfoɔ bebree a ɔfiri gana ne akyirikyiri ebi kwame nkroma edwd akufo addo yeri yohane rɔlins ne yohane ewans atta mills a wɔn nyinaa y gana amanpanin a watwamu  yohane dramani mahama nos firii n adesua wɔ aha gana manpanin dokota kofi abrefa busia nso kyer ade wɔ akyimɔta afei nso abibiman ammanpanin mo bi te s simbabwe mmapanin a ɔto do mmineu rɔbt mugabe ne dawuda gyawara a na ɔy gambia manpanin a ɔdi kan nso kɔɔ sukuu wɔ aha  sam gyimah ɔy enyiresi soafoɔ a ɔhw suapɔn so nso baa kɔɔ sukuu wɔ aha  nkorɔfoɔ a ɔkɔɔ wɔwie wɔn adesua wɔ akyimɔta ntoasoɔ sukuu no wɔfer wɔn akora t wɔkoo wiase ntɔkwa di kan wie no a enyiresi abankse a na ɔwɔ sika mpoano hunu s nwomasua ho hia na afei nso na ohia nwomasua ntoasoɔ sika mpoano guggisbg kaa s wɔ mu s bea a wɔsua ade baako anaa mmineu bi wɔ hɔ nanso nsosoe da abibifo wɔnyaa wɔn ntete firi asukuu a w enyiresi ne wɔn a wɔnyaa wɔn ntete firi abiniman mu no so na obiara ny ahoboa te s no s ɔbhw ama saa ntnkyia wei ano asi sene by abibifoɔ nso bnya nimde a bboa ama watu mpɔn nti wɔs ye kan yn ho sene by a ybetumi ayi saa nyiyimu wei afiri hɔ ntm gyein naana opoku agyeman  awoda obubuo oguaa gana y gana nwomasua soafoɔ a watwamu na ɔy soafoɔ wɔ yohane dramani mahama aban no mu wodii saa diber yi kosii ɔbenm ber a na wato aba ama yohane dramani mahama adi nkoguo wo afe abatoɔ no mu ama nana akufo addo aban betenaa gana baanwa no so ansa na ɔbdi saa diber yi na ɔno na ɔy obenfo a ɔda oguaa suapɔn ano wɔdɔm amanyɔkuo ndc opoku agyeman agye abɔdin pii wɔ akyirikyiri bi firi suapɔa ahodoɔ wɔ aman bebree so bi te s from the indis apue suapɔn ne winston salem suapɔn adiknafo abɔdin firi flɔrida anaafo suapɔn wɔ tampa adanwomase  y kuro a wɔ kwabre atɔe mansini mu wɔ asante mantam mu kuro yi y kwansin by firi kumase adanwomase di akotene se yreka nkuro a wonwene kente te s bonwire ne sakora wonoo adanwoamse  y kwansini mmienu firi bonwire saa kuro yi so nso na adanwomase ntoaso sukuu wɔ wɔ afe the asantehene paa n ahenfo no mu baako a na ɔy akympenhene s ɔnyi nipa firi  adanwomase asotwe bonwire ne wonoo  wɔnkɔ botuku kuro ketewa bi a ben abigyan  na wɔnkɔ sua ntomasinii nwene wɔn baa wɔn nkyi no womaa wɔn nsaasawa s wɔnfa nwene paatan bi a  wɔkyer wɔn no saa paatan wei no na ɔfer no  sesea no wei ne ntoma a di kan a  wɔn nwenee maa asantehene saa sesea bi si n da  wɔ adanwomase fitii ber a wɔn a wɔkɔɔ bontuku baa no adanowmase by adehye kuro se ba no kente nwono a saa nkurofo fitti  bnewne kente maa asantehene akyiri no wɔhy ase nwene kente yi wɔ ahasuo ahodoɔ bebree mu  maa  wɔn nnafonom ne wɔn abususfo wei na maa kente behyetaa mmea bebree so   asante mantam y gaana mantam du nsia no mu baako a ɛwɔ gaana anafo no ne mantam a tɔ so mminesa s ba ne kese mu a y by kwansini s mi a y gaana asaase no mu ha nkyemu or s ba no nipa dodoɔ mu a no ne mantam a mu nipa dɔso paa ɛmu nipa by  firi nipa ne adan kan s ba nipa nso a gaana nipa nyinaa mu ɔha mu nkymu by mantam no di akotene s ba no kuay a wɔn dua koko ne nubae bebree afei nso wotu sika kɔkɔɔ nso wɔ aha wɔn kuropɔn ne ahenkuro ne kumase koforidua y kuro bi a  gaana anofo koforidua y gaana atɔe mantam mu kuropɔn anaa ahenkuro wɔtee koforidua wɔ afe mu nipa a wɔ koforidua by koforidua  ne kuropɔn ma atɔe mantan ne dwaben foforɔ mansini no dwumakuo pii wɔ aha akanfoɔ a  ɔfiri asanteman mu no btee koforidua wɔ afe wɔwiee keteke kwan wɔ afe koforidua by kuro kuropɔn a di mu wɔ dwadie mu firi s ne w di kookoo dwa wɔ hɔ koforidua ka nkuro a kookoo tɔn di mu wɔ hɔ koforidua nso w yawoada dwa a nkorofo  firii mmea bebree wɔ atɔe mantan mu betɔn anaa ɔbtɔ ahwene  koforidua sikakorabea ahodo ne nwumakuo bebree wdi siaksm no wɔ ha kuay kɔ so w nkuro bebree a atwa koforidua ho no so koforidua ka nkuro a wɔdi kookoo dwa wɔ so nkuro bebree a atwa koforidua ho ahyia no y nkuroa wɔdua kookoo kane no na koforidua dwadie nyinaa gyina kookoo so nanso kookoo dua kɔɔ nkuro bebree mu wɔ asante mantam mu ne bono mantam no koforidua aby bea dwadie ahodoɔ bebree kɔ so mmea bebree wɔ koforidua a wɔbetumi akɔ nsrahw bi ne boɔ tabiri akosomo anyinamahoɔden bea no na  da asuo firao nso bn koforidua boti nso nnwa firi koforidua koforidua y kuro a asukuu bebree w ntoaso sukuu ne sukuupɔn ahodoɔ wɔ ha sika dwa kofi a potɔfoɔ frɛ no golden stool no ɛyɛ asantefoɔ ahenie ne wɔn adehyedie dwa na ɛyɛ ahyɛnsodeɛ a ɛkyerɛ tumi a ɛwɔ asanteman okunini ɔkɔmfo anokye na na ɔyɛ ɔkɔmfo panyin na ɔsan ɛka atitire baanu a wɔtee asanteman nkabomkuo no ɔno na ɔfrɛɛ sika dwa no efirii wiem ma no besii asantehene a ɔdikan osei tutu ɛserɛ so saa berɛ no mu no na ahenwa bi saa ɛdan amammerɛ ahyɛnso soronko a ɛfa ɔhene biara amamuo ho nanso dodoɔ no ara gyidi sɛ sika dwa kofi ɛyɛ ahyɛnso bi a na asantefoɔ wɔn a wɔte aseɛ wɔn a wwu ɛne wɔn a afei na yɛrebɛwo wɔn nyinaa homhom ɛwɔ mu abibirem da kanee abibirem fahodie da ɛne abibifahodie daɔ ɛyɛ afe adeɛ a yɛyɛ de kae abibiremkuo nkabom ahyaseɛ a ɛnei yɛfrɛ no abibirem nkabomkuoɔ a ɔhyɛ aseɛ wɔ kotonimaa da a ɛtɔ so aduonu num wɔ afe apem aha nkron aduosia meɛnsa yɛ di no afe biara wɔ aman aman ahodoɔ a ɛwɔ abibirem ne ewiase afanan nyinaa yɛ yɛɛ nhyiamudeɛ a ɛdikan aɛfa abibirem nkuro a ɔmo de ɔmo ho no wɔ nkran gaana wɔ oforosuo da a ɛtɔ so du num afe apem aha nkron aduo num nwɔtwe ghana manpanin a ɔdi kan dr kwame nkroma na ɔhyehyeɛ ɛne anaamusifo a wɔ mo firi egypt ɛne united arab republic fa baabiɔ ethiopia liberia libia morocco sudan tunisia ɛne union of the peoples of cameroon ɛna ɔman a dwumadie no si ne nanso ghana wɔn anto wɔn nsa anfrɛ south africafoɔ nhyiamudie no dan abibifahodie mpumtuo nkabom ade wɔ abibirem aman de gyinaa hɔ maa nnwentaasoɔ ɔmo de bɛgye ɔmo ho afiri aman a ɔmo abɛgye wɔn kuro abɔ so pan african congress nso ɛyɛɛ adwuma de boaa saa botaeɛ no efiri ɛda a ɔhyɛɛ aseɛ afe apem aha nkron wei ne nhyiamudeɛ a edikan a ɛkɔɔ so wɔ abibirem asaase so nhyiamudie no kɔtwe abibirem fahodie da no baeɛ da baako a yɛde bedi afe biara abibifahodie nkɔsuo anamontuo na yɛde ayɛ ahyɛnsodeɛ a ɛgyina hɔ ma nnwentaasoɔ a abibifoɔ ayɛ de bɛgye wɔ ho afiri aman a wabɛgye wɔn kuro abɔ so no nhyiamu no bɛgye din maa ebɛ bue kwan maa abibirem aman mpaninfoɔ nhyiamu ahodoɔ ne ɔmo aban wɔ casablanca group ɛne monrovia group berɛ so kɔsii sɛɛ ɔyɛɛ oau ɛwɔ afe apem aha nkron aduosia meɛnsa sika dwa kofi a potɔfoɔ frɛ no golden stool no ɛyɛ asantefoɔ ahenie ne wɔn adehyedie dwa na ɛyɛ ahyɛnsodeɛ a ɛkyerɛ tumi a ɛwɔ asanteman okunini ɔkɔmfo anokye na na ɔyɛ ɔkɔmfo panyin na ɔsan ɛka atitire baanu a wɔtee asanteman nkabomkuo no ɔno na ɔfrɛɛ sika dwa no efirii wiem ma no besii asantehene a ɔdikan osei tutu ɛserɛ so saa berɛ no mu no na ahenwa bi saa ɛdan amammerɛ ahyɛnso soronko a ɛfa ɔhene biara amamuo ho nanso dodoɔ no ara gyidi sɛ sika dwa kofi ɛyɛ ahyɛnso bi a na asantefoɔ wɔn a wɔte aseɛ wɔn a wwu ɛne wɔn a afei na yɛrebɛwo wɔn nyinaa homhom ɛwɔ mu dodoɔ nteaseɛ kyerɛ sɛ ahenwa biara yɛ ne wura kra na sɛ ɔnte so a yɛde si ban ho ma akra afoforɔ a wɔretwam tena so ɛgye wɔn ahome sika dwa kofi yɛ adehyedie ahenwa a enni ho kwan sɛ ɛka fam dabiara da ne saa nti wɔde si adasoɔ so sɛ wɔresi hene a wɔpagya no kɔ soro ɛde no sensɛn sika dwa no so ɛberɛ a wɔmma neho nka wɔpagya sika dwa no wɔ sumeɛ ɛde kɔkyerɛasantehene na ɔno nko na ɔwɔ ho tumi sɛ okura sika dwa kofi no mu sɛ yɛbɔ dwa kɛseɛ a wɔde sika dwa kofi esi hwedɔm dwa no so ɛde si asantehene benkum so na wɔde sika dwa no ani kyerɛ ɔmanfoɔ no ɔko bebree na asɔre ɛfa deɛ saa ahendwa yi yɛ ne dea wɔ wɔ tuu asantehene prempeh ɛsan sɛ na wɔ mpɛsɛ wɔbɛ hwere ɔkoo ne adwa no abomu wɔ ɔwura frederik hodgson a na ɔyɛ aban mu panin wɔ gold coast hyɛɛ sɛ wɔmfa no ntena sika dwa no so na ɔhyɛɛ sɛ wɔn nhwehwɛ bɛɛbia sika dwa no wɔ wei hyɛɛ asradɔm bi nom abufuo a wɔfrɛɛ no sika dwa ko ɛnam wei so maa wɔsii asanteman kwan wɔ ngrɛsi abrɔfo ahenie no nanso wɔbɔɔ sika dwa no ho ban wɔ abibifoɔ bi a wɔyɛ akwan hunuu adwa no na wɔ wiaa sika kɔkɔɔ a ɛwɔ ho no bi ngrɛsi abrɔfo de wɔn kɔsieɛ ansa na wɔbuaa wɔn kumfɔ sɛdeɛ mmra teɛ ngrɛsi abrɔfo dii agyenamu maa wɔtware wɔn asuo a wɔankum wɔn ngrɛsi abrɔfo hyɛɛ bɔ sɛ wɔ ne adwa no nya twaka biom ɛnti wɔ yi firii asieɛ wɔ wɔde adwa no dii dwuma wɔ afahyɛ bi a wɔde hyɛɛ osei tutu agyeman prempeh ii hene sika dwa tenten yɛ cm ne tɛterɛtɛ yɛ cm na ɛmu dɔ kɔsi cm wɔde sika kɔkɔɔ na adwira ho na adɔma sensɛn ho sɛ ɛbɛbɔ ɔhene no kɔkɔ wɔ bɔne bi a ɛrebɛba nipa pii nhunuie na ɔhene ɔhemaa ɔhene ba barima trodoo ne afutufoɔ a wɔgye wɔn di na ɛnim bɛɛbi a wɔde asie wayɛ ne nsɛsoɔ ama ahenfo na wɔ ayie ase wɔde mmoa mogya yeyɛ ho adwa no yɛ agyinasoɔ ma asanteman ɛnɛ ɛsan sɛ ɛkyerɛ tumi ne nnidisoɔ mary grant ɔsanaa ɛbɔ na ɔyɛ ghanani oduruyɛfo ne amanyɔni na ɔyɛ ghana council of state muni a odi kan ne wesley girls high school osuafo a ɔbɛyɛɛ oduruyɛfo a odi kan grant ne ɔbea a ɔtɔ so abiesa a yɛgyee no tom sɛ oduruyɛfo wɔ susan ofoti atta ne matilda j clerk akyi na ɔyɛ paa grant a yɛfrɛɛ no gold coast amanyɔsɛm mu agya no busuani mary grant nyaa ntoaso sukuu ho nimdeɛ wɔ wesley girls high school a ɛwɔ cape coast na ɔtoa so kɔɔ skuupɔn kɔsua aduruyɛ wɔ amanɔne united kingdom mary grant fii amanyɔsɛm ase bere a yɛ paw no sɛ secretary of health wɔ grant nyaa gyinabea ahorow pii a ebi ne deputy minister of health and member of the provisional national defense council pndc akyiri no ɔbɛyɛɛ minister of education ne culture ne afie nso member of council of state odii ghana anamusifo wɔ amanɔne nhyiam ahorow te sɛ world health organisation who general assemblies wɔ geneva ne ɔmantam nhyiam a ɛwɔ africa world bank nhyiam a ɛfa africa apowmuden ho cairo nhyiam a ɛfa population and development ho ne beijing nhyiam a ɛfa women rights ho grant nyaa abasobɔde bre a wɔyɛɛ maiden women s award ofii mu a na wadi owia beremu ɛbɔ da a ɛtɔ so wɔ military hospital accra wɔmaa no ɔman asiei bernice ofei yɛ nnwomtonii kɛseɛ wɔ ghana bernice offei wɔ apaawa nsia wɔ ne din mu deɛ ɛtɔ so nsia ne dea ɔyɛɛ wɔ afe na edin aa eda su ne nkwa eno na ɔde nyaa abasobɔdeɛ mienu ewɔ mtn ghana nnwontoɔ aba so bɔ dee adwuma sɛ obaa nnwontonii aa ɔdi kan ene nnwom kyerɛwfo aa ɔdi kan wɔ saa afe nu mu bernice yɛ adwuma wɔ sikakorabea aa ɔde standard chartered bank eyɛ adwuma bernice wiee ntoaso sukuu wɔ achimota school aa ewɔ nkran ghana ɔketa mphil wɔ nnɔbae adesua mu aa ɔnyaa efiri university of ghana ene msc wɔ kɔmputa mu nimdeɛ efiri united kingdom ade baako aa yɛde shɛ ne nso ne nnwom aa ɛtoo yɛ so mu ɛne nkwa yɛ tia ne kunu ne prof samuel kwame offei university of ghana panin nu mu baako ɔwɔ nkwadaa mienu afe apem aha nkron aduonum nson na ɔyɛɛ ɔman ghana frankaa na ɔhim no saa kɔsii afe apem aha nkron aduonsia mmienu ɛna ɔsan de baa afe apem aha nkron aduonsia nsia pan african ahosuo kɔkɔɔ sika kɔkɔɔ ne ahabanmono na ɔde yɛeɛ a nsuroma tuntum da sika kɔkɔɔ no mfimfini ghana frankaa no yɛ frankaa ɛtɔ so mmienu wɔ abibiman mu a ɔhwɛɛ ethiopia man frankaa so de yɛeɛ guinea bissau foɔ hwɛ frankaa no so de yɛɛ wɔn deɛ wɔ afe apem aha nkron aduonson mmiɛnsa theodosia okoh a ɔtena ase firi afe apem aha aduonummienu kɔsii afe apem aduonu ne dunum na hyehyɛɛ ghana frankaa no kɔkɔɔ no gyina hɔ ma mogya a wɔ hwie gu mmerɛ a ɔman no pere fahodie afiri great britain hɔ sika kɔkɔɔ no gyina hɔ ma ɔman no ahonyadeɛ ahabanmono no nso gyina hɔ ma ɔman kwaeɛ ne abɔdeɛ ahonya ɛna nsoroma tuntum no gyina wɔ abibiman fahodie nsoroma tuntum no firi black star line mu ɛyɛ suhyɛn kabom kuo bia ɛwɔ marcus garvey a ɛdi dwuma firi afe apem aha nkron dunkron kɔsi afe apem aha nkron aduonu mmienu ɛhɔ na ghana national football team nyaa wɔn din a obiara nim black stars firii wɔ nhyehyɛ a ɛwɔ section of ghana s merchant shipping act of temanmufoɔ frankaa no yɛ frankaa kɔkɔɔ a ɔman no frankaa da mu wɔ afe apem mmienu ne mmiɛnsa mu ɔhyɛɛ mmara foforɔ mma suhyɛn adwadifoɔ de kyere sɛ ɔman ghana frankaa no na yɛ ɔman ahosuo a ɛfata sɛ ɛfam ghana suhyɛn bia ho w anka frankaa ahodoɔ anaa foforɔ biara ho asem pusu asrafoɔ frankaa no yɛ st george s cross kɔkɔɔ a ɛda frankaa fitaa mu a ɔman frankaa da nykɛn anna bossman yɛ ghana temgyinafoɔ a ɔhwɛ mbra a ɛbɔ nyimpa ho ban osua mbra na amanyonsem wɔ university of ghana legon na ogyi abasobodia kɛse efri ghana skuul a wo hwɛ mbra ho nsem wɔ afi a na yɛ frɛ no ghana bar wo saa afi no mu abra ɔwre ne som a nna ɔyɛ payin a ɔtɔso ebien wɔ ghana mbra asuayɛ a wɔhwɛ sɛ yedzi obiara n asem pɛpɛɛpɛr no bossman kɔr ankorankor edwumayɛ mu a wɔwɔ enyisuadzehun dɛ ɛwɔ afi edwenu enum a nna ɔwɔ hɔn enyim no wɔbɛ yɛ mpontudwuma bi akɔr angwa na gasi edwuma ne mu nna hɔn a wɔhwɛ ahoɔdzin edwuma no so a nna wɔne amanamanmu edwumakuw be tse dɛ tennesco wɔ gabon babia ɔkɔyɛ basia a nna odzikan a ɔhwɛ ayankofa a ɔda gabonfo nyina ntem fa petrol ho congo cote d ivoire angola a ghana so ka ho bi no ɛwɔ afi otsew bossman nkyirɛkyirɛ asuayɛ a ɔboa ahoɔdzin edwumayɛ amanaman asuayɛ na ankorankor edwumayɛ nso ka ho wɔ june mu no yeeyi no ghana temgyina ma france na ɔdze ne krataa a ɔkyerɛ nokwardzi ma french omanpayin emmanuel macroni wɔ october th consolidated bank ghana cbg consolidated yɛ sikakorabea a ɛso tɔso mmienu wɔ ɔman ghana mu ɛhyɛɛ aseɛ berɛ a gana sikakorabea kɛsɛ kaa sikakorabea nnum bɔɔ mu ɛyɛ ɔsanaa bosome a edi kan wɔ nfie mpem mmienu ne edu nwɔtwe no mu no gana sikakorabea kɛseɛ no hwetirii sikakorabea ahoro nnum abodin krataa firii wɔn nsm berɛ a wɔ antumi anuru susupɛn foforɔ a wode aba gana no saa sikakorabea yi ne construction bank beige bank royal bank unibank ne sovereign bank gana aban de ne nsa too wɔn adwapadeɛ ne wɔn nneɛma nyinaa so a gana aban wɔ sikakorabea yi so tumii ɔha mu abupɛn ɔha yei yɛ berɛ a sikakorabea yi buu amanmra ne mmra ahoroɔ a ɛbɔ sikasɛm ho ban na wei nti wɔn ntumi nni dwuma sɛ sikakorabea adwumakuo gana aban de gana sikapuduo ɔpepepe ahannan aduonnum de bɔɔ wɔn dwetire na ɔsan de sika ɔpepepem ahennum ne akyiripɔ aduoson nsia bɔɔ fapem maa sikakorabea yi sikakorabea yi yɛ gana aban dea prɛkopɛ consolidated bank de nkorabata ɔha aduannan nwɔtwe na ɛhyɛɛ aseɛ wɔ amantam ahoroɔ nkron wɔ ɔman gana mu yei yɛ nkorabata ahoroɔ a na sikakorabea yi nyinaa wɔ a gana sikakorabea keseɛ de ne too wɔn so no okomfo anokye a ɔsan de kwame agyei anaa kotowbere no na ɔyɛ okomfoɔ wɔ asanteman mu obiaa nim sɛ asanteman kɛseyɛ a ɛyɛeɛ no na odimu akotene paa yie nsɛm bebree na waka afa okomfo anokye nkyi ho ɛwɔ akuapem amamerɛ mu no na ɔyɛ ano ne manubea ba bɛrema a na wɔn nyinaa firi awukugua wɔ nifa mpɔtamu wɔ okyere kurom ne din no ɔyi firii asɛm bi mu waka sɛ ɔwoo okomfo anokye wɔ awukugua no na ɔkura nantwie podua fitaa a na ɔde nensa amia no yie paa a na obiaa ntumi mie mu ɔbaa noa ɔgyee ɔmaame awoɔ no yɛɛ sɛ nka ɔbɛ bie nensɛm firi sɛ na ɔdwene sɛ biribi wɔ mu ɔfrɛɛ ɔpapa sɛ ɔmɛboa okomfo anokye bue n ani na ɔhwɛɛ ɔpapa saa ntɛm paa noaa na ɔbue nensɛm kyerɛɛ ɔpapa na ɔkaa sɛ ano kye wɔ guan kasamuɔ a ɛkyerɛ ano hwɛ ɛna ɔde deɛ ɛkura no no maa ɔpapa yɛ nyaa nenteɛ bi sɛ na ɛyɛ kawa a tumii wɔ mu ɛwɔ saa asɛm wei ho nti no kwame agyei nyaa ne din anokye amos anti akwamu denkyira akuapem ne asante wɔ osei tutu ne ɔkomfo anokye abrabɔ mu wɔ afe apem aha nkron aduoson baako mu no otumfoɔ nana osei tutu nd ɛhunu asɛm no mu nokware wɔ ɛberɛ a ɔkɔɔ awukugua wɔ mfeɛ mpem mmienu ne du nan mu ɛwɔ asante amamerɛ mu no na ɔyɛ bɛrema bi a ne din de amoa gyata a ɔfiri bona bom adanse nana bɛrema nsɛm bi nso kyerɛ mu sɛ na ɔyɛ kyei birie ne dwirawira kwa a na ɔyɛ asenie nii baa a na ɔfiri akrokyere ba bɛrema ɛwɔ anlo anwona amamerɛ mu no na okomfo anokye firi notsie na ne din de tsala a na ɔyɛ tsali ata ne din no firi asante din notsie a ɛkyerɛ okomfo a ɔfiri notsie ntumi ne asantefoɔ edin ahodoɔ mfa asante din ahodoɔ a ɛkyereɛ obi nkyi no ne a mfa nkɔsi ne nkyi ahyaseɛ nanso asante din mu no ni ba ni ba anaa dehye na twa toɔ wɔ nankyi ɛkyerɛ sɛ ɛwɔ asante mu no obi a ɔfiri notsie no yɛ bɛferɛ no notsie ni ɔfiri notsie notsie ba notsie ni ba anaa notsie dehye nanso yɛnka a notsie yɛnferɛ obi a ɔfiri nsuta sɛ a nsuta wɔ asante mu william addo dankwa akufo addo a yenim no sɛ ɔkɔdeɛ ani no wɔwoo no wɔ ɔbɛnim bosome da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe apem aha nkron aduanan nan mu ɔyɛ nnei ghana manpanin w adi mampanin firi ɔpɛpɔn bosome mfeɛ mpem mmienu ne du nson ɔdii kan somm sɛ attorney general firi mfeɛ mpem mmienu ne baako kɔsii mfeɛ mpem mmienu ne miɛnsa ɛna ɔsane yɛɛ ɔman soafoɔ a ɔhwɛ amanɔne nsɛm so firi mfeɛ mpem mmienu ne miɛnsa kɔsii mfeɛ mmienu ne nson ɛwɔ kuffor berɛ so nana addo dii kan kɔperee ghana manpanin akonwa no wɔ mfeɛ mpem mmienu ne nwɔtwe ɛne mfeɛ mpem mmienu ne du mmienu ne mmienu nyinara sɛ new patriotic party npp nanso national democratic congress nii a ɔgyinaeɛ maa wɔn no dii ne so nkunim ɛyɛ john evans atta mills wɔ mfeɛ mpem mmienu ne nwɔtwe mu ɛna john dramani nso bɛdii so mfeɛ mpem mmienu ne du mmienu berɛ a john evans atta mills wuieɛ no ɔsane yii no sɛ ɔmɛdi npp kuo no anim sɛ frankaatufoɔ a ɛtɔso miɛnsa mma npp wɔ mfeɛ mpem mmienu ne du nsia abatoɔ berɛno mu na bereɛ wei mu deɛ ɔdii john dramani mahama no so nkunim wɔ berɛ a ɛdikan no mu ɔnyaa mma a wei ne berɛ a ɛdikan wɔ ghana abatoɔ mu a opposition nii no a ɔgyina sii akan no anya mma bebreeɛ a ɛdikan no mu ɔwoo nana addo dankwa akufo addo wɔ nkran gaana maa abusua a aheniesɛm ne amanyɔsɛm ɛwɔ mu sɛ edward ne adline akufo addo ba ne papa edward akufo addo firi akropɔn akuapem na ɔyɛ gaanafoɔ chief justice a ɔto so miɛnsa firi mfeɛ apem aha nkron ne aduosia nsia de kɔsii mfeɛ apem aha nkron aduoson na ɔyɛ ɔtitena nii nso wɔ mfeɛ apem aha nkron aduosia nson de kɔsii aduosia nwɔtwe ɛna constitutional commission ne wɔn a wɔnka gaana manpanin mpaninfoɔ no ho firi mfeɛ apem aha nkron aduoson de kɔsii mfeɛ apem aha nkron aduosia mmienu na akufo addo maame afa no ne nanabɛrema yɛ nana sir ofori atta akyem abuakwa hene na ɔno nso ka mpaninfoɔ a na ɔhwɛ gold coast no ho ansaana ghana ɛbɛ nya ne faahodie ɔyɛ kofi asante ofori atta ne william ofofr atta wɔfaase ne wɔfa a ɔyɛne nana ne j b dankuah a na ɔno nso ka nsia kɛseɛ no ho ɔhyɛ ne nkɔdaa birem sukuu wɔ government boys sukuu adabraka nna akyirei ɔkɔɔ rowe road sukuu a ɛnei ɔfrɛ no kinbu no nyinaa wɔ accra central ɔkɔɔ amanone kɔtoa ne sukuu so kɔtwerɛɛ o level ne a level nsɔhwɛ wɔ lancing college susseɔ a ɔmaa no agorɔdin billy ɔhyɛɛ filɔsɔfi amanyɔsɛm ne ɛkɔnɔmiks nnwoma ase wɔ new college osford wɔ mfeɛ apem aha nkron aduosia mmienu nanso ankyɛ na ɔgyaeɛ ɔsan nakyi baa ghana wɔ mpeɛ apem aha nkron aduosia mmienu mu ɔbɛkyerɛ adeɛ wɔ accra academy ansaana ɔkɔsua economics ɛwɔ legon suapɔm mu wɔ mfeɛ ampem aha nkron aduosia nan na ɔynan bsc economics wɔ mfeɛ apem aha nkron aduosia nson ɔde ne ho kɔdɔm inner temple maa wɔn lete no sɛ asɛmdifoɔ ɛwɔ apprenticeship system a ɔnim no sɛ inns of court a wɔn angye asɛmdifoɔ krataa biaa ɔferɛ no kɔɔ english bar middle temple wɔ kutawonsa bosome wɔ mfeɛ npem aha nkron aduoson baako na ɔferɛ no ghanaian bar wɔ kutawonsa bosome wɔ mfeɛ apem aha nkron aduoson num akuffo addo yɛɛ adwuma wɔ law firm brothers a ne paris office wɔ usa wɔ mfeɛ apem aha nkron aduoson nkron mu no ɔyɛɛ law firm no prempeh and co awuraa nana anima wiafe akenten yɛ ghana nsɛntwerɛni a ɔda akan nzema adesuakuo ano wɔ colɛgi kasa nwomasua wɔ university of education suapɔn mu wɔ ajumako sukuu no asoeɛ ɔyɛ obi a ɔdii kan nyaa akunini abɔdin wɔ twi kasa mu akan kasa nkorabata baako awuraa anima kɔɔ ne ntoasoɔ sukuu wɔ st roses a ɛwɔ akwatia wɔ apueɛ mantam mu de firi afe apem ɔhankron aduokron baako kɔsi afe apem ɔhankron aduokron mmiɛnsa ɔkɔɔ ne ghana suapɔn sukuu mu nyaa n abɔdin nkrataa abɛdi kan a ɛyɛ bachelor of arts in linguistics and theatre arts theatre for extension communication wɔ afe apem ahankron aduokron nnum mu ɔyaa n akunini abɔdin nkrataa wɔ kitawonsa bosome wɔ afe mpenu ne aduonson wɔ ghana suapɔn sukuu mu wɔ ghana kasa adesua mu akan linguistics media discourse ne nnwoma titiru baako a ɔtwerɛ ne sɛ dea wɔde akan kasa di dwuma ɛnnyɛ berɛ yi wɔ radio ne tv so wɔ twi kasa mu onipa a ɔdii kan yɛeɛ ɔkyerɛ mu sɛ ade a ɛden wɔ sɛ woretwerɛ adesua mu nkrataa wɔ twi kasa mu ne sɛ wotumi kyerɛ mu fann wɔ abɛɛfo suahunu adesua mu din ne emu nsɛm ntwereɛ firi borɔfo kasa mu bio na ɔda akan kaseɛbɔ dwumadie ano wɔ top ne universe kasafidie so a ne nyinaa wɔ nkran awuraa anima tee kasa dwumadie watch foundation a na ɔde resi kasa fin a ɛnenam mframa mu so ɔgu so a ɔresi kasa dwumadie nananom language and media centre a ɔde bɛkyerɛ asuafoɔ sɛnea wɔsi twerɛ twi kasa sɛnea wɔfa nsɛmfua ahorow badwam kasa ne sɛnea wɔde mmɛ ne akyiwadeɛ asɛmfua a ɛwɔ twi kasa mu bɛdi dwuma gifty anti yɛ nsɛmtwerɛnii baa wɔ ghana ɔyɛ dwamtenanii ma the standpoint dwumadie a ɛhwɛ mma asetena mu nsɛm wɔ gtv gifty firi mfinimfini mantam mu nanso yɛwoo no tetee no wɔ tema ɛnam sikasɛm a na ɛnkɔ yie nti no ɔdeneho hyɛɛ adetɔn ne kapenta adwuma mu sɛ nea ɔbɛnya biribi ato ne ho gifty akwamu adumasa manhene nana ansah kwao a ɔtɔ so num yere na ɔm awo ba baa baako gifty anti hyɛɛ ne sukuu ase wɔ tema community number a ɛwɔ tema ɔtoa so kɔɔ mfantsiman girls senior high school afei nso nso ɔkɔɔ ghana institute of journalism gifty nyaa n adwuma a ɛdikan wɔ gtv sɛ floor manager akyire yi ɔbɛyɛɛ nsɛmtwerɛni coach gender advocate ɛna obi a ɔpre mmaa faahodie ho offinso ɛbere bi a na ɛyɛ offinso mansin no ahenkro no ye kuro bi a ɛwɔ offinso mankese a ɛwɔ asanti mantam mu wɔ ghana sɛ wokura car a ɛbedi wo sima dunum ansa wo edu kumasi asanti mantam ahenkoro esiane sɛ eben kumasi nti emu nipa bebree etu akotena kumasi ekuro no mu foɔ ye asantefoɔ ne saa nti asanti amamerɛ na edi ntimtimnam ɛwɔ hɔ offinso yɛ borofo kasa a egyina hɔ ma ɔfenso yɛ de koro no too nsutade ofe a ɛyɛ hyeɛ ma offinso anafo mankeseɛ ne ahenkro ekuro bi a ɛwɔ afigya sekyere mansini mu a ɛno nso wɔ asante mantam mu affinso mansini a etwa mu no yɛkyɛɛ mu yɛɛ no offinso anafo mankeseɛ ne offinso anafo mansinɛ a baako henekoro ne new offinso ɛna baako deɛ enso ne akomadan sɛ yehwe afe nipa kan a ekɔɔ so wo ghana no aa nipa te offinso aa ɔmo mu bebree fi kuro no mu bere a na aboro no di yen so no offinso dii ntintiman wɔ ɔko aa ɛkɔɔ so wɔ engirisi ne asantefoɔ no ntam ɔko no twaa mu no asantehene a na ɔwɔ hɔ saa bere no maa offinso manhene asase yamtaam esaine neho a ɔde hyɛɛ ɔko no mu no abakɔsem kyerɛ se offinso omanhene no na ɔserɛɛ asase no fii asantehene no hɔ na ɔmpɛ bibiaa sɛ akyɛdie sen asase wɔ nemmoa a ɔyɛɛ wɔ ɔko no mu no ahyiaɛm kuro bi a ɛwɔ offinso atifi mansin mu ɛyɛ hyeɛ ma bono ahafo mantam a ɛwɔ ghana deɛ ɛda nso wɔ akanfo nkuromu no offinso wɔ afahyɛ a yɛfrɛ no mmoaninkɔ ɛduru saa bere no a agokansie bebree kɔ so afoɔfe akansie dadepɔnkɔ akansie bɔll akansie dame akansie ɔne diɛ ɛkeka ho wɔ dadepɔnkɔ akansie mu no ɛsɛ sɛ akansifoɔ no de woankasa sakre no tu mmirika fi ahyiaɛm kosi ɔmanhene no ahenefie wɔ dentin new offinso otiko afisa djaba a wɔwoo no ɔpɛpɔn no yɛ ghana amanyɔni ɔwɔ mma mmiɛnsa mmaa mmienu na ɔbarima baako mmerɛ bi a atwam no na ɔyɛ mmaa moaboanoni ma npp amanyɔkuo no na wayɛ ɔsoafoɔ a ɔhwɛ mmaa ne mmarima mmɔfra ne amansan ahobanbɔ gender children and social protection pɛn wɔwoo awuraa djaba ɔpɛpɔn wɔ koforidua apueɛ mantam ahenkuro no mu n awofoɔ ne owura henry kojo djaba ne maame sheita bawa ɔno na ɔtɔ so mmienu wɔ nkwadaa aduonu baako mu ɔwiee tamale ntoasoɔ sukuu no ɔtoaa so kɔsuaa nkutahodie ne adwadie mu nsɛm wɔ uk aburokyiman mu ɔwieeɛ no anso hɔ ara ɔsan nso gyee nteteɛ wɔ suapɔn bi a ɛwɔ uk hɔ a ɛma no yɛ abɛɛfo mfidisɛm mu mpɛnsɛmufoɔ computer analyst wɔ afe no mu awuraa djaba ne kane manpanin john dramani mahama peree bole bamboi mmarahyɛbadwa akonnwa no wɔ npp din mu na nso ɔdii nkyo ɛno akyiri na ɔbɛyɛɛ mmaa moaboanoni maa npp amanyɔkuo no ɛdidi mu ara na ɔbɛyɛɛ ɔsoafoɔ a ɔhwɛ mmaa ne mmarima mmɔfra ne amansan ahobanbɔ gender children and social protection wɔ afe mu wɔ august mu no aban tuu no sɛ ɔnkɔsi n ananmu wɔ ital wɔ aberɛ a na ɛsɛ sɛ wɔto ne so aba wɔ mmarahyɛbadwa mu no ɛdɔm kumaa no antena mu bi ne nyinaa ne sɛ na wɔsusu sɛ awuraa djaba abɔsuo ne suban bi a ɔda no adi no mfata obi a ɔrebɛyɛ ɔsoafoɔ a ɔhwɛ ghana mmaa ne mmarima mmɔfra ne amansan ahobanbɔ gender children and social protection so wɔkyerɛɛ sɛ wɔ afe manpanin abatoɔ no mu no ɔka kyerɛɛ ne mfɛfoɔ gongyafoɔ sɛ wɔ nto ntia john maha ɛfiri sɛ wadi wɔn hwammɔ na ɔsan to so sɛ sɛbe owura no yɛ owudini ɔntwa tau na ne ho abɔ ne ho so ɔsii so dua bio sɛ wanka no bɔne nti ɔne obiara nni akyɛwpa biara nsɛm foforɔ a ɛdɔm kumaa no gyinaa so de ko tiaa no no bi ne sɛ ɔbuu ghana mmara a ɛhyɛ wɔn a wɔawie sukuupɔn ma wɔsom ɔman no afe ansa na wɔayɔ aban adwuma no so ɛyɛ the ghana national service scheme act section no etia bio na wɔse ɔkaa sɛ maame charllote osei de n adagya na ɛkɔsesaa abatoɔ kɔmissa titenani dibea no firii ɔmanpanin mahama nsam a wɔbɔɔ no bɔɔ no bɔɔ no nso wantwe ansan joyce rosalind aryee a wɔsan frɛ no auntie joyce yɛ kan ghanani amanyɔsɛmni ɔsɔfo ne oguadini aryee yɛ obi a wonim no sɛ woasom ghana bɛboro mfe wɔ aban ne nnwuma kuw ahorow mu ɔyɛ kan ghana chamber of mines soafo na na ɔyɛ afrikani bea a odi kan a onyaa saa hokwan no ɔsan nso akura aban mu hokwan ahorow fi pndc aban bere so sesei ɔyɛ asɔre a ɛne salt and light ministries soafo ne maame yɛ fanteni na ne papa nso fi ga mmofra nnan ɔtɔ so mmienu ne mfe a edi kan mu no aryee ne n abusua na na ɛte wɔ suntreso kumasi baabi a ɔfii ne school ase wɔ methodist primary school ne methodist middle school akyiri yi ɔkɔɔ achimota school na ɔde abodin ba hons wɔ brofo kasa mu na ewie university of ghana legon dr charles wereko brobby na na ɔyɛ aryee kunu efi besi na aryee yɛ minister of information ma pndc efi to na ɔyɛ minister of education na efi na ɔyɛ minister of local government efi besi na ɔyɛ minister of democracy in the office of the prime minister na efi to nso na ɔyɛ member of the national defence council aryee ne asɔre a ɛne salt and light ministries soafo ɔsan nso hwɛ n adwuma a ɛne joyce aryee consult a ɛyɛ management and communication ho nsɛm adwuma ɔka akuw ahorow ho sɛ adwumakuw no mpanyinfo te sɛ kinross chirano gold mine mentoring women ghana ne roman ridge school academy aryee hwɛ nnwonto kuw a ɛwɔ ghana a ɛne harmonious chorale so aryee nyaa aban abasobɔde a ɛso a ɛto so mmienu nea wɔfrɛ no the companion of the order of the volta wɔ esiane som a ɔsom ghana chartered institute of marketing ghana nso ama no abasobɔde a ɛne marketing woman of the year wɔ mu na african leadership on certr for economic development nso ama no african female business leader of the year award wɔ mu aryee ka ghana institution of engineers anuonyamfo kuw ho na onyaa ne honarary doctorate abasobɔde fii university of mines and technology esiane ne mmoa kesɛ paa ma sikakɔkɔɔ a wotu ho nkɔso achimota sukuu no sukuufo atenae a ɛtɔ so no wɔtoo no din rev joyce r aryee house esiane ne atuhoama som na ne man ne ne mmoa ma ne sukuu a ɔkɔe aryee ne samuel koranteng pipim na ɛkyerɛw nhoma the transformed mind helena ritzk fathia a na ɔyɛ misraimnii ɔbaapanin ma ghana a wanya ne faahodie foforɔ sɛ ɔyere ma ɔmanpanin a ɔdi kan osagyefo kwame nkrumah ɛsan tetee no wɔ zeitoun mansini a ɛwɔ kairo maa misraim akristofoɔ abusua bi na ɔyɛ ne papa ba baa ɔtɔ so mmiɛnsa nanso ne papa na ɔyɛ aban adwuma firii mu ntɛm a ne wuo akyiri no fathia maame nkoaa na ɛtetee no yɛwoo fathia halim ritzk wɔ zeitoun kairo wɔ ne papa yɛɛ adwuma sɛ klake wɔ misraim tetefon adwumakuo mu na ɔfiri mu ntɛm gyaa ne maame ma ɔbɛyɛɛ konanii a ɔno nkoaa na ɔhwɛɛ fathia ɔno ne panin wɔ nkwadaa nnum a ɛwɔ abusua no mu ɔwie ne ntoasoɔ sukuu a ɔsuaa franse kasa no ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛnii wɔ ne sukuu a ɛwɔ zeitoun notre dame des apotre adekyerɛ ansɔ na ni no ɔkɔyɛɛ adwuma wɔ sikakrabea frederik amerika nsɛmtwerɛnii a ɔde ne nnwoma puiɛ wɔ kaasɛ nkrumah sumaa n adamfo alhaji saleh said sinare a na ɔka ghanafoɔ a wɔyɛ nkramofoɔ a wɔdii kan  suaa adeɛ wɔ misraim sɛ wɔmpɛ yere a ɔyɛ kristonii a ɔfiri misraim mma no na fathia ka mmaa nnum a wɔyii wɔn no ho saa berɛ no kwame nkrumah see no pɛ sɛ ɔbɛware no na ne maame mpene so sɛ ne ba foforɔ bɛware ɔbi a ɔfiri ɔman foforɔ so na wafiri wɔn  man no mu akɔ ɛsan sɛ na fathia nua barima ne ne ngrɛsi yere afiri misraim fathia kyerɛɛ mu sɛ nkrumah yɛ nipa titiri tesɛ nasser nanso ne maame ankasa ne ho anaa mpo w anhyira awareɛ no so nkrumah waree fathia wɔ kristianborg abankɛseɛ mu accra wɔ afe foforɔ no da a ɛdi kan berɛ a ɔbɛduruu ghana na fathia nkrumah yɛ yere a na ɔnyiniiɛ na wa wo mmiɛnsa na yɛtuu ne kunu aban guuɛ wɔ ghana asraa aban a ɛdi kan wɔ ɔgyefoɔ ɛɛwɔ berɛ a yɛ kyire ne kunu no na ɛtwa sɛ ɔde ne mma kɔ kairo misraim kɔ tete wɔn abena osei asare yɛ ghana amanyɔni na mprempren yi yɛ mmerahyɛ badwani ma apuei fa a ɛwɔ atiwa mansin no mu apuei mantem abena osei asare kɔɔ ne ntoasoc sukuu wɔ wesley girls high school a ɛwɔ cape coast firi wɔtoaso wɔaban sukuupcn university of ghana kɔ suaa adeɛ faa sika ne asase nsem ho ɔka kuo a wɔfrɛ no acca no ho na ɔwɔ abodin krataa wɔ nkitahodie nsem ho a efiri aci sikasem dwadifoc kuo abena osei asare ayɛ adwuma pɛn sɛ sukuupon panyin boafo ama sukuupon a ɛwɔ ghana ha a woato nedin sɛ new york university firi bere ne na ɔsanso som sɔ adetɔfo kuo panyin ne nkitahodie nii ma beae a wɔkora sika a na odi saa dwumadie yi nyinaa ɛwɔ barclays sika korabea a ɛwɔ ghana ha  de ne ho dom kuo a ɛwɔ ghana ha a wɔfrɛ no new patriotic party no sɛ kuoba na ɛnam kuo yi so na ogyinae sɛ mmerahyɛ badwani ma mansini foforo a na woate wɔ apuei fa a ɔwɔ atiwa mansin no mu eastern region w mmerahyɛ badwafo abatoɔ no mu w aware w ba baako mavis nkansah boadu may ɔyɛ ganani ɔmanyɔfo a ɔdɔm npp new patriotic party amanyɔkuw no mprɛnprɛn ɔyɛ mmrahyɛ baguani ma afrigya sekyere apuei fam mansini no yɛwoo mavis wɔ may wɔ wiamoase wɔ asante mantam mu ɔkuta abodin wɔ amanaman guadi mu mba in international business a ɔnya firii dervy suapɔn mu wɔ united states ɔsan kura abodin wɔ nipa ntam nkutahodie ne nhyehyeɛ human resource management studies wɔ kansas suapɔn mu wɔ febuary ɔsii so dua sɛ ɛsɛ wode mmra katee si hɔ ma lorry kwan so ahobammɔ ne ɛkwanso dwodwo na wodi saa mmra no so ɔbɔɔ ɛkwanso dwodwo ne ɛkwanso ahobammɔ adwumayɛkuo national road safety commision no aba so sɛ ɔmo yɛ adwuma pa nanso ɛsɛ ɔmo yɛ bi ka ho mavis yɛ ɔkristoni ɔbea a ɔnwareɛ na mavis yɛ ananmusini ma sukuufo a wodi ɔman foforɔ so international students wɔ dervy suapɔn mu wɔ new york efi kosi ian jones uartey okoh nana obi a ɔnam abɔɔfo kwan so yɛ nnipa ne mmoa sɛ so wɔ sini mu animator ne sini kwankyerɛfoɔ de ɔgofoba nanefua pizza wɔ ɔyɛkyerɛ steven universe a mmoa ne nnipa sɛ so na wɔ de dii dwuma no gyinaa ne so wɔwoo no wɔ busua wɔ atɔeɛ mantam mu wɔ akanee ɔ man a wɔfrɛ no sika mpoano ɛnnɛ yi ghana mu wɔ ɔpɛnimaa bosome no mu wɔ afe apem ahankron ne dunnwɔ twe mu na kudjoe yɛ kaakyire wɔ anuanom du mu ɔwiee sukuu no ɔbɛgyee din wɔ adepam mu wɔ tarkwa ɛhɔ na ɔwaree j c kudjoe na ɔyɛ ɔhwesofoɔ panin wɔ beaeɛ a wɔ tu sika kɔ kɔɔ a ɛbɛn tarkwa awareɛ no annyina enti ɔne ne nnuabarima kɔtenaeɛ e k dadson united gold coast convention ugcc amanyɔ kuo no nnanofoɔ no mu baako a ɔdi mu ɔnyaa nkuranyɛ bi sɛ ɔde ne ho bɛwura amanyɔsɛm mu berɛ kwame nkrumah bɛtenaa wɔn fie wɔ ay wohomummɔ bosome no mu wɔ afe apem ahankron aduannan nson mu na ɔmaa no hunuu mmaa ho hia a ehia wɔ amanyɔsɛm mu ɔ ne nkrumah nhyiamudie no akyi no kudjoe firii aseɛ taa ugcc amanyɔ kuo no akyi ɔbenim bosome no mu w afe apem ahankron aduannan nnwɔtwe mu berɛ a wɔkyeree akunini nsia a ɔwɔ amany kuo no mu no too afiase no ɔboa sika ano de bɔɔ aporɔ sɛ wɔbɛyi wɔn afiria fiase hɔ abadwakuo a na ɛrehwɛ ama wɔanya mmabunu nkabom kuo wɔ ugcc amanyɔkuo no mu no na wɔdi mu ntintiman na wɔdii wɔn akyi berɛ wɔtee wɔn ho firii ugcc bɛyɛɛ cpp ɔno ne ɔbaa korɔ a na ɔ wɔ hɔ berɛ a na wɔresi ntemu no ho gyinaeɛ dodoɔ a wɔkaa wɔn ho bɔɔ mu sɛ wɔrenni deɛ atubraman no ahyɛ wɔn no a ɛnam so maa ɛde atubraman no amammuo baa awieiɛ a wɔtoo din positive action no na kudjoe di mu akotene yie ɛnam saa akwanya no so twee d m maa cpp amanyɔkuo no ɛnam so maa ɔbɛyɛɛ wɔn a wɔhyehyɛ aporɔ bɔ nsɛm wɔ cpp amanyɔkuo no mu no twerɛfoɔ a na ɔsane boaboa d m ano a mmaa di mu akotene sɛ wɔde wɔn ho bɛdɔm cpp amanyɔkuo no berɛ a yɛnyaa faahodie akyiri no kudjoe tee abibirem aman mmaa nkabom kuo wɔ afe mu a akyire yi ɛbɛyɛɛ ghana mmaa nkabom kuo ɔsane boa maa wɔtee mm t fowa ne mmɔfra mfitiaseɛ sukuu wɔ ɔman no nyinaa mu sane faa akyerɛkyerɛfoɔ ne adwumayɛfoɔ ne nneɛma ɛhia ma nhyehyɛeɛ ahodoɔ no kudjoe dii anim boa maa wɔko tiaa wɔn a wɔn ho deda soɔ wɔ ghana atifi mantam ebi ne ntaadeɛ a ɛfiri aman afoforɔ so a wɔkyɛ maa w n ɔ kyerɛɛ mmaa ahonnidie su ahodoɔ bi te sɛ ɔkwan a wɔbɛfa so anoa nsuo de adware wɔn mma ɔfirii ɔno ankasa ne pɛ mu n a ɛdii saa dwuma yi wɔ berɛ a na aban no nnim ho hwee yei maa aban no bo annwo so maa wɔgyee adwuma a w de hyɛɛ ne nsa no bi firii ne nsam ɛkɔm berɛ mu no ɔsane boa maa wɔkyɛɛ aduane sane hyɛɛ mmaa no nkuran sɛ wɔmfa wɔn ho nhyɛ kuayɔ mu na wɔnnua wɔn ankasa aduane ɛbɛnim bosome da ɛtɔ so nkron wɔ afe mu na hannah kudjoe wui ne ho nsɛm a ɛbaa krataa mu wɔ kɔtɔnimaa bosome da ɛtɔ so nnw twe w afe mu no wiei sɛ na ɔyɛ obi a ɔ som bo paa yie a dii dwuman son de boa maa ghana nyaa amany mu ahofadie firii ahempɔn ahodoɔ tumidie ase ɛbɛyɛ den mpirempiren yi sɛ yɛ bɛtumi atua honhom fam bonhwa a ne wu no agya kitawonsa bosome da a ɛtɔ so nsia wɔ afe mu wɔ nkran calvary methodist asɔrefie na wyɛɛ n ayie na theodosia salome okoh yɛ oman agyapadeɛ ɔkyerɛkyerɛni ne ɔnwenefoɔ ɔyɛɛ ghana frankaa wɔ afe wɔwoo no ayɛwohumɔmɔ da ɛtɔ so du mmiɛnsa afe apem aha nkron aduonu mmienu ɛna owuiɛ wɔ oforisuo bosome da ɛtɔ so du nkron afe mpem mmienu ne du num no mu ɔdii dwuma titire wɔ agorɔ hockey mu ma ɛbaa nyam ne din a wɔde woo no ne theodosia salome abena kumea asihene wɔ effiduase kane sofo panin a na ɔda baseli asɔre a na ɛwɔ ghana ne ɔbaapanin dora asihene a wɔn baanu firi asuogyaman mansini a ɛwɔ ghana apueɛ mantam mu na ɔtɔ so nnan wɔ mmɔfra nnwɔtwe mu ɔhyɛɛ mfitiaseɛ sukuu wɔ asante efiduasi na ɔtoa so wɔ basel mission middle ne akyerɛkyerɛfoɔ nteteeɛ sukuu wɔ agogo ne achimota sukuu a ɔkɔwie mfeɛ mmiɛnsa wɔ ade nwene mu berɛ a ghana nyaa fawohodie firi aborɔfo no nsam no wɔbɔɔ dawuro faa frankaa foforɔ ho ɔde ne deɛ a na w nwene no kɔeɛ ma ghana manpanin a ɔdi kan a ɔfrɛ no kwame nkrumah gye to mu wɔ ɔbɛnim da a ɛtɔ so nsia afe apem aha nkron aduonum nson ɔkyerɛmu wɔ nkitahodie mu sɛ meyɛɛ m adwene wɔ ahosuo mmiɛnsa kɔkɔɔ akokɔ sradeɛ ne abunu ɛnam nnoɔma pa a ɛwɔ ghana nsaase so a onyame ahyira so kɔɔkɔ no gyina hɔ ma wɔn a wɔde wɔn kra to hɔ maa ghana nyaa ne fawohodie nsoroma a ate ne ho gyina hɔ ma pere a na abibiman pere sɛ wɔn bɛdi wɔn so theodosia yɛ ɔbaa tetenani a ɔdi kan wɔ ghana hockey kuo no mu akyire yi ɔbɛyɛɛ kuo no panin bɛboro mfeɛ aduonu ne mmerɛ so na ghana tumi nyaa kwanya kɔɔ ewiase hockey ne olympic agorɔ kansie mu ohene djan too ne din the joan of arc of ghana hockey ɛfiri sɛ ɔno na ɔsɔre gyee ghana hockey sii hɔ berɛ a na mmarima no nyaa ɔpɛ pa sɛ ɔbɛma agorɔ no akɔ n anim ne saa nti no ɔde ne din too hockey agorɔprama no so wɔ mfeɛ mpem mmienu no mu ɔyɛɛ panin wɔ ghana agodie atwerɛfoɔ mfdi kan a ɔfrɛ no kwame nkrumah gye to mu wɔ ɔbɛnim da a ɛtɔ so nsia afe apem aha nkron aduonum nson na theodosia salome okoh yɛ oman agyapadeɛ ɔkyerɛkyerɛni ne ɔnwenefoɔ ɔyɛɛ ghana frankaa wɔ afe wɔwoo no ayɛwohumɔmɔ da ɛtɔ so du mmiɛnsa afe apem aha nkron aduonu mmienu ɛna owuiɛ wɔ oforisuo bosome da ɛtɔ so du nkron afe mpem mmienu ne du num no mu ɔdii dwuma titire wɔ agorɔ hockey mu ma ɛbaa nyam mfeɛ edi kan ne nwoma sua ne din a wɔde woo no ne theodosia salome abena kumea asihene wɔ effiduase kane sofo panin a na ɔda baseli asɔre a na ɛwɔ ghana ne ɔbaapanin dora asihene a wɔn baanu firi asuogyaman mansini a ɛwɔ ghana apueɛ mantam mu na ɔtɔ so nnan wɔ mmɔfra nnwɔtwe mu ɔhyɛɛ mfitiaseɛ sukuu wɔ asante efiduasi na ɔtoa so wɔ basel mission middle ne akyerɛkyerɛfoɔ nteteeɛ sukuu wɔ agogo ne achimota sukuu a ɔkɔwie mfeɛ mmiɛnsa wɔ ade nwene mu enoch kwabena okoh a na ɔyɛ panin wɔ amanyɔ adwuma kɛseɛ wɔ kwame nkrumah amamuo pɛn so wɔ afe apem aha nkron aduosia na ɔware no wɔn woo mmɔfra baasa e kwasi okoh stanley kwame okoh ne theodosia amma jones uartey wɔwoo yaa asantewaa wɔ ahinime bosome da a ɛtɔ so du nson wɔ afe apem ahanwɔtwe aduanan na ɔwuu ahinime bosome da a ɛtɔ so du nson wɔ afe apem ahankron aduonu baako na ɔyɛ ejisuhemaa wɔ asanteman mu a ɛka ghana ho nnɛ da yi ne nua barima nana akwesi afrane opese a ɔyɛ ejisuhene na ɔpaw no ɔdii asantefoɔ ko a yɛfrɛ no sikadwa ko na yɛsan frɛ no yaa asantewaa ko a atia abrɔfo a wɔdi yɛn so wɔwoo no wɔ besease wɔ afe apem ahanwɔtwe wɔ ghana atɔeɛ fa mu na wɔyɛ mmɔfra mmienu na yaa asantewaa yɛ ba panin ne nua barima afrane panin bɛyɛɛ ejisuhene kuro a ɛbɛn wɔn yaa asantewaa nyinii no ɔduaa nnɔbae wɔ asase a ɛbɛn boankra ɔkɔtɔɔ awareɛ so na ɔnyaa ba baa berɛ a ne nua no di hene no yaa asantewaa hunuu sɛ asanteman nni daakye biara ɛnam nnoɔma bi ɛrekɔso a ɔmo ankasa ho ntɔkwa di mu akotene firi afe apem ɔhannwɔtwe aduowɔtwe mminsa de kɔsi aduowɔtwe nwɔtwe so berɛ a ne nua no wuii wɔ afe apem ɔhanwɔtwe adukron nan so no ɔde ne tumi s ɔhemaa paw ne nana sɛ ejisuhene berɛ a abrɔfo no de no ne asantehene prempeh a ɔdi kan ne asanteman mu mpanimfoɔ kɔtoo sychelles no yaa asantewaa bdii mu wɔ ejisu juaben mansini mu wɔbɔɔ prempeh a ɔdi kan no baeɛ no buroni a ɔdi ɔman gold coast so no frederick hodgson kaa sɛ ɔhia sika dwa no asanteman ahyɛnso saa adesrdeɛ yi maa asanteman mu mpanimfoɔ waka no kɔhyia sieɛ dwenee ɔkwan a wɔbɛfa so abɔ wɔn hene ho ban berɛ a ɔreba no na nteaseɛ nni wɔn a wahyia ntam fa ɔkwan a wɔbɛfa so yaa asantewaa a saa berɛ no na ɔwɔ hɔ sɔree de nsɛm wei too mpanimfoɔ a wahyia hɔ no now i have seen that some of you fear to go forward to fight for our king if it were the brave days of osei tutu okomfo anokye and opuku ware i chiefs would not sit down to see their king taken without firing a shot no white man could have dared to speak to the chief of asante in the way the governor spoke to you chiefs this morning is it true that the bravery of asante is no more i cannot believe it it cannot be i must say this if you the men of asante will not go forward then we will i shall call upon my fellow women we will fight the white men we will fight till the last of us falls on the battlefield nansa yi mahunu sɛ mo mu bi suro s wɔbɛgyina ako agye wɔn hene sɛ nka ɛyɛ sei tutu ɔkɔmfo anɔkye be opoku ware mo akokuoduru pɛn so a nka ahemfo ntena hɔ nhwɛ sɛ yɛbɛfa wɔn hene a atuo biara nto nka buroni biara nni hɔ a ɔbɛtumi akasa sɛdeɛ ɔman panin kasa kyerɛɛ ahemfo anɔpa yi nti ɛyɛ ampa sɛ asante akukuoduru no nni hɔ bio ɛwɔ sɛ meka wei sɛ mo mmarima a mo wɔ asante anni kan a ɛnneɛ yɛbɛdi kan mɛfrɛ me fɛfoɔ mmaa yɛbɛko akɔ si sɛ yɛbɛku deɛ ɔbɛka wɔ ɔkono betty krosbi nana efua mensah a ɔde betty crosby mensah yɛwoo no august yɛ ghana amanyɔni ne mmrahyɛbadwani a ɔgyina hɔ ma afram plains atifi mpesoa so wɔ ghana apueɛ mantam mu ɔyɛ national democratic congress ndc amanyɔkuo no ba yɛ woo mensah ɔsanaa bosome da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe wɔ dɔnkɔkrom kro bi a ɛwɔ ghana apueɛ mantam mu okura abodin krataa wɔ dwadie mu nsɛm mu a ɔnyaa saa krataa yi wɔ zenith university college ɔsan nso kura higher national diploma hnd wɔ akontabuo mu a ɔnyaa wɔ koforidua technical university ɛwɔ ghana s mmrahyɛbadwa abatoɔ ma afram plains atifi mpɛsoa so no ewura mensah ɛnyaa aba a ɛgyina hɔ ma ɔha nkyekyɛmu aduoson wɔtwe ne akyire firi aba dodoɔ a ɔde dii n afɛfoɔ isaac ofori koree a ɔgyinaa maa npp amanyakuo no cornelius agbeko a ɔno nso gyinaa ma ndc amanyɔkuo no ɛna afei michael ampontia a ɔgyinaa hɔ maa cpp amanyɔkuo no so nkunim wɔ ghana mmrahyɛ badwa a ɛtɔ so nson no mu ansaa na ɔbɛyɛ mmrahyɛbadwanii no na ewuraa mensah yɛ panyin a ɔda bestpat ghana limited ano firi afe kɔsi afe ɔsan nso soom sɛɛ deputy coordinator a ɔtɔ so mmienu maa national youth employment firi kɔpim ewura mensah saan nso yɛɛ gender ne mpuntuo panyin maa ghana cooperative cedit union firi afe to ewura mensah yɛ kristoni w agyae awareɛ afei nso ɔwɔ ba baako yɛwoo nana owusu afriyie wɔ september ɔyɛ ghana ɔmanyɔfo a ɔdom npp new patriotic party amanyɔkuw no mprɛnprɛn ɔyɛ mmarahyɛ baguani ma ablekuma atifi fam mansini no mu ɔsan som sɛ ɔsoafo abediakyire a ɔhwɛ amaneɛ bɔ nsɛm so yewoo owusu afriyie wɔ september wɔ saltpond a wɔwɔ mmfinfini mantam mu wɔ ogyinae sɛ npp frankaatuni wɔ ablekuma atifi fam mansini mu a ɛwɔ nkran mantam mu wɔ nso odi nkonim wɔ gaana abatow titiriw no na onyaa ablekuma atifi fam mmarahyɛ bagua a na sally amaki darko a ɔtu frankaa ma ndc national democratic congress ne akwasi asiama addae a ɔyɛ frankaa tufo ma cpp convention people s party amanyɔkuw no owusu afriyie nyaa abatow no mma efiri a wɔtow yɛ mu a agyina hɔ ma aba no mu na mildred christiana akosiwor fugar a ɔsanso de mildred ankrah june june yɛ ghana omanpanyin dedaw joseph arthur ankrah yere na wɔn atete no wɔ belgian congo ne gold coast na ne wura bɛyɛɛ omanpanyin no ɔyɛɛ adwuma faa asetena nu ntawantawade ne ɔsom mu ade wɔwoo no da a tɔ so du abien wɔ ayɛwohmumɔ bosome afe dunkron aduosa awotwe wɔ luluabourg belgian congo a afei ɛyɛ kananga democratic republic of congo maa owura benoni kwaku fugar ghanani ne owurayere pauline isombe edembe fugar a ɔfiri congo wɔ mmofra nson mu no na ɔtɔ so anan fugar hyɛɛ sukuu ase wɔ keta roman catholic convent wɔ gold coast a afei ɛyɛ ghana wiee ntoaso sukuu wɔ afe dunkron aduonum nson na ɔtoaaso kɔɔ universal commercial college somenya mildred wiee n adesua wɔ universal commercial college no ɔhyɛɛ adwuma ase wɔ central revenue service a afei ɛyɛ ghana internal revenue service odiikan hyiaa general joseph arthur afe dunkron aduosia abien bere a ne nua bea florence kɔɔburma camp kɔ kaa ghana asraafo ho florence huu asraafo mpanyinfo abien bisaa wɔn beae a ɔbehu asraafo no panyin paa senea ɔbetumi de ne krataa bɛma no florence ho yɛɛ ankrah anika ara ma ogyaw ne kwan kɔɔ ne fi kɛ huu n abusua na hɔ na ohyiaa fugar ankrah bɔ kɔkɔɔkɔ wɔ afe dunkron aduosia anum na ɛyɛɛ kakraa no wɔwaree aban sesae a ankrah bɛyɛɛ ghana omanpanyin no fugar nso bɛyɛɛ ghana manpanyin yere ɔyɛɛ adwuma titiriw wɔ asetena nu ntawantawade mu ne ɔsom mu cynthia mamle morrison a ɔwoo no wɔ ɔpepon bosome da a etɔ so du nson wɔ afe apem aha nkron aduosia nan yɛ amanyɔ nii a ɔfiri ghana ena ɔsane ka new patriotic party amanyɔkuo no ho mprenpren ɔyɛ mmerahyɛ badwanii a ɔhwɛ agona west mpɛsuaso wɔ ɔsanaa bosome da a etɔ so nkron mfeɛ mpem mmienu ne du nnwɔtwe mu no ɔtoo wɔn nsa ferɛ no sɛ ɔmɛ yɛ ɔmansaofoɔ a ɔhwɛ mmaa ne mmerema nkɔdaa ne ahobanbɔ so a ɛyɛ ɔmanpanin nana akuffo addo na ɔferɛ no ɔwoo cynthia wɔ ɔpɛpɔn bosome da etɔ so du nson wɔ afe apem aha nkron aduosia na wɔ elmina mfimfini mantm ɔgyee tikya training abɔdini krataa wɔ maria montessori training suapɔn no mu wɔ afe apem aha nkron aduokrom mmienu ɔsane nso wɔ aduane noa mu abodini krataa ɔware herbert morrisson a ɔne no wɔ nkɔdaa nson ɔyɛ kristo nii mrs cynthia morrison dii mfeɛ aduonum mmienu no ɔyɛɛ adeɛ de noɔma bi te sɛ nkɔnwa a ayarefoɔ tena mu adeɛ a ɛboa anifrafoɔ ne krɔɔkye kɔ kɔkyɛɛɛ se ɛka n awodadie no ho yvonne nduom wɔ woo no kitawonsa bosome da ɛtoso afe yvonne yɛ nipa titiriw wɔ ghana okunu ne opayin a ɔda progressive people s party ano seisia yvonne ne payin paa a ɔda coconut grove hotels ano yvonne hyɛɛ ne mmofra adesua ase wɔ ola girls catholic school wɔ elmina ne archbishop porter girls secondary school wɔtakoradi ɔsan so tua ne sixth form adesua so wɔ st louis secondary school okura abodin nkrataa wɔ brɔfo kasa mu ne abodin krataa ɛtoso mmienu wɔ adesua mu wɔ administration ne supervision wɔ university of cape coast ne university of cape coast and the university of wisconsin ghana tourism authority maa no life time award wɔ dwuma die a w adi wɔ hospitality investment mu afe hannah serwaa tetteh a ɔwoo no wɔ kotonimaa bosome da a ɛtɔ so aduasa baako wɔ afe apem aha nkron aduosia nson kotonimaa yɛ ghananii a ɔyɛ mmranimfoɔ ne ɔmanyɔnii ɔsom ghanaman sɛ ɔmansuafoɔ a ɔhwɛ dwadie ne nnwuma so firi afe mpem mmienu ne nkron de kɔ sii afe mpem mmienu ne du mmiɛnsa na ɔka amansuafoɔ mpaninfoɔ a ghana manpanyin apaa wɔn sɛ kabinet saa mmrɛ no mu ɔsan dii dwuma sɛ ɔmansuafoɔ a ɔhwɛ amanɔne nsɛm so firi afe mpem mmienu ne du mmiɛnsa kɔsii afe mpem mmienu ne du nson na ɔsan yɛ mmrahyɛbadwamnii ma awutu senya atɔeɛ mpɛsuaso ɔwoo hannah tetteh wɔ kuro a wɔfrɛ no szeged wɔ ɔman hungary mu n agya yɛ ghananii na ne nna nso firi ɔman hungary mu ɔnyaa ne ntoasoɔ sukuu nteteɛ wɔ wesley girls high school wɔ oguaa cape coast a ɛwɔ mfinfini mantɛm ghanaman mu ɛfiri afe apem aha nkron aduoson nnwɔtwe de kɔsi afe apem aha nkron aduowɔtwe num ɛwɔ afe apem aha nkron aduowɔtwe nsia ne afe apem aha nkron aduowɔtwe nkron ntɛm no ɔkɔ suaa mmara wɔ ghana suopɔn mu university of ghana maa no nyaa abɔdin krataa wɔ mmara mu bachelor of law ll b afei nso ɔsan kɔɔ ghana sukuu a ɔma mmara nteteɛ ghana school of law ɛna ɔbɛyɛɛ mmaranimnii wɔ afe apem aha nkron aduokron mmienu felicity ama agyeman wɔwoo no ɔsanaa bosome a ɛt so du num apem baako aha nkron aduason nson a dodow naa nim no sɛ nana ama mcbrown yɛ ghana sine twafo nwom kyerefo ne kasafoni dwumayɛni ɔsore dakoro bi bɛyɛ nipa titiriw a ɛyɛ ne dibea a odi no sine a wɔfrɛ no tentacles so akyeri no na ɔkwadere ne dibea no nu yiye na odii akyeri wɔ abibifo yɛn kasa sine a wɔfrɛ no asoreba wɔwoo nana ama wɔ kumasi asante man mu ghana ɛyɛ ɔsanaa bosome a ɛtɔso du num apem baako aha nkron aduason nson ne maame cecilia agyenim boateng ne ne papa kwabena nkrumah gyae awareɛ abere a na nana ama yɛ abofra ne papa ka nkyene gue na nniɛma mu yɛ den maa ne maame a na ontumi mmoa ɔno ne ne nua nsia n a aka no ɔbarima bi a wɔfr no kofi mcbrown ne ne sewaa madam betty obiri yeboah bɛfaa no ne ne nuanom nsia no kɔ tenaa nenkyɛn ɛnam saa no nti nana ama se sɛ ne mmofra bere mu yɛɛ den maa no nana ama ne ne nuanom nsia no nyinin wɔ kwadaso asanteman mu kumasi wɔn ne wɔn sewaa ne wɔn papa a ɔfa wɔn tenaa ne nkyen no de bɛsi nnɛ ɔfrɛ ne sewaa no sɛ ne maame ankasa na w aka ne nnaase akyerɛ ne sewaa no sɛ w ama wɔn baabi pa atena anaasɛ asetena pa sukuu a nana ama kɔe yɛ st peter s international residential school na ɔkɔɔsoa kɔɔ minnesota international ne central international ɔtoaso kɔɔ kwadaso l a j s s ɛno mu na wantumi atoaso ankyerew basic education certificate exams no bi mcbrown de ne ho kɔ bɔɔ sine twa ho odi dwumapa bi wɔ kasafidie so bere a miracle film ɛfrɛ so ma wɔde no bɛbataa wɔn sɛ ɔno na ɔbɛsiesie wɔn a wɔrekɔtwa sine no hoansa mmom wɔ sine twa mu no ɔbɔɔ ne ho mmɔden maa ne panyin samuel nyamekye hu sɛ ɔyɛ adeɛ ne dibea mu afe mpem mienu ne baako mu no ne sine a edi kan no yɛ that day ɛno na ɛmaa n anisoadehunu pue n akansie wɔ that day no mu bue apono ahorow ne dibea pii maa ede no kɔsi sine tentacles so wɔ afe mpem mienu ne nson mu no ɛyɛ sine asoreba a agya koo ne mercy aseidu wo mu no dane edin nana ama bɛyɛ edin obiara nim efiri hɔ no ne mmɔdenbɔ ne ntɔkɔsoɔ no ama dodow naa agye ne sine ato mu wɔ kaa nana ama ne omar sheriff captain abrantie a ɔne no atwa sine dodow naa mmom no na dodow naa keka sɛ ɔne ne hyehyɛ hɔ nso nana ama se ɛni mu sa nana ama mcbrown ne ghana nwom to ni okyeame kwame pue ɛyɛ afe mpem mienu ne nan mu ɛyɛ saa afe no mu nnipa dodow naa hunu wɔn mienu sɛ wotutu akwan pii wɔ ghana wiase afanaa mu nyinaa enam okyeame kwame nwom a na ɔda n adi akyerew nti da a ɛtɔ so du num kitawonsa bosome mu ne afe mpem mienu ne nson wɔsii nana ama hemaa wɔ assin basiako a ɛbɛn assin fosu a ɛwɔ assin apue man so a ewɔ mfinimfini mantɛm ghana susanna al hassan anaasɛ susan alhassan ayɛwohomumo da a ɛtɔso aduonu nson mfie apem ɔha aduonu nson mu ɔpɛpɔn da a ɛtɔso du nson mfie apem ɔha aduokron nson mu na ɔyɛ ghana nii ne amanyɔni a mfie apem ɔha aduosia baako no mu no ɔbɛyɛɛ ghana nii baa odikan a wɔpaw no sɛ ɔsuafoɔ ono ne obaa a odikan a okuraa mu dibere na ɔsanso bɛyɛɛ mmerahyɛ badwani ma atifi mantem abato mpesua so wɔ mfie apem ɔha aduosia mu ne mfie apem ɔha aduosia nsia ntɛm no mu ɔsanso twerɛ nkwadaa nnwoma pii al hassan wɔwoo no wɔ tamale na ɔkɔɔ sukuu wɔ sukuu a woato ne din sɛ aɔhimota sɔhool firi mfie apem ɔha aduonum num kosi mfie apem ɔha aduosia no mu no n ɔyɛ okyerɛkyerɛfo panyin wɔ bolgatanga mmaayewa ntoasoɔ sukuu no na ɔyɛ obia na onya mfaso wɔ anamsifoɔ kuo ma nnipadɔm titiriw mmaa mmra a wohyɛɛ no mfie apem ɔha aduosia mu no al hassan wɔ mfie apem ɔha aduosia mu no wosan de no sii sɛ mmerahyɛ badwani aa obia ne no mpreho ɛmaa atifi mantem ofaa osuani dibere beberee na binom yɛ bere tiawa berɛ a na binom nso wɔn de bɔɔ mu anaasɛ wɔterɛ mu efiri mfie apem ɔha aduosia baako kosi mfie apem ɔha aduosia miensa no na ɔyɛ osuafoɔ a ɔhwɛ adesua nsem so boafoɔ wɔ nkrumah amamuo mu efiri mfie apem ɔha aduosia miensa kosi mfie apem ɔha aduosia nsia ne biom mfie apem ɔha aduosia nson a ɔyɛ osuafoɔ ma social affairs  wɔ mfie apem aduosia num ntem mu no nkrumah yii no sɛ ɔmmra mmɛhwɛ asetenam yiyedie ne mpɔtam mpɔtam mpuntuo  wɔ ɔko a etia tuutuu bɔ no wɔ atifi mantem mu mfie apem ɔha aduosia mu no cpp amanyɔkuo no de wɔnho gyee dodow nkyerɛkyerɛ mass dawuro a na esi ayonkofa ɛda tuutuu bɔ ne asetena bɔne  ɔtanfo ne akodi wɔ mpanyinfoɔ ne wɔn a wɔnnim nwoma nnipa dodow no mu sofaya boafo abena akuffo a yɛ wo no ɔpɛnima da a ɛtɔ so aduonu afe yɛ ghana ɔtemmufo panin a woayɛ ɔtemmufoɔ wɔ ghana atemmubea kunini ɛfiri afe akuffo ɛsua ɔmmranimfo adwuma wɔ nana akufo addo ase ɔwɔ harvard sukuupɔn suapɔn mu abodin krataa ɛwɔ ɛmmra mu akuffo ɛka ekuo a wɔfrɛ wɔn governing committee of the commonwealth judicial education insttute ɛna ɔsan ɛyɛ oguatenani ɛma alternative dispute resolution task force ɛwɔ afe bosome ɔpɛpɔn no mu abatoɔ bi ɔyi no sɛ ɔnyɛ ɔtemmuafoɔ ɛwɔ african court on human and peoples rights na ɔyɛ ɔtemmufo baako a ɛdikan abatoɔ no ɛma no ɛho kwan sɛ ɔnyɛ adwuma no afe mmienu na nso wɔsan ɛto aba ma no sɛ ɔnyɛ ɔtemmuafo ɛnkɔ pem afe sa ɛbrɛ yi na ɔyɛ atemmubea no panin abɛdiakyire ɛsan bɛ yɛ wɔn panin akuffo atwerɛ nwoma a wɔfrɛ no the application of information communication technology in the judicial process the ghanaian experience a presentation to the african judicial network ghana ɔmanpanin nana akufo addo ɛtu akuffo sɛ ɔnyɛ ɔman no ɔtemmufoɔ panin bosome kotonima ɛda a ɛtɔ so dubaako afe nso na ɛwɔ sɛ mmarahyɛbadwa fie ɛfoa so pene so akuffo ɛka ntam sɛ ɔbɛyɛ ghana ɔtemmufoɔ panin ɛwɔ bosome ayɛwohumomɔ da a ɛtɔ so dunkron afe akuffo yɛ ghana ɔtemmufoɔ panin a ɔtɔ so dummieɛnsa comfort doyoe cudjoe ghansah ɔwoo no obubuo yɛ ghana amanyɔni ne mmarahyɛ badwani ma ada mansini mu ɔsan nso yɛ ɔman soafoɔ a ɔda social and allied institutions ano wɔwoo comfort doyoe cudjoe ghansah wɔ ada kɛseɛ wɔ nkran mantam wɔ obubuo comfort nyaa adansidi krataa firi akyerɛwfoɔ mu wɔ royal academy of accounting nkran ɛwɔ wagye abodin krataa wɔ kasafidie ne tv ɔyɛkyerɛ so afiri ghana institute of journalism wɔ cudjoe ghansah yɛ mmarahyɛ badwani ma ada mansion na ɔtena boayikuo ma bɔbeasu ne mmɔfra ne amanaman nkitahodie ɔno na ɔyɛ ɔsoafoɔ payin ma  ghana abaatan wɔ social and allied institutions ɔgye saa asodie yi wɔ ɔpɛpɔn ghana man payin john dramani mahama ɔdii nkyim wɔ so boɔ a wɔde bɔɔ no wɔ sɛ watua adanmude ama assembly memberfoɔ sɛ wɔn mpou district chief executive a ɔman payin yii no ɔtumi san ne ti wɔ nhyiamu a ɛho hia para wɔ mantam no mu ɔhyiaa china ananmusinii wɔ ghana saa afe naa mu  dii nkɔmɔ faa nkabom adwumayɛ a ɛfa mmɔfra apɔmuden ne ahofama ho wɔ ɔde computers a ɛfiri aban mu maa payin a ɔda ghana civil service ne nkonya a ɛboro maa sukuu a ɛwɔ ne mpasua so wɔ kaa sɛ adesua ho hia pa ara ma ghana adehyeɛ wɔ nhyiamu ketewa bi ase cudjoe ghansah gyinaeɛ  na wɔdii nkunim maa national democratic congress mmarahyɛ badwa akonya wɔ ada mmansini mu wɔ nkran mantam ɔnyaa saa akonya yi berɛ a ɔreto abatoɔ keseɛ no akansifoɔ mmiɛnsa a wɔde kanor saakey wɔ new patriotic party asupah manasseh wɔ national democratic congress ɛna daniel katey ossah wɔ conventions people s party nso gyinae wɔ amansini abatoɔ wɔ ada mansini mu wɔ cudjoe ghansah dii nkonim wɔ abatoɔ ni mu berɛ a ɔnyaa abatoɔ firi aa wɔtoo yɛ gyina hɔ ma nkyekyɛmu wɔ abatoɔ pa no nyinaa mu ɔyɛ okristoni a w aware awo mmɔfra nsia w akasa wɔ ndwumadie ase a ɛde ɛsom nkabom aba saa baeɛ kanfo asomdwoeɛ a ɛwɔ ghana mu ɔyɛ ɔkristoni na aware wɔ mmɔfra mmiɛnsa grace afua bediako yɛ ghanani a wabene wɔ nkontabuo mu yie mmerɛ bi a atwa mu no ɔbaa yi dii dwuma sono sɛ ɔpanin kɛseɛ a ɔda ɔman yi atenaeɛ a ɛhwɛ akontabuo nsɛm so ghana statistical service ano mprenpren yi ɔbaapanin yi ka abadwakuo a wɔapa wɔn sɛ wɔnwenenwene ɔman yi mpuntuo ho no ho national development planning commission ɔsane nso ka apamfo a wɔda sada anoɔ no ho wɔ amansan mu nso no ɔbaapanin yi ka abadwafoɔ a wɔato aba ayi wɔn sɛ wɔnna amansan atenaeɛ a ɛhwɛ nkontabuo ho nsɛm no ho international statistical institute deɛ ɛdi kan no bediako twerɛɛ afe ano afe ano anodisɛm ahoroɔ bebree wɔ mmerɛ a na ɔredi dwuma sɛ ɔpanin a ɔda ɔman yi akontabuo nsɛm ano no saa anodisɛm yi bi ne nea na ɛfa mmaa ne mmarima akontabuo nsɛm ho ɔkwan a wɔbɛfa so akenkan adan ne nnipa ne titire sɛnea wɔbɛhu wɔn sikasɛm ne asetenam gyinaberɛ ne nea ɛkeka ho as a government statistician she led numerous surveys including the ghana living standards survey crime victimization survey and national population and housing census she also formulated the five year ghana statistics development plan which sought to strengthen the institutional and human resource capacity of the different ministries departments and agencies with linkages as well as sources of data for the compilation of national statistics yɛwoo gifty afe yi dadzie wɔ june da a etɔ so afe june n ɔyɛ nsɛmkyerɛwni ne oguadinni ɔbɛyɛɛ ghana nsɛnkyerɛwfo nkabom kuw ghana institute of journalism gja no titrani ɔne titrani a ɔtenaa so kyɛɛ paa yɛwoo afe yi dadzie wɔ afe wɔ nkran ghana afenyi dadzie nyaa ne mfiase nhomasua wɔ winneba afi afe kosi wɔ mfinfini mantɔw mu wɔ ghana ɔkura n abodin wɔ amamuo ne akandi mu masters degree in governance and leadership wɔ ghana institute of professional studies gifty afenyi dadzie yɛ nsɛnkyerɛwni n gifty yɛ opayin wɔ st african group a ɛyɛ aguadi adwumayɛkuo baatan a ɛwɔ ndwuma ahorow mmiensa wɔ ghana club mu afenyi dadzie nyaa dibea titiriw ahorow wɔ ghana ne ndwuma ahorow a ebi ne tender board asoɔyɛ a ɛhwɛ amanɔne nsɛm so fotufuo kuw ministry of foreign affairs advisory committee ghana nsɛnkyerɛwkuw baatan ghana institute of journalism akuw a ɛhwɛ nsɛnkyerɛwkuw adwuma so national media commission ekumfiman sikakorabea ne cdh nsakyibea cdh insurance ɔyɛ adwuma nso wɔ mmrahyɛ kuw adwuma kulendi wɔ accra ghana wɔ afe mu no ɔbɛyɛɛ adwuma wɔ akuw bi a ɔmo hwɛ mmea ahofadi wɔ nsɛmkyerɛw adwuma mu women s institute for freedom of the press saa kuw yi yɛ america adwumakuw a ɔmo mmpɛ mfasoɔ na ɔmo botae ne sɛ ɔmo beboa na mmea nsɛnkyerɛw adwuma adu bagua mu ɔne ɔbea a odi kan bɛyɛɛ titrani abedi akyirie na ɔsan bɛyɛɛ titrani ma ghana nsɛnkyerɛw baatan ɔno nso na ɔtraa so kyerɛ na ɔde mfe nson na ɛyɛɛ saa efi afe yepaw no sɛ ɔmmra ɔmbɛyɛ kuw mu no mma ɔmanpanin afutuofo kuw council of state na ɔne kuw muni a na ne mfe sua koraa ɔyɛ titrani ma mmea som fekuw women s aglow ministry akua donkor yɛ ghanani ɔmanyɛni a ɔno ne kɔfabaeɛ ma amanyɛkuo a wɔfrɛ no ghana faahodie kuo ghana freedom party gfp wɔwoo akua donkor wɔ afe apem ahankron aduonum mmienu mu wɔwoo akua donkor wɔ ɔgyefoɔ bosome no ne da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe apem ahankron aduonum mmienu mu wɔ afigya kwabere mansini a was asante mantam mu akua donkor yɛ okuani a kokoo ho dwuma na ɔdi no titire ɔnyɛ obi a wahyɛda anya sukuu mu adesua anaa nteteɛ biara akua donkor daeɛso kɛseɛ ne sɛ daakye bi no ɔbɛba ɛbɛyɛ ghana omanpanin ne saa nti no ɔgyinaaeɛ maa wɔtoo ne so aba sɛ ananmusini  ma amanfoɔ a wɔwɔ heman abatoɔ bea wɔ afigya kwabere mansini badwa no mu ɔdaa n anisoadehunu sɛ ɔbɛyɛ ɔmanpanin yi adi wɔ mfie mpem mmienu ne dummienu no mu wɔ mmerɛ a ɔde ne nkrataa kɔeɛ sɛ ɔpɛsɛ ɔpere ɔmanpanin adwa no sɛ ɔkɔntenkorɔ nanso fofie anto atta na wadue abam maa abatoɔ kɔmmisa no yii no sii nkyɛn a wantumi ampere aba no bi saa gyinaeɛ yi yɛ adeɛ akua donkor bo anwo so koraa akua kyerɛ mu a na ɔsɛ fata sɛ wɔma no abɔdin her excellency a ɛkyerɛ ɔbaa nimuonyamfoɔ ɛmfa ho sɛ wantumi annyina no akua donkor amanyɛkuo a ɛde ghana faahofie kuo yi n atenaeɛ kɛseɛ paa no wɔ beaɛ a ɛde kabu wɔ apueɛ mantam no mu awerɛhosɛm ne sɛ wɔ ɔbɛpɔn da a ɛtɔ so aduonu mmienu wɔ mfie mpem mmienu ne dunsia mu no ogya branee bi kɔtɔɔ atenaeɛ kɛseɛ yi mu a ɛhyee no dwerebee atoyerɛnkyem yi antumi ansi n anisoadehunu sɛ ɔbɔyɛ ghana ɔmanpanin no kwan ɔdwenee ho hunuu sɛ sɛ  obi bɛtumi abɛyɛ ɔmanpanin a na ɛho bɛhia kɛseɛ sɛ onie no bɛte amanyɛkuo ɛnam wei so nti na ɛmaa ɔtee amanyɛkuo a wɔfrɛ no gfp no mprenpren yi no maame akua donkor gu ahoboa so a ɔpɛsɛ ɔbueɛ ne nkorabata wɔ ghana amantam du nsia no nyinaa mu wɔ mmerɛ a akua donkor rebɔ ntoa no asɛm baako a na ɛda n ano paa ne sɛ sɛ ɔbɛyɛ ghana ɔmanpanin a ɔbɛma sukuu korɔ ayɛ famekwa firi n ahyeaseɛ de kɔ si ne ntoasoɔ ɛno akyire no ɔhyɛɛ bɔ sɛ ɔbɛtete toɔ a ɛda nneɛma a wɔkra ba ɔman yi mu sɛnea ɛbɛboa ama amanfoɔ a wɔkra nneɛma ba ɔman yi mu no komm bɛhenhan wɔn ɛfa toɔ ho nsɛmsɛm yi ho no akua donkor san hyɛɛ bɔ sɛ ɔbɛte beaɛ bi wɔ tɛma suhyɛn gyinabea hɔ a ɛbɛma adwadifoɔ bi nom a wɔfiri amanɔne de nneɛma ba ɔman yi mu no abɛtɔn a wɔntua sempoa anaa kaprɛ ne saa nti ne sɛ wei bɛboa ama ghana ayɛ akɔnnɔ ama wɔn a wɔrepɛ baabi aguero nnwuma wɔ abibirem ha akua donkor toaa so kyerɛɛ mu sɛ sɛ wei nyinaa bɛtumi aba mu a na ɛgyina ɔkwan pa a yɛde yɛn ɔbɔadeɛ akyɛdeɛ ne fam agudeɛ bi te sɛ kokoo sika kɔkɔɔ nkuto ne nkyene ne nea aka no bɛfa so akua donkor kyerɛ mu a ɔnte aseɛ wɔ nea nti a ɛsɛ sɛ ghanafoɔ tɔ fangoo aboɔden wɔ mmerɛ ko a wɔtu fangoo wɔ ɔman yi mu wɔ n amanyɔsɛm mu no onipa a akua donkor hwɛ no sua noɔ ne libya manpanin dada a wanya ne baabi korɔ col muammar al ghaddafi ɔsusu sɛ ɛsɛ sɛ ghana tumi sua libya wɔ kwan a ɔtu fango ne sɛnea wɔtɔn no wɔ ne ntoabɔ mu no akua donkor srɛɛ ghanafoɔ sɛ mmerɛ aso sɛ ghanafoɔ to aba ma ɔbaa ma ɔbɛyɛ ɔmanpanin ɔkyerɛ mu a mmaa nkutoo na wɔbɛtumi de ghana akɔduru bɔhyɛ asaase no so wɔ ahinime da a ɛtɔ so du wɔ mfie mpem mmienu ne dunsia mu no ghana abatoɔ kɔmmisa no de bɛtoo dwa sɛ wɔayi maame akua donkor ne afoforɔ bi a wɔn dodoɔ yɛ dummienu asi nkyɛn a wɔntumi nnyina mpere ɔmanpanin adwa no bi wɔ abatoɔ a na ɛbɛba so wɔ ɔpɛnimaa bosome no ne da a ɛtɔ so nson wɔ mfie mpem mmienu ne dunsia no mu wei akyire no akua donkor bɛgye too mu sɛ na mfomsoɔ bebree wɔ krataa a ɔde kɔmaa abatoɔ kɔmmisa no sɛ wɔnhwɛ so ma ɔnnyina no wɔ woo hanna louisa bisiw kitawonsa bosome no da tɔso afe mu hanna yɛ ɛnkane ɔmansoafoɔ abɛdiakyire ma soayɛ a ɔhwɛ nduane ne kuayɔ dwuma so ɔsan yɛ ɛnkane mmrahyeɛ bɛdwani ma tano south brong ahafo region ghana wa ka sɛ seɛ ne preman bra a hyeɛ hanna ma wɔ woo hanna bissiw wɔ techimantia wɔ brong ahafo region ghana hanna kɔɔ sukuu wɔ kumasi girls secondary school na ɔnyaa scholarship kɔ toa n adesua so wɔ cuba na owie sukuu bɛ yɛɛ veterinary doctor hanna wie n adesua wɔ cuba no ɔyɛɛ adwuma wɔ veterinary ayaresabea ɔhwɛ mmoa na ɔsanso hwɛ dwumadie a ɛda ghana ne cuba ntem afe mu no na hanna hyeɛ politics ase na hanna ka ndc manifesto committee fuor no ho na ɔyii no sɛ ɔbɛyɛ ɔmansoafoa bɛdiakyire a ɔhwɛ nsuo ndwuma ne adansie afe ɔmansoafoa abɛdiakyire ma soayɛ a ɔhwɛ nduane ne kuayɔ ndwuma so ne mmrahyeɛ bɛdwani ma tano south hanna aware owura francis kpormega a ɔyɛ dokitani wɔ kura mmofra mienu vladimir gelfand yɛwoo vladimir gelfand wɔ ukraine akura bi a wɔfrɛ no novoarkhangelsk kirovohradskyi raion wɔ march afe gelfand wui november da ɛtɔ so afe wɔ ukraine kuro dnipropetrovsk n ɔyɛ ɔkyerɛwfoɔ ne soviet ɔsraani mu biako wɔ wiase yi nyinaa k a ɛtɔ so mmienu gelfand gyee din paa ara esiane ne ho nsɛm ne nneɛma a esisiɛ wɔ wiase yi nyinaa k a ɛtɔ so mmienu ne mu a ɔkyerɛwee wɔ kosi bere a n ɔk soviet asafodɔm kɔkɔɔ ne ho wotintim ne nnwoma no bebree wɔ russiafoɔ kasa mu afei wɔkyerɛɛ ne nnwoma no mu kɔɔ germanfoɔ ne swedenfoɔ akasa mu yei ne nnwoma a edi kan ne nnwoma biako pɛ a soviet asafodɔm kɔkɔɔ muni akyerɛw afa ne ho ne wiase yi nyinaa k a ɛtɔ so mmienu a w atintim wɔ germanfoɔ kasa mu kwasi poku addae yɛ ghana nnwontofo a wonim no wɔ nnwomto mu sɛ kwaisey pee wonim no sɛ obi a ɔbɔ highlife nnwom a ne nne nso yɛ dɛ afei nso ɔwɔ apaawa bɛyɛ anum wɔ afe mu no ghana music awards bɔɔ n abaso sɛ nnwomtofo a ne nne ne ne dɛ paa na kwan a ɔfa so to nnwom kanyan anigye wɔwoo kwaisey pee too abusua a wɔto nnwom mu ne papa ne agyaaku a ɔka yamoah ne sunsum nnwomtofoɔ kuo ho ne papa nua ba ne na ne nua ankasa nso ne ɔkɔɔ sukuu wɔ datus school complex wɔ tema ankyɛ na ogyae kɔfaa nnwomtoɔ too ne ho so ofii ne nnwomto ase bere a ɔkɔkaa ne papa nnwomtofoɔ kuo ho na afei ogyae kɔkaa nana tuffour nnwomtofoɔ kuo a wɔfrɛ wɔn sɛ sikadwa no ho wɔ mu akyiri yi ɔkɔkaa nnwomtofoɔ kuo foforo bi ho a wɔfrɛ wɔn sɛ jewel ackah and the beautiful six ho awiei koraa no ɔne ne papa kɔɔ london kɔdaa apaawa foforo a wɔato no din sɛ nyame yɛ ɔdɔ adi wɔ mu ɔwɔ apaawa anum a wɔato din sɛ krokro me akono yaa and nyane me apaawa a nnwom wom a nnwomtofoɔ te sɛ tic tac kontihene k k fosu ofori amponsah ne ne papa agyeiku nso ka ho ogyae nnwomtoɔ kakraa na akyiri yi ɔsan bae bɛdaa nnwom fofora a ɔne yaa yaa yɛe mabre adi wɔ ɔpɛnimma mu jjuliana dogbadzi yɛ  ghana nii ba a ɔyɛ nnipa ahobanbɔ adwuma afei nso w asom wɔ abosomfie pɛn ɛnam abusuanii bi bɔnee a w ayɛ nti wɔ brɔfo kasa mu no yɛferɛ no trokosi ɛnɛei ɔbɔ dawuro tia saa ayakayakade wei a yɛ hyɛ mmaayewa nketewa a wɔn yɛ mmaabunu ketee sɛ  wɔn nkɔ yɛ adwuma dene ntua abusuanii bɔne ka w ate ankorankorɛ adwumakuo ne international needs ghana a ɔmo yɛ adwuma dene sɛ ɔbɛyi mmaayewa yi afiri saa ɔsom yi mu wɔ afe apem aha nkron aduokron nkrom mu no ɔgyee abasobɔdeɛ a yɛferɛ no reebok human rights awards ɔnyaa mfeɛ nson no n awofoɔ de no kɔɔ abosomfie sɛ ɔnkɔ som ntua ne nana bɛrema bone a w ayɛ no ka ɛwɔ trojan amamerɛ mu wɔn maa no gyidii sɛɛ sɛ ɔkɔsom wɔ abosomfie hɔ a ɛbɛboa ama ayi  ɔhaw ne amaneɛ biaa afiri n abusuafoɔ so ɔsom se abaawa mfie du nson wɔ abosomfie hɔ wɔ ɛkɔm mu adwuma dene mu ɛborɔ mu na afei nso wɔn aamma no ankɔ sukuu ɔdii mfie du mmienu no ɔkɔmfo panin a w adi mfie aduokron too no mɔnaa maa ɔnyinsɛn ne ba a ɛdi kan ɔdii mfie aduonu num no ɔdwane kɔ hyɛɛ dawubɔ a ɛko tia saa ayakayakadeɛ amamerɛ wei a afei abɛyɛ asɛm a ɛda ɛpono so a yɛɛpɛnsɛnpɛnsɛn mu wɔ ghana man mu ellen boakye yɛ ghana nii dɔkota panin a ɔyɛ nkɔdaa akoma ho adwuma yɛ nim no sɛ w agye  abasobɔdeɛ dunnwɔtwe ɛnam sɛ w ate ne ho sɛ ɔbɛyɛ  saa adwuma wei nti kokofu a ɛwɔ asanteman mu na yɛ woo boakye ɔkɔɔ ne nkɔdaa primary ne ne mpanin secondary sukuu wɔ petra international wɔ breman road ɛna ɔtoaa so wɔ yaa asantewaa secondary sukuu wɔ  kumasi afei ɔkɔ toaa so wɔ university of ghana medical sukuu suapɔn mu ɔwiee ne    bachelor of science degree graduation no abasobɔdeɛ nkron a yɛde maa wɔn no ɔnyaa ɛmu nnwɔtwe wɔ mfie mpem mmienu ne du nson mu no ɔgyee abasobɔdeɛ du wɔ vice chancellors academic award ceremony a ɔyɛɛ no wɔ university of ghana dan kɛseɛ no  mu yɛ nim no sɛ ɔno na ɔgyee abasobɔdeɛ dodo paa wɔ saa afe no mu ɛnam sɛ ɔgyee abasobɔde du ɛfirii ɔha ne aduonum nsia mu mprenpren yi ɔyɛ dɔkota a ɔyɛ nkɔdaa akoma ho adwuma wɔ ghana w agye abasob de bebree a bi ne germany ammamuo mmra mu no ɔtutenani a ɔwɔ ɔman no mu wɔ ho kwan sɛ germany ɔman no ma no tumi a ɛbɛma no atena ɔman no mu sɛ tukɔtenani sɛ ɔman a ɔfiri mu no basabasayɛ ɛwɔ mu a tukɔtena tumi kyerɛkyerɛ ma yɛte aseɛ sɛ otutenani atutenafo agyinatu kuw a ɛwɔ afe apem ahankron adunun baako bɔ saa foɔ yi ho ban wɔ mmra mu afei nso ɛbɔ wɔn ho ban sɛnea ɛbɛyɛ a aban no mmɔ wɔn nkɔ wɔn mman mu mpɛn pii no saa ahobanbɔ yi nyinaa ka atutena anamɔn a adwumakuw a yɛfrɛ wɔn federal office for migration and refugees bundesamt fr migration and fluchtlinge bamf hwehwemu hunu mu nokorɛ abrɛ a krataa twerɛ sɛm biara mma mu ɛwɔ afe apem ahankron ne aduokron abiesa ne afe mpem aduonu ne dunum mu no yɛ sesaa nhyehyeeɛ a na ɛda hɔ ma otutenani faahodi pii wo kwan so a ema no baa fom bio ɛnsan atutena ho nsɛm a esiiɛ ekɔ afe mpem aduonu ne dunum nkyɛmu mmienu no mpanyimfo de nhyehyeeɛ foforɔ bi baa sɛ anka yɛnfa nsesaaɛ mbra krata a na ɛkyerɛkyerɛ ne nkyekyɛmu section a gg otutenani faahodie soɔ seneɛ ɛbɛyɛ a ɔman biaa bɛtumi akyerɛ otutenafoɔ dodoɔ a ɔbɛtumi agye ahwɛ wɔn so wɔ kwan a ɛfata soɔ germany asetena ho mmara aufenthaltsgesetz etɔ sini wɔ senea ɛkyerɛ nipa titiriw a ɔye otutenafo wɔn asetena ho mmara ne wɔn mmara a ɛfa atutenafo asylgesetz ɛnhyɛda nkyerɛ atutena ase weyi yɛ nsonsansoɔ a ɛfiri federal constitutional court atɛmbuo ɛfa section a gg a ɛwɔ german basic law no muɔ ɛwɔ krataa no fa section a gg no mu no nipa a sɛbe yɛ atia ne faahodie so yɛ obi a ɔman bi anaa ɔdasanii bi anamɔntuo a ɔman bi taa akyire sɛ wɔde no ɛkɔ fiase ɛsan nipa krɔ nyamesom a wafa ne amanekuo a otae ɛkyire anaa ade foforɔ bi pɔtee bi a ɛma nipa krɔ da nso dwa mu yei sɛe ɔnua krɔ faahodie tew ne nipaban ne n anounyam so ma ɛyi no fi ɔman no ahobanbo ne asomdwoe mu ma ɛde ahoyeraw ne anibre ba apɛn pii no wɔn a amanyosɛm nti wɔn nnya asomdwei no refugee convention wɔ german aman mmra mu no ma wɔn ahoban bɔ refugee convetion no wɔ hɔ fi ɔpɛnimaa da a ɛtɔ so aduonu anan afe apem aha nkron ne aduonu abiesa th december na nso mmra hyɛdenhyɛ fo kuw no mma ho kwan sɛ wɔn nyina saa mmra no so nfa ngye wɔn ntum na mmon ɛma wɔn nyinaso sɛ wɔn nhwehwɛ wɔn nsɛm mu na w atumi agye wɔn atum sɛ atukɔtena fo kwan a wɔ nam so hwɛ sɛ obi fa ta sɛ wɔ ma no tukɔtena ho fahodi eu ne mmra a wɔ hwɛ kaa ho wɔ afe mpem aduonu ne ason ɔsanaa bosome mu nnɛ section ne asylum procedure act na ɛma ho kwan sɛ wɔn gye obi ntum sɛ tukɔtena ni nnɛ otukɔtenani a amanyɔsɛm mu nsɛm nti ɔpɛ guankɔbea no neɛmɛ bi hɔ kwan esan fahoodie a teman mu fo nya no bi ɛbio wɔn a wɔ pre guankɔbea no nnya amane sɛ wɔ de toto tukɔtenafo ho faahodie a ɛwɔ ho ma teman mu fo no ɛfɛ sɛ wɔ pɛ adwuma ne sɛ wɔn nya akwantu ho nnkrataa no sɛ wo pɛ nhumu pii a hwɛ german article yi flchtlingseigenschaft tukɔtena mmra no mw ho kwan sɛ obi biara ɔre pre sɔ mmra bɛma no ho kwan sɛ otukɔtena ni no nya fahodi sɛ obi a mmra ama ne kwan sɛ otutenani no saa bre no mmra ma ho kwan sɛ ɔntena ɔman no mu akwanmisa akwan sɛ obi bɛpɛ guankɔbea tukɔtena a ɛsɛ oniiko no ankasa kɔkyerew ne din wɔ gɛɛman beae a wogye ahɔho section asylvfg aha no wɔyɛ oniiko no ɔman a ɔfiri mu nnipa dodoɔ ne bɔbeasu ne n abusuabɔ kyerɛwtohɔ ɛdenam easy nhyehyɛe erstverteilung von asylbewerbern initial distribution of asylum seeker wei na ɛkyerɛ ahohɔ beae koro a wɔbɛhwɛ aguanfo no ɛsɛ sɛ aguanfo biara nya ahohɔ beae na sɛ wogye wɔn tom wie a wɔn ankasa san kɔpɛ guankɔbea tukɔtena akwanmisa wɔ nnwumakuw a wɔayɛ nkabom beae ntɛm ara nnwumakuo a wɔayɛ nkabom a wohwɛ akwantuo ne aguanfoɔ tukɔtena na wodi gɛɛman guankɔbea akwantuo akwanmisa ho dwuma asylvfg ɔfa kyerɛkyerɛ guankɔbea akwantuo akwanmisa mu sɛ ɔfa asylvfg kyerɛkyerɛ akwanmisa akwan mu akwanmisa akyi biara no guankɔbea akwantuo hwehwɛfo no nya berɛ tiaa mu tena hokwan wɔ akwanmisa berɛ no mu ɔfa asylvfg ka sɛ ɛsɛ sɛ wɔyɛ oniiko no ho biribiara kyerɛwtohɔ mmofra a wonnii mfeɛ na mmra yi nka wɔn wɔn a wokura bere tia mu tena tumi krataa no nni ho kwan sɛ wɔyɛ adwuma abosome mmiɛnsa a edi a kan fi berɛ a wonyaa hokwan no ɛfi saa mmere yi rekɔ no wɔwɔ hokwan sɛ wɔhwehwɛ adwuma tumi krataa a nnwumakuw a woayɛ nkabom no dema no ne nyinaa mu no berɛ tia mu tenafo no nsa ka kwan foforo so a wɔde kɔ adwa man so sɛnea ɛne ɔfa a asylvfg hyia no akwan no betumi ada nso sɛ ɛhyɛ nea wɔfrɛ no wiemhyɛn gyinabea kwan flughafenverfahren nsakraeɛ a wɔyɛɛ wɔ baabi a aguanfo no wiemhyɛn no nam rekɔ gɛɛman ne wɔrepɛ guankɔbea akwantuo tumi ansa na woakɔ gɛɛman hyeɛ mu ne tiawa mu no ebedi bɛyɛ nna mmiensa ntam na ama woatumi akɔ fie ntɛm sɔ apolisifoɔ no betumi akyerɛ sɛ aguanfo no hyɛɛ wɔn akwantuo no ase wɔ ɔman a gɛɛmani aban no gyentom sɛ beae ɛyɛ wɔde nhyehyɛe yi baa sɛnea ɛbɛyɛ a aguanfo no nka wiemhyɛnbea bere tenten a ebetumi de ɔhaw aba berɛ a aguanfoɔ no retwɛn sɛ wɔbɛyɛ wɔn nkrataasɛm awie guankɔbea akwantuo ho dwuma nnwumakuo a wɔayɛ nkabom a wohwɛ akwantuo ne aguanfoɔ federal office for migration and refugees wɔdi guankɔbea akwantuo akwanmisa ho dwuma sɛnea guankɔbea akwantuo hwehwɛ mmra ɔfa asyig anaa asylvfg guankɔbea akwantuo hwehwɛfo no wɔda nsakraeɛ biiara a woayɛ wɔ wɔn adrɛs a woadikan de ama akwantuo kuw bamf ntɛm ara saa berɛ no mu nyinaa wɔ gɛɛman saa ara nso no na nsakraeɛ biara a akwantuo kuo no ankasa ayɛ no ɔfa a ɛho hia ankasa no wɔ guankɔbea akwantuo nhyehyɛe a obi nsa betumi aka ne sɛ wɔde no bɛhyia wɔ akwantuo beae ofis wɔ afe ahohuo berɛ mu no na guankɔbea akwantuo hwehwɛ no di abosome sɛnea akwantuo beae ofis bamf ne nyinaa mu no animdefoɔ bɔ amaneɛ sɛ ɛho akontabuo no kɔ soro afe biara mu nsonsonoeɛ a ɛwɔ saa akontabuo no mu yɛ adeɛ a ɛba esiane sɛ bamf de mmerɛ dodow bi to berɛ a wɔbɛfi ase edi ho gyina fi berɛ a ɔde ne nkrataasɛm de kɔ maa akwantuo ofis wei betumi adi abosome bebree akyi wɔn a wɔhwɛ akwantuo no so di kan di wɔn a ɛbɛyɛ mmerew sɛ wɔbɛsi wɔnho gyinae ntɛm na wɔde wɔn di afoforo bɛyɛ anim akwanmisa a wonnye tom guankɔbea akwantuo mmra ɔfa kyerɛ sɛ ɛnsɛ sɛ wogye obi akwanmisa tom sɛ wobetumi de onipa no akɔ ɔman foforɔ a oniiko no nyinaa ɔtaa biara wɔ so akwanmisa a ɛda adi sɛ enni nyinasoɔ biara asylvfg ɔfa na ɛkyerɛ nea wode bɛyɛ guankɔbea akwantuo hwehwɛfo a ofi ɔman a asomdwoe wɔ mu wɔn nnye ne akwanmisa no ntom koraa esiane sɛ enni nyinasoɔ biara gye sɛ ɔde nyinasoɔ ne adanseɛ a ɛtɔ asom ma na wɔagye adi sɛ ɔrehyia amammui ɔtaa wɔ ɔman a ɔman a ofi mu ɛmfa ho sɛ tebea no nyinaa nte saa asylvfg ɔfa kyerɛ mu sɛ wɔnnye akwanmisa a ɛda adi sɛ enni nyinasoɔ biara na ɔfa kyerɛ ɔkwan a wɔdi nsɛm bi te sei ho dwuma akwanmisa a wɔnnye antom esiane sɛ enni nyinasoɔ biara no wɔ ɔsiakwan bi ɛde nam bere tenten a asylvfg ɔfa ne nea ɔfa tukɔtena mmra aufenthg ansa na wɔrefiri ɔman no asasesin wɔmma tukɔtena tumi krataa biara gye sɛ guankɔbea akwantuo hwehwɛfo a wonnye no antom na onya tukɔtena tumi krataa ɛho nhwɛsoɔ ne sɛ guankɔbea kwantuni kɔka gɛɛman abusuafoɔ bi mu ɔfa aufenthg gɛɛman mmra ho nimdefo kuw pɛ sɛ wɔyi ɔfa aufenthg fi hɔ esiane osiakwan a ɛwɔ ho a ɛsi aguanfoɔ no ho kwan sɛ wobenya hokwan atena afebɔɔ na ɛno na ama akwantuo ahwɛfoɔ no de berɛ tia tumi krataa ma mpɛn dodow pii ade foforɔ nso ne sɛ ɛne europa ne amanaman akwantuo mmra bɔ abira atosɛm anaa nsɛm a ɛnyɛ nokware atosɛm anaa nsɛm a ɛnyɛ nokware a guankɔbea akwantuo hwehwɛfo de bɛhyɛ ne akwanmisa nkraa ne atorɔ foforɔ biara betumi ɔhaw kɛseɛ aba onii no do sɛnea ɔfa asyig ne titiriw ne sɛ obi ne sɛ obi obi foforo ho nsɛm a ebetumi ama awareɛ abawoɔ anaa sɛ sɛ obi pɛ sɛ ɔyɛ ɔman foforɔ so ni no ho nhyehyɛe yɛ den anaa sɛ ɛnyɛ yiyɛ koraa gye sɛ woyɛ nsakraeɛ a ɛfata sɛ ɔhohoɔ no tumi de adanseɛ a ɛfata ba a federal office for migration and refugees no twa mmara a guankɔbea hwehwɛfo no annyina nsɛm a ɛnyɛ nokware na ɛkɔ pɛe no mu sɛ ɛho behia a mpaninfoɔ no tumi si gyinaeɛ sɛ ɛho behia a wɔtumi bu wɔn ani gu atorodi no so nanso nhwehwɛmu mu betumi ama wɔbɔ oniiko akɔ ɔman a ɔfiri mu no anaa wobetwa no asu wɔ gɛɛman nkurow ahodoɔ bi mu no atosɛm anaa nsɛm a ɛnyɛ nokware betumi ama hardship commission no nhu onii no mmɔbɔ sɛ anyɛ saa nso a atosɛm anaa nsɛm a ɛnyɛ nokware no betumi ama woatwa anaa womma onii no hokwan a ɔwɔ sɛ oguanfo mmaransɛm asotwe sɛ guankɔbea akwantuo hwehwɛfo wura ɔman bi a wonni nkrataa a ɛfata a worentumi mfa wɔn nyina mmara kwan so sɛnea mmara no ɔfa a ɛfa aguanfoɔ ho kyerɛ no sɛ wode wɔn ho kyerɛɛ atumfoɔ no ntɛm a na wɔde nkyerɛkyerɛmu a ɛtɔ asom ma wɔ deɛ enti a wɔnam kwan bɔne so wuraa ɔman no mu mmara kwan so adwene kyerɛ foforɔ nso ne sɛ wɔn a wɔtwaa atorɔ wɔ wɔn nsɛm mu no nkyerɛ sɛ kwan biara so no wɔbuu mmara so gye sɛ wonnya nnyinasoɔ a ɛfata atosɛm anaa nsɛm a ɛnyɛ nokware wɔ akwanmisa no ho dwumadie no nyɛ ne wogyina so bu atɛn nnianim ara nea ɛka ho no tukɔtena mmara nnyɛ adwuma no wɔ guankɔbea hwehwɛ akwanmisa no mmfitiaseɛ no ɛno nti asotwe a tukɔtena mmara ɔfa ne ɔfa no nnyɛ adwuma gɛɛman mmarahyɛbedwam no nso ahyɛ da na wɔnyɛɛ asotwe biara ho mma guankɔbea hwehwɛ mmara tebea ahodoɔ yi na obi betumi anya asotwe sɛ oniiko no de passporto a ɛnyɛ papa sɛnea ɔfa stgb ma kwan no a wɔtumi de no gyina mmara kwan so afei nso sɛ wɔdii atoro wɔ wɔn ankasa ho asɛm wɔ wɔdee guu nkrataa so no a ne nyinaa mu no guankɔbea hwehwɛ mmara no mma kwan ma wɔbu saa bɔne yi sɛ ɛyɛ nsɛmmɔnedi nsɛmmɔnedi bɔne ahodoɔ a ɛwɔ tukɔtena mmara no mu yɛ adwuma berɛ a wɔde atosɛm a oniiko no twae no aka nsɛm ne adanseɛ a wode kɔbɔ ɔhohoɔ no kwadu north rhine westphalia aban asoeɛ a ɛhwɛ ɔman no mu afisɛm ne atɛntenenee kyerɛ mu sɛ atosɛm anaa nsɛm a ɛnyɛ nokware a obi de gu ne akwanmisa nkrataa no ne ɔman no yiyedeɛ bɔ abira ɛfirisɛ sɛ ɛma ɔman no bɔ ka na ɛsan de ahɔhoɔ basabasayɛ ba ne nsɛmmɔnedi akuo ahodoɔ yei maa wɔtoo tukɔtena mmara no ɔfa no guu afei nso ɛfi obubuo da edi kan no ɔfa no bira sɛ obi bedi atoro wɔ ne nkrataasɛm mu na amma wɔsan de no ankɔ ne man mu kyerɛ sɛ oniiko no betumi ada afiase beyɛ afe baako ɔfa anaa mfeɛ mmiɛnsa ɔfa sɛnea ɛwɔ tukɔtena mmara no mu no ɔfa ne a nso ma ɛda adi sɛ obi reboa obi ama woatwa atoro wɔ ne akwanmisa no mu nso yɛ bɔne a ɛho asotwe wɔ hɔ mmara a wɔtwaa mu no ɛdi besi ɔsanaa federal office for migration and refugees na wɔhwɛ si gyinae sɛ ne krataa gu so yɛ papa bɛyɛ mfeɛ mmiɛnsa akyi a wɔde gyinasi no too gua nea ɛbɛma wɔsan ahwehwɛ obi nsɛm mu de no ato afiase mfeɛ mmiɛnsa ne sɛ wɔbehu sɛ ɔyɛ nsɛmmɔnedifo anaa woayɛ nea ɛnfata sɛ wɔhu sɛ biribi nkɔ yie a foreigner s registration office no hwehwɛ n kwanmisa no mu bio tebea bi ahodoɔ mu no wɔtwa n kwanmisa no mu berɛ a wohu sɛ woadi nsɛmmɔne bi no sɛ federal office for migration and refugees no antwa no n kwanmisa no mu a wɔpene oniiko m ɔtena ɔman no so afebɔɔ nnipa bɛyɛ na woanya saa hokwan no wɔsan yɛ guankɔbea hwehwɛ mmara mu nsakraeɛ gesetz sur neubestimmung des bleiberechts und der aufenthaltsbestimmung a efi ase yɛɛ adwuma no ɔsanaa na ɛboa federal office of migration and refugees na wɔhwehwɛ akwanmisa nkrataa no mu foreigner s registration office no wɔ hokwan sɛ ɔma obi tena ɔman no mu mfe mmiɛnsa gye sɛ nsɛm tebea foforɔ bi ankorankorɛ guankɔbea akwantuo hwehwɛ akwanmisa nkrataa nhwehwɛmu a wɔyɛ kɔ akyiri yɛ nea conference of ministers of the interior in koblenz gye toom wɔ ɔpenimaa sɛ ɛka nhyehyɛe no ho fi ɔpɛpɔn akwanmisa nkrataa a ɛfi asyria ira afghanistan ne eritrea nyinaa fa kwan yi so esiane ahobammɔ nti nnaadaasɛm a etu abasa wɔbɔɔ gɛɛman mpaninfoɔ no ne titiriw bamf atenaeɛ a ɛwɔ bremen no soboɔ sɛ wɔgye adamudeɛ anaa sɛ wɔnni tukɔtena mmara kwan no so yiye mfa ma ɛno enti afe ne ntam nhwehwɛmu daa no adi sɛ nnipa dodoɔ bɛyɛ a wogyee wɔn toom no nkrataasɛm nyɛ deɛ ɛyɛ papa na nso deɛ no mpaninfoɔ san hwehwɛ mu bio wɔgyee bremen asoeɛ atenaeɛ no tumi a wɔde di akwanmisa nkrataa ho dwuma no fii wɔn nsa na adwumayɛfoɔ mpaninfoɔ no nso na wɔreyɛ wɔn mu nhwehwɛmu esiane katasohyɛ nti guankɔbea hwehwɛ akwantuo akwanmisa nkoanim ne ne dodow a ɛtumi yɛ yiye guankɔbea hwehwɛ akwantuo akwanmisa ansa reba no na akwanmisa no dodow no nkoanim no sii wɔ afe mu berɛ a akwanmisa nkoaa na ɛkɔɔ gɛɛmani saa berɛ no na akwansrɛfo no fi tete kuro yugolasvia mu nanso efi akyi no gɛɛmani aslyum compromise asylkompromiss akwanmisa dodow no so ate kraa wɔ mu no akwanmisa dodow na wɔn nsa kaeɛ akwansrɛ no dodow kɔɔ so baa fam afe mu nyinaa na akwanmisa nkrataa na gɛɛman nsa kaeɛ berɛ a akwanmisa pɛ ɛkɔɔeɛ wei beyɛɛ nea asua koraa efi afe efi afe reba no akwanmisa no dodow no asan apagya kɔ soro wɔ afe mu akwanmisa dodow no kɔ soro sene biara fi te nea ɛka ho ama akontabuo no kɔ soro no ne serbia ne makedonia aguanfo a wɔnhia visa ho nhyehyɛe biara wɔde bɛkɔ gɛɛmani wɔ ɔpenimaa mu wɔ afe no nkyɛmu a edi kan no akontabuo no kɔɔ so bɛyɛ sɛ wode toto n afe a etwaam no ho na wɔn mu dodoɔ no ara fi russia na asyria ne afghanistan na ɛtoa so federal office of migration and refugees de wɔn ani buu sɛ bɛyɛ akwansrɛ na wɔrehwɛ anim wɔ sɛ wɔhwɛ dodow a wɔn nsa kaa wɔ no ɔfa a ɛdi kan akyiri yi wɔde akontabuo foforo sɛ na dodow no yɛ gɛɛman federal office for migration and refugees bamf de akontabuo wɔ ɔpɛpɔn mu sɛ gɛɛmani nsaa kaa akwanmisa dodow ma wɔn nsa kaeɛ wɔ dodow no yɛ asiriafoɔ albaniafoɔ kosovofoɔ irafoɔ serbiafoɔ makedoniafoɔ eritreafoɔ ne pakistanfoɔ akwanmisa a wɔgye tom wɔ afe mu no akwanmisa bisa dodow na gɛɛmani nsa kaeɛ na wɔsii gyinae wɔ ho na wɔmaa wɔn aguanfo tukɔtena tumi senea ɔfa a gg ka no were wɔbuu wɔn sɛ aguanfoɔ sɛnea ɔfa asyig ma hokwan no nso ma wɔnyaa ahobammɔ soronko nso ma wɔampene ama wɔanpam wɔn ankɔ wɔn nkyi na wɔgyee toom nso na wɔnnye antom sɛ wɔde akwanmisa a mmara penee so no ka ho a wɔgyee beboro akwanmisa dodow no nyinaa fa na ɛtoo mu wɔ mu no gɛɛmani yɛ nsakraeɛ wɔ guankɔbea hwehwɛ akwantuo mmara no mu na ebeduru na wɔgyee toom na wɔnyaa ahobammɔ ɔman a wɔn nkorufoɔ ti yɛ yiye paa ne asyria a ɛyɛ eritreafoɔ agyina ho ma ne irafoɔ a ɛyɛ nnipa dodoɔ a na ɛsɛ sɛ wɔfri ɔman no mu no esiane sɛ wɔannye wɔn akwanmisa no antom wɔn mu na wɔpamee wɔn esiane sɛ na wɔn man no ne gɛɛman no nkitahodie a ankɔ yiye nti na ɛmaa ɛba saa ogyefuo mu no gɛɛmani aban de wɔn abufusɛm maa aman a woantumi anni wɔn asɛyɛde so saa aman no ne india pakistan bangladesh ne lebanon wɔ asia afrika nso no algeria egypt morocco mali nigeria niger ethiopia tunesia ghana burkina faso benin ne guinea bissau nnipa titiriw bi a wɔn nsa bɛkaa aguanfo tukɔtena hokwan wɔ mayɛ mu no ray wong ne li tung sing amammui fam anoɔdenfo a ɔpri maa hong kong man no nyaa faahodie nyaa aguanfo tukɔtena hokwan berɛ a wɔantumi ansan akɔ ne man hong kong man no mu bio berɛ a na hong kong apolisifoɔ rehwehwɛ no no wɔ november mu germanfoɔ ammamerɛ ate atese wɔ mmeaɛ a wɔka german kasa wɔ wiase afaanan nyinaa efiri ahyeaseɛ no germanfoɔ nam kwan ahodoɔ ne nimdeɛ so na wɔn asiesie wɔn nnoɔma ingresi aburokyiman mu ɛfa honhom ne wiase nyinaa mu ɛfiri tete nyinaa no w aferɛ germany das land der dichter und denker ɔman a anwensɛm twerɛfoɔ ne badwenmma wɔ mu afoofida bebree na ɛwɔ german man no mu ɛkoro a ɔman no di mu akotene paa ɛwɔ mu ne deɛ wɔfrɛ no oktoberfest a wɔdi no wɔ munich ne wɔn buronya ammamerɛ a ɛyɛ weihnachten ahinime ayɛ germany man no da efiri a wɔn di no sɛ german nkabom da tag der deutschen einheit amansan kuo baatan unesco a twerɛ nnoɔma wɔ germany a ɔwɔ wiase agyapadeɛ nhyehyɛe so nanka gemany yɛ ɔman a ɛtɔ so mmienu wɔ aman aduonum a wɔde ebuo soronko ma no wɔ afe kasa a wɔde di dwuma wɔ german na wɔka no dodoɔ no de german ɛyɛ kasa baako a amansankubaatan european union agye ato mu ɛka kasa aduonu mmiensa no ho na ɛsan nso ka kasa mmiensa a wɔde di dwuma wɔ european commission ɛka brɔfokasa ne francefoɔ kasa french no ho kasa nkumaa a w agye ato mu bi ne denmark kasa danish sobian germanfoɔ a ɔwɔ apueɛ no kasa north frisian kasa kumaa a wɔn a ɔwɔ german atɔeɛfam no ka no dodoɔ ɛne saterland frisian germanfoɔ a ɔwɔ atififam no kasa dodoɔ ecrml na ɔbɔ kasa yi ho ban german atukɔtenafoɔ a wɔka no dodoɔ yɛ turkish turkey foɔ kasa kurdish kurds anaasɛ kurdistanfoɔ kasa polish wɔn a ɔwɔ poland man mu no kasa balkan kasa wɔn a ɔwɔ europe anaafoɔ atifi fam ɛna russian russiafoɔ kasa standard german yɛ german atɔeɛfoɔ kasa na ɛne brɔfokasa dutch netherlands foɔ kasa ɛne germanfoɔ a ɔwɔ frisia kasa no di nsɛ ebio nso no ɛne kasa a wɔka no wɔ german apueɛ ne atifi fam no nso sesɛ germanfoɔ kasatwerɛ pii no wɔnya firii ingresi ne ingresi ne india abusua kasa no mu kakra bi a wɔn hia pii no na wɔn nya firii latin greek ɛna kumaa bi nso firii france kasa french ne kwatikwan so fa yɛ ɔkwan a aman ahodoɔ so adehye a wɔreba anaa wɔretwa kwan aba ɔman foforɔ bi mu fa a etia saa oman no akwantuo mmara so kwati kwan so fa yɛ adeɛ baako a mmra mma ho kwan eyi ne sɛ ɔhɔhoɔ bɛba kuro bi mu anaasɛ ɔbɛtera ɛhyeɛ aba ɔman foforɔ so a ɛnnam mmra kwan so dwumadie a mmra mma ho kwan nso ne sɛ onipa bi bɛma ɔhɔhoɔ bi a onni nkrataa bɛba anaa sɛ ɔbɛma no atra hyeɛ aba ɔman foforɔ bi mu abɛ di dwa mpɛn pii no ɛyɛ a ɛyɛ nipa akuokuo dwumadie bɔne yi danso deɛ nanso mpɛn pii no ɛyɛ a ɛne nipa ho dwadie na ɛnam obi a odi dwa bɔne taa fa kwan bɔne sowura kuro foforɔ anaa sɛ ɔman foforɔ mu sɛ mpɛn pii no ɔbɛ duru beaɛ a ɔpɛ sɛ ɔba no a nipa a ɔde no baa yɛ no anaa deɛ odii n anim no yi nensa firi deɛ ɔbɛ di dwuma no so sɛ deɛ ɛbɛ yɛ a ne ho mma asɛm dwadie bɔne ne sɛ onipa bi de n ahoɔden naadaa kwan so de ahɔhoɔ wura kuro bi mu abrɛ a ɛnam mmra kwan so de wɔn bɛ yɛ adwuma anaa sɛ ɔma wɔn bɛ bɔ adwaman wɔ saa beaɛ hɔ nnipa bɛboro mpem aduonu nwotwe na wɔfaa asaase so kɔɔ german na mpem du ne ahasa fri austria nso na ɛkɔe nnipa bɛyɛ mpem nkron ahanu ne aduoson nso faa kwati kwan na wiemhyɛnbea na nnipa bɛboro apem baako ne ahanu nso nam po so na ɛkɔɔ german atukɔfoɔ fo dodow no fri afghanistan nigeria ira asyria ne turkey wei maa kwati kwan akwantufoɔ a german aban polisifo kyeree wɔn no dodow no dodow kɔɔ soro bɛduru mpem aduasa nwɔtwe ghana foɔ a wonom wɔ germany ɛyɛ ghana akwantufoɔ ɛnɛ wonom asefoɔ a ɛti germany ɛyɛ adwuma ghanafo dodow a wɔwɔ germany no te bremen berlin ne frankfurt wɔnmmu dodow no te hamburg na ebi nso te north rhine westphalia ɛna nkae no nso te berlin ne hesse ayɛ amamerɛ amma ghanafo a wotukwan kɔ hamburg sɛ wɔn a wɔtukwan kɔ hɔ no wɔ din a wɔde frɛ wɔn sɛ bɔga wɔ afe apem mienu mu ne anan no ghanafo tee akuo bi a wɔfrɛ no union of ghana associations ugag wɔtee saa kuo yi maa ghanafo a wɔwɔ german no nsɔre bi te sɛ catholic mission hamburg bethel church stuttgart ne presbyterian church of cologne nsɔremma na wɔdii saa akuo no mu akoten ghanafo a wɔte germani ka adikanfo a wɔwɔ wiase afanan a wɔtaa tua toɔ na wɔsan mane sika kɔma wɔn mmusuafo fo wɔ wɔ ghana no ebi tumi mane sika ma ɛdane wɔn kaw efiri afe apem aha du nkron ne aduɔson kɔ afe apem aha du awotwe mu no ghanafo tee nnwom bi a na wɔfrɛ no bɔga highlife ɛyɛ nnwom a ekura ɔbra ne nnwom mu annigyie abakɔasɛm ansana ghana benya ne faahodie no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nson no na ayɔkofa soroko bi da ghana ne germani ntam na frawmantam a ɛwɔ ghana ka nkurow a germani dii wɔnso ka togo fo ho ansana wiase ntɔkwa a edikan bae no wɔ afe apem ahankron ne aduonum ason mu no mmara bi a ɛbɛboa ghanafo asukuufo wɔ germany boa timtim asukuufo aduanan anan wɔ germany suapɔn mu wɔ afe apem ahankron ne aduosia ne aduoson mu nnipa dodow a wotuu kwan kɔɔ germani no na dodow no ara yɛ asukuufo wɔtee kuo bi a na wɔfrɛ no union of ghanaian students in germany ugsg wɔ afe apem mienu ne akron no deutsche gesellchaft fie technishe zusammenarbeit gtz kae sɛ ghanafo bɛyɛ mpem mpem aduanan na atuukwan kɔɔ germani na saa nnipa yi ne wɔn mma ne wɔn nnena na wɔayɛ germanfo sesei mmofra bɛyɛ apem nkron aha nson ne aduonu nkron na wɔn awofo yɛ germanifo ne ghanafo a wɔn aware wɔ afe apem ahankron ne aduosia num ne afe apem mienu ne nsia ntam wɔ afe mpem mienu ne ason mu no ghanafo mpem mpem aduonu ɔha miensa ne aduonu nkron nam mmara kwan so bɛyɛɛ germanfo mpem awotwe aha nkron ne anan nso bɛyɛɛ germanfo wɔ afe apem nkron ne aduawotwe ne afe apem mienu ne nson ntam nansan yi de ghana gusu kura ayɔnkofa a ɛda wɔn ne germany ntam a ghanafo wɔ kurow a ɛwɔ germany dodow no ara kɔ hɔ kɔ sua ade ma ebi nso kɔ hɔ  kɔsra wɔn mmusuafo nkyɛn afrika akwantufoɔ a wɔwɔ europa yɛ wɔn a wɔte europa mprempren nanso wɔwoo wɔn wɔ afrika wɔwoo roma ɔhempɔn septimius severus wɔ afrika atifi kurow a sesei ɛde libia wɔ roman tumidie bere so no afrika atififoɔ no tuu kɔɔ kwan kɔ britania wohunu britania mmranteɛ nsia bi a na wokura din a yɛntaa mfa to a na wɔyɛ y chromosome haplogroup a na wɔn nkyi fi afrika sahara anafo fam wɔ bɛyɛ afeha anaa akyi ɛfi afe no morocco algeria ne tunisia na na ɛyɛ aman a akwantufoɔ fa so tu kwan firi afrika kɔ europa na afeha awieeɛ no na atukɔtenafoɔ pii na na wɔn nkyi firi saa aman yi so wɔ fangoo ho nsɛnnennen a ɛbaeɛ no akwantuo nhyehyɛe ho asɛm yɛɛ den wɔ europa aman no mu na ɛnyɛ n atirimpɔw a na ɛtaa n akyi ne sɛ afrika atifi akwantuo bɛbrɛase na mmom ɛbɛhyɛ atukɔtenafoɔ no nkuran na na woayɛ nhyehyɛe na akwantufoɔ ne wɔn mmusua atena hɔ afebɔɔ akwantufoɔ dodow no ara firi magreb tu kwan kɔ france netherlands belgium ne gyaaman spain ne italy bɛkaa europa aman a na magreb akwantufoɔ no taa kɔ hɔ paa denam adwumayɛfoɔ dodow a na wohia wɔ saa aman yi mu wɔ afe no fa a ɛtwa toɔ no mu spain ne italy de mmara ne akwantufoɔ ho nhyehyɛe ne nkrataasɛm ma maghreb akwantufoɔ no wɔ afe mfiase no denam akwantufoɔ a wɔfa kwati kwan so tu kwan a na ɛredɔɔso wɔ mediteranea po no so ɛfi afe kwati kwan so akwantuo trɛw kɔɔ afrika sahara anafo aman no wɔ ntam no nnipa dodow bɛyɛ na wofiri afrika tuu kwan dodow no ara kɔɔ europa kwankyerɛfo ma international migration institute wɔ oxford sukuupɔn hein de haas ma baguam ɔkasa bi a na ɛfa abibifoɔ akwantuo kɔ europa de kyerɛkyerɛ mu sɛ ɛyɛ akwantuo a atukɔfo no dodow no fa kwati kwan so tu kwan esiane ohiaa anaa basabasayɛ nti ɔtoaa so sɛ kwati kwan akwantufoɔ no mu pii yɛ nea wosua nhoma na afei wobɛsan atumi atua wɔn europa akwantuo no nyinaa a ɔkyerɛkyerɛ mu sɛ nea ama akwantuo fi afrikaa kɔ europa no akɔ soro no yɛ atukɔfo adwumayɛfo a wohia wɔn ma woayɛ nwuma nketekete mu anaa nwuma a ɛba fam akwantufoɔ no dodow no ara wɔ wɔn botae nti wɔde retu akwan ɔde kaa ho sɛ daworobɔkuo ne nipa dodow no ara bu obi a ofa po so tu kwan wɔn a wɔkura nsrahwɛ akwantuo krataa woakyinkyim wɔn nkrataasɛm ahodow anaa anaa wɔfaa spain nkurow ceuta ne melilla ɔde kaa ho bio sɛ atukɔfo dodow no ara fa kwan pa so tu akwan de nanso wotena europa boro bere anaa mfe dodow a wode ama wɔn no saa ara na akwantuo ho nimdefo stephen castles nso kaa sɛ ɛmfa ho ne dawurobɔkuo no ani a ayɛ krakra wɔ abibifoɔ akwantuo kɔ europa no nipa dodow no ankasa sua ɛmfa ho sɛ europa akwantuo ho akontaabu ankasa biara nni hɔ organization for economic co operation and development oecd de too gua sɛ atukɔfo a wofi afrika kɔ aman a wodi yiye no sua sen akwantu kɔ wiase afanaa nyinaa bbc bɔɔ amaneɛ wɔ afe sɛ international organization for migration bu akonta sɛ bibifoɔ bɛyɛ mpempem na wɔte europa nanso migration policy institute bu akonta sɛ nnipa bɛyɛ mpempem mpempem ntam na wɔde kwati kwan te europa a wɔyɛ abibifoɔ kwati kwan a abibifoɔ fa so kɔ europa no kyɛre biribi nnipa a wɔfiri afrika aman a wonyaa nkɔsoɔ no de wɔn nkwa to asiane mu fa kwati kwan biara so tu kwan sɛ worekɔ europa akɔpɛ yiedie wɔ afrika aman ahorow bi mu no titiriw ne morocco mauritania ne libia no nnipa a wɔde wɔn fa sum ase kɔ europa aman mu no yɛ nea sika pii wom sen nnubɔne ho gua a wɔdi no sum ase amaneɛbɔ de ba sɛ ahyɛmma anaa ɔkorow na kwati kwan so akwantufoɔ no taa de te mediteranea po no kɔ europa ebinom no nso fa spain nsaase ceuta ne melilla kwati kwan so atukɔfo yi de wɔn nkwa to asiane kɛse mu ebinom pira na afoforo mpo wu bere a wɔrefa kwan bɔne so retu kwan akɔ europa wɔn nso a wɔn nsa aka guankɔbea a wɔkɔ srɛ no nso no wɔsan de wɔn ba afrika libia ne beaeɛ pɔtee pa ara a kwati kwan so akwantufoɔ no taa fa hɔ kɔ europa wɔ ahinime october ne ahinime ntam no italy aban no de nhyehyɛe bi a wɔtoo din operahyɛn mate nostrum wim ne po so nhyehyɛe ne dwumadie a na wɔde bɛbrɛ kwati kwan so akwantuo kɔ europa aman mu na wɔde gye akwantufoɔ a wɔhyia hyɛman anaa po so asiane anaa akwanhyia wɔ lampedusa mpoano na ɛho abɛhia sɛ italy po so asraafo fo no dodow na wɔde wɔn di saa dwuma yi nti italy aban no twaa nhyehyɛe no mu nhyehyɛe foforo operahyɛn titron a ɛhyɛ europa nkabomkuo eu asoeɛ a wɔhwɛ ɔhyeɛ so frontex nsa na wɔde sii anam mu europa aman binom te sɛ britania agye saa nhyehyɛe no antom esiane sɛ na wɔsusuw sɛ saa nhyehyɛe te sɛ mare nostrum ne triton na ɛbɛhyɛ kwati kwan ho akwantuo nkuran wɔ afe mu no kwati kwan atukɔfo na wɔfaa po so kɔɔ italy na ɛboro nnipa a wɔkɔɔ afe mu atukɔfo na wɔfaa libia tu kwan no na wɔn mu dodow no firi asiria afrika atifi apueɛ ne afrika atɔeɛ asɛm yi san bɛgyee ntini wɔ wiase afanan nyinaa bere a akwantufoɔ po so nhyɛn no guu nsuo no mu na bɛkaa ɔhaw a ɛrekɔso so wɔ mediteranea po so akwantuo ho amaneɛbɔ wɔ afe mu wiase nyinaa kuw a wɔhwɛ akwantusɛm international organization for migration akontabuo kyerɛ sɛ afe mfiase ne oforisuo april mfimfini ntam no akwantufoɔ na wɔkɔ duu italy mpoano akwantufoɔ nso na wɔ wuwuiɛ wɔ mediteranea po no so wɔn a wɔkasa tia europa kwati kwan akwantuo nhyehyɛe no kyerɛ sɛ operahyɛn mare nostrum a wɔtwaa mu no ammu akwantufoɔ no abam na titron a wɔde siw anam no na aboa de po so akwanhyia ne owuo no dodow no akɔ soro europa nkabomkuo eu no nni akwantuo ho nhyehyɛe baako a wɔn nyinaa de redi dwuma a ɛwɔ hɔ ma atukɔfo a wofiri aman a wonyaa nkɔsoɔ no aman bi te sɛ spain ne mɔlta de ato eu no anim sɛ wɔnhwɛ nkabom na wɔnyɛ biribi mfa akwan a akwantufoɔ fa so ba europa no spain nso ayɛ mmra kwan so akwantuo ho nhyehyɛe ne akwan abibifoɔ betumi ato hɔ ama abibifoɔ na wɔfa adwumayɛfoɔ fii aman binom te sɛ senegal europa aman binom te france wɔ ɔmanpanyin nicolas sarkozy tumidie bere so no de nhyehyɛe a wɔde bɛbrɛ no ase na mpo wɔsan hyɛɛ abibifoɔ atukɔfo fo sɛ wɔnsan nkɔ afrika al woreda ayamyɛ adi akyɛn france no spain nso baguakuw a wɔhwɛ aman ntam nkitaho ne abusuabɔ council on foreign relations ne abibiman yɛɛ apam na wɔmmoa wɔn na wɔmma atukɔtenafoɔ no nsane mmra afrika de haas ka sɛ akwantuo ho nhyehyɛe a emu yɛ den biara antumi nni tebea no ho dwuma efisɛ ɛnyɛ hwee mfa hia a europa aman no hia adwumayɛfoɔ dodow no ho asɛm biara dirk kohnert ka sɛ eu akwantuo ho nhyehyɛe de ani kɔɔ ahobanbɔ ne wɔn ahyeɛ a woretotom no ɔgye di sɛ eu boa ma sikasɛm mu mpuntuo kɔ soro wɔ afrika atɔeɛ fam no bɛbrɛ kwati kwan akwantuo no ase stephen castles ka sɛ ɛsono akwantuo ho nhyehyɛe a ɛwɔ hɔ ma nkurow a wɔdi yie na ɛyɛ sen akwantuo ho nhyehyɛe a ɛwɔ hɔ ma abibifoɔ nteaseɛ nhyɛda nni nsusueɛ a wokura sɛ sɛ wɔboa sikasɛm mu mpuntuo wɔ wiase no anafo fam a ɛno na ɛbɛbrɛ akwantuo yi no ase a wɔfa atifi kɔ no ase julien brachet ka sɛ ɛmfa sɛ akwantufo wɔfiri afrika sahara anafo fam no sua no europa akwantuo ho nhyehyɛe a wɔde asi hɔ wɔ afrika atifi ne afrika atɔeɛ no mu biara nni hɔ a ɛtumi abrɛ akwantuo kɔ europa no ase na mmom no ɛboa akwantufoɔ no fa sum se kɔ europa aman pɔtee a wɔwoo afrika sahara atifi atukɔtenafoɔ wɔ europa nkabomkuo norway ne switzerland wɔ afe mu wɔ apem mu source pew research center adinkra yɛ ahyɛnsodeɛ a egyina hɔ ma nimdeɛ anaa nsɛmfua bi mpɛn pii no ntoma ne nneɛma a yɛde dɔteɛ ayɛ bi ti sɛ ayowa kukuo ne nea ɛkeka ho na adinkra ahyɛnsodeɛ yi di dwuma paa wɔ mu nnipa a na kane no wɔde adinkra de dwuma yiye paa yɛ asantefoɔ ne baoulefoɔ a wotu firi gaana kɔ bɔɔ adwaa wɔ bɛɛbi foforo afei nso adinkra ahyɛnsodeɛ yi bɛdii tintinman wɔ wɔn adansie nnwuma nyinaa mu sɛ woba akan man mu a yɛde adinkra toto ahenefo nkonya ho ɛne nneɛma a yɛde sika kɔkɔɔ ayɛ afei nso nkonya a yɛde di dwuma wɔfie ne nea nananom ahenefo de di dwuma wɔ wɔn nsɔneɛso no wobehu adinkra ahyensodeɛ wɔ ho nsrahwe ama ɛneɛ adinkra dwuma a na kane no ɛdi no asesa koraa seisei wobehu adinkra ahyɛnsodeɛ wɔ yɛn konmuade ho nneɛma a yede toto ynsa yɛn ntaade mu yɛn sine twa mu ɛne yɛn nnwuma bebree mu adinkra a yedi dwuma beberee no mpenpii no ɛkasa kyerɛ yɛn akanfoɔ bu bɛ bi sɛ oba nyansafoɔ yɛbu no bɛ na yɛnka no asɛm ne saa nti yɛbetumi aka sɛ adinkra ahyɛnsodeɛ no yɛ nyansa kasa bi a yɛn nananom fa so di dii nkɔmo na nne nyinaa saa nimdeɛ tetefoɔ no di baeɛ no guso wɔ nfasodeɛ bebree wɔdi ahyɛnsodeɛ yi yɛ nseisei nnwuma beberee nanso ɛyɛ adeɛ a ɛsan gyina hɔ ma wɔn nimdeɛ wɔn gyideɛ ɛne ɔkwan a wɔfa so hunu ɛwiase adinkra ahyɛnsodeɛ no gu mu ahodoɔ beberee na ɛmu biara nso wɔ ne kyerɛ aseɛ a mpɛnpii no ɛyɛ abɛbuo owura kwame anthony appiah a ɔwɔ nimdeɛ wɔ adinkra adesua mu kyerɛmu sɛ adinkra yɛ kwan baako a akanfoɔ faso de wɔn gyidie ne nsunsueɛ to dwa wɔ asante abakɔsɛm mu no gyaamanfoɔ a wɔwɔ ɛnɛ gaana man mu ha na wɔhyɛ ase de adinkra dii dwuma obroni a ɔfiri ohemaa kurom owura thomas edward bowdiɔh na ne nsa dii kan sɔɔ adinkra ntoma mu wɔ afe wei kyerɛ sɛ wɔ afe ne mu nyinaa no na adinkra wɔhɔ owura bowdich nsa kaa ntoma yi wɔ asante mantam kuropong kumase saa ntoma yi na adinkra ahyensodeɛ ahodoɔ beyɛ du num na ɛwɔmu ahyensodeɛ ne bi ne nsroma dono ntoasoɔ ene diamonds nneɛ sɛ yɛkɔ ohemaa kurom a yɛbɛhunu saa ntoma yi wɔ wɔn abakɔsɛm fie adinkra ntoma a ɛtɔ so mmienu a akyɛre yiye paa no yɛhuu nu no afe saa ntoma yi wɔfa firi elmina ɔastle de kɔ hague abrokyireman dutɔhfoɔ asrani panyin f last n ɔyɛ saa nhyehyɛyɛ yi abakɔsɛm kyerɛ a wɔyɛɛ saa ntoma yi maa william i a ɔfri netherlands abrokyireman mu ɛnoti sɛ yɛhwe saa ntoma yi a yɛbɛhunu netherlands man no ahyensodeɛ sɛ ɛda mfifini adinkra bɛyɛɛ ade sronko bi maa wɔn a wɔbedii goldɔast man no so ne saa ɛnti se wotu kwan kɔ saa aman yi so a wobehunu adinkra ntoma wɔ wɔn abakɔsem fie ahenfo adehyeɛ ne ɛtumfoɔ na wɔfura adinkra ntoma kɔ eyie ne dwabɔ akeseɛ a ɛsombo ase kane no na wɔde wɔn nsa na nwene adinkra to ntoma kɔkɔɔ anaa tumtum so ahyensodeɛ a wɔde to so no kyere onipa diberɛ ɛne baabia wobetumi ahyɛ ntoma no akɔ enam sɛ ɛwiase akɔ nanim no nti ɛne yi yde adinkra yi to ntoma biara so enɛ yi ntɔnso a ɛwɔ kumase kwan so na ɛyɛ baeɛ a wɔyɛ adinkra ntoma yi adinkra aduro tumtum a wɔde hyɛ ntoma no wɔde ɛdua badie no hyɛ nsuom na wanoa ne nhini no ɛne ne nakyi no afra sɛ nsuo no dane tumtum a wɔsɔne so na wa san de asi gya so nnɔhwere beberee kɔsi sɛ ɛmu bɛ pi sɛ wɔwie a wɔsusu anammɔn bɛyɛ num ɛne nwɔtwe ansana wɔde agu ntoma no so owura robert rattray twereɛ adinkra ahyɛnsodeɛ aduanum mmiensa ɛne wɔn kyerease wɔ ne nhoma religion and art wɔ asante kasa mu oxford ghanafo tu kɔtena gɛɛmani hyɛɛ aseɛ wɔ afe apem nkron aduonum berɛ a gɛɛmani atɔeɛ afa mu de nhyehyɛe baa sɛ asukuufoɔ awɔn wɔ abibirim ha sɛ wɔbɛtumi akɔ gɛɛmani akɔtoa wɔn adesua so saa nhyehyɛe wei maa asukuufoɔ no nimdeɛ a ɛho bɛhia ɔman a ofiri wɔ berɛ wobɛsan akɔ wɔn kurom wɔ afe apem mmienu ne nkron mu no na ghanafoɔ bɛyɛ mpem aduanan na wɔn wɔ tu kɔtena wɔ gɛɛmani asetena mu ghanafoɔ a wɔn wɔ tu kɔtena gɛɛmani asetena mu ne wɔn a ofiri ghana na ɔnam mmra kwan so adane gɛɛmanfoɔ awoɔ ntoa ntoasoɔ a ɛtɔ so mmienu ne mmiensa nso danee gɛɛmanfoɔ mmɔfra a wɔfiri aman ahodoɔ mmienu so no de ɛnnyɛ wɔn pɛ sɛ wɔ yɛ tu kɔtena no bi sɛ deɛ deutsche gasellschaft fur techniscle zusammensrbit gtz kyerɛ no gtz ma yɛ t ase sɛ amanfrafoɔ a mmra mma wɔn ho kwan sɛ ɔtena anaa sɛ mpo ɔba ɔman no mu adɔɔso para wɔn nso a wɔ wɔ nkrataa a mmra ma ho no nso no wɔmma wɔn baabi ntena wo berɛ a wɔn mmrɛ atwam sikasɛm mu haw ntɔkwako mente me ho ase a ɛwɔ abusuakuo mu ne abrabɔ mu amanehunu abɛyɛ botaeɛ nti a nnipa pii firi wɔn man mu ahɔhoyɛ gyinabea ayɛ hu paa wɔ wiase afaana nyinaa afe biara mu nso ɛkɔ soro afe biara mu sikasɛm ohia ne sɛ deɛ nnipakuo adɔɔso wɔ faako no nso ka botaeɛ nti a dodoɔ naa firi wɔn fie anaa wɔn ɔman mu tu kɔtena mu ahorow mmiɛnsa na yɛ bɛtumi anya afiri abakɔsɛm a ɛwɔ ghanafoɔ tu kɔtena gɛɛmani mu eyinom bi ne adesua mu tu kɔtena ahobanbɔ mu tu kɔtena ne tu kɔtena a ɔde ka abusua saa bomm ghanafoɔ wɔn wɔ tu kɔtena mu ntaa nya  adwumayɛ mu akwanya adesua mu tu kɔtenafo pii naa tu kɔ ɔman a ɛtɔso mmiɛnsa wɔ aberɛ a wɔn awie wɔn adesua no wɔ gɛɛmani tu kɔtenafo a onya saa akwannya yi wie akyire bɛ yɛ gɛɛmanfoɔ adehye afebɔɔ efiri mfeɛ apem aha nkron aduoson mu sikasɛm mu haw ne amanwɔsɛm mu mente me ho ase trɛw dodoɔ a ofiri ghana sɛ ɔrekɔpɛ ahobammɔ no mu wɔ amanone ne aman foforɔ a ɛwɔ yɛn abibirem mu ha nnipa dodo mmra gye wɔn tum sɛ otumi firi ghana ba gɛɛmani no nnuru ɔha nkyekyem baako mpo sɛ deɛ mpanyinfo bu tu kɔtenafo a ofiri ghana sɛ ɔyɛ sikasɛm mu ahohoɔ no nnipa ɔha ne du mmienu pɛ na mmra gyee wɔn tuu mu sɛ ahohoɔ wɔ afe apem aha nkron aduowɔtwe mmiɛnsa ne afe mpem mmienu ne nson ntɛm saa atukɔfoɔ yi taa wie aseɛ sɛ wɔn a wonya hokwan tena german afebɔɔ ɛnnɛ gaanafoɔ bɛboro nkyem anan mu baako na wɔnam abusua nkabom akwantuo so kɔ german amanaman ntam nkabomkuo a wohwɛ akwantuo iom so kyerɛ kwan pa so akwantuo no sɛ ɛyɛ nea agyina ɔman a kwantufoɔ no fi ɔman a ɔbɛfiri ne ɔman ɔrekɔ mu no akwantuo mmra no hyia iom san kyerɛ kwati kwan so ɛyɛ akwantuo a ɛne atukɔ amanaman ntam mmra ne nhyehyɛe a ɛbata akwantuo fi ɔman a ofiri mu ne ɔman a ɔrekɔ mu no bɔ abira akwan wɔ hɔ ma akwantufoɔ sɛ wobɛfa kwan pa and kwati kwan so akɔ german aban asoeɛ kyerɛ kwan pa a obi betumi afa so atu kwan gyina atirimpɔw nti a ɔrekɔ no kwan pa so fa no kyerɛ sɛ wobenya akwantuo no tumi krataa berɛ tia akwantuo tumi krataa german aban ananmusifo adwumayɛbea kyerɛ ɔkwan a obi nsa bɛka berɛ tia europa schengen aman akwantuo tumi krataa nnafua wɔ nnafua ntam wɔ german ne europa aman a ɛwɔ schengen nsaase so sɛ ɔrekɔ nsrahwɛ rekɔyɛ adwuma akwammisa nkrataa wɔhɔ a ɛsɛ sɛ onii no hyehyɛ wo ne no ayɛ nhyehyɛe sɛ wobehyia german aban ananmusi asoeɛ a ɛwɔ nkran accra de nkrataa a ɛhia anaa wobisa fi obi a ɔrekɔpɛ akwantuo tumi krataa berɛ tenten akwantuo tumi krataa aban ananmusi asoeɛ kyerɛkyerɛ berɛ tenten akwantuo tumi krataa mu ma asukuufo abusua nkabom adwumayɛ akwantuo tumi krataa ne nea ekeka ho ne emu biara ahwehwɛde abusua nkabom ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no wɔ akwantuo nkrataa passport ɛbeboro nna dodow a obedi wɔ german no bɛyɛ abosome mmiensa ansa na awu anyɛ yiye koraa no ɛsɛ sɛ kratafa mmienu na hwee nni so akwantuo nkrataa passport na afei ɛyɛ nea ne nsa kaa no mfe ntam ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no nso hia n awoda ho adanse krataa ne mfoni ketewa a akyi fitaa a ɔtwaa nkyɛe eurohealth ayaresa nsiakyibaa a ɛbɛbɔ ne ho ban nna dodow a ɔbetena na ɛyɛ nea schengen aman no nyinaa gye tom nea etwatoɔ no sikasɛm adanseɛ a ɛkyerɛ sɛ ebetumi aso no nna dodow a ɔbedi no nso wobehwɛ ansa nea a wɔrekɔbisa hokwan no de wɔn nsa hyɛ german atutena nhyehyeɛ ɔfa nkyekyem nea ɛtɔ so krataa no ase akwantuo tumi krataa nhyehye no ho ka yɛ euro gh akwantuo no atirimpɔw na ɛbɛkyerɛ ahwehwɛde foforo a ɛbeka ho sɛ nsrahwɛ tumi krataa nso a onii no abusuabɔ ho adanseɛ ho hia nea ɔsrafo no reba ne nkyɛn no de ne nsa hyɛ nsatoɔ krataa no ase na ɔde ne akwantuo nkrataa passport ne tumi krataa a ɛma no hokwan a ɔde te ɔman no mu bi ma nea a ɔrekɔbisa hokwan sɛ ayaresa nti a ɛsɛ sɛ nea a ɔrekɔbisa hokwan no de n ayaresa sikasɛm ho adanseɛ a ɛkyerɛ sɛ ne ɛhɔ tena ka ne lɛtɛ a dɔkota a ɔhwɛɛ no nso kyerɛ nea a ɔrekɔbisa hokwan san hia krataa a efi german asopiti anaa dɔkota a woagye apene sɛ ɔbehwɛ ɔyarefoɔ no sɛ adwuma nso a wɔn a wobebisa hokwan no hia nsatoɔ krataa fi adwumakuw a ɛwɔ german no ne krataa a adwumakuw a ɔte mu no na wɔkyerɛw botae pɔtee nti ɔretukwan no ɛsɛ sɛ german dwumakuw no din wɔ ɔman no aguadi nhoma mu sɛ nteteɛ anaa kasa foforo adesua nso a ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no nya krataa fi german ahyehyɛde a ɛkyerɛ sɛ woagye no berɛ a ne nkrataasɛm nyinaa yɛ papa no sɛ amamerɛ agudie sinitwafoɔ anaa nyamesom atirimpɔw nso a ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no nya krataa fi mpanyinfoɔ a wɔn a wɔne wɔn bedi dwuma nyinaa ne nea wɔbɛyɛ nyinaa wɔ so kwati kwan akwantuo fi afrika kɔ europa yɛ asɛm a ɛho hia atukɔfo no dodow a wɔfa saa kwan bɔne so yi fi afrika wɔ aman a wonnyaa nkɔso mu na wɔfa saa kwan yi so rekɔpɛ yiyedie atukɔfoɔ fa afrika atififam titiriw libya na beaeɛ pɔtee a wɔnam kwan bɔne so fa hɔ kɔ europa wɔde hyɛmma twa mediteranea po no ebinom nso fa spania nsaase ceuta ne melilla de wɔn nkwa to asiane mu wɔn a wɔdaadaa nipa de wɔn kɔ europa nso afa so de ayɛ wɔn gua ayɛwohomumɔ june mu no amanaman ntam nkabomkuo a wohwɛ akwantuo iom buu akontaa sɛ bɛyɛ nnipa dodow a wɔfa mediteranea po akwan mmiɛnsa so kɔ italy malta ne cyprus na wɔhwerew wɔn nkwa ebeduu ɔpɛnimma decmber mu no nnipa dodow bɛyɛ na nsuo faa wɔn wɔyɛɛ wɔn ayayade nna mu ayayade ɛkɔm yareɛ ne ayaresa a woannya ne wɔn mu nsu a ayow nti wowuwui ɛmfa ho sɛ asomdwoe wɔ ɔman yi mu no gaanafoɔ na amaneɛbɔ kyerɛ sɛ wodi mu atentenman wɔ nnipa a wɔpɛ sɛ wɔkɔ europa no gaanafoɔ bɛyɛ na wɔnam po so kɔɔ italy afe mu wɔ mu no brong ahafo mantam a mprenpren woakyɛm amantam mmiensa ahafo brong ne bono apueɛ na na wɔn dodow dɔɔso paa gaanafoɔ a wofii libya bae no nnipa dodow a wɔyɛ ɔha nkyekyɛm na na wofi brong ahafo asante mantam nyaa a wɔyɛ ɔha nkyekyɛm wɔbɔ nnipa dodow no ara a wɔpɛ sɛ wɔtena germany no ba esiane guankɔbea a wɔkɔ hwehwɛ ne abusua nkabom hokwan a wɔkɔ pɛ a anyɛ yiye nti guankɔbea ahwehwɛfoɔ a wɔn nsa ka ahobanmmɔ anan no mu baako no nyaa hokwan tena mpɛn pii no ahwehwɛfoɔ a wɔn nsa nka no ntumi ma nyinasoɔ a ɛkyerɛ sɛ wɔtaa wɔn anaa basabasayɛ rekɔ so wɔn aman mu nnipa a sikasɛm mu tebea nti wɔtu kɔ german no nyɛ aguanfoɔ afei nso sɛ obi firi europa nkabomkuo ɔman baako mu rekɔ ɔfoforo mu a ɔrentumi nhwehwɛ guankɔbea biom german nso boaa atukɔtenafo a wopɛ sɛ wɔkɔ wɔn nkyi bi nom akanfoɔ yɛ abusuakuo kɛse bi a wɔka tano kasahorow no mpenpii no wobehunu akanfuo wɔ oman gaana anaafoɔ abakɔsem kyerɛ a akanfoɔ a wɔnkyi firi gaana man mu no wɔn mu pii nso wɔ ivory coast man no mu akan kasa no ɛyɛ twi fante akyem akuapem yɛ kasahorow bi a ɛwɔ potou tano abusuakuo ketewa mu na wɔn nyinaa firi niger kongo abusua kɛse no mu akan abusua nkyekyɛmu ɛnam sɛ abrofo bɛdii gaanafoɔ so na wɔde wɔn yɛɛ nkoa nti no ɛne yi yɛbehunu akan abusuakuo yi bi wɔ amerika abrokyireman no mu abakɔsem kyere a nkoa yɛde wɔn firi gold coast kɔ abrokyireman mu no emu nkyekyɛmu bɛyɛ oha mubupɛn du na ɛye akanfoɔ ade baako a ɛma akanfoɔ de mu na ɛma yɛfrɛ wɔn sikafoɔ ene sɛ akanfoɔ wɔ sikakɔkɔɔ gold bebree ɛnam ntɔkwa pii a esii asantefoɔ ne fantefoɔ ntam nti no ɛmaa abrofo no akwanya ma wɔ kyekye akanfoɔ beberee de wɔn yɛɛ nkoa koromantee asrafoɔ ene akanfoɔ a wabɛyɛ nkoaa no de pem so yiye paa esan sɛ na akanfoɔ no pɛ wɔn fahodeɛ akanfoɔ yɛ abusuakuo bi a na wɔn ani ɛdin yiye paa enti sɛ enɛ yi wokɔ amerika man no mu na wohunu maroons abusuakuo no a wobehunu sɛ ampa wɔn ase firi akanman mu ɛfiri th century de kosi th century no ɛdwuma a na akanfoɔ yɛ no sɛ wotu fɛm agudie na wɔsan so de dwa kɛse paa wɔn oman no mu na efiri th century hɔ kɔ no dierr na akanfoɔ abɛyɛ abusakuo a wɔwɔ tumi kɛse paa wɔ abibiman nyinaa mu owura peter bakewell kyerɛ a baeɛ a na akanfoɔ di wɔn sikakɔkɔɔ ho adwuma no gyina komoe ne esuo frao ntam baeɛ akɛseɛ mmiɛnsa a na wɔde sikakɔkɔɔ ho adwuma no yɛ akanfoɔ bambukfoɔ ɛne bure sikakɔkɔɔ baeɛ sikakɔkɔɔ a na ɛwɔ gold coast man no mu na ɛdi abrofo ɛdwadifoɔ baa oman no mu abrofo a wɔdii kan bae no yɛ portuguesefoɔ eno akyi no na dutɔhfoɔ ene britishfoɔ bae esan sikakɔkɔɔ a na ebu wɔn akanman no ɛsan tumi a na akanfoɔ wɔ no nti wɔni nkuro a na wɔbɛn wɔn no dii ako na wɔde wɔn so nkunim a na wa tɔn wɔn ama abrofo no portuguese sɛ nkoa na abrofo no ɛsan sikakɔkɔɔ nti no wɔde atuo ka saa nkoa yi ho san de ma akanfoɔ yi na akanfoɔ yi hiaa nkoa no de wɔn adɔ kwaeɛ a na etwa asante kuro no ahyea akanfoɔ no hyɛase tɔn nkoa maa abrofo no na saa nkoa yi na abrofo no di wɔn kɔɔ wɔn kurom a ebɛdene nea yefrɛ no trans atlantic slave trade wɔ afe gaana man de gyaatoa maa nipa bi a ɛnam gaanafoɔ naa bi so wɔde wɔn asefoɔ yɛɛ nkoa kɔ abrokyireman mu akanfoɔ ɛnkaka asantefoɔ ɛne abrofo no adii ako na mpɛn pii no akanfoɔ no dii abrofo no so nkunim de kyere wɔn tumi saa ako yi bi yɛ anglo asante ɛne ɔko a na ɛfa sika dwa kofi golden stool no ho wɔ afe s na gaanaman hyɛ britain man no ase na saa mmere no mu no na ivory coast nso hyɛ france kuro no ase wɔ oforisuo bosome ne da a ɛtɔ so nsia no march mmere a gaanaman no nyaa wɔn fahodeɛ firi abrofo no nsa omanpanyin kwame nkrumah de british togoland atifi mantam atifi apueɛ mantam ene atifi atɔeɛ mantam a ɛwɔ gold coast bomu ma no bɛyɛ enɛ gaanaman ivory coast nya wɔn fahode ɔsanaa bosome ne da ɛtɔ so nson th august akan abusuakuo no nkyekyɛmu no ne asante abusuakuo kɛse paa abinghi abbe abidɛi aboure adwuku ahafo ahanta akuapem akwamu akyem alladian anyi aowin assin attie baoule abron ɔhokosi denkyira ehotile fante abusuakuo kɛse a ɛtɔ so mmienu kwahu nzema sefwi teɔhiman twifu ene wassa gywira pepesa nhomasua wɔ german nkurow ahorow asɛyɛde lnder na german aban nso di dwuma kakra nso de boa kindagaten mmɔfra mfiase sukuu nhomasua a wopɛ a na wokɔ wɔ hɔ ma abɔfra biara a woadi mfeɛ baako ne nsia ntam efi hɔ a sukuu kɔ yɛ nhyɛ nhyehyɛe no da nso wɔ german efisɛ ɛsono german kurow asaase biara ne ne nhomasua nhyehyɛe mmofra no pii kɔ grundschule fapem anaa mfiase sukuu mfeɛ nnan fi mfe nsia kɔsi mfeɛ nkron german ntoasoɔ sukuu gu ɛfa ahorow mmienu ntoasoɔ ketewa ne ntoasoɔ kɛseɛ german ketewa anaa mfiase ntoasoɔ sukuu ma mfiase sukuu nimdeɛ na ɛboa siesie wɔn ma soro ntoasoɔ sukuu ntoasoɔ sukuu akɛseɛ no ma nsaano nnwuma ho nteteeɛ ne nimdeɛ gaana foɔ fii aseɛ tu kwan kɔ germany wɔ afe mfiase no mu saa brɛ no mu no na germany atoyɛ nhyihyeɛ ɛmaa ɛbibrɛ mu adesua foɔ kwan sɛ wonom betumi atu kwan akɔ germany akɔ toa wonom adesua so saa nhyihyeɛ yi boa maa adesua foɔ no nya nnideɛ ɛbɛboa ama wonom nkuro ahodoɔ no atu mpon ɛbɛsi afe na gaanafoɔ bɛyɛ na woatu kwan ama german pɛn kyerɛ sɛ gaanafoɔ a woatu kwan pɛn no betumi ayɛ gaanafoɔ a wɔnam nkrataa so abɛyɛ germanfoɔ ne wɔn awo ntoatoaso a ɛtɔ so mmienu ne mmiɛnsa ne wɔn nkyirimma a wofiri aman mmienu yi mu a wɔn de wɔn ankasa tuu kwan sɛnea deutsche gesellschaft fur technische zusammenarbeir gtz gtz kyerɛ sɛ atukɔfo a wɔdɔɔso kakra a wɔnni nkrataa dodow wɔ akwantuo nkrataa de nanso wɔtenaa hɔ a na wɔnni tumi krataa a wɔde bɛtena hɔ emfa ho sɛ na berɛ a wɔde ama wɔn no awu no sikasɛm mu ahokyerɛ ɔko ntɔkwa ne asetenam nsɛnnennen na ama nnipa dodow no ara atu afi aman a wofi ankasa wiase no aguanfo gyinabea dodow yɛ nea ɛyɛ hu paa na ɛkɔ soro afe biara sikasɛm mu ahokyerɛ ohia a ɛrekɔ anim ne nnipa dodow awoɔ a ɛrekɔ soro ka ne ɛnti a nnipa tu fi wɔn fie anaa aman a wofirim akwantuo ahorow mmiensa na gaanafoɔ fa so tu kwan kɔ german ɛno ne adesua akwantuo guankɔbea hwehwɛ akwantuo ne abusua nkabom akwantuo gaana akwantufoɔ no ntaa nya adwuma nkrataa adesua akwantufoɔ no dodow no tu kɔ aman a wɔanya nkɔanim bere a woawie wɔn adesua wɔ german atukɔfo a wɔnam saa kwan wei so no nya hokwan tena german afebɔɔ ɛnnɛ efi mfeɛ mu no sikasɛm mu ahokyerɛ ne ammamuo mu basabasayɛ wɔ asraafo nnisoɔ wɔ gaana no maa aguanfo a wɔpɛ guankɔbea wɔ europa ne afrika aman mu no trɛw kɔɔ anim nnipa dodow a wɔgye wɔn guankɔbea hwehwɛ abisae no tom no nnu ɔha nkyekyɛm baako mpo mpanyinfoɔ no ne atumfoɔ no mu gaana atukɔfoɔ no sɛ wɔyɛ sikafam aguanfoɔ nnipa pɛ na wogyee wɔn tom sɛ wɔyɛ ammamuisɛm aguanfoɔ wɔ afe ne ntam saa atukɔfoɔ yi taa wie aseɛ sɛ wɔn a wonya hokwan tena german afebɔɔ ɛnnɛ gaanafoɔ bɛboro nkyem anan mu baako na wɔnam abusua nkabom akwantuo so kɔ german amanaman ntam nkabomkuo a wohwɛ akwantuo iom so kyerɛ kwan pa so akwantuo no sɛ ɛyɛ nea agyina ɔman a kwantufoɔ no fi ɔman a ɔbɛfiri ne ɔman ɔrekɔ mu no akwantuo mmra no hyia iom san kyerɛ kwati kwan so ɛyɛ akwantuo a ɛne atukɔ amanaman ntam mmra ne nhyehyɛe a ɛbata akwantuo fi ɔman a ofiri mu ne ɔman a ɔrekɔ mu no bɔ abira akwan wɔ hɔ ma akwantufoɔ sɛ wobɛfa kwan pa and kwati kwan so akɔ german aban asoe kyer kwan pa a obi betumi afa so atu kwan gyina atirimp w nti a derek kwan pa so fa no kyerɛ sɛ wobenya akwantuo no tumi krataa berɛ tia akwantuo tumi krataa german aban ananmusifo adwumayɛbea kyer kwan a obi nsa bka ber tia europa schengen aman akwantuo tumi krataa nnafua w nnafua ntam w german ne europa aman a w w schengen nsaase so s rek nsrahw rekɔyɛ adwuma akwammisa nkrataa w h a ss onii no hyehy wo ne no ayɛ nhyehyɛe sɛ wobehyia german aban ananmusi asoeɛ a ɛwɔ nkran accra de nkrataa a ɛhia anaa wobisa fi obi a ɔrekɔpɛ akwantuo tumi krataa berɛ tenten akwantuo tumi krataa aban ananmusi asoeɛ kyerkyer ber tenten akwantuo tumi krataa mu ma asukuufo abusua nkabom adwumay akwantuo tumi krataa ne nea ekeka ho ne emu biara ahwehwde abusua nkabom ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no w akwantuo nkrataa passport beboro nna dodow a obedi w german no by abosome mmiensa ansa na awu any yiye koraa no sɛ sɛ kratafa mmienu na hwee nni so akwantuo nkrataa passport na afei y nea ne nsa kaa no mfe ntam ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no nso hia n awoda ho adanse krataa ne mfoni ketewa a akyi fitaa a twaa nkye eurohealth ayaresa nsiakyibaa a bb ne ho ban nna dodow a obetena na y nea schengen aman no nyinaa gye tom nea etwa to no sikasm adanse a kyer s ebetumi aso no nna dodow a bedi no nso wobehw ansa nea a rek bisa hokwan no de wɔn nsa hy german atutena nhyehye fa nkyekyem nea t so krataa no ase akwantuo tumi krataa nhyehye no ho ka y euro c akwantuo no atirimp w na bkyer ahwehwde foforo a beka ho s nsrahw tumi krataa nso a onii no abusuab ho adanse ho hia nea srafo no reba ne nkyn no de ne nsa hyɛ nsato krataa no ase na de ne akwantuo nkrataa passport ne tumi krataa a ma no hokwan a de te man no mu bi ma nea a rek bisa hokwan s ayaresa nti a s s nea a rek bisa hokwan no de n ayaresa sikasm ho adanse a kyer s ne h tena ka ne lt a d kota a hw no nso kyer nea a rek bisa hokwan san hia krataa a efi german asopiti anaa d kota a woagye apene s behw yarefo no s adwuma nso a wɔn a wobebisa hokwan no hia nsato krataa fi adwumakuw a w german no ne krataa a adwumakuw a te mu no na w kyerw botae p tee nti retukwan no s s german dwumakuw no din w man no aguadi nhoma mu gaana foɔ fii aseɛ tu kwan kɔ germany wɔ afe mfiase no mu saa brɛ no mu no na germany atoyɛ nhyihyeɛ ɛmaa ɛbibrɛ mu adesua foɔ kwan sɛ wonom betumi atu kwan akɔ germany akɔ toa wonom adesua so saa nhyihyeɛ yi boa maa adesua foɔ no nya nnideɛ ɛbɛboa ama wonom nkuro ahodoɔ no atu mpon ɛbɛsi afe na gaanafoɔ bɛyɛ na woatu kwan ama german pɛn kyerɛ sɛ gaanafoɔ a woatu kwan pɛn no betumi ayɛ gaanafoɔ a wɔnam nkrataa so abɛyɛ germanfoɔ ne wɔn awo ntoatoaso a ɛtɔ so mmienu ne mmiɛnsa ne wɔn nkyirimma a wofiri aman mmienu yi mu a wɔn de wɔn ankasa tuu kwan sɛnea deutsche gesellschaft fur technische zusammenarbeir gtz gtz kyerɛ sɛ atukɔfo a wɔdɔɔso kakra a wɔnni nkrataa dodow wɔ akwantuo nkrataa de nanso wɔtenaa hɔ a na wɔnni tumi krataa a wɔde bɛtena hɔ emfa ho sɛ na berɛ a wɔde ama wɔn no awu no sikasɛm mu ahokyerɛ ɔko ntɔkwa ne asetenam nsɛnnennen na ama nnipa dodow no ara atu afi aman a wofi ankasa wiase no aguanfo gyinabea dodow yɛ nea ɛyɛ hu paa na ɛkɔ soro afe biara sikasɛm mu ahokyerɛ ohia a ɛrekɔ anim ne nnipa dodow awoɔ a ɛrekɔ soro ka ne ɛnti a nnipa tu fi wɔn fie anaa aman a wofirim akwantuo ahorow mmiensa na gaanafoɔ fa so tu kwan kɔ german ɛno ne adesua akwantuo guankɔbea hwehwɛ akwantuo ne abusua nkabom akwantuo gaana akwantufoɔ no ntaa nya adwuma nkrataa adesua akwantufoɔ no dodow no tu kɔ aman a wɔanya nkɔanim bere a woawie wɔn adesua wɔ german atukɔfo a wɔnam saa kwan wei so no nya hokwan tena german afebɔɔ ɛnnɛ efi mfeɛ mu no sikasɛm mu ahokyerɛ ne ammamuo mu basabasayɛ wɔ asraafo nnisoɔ wɔ gaana no maa aguanfo a wɔpɛ guankɔbea wɔ europa ne afrika aman mu no trɛw kɔɔ anim nnipa dodow a wɔgye wɔn guankɔbea hwehwɛ abisae no tom no nnu ɔha nkyekyɛm baako mpo mpanyinfoɔ no ne atumfoɔ no mu gaana atukɔfoɔ no sɛ wɔyɛ sikafam aguanfoɔ nnipa pɛ na wogyee wɔn tom sɛ wɔyɛ ammamuisɛm aguanfoɔ wɔ afe ne ntam saa atukɔfoɔ yi taa wie aseɛ sɛ wɔn a wonya hokwan tena german afebɔɔ ɛnnɛ gaanafoɔ bɛboro nkyem anan mu baako na wɔnam abusua nkabom akwantuo so kɔ german amanaman ntam nkabomkuo a wohwɛ akwantuo iom so kyerɛ kwan pa so akwantuo no sɛ ɛyɛ nea agyina ɔman a kwantufoɔ no fi ɔman a ɔbɛfiri ne ɔman ɔrekɔ mu no akwantuo mmra no hyia iom san kyerɛ kwati kwan so ɛyɛ akwantuo a ɛne atukɔ amanaman ntam mmra ne nhyehyɛe a ɛbata akwantuo fi ɔman a ofiri mu ne ɔman a ɔrekɔ mu no bɔ abira akwan wɔ hɔ ma akwantufoɔ sɛ wobɛfa kwan pa and kwati kwan so akɔ german aban asoeɛ kyerɛ kwan pa a obi betumi afa so atu kwan gyina atirimpɔw nti a ɔrekɔ no kwan pa so fa no kyerɛ sɛ wobenya akwantuo no tumi krataa berɛ tia akwantuo tumi krataa german aban ananmusifo adwumayɛbea kyerɛ ɔkwan a obi nsa bɛka berɛ tia europa schengen aman akwantuo tumi krataa nnafua wɔ nnafua ntam wɔ german ne europa aman a ɛwɔ schengen nsaase so sɛ ɔrekɔ nsrahwɛ rekɔyɛ adwuma akwammisa nkrataa wɔhɔ a ɛsɛ sɛ onii no hyehyɛ wo ne no ayɛ nhyehyɛe sɛ wobehyia german aban ananmusi asoeɛ a ɛwɔ nkran accra de nkrataa a ɛhia anaa wobisa fi obi a ɔrekɔpɛ akwantuo tumi krataa berɛ tenten akwantuo tumi krataa aban ananmusi asoeɛ kyerɛkyerɛ berɛ tenten akwantuo tumi krataa mu ma asukuufo abusua nkabom adwumayɛ akwantuo tumi krataa ne nea ekeka ho ne emu biara ahwehwɛde abusua nkabom ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no wɔ akwantuo nkrataa passport ɛbeboro nna dodow a obedi wɔ german no bɛyɛ abosome mmiensa ansa na awu anyɛ yiye koraa no ɛsɛ sɛ kratafa mmienu na hwee nni so akwantuo nkrataa passport na afei ɛyɛ nea ne nsa kaa no mfe ntam ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no nso hia n awoda ho adanse krataa ne mfoni ketewa a akyi fitaa a ɔtwaa nkyɛe eurohealth ayaresa nsiakyibaa a ɛbɛbɔ ne ho ban nna dodow a ɔbetena na ɛyɛ nea schengen aman no nyinaa gye tom nea etwatoɔ no sikasɛm adanseɛ a ɛkyerɛ sɛ ebetumi aso no nna dodow a ɔbedi no nso wobehwɛ ansa nea a wɔrekɔbisa hokwan no de wɔn nsa hyɛ german atutena nhyehyeɛ ɔfa nkyekyem nea ɛtɔ so krataa no ase akwantuo tumi krataa nhyehye no ho ka yɛ euro gh akwantuo no atirimpɔw na ɛbɛkyerɛ ahwehwɛde foforo a ɛbeka ho sɛ nsrahwɛ tumi krataa nso a onii no abusuabɔ ho adanseɛ ho hia nea ɔsrafo no reba ne nkyɛn no de ne nsa hyɛ nsatoɔ krataa no ase na ɔde ne akwantuo nkrataa passport ne tumi krataa a ɛma no hokwan a ɔde te ɔman no mu bi ma nea a ɔrekɔbisa hokwan sɛ ayaresa nti a ɛsɛ sɛ nea a ɔrekɔbisa hokwan no de n ayaresa sikasɛm ho adanseɛ a ɛkyerɛ sɛ ne ɛhɔ tena ka ne lɛtɛ a dɔkota a ɔhwɛɛ no nso kyerɛ nea a ɔrekɔbisa hokwan san hia krataa a efi german asopiti anaa dɔkota a woagye apene sɛ ɔbehwɛ ɔyarefoɔ no sɛ adwuma nso a wɔn a wobebisa hokwan no hia nsatoɔ krataa fi adwumakuw a ɛwɔ german no ne krataa a adwumakuw a ɔte mu no na wɔkyerɛw botae pɔtee nti ɔretukwan no ɛsɛ sɛ german dwumakuw no din wɔ ɔman no aguadi nhoma mu sɛ nteteɛ anaa kasa foforo adesua nso a ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no nya krataa fi german ahyehyɛde a ɛkyerɛ sɛ woagye no berɛ a ne nkrataasɛm nyinaa yɛ papa no sɛ amamerɛ agudie sinitwafoɔ anaa nyamesom atirimpɔw nso a ɛsɛ sɛ wɔn a wobebisa hokwan no nya krataa fi mpanyinfoɔ a wɔn a wɔne wɔn bedi dwuma nyinaa ne nea wɔbɛyɛ nyinaa wɔ so kwati kwan akwantuo fi afrika kɔ europa yɛ asɛm a ɛho hia atukɔfo no dodow a wɔfa saa kwan bɔne so yi fi afrika wɔ aman a wonnyaa nkɔso mu na wɔfa saa kwan yi so rekɔpɛ yiyedie atukɔfoɔ fa afrika atififam titiriw libya na beaeɛ pɔtee a wɔnam kwan bɔne so fa hɔ kɔ europa wɔde hyɛmma twa mediteranea po no ebinom nso fa spania nsaase ceuta ne melilla de wɔn nkwa to asiane mu wɔn a wɔdaadaa nipa de wɔn kɔ europa nso afa so de ayɛ wɔn gua ayɛwohomumɔ june mu no amanaman ntam nkabomkuo a wohwɛ akwantuo iom buu akontaa sɛ bɛyɛ nnipa dodow a wɔfa mediteranea po akwan mmiɛnsa so kɔ italy malta ne cyprus na wɔhwerew wɔn nkwa ebeduu ɔpɛnimma decmber mu no nnipa dodow bɛyɛ na nsuo faa wɔn wɔyɛɛ wɔn ayayade nna mu ayayade ɛkɔm yareɛ ne ayaresa a woannya ne wɔn mu nsu a ayow nti wowuwui ɛmfa ho sɛ asomdwoe wɔ ɔman yi mu no gaanafoɔ na amaneɛbɔ kyerɛ sɛ wodi mu atentenman wɔ nnipa a wɔpɛ sɛ wɔkɔ europa no gaanafoɔ bɛyɛ na wɔnam po so kɔɔ italy afe mu wɔ mu no brong ahafo mantam a mprenpren woakyɛm amantam mmiensa ahafo brong ne bono apueɛ na na wɔn dodow dɔɔso paa gaanafoɔ a wofii libya bae no nnipa dodow a wɔyɛ ɔha nkyekyɛm na na wofi brong ahafo asante mantam nyaa a wɔyɛ ɔha nkyekyɛm wɔbɔ nnipa dodow no ara a wɔpɛ sɛ wɔtena germany no ba esiane guankɔbea a wɔkɔ hwehwɛ ne abusua nkabom hokwan a wɔkɔ pɛ a anyɛ yiye nti guankɔbea ahwehwɛfoɔ a wɔn nsa ka ahobanmmɔ anan no mu baako no nyaa hokwan tena mpɛn pii no ahwehwɛfoɔ a wɔn nsa nka no ntumi ma nyinasoɔ a ɛkyerɛ sɛ wɔtaa wɔn anaa basabasayɛ rekɔ so wɔn aman mu nnipa a sikasɛm mu tebea nti wɔtu kɔ german no nyɛ aguanfoɔ afei nso sɛ obi firi europa nkabomkuo ɔman baako mu rekɔ ɔfoforo mu a ɔrentumi nhwehwɛ guankɔbea biom german nso boaa atukɔtenafo a wopɛ sɛ wɔkɔ wɔn nkyi bi nom yareɛ a yɛ frɛ no korona mmoawa nkitinkiti yareɛ covid yɛ yare wa bi ɛsae nnipa nnipa ne nnipa ho nkitahodie  ne kwan baako a ɛfa so sae kwan foforo bi nso ne sɛ wo de wo nsa a mmoawa nkitinkiti no wo ho bɛ ko w ani wo nhweni mu ne w anum kwan titriw a mmoawa nkitinkiti yi fa so trɛ ne sɛ obi a ɔwɔ yareɛ yi bɔ wa anaa sɛ ɔbɛ hwensi sɛ ɛkwan a ɛda  saa onipa yi ɛne afofro ntɛm nnu kwansin mmienu a nnnipa biara a ɔben no no bɛ tumi aya bi kwan fofro bi nso ne sɛ wo de wo nsa bɛ ka bea a korona mmoawa no bi wo na wo de akɔ w ani w anum ne wo hweni mu a wo nhohoro wo nsa yareɛ no da ne ho adi kane wo obenim bosome da ɛtɔ so du baako wo afe wɔ wuhan kuro keseɛ ɛwɔ china hubei mmantɛm fri saa mmrɛ no adwuma ɛhwɛ wiase apomuden so who aka sɛ korona yareɛ yi tumi sae nnipa bebree wo wiase yi mu ha nyinaa aman a yareɛ no adan ne ho adi keseɛ paa aya nsusuano bɔne te sɛ owuo bebree ɛne ayare sabea a wɔn ahuoden kɔ fam   ne saa nti ewiase mu apomuden adwuma mu panyin keseɛ a yɛfrɛ no tedros adnahom ghebreyesus aba abonten aka sɛ nnipa nyinaa nka won ho mmom na yɛn ko yareɛ yi mprempren yi nipa by apem oha aduowotwe aduanan nnum  na w aya corona virus yareɛ yi wo south africa nnipa du wotwe na afiri mu ɛna nnipa aduanan nnum na won ho atɔ won koraa dwuma kuo a wohwɛ apomuden mu nsɛm wo south africa susu sɛ nnipa bɛyɛ ɔha nkyɛmu aduosia na wo bɛ tumi aya yareɛ no bi wo mmrɛ bi mu okwan a oman no fa so de asi yareɛ no kwan ne sɛ obiara bɛhyɛ fie na amansan nkitahodie nyinaa nso w abra wo fi saa nhyehyɛe yi asa obenim bosome da a ɛto so aduasa afe mu   bio nso oman no aboa apomuden adwuma yɛ foɔ bɛyɛ ope du sɛ wonkɔ afie afie mu and wonso nnipa no nhwɛ sɛ wo wɔ mmoawa no bia yareɛ no da ne ho adi wo ɛwa ahuohyɛe obrɛ home a ɛsisi so yie yareɛ no ho ahyɛn so deɛ no nso bi ne honam yaw amaman bebree yam tuo menemu kro wonte adeɛ ho panpai ɛne ayaase yaw saa nhyɛn so die yi da he ho adi wo nna mmienu kosi nna du nnan ntɛm na ɛmom nnipa pii da yareɛ no ho adi fi day nnum ɛkɔ nnipa pii da nhyɛn so deɛ a ano nyɛ den sɛ ano yɛ den pii a nnipa no tumi ya pneumonia nnipa dua ni mu nneɛma no ho bi tumi tɔ kyima sɛ ɛduru saa ɛmerɛ no a ɛho ko hia sɛ yɛ de saa nnipa no bɛ kɔ ayare hwɛ ntɛm pa ara dokota foɔ de drobɛn bi hyɛ nnipa hwene mu na wo de afa nfidie mu ahwɛ sɛ onipa no wɔ yareɛ no bi anaa sɛ onni bi sɛ onipa no wo bi a wogye no tena ayare sa bea hɔ ɛwu mu sɛ aduro biara nni hɔ ma saa yareɛ yi nanso sɛ dokota foɔ no hwɛ won a wo tumi ya ayare sa nnwuma ne aban bebree de adwen toatoa aba ɛfa anim nkatasoɔ adwen nnya nkɔɔ bɛnkro wo kwan a amanfuo nfa so nhyɛ anim akatasoɔ yi adwen nsusuyɛ a china apomuden mpanyinfoɔ de abɛto dwa fa hia a ehia sɛ nnipa nyinaa bɛhyɛ anim akatasoɔ na edidi so yi opanyin bi a w akwadare wo mmoawa adesua mu wo leeds suapon a wofrɛ no stephen griffin kyerɛ mu sɛ anim akatasoɔ no tumi bo nnipa ho ban ma won nfa won nsa nka won anim saa kwan yi na kwan titiriw a yareɛ mmoawa no fa so kɔ nnipa dua no mu anim akatasoɔ bi wo ho a wode ntoma wode asaawa ayɛ na awen saa anim akatasoɔ yi nti sɛ nea apomuden adwumayɛ foɔ hyɛ anaa respirators a ehia sɛ wo de bɛfa afidie mu hu sɛ ɛyɛ ma nnipa mprenpren yi wonnyɛ nhwehwɛ mu nkɔɔ akyire nko huu kwan a etumi fa so bo nnipa ho ban fi yareɛ a ɛsae fa nframa mu apomuden adwumayɛ foɔ wo anim akatasoɔ a wo to twene abere biara won ahyɛ awie saa won akatasoɔ yi bo won ano ne won hwene ban fi ade fii biara ho akatasoɔ yi boa bo won ho ban fi nsuo a yareɛ mmoawa wo mu akatasoɔ no boa ma ne ɛhyɛ no no kasa a ntesuo biara mma abonten na emom saa akatasoɔ yi ntumi nsone mmoawa a wo nam ewa ne hwensie mu ba akatasoɔ yi a apomuden dwumayɛ foɔ hyɛ no ntumi mma nnipa banbo ɛse n akatasoɔ na us national institute for occupational safety and health kamfo sɛ etumi sone nframa so na ɛtwe nneɛma a ɛwo mu bɛ yɛ oha nkyekyemu aduokron num wo de abɛɛfo kwan soronko bi na ɛyɛ saa anim akatasoɔ yi ne yɔnko wo europe aburokyi man mu ne ffp apomuden adwuma ahodow kamfo sɛ nnipa nkata won ano ne won hwene abre biara a wo bɛ bow anaa wo bɛ hwensi wonhwɛ sɛ wo bɛ to tissue biara a wode kataa won ano ne won hwene atwene wo kwan pa so wo kamfo apomuden adwumayɛ foɔ anim akatasoɔ wei tumi bo nnipa ho ban fi ntesuo a efi nnipa anum bere a ɔkasa ɔbɔ wa anaa ɔhwensi afutuo a wiase dwuma kuo keseɛ a ɛhwɛ apomuden soɔ de ma amanfuo wo anim akatasoɔ ne sɛ yareɛ a ɛfa mframa mu ɛsai no mpen pii no nam mmoawa a wɔte mframa mu saa yareɛ yi a ɛfa mframa mu ɛsai no ho hia nnipa ne mmoa apomu den mu adesua mmoawa nkitinkiti yi mu gu ahorow na wo tumi fa homee kasa ɛwa ahwensie mfutro ɛne ɛkwan ahorow a ɛte saa mpen pii no saa mmoawa yi ma ɛkuro anaa yaw bi ba wo hwene mu mene mu ɛne ahrawa mu saa ɛkuro yi ma nnipa bɔ wa ne nsunsuano ahorow a ɛka nipa dua no nframa mu yareɛ no bi ne corona virus ntobro measles chicken pox nsaman wa tuberculosis ɛne yareɛ ahorow a ɛkeka ho nnipa a wonya saa yareɛ yi bi no hia afidie a ɛbɛ boa won ama won ahome yareɛ ɛfa mframa mu sai no nam mmoawa nkitinkiti bi a wɔ wɔ saa mframa no mu mmoawa nkitinkiti a wɔde yareɛ ba firi nnipa anaa mmoa akɛseɛ a nsu bɔne bi firi wɔn mu ɛsane yareɛ bi ɛne sumina so nneɛma a ɛreprɔ mmoawa nkitinkiti yi wɔde yareɛ ba yi tumi fa nsuo mfutro ɛne ntutuo mu na wotumi tena mframa mu kosi mpen dodow bi anaa kwansin dodow bi s onipa bi hwensi a ntutuo no tumi fa lorry kɛseɛ mu nyinaa sɛ nnipa home saa mmoawa nkitinkiti yi kɔ won mu a ɛtumi sei onipa no akwaa a ɛboa ma yɛ de home ɛnyɛ abere bia na yareɛ ɛnam mframa mu sai ɛfiri mframa a mmoa nkitinkiti yi wo mu na mmom mframa a aseɛ nso tumi de yareɛ ti sɛ ntihyiiwa brɛ nnipa yareɛ ɛfa mframa mu trɛ nso tumi sai mmoa yareɛ te sɛ newcastle mmoa yareɛ fa mframa mu na ɛsai nkokɔ ne ntakra mmoa a aka nframa bɔne ma nnipa a wɔn apomuden gyina yiye tumi nya yareɛ bi ɛnyɛ sɛ nnipa a wote apɔ ne nnipa a wɔn aya yareɛ ɛtumi fa nframa mu sai tena dan baako mu di anim ne anim nkitahodie nneɛma a ɛboa ma yareɛ trɛ no bi gyina sɛ nea ɛwie mu yɛ hyi fa wɔ dan mu ne petee mu nneɛma no bi ne nframa nsuo ɛne nnipa suban ne sɛ nea ɔdi ne ho ni fa kwan a yɛ fa so bɔ yɛn ho ban firi nframa mu yareɛ no bi ne paniɛ anaa sɛ aduro a yɛ de so anum ano ne hwene akatasoɔ ana sɛ yɛ bɛ ma kwan ada yɛn ne wɔn a w anya yareɛ no bi ntɛm mpo sɛ yɛ ne obi a w anya yareɛ no nya nkitahodie a ɛnkyerɛ sɛ wo betumi aya bi onipa no ahuoden tebea ɛne yareɛ mmoawa no ahuoden na ɛkyerɛ sɛ obi be nya yareɛ no bi anaa sɛ onya bi yɛ tumi de antibiotics asa yareɛ mmoawa nkitinkiti yi de ba apomuden mu animdefoɔ tu fo sɛ yɛnni yɛn ho ni afei nso yɛn mma kwan nna yɛn ne afofro ntɛm sɛ akwan a yɛ bɛfa so de abrɛ yareɛ no ase yɛn ntumi nsi yareɛ ɛfa nframa mu ano kwan na mmom yɛ betumi abrɛ no ase kwan a yɛ betumi de abrɛ n ase no bi ne mfie ɔha yi atwa mu yi ahu yareɛ akeseɛ pii etumi trɛ fa wiase afaneɛ pii wo kwan hare so ii centers for disease control keep your distance to slow the spread available at iii pearce katir what is social distancing and how can it dliw the spread of covid march the hub johns hopkins university accessed on april iv graphic accessed at accessed on april v wiles s the three phases of covid and how we can make it manageable thespinoff available at accessed on april vi see vii image accessed at on april viii republic of south africa disaster management act of available at ix republic of south africa government gazette no march available at x hollington m and bennet m south africa s world class fight against covid the data tells the story coronavirus op ed daily maverick available at xi national department of health press release april available st accessed on april xii south african government president cyril ramaphosa extension of coronavirus covid lockdown to the end of april available at accessed on april xiii professor s karim south africa s covid epidemic trends and next steps presentation by the chairperson of the ministerial advisory group on covid prepared for the minister of health dr zweli mkhize available at accessed on april xiv wang jian wei cao bin and wang chen science in the fight against the novel coronavirus disease china medical journal novel coronavirus disease covid collection available at accessed on april xv centers for disease control keep your distance to slow the spread available at sɛ yɛ ka sɛ yareɛ bi yɛ pandemic a n ase kyerɛ ne sɛ yareɛ no atrɛ kɔ amanaman pii so na yareɛ no nso aka nnipa bebree epidemic nso kyerɛ yareɛ a aka nnipa bebree wo mmere tia bi mu wo mantɛm anaa kuro baako mu endemic ne pandemic edi nsɛ kakra wo kwan a ɛfa so trɛ nanso endemic ɛntrɛ nkɔ nnipa bebree so nfato ho ne influenza a ɛtumi pagya ne ho so wo aman bebree mu nanso ɛntrɛ nfa wiase nyinaa mu pandemic ano yɛ den na ɛtwa aman ahyeɛ so kɔ amanaman na mmom ɛwose yɛ hyɛ no nso sɛ pandemic nso yɛ yareɛ a ɛsae kokoram yareɛ aku nnipa bebree nanso ɛnyɛ pandemic efisɛ ɛnsae afoforo yareɛ mu animdefoɔ ahu pandemic suban wo mmere biara mu nfoni a ɛda fam no da no adi wɔ gyinapɛn a edi kan no yareɛ no fi ase daa ne ho adi nan nipa kakra bi pɛ na anya bi wɔ gyinapɛn a ɛtɔ so mmienu no yareɛ no fi ase sɛ ɛtrɛ wo nnipa kuo bi mu wɔ saa mmere yi mu no yareɛ no ahuoden ma ne mu so wo nnipa no mu wɔ gyinapɛn a ɛtɔ so mmiensa no yareɛ no ano ba fam koraa na yareɛ no ntrɛ nkɔ nnipa foforo so biom akwan bebree wo ho a aman betumi afa to de akurakura yareɛ yi mu wo afe no wiase dwuma kuo a ɛhwɛ apomuden so gyee mmra nkrataa a ɛkyerɛ kwan a wonfa so de mmo nnipa ho ban fi yareɛ mu too mu mprenpren yi kwan a yɛ de ko covid yareɛ no firi saa nhoma yi mu nkomo bebree akɔso afa kwan a aman bɛ fa so de asɔ amanfuo ahwɛ asa amanfuo yareɛ na afei kwan wode won ani bedi amanfuo akyi saa kwan yi bɛ boa ama won atumi ate nnipa a woyare na aboa ama won aya ayare hwɛ saa kwan pa yi na south korea ne singapore faa so ɛwo mu sɛ na won ayɛ ahoboa esan sars yareɛ a ɛba won so nfie bi a atwa mu yɛɛ ma kwan ada yɛn ne afoforo ntɛm yɛ amansan apomuden nsɛm mu nhyehyɛe a ɛboa ma yɛ de te yareɛ no amirika so ɛboa ma yɛ te nnipa a wo yare fi nnipa a wonni yareɛ no bi mpanyinfoɔ no mu baako a ɔwɔ dwuma kuo a ɛhwɛ wiase apomuden a wofrɛ no dr michael j ryan wo nsɛm kyerɛfoɔ nkitahodie so a oyɛɛ no wɔ obenim bosome afe kaa sɛ yɛɛ ma kwan ada yɛn ne afoforo ntɛm yɛ mmere tiaa kwan a yɛ betumi de abrɛ yareɛ no amirika ase na yɛn nfa ohaw bebree nto yen ayaresabea so saa afe no mu ara nnipa bɛ yɛ na ɛfirii mu wo yareɛ yi ho mprenpren yi yareɛ yi ate atese paa wo abibiman krom sen kuro biaa so na wo su su sɛ nnipa foforo a onya yareɛ yi bi yɛ oha nkyekyɛ mu aduosia baako corona yareɛ mmoawa yɛ mmoawa abusua kuo kakraka a wode yareɛ pii ɛba pɛpun ne yareɛ nom bi te sɛ middle east respiratory syndrome mers cov and severe acute  respiratory syndrome sars cov yɛ yareɛ saa mmoawa yi tumi de ba mmoawa no bi na ɛde coronavirus ɛba saa mmoawa yi tumi fi mmoa mu ba nnipa mu nhwehwɛ mu kyerɛ sɛ sars cov fi mmoa bi a wone  okra anaa agyinamoa bɔ abusua na ɛtrɛ baa nnipa mu mers cov nso fi afunumu na ɛtrɛ baa nnipa mu corona mmoawa yi bebree wo mmoa mu a ɛnya ntrɛ mmaa nnipa mu corona mmoawa foforo koraa da ne ho adi wo wuhan a eyɛ kuro wɔ china man mu wɔ ɔpenimaa bosome mu afe wɔn a won aya yareɛ no bi ya ɔhaw wɔ won ahwrawa ne won homee mu john hopkins suapon da no adi sɛ aman bɛyɛ oha mmienu na corona mmoawa yareɛ no ada ne ho adi wo ho aman a yareɛ no ano yɛ den wo ho no bi ne united states china europe ne iran wo obenim bosome da a ɛtɔ so du baako afe mu no dwuma kuo a ɛhwɛ wiase apomuden ho daa no adi sɛ yareɛ yi tumi sae nnipa bebree wo oforisuo da a ɛtɔ so aduonu mmiensa afe mu no na nnipa bɛ yɛ million na aya yareɛ wo wiase nyinaa mu won a wonfiri mu bɛyɛ na won a won ho atɔ won no nso bɛyɛ atiridii yareɛ tumi te atese wo abibi man america ne asia man mu afe biara mu no nnipa bɛyɛ million kosi million na etumi nya yareɛ no ɔhaw a ɛwɔ atiridii ho ne sɛ eduru mmere bi a ɛho aduro no ntumi nko atiridii mmoawa no artemisinins nkoa na etumi ku atiridii mmoawa no kane no na atiridii adore aburokyi man mu nanso nne mmere yi mu n ase atu koraa wo saa man no mu abakosem kyerɛ sɛ atiridii ka ho na roman aman buo baa awieyɛ atiridii mmoawa no anni no yiye koraa wɔ mmrofo a woba abibiman mu tete mmere mu no nnipa bɛyɛ million na spanish flu nyaa won yareɛ no kum nnipa firi million kosi million yareɛ no kuu mmofra ne mpanyinfoɔ paa sene mmeranteɛ ne mmabaawa yareɛ yi kuu nnipa pii wo wiase nyiina ntɔkwa keseɛ edi kan no na esan nso kuu nnipa pii wo nnaawotwe aduonu nnum ntɛm sen senea hiv yareɛ kuu nnipa wo afe aduonu nnum ntɛm tebea a na ɛwɔ oko ano no te sɛ ɔbrɛ ɛkom ne nneɛma a ɛkeka ho no maa yareɛ no tu atese ntɛm akwantufoɔ ne asraafoɔ akoneaba die maa yareɛ no trɛɛ yɛ kɔɔ aman pii so yareɛ mmoawa bi wɔ ho a wotumi sore tia n ano aduro saa mmoawa a ɛte saa yi ma yareɛ bi tumi san ma ne mu ho so wo nnipa mu nfatoho ne a nsaman wa a etumi sore tia nnuro bi saa tebea yi yɛ asɛm hia ma apomuden mu adwumayɛfoɔ afe biara mu no nsaman wa a aduro ntumi no ma ne mu so wo wiase mu wiase apomuden dwuma kuo kyerɛ sɛ nnipa bɛyɛ million na enya nsaman wa yi a aduro ntumi no nsaman wa yi a ne suban te saa no da ne ho adi wo abibiman mu wo afe na eno akyi no edaa ne ho adi wo aman aduonan nkron mu usa ka saa aman no ho bɛ yɛ mfie a aduonu a atwa mu yi yareɛ mmoawa bi te sɛ staphylococcus aureus serratia marcescens ne enterococcus anya ahuoden a etumi ma won sore tia nnuro bi te sɛ vancomycin aminoglycosides ne cephalosporins viral hemorrhagic fevers yɛ yareɛ a ɛyɛ hu yareɛ a ɛwɔ saa abusua kuo yi mu bi ne ebola virus disease lassa fever rift valley fever marburg virus disease ne bolivian hemorrhagic fever saa yareɛ yi bɛ tumi asae nnipa bebree na atrɛ akɔ aman pii so nnipa a wonya yareɛ yi bi wu ntɛm ɛsane sɛɛ mmere a ɛda mmere a onipa bi be nya bi ne mmere a odi bɛ firi mu no sua nti won a woyɛ adwuma wo ayaresabea no tumi te saa yarefoɔ yi fi nnipa a wonyare ne ho wei boa ma yareɛ mmoawa no nterɛ nko nnipa foforo so zika virus da ne ho adi wo afe mu na afe mu no ɛmaa ne mu so paa eyi maa nnipa bɛ yɛ million nyaa yareɛ yi bi wo america wiase apomuden dwuma kuo tu fo sɛ zika virus yi ho yɛ hu na ɛbetumi atrɛ afa wiase nyinaa mu covid yare no ahyeta wo aman pii so ama aman no sikasem aba fɔm na omanfoɔ dodoɔ awu mmɔden bɔ paa akɔ so sɛ nnipa pii renya yare no bi wo mmere a ayaresafoɔ de abodie mu nyasa ho nimdie de hwɛ ayarefo na wɔn apɛ nsoano no yen nyinaa wo asede sɛ yɛ bɛbɔ yen ho ban yareɛ no nsɔano  gyina yen ankasa yɛn suban sesae so a ɛbɛ nam so abɔ yen ankasa ne  yen abusua ho ban afiri yare no ho yebɛ hwɛ kwan ko a nsa hohorow ne kwan a aho ni di  betumi aboa wɔ yareɛ yi ko mu nkyerɛkyerɛ pii ama ye hu sɛ kwan baako a yebetumi ako na yɛ si yareɛ bi te sɛɛ covid kwan ne daa nsa hohorow wɔ nsuo a ɛretene ase ne samena na daa nsa hohorow no ne den apomuden ne yaresa nimdifoɔ kyerɛ se nsa hohorow ho hia wɔ sɛ nsuo a ɛtene nni hɔ a asubonten ne tadeɛ a wɔn asie sie betumi adi saa dwuma no kwan ahodoɔ a wɔfa de sie sie nsu no ne wɔ nam abɛɛfo kwan so ayɛ saa kwan ahodoɔ a wɔfa so te nsuo ho a y abobɔ so wo betumi ahu wo abɛɛfo ntentan keseɛ so resources cawst org package biosand filter instruction manual en peter morgan a na ɔwɔ zimbabwe nso akyerɛ kwan fofoofo a wo betumi atew nsu ho wobɛ nya wo kwan a wo betumi afa  ahohoro wo nsa a wore nmɔka ne se wo de nsuo ne samena anaa ansoo bɛ  hohorow wo nsa saa kwan yi bɔ yɛn ho ban fi covid yareɛ no ho sɛ yareɛ a ɛbɔ hu te sa covid ba yɛn asetena mu a etwa sɛ nsesae ba yɛn ade yɔ mu te se nnipa ntɛm te te anim ne hwene kata wo mmere biara a nhyiemu bi bɛkɔ so corona virus yi anya nsunsuansoɔ bebree wo abodeɛ ne nneɛma bebree so esan sɛ nnipa ate won akwantuo so no nti ama nframa a ɛwɔ nkuro bebree mu ati nhyɛ a wode too amanfuo so sɛ ma wonpue no wo china man mu ama nframa bɔne so ate bɛyɛ ɔha nkyekyɛ mu aduonu nnum animdefoɔ a wo sua asaase ne mu nsɛm kyerɛ sɛ nnipa bɛyɛ na wonkwa so aware wo bosome mmienu mu yareɛ yi nso ama won atwe nhyiamu a ɛfa asaase ho yie die akɔ akyire nhyiemu no bi ne united nations climate change conference san sɛ saa nhyiamu yi antumi ama so yi nti nnipa no bi susu sɛ akadeɛ a abɛɛfo dwuma die bi te sɛ green energy bɛ hia no renka won nsa ntutuo a efi nfidi nnwuma akeseɛ mu ama wie mu ayɛ hyi eyi ama nsuo ɛtrɛ wo ne hyia so nnipa dwuma die bi ama asaase no ɛsei animdefoɔ huu sɛ covid yareɛ yi bɛ ma nnipa dwuma die so ate na ɛno bɛ boa ama asaase nsuo ne nframa no akɔ ne dadaa mu biom esan sɛ corona virus yareɛ ama akwantuo ne ndwuma so ate nti nframa a ɛwɔ nkuro bebree mu ati sɛ nframa no mu ti a ɛboa ma wie mu sakra wo kwan pa so esan nso boa ma kwan a covid fa so trɛ no so ti dwuma kuo a ɛhwɛ ahuoden nsɛm ne nframa a ɛmu teɛ ho kyerɛ sɛ akwan a yɛ faa so de sɔɔ coronavirus no mu te sɛ yɛ braa akwantuo no maa nframa bɔne so tii yɛ oha mu nkyekyɛ mu aduonu nnum wo china wo brɛ a wo kaa obiara guu dam mu wo china no nframa bɔne a efiri nnipa nnwumadie  te sɛ ntutuo a efiri lorry mu so tee yɛ ko du bɛ yɛ million metric tons sen saa brɛ noa mu afe mu animdefoɔ a wo sua asaase ne mu nsɛm kyerɛ sɛ nnipa bɛyɛ na won ato wɔn nkwa so sarah ladislaw a oyɛ adwuma wo center for strategic international studies di adwen foforo baa yɛ sɛ ma amanfuo ani ngye sɛ nframa  no mu ate efisɛ sɛ nnwuma mu pagya wo china a nframa no mu bɛ san aseɛ nasa ne esa de wɔn ani ɛɛdi kwan a nitrogen nframa so ate paa wo mmere a covid ma ne mu so kane wo china ɛsan sɛ nnwuma so ate no nti ama nframa bɔne so ati bɛ yɛ oha mu nkyekyɛ mu aduonu nnum no wuhan a ɛwɔ china nasa de afidie bi a wofrɛ no ozone monitoring instrument  de hwehwɛ awia akatasoɔ ne nneɛma bi a ɛseɛ awia mu akatasoɔ nnipa dodoɔ a wɔn ani gye nsuo mu nam ho so ati ama nsuo mu nam boɔ akɔ fam paa esan covid yareɛ yi apo foɔ pii de won nfidie agu ho rainer froese aka sɛ mpataa dodoɔ a ɛwɔ nsuo mu bɛ kɔ soro esan sɛ nnipa ngu won asaw biom nsuo mu nam te sɛ amane dodoɔ a ɛwɔ nsuo mu bɛ bɔ ho mmohoo mmienu wonyɛ nhwehwɛ mu biara ɛkyerɛ sɛ nsuo ne mu nneɛma ɛresi ne dadaa mu ɛwom sɛ nframa bɔne a ɛwo wie mu so ate deɛ nanso international energy agency de afutuo baa sɛ esan sikasɛm a ayɛ basaa nti nnwuma kuo a wode sika hyɛ green energy mu bɛ twe twe won nan ase esan se wo twee nhyɛ a wode too so sɛ ma obiara mpue no nti nnipa pii firi aseɛ yɛɛ won adwuma firi fie kwan a wo bɛ fa so de aseɛ anim akatasoɔ nso de efii ho da dwene foforo aba european centre for medium range weather forecasts ecmwf aka sɛ esan wie mu hyen a ɛnni akɔniaba esan covid yareɛ no nti ebetumi ama kyima aba kwan a wofa yɛ nhwehwɛ mu fa wie mu tebea ne farebae ne sɛ wie mu hyɛn yi di afidie soronko bi na ɛdi dwuma na esan sɛ wie mu hyɛn dwuma die so ate nti saa afidie no so nfasoɔ bɛ te wo ɔha nkyekyɛ mu aduosia num wiase ku baatan nhyia mu a woyɛ de fa senea wia mu asesa a anka ɛsesɛ ɛba so afe mu no won atwi de dɔ afe mu esan sɛ wode nhyiamu dan no ayɛ ayaresabea esan covid yareɛ no anka saa nhyiamu yi ho hia paa efisɛ aman de won trimu pɔ a ɛfa wie mu nseseayɛ bɛ to dwa nsɛm kyerɛfo dwuma a wofrɛ no time magazine kyerɛ sɛ kwan a aman pɛ sɛ wofri won nnwuma ase no bɛ ma nframa bɔne a ɛfiri lorry ne nnwuma akɛseɛ mu bɛyɛ kɛse paa international energy agency foɔ aka sɛɛ esan fangoo boɔ a akɔ fam no nti wo be nya kwan de aprapra fangoo no ase a ɛnyɛ no nnwuma akɛseɛ lorry ne wie mu hyɛn a wo behyɛ won nnwuma ase no bɛ ma nframa bɔne a ɛwɔ wie mu no bɛ kɔ soro ɛwɔ nnipa apomuden mu adesua mu no yareɛ nhwehw mu y kwan a wofa so de hunu nnipa mu yareɛ ne kwan a ɛfa so da ne ho adi apomuden mu adwuma y foɔ bisa nea oyare no nsɛm bi ɛfa ne nnipadua ne n asetena mu wo san nso hwehw ne nnipadua mu de boa boa suahunu a ɛboa won ama wɔn ahu yareɛ no suban ne ne tebea mpen bi nso no wo de nnipa amu de sua yareɛ bi suban yareɛ mu npensenpensen mu ny adwuma kumaa koraa ɛsane sɛ kwan a nnema bi da ne ho adi wo nnipadua no mu no tumi kyerɛ yareɛ bebree yɛnfa no sɛ honam no baabi ayɛ kɔkɔɔ saa tebea yi tumi kyer yareɛ bebree a ɛwɔ nnipadua no mu kwan a yfa so de hwehwɛ yareɛ no mu nneɛma a ɛda nso wo kwan ahorow a yɛfa so hwehwɛ yareɛ mu no bi ne akwan ahorow pii wo hɔ a wotumi fa so de y npensenpensen mu fa yareɛ bi ho wotumi de abɛɛfo nfidie hwehwɛ yareɛ mu mpo wotumi de nhwehwɛ mu kwan a  broni frɛ no reverse transcription polymerase chain reaction rrt pcr anaa ct imaging de hwɛ sɛ mmoawa a wɔde covid nframa mu yareɛ no ba no wo onipa bi mu nsohwɛ bi a won ay fa pcr ne ct no wɔ wuhan kyerɛ sɛ ct no ano yɛ den sen pcr nanso ɛtumi hu yareɛ ahorow ka covid no ho ne saa nti no sukuu pɔn bi a ɛwɔ america tu fo sɛ ma won nfa ct no nhwehwɛ covid mmoawa no who a ɛyɛ wiase nyinaa dwuma die kɛseɛ a ɛhwɛ nnipa apomuden nsɛm mu de nkrataa bebree aba ɛfa kwan a wo kanfo ma amansan sɛ wonfa so nhwehwɛ covid mmoawa no mu nea edi kan no baa opɛpɔn da ɛtɔ so du nson wode pcr afidie no yɛ nhwehwɛ mu no wo tumi twe mogya anaa nneɛma a ɛfi ahwerawa mu nhwehwɛ mu yi ho nsunsuasoɔ da ne ho adi wɔ dɔnhwere baako akyi wode drɔben bi fa onipa mmene mu de twe amaman kakra bɛyɛ oforisuo da ɛtɔ so nsia afe mu no na nhwehwɛ mu bea ne nnwuma bebree reyɛ nfidie nketewa bi a wobetumi de ahwehwɛ nipadua ne mu ahuoden mmoa a woko tia yareɛ ahorow nanso won mu biara nyaa krataa a ɛbetumi ama wɔn de asɔ nnipa bebree ahwɛ wɔ america man mu no dwuma kuo bia wofrɛ no cellex anya tumi krataa a wobetumi de ay nhwehwɛ mu wɔ mpofrimu mmoawa a ɜde yareɜ ba no yɜ nkitinikiti a nnipa ntumi nfa won ani nhu mmoawa yi bi ne virus ne bacteria yareɜ a virus ne bacteria tumi de ba no te sɜ covid yɜ yareɜ a ɜtumi sae afoforo broni kasa infection kyerɜ tebea a yareɜ mmoawa bi aba nnipadua mu apomuden mu dwuma yɜ foɔ de brofo kasa colonization de kyerɜ tebea a yareɜ mmoawa aba nnipadua no mu nanso yareɜ biara nna ne ho adi sɜ mmoawa ba nnipadua no mu na sɜ wonna yareɜ biara adi a wofrɜ no subclinical broni kasa foforo latent infection kyerɜ bere a yareɜ mmoawa aba nnipadua no mu nanso wontumi nkayan won ho nsaman wa ne herpes tumi da ne ho adi wo kwan wei so mmoawa biara de yareɛ soronko na ɛba na won nyinaa nso nam kwan soronko so na wode trɛ fi nnipa baako kɔ foforo mu ansa na apomuden mu animdefoɔ betumi ati kwan a yareɛ fa so ba ne kwan a wo bɛtumi afa so de abɔ nnipa ho ban afi yareɛ ho no ɛwo sɛ wo hu kwan a yareɛ mmoawa fa so trɛ fi nnipa baako kɔ nipa foforo mu yareɛ mmoawa akwantuo yi sisi wo gyinapɛn bebree so nea edidi so yi yɛ nneɛma a ɛfa yareɛ mmoawa dwumadie yareɛ mmoawa yi tumi fa akwan bebree so de nya kwan kɔ nnipa dua no mu mmoawa yi bi fa aduane mu anaa nsuo a yɛ nom mu ebi nso nya kwan wo bere a onipa bi de ne ho aka ne yɔnko nipa mmoawa yi bi nso fa nframa mu yɛn botae wo akyerɛ yi mu ne mmoawa a wofa nframa mu yareɛ kakraa bi pɛ na ɛtumi kɔ nnipa a won apom mu yɛ den yareɛ su ne n ahuoden gyina nnipadua no ahuoden ne yareɛ mmoawa no nso ahuoden sɛ ɛbetumi abubu nnipadua no ahuoden ɛtɔ mmere bia nnipadua no ahuoden tumi yɛ den ma no tumi fi aseɛ sɛ onoara nnipa dua no apomuden adwuma yɛ foɔ kyekyɛ yareɛ mmoawa kɔ afa mmienu baako ne primary ana baako nso ne opportunistic opportunistic pathogens tumi de yareɛ ma nnipa dua no wo abere a n ahuoden aba fam ɛsan yareɛ bi anaa tebea bi a ɛmaa ayaresafoɔ de sekan twitwaa ne nnipa dua no mu akwaa bi anaa asae bi nti ahyeseɛ yareɛ yɛ yareɛ a ɛde apomuden mu haw ba nnipadua bi mu ntoasoɔ yareɛ gyina ɔhaw a ahyeseɛ yareɛ de ba so na ɛyɛ n adwuma nsae yareɛ nam nnipa ho nsuo anaa nnipa ho atwitwiri atwiri so na ɛtrɛ nhwesoɔ ne nfluenza nsae yareɛ no bi nso wo kwan pɔtee a wo fa so de kɔ nnipa foforo mu te sɛ nna mu saa yareɛ yi nhia sɛ yɛ bɛte wɔn a woanya bi ho afi nnipa foforo ho nsae yareɛ fa nnipa ne nnipa ho atwitwiri atwiri ne nsuo nkitinkiti a ɛfiri ɛwa mu na ɛtrɛ ɛtumi nso fa nframa mu aduane ne nsuo a aseɛ nipa ne mmoa nkitahodie ɛne ntumoa a woka nipa nsae yareɛ biara da ne ho adi wo kwan soronko so ebi da ne ho adi wo nnipadua no ho nyinaa wo kwan bi te sɛ ahuoyaa anum a ato kwan a obi so bɛte afa ahuohyeɛ hwene a ɛsone ne ɛwa ɛto biribi mpo a nsae yareɛ nna ahyensodeɛ biara adi bacteria ne virus yareɛ tumi da ne ho adi wo kwan a ɛse mu wei ma no yɛ den sɛ wo bɛhu nsonsonyɛ ne nea yareɛ no farebae sɛ yɛ bɛhu nsonsonyɛ a ɛda won ntɛm no hia paa efiri sɛ aduro a wofrɛ no antibiotics a wode sa yareɛ bacteria de ba no entumi nsa yareɛ virus de ba sɛ yareɛ bi ka nnipadua no a aduro bi wo ho a ɛtumi hyɛ mmoawa no so senea ɛmma won ntrɛ saa aduro yi gu ahodow bebree aduro a wofrɛ no antibiotics ko tia bacteria nkoaa na ɛntumi nko ntia virus antibiotics dwumadie ne sɛ ɛbɛma kum bacteria no anaa sɛ nnɔre bebree wo nnipa du no mu vaccine yɛ aduro bi a yareɛ mmoawa a won ahuoden ayɛ mere anaa sɛ won awu wo mu sɛ saa aduro yi a kɔ nnipa mu a ekayan nnipa dua ne mu ahuoden mmoa ma wo sɔre tia yareɛ mmoawa biara daakye biara no ɛbeba nnipa dua no mu wotumi de aduro no so anum anaa sɛ wo de fa panie mu wɔ nnipa no saa kwan yi boa ma wotumi si yareɛ bebree ano yareɛ no bi ne small pox polio ntobro measles ɛne tetanus aduro a ahuoden wo mu na aboa ama yareɛ bi abrɛ se ne influenza aduro hpv aduro and chicken pox aduro vaccines yɛ ma nnipadua no na n ahuoden tumi ko tia nsaa yareɛ bebree na mmom wo kwan bi so no won ahuoden no tumi brɛ ase vaccines ahuoden gyina ɛneɛma a edidi so yi so sɛ nnipa a w asɔ no vaccine yi san ya yareɛ a saa yareɛ no ahuoden ba fam sen nea yen sɔɔ no vaccine no bi nea edidi so yi yɛ nneɛma a ɛsɛ sɛ yɛ hyɛ no nso sɛ yɛ pɛ sɛ vaccine a yɛde sɔ nnipa bɛ kɔ yiye ɛnam vaccine so nti yareɛ a yɛfrɛ no smallpox yetumi tu n ase saa yareɛ smallpox yi yɛ owuo ne nsae yareɛ a ɛka nnipa yareɛ bi te sɛ rubella polio ntobro mumps chickenpox ne typhoid ayɛ nna sene nfie beyɛ oha a atwa mu yi esane sɛ wo de vaccine sɔɔ nnipa bebree ano sɛ yɛde yareɛ bi ho vaccine so nnipa bebree ano a ɛbedu mmerɛ bi no ɛbɛyɛ den sɛ saa yareɛ no bɛsan aba saa nnipa kuo no mu vaccines nso tumi boa ma nnipadua no ko tia mmoawa a ɛsore tia nnuro bi a ɛsan sɛ wone saa nnuro no anya nkitahodie bebree wo mmre bi a atwa mu no nti bio nso vaccine aboa ama yareɛ bi a na penicillin ahuoden ayɛ mmerɛ wo so no wo ko tia mpo sɛ yɛ hwɛ ntobro yareɛ a aduro a yɛ de sɔ anoo no abɔ nnipa bebree ho ban afi owuo mu afe biara mu aduro a yɛde sɔ nnipa wo mmerɛ a ɔyɛ abofra no mpen pii no ɛyɛ a nsunsuanso bɔne biara nni akyiri mpo sɛ biribi wo ho saa ɛyɛ na ano nyɛ den nea ɛtaa esi no bi ne ahuohyeɛ yaw wo faako a yɛde panie no wɔɔ yɛ ɛne honam yaw yɛ wo nnipa bi a won nnipadua no ne ahuoden duro a ɛwɔ vaccine no mu nhyia nanso nsunsuanso a ano yɛ den no ntaa nsi aduro yɛde so yareɛ ano anaa vaccine yi gu ahohoro ebi yɛ yareɛ mmoawa a won awu anaa sɛ wontumi nkayan won ho ebi so yɛ akyi ade a ɛho te krogyeen aduro a yɛde sɔ yareɛ ano bi wo hɔ a wode yareɛ mmoawa a won awu esan sɛ wode aduro anaa ohyew aka won na ayɛ aduro a yɛde sɔ yareɛ ano bi wo hɔ a wode yareɛ mmoawa a wo te ase na mmom wontumi nkanyan won ho na ayɛ saa aduro yi tumi kanyan nnipadua no ahobanbo nanso won a won nnipadua no ayɛ mmere deɛ ɛnnyɛ mma won vaccines no bi nso wo ho a wonfa yareɛ mmoawa a won ano ayɛ mmerɛ na ɛyɛ na ɛmom wode adu bɔne a ɛtumi de yareɛ ba na ɛyɛ wotumi pone mmoawa ho bi de kanyan nnipadua no ahobanbo fuo wofrɛ no subunit vaccine wo nam abɛɛfo kwan so de vaccines afoforo a wonfa mmoawa na ɛyɛ wode won nyansa ne won nsa na ɛyɛ saa vaccine no woyɛ vaccine no bi wɔ kwan bi so a ɛmma no ko tia yareɛ mmoawa baako pɛ vaccines no nso bi wo hɔ a ahuoden a ɛwɔ mu nti etumi ko tia yareɛ mmoawa bebree a wɔbɔ abusua baako vaccines no bi wo hɔ a wode mmoawa bi a wonya fi mmoa mu na ɛyɛ saa mmoawa yi nfa yareɛ biara mma nnipadua no mu anaase nsunsuansoɔ bɔne bi nnipadua no ahobanbofuo a wɔ ko tia yareɛ no hu vaccine sɛ ahohodeɛ a aba nnipadua no mu ne saa nti no wosei no na afei nso wo hyɛ no nso saa yareɛ mmoawa a wo de yaa saa vaccine no bi san ba nnipadua no mu a ahobanbofuo no hu no a wosi no kwan sɛ nea ɛmma wɔn asi ntrɛ wo nnipadua no mu mmoawa bi wo vaccine mu a ɛboa ma wotumi kayan won ho ma wotumi bɔ nnipa ho ban wo san nso de aduro bi hyɛ vaccine no mu se nea ɛmma no nsei ntɛm sɛ nea yɛ bɛ nya banbo a edi mu nti ɛyɛ sɛ yɛ de vaccine no so mmofra ntɛm pa ara na won ntwen kosi sɛ wobɛ nyin mmerɛ ne mmerɛ rekɔ no ɛho bɛ hia sɛ wo bɛ san ama no aduro a ɛbɛhyɛ vaccine no mu kina vaccines bebree wo ho a w ahyehyɛ no wɔ kwan bi so a mmere ne mmere mu no wode ma nnipa anaa sɛ onipa no di nfie bi a ansaa na wo betumi ama no saa vaccine no nfatohoo ne ntobro tetanus influenza ne pneumonia vaccines akwansideɛ titiriw a ɛwɔ vaccine yɛ mu no ne nkrataasɛm wiase apomuden dwuma keseɛ nhwehwɛ mu kyerɛ sɛ akwansideɛ no bi ne sika sɛm ne nnipa a wo wɔ adwuma no ho sua hunu mpuntuo aba wo kwan ne nhyehyeɛ a wode vaccine fa so ma nnipa mpuntuo a ɛda nso ne nea yetumi de so nnipa anum mfatoho ne polio vaccine a sɛ onipa a onni ntete yɛ mpo tumi de ma wo gu su de mmoa ɛyɛ nhwehwɛ mu fa vaccine a wonfa ngu panie mu nwo wo nam abɛɛfo nimdeɛ kwan so ɛyɛ adeɛ bi a nsoe a aduro wo ano a ani ntumi nhu na wotumi de tare nipa honam ho mpuntuo bebree na aba wo vaccine yɛ mu yɛyɛ nnipa a ekuo yi gyina yɛn so na atintim yie worehwɛ sɛdeɛ wɔde yɛn nnoɔma di dwuma ne sɛdeɛ wɔbɛnya bi ne sɛdeɛ yɛbɛtumi apagya yɛn mmɔdemmɔ mu berɛ ano berɛ ano bambɔ ne sɛdeɛ obi bɛba abɛka ho yɛrekyekyɛ obiara dwuma a ɔbɛdie ɛne ɛho akontabuo ɛwɔ agyinasie ɛne akadeɛ kyekyɛ mu yɛrebie kwan ama nkitahodie a ɛdi mu ɛne ayɔnkofa a ɛnam anamɔntuo so na yɛne wɔn a wɔwɔ adwuma yi mu kyɛfa wɔn a wɔwɔ mfidisɛm mu nimdeɛ kyɛfa ɛne wɔn a aman mpuntuo da wɔn akoma so sɛ yɛbɛyi mfidisɛm mu nimdeɛ ɛne nhunumuu a ɛwɔ ankorankorɛ ɛne nnwumakuo mu apue anisoadehunu aba mu sɛ yɛbɛkyɛ nimdeɛ a ɛwɔ yɛn mu a ɛyɛ ayɔnkofa a ɛyɛ papa na yɛde yɛn ho bɛhyɛ mu sɛ yɛbɛte aseɛ sɛ yɛn dwumadie mu nsɛm bɛnya nsunsuansoɔ papa ɛwɔ nnipa so ɛne sɛdeɛ yɛbɛtumi de adi dwuma anaa ne dwumadie no bɛtra so ɛwɔ ɛwiase sɛ yɛbɛhunu na yɛatrɛ nimdeɛ a biribiara nsi ɛho kwan no ho dwumadie na ɛmu nsɛm no bɛma yɛn dwumadie asi pi na yɛbɛfa akwaniasa so atu mpɔn na yɛbɛhwɛ sɛ yɛn hinhim ɛwɔ yɛn anisoadehunu mu ɛne nhyehyɛeɛ a ɛnam akwankyerɛ so sɛ wobɛma w ani aba wo ho so ɛwɔ adwumakuo no mu na wobɛma w ani aku w adwuma no ho ahwɛ ayɛ nhyehyɛeɛ mapa de ama movement strategy ɛwɔ mfeɛ mpem mmienu ne aduasa mu nnianim wiase amansan mmara ne suban pa ho nhyehyɛeɛ yi kyerɛ suban ahodoɔ a ɛsɛ sɛ yɛ gye tum anaa sɛ yɛ ngye ntum wei kɔ ma obibiara a ɔdi wikipedia nkitahodie anaa ɔyɛ biribi de boa aborɔfo ahoma ntentan dwumadie wei kɔ ma afoforɔ ne adadafoɔ a wɔn wɔ saa dwumadie yi mu nimdeɛ aboafoɔ dwumadiefoɔ a wɔn wɔ dwumadie no mu wɔn a ɔdi akansie no ho dwuma anaa ɔhyehyɛ akansie no ɛne wɔn a ɔka akansie no ho anaa ɔsi akan no bi no adwumayfoɔ ɛne wɔn a wɔn de wɔn ho abata mpaninfoɔ a ɔda kuo no ano ɛne wikipedia nyinasoɔ kuo ne sodifoɔ kuo mma ɛkɔ ma nnipa kuo nyinaa ɛne aboafoɔ kwantinpɔn tiehwɛ dwumadie virtual event wɔn a wɔn wɔ mfidinnwuma nimdeɛ soronko ɛne wikipedia ne wiki s dwumadie nyinaa ho neɛ ɛka ho bi nso ne petee badwam ne badwa a nni petee mu public and semi public nkitahodie interactions w akyinyigyeɛ ho nkɔmɔdie ne nkasaeɛ wɔ pintinyɛ ɛtwam de kɔ mpɔtam mpɔtam nsɛm nsɛm wɔ mfididwuma nimdeɛ soronko mpuntuo mu n afa a ɛwɔ neɛ ɛwɔ mmoa nsɛm nsɛm mu a ɛgyina hɔ ma amanaman a wɔn de wɔn ho abata anaa abɔ mu ne wɔn a wɔn wɔ akyire aboafoɔ wɔ ɛwiem anaa nframa mu badwa nsawɔsoɔ ne dwumadie nsɛm twerɛfoɔ nhyiamu ɛne ɛtitire adwumayɛfoɔ frɛ nhyiamu ucoc ma nhwɛsoɔ nneyɛɛ ma wɔn a wɔn yɛ adwuma bɔ mu wɔ wikipedia dwumadie a ɛwɔ wiase afanaa nyinaa no mu amanaman ahodo no nso bɛtumi de mpuntuo nhyehyɛeɛ no bi nso aka neɛ ɛwɔ wɔn ankorankorɛ amammerɛ mu no bi aka deɛ ɛwɔ ho no ho sɛ neɛ ɛbɛ ma wɔn bɛtumi akɔ so akora nhwɛsoɔ kumaa bi anaa ketewaa bi a w atwerɛtwerɛ ato hɔ ama yɛn sɛ pɛpɛɛpɛ nhwɛsoɔ susudua yɛgye di sɛ yɛboa nnipa dodoɔ a yɛbɛtumi biara na wɔde ahokeka de wɔn ho hyɛ wikimedia nnwumadie mu a yɛbɛtumi adu yɛn botae a ɛno ne sɛ wiase no bɛyɛ bea bi a yɛn nyinaa bɛtumi anya nnipa nimdeɛ nyinaa mu kyɛfa yɛ gyedi sɛ yɛn akyereɛfoɔ a wɔn wɔ amaaman mu bɛyɛ nnipa ahodoɔ baako na yɛbɛtumi anya wɔn abrebiara yɛpɛ sɛ yɛn amaaman kuo yi hyɛ nkuran yɛ papa na ɛsan yɛ tebea a ɛyɛ papa ma obiara ɔde ne ho bɛ hyɛmu afei nso ɛyɛ y apɛdeɛ sɛ yɛ bɛbɔ yɛn nnwumadie ho ban afiri wɔn a wɔsɛe anaasɛ wɔkyimkyim ɛmu nsɛm ho ucoc mmara yi kɔ ma wikimedia kuo no nyinaa sɛ wo yɛ biribi tia saa mmara yi a ɛkuo no mpanyinfoɔ a ɔwɔ mantam biaa no wɔ wɔn nhyehyɛeɛ ne wɔn nnwuma de asotwe biaa bɛma nnipa korɔ no sɛ nea mpɔtam hɔ kuo boa ma y ahyehyɛ wiase a obiara bɛtumi anya nimdeɛ nyinaa mu kyɛfa fa wo ho hyɛ wiase nyinaa kuo a ɛbɛ kwati nyiyimu ne afoforɔ ho adwenbɔnee a nni nyinasoɔ na pere ma w adwuma nyinaa nyɛ nokware na ɛnsan yɛ nea yɛbɛtumi afoa so wikimedia nnipa biara sɛ wɔyɛ afoforɔ wɔ mu anaa s w akwadere wɔ mu anaa wɔ ka ɛkuo bi ho anaa sɛ ɔde ne ho abata ɛkuo bi anaa ɔka wmf mpaninfoɛ ho anaa ɔyɛ adwumayɛnii biaa wɔ asodie ma ɔno ankasa ne suban a wɔ dan no adi ɛwɔ wikimedia dwumadie ne wɔn nhyiamudie biara no suban biara dan adi wɔ obuo mu ɛmfa ho ne nnipa no mfie n adwene ne honam tebea a ɛwɔ mu ɛsom a ɔsom kuo anaa abusua bi a firi mu w amamerɛ abɔseɛ dibea anaa awoɔ ntoatoasoɛ bɔberɛ ne kasa a w akwadere mu sɛ ɔyɛ ɔbaa anaa bɛrema ne n adwuma a ɔyɛ bio ɛwɔ sɛ yɛhwɛ dwuma no ho hia a ɛhia mmoa anaa suahunu no ho boa a ɛbɛboa wɔ saa beaɛ no dwumadie mu obuo ne sɛ wode anidie rema afoforɔ ɛwɔ afoforɔ nkɔmɔdie mu sɛ ɛwɔ abɛɛfo ntentan so anaa nni abɛɛfo ntentan so wɔ wikimedia nnwuma mu yɛ de obuo ne anidie a ɛyɛ pɛ bɛ ma yɛn ho yɛn ho sɛ nea yɛ pɛ sɛ afoforɔ de anidie ma yɛn no nya nteaseɛ na ɛne afoforɔ nkyɛ wɔn atenka tie na bɔ mmɔdene sɛ wo bɛ nya nteaseɛ ama deɛ wikimedia nii biara bɛka akyerɛ wo sɛ wo yɛ wikimedia nii yi yɛ ahoboa sɛ wo bɛ nya w ankasa wo nteaseɛ noɔma a worehwehwɛ ɛne woaa wo suban abrebiara nya gyedie pa na fa wo ho hyɛ mu sɛ wo bɛ yɛ adwuma pa fa obuo awerɛhyɛmu pa yi nsɛm ano sɛ wo bɛ nwunu obi anaa wo bɛ ka asɛm bi a nnyɛ afa obi ho koraa a ka no ɔkwan pa so na afei kyerɛ no ɔkwan pa a ɔfa so a ɛbɛ boa no ama no atu mpɔn fa obuo ma wɔn a ɔka atwerɛ kuo no ho no kwan a ɔsi dan wɔn ho adi nkorɔfoɔ de edin soronko bi bɛ to wɔn ho de adan wɔn ho adi sɛ ɛbɛ kyerɛ obuo nti mo nfa edin soronko no ne wɔn nkasa anaa sɛ mo rekasa afa wɔn ho a mo nfa edin soronko no nkasa nfa wɔn ho nhwso no bi ne examples include abusua kuo bi a ɛbɔ ntɔn baako bɛtumi de edin bi ato wɔn ho sene sɛ ɔde tete din bi a na yɛde ferɛ wɔn b to wɔn ho so nkorɔfoɔ bɛtumi de edin a n atwerɛ no yɛ soronko wɔ wɔn kasa mu na ɔsane yɔ foforɔ ato wɔn ho so nkorɔfoɔ gyina wɔn bɔberɛ so de din soronko to wɔn ho so nkorɔfoɔ a sɛbe w adi dɛm nso de din soronko to wɔn ho so sɛ wo hyia wɔn a yɛ bɛbɔ yɛn ho mmɔdene sɛ yɛ bɛgye obibiara ato mu na yɛde obuo ama obibiara ho asɛm ne nyansa n amammerɛ ne nea ɛkeka ho 
