luphiko lwemsebenti wetilwimi tavelonkhe national language services nls iriphabhulikhi yeningizimu afrika lutfutfukisa futsi luhlelembise kuchumana ngato tonkhe tilwimi ngekugcina tidzingo telulwimi temtsetfosisekelo inls yengamele kwehlukahlukana kwetilwimi tesive setfu futsi inemsebenti wekuhlelela tonkhe tilwimi tebantfu betfu ngekubeka esigabeni tindlela tenchubomgomo letimiselwe kutfutfukisa kusetjentiswa kwaletilwimi futsi naleto tilwimi lebetingafunwa emlandvweni umsebenti lomkhulu wenls kuhlangabetana netidzingo telulwimi temtsetfosisekelo ngekuhlelembisa kutfutfukisa nekuniketa umsebenti wekuhumusha nekuhlela kuto tonkhe tilwimi letisemtsetfweni futsi nangekwengamela kwehlukahlukana kwetilwimi ngekutsi kwentiwe imiklamo yekuhlelwa kwetilwimi nekuhlelwa kwemagama imisebenti yenls njengeluhlelo lwahulumende lwekusita ngebucwepheshe betilwimi ngekuhumusha imiculu lesemtsetfweni kuto tonkhe tilwimi letisemtsetfweni umsebenti wayo wekuhlelwa kwemagama kusita kutfutfukisa nekwenta simanje kwemagama lalukhuni etilwimi letisemtsetfweni imisebenti yekuhlelwa kwetilwime ifaka ekhatsi kweluleka hulumende ngekutfutfukiswa kwenchubomgomo yetilwimi nangemasu ekusetjentiswa kwayo umbuso weswatini kangwane eswatini live leliseningizimu nelivekati lase afrika live lakangwane lincane ngebubanti kantsi likakwe live lase ningizimu afrika enyakatfo ngentansi nangasenshonalanga emphumalanga likakwe live lasemozambique bukhulu belive lakangwane litinkhulungwane letilishumi nesikhombisa emakhulu lamatsatfu emashumi lasitfupha nalamane ema km noma lingalikhulu kangako lelive lihluka ngetigaba letine tekwakheka kwemhlaba leti tatiwa ngekutsi yinkhangala lihlandze tintsaba telubombo kanye nenkhabave live laseswatini libitwa ngaleligama ngenca yengwenyama mswati ii lobekalibusa lelive kusukela nga kuze kube ngu ekubuseni kwakhe lelive walincoba wabuye walihlanganisa njengalamanye emave aseafrika live lakangwane labuswa ngulabamhlophe kwatsi nasekwendlule impi yemabhunu nemangisi eningizimu afrika live laseswatini labuswa ngemangisi kwaze kwaba ngu emvakwaloko labese litfola inkhululeko lamuhla live lakangwane linebukhosi liphetfwe yingwenyama mswati iii kanye nendlovukati hulumende welive ubukwe ngundvuna nkhulu lobekwa silo inhlokodolobha yakangwane kusembabane kantsi sigodlo nephalamende yelive kukalobamba lidolobha lelikhulu kukamanzini kwetemnotfo laseswatini libonywa lilive lelisatfutfuka nakubukwa umnotfo wemuntfu amunye lawutfola emnyake kubalwa imali lenganga liyatimbandzakanya nalamanye emave eticuketfweni letinjenge southern african customs union sacu kanye necomesa liyaye litsengiselane tintfo letinyenti nemave lanjenge melika emave lase europe kanye neningizimu afrika empeleni nemali yakangwane lilangeni limisane kanye nemali yaseningizimu afrika bantfu bakangwane linengi labo ngemaswati kubuye kube nalabambalwa labaphunga ngaphandle bantfu eveni lakangwane babalelwa esigidzini sinye tinkhulungwane letingemashumi nelushiyagalombili emakhulu lamane emashumi lamane kanye nemfica inombolo leyatsatfwa esibalweni semnyaka wa live lakangwane kusukela endvulo belinebantfu labebahlale kulo loku kubonakaliswa yimidvwebo lemidzala isolelwa kutsi yentiwa ngeminyaka yabo bc lemidvwebo lesematjeni itfolakala etindzaweni letehlukahlukene eveni bantfu lebebahlala kulelive endvulo bekungema khoisan lebatiwa kutsi batingeli kwatsi ngemuva kwesikhatsi lesidze labatingeli basuswa nguletinye tive letichamuka ngenhla etindzaweni letinjengabo tanzania nabo kenya lamuhla labantfu laba bekubenguni nebasutfu kutsiwa bangena kulelive ngemnyaka wa ad emaswati lebekwatiwa ngekutsi bakangwane bachamuka le katembe bangena kulelive ngeminyaka yabo labantfu bakangwane bebaholwa ngungwane wesitsatfu nabafika eshiselweni kwatsi ngemnyaka wa inkhosi somhlolo yatsatsa bukhosi ngalesi sikhatsi bekunebuvunguvungu eveni ngenca yetimphi nebakandwandwe kwatsi kulesikhatsi somhlolo wasuka eshiselweni wabese wakha sigodlo sakhe kazombodze losenkhabave ngaleyondlela wakhona kutsi ativikele ekuhlaselweni tive temazulu netive takandwandwe live lakangwane lamuhla latiwa ngekutsi kuseswatini loku kungenca yenkhosi mswati wesibili lobekabusa lelive kusukela ngemnyaka wa kuze kube ngu mswati bekatiwa njengenkhosi lebeyilwa timphi letinengi ngaphansi kwakhe live laseswatini landza labuya lahlangana laba munye lamaswati emdzabu leta nemakhosi akadlamini aba mdzibi munye nemaswati lakhandvwa kulelive lekwatiwa kutsi ngemakhandzambili kanye nemaswati lafika ngemuva kufika kwalabamhlophe evenikati leningizimu afrika kwalitsintsa live lakangwane nebantfu balo emangisi akuhlonipha kutiphatsa kwemaswati ngemnyaka wa ngesikhatsi letinye tive temaafrika betincotjwa ngalapha nangalapha loku kutiphatsa kwabuye kwagcizelelwa ngemnyaka wa emkhatsisini wemaswati emangisi kanye kwatsi ngemnyaka wa live lakangwane labekwa ngephansi kwelive lemabhunu kwodvwa abazange babe nahulumende lophelele loku kwagcina ngemnyaka wa lapho khona kwabhoboka emkhatsisini wemangisi nemabhunu naseyengcile lenamphi nemangisi sekancobile live lakangwane laba ngephansi kwemangisi kusukela nga kuze kube ngu nalitfola inkhululeko kwatsi live lakangwane selitfole inkhululeko laba nahulumende loholwa yinkhosi yelive sobhuza wesibili asekelwa yiphalamende lena phalamende beyikhetfwa elukhatfweni lebelubanjwa njalo emvakweminyaka lesihlanu loku kwachubeka kwaze kwafika umnyaka wa lapho silo sawucitsa umtsetfo sisekelo sabusa sodvwa kwaze kwaba ngu lapho khona kwaba nelukhetfo lobelusebentisa indlela lensha yetinkhundla inkhosi sobhuza yakhotsama ngemnyaka wa kwatsi ngekukhotsama kwembube indlovukati dzeliwe yabese iyabusa imele kutsi kufike sikhatsi sekukhetfwa nebubekwa kwenkhosi lensha lokubusa kwadzeliwe kwaba kufisha ngenca yemphikisano lebeyenteka ebandleni leliphakeme lelatiwa ngekutsi liqoqo leli libandla beliholwa ngumntfwanenkhosi sozisa dzeliwe wakhweshiswa esihlalweni kwabekwa inkhosikati latfwala makhosetive lebekungumntfwana loyedvwa walatfwala wabese utsatsa bukhosi nga nakatsatsa bukhosi wabese watiwa ngekhutsi ngumswati wesitsatfu mswati iii live laseswatini belatiwa nge swaziland iminyaka leminyenti kantsi emaswati lamanyenti bekangahambisani naleligama ngenca yekutsi lifaka sizulu swazi kanye nesingisi land iswatini inetifundza letine hhohho lubombo manzini shiselweni batehlukanisa ngetinkhundla batehlukanisa ngemiphakatsi bantfu kune tilwimi mswati iii yingwenyama yembuso wakangwane mabasa ingwenyama mswati yatalwa yatiwa ngekutsi ngumntfwanenkhosi makhosetive esibhedlela sase rfm kamanzini wakhulela emtini webukhosi etjeni madvutane nasemasundvwini babe wengwenyama bekuyinkhosi sobhuza ii kantsi make wakhe bekuyinkhosikati latfwala imbube yemhlaba yacala imfundvo yayo esikolweni sasemasunvwini emuva kwaloko safundza emtini webukhosi kalozitha mswati wabese uwela tilwandle wayowufundza engilandi esikolweni sase sherborne e dorset eningizimu yelive watsi nakabuya nga wabutsatsa bukhosi watiwa ngekutsi ngumswati wesitsatfu makhosetive watalwa yinkhosikati latfwala nenkhosi sobhuza ii mhla tilishumi nemfica enyangeni yamabasa ngemnyaka wa makhosetive wakhulela etjeni lobekungumuti wenkhosi sobhuza ii wase ungena esikolweni sasemasundvwini kwatsi ngemuva kwaloko wafundza esikolweni sasebukhosini kalozitha kutsite nakufika sikhatsi sekutsi angene esikolweni semabanga lasetulu makhosetive wawela tilwandle wayofundza engilandi esikolweni sasesherborne edolobheni lasedorset ngemnyaka wa ingwenyama sobhuza ii yakhotsama makhosetive wakhetfwa ke kutsi abe yindlalifa yeyise nga ngaleso sikhatsi abeneminyaka lelishumi nakune nga wabese uyatfulwa esiveni ngenyanga yenyoni mhla tingemashumi lamabili nesihlanu kumabasa nga makhosetive wabekwa waba yingwenyama yemaswati wabe asanikwa libito lamswati wesitsatfu alishumi nesitsatfu bangemashumi lamabili nelisontfo bantfwana mswati uletse tingucuko kupolitiki nasembusweni weswatini kodvwa tingcapheli netinhlangano letifana ne people s united democratic movement pudemo tikholewa kutsi letingucuko tekucinisa bukhosi bakhe kutsi abukeke kahle esiveni semaswati kuya kwakhe emcimbini wendlovukati yemangisi lebeyatiwa ngekutsi i diamond jubilee yenta labanyenti bambuka ngeliso lelimbi impela ngenca yesimo sekuhlukunyetwa kwemalungelo ebantfu esiveni sakhe loku kulandzela kutsi atsenge timoto teluhlobo leluphambili impela letibita ngetulu kwa loku kufaka phakatsi nalemoto leyatiwa ngekutsi i maybach yaka daimlerchrysler ledvume ngekugitjelwa tingamula kuphela tonke timoto takhe teluhlobo loluphambili tibalelwa ku loku kwente kutsi akwente kube semtsetfweni kuboshwa kwebantfu labatsatsa titfombe tetimoto takhe ngekuya ngebakwa forbes emnyakeni wa mswati bekabalewa kutsi enamali lengu emadola asemelika lokumenta kutsi abewelishumi nesihlanu eluhlwini lwetinkosi letinjinge impela imhlabeni thomas mokopu mofolo ingongoni inyoni bekangumbhali lomkhulu wetincwadzi tesisutfu ubhale tincwadzi letinyenti tesisutfu chaka ngulenye incwadzi layibhala yahunyushwa elulwimini lwesisingisi thomas mofolo watalwa e khojane e lesotho mhlaka ingongoni wafundza esikolweni lebesidvute nalabekahlala khona lesi sikolo lebesisesontfweni lebelatiwa nge paris evangelical missionary society lapha ke waphotfula timfundvo tebuthishela watfola sitifiketi ngo watsi nakacedza kufundza watfola umsebenti esitolo semabhuku e morija lapho labanye bafundisi labebama mishinari babona imibhalo yakhe babese bayamgcugcutela kutsi acale kubhala emabhuku ngulapho wacala kubhala emabhuku ngesisotho pheceleti libhuku lekucala lewabhala lesihloko salo besitsi moeti oa bochabela the traveler of the east lelibhuku belitjela ngemlandvo wa shifu webasutfu lobekakhuluma aphindze aphonse imibuto ngenkolo yemakrestu lelibhuku libhalwe ngebuhlakani ngedlela yekuhlanganisa tinkondlo kanye netimva batsi ngulapho ke wacala kubhala ngetindzaba temilandvo kanye netinganekwane netibongo impumelelo yalelibhuku yenta bothishela labanyenti kutsi nabo bacale kubhala amabhuku loku ke kwacala kulandzelwa bantfu labafundzile mbamba e afrika lese ningizimu umndeni sngsi family tihlobo sngsi relatives bantfu labatalana nawe nobe kanye nebatali bakho gogo ngumake wababe wakho nobe ngumake wamake wakho liswati alibi nagogo munye ngoba phela dzadzewabogogo lomncane naye ngugogo kepha yena ubitwa ngagogoncane gogo lomncane lomdzala ke yena kutsiwe ngugogo lomdzala umnakabogogo naye ngugogo kepha yena ubitwa ngagogo lomdvuna mkhulu ngubabe wamake wakho nobe babe wababe wakho nobe futsi ngumuphi umuntfu lomdvuna losaluphele ubitwa ngaye mkhulu umnakabomkhulu naye ngumkhulu lomncane kutsiwa ngumkhulu lomncane lomdzala kutsiwe ngumkhulu lomdzala lomkhulu babe ngulendvodza lekutalako lekunakekelako labanye betfu bobabe abasitali kepha basikhulisile babe unebanakabo nabodzadzewabo latalwa nabo labadzala kunakuye bobabelomkhulu labancane kunaye bobabe lomncane labasikati bobabe lomsikati indvodza letsetse make wakho ibe ingakutali uyibita ngababe lomncane nobe sewuhlonipha umuntfu lomdvuna losamdzala umbita ngababe make ngulomsikati lowakubeleka nobe lowakukhulisa nakunobe ngumuphi umuntfu lomsikati losesigabeni sebufati ubitwa ngamake dzadzewabomake lomdzala ngumamkhulu make lomkhulu lomncane ngumake lomncane ncane umnakabomake yena ngumalume ngumuntfu lomdvuna lotalwa ngubabe nobe ngumake nebafana bababe lomncane nalomkhulu banaka nabontsanga nabo banaka nawubahlonipha ngumuntfu lomsikati lesitalana naye nemantfombatane ababe lomncane nalomkhulu bodzadze nemantfombatane lalinganako abitana ngabodzadze inhlonipho yindlela yekutiphatsa lehluka ngesive ngesive indlela lokhuluma ngayo isho kutsi uyahlonipha nobe awuhloniphi ngesiswati kungahloniphi kutsi nawukhuluma ubesolo ufaka inhlamba kanye nemagama etitfo letifihlekile nawukhuluma nemuntfu lomdzala kufanele uwakhetse emagama lowashoko nekutiphatsa nako kuyinhlonipho sib kudzakwa akumange sekubeyinhlonipho etiveni tase afulikha akusiko kuhlonipha kukhuluma nemuntfu lomdzala ube umutse njo etinhlavini temehlo sive ngesive sinendlela yaso yekuchaza inhlonipho emangisi akutsatsa ngekungahloniphi kudla ngesandla kantsi tsine maswati asiboni sono lapho kuletinye tive kubhodla nawudla kwedzelela kuletinye usuke ukhombisa kutsi lokudla kwehle ngemgogodla kuletinye tive livi lenkhosi nguleligcinako kuletinye kugcina lebantfu lababuswako ngaloko bekunene inhlonipho yemangisi akusiyo inhlonipho yemaswati inhlonipho yebakazulu akusiyo inhlonipho yebashweshwe kepha inhlonipho lenkhulu kuhlonipha emasiko imihambo timvo nemibono yalesinye sive sizulu lolu lulwimi lolukhulunywa kazulu eningizimu nakangwane bantfu labakhuluma lolulwimi babitwa ngemazulu loku kususelwa esibongweni lesibusako sakazulu kadzeni zulu bekusive lesincane lesingenawo nemandla ngephasi kwasenzangakhona zulu abecinelwa tive letifana nabobuthelezi labebabuswa nguphungashe bomchunu labebabuswa ngumacingwane naletinye tive ngalesikhatsi bakazulu bebabuswa sive sakamtsetfwa ngephasi kwadingiswayo emlandvweni wemazulu angeke sewuhlale ungahlangani neligama lashaka shaka utalwa yinkhosi senzangakhona kunandi nawufuna kwati ngashaka mcalate khona lapha ngoba lapha sikha etulu shaka ke wesakha sive sakazulu saba sive lesikhulu lesinemandla nalesesatjwako kuleli letfu manyenti emakhosi lalandzele shaka kubhalwa kwesizulu kwacala ngaso sikhatsi sashaka nakufika badzeshi ngeminyaka yabo kwvela babhali labansundvu labatfutfukisa sizulu ngendlela lesimanga kubo kubalwa boa w vilakazi sibusiso nyembezi kanye nalabanye kusukela lapho sizulu sikhicite babhali labakhonako kusebentisa sizulu emibhalweni yabo sizulu sesinayo nemdlalo yamabonakhashane ledvumile njengabohlala kwabafileyao emazulu yalucinisa lulwimi nakhulumako futsi anabongwacabatfwa labanyenti kwengca siswati bunkondlo ngesngsi poetry lobu buciko bekuhlanganisa emagama kute loko lokushoko kuvakale ngendlela lemnandzi ibe ifundzisa bunkondlo behluke kuleminye imibhalo ngekutsi bona buhamba ngephethini bunesigci losivako leti tinkondlo tebuciko bemaswati umsuka nemlandvo wato usesiveni semaswati vakashela tinanatelo tichazwa ngalokujulile tinanatelo tifana netibongo kepha tinanatelo tiba temndeni wonkhe kutsatfwa mhlawumbe tibongo takhokho lomkhulu kuphindze kufakwe ekhatsi netihlabani takuleso sibongo tinanatelo tichaza ngemsuka waleso sibongo kutsi basukaphi kubani njani nini futsi nebuchawe babo sibonelo nawunanatela bakadlamini utsi nine lenacedza lubombo ngekuhlehletela loku kufakatela inkhulumo letsi bachamuka enyakatfo bahlala dvute nemathonga ngenca yekucabana bakhwela lubombo solo bahlehla badzimate befika eswatini umgubho yinkhondlo lehlatjelwako yinkhondlo letsintsa sive sonkhe sobhuza wesibili watalwa mhla tingu kukholwane nga yinkhosikati lomawa ndwandwe ngawo lomnyaka ingonyama mahlokohla yakhotsama emva kwekukhotsama kwengonyama mahlokohla indlovukazi labotsibeni nalomawa babambela sobhuza libito lekutalwa lengonyama sobhuza ngunkhotfotjeni leli lasobhuza ulitfole nga nasatsatsa bukhosi nasakhulakhulile sobhuza labotsibeni wagcogca timali wakha sikolwa kalobamba lapho sobhuza afundza khona utsite nacedza lapho wendluliselwa ekoloni ekolishi ilovedale lapho aphotfula khona tifundvo takhe konkhe loku yimitamo yalabotsibeni lapha ekolishi sobhuza wahlangana nebaholi labanyenti base afrika ngemnyaka wa sobhuza wabekwa esikhundleni sebukhosi bemaswati sifiso sekucala sengonyama bekukulinga kubuyisa live lemaswati lelabe lisetandleni tebadzeshi kepha ke loko bekulukhuni ngoba belumbi bebanetincwadzi letikhomba kutsi live balitsenga engonyameni mbandzeni sobhuza wehla enyuka awela tilwandle aya engilandi kundlovukazi yemangisi sobhuza wagcina aphumelele ngoba nga emaswati atfola ndiphethe sobhuza uwabusile emaswati kwadzimate kwaba ngu lapho akhotsama khona emlandvweni wetive tonkhe sobhuza ngulenye yemakhosi lambalwa labuse sikhatsi lesidze elizabeth ii indlovukazi yemangisi elizabeth watalwa mhla tingu kumbasa nga elandani atalwa yinkhosigeorge iv lobeyinkosana ngaleso sikhatsi kanye naelizabeth bowes lyon elizabeth wabhabhadiswa esontfweni lebekadze lisesigodlweni ibuckinham yena kanye nadzadzewabo margareth bafundela ekhaya ngephasi kweliso lamake wabo nga uyise watsatsa sikhundla sebukhosi bemangisi emva kwekubeka phasi kwa edward viii elizabeth yena wabe sewuba yinkhosatane letawulandzela nakukhotsama uyise ngemnyaka wa tingemashumi lamabili ku lweti inkhosatane elizabeth washada na charles lobekaphuma emndenini webukhosi bemadanishi danish elizabeth nacharles banebantfwana labane imphilo yenkhosi george yacala kuba yimbi nga elizabeth kwabe sekunguye lommelako emikhosini yebukhosi nga tisitfupha kundlovana inkhosi yakhotsama elizabeth lobekasekhenya kwadzingeka abuye emuva kutolungiselelwa kutsatsa sikhundla sebukhosi mhla titimbili kukunhlaba ngemnyaka lolanndzelako elizabeth wabekwa njengembusi wemangisi kanye nawo onkhe emave letingaphasi kwengilandi kusukela lapho wabitwa ngendlovukazi elizabeth ii bukhristu lukholo lolulandzela timfundziso tajesu khristu letitfolalakala ethestamenteni lelisha ebhayibhelini balandzeli balolukholo bakholwa kutsi jesu khristu yindvodzana yasimakadze leyatalwa yaba yinye nekutsi munye nkulunkulu lowadala lizulu nemhlaba bakholwa kutsi jesu khristu nguye lokawapholofithwa ngaye kutsi utawufika atekusindzisa bantfu ababuyisele kunkulunkulu libhayibheli lisitekela kutsi jesu watalwa ngumariya intfombi ngesikhatsi sekubalwa kwebantfu eveni lonkhe lebelibuswa ngemaroma utsite naneminyaka lelishumi nakubili wamangata labanyenti ethempelini nakakhuluma ngenshisekelo lenkhulu ngemibhalo yemajuta utsite nasakhulile wacala kushumayela nekwenta timangaliso elapha tichwala nalabagulako ekugcineni wabetselewa esiphambanweni wafa wembela kepha emva kwemalanga lamatsatfu wavuka wabonwa bafundzi bakhe wafundzisa tinsuku letingemashumi lamane wase unyuselwa ezulwini butsatfu lobungcwele yinkholelo yemakhristu ekutsini nkulunkulu mtsatfu kepha abe amunye lobutsatfu nguyise indvodzana lengujesu kanye nemoya loyingcwele igibhithe inemlandvo lomudze wemakhulukhulu eminyaka ekushintjana kwemibuso leminyenti igibhithe lelugwadvule kepha ke yona ayifani naletinye tingwadvule ngoba kuyo kugeleta umfula inayili lokungumfula lomudze kuyedlula yonkhe emhlabeni loku ngiko lokwaletsa emagibhithe ekucala kulendzawo ngeminyaka yabo bc nga bc faro menes wahlanganisa imibuso lemibili wasenyakatfo naseningizimu kwaba ngumbuso munye wemagibhithe emva kwekuhlangana kwalemibuso kwalandzela sikhatsi semphucuko lenkhulu emagibhithe afundza kubhala kudvweba kwakha nalokunye lokunyeti lokwenta lesive sichakate kwedlula letinye faro ramses lowabusa kusukela ku bc kuya ku bc wakha emathempeli lamanyenti takhiwo letinhle kanye netindzawo tekuchakambisa lukholo lwemagibhithe lomunye faro lowadvuma kwaba ngu akhinathoni lobekagcugcutela kutsi emagibhithe advumise nkulunkulu munye nga bc emagibhithe ancotjwa ngu alexander the great lowasungula lidolobha i alexandria elugwini lwalelive lelidolobha laba yindzawo lebalulekile kutekuhweba kazulu sifundza yeiningizimu afrika sifundza lesiselugwini lolusemphumalanga neningizimu afrikha lesingumakhelwane wempumalanga enyakatfo ilisutfu enshonalanga imphumalanga koloni eningizimu kanye nelwandle enmphumalanga bantfu bekucala kufika kazulu batfwa loku kubonakala etintsabeni nasemitsandzeni takulesifundza mbamba mbamba etintsabeni telukhahlamba batfwa laba bebasive lesingahlali ndzawonye indzawo labahlala kuyo bekuba yindzawo lenetinyamatane ngoba phela bebangafuyi kepha baphila ngekutingela kanye nangetitselo nemakhambi kwesiganga indzawo bebahlala kuyo batfwa kusemtsandzeni ngelikhulunyaka lelishumi nemfica kwacala kuchamuka tivana tebenguni lebetilichamukisa enyakatfo ne afrika letive leti betifuya tilima takha imiti lemikhulu tinemakhosi tinetindvuna kanye nemabutfo loko batfwa bekuyinfto bebangayenti baphoceleka kutsi babaleke bashiyele inkhundla letive lapha kulendzawo letive tehlukana tendlaleka kulolonkhe lelive kwabe sekuchamuka tibongo letinyenti sibongo nesibongo besinenkhosi yaso nati letinye tato zulu mchunu buthelezi zungu khumalo qwabe ndwandwe njlnjl letive betihletisene kahle titsatsana lapho nalapho kube nekucabana kusuke imphi kopha ke umlandvo walesivundza ucala kugcama kakhulu ngelikhilinyaka lelishumi nesiphohlongo lapho sive sakazulu besibuswa ngusenzangakhona ngephasi kwesive sebakamtsetfwa lebesibuswa ngudzingiswako ngaleso sikhatsi letinye tive betitinkhulu bekusive semandwandwe sibuswa nguzidze nesive sakacwabe sibuswa nguphakatfwako kantsi futsi sive sakamchunu nesive sakabuthelezi betitive betingatinkhulu kepha titimele kazulu kwatsi nakukhotsama senzangakhona kwangena shaka angena ngenkhani elekelelwa ngudzingiswako emva kwekubulala sigujanalobesatsatse bukhosi shaka wacala indlela lensha yekulwa wahlasela tivana wakhulisa umbuso wakazulu lobumncane wedzelelekile futsi tinkhe letive shaka watibumba taba sive sinye nge phasi kwesive semazulu emva kwekubulawa kwakhe shaka kwalandzela dingane lowabulala piet retief kanye nalamanye emabhunu waphindza wahlasela inkambu yawo umbuso wemazulu wachekeka ekhatsi ngesikhatsi mpandze abalekela emabhunwini kepha wabuya waba munye ngesikhatsi deingane ehlulwa emphini yasemaqongqo mpandze wase ube yinkhosi yakazulu nakhotsama mpandze kwalandzela cetjwako lowelhulwa ngemangisi emphini yase sandlwane lase litsatfwa lonkhe live lidzatjula tigodzi letinkhulu cetjwako wanikwa emalungelo lalingana nalankha alamanye emakhosi kepha bantfu labanyenti bebasolo bati kwekutsi lusendvo lwazulu ngulona lubusa tonkhe letigodzi naku phela nga bambatsa afuna sibusiso sadinuzulu nakatawuphendvukela emangisi ngendzaba yentsela nga nakuhlangna live kwentiwa inyonyana yaseningizimu afrikha lesifundza saba yincenye yelive ekmlandvweni sikhicite baholi nemachawe lamanyenti njengabo langalibalele dube t j jabavu nenkhosi albert luthuli tinanatelo tiluhlobo lwetibongo lokuhlonishwa ngalo nobe kubongwe ngalo bantfu besibongo lesitsite tikhomba imvelaphi yaleso naleso sibongo sinanatelo sivama kucala ngakhokho lomdzala nkosi ginindza tfwala mnyamandze letinye tichakambisa buchawe bugwala buhle nebubi balabadzala kuleso sibongo nkambule nine labasibekela inkhosi ngelutfuli sinanatelo sibuye sikhombe kuhlobana kwemindeni letsite mavuso nkosi dlamini ginindza shabalala mabuza tinanatelo tisetjentiswa emikhosini yesiswati lapho kuthandazwa kulabadzala kumbe kucelwa lokutsite nobe kujojotelwa tiyasebenta nanobe kubongwa emuntfwini waleso sibongo nobe futsi ancengwa acelwa mlangeni lomuhle wena longayibhashi imbhasha udla mjingi kuphela wena lowacedza lubombo ngekuhlehletela phuma langa sikotse singenangubo nkhosi mabuza shabalala lophanako ludvonga lwamavuso lowagadlebeta umuntfu ngokwakhe watsemba inkhani ndlebe tikhanya lilanga kwatise phela kutsi tiva konkhe sidvwaba silutfuli simahhehlehhele kwatsi phela kutsi sifihle lesibumbekile futsi lesibusisekile ingani kuvundla khona emakhosi netinkhosana wena lowacedza tinkhalo taseswatini takasoshangane nakwazulu ngekuhamba ubuta kutsi bondlebe nabo shabalala bashonaphi itsi ingaba luhlata  ngelibala ibe ifute kaboyihlo ingakhanya ifute kabonyoko wena wendopi lenkhulu leyatala emakhosi matsanga lamahle tsine lesibeke ngenkhani sitsi bhe asikhulumeli futsi nje sakumunya kubonina labandluliselwa nguwe mshengu singakhuluma kuphendvule nelitje lucobo sisho nine tihlabani lenalwa imphi enkhabeni yeafrika ngisho nobe labanye sebalalekile masaphokati masaldzawo lindza lindza wengwenyama mbonca ndlebanhle ingani totimbili tikhanya lilanga wena lowaya embo wabuyelela nenhlambi wetinyamatane nine lenacedza lubombo ngekuhlehletela kamabuza akuvalwa ngemvalo tkuvalwa ngemakhandza emadvodza mabuza longalandvuli kodvwa ulandvula ngelitfodlana wena lowakhokha siyeme wafihla umkhonto ingani botsi umkhonto uyakubambelela nkhosi awucedvwa mshengu longacedza wena angabe asikhombe imihlola kukucedza kuyatila wangwane mshengu gatjedze wanyandza wena welanga nyandza lendze lehamba ivutsa emvakwa somhlolo nkhosi leli libandla lelisabalele umhlaba wonkhe lelasungulwa engilandi ngujohn wesley nemnakabo charles wesley kanye nalabanye labebanelicembu letifundvo telibhayibheli loku losekulibandla lelikhulu kwacala ngesikhatsi charles welsey kanye nebangani bakhe labefundza nabo bacala kwenta tifundvo telibhayibheli kuvakashela labagulako nalabasemajele babaphe umkhuleko ngekuhamba kwesikhatsi bamema najohn wesley kwekutsi abajoyine lelicenjana bantfu baletsa emabito lamanyenti emkhatsini wawo bekukhona naleli lelitsi methodists lokusho kutsi bebabantfu labebenta tintfo ngendlela lehlelekile lelicembu laya ngekuya likhula liba likhulu kepha belisolo lingephasi kwelibandla lemangisi i anglican loku kwabanga tinkhinga ngoba libandla lemangisi alifunanga kunika john wesley bafundzisi yena wabona kuncono kwekutsi atigcobele bakhe bafundzisi kepha yena joni weseli nemnakabo charles baze bashona solo bangemalungu elibandla lasengilandi libhayibheli liyitsatsa njengencwadzi lendze lokumatima kuyicondza ngaletinye tikhatsi leligama libhayibheli liphindze libitwe ngekutsi libhayibheli lelingcwele lingasho linye nobe mabili kulamabhuku enkholo layinhlitiyo yenkholo yebujuda kanye nebukristu mibhalo lengcwele yemahebheru kanye nebukristu ngekuhlonipheka libhayibheli lisilundza sekucala semlandvo wakudzala wase isirayeli kepha libhayibheli akusilo nje libhuku lemlandvo kepha mabhuku alo kusuka ku joshuwa kuye tukwetikronike tesibili msebenti lowabhalwa bafundzi bemlandvo wakudzala waka israyeli bafundzi bemlandvo baka israyeli babhala lomlandvo ngelwati lebalibona liliciniso ngekwemlandvo njengebabhali bemlandvo banyalo babhali belibhayibheli bebavamise kuniketa tizatfu ngekwemlandvo nobe lwati lwangaphambilini ngetintfo lebebabhala ngato e g samuel sam kings kings kings b kings b a kings kings kings bujuda busebentis incenye yinye yalamabhuku leyatiwangekutsi yi tanakh libhayibheli lemahebheru livamiswe kuhlukwaniswa tincenye letintsatfu i torah infundziso nobe umtsetfo i nevi im bapholofethi ne ketuvim imibhalo lelibhayibheli lelifundvwa makrestu lihlukene tigaba letibili letilithestamente lelidzala nelithestamente lelisha kuma kwemibhalo yelithestamente lelidzala kuphikiswana ngako emkhatsini wemacembu ebukristu ma protestants atsatsa onke mabhuku sihebheru njengemabhuku lekungiwo lekufanele abe tukwelithestamente lelidzala makhatokila aseroma kanye nema orthodox asempumalanga angeta mabhuku e deuterocanonical mabhuku emajuda njengemibhalo lekufanele ifakwe tukweli thestamente lelidzala lithestamente lelisha lakhiwe magosbheli tindzaba letimnandzi tento tebapostoli ma epistles timcwadzi kanye nelibhuku lesambulo ngalesinye sikhatsi leligama libhayibheli like lisetshentiswe uma kukhulunya ngalamanye mabhuku lamikhaba yanobe nguyiphi inkholo nobe uma kukhulunya ngencwadzi lechaza kabanti ngesihloko tsite i nevi im nobe bapholofethi ikhuluma ngekukhula kwebuso wemahebheru kuhlukana kwawo ube tigaba letibili nebapholofeti la ngeligama lasimakadze bacwayisa makhosi kanye nebantfwana bakaisrayeli ngepanishiwa ngusimakadze kugcina ngekuncotshwa kwebukhosi baka isirayeli ba assyrians kuncotshwa kwebukhosi bakajuda mabhabhin kanye nekuwa kwelithempeli lasejerusalema tincenye talamabhuku alabapholofethi afundvwa majuda ngelisabatha shabbat libhuku la jonah lifundvwa nge yom kippur ngekwelisiko emajuda i nevi im ihlukaniswe tigaba letisiphohlongo temabhuku kutolikwa lokusha kwato kuhlukaniswe tigaba letimashumi lamabili nakunye i nevi im iphetse lamabhuku lasiphohlongo lalandzelayo ketuvim nobe imibhalo kufanele kutsi yabhalwa ngesikhatsi nobe emva kwekubanjwa mabhabhlona ngekusho kwemasiko esi rabbinic tradition kanye nato tihloko temahubo lamanyenti emahubo lasebhukwini lemahubo abhalwa ngu davide kutsenjwa kutsi inkosi solomoni yabhala tihlabelelo tetihlabelelo eminyakeni yakhe yebusha libhuku lemavi lahlakaniphile eminyakeni yekhe yebudzala yemphilo kanye neticclesiastes ngesikhasi sekagugile umpholofethi jeremiya kukholelwa kutsi wabhala lamentations libhuku la ruth ngilo kuphela libhuku lasebhayibhelini lelibukene nebantfu labangasi majuda lilibhuku la ruth likhuluma ngendzaba yemuntfu lekangasilo lijuda pheceleti ummoabi lobekashade nemjuda lekwatsi ngekufa kwalomjuda walandzela etindleni temajuda ngekusho kwelibhayibheli lona wekunene bekangukhokhokati we nkosi davide lasihlanu kulamabhuku labitwa ngekutsi tikroli lenhlanu megilot afundvwa ngemaholide emajuda tihlabelelo tetihlabelelo nge passover libhuku la ruth nge shavuot lamentations ne ninth of av macclesiastes nge sukkot kanye ne libhulu la esta nge purim konke nje i ketuvim iphetse tinkhodlo temagama mibono ngemphilo kanye netindzaba tebapholofethi nalabanye baholi bemajuda ngesikhatsi kubhaqwe ebhabhilona igcina ngemlayelo wasepheshiya lovumela majuda kutsi abuyele ejerusalema kuyo wakha lithempeli i ketuvim iphetse lamabhuku lalishumimi nakuye lalandzelayo ahlukasiwe kumabhuku latolikiwe anyala agcine sekalishuma nakubili ngekuhlukana kwa ezra nanehemiya ngekusho kwalamanye majuda ngesikhatsi se hellenistic njenge basajusi i torah yayitfolakala ngekutolikwa lokuncane ngekwemlomo lebekunga chubekeli ngekwekuvisiseka kwelibhayibheli ngekusho kwebafarisi simakadze waveta i torah lebeyibhaliwe kanye ne torah leyakhulunywa kumosi le torah leyakhulunywa beyiphetse tindzaba kanye nemitsetfo tukwebujuda bebu rabbinic le torah leyakhulunywa ibalulekile ekuvisiseni le torah lebhaliwe ngekwekukhuluma ngoba lite bonkamisa nabongwaca kanye nesihlukasi magama ne exegetically le torah leyakhulunywa inetigaba letihlukene sicalo halacha imitsetfo ne aggadah tindzaba kanye ne kabbalah lwati lolu esoteric tigaba letinkhulu talomtsetfo lokhulunyiwe setagcina tibhalwe phansi sibonelo yi mishnah ne tosefta midrash nane midrash rabbah ne sifre ne sifra kanye ne mechilta kanye ne talmud yemabhabhilona nemajerusalema futsi bujuda bebu orthodox buyachubeka nekwamukela i torah leyakhulunywa njengoba injalo masorti ne majuda langalamukelilushintsho batsi i torah leyakhulunywa yabusiswa moya loyingcwele kepha bayakushaya indiva kuphikisana kwalo lapha nalapha bujuda lobubuyisanako nabo bamukela i talmud lephetse imibhalo ye torah leyakhulunywa kepha njenge torah leyabhalwa tindzawana letilawulwe kepha tingaka ndlovukelwa ngusimakadze bujuda bekwakhiwa buyabuphika kuchumana ne torah lebhaliwe kanye naleyakhulunywa nasimakadze lombhalo longe mibono yemajuda ngelibhayibheli icoca ngekutsi alivisisa njani libhayibheli majuda kufaka ekhatsi ticephu tembono telibhayibheli takudzala targums kuya ku rabbinic literature imibhalo ye midrash nemibhalo lebalulekile ye medieval commentators kanye nemibono yesimanje yemajuda ngelibhayibheli nelson mandela watalelwa endzaweni yasemvezo ekoloni lesibitwa ngempumalanga koloni nyalo mhla tilishumi nesiphohlongo enyangeni yajulayi nga atalwa ngumphakanyiswa mandela lobekayinkhosi ebatsenjini amtala kunosekeni wakampemvu lobekangummfati wesitsatfu wakhe libito letsiwa lona ekutalweni kwakhe ngurholihlahla nobe dvonsalihlahla ngesiswati lokusho umuntfu lonelichweba njengoba uyise wakhe mandela abeyinkhosi emvezo bantfu bebaletsa tinkhinga tabo kuye yena abese uyatijuba ngelisiko lesintfu loko ke kwabanga lenkhulu inkhinga ngobe watsi asagwebile lelinye licala lamudla lelimudlako lona lelimdlile wagijimela ebelumbini labafuna kutsi mphakanyiswa abuyisele tinkhomo tenhlawulo talomuntfu kepha yena wangavumi loko kwamenta walahlekelwa sikhundla sakhe sebukhosi wasuswa nasemvezo wayiswa ecunu qunu ecunu ngulapho afika angena khona esikolweni lana esikolweni thishela wakhe wase umetsa kutsi ngunelson kwatsi mandela naseneminyaka leyimfica babe wakhe washona adliwa sifo sesifuba ngebudzeshi itubercolosis mandela kwafuneka kutsi esuke ecunu aye ebukhosini bemachosa kute atofundza kabanti ngemasiko emachosa ngobe bekungguye lobekufanele atstse sikhundlaseyise eqoqweni lenkhos lapho wafika wangena sikolwa seweseli njengelisiko lemachosa nakaneminyaka lelishumi nesitfupha waya engomeni wasoka wabuye wachubeka nesikolwa waya esikolweni iclarkeburry boarding school lapho aphotfula khona wase wendlulela ekolishi lemaweseli efort beaufort lapho acala khona kudlala sibhakela kanye nekugijima ekuphotfuleni kwakhe waya kuyofundza efort hare enta ibachelor of arts kulenyuvesi wahlangana naoliver tambo lowaba ngumngani lomkhulu wakhe lomunye latayelana naye kakhulu ngukaizer mathanzima lobengumntfwanenkhosi ebukhosini bebatsembu ekupheleni kwemnyaka wakhe wekucala mandela wajoyina bafundzi labebakhalata ngendlela bandlancane webafundzi lakhetfwe ngayo loko kwenta baphatsi bamcoshe esikolweni batsi angabuyi adzimate avumelane nalolukhetfo emva kwekucoshwa kwakhe esikolweni mandela weva tindzaba tekutsi yena najustice umnakabo uyise labebangephasi kwelihlo lakhe jongintaba sewubatfolele bafati bobabili abajabulanga ngaloku bebakutekelwa ngobe phela bona bebangafani nebantfu bakadzeni ngobe bese batfole umtselela wemasiko asenshonalanga babona kuncono babalekele ejozi batsi nabafika ejozi lomunye babe lowati uyise wabatamela imisebenti mandela waba ngumantjingelane egedeni lasemayini kepha kwatsi nakutfolakala kutsi babalekile ekhaya bacoshwa mandela watfola umsebenti webubhalane ebamelini khona ejozi ngelusito lwawalter sisulu ngesikhatsi asebenta mandela waphotfula tifundvo takhe langaticedzanga efort hare wase wenta tifundvo temtsetfo enyuvesi yase witwatersrand ngemnyaka wa mandela wajoyina khongolose ngesikhatsi asolo afundza emva kwekujoyina kwakhe lenhlangano waba lilungu lelikhutsele layo waba sembili futsi nakusukunyiswa luphiko lwayo lensha i anc youth league nga nga khongolose wahlela lesikhulu siteleka ejozi lesasekelwa tinkhulungwane tebantfu labamnyama labebangahambisani nembuso welucindzetelo nga mandela kanye netigagayi letinyenti baboshwa babekwa emacala ekulinga kuvukela umbuso kepha umbuso awumange uphumelele lokwenta kutsi lamacala esulwe mandela nalabanye labamalungu akhongolose bebacabanga kwekutsi akusiti kukhulumisana nemuntfu lophendvula ngesibhamu kungcono nabo batsatse tikhali balwe kepha luthuli abengahambisani nalombono njengoba yena abelikholwa lekucina ngemitamo yabo bomandela nabosisulu luthuli wagcina avumile kutsatsa tikhali kepha nabametsembisa kwekutsi ngete kwafa bantfu labamsulwa nga kwasungulwa umkhonto wesizwe luphiko lwemphi kukhongolose mandela waba ngumholi walo inhloso yawo umkhonto wesizwe kwabe kukuphakela emandla embuso ngekubhomisa takhiwo tawo njengemaposi tinkantolo ema ofisi netintsambo letisa gesi emadolobheni nangabe loko kwehluleka bekutawuvukelwa umbuso emva kwekusungulwa kwalombutfo emaphoyisa amfuna ngala nangala mandela kwafuneka aphile ngekubhaca ngawo umnyaka wa mandela wafohla waya e aijeriya algeria lapho afundza khona ngebusotja kepha watsi ekubuyeni kwakhe nga waboshwa ngemacala ekuphuma eningizimu afrikha ngalokungekho emtsetfweni wagwetjwa iminyaka lesihlanu ejele nelson mandela ushone mhlaka december emuva kwekugula sikhashane labotsibeni mdluli lobekaphindze atiwe ngekutsi indlovukati gwamile c december bekayindlovukati yaseveni lakangwane eswatini utalwa matsanjana lobekasikhulu sebakamdluli ngesikhatsi sekutalwa kwakhe matsanjana bekasentilasifali endzaweni yase tsibeni le namuhla yatiwa ngebabutini ngiko ke bametsa batsi ngulobetsibeni uma kushona babe wakhe wabese uyohlala kamalume wakhe indvuna mvelase mdluli eludzidzini ngasezulwini ngulapho ke wakhuliswa khona indlovukati thandzile lazidze lotala inkosi sobhuza kantsi kwatsi ngekuhamba kwesikhatsi wabese uba ngulomunye wemakhosikati ambandzeni dlamini c kantsi bekanebantfwana labane bhunu c malunge c lomvazi c kanye nendvodzakati tongotongo c ulamdluli watsatfwa yinkhosi mbandzeni waba ngulenye yemakhosikati akhe ekukhotsameni kwenkhosi mbandzeni kwakhetfwa mahlokohla kwekutsi atsatse bukhosi labotsibeni wase uba yindlovukati kepha naye mahlokohla akabusanga sikhatsi lesidze ngobe kwatsi asenaleyimfica iminyaka ayinkhosi wase uyakhotsama ngemnyaka wa kwabe sekubekwa nkhotfotjeni lobekaseliswane ngaleso sikhatsi wabanjelwa ngiyo indlovukati labotsibeni ngiso lesikhatsi lapho indlovukati yabonakalisa khona emandla kanye nesibindzi sayo umhlaba lomkhulu wemaswati bowusetandleni tebelumbi indlovukati yakhipha emajaha kutsi ayosebenta etimayini teligolide kute kutsengwe umhlaba kubelumbi lesinye sinyatselo leyasitsatsa indlovukati kwaba sekucoca timali tekwakha sikolwa lapho umntfwanenkhosi nkhotfotjeni abetawufundza khona emabanga laphasi watsi nakacedza lapho wamedlulisela elovedale ekolishi kulemachosa lesento sahhungatelisa live kutsiwa indlovukati imusa khashane kangaka umntfwanenkhosi kute batekwati kumbulala ngemnyaka wa labotsibeni wanikela tintsambo kuye nkhotfotjeni lowetsiwa lasobhuza wesibili wabitwa ngulabadzala ngemnyaka wa labotsibeni abengumuntfu lonelulaka ngendlela abenelulaka ngayo bekutsi nalomisile kutsiwe uvimbe litulu ngalokuba lishobolo kwatsi nobe imbabane umfula sewubovu ngenca yekumbiwa kwensimbi kwatsiwa nguye uyinyatsele yadvungana yaba bovu kwesibili labotsibeni abenesibindzi ngesikhatsi abambele ingonyama sobhuza ii bekusikhatsi lesibi lapho khona tive temdzabu beticindzetelwe tingenalo livi kepha yena wakwati kusibutsa sonkhe sive semaswati asigcine sibumbene garrett david rhodes ubuya emelika utawla nga july bese ufundzile epennsbury high school efairless hills uma ucedzile kufundza ephs garrett uhambe estate college kufundza epenn state university ucale kufundza i engineering mara utfolile kutsi akatsandzi i engineering ukhetsile kufundza ifilm na video utsandza kushutza kakhulu rhodes ucedzile kufundza nga utfolile idegree bese yena bekafuna kusita bantu ubhalile i application kusebenza napeace corps batsi buya isouth africa garrett uhambile manje manje garrett uyavoluntiya etjakastad uyasebenza lilanga lonkhe emalanga onkhe udziniwe kahulu umhlawumbe utawushadza intfombi lenhle eningizimu afrika konje garrett rhodes umuhle kakhule unemandla uhlakanphile utsandza kufundza incwadzi kubingelala bantfu futsi kuvakasha bangani bakhe abantu bambiza ngokuthi inkabi enhle ngoba yena unenduku lenhle njenga inkabi john dummer ungomunye wabangane bakhe abakhulu iswizalendi de die schweiz fr suisse it svizzera rm svizra live laseyurophu i swizalendi live lelitfolakala phakatsi kwetintsaba kanye nemawa kantsi lilive lelihlukaniseke katsatfu lokuhlukaniseka loku kucuketse emawa langema ayisi umzila lowatiwa ngekutsi i swiss plateau kanye nentsaba leyatiwa ngekutsi i jura lomzila udvonsa libanga lelingemakhilomitha langu km kutsi letintsaba temawa lama ayisi sidle sigamu nje lesidze salelive tibalo tebantfu labatfolakala kulelive tibalelwa ku million kantsi labanyenti babo labantfu batfolakala kuwo lomzila wetintsaba lapha ke ngulapho kuphindze kutfolakale khona nenhlokodholobha yalo lelive lase swizalendi kantsi emadholobha ase swizalendi advume umhlaba wonke aphindze atiwe ngekutsi ngema global cities ngenca yemnotfo wawo lawa ke i zrich kanye ne geneva lelive lase swiss linemlandvo lomudze wekungatibandzakanyi etimpini pheceleti loku lokwatiwa ngekutsi i armed neutrality kusukela ngemnyaka wango alikaze lelive libe nempi ngiko ke loku lokwente kutsi lingenele inhlangano yetive muva ngemnyaka wa kusesenjalo ke lelive linebudlelwane lobuhle nalamanye emave emhlaba kantsi budlelwane balo bakhelwe esisekelweni sekuletsa kutfula nelucolo emaveni lamanyenti i swizalendi live lakwatalwa khona inhlangano ye siphambano lesibovu pheceleti i red cross kantsi futsi tinhlangano letinyenti tinemahhovisi awo lamakhulu kulelive lokufaka phakatsi i second largest un office emaveni ase yuropu leli ngilo live lelisungule inhlangano ye european free trade association loku kuphindze kube yincenye ye schengen area lokufaka phakatsi i nyonyana ye european union endzaweni leyatiwangekutsi yi eureopean economic area thwala mnyamandze shivakati engenampondo lukhambule wena wa siwela umkhonto odumanjengezulu mzimkhulu skhandisa samakhosi thwala lomzimkhulu mnyamande mkhont oduma njengezulu ithala lomkhonto lisemanyamandeni nhlangothi zimanxebanxeba wena kamlamulankunzi ungaziyeki zibulalane wena kasiwela owawela umfula ngesilulu mnyango kawuvalwa uvalwa ngamakhand amadoda ntshivakazi engenampondo bhijela wamambane sakade kagemane gemane kasiwela nzilagazi thwala mnyamande ka nasiwela mkhonto oduma njengezulu mnyango kawuvalwa uvalwa ngamakhanda wamadoda mgawula nduku kusathethwa mzila gazi ongadli ubende nobubende nyembe siwela the swati version nkomo lehlaba ite timpondvo mkhonto lodvuma njele litulu kwabetindlu ne tindlwana dongololudze lumankenenkene mnyamandze waka la siwela ftwala manyamandze lukhambule mvulane nongombili dlebankhomo isibongo sakwathwala ngesinye sezibongo ezidume kakhulu eswazini njalo umlando wabo ubanzi badlala indima enkulu ngeskhathi kubunjwa umbuso kasobhuza wokuqala ingwenyama ebusa manje eswazini umakhosetive mswati izalwa ngumathwala untombifuthi ubukhosi bakwathwala eswazini busebhadzeni yikho lapho indlovukazi ezalwa khona abakwathwala bathola isibongo lesi ngenxa yemisebenzi ababeyenza ebukhosini bakwadlamini kuthiwa abakwathwala babethwala izinto zakwadlamini ma ngabe inkosi ithutha kumbe kufanele iye endaweni ethize abakwathwala ngabantu banye nabakwamotha ngabesotho ngokwendabuko batholwa eswazini ngeskhathi kufika abakwadlamini yingakho sithi ngabeswati abamakhandambili amakhandambili yizizwe zonke ezatholwa ngabakwadlamini kanye nezinye izizwe ezafika nabo eswazini abakwathwala abayidli inyama yenkomo engenampondo ubudlelwano phakathi kwembube umswati nabakwathwala baqiniswa yizimpi ezalwiwa ngamaswazi phela abakwathwala ngamagabazi amakhulu kwezokulwa bebalwa kuphuke imikhono yibona abancedisa abakwadlamini ngeskhathi undlunkulu kamswati wesibili u thandile ndwandwe ethola umendo eswazini izithakazelo zabo tfwala motha lukhambule mnyamandze mkhonto lodvuma njengelitulu mafuyankabi nshivakati nkhomo katingeni edamu tiyacabelana raymond chikapa phiri watalwa mhlaka indlovu indlovulenkhulu ngumculi we afrofusion kanye nembaqanga lowatalelwa empumalanga watalwa ngubabe loweta ngemsebenti avela emalawi lobekatiwa ngekutsi ngu just now phiri ngulomunye wemalunga lacala licembu lema cannibals ngeminyaka yema ngesikhatsi emacannibals ahlukana ray wacala licembu le stimela lapho enta khona ema album latfola emacwecwe eligolide kanye neplatinum lafana nabo fire passion and ecstacy look listen and decide kanye nalevusa lusinga letsi people don t talk so let s talk ngo paul simon wacela ray kanye nelicembu le ladysmith black mambazo kutsi bahlanganyele naye eluhambeni lwemhlaba lwe graceland tour lelaba impumelelo lenkhulu laphindze lasita baculi labanyenti base ningizimu neafrika kutsi batentele ligama ngesheya kwetilwandle ray waphindze wahlanganyela na paul simon ku album yakhe rhythm of the saints leyenta kutsi acule e central park kanye nase madison square gardens waphindze wavela nakubomabonakudze e usa itananas licembu lase ningizimu afrika lelasulungwa ngo ekucaleni kwalo belina gito baloi lowatalwa loculako aphindze adlale siginci se bass ian herman udlala tigubhu sekubuya kube ngu steve newman lodlala siginci bacala bacosha i album yabo yekucala kanye ne shifty records i tananas ihlanganisa i jazz kanye ne salsa yase mozambique iphindze ihlanganise ne mbaqanga bakhiphe ema albums langu lamabili akhona bawakhipha ne sony record label i tananas itakhele balandzeli bayo labayitsandza ngekutsembeka khona eningizimu neafrika kusukela ngeminyaka yengema baphindze bahamba mhlaba wonke baze bayofika nase womad baphindze bacula nebaculi bemhlaba labafana nabo paul simon sting bonnie raitt suzanne vega kanye na youssou n dour lelicembe lahlukana ngo laphindze labuyelana emahlandla ngemuva kwaloko stimela semalahle nga bhimbidvwane ngeminyaka wango inkapani yetitimela yase natal lebeyatiwa ngekutsi inatal railway company yatfola sitimela sayo sekugcina lesitimela besiselithange senesilinganiso semasondvo langu besakhiwe i kitson and company saphindze setsiwa ligama sabitwa nge ngumphikileli kumbe ngesingisi i perseverance ngembi kwekutsi tonke tinsita temphakatsi kanye nemafa alenkapani atsatfwe mbuso wecolony of natal i natal government railways yabese iyasungulwa lesi sesitsatfu siphindze sibe sekugcina sitimela kutsi sisetjntiswe umbuso we natali besi ne selithange lenjini sakhiwa inkapani lebitwa ngekutsi yi kitson and company lebeyinetisebenti letingu lesitimela safika e durban mhlaka bhimbidvwane besikadze silayishwe sikebhe parthenia kwatsi emhlanganweni wetikhulu betiphetse mhlaka indlovulekulu kwabese kuncunywa kutsi sitawubitwa ngekutsi ngumphikeleli kumbe perseverancenjengobe besatiwa ngelulwimi lwesingisi ngekuhamba kwesikhatsi kubese kuyatfolakala kutsi inkapani i trinidad government railway yase trinidad nakhona bebanaso sitimela lesifana nalesi intfo nje lebeyibukeka imehluko kuto totibili letitimela bekubukhulu belithange lemanti i perseverance beyinelithange lelincane lemanti lemtsamo longanga kutsi lesi sona sase trinidad sibe nelithange lelikhudlwane phambili lebekungumtsamo longu kutse ngekuhamba kweminyaka i perseverance yabese iyafa yaba tindzala kudvwa lesi sase trinidad sabekwa njenge ligugu lesive e harris promenade e san fernando ngemnyaka wa bhimbidvwane lesi sekucala sitimeala besihamba emkhatsini wase durban kanye nase point station khona e durban lapho besisebenta nekutfwala imphala lefika ngelwandle kantsi futsi lomzila waso ubese uyakhuliswa wayophelela e umgeni lapho khona ematje etinkwali bekatsatfwa ayiswe etikibheni emva kwekungasasebenti kwaso lesitimela kute leminye imitamo leyentiwa kutsi tiphindze tichubekele embili letitimela taloluhlobo ngaphandle kweligama laso lesitimela asimange sisentjentiswe sikhatsi lesidze ngemnyaka ngembi kwekutsi siletfwe tonke tinsitancanti kanye nemafa kufaka phakatsi naletinye titimela letintsatfu tatsatfwa enkapanini i natal railway company ngu hulumede we natal colonial government lobese usungula inkapani leyabitwa ngekutsi yi natal government railways nga bhimbidvwane kusukela lapho lohulumende ubese uncuma kucala icape gauge kuhambisana kanye netitimela lebetisebenta e cape of good hope kuphindze kwandziswe nabo janji phakatsi kwe kapa nepietermaritzburg kuyofinyelela e verulam kuphindze kwehlwe kuyiwe esiphingo labojanji labebakhona e durban babese balinganiswa nelizinga lalabasekapa ngulapho leti letinye titimela tase durban tagcina khona kusentjetiswa i natal yabese itsengiselwa imlimi lotsite kwase kutsi i perseverance yaguculwa yentiwa mashendisi wenkapani lencane lebeyisebenta ngashukela khona e durban yabese iyakhishwa emsebentini nga lena yesibili yona yagcinwa emsebentini kodvwa i saddle tank engine of yabese iyitfumela ekapa yayosebentela khona yaphindze yafela khona moses taiwa molelekwa mabasa indlovana bekangumculi we south african jazz aphindze adlala ne piano molelekwa uphuma emndenini webatsandzi bemculo wakhulela endzaweni yase tembisa esifundzeni sase gauteng e south africa babe wakhe bekatiwa ngekutsi ngu monk leligama wanikwa ngobe bekati kabanti ngemculi we jazz thelonious monk kukhulela enhluphekweni kanye netindzaba telibandlululo ngito letammbambelela moses esikolweni kutsi angatfoli nemiphumela lemihle babe wakhe watama ngemandla akhe onke kutsi anikete moses timfundvo temculo waphindze wamtsengela ne keyboard lapho besekabona kutsi moses uyatimisela emculweni lapha ngulapho taiwa wangena khona e the federal union of black arts nakungulapho waphotfula timfundvo takhe ngemalengiso emnyakeni wa wabese ucala umculo ngekutimisela kuleminyaka lelandzelako wabese sewusebenta nebaculi belidvumo labanjengabo miriam makeba jonas gwangwa kanye nalabanye labanyenti ngemnyaka wa hugh masekela wamcela kutsi abe ngulomunye wemalunga elicembu lakhe kulapho molelekwa wawina tindvondvo takhe tekucala emculweni kusebenta ayendvwa wacala ngemnyaka wango lapho wakhipha licwecwe lalibita ngekutsi finding oneself kwatsi ngo watfola lidvumo njengemculi we jazz lokhetsekile lapho watiwinela khona ema fnb lamabili njengemculi lohamba yedvwa waphindze wawina i sama south africa music awards ngekuhlanganisa umculo wesintfu waphindze wahlonishwa ngempumelelo yakhe ekudlaleni i marabi nge piano alandzela etinyatselweni ta abdullah ibrahim john robert dunn watalwa south africa aphinze asakhamuti mtingeli kanye na sopolitiki wandzabuko yase scotland watalwa e port elizabeth kumbe e port natal ngeminyaka yangabo wakhulela e natali ngase durban ngesikhatsi asakhula dunn babe wakhe wanyatselwa wabulawa yindlovu kwatsi make wakhe wabese ushone iminyaka lemibalwa ngemuva kwekushona kwababe wakhe lesi ngiso sikhatsi lapho dunn wacala kutiphilisa ngekusebentela batfutsi betimpahla kanye nebatingeli futsi lesi ngiso sikhatsi lawacala kuba nelutsandvo lekutingela lapha ngulapho bekahamba kakhulu etindzaweni letehlukene atingela adzabula imifula netihobodla temfula tugela wate wafika ebukhosini baka zulu loluhambo lwakhe lwambona aphindzela kanyenti kulendzawo yema zulu waze watakhela budlelwane nabo bukhosi njengemhumushi ngenca yekufundza nekukhuluma lulwimi lwesi zulu kahle etikhatsini letinyenti lapho bukhosi bebumbonga ngetipho ekuhumusheni kwakhwe tipho lebetifaka phakatsi tinkomo kanye nebafati lena yintfo lengazange imjabulisa umka dunn catherine pierce kodwa dunn bekachubeka abamukela bafati labephiwa bona bukhosi bema zulu umka dunn beka yindvodzakati yabafiki labamhlophe ngelibala base kapa dunn waphindze waphiwa umhlaba nguzwane wakamangethe eceleni nase ngoye lapho wakha wahlala nebafati bakhe labangu ngenyanga yamhlaka bhimbidvwane emasotja emangisi adzabula umfula i tugela eceleni kwase fort pearson abese anika cetjwayo imiyalela kutsi akhetse kodvwa yena wacinisa inhloko wakhetsa impi lesi ke ngiso sikhatsi lapho khona dunn wabese utsengisa cetjwayo emangisini kwabese kuyiwa empini lenkulukata emlandvweni wemangisi nemabhuni leyatiwa ngekutsi i impi yesandlwana kumbe i battle of isandlwana lapho khona emazulu ancojwa emfuleni i tugela kwatsi emangisi ngenyanga ya inyoni abese atsatsa bukhosi ba cetjwayo abuhlanganisa kanye ne sifundza sase natali ngalesento dunn waniketwa umhlaba lumkhulu impela waba nendzawo lehlukanisa sive salamhlophe kanye nalabamnyama lebebangatsenjwa ngulabamhlophe john dunn wafa mhlaka ingci ashade nebafati labangu aphindze anebantfwana labangu wonke umndeni wa dunn utfolaka eceleni kwetugela uphindze ube nemalungelo kuyo leyo ndzawo kuze kube ngulomuhla daniel alexander danny jordaan watalwa lweti ngumongameli we libhola letinyawo lase ningizimu afrika safa kantsi futsi ngembi kwekutsi abe ngumongameli bekafundzisa ezingelileliphakeme aphendze alwa nencindzetelo yelubadlululo jordaan bekangulomunye lowaholela live lase ningizimu afrika empumelelweni ye fifa world cup leli kwaba likhetfo lekucala evenikati lase afrika kutsi kube khona lomncintiswano we fifa kantsi futsi jordaan bekakhona kulelitsimba lekucala lelenta imitamo yekuletsa wona lomncintiswano we fifa world cup eveni lasi ningizimu afrika longazange ube yimpumelelo kwatsi nawuphumelela lowesibili umtamo wekuletsa lomncintiswano wabese lowa jordaan uba ngusihlalo we fifa eningizimu afrika uhleti etihlalweni letinyenti ke jordaan lokufaka phakatsi kuba ngusihlalo kanye nemcodzisi we youth world cup now fifa u world cup fifa confederations cup kanye ne fifa world cup e korea japan uphindze waba ngunkomishane we fifa world cup lapho bekaphindze alilunga lebhodi yekuhlela khona ku fifa world cup lirekodi lakhe lekuhlela nekuhlala etikhundleni tebuholi belibhola letinyawo buyimpumelelo lenkulu ngoba watiwa njengemuntfu lonelwati ngekuhlela nekucondzisa lemidlalo uphindze abe ngumpetsa ekukhangiseni nasekutsengiseni lemidlalo loku kubonakale ngesikhatsi ahlela i fifa world cup kanye ne fifa confederations cup danny jordaan watalelwa e port elizabeth leli lidholoba lelisempumalanga ngaselugwini lelwandle kantsi utalwa ngu maxine kanye na alexandre jordaan ebusheni bakhe wacala kutibandzakanye ekulweni nembuso wencindzetelo petseleti i apartheid lapho engenela khona tinhlangano letifana ne south african students organisation saso ngeminyaka yabo s kwatsi lapho steve biko asungula inhlangano leyatiwa ngekutsi i black consciousness movement kutsi anike sive lesimnyaka livi ngulapho ke lowa jordaan naye wacala khona kutibandzakanya netindzaba tepolitiki waba lilunga layo lenhlangano i bcm ekuweni nencindzetelo yebafundzi belibala kwatsi ngekuhamba kwesikhatsi jordaan waba lilunga le united democratic front waphindze wajoyina licembu letembangave i african national congress anc wacala kufundzisa ke ngeminyaka yabo ngumva kwekuphotfula timfundvo takhe tebuthishela kuyo yona leminyaka yangabo kuya ku bekaphindze atibandzakanye aphindze angumdlali we cricket kanye nelibhola letinyawo ebholeni letinyawo wabangumpetsa ekudlaleni kwalo nasekuhleleni imidlalo yalo ngulapha ke lawacala khona kulwa nekucwasana ngelibala kanye nelibandlululo kulomdlalo kwatsi ngo kuya ku wabamba tikhundla letinyenti ebholweni letinyawo lapho bekaba khona ngumcondzisi kumbe mongameli lesi ke sikhatsi lapho waba ngumcondzisi wema olimpiki e kapa olympic ngiso ke lesi sikhatsi labekamatasatasa kulo licembu le anc lapho wakhetfwa khona kuba ngusihlalo ngo e port elizabeth ngemuva kwelikhefo lwekucala lwentsandvo yelinyenti e ningizimu afrika ngo waba lilunga lephalamende ngaphansi kwamongameli nelson mandela lesi sikhatsi lowasihlala kwaze kwaba ngu kwatsi angaphuma ephalamende wabese ubangusihlalo we safa in futsi lesi ngiso sikhatsi lapho wahola khona live lase ningizimu afrika emitameni yekuletsa lomncintiswano we fifa world cup lapho kwasala kancane kutsi iningizimu afrika ihlulwe i jalimane kodvwa nanobe yahluleka iningizimu afrika yena jordaan wahlonishwa kakhulu emave emhlaba ngemsebenti wakhe lowawenta ekuletseni lendzebe kwatsi nakufika litfuba lesibili kutsi iningizimu afrika incintisane wabese uyawuphumelela lomjaho wekuletsa lendzebe ngaphandle kwaloku jordaan ube buso nelivi lekukhangisa imidlalo kakhulukati kumabonakudze kusukela ngo mhlaka lweti jordan wacokwa kutsi abe ngumongameli lomusha we safa atsatsa etintsenjeni ta kirsten nematandani wahlula mandla mazibuko ngemavoti langu kulangu etindzaweni letingu jordaan une ba degree layitfole e university of the western cape aphindze abe ne honours degree layitfole e university of south africa uphindze abe nekuhlonishwa nge me degrees lamatsatfu ngemazinga laphakeme etemfundvo inelson mandela metropolitan university ku d phil kanye ne university of south africa ku d admin kuphindze kube yinyuvesi la photfula khona tifundvo takhe i university of the western cape nge d phil watfola i award yelikhetselo leyatiwangekutsi i presidential award kumongameli nelson mandela ngo kantsi ngetulu kwaloko uphindze abe nalenye lowahlonishwa ngiyo ngumongameli thabo mbeki ngo uphindze wawina tekukhangisa nekutsengisa ngemnyaka wa ngemsebenti wakhe kanye nelikhono lakhe lekukhangisa nekutsengisa temidlalo nog wavotelwa njengalobe ngundzabamlonyeni waphindze watfolwa i mayoral award e los angeles ecalifornia mhlaka ingci jordaan uphindze wanikwa i freedom of the city yelidholobha lase maracaibo eveni lase venezuela ngaphandle kwalawa utfole ema award kanye nekuhlonishwa emadholobhenin lamanyenti ase ningizimu afrika noxolo nogwaza april watatelwa e ningizimu afrika atsandzana ngebulili lobufanako aphindze alwela emalungelo ebantfu labatsandzana ngabo bulili lobufanako nogwaza bekahlala endzaweni yase ekurhuleni aselikomidini lelimele wona emalungelo ebantfu labatsandzana ngebulili lobufanako noxolo wadlwengulwa wagwazwa waphindze wagandvwa ngematje wate wafa yonke lentfo yenteka endzaweni yakwathema gauteng imbangela yalesehlakalo yabangwa ngukutsi emadvodza latsite asukele singani sakhe ashishele embi kwakhe nogwaza kwaba ngulapho wetama kubabonisa khona kutsi kumele bamhloniphe ngoba nabo angete baphatseka kahle uma umuntfu lomunye angashela tingani tabo phambi kwabo emaphoyisa atfola emakhondomu lasentjetisiwe libhodlela letjwala kanye nelitje lelikhulu lebeligcwele ingati eceleni nemtimba wa nogwaza yonke lentfo yenteka eceleni nemgwaco lokuhlaselwa kwa nogwaza kubukeka kwangatsi bekukumlungisa bulili peceleti i corrective rape ngesingisi lesi sento lesivame kwentiwa emadvodza latondza bantfu labatsandzana ngebulili lobufanako bavame kuhlukubeta bafati ngekwemacansi batsi bayabalungisa kuloku labangiko bomake labafika ku sebabulewe ngalo lona leluhlobo lekulungisa bulili e ningizimu afrika loku kucashunwe ngu luleki sizwe lowadlwengulwa naye ngaloluhlobo ubuye anabe atsi timpisishaka letingu tiyadlwengulwa ngeliviki nje kuphela etindzaweni tase cape town human rights watch described the attack as part of a hate crime epidemic against south african gays comparing it to the rape and murder of footballer and lesbian activist eudy simelane in the same township three years before umngcwabo wa noxolo bewuhanjelwe bantfu labangetulu kwa bonke labantfu bebatfuswe ngulendlela lafe ngayo lowekunene bebahaya baphindze bacule tingoma letigama latsi labadlwenguli kumele bajujwe emalunga abo angasese ngema razor uma emaphoyisa atohluleka kubabamba abavalele people worldwide signed a petition for authorities to crack down on corrective rape noxolo ushiya bantfwana lababili ngemuva kwekufa kwakhe ematsimba latimele ase united states abese ahlanganisa timali tekwatisa nekufundzisa kabanti imiphakatsi lehlukene ngebantfu labatsandzana ngebulili lobufanako bantfwana besikole nabo bafundziwa kutsi kumele babeketelele bangani babo labatsandzana ngebulili lobufanako etindzaweni labahlala kuto lokhulumela emaphoyisa akamange afune kuvumelana kanye nalamagama e human rights watch kanye ne amnesty international yena nje bekayibuka lentfo njengebugebengu watsi kubulala nje kubulala ngaphandle kokutsi inhloso yakho yini no arrests had been made in the case of as november ngo november inhlangano yeamnesty international yafaka lendzaba kutsi ikhankase ngemalungelo abo bantfu lababulawa ngenca yekutsandzana ngebulili lobufanako yayibita ngekutsi yi write for rights campaign injongo yalomkhankaso kutsi lelicala livulwe liphindze liphenywe kabusha steve kekana watalwa ngo e zebediela elimpopo ngumculi wase ningizimu afrika aphindze abe ngumbhali wetingoma kekana walahlekelwa kubona emehlweni aneminyaka lesihlanu nje kuphela ngulapho khona ke wangeniswa esikolweni sebantfu labangaboni emehlweni epietersburg lesi sikhatsi lapho waba khona nelutsandvo nemculo kakhulu ngulapho wacala khona emacembu emculo kanye nebangani bakhe ngo nango kekana wawina indondo lebeyatiwa ngekutsi yi sabc black music award kubantfu besilisa lendondo wayiwina ngelivi lakhe lebelitsandzeka lengoma yakekana letsi raising my family yaba yimpumelelo kakhulu ngoba beyitsandvwa ngesheya kwetilwandle emaveni ase europe ngabo sekaphelele onke ema album a kekana angemashumi lamane le album yakekana letsi the bushman kanye naleletsi feel so strong lebeyifaka phakatsi ingoma letsi hotline tadla lubhedvu springbok radio lena radio beyinema charts labekafaka baculi belizinga lelisetulu ngalesosikhatsi selibandlululo e ningizimu afrika kantsi letingoma takekana taba ngubo nombolo steve kekana uphindze abe neticu te b juris kanye ne llb degrees ungumshushisi aphindze abe ngumfundzisi wetemtsetfo enyuvesi yase ningizimu afrika mbandzeni lophindze atiwe nga dlamini iv emangisi bekamati nga umbandine umbandeen bekayinkosi yesive sase swaziland kusukela ngemnyaka wa kuya ku ingwenyama mbandzeni bekayindvodzana ya mswati ii kanye na nandzi nkambule  indlovukati ya mswati yashona mbandzeni amncane mbandzeni watsatsa bukhosi ngemuva kwekutsi umnakabo ludvonga ii ashone ngembi kokutsi abekwe njengenkosi  kufa kwaludvonga kwenta kutsi  inkhosikati lamgangeni atsatse mbandzeni lobekete make amente indvodzana yakhe loku ke ngiko lokwamenta waba yinkosi  sigodlo sakhe besise mbekelweni emkhatsini wemnyaka wa kanye na   mbandzeni waniketa emangisi ngemalungelo ukulima kanye nekumba waphindze waniketa ngemhlaba wase ntilasifali   transvaal lomnyenti kakhulu lokuniketwa kwemihlaba ngelusito lwa offy sherpstone kwenta kutsi live laseswatini libe lincane kakhulu mbandzeni walekelela emangisi kutsi bancobe inkosi yemapedia sekhukhune ngo loku kwaphindze kwasita kutsi emazulu angahlaseli indzawo yentilasifali  ngaloko ke live laseswatini latimela njenge sive mbandzeni wafa ngemnyaka wa  kantsi wakhuluma lamagama ngembi kokushona  bukhosi bemaswati bufa kanye nami  wangcwatjwa emalibeni ebukhosi base mbilaneni eceleni kwababe wakhe kanye namkhulu wakhe inkosi  sobhuza i  mahlokohla walandzela ngemuva kwekufa kwambandzeni bakanye nendlovukati labotsibeni mdluli batsatsa bukhosi ngemuva kwendlovukati tibati nkambule takhiwo letinyenti kanye nemigwaco ibitwa nga mbandzeni ingculaza leyatiwa kabanti ngesingisi kutsi ihiv aids seyifike ezingeni lelisetulu impela eswatini i hiv aids iyinkinga lenkulu eveni lase swazitini kanye nasekukhuleni kwemnotfo walelive lesifo sikhona kulo lonke lelamswati kusukela ekucaleni kwemibiko yaso lesifo yangabo kuhlolwa njalo njalo kwalesifo kubomake labatitfwele emitfolampilo kunetinkomba tekukhula kwelizinga lalesifo kulelakangwane luhlolo kubomake labatitfwele lolwentiwe ngemnyaka wanga lukhomba kutsi bangemaphesenti langu labanaleligciwane lengculaza bantfu labatsintseke kakhulu emaphesentini langu batfolaka emantfombataneni lasemkhatsini weminyaka lengu kuya ku bese kutsi bafati labasemkhatsini weminyaka lengu kuya ku batsintseke ngemaphesenti langu kukhula kwebantfu esiveni kumbe peceleti i human development index ye un development programme ibika kutsi ngenca ye hiv aids lizinga lempilo kanye netibalo tebudze beminyaka yebantfu tehlile eswatini tisuka kuminyaka lengu ngo kuya eminyakeni lengu ngo ngemnyaka wa inhlangano ye world health organization who itse nayihlatiya yatfola kutsi imbangela yekufa eswatini lehlangene ne hiv aids engemaphesenti langu mgemnyaka wa bantfu lababalelwa babulalwa ngiso lesifo samashaya abhuce etibalweni tebantfu besive labalinganiselwa ku loku kuchaza kutsi i hiv aids ibulala emaswati lalinganiselwa emaphesentini langu ngemnyaka tifo letifana nesifo senhlitiyo stroke kanye nemdlavuta tibulala bantfu labalinganiselwa ngaphansi kwa kantsi lesibalo nasilinganiswa nelive lase united states of america tibalo titsi bangu bantfu lababulalwa ngito letifo tamehlala akhona inhlangano yetive un itsi uma ngabe lesifo sengculaza singachubeka nekubhebhetseleka ngelizinga lesibhebhetseleka ngaso live lase swatini ngeke libe khona njengembuso ngekwelisiko lemaswati kuya emacansini ngendlela lephephile akusiyo intfo legcizelelwako tivikeli letinjenge lijazi lemkhwenyane kanye nekuba nemlingani munye utsembeke kuye akusito tintfo letisemihambweni nasemasikweni emaswati kunalomcabango wekutsi kumele kwandziswe sive semaswati nekutsi umfati kemele abe nebantwana labasihlanu lokungenani kantsi futsi nesitsembu yintfo nje leyamukeleke mbamba emihambeni yakangwane bantfwana labanyenti basele bangenabatali ngenca yaso lesifo emakhulukhulu ebantwana akhuliswa ngubogogo kumbe bakhulele etihlotjeni labanye bete kwasa leto tihlobo ngobe wonke umndeni ucedvwe ngiso sona lesifo kantsi bantwana labakhulela emndenini lona babe namake balinganiselwa emaphesentini langu ngemnyaka wa i national emergency response committee on hiv aids nercha yasungulwa ekulweni nalesifo lesi litiko letemphilo kanye netenhlalakahle babuka tindlela labangatenta kuvikela kukhula kwalesifo kanye nekwatisa umphakatsi ngengoti yaso baphuma netimpendvulo letinyentana lebetibukune nekwandzisa lwati ngengoti yalesifo kunakekela labo labagulako kuvikela kwaso kanye nelwati lwetinsita uma uphila nalo leligciwane lesandulela ngculaza lenye inkinga lebukane nekuphatfwa ngulesifo ngukutsi angete wamukeleke emphakatsini loku ngiko lokubangela bantfu bangafuni kwatiwa kutsi banaso lesifo ngobe besaba kwenyatswa kodvwa nobe kunjalo bokhona bona bantfu labaphumela ngaphandle kutsi batiwe laba kuvame kuba bantfu labadvumile bantfu betenkolo kanye nebemasiko loku ngiko lokubangela kusitakala kwebantfu ngesikhatsi sifo sesifuba siyinkinga lenkulu ebantfwini labane hiv ngenca yekutsi tigulane letinyenti tine mdr tb loku kuchaza lesifo sesifuba lesingalashwa ngemaphilisi latayelekili kodvwa sifuna kunakekelwa impela kantsi siphindze sifune luhlobo lolukhetsekile lwemaphilisi esifuba loku kuba yinkinga uma bantfu baluphisa kunatsa emaphilisi abo ema arv kanye newesifuba kuphindze kubhebhetseleke uma babhema futsi bente imikhuba lenjengekunatsa tjwala bantfu labane mdr kube baphetfwe i hiv babalelwa emaphesentini langu bantfu labasuleleka ngesifo se tb ye mdr kube bane hiv aids bangu ngemnyaka linda sikhakhane ngumdlali we saxophone aphindze abe ngumcambi wetingoma teluhlobo lwe jazz utalelwe emlazi eningizimu afrika elokishini lase durban lutsandvo lwakhe lwemculo lwacala asemcane kantsi ngulapha ke watfola tifundvo temculo ngaphansi kwa dokotela brian thusi kanye na mnumzane khulekani bhengu labatiwako ngetekufundzisa umculo ngekuhamba kwesikhatsi ubese uchuba tifundvo takhe esikolweni semculo lesatiwako ngeukzn howard college sikhakhane udlale nebadlali bemculo labanyenti base ningizimu afrika kanye nalabavela kuto tonkhe tinkhalo telive uphindze futsi abe nelutsandvo lwekufundzisa bantfu labasha umculo kantsi lena yintfo layicala asafundza enyuvesi ngaphambi kwekuphotfula timfundvo takhe watfola umfundzate e samro kanye nase national arts council kutsi achube timfundvo takhe embili mpandze umsimude owavela ngesiluba phakathi kwamangisi namaqadasi leti bekutinanatelo takhe kantsi mpandze bekayinkosi yesive sema zulu kusukela ngemnyaka wa kuya ku loku kwamenta waba yenkosi leyabusa sikhatsi lesidze emlandvweni wemakhosi aka zulu bekamnakabo shaka kanye na dingane ngabo make kantsi futsi utsatsa kubo bukhosi mpandze watalwa e babanango ka zulu bekabukwa njengemuntfu longenamandla futsi angetfusi kantsi ke bekangesatjwa kutsi angacelela phansi kumbe acumbe umbuso ngiko loku lokwenta wayekelwa kube bonke banakabo lebebabonwa njengebantfu labangacumba phansi umbuso bekutsi lapho dingane anika khona miyalelo endvuneni yakhe ndlela kasompisi kutsi kumele abulale mpandze ndlela bekangatsita atsatse sikhatsi sakhe kucabanga ngalendzaba ngobe bekabona kutsi mpandze nguye yedvwa umntfwana wemfana loyindla lifa kantsi longaphindza andzise lusendvo abuye achubekise nebukhosi baka zulu ndlela waphindze wabona kutsi mpandze unengati yebukhosi loku kuyintfo lebalulekile ekuhlonishweni kanye nasekuletseni kutfula esiveni kanye nasebukhosini bema zulu ngalesento sakhe lesi ndlela wabulawa ngu dingane mpandze ke waba nemadvodzana lamanyenti phakatsi kwawo bekungu cetshwayo lowamlandzela ebukhosini kanye nabo mbuyazwe dabulamanzi ndabuko sitheku kubala labambalwa nga bhimbidvwane wa andries pretorius na gert rudolph balekelela mpandze ekulweni nemfowabo dingane lowabulawa ngemkhambatsi lowatsatsa indzawo enyakatfo ne hlatikhulu forest imitsetfo ngekukhetfwa kwemakhosi esiveni semazulu ngaleso sikhatsi beyingakacaci kahle kodvwa bekwatiwa kutsi ngekwelisiko kumele bukhosi butsatfwe ngumntfwana wemfana wendlovukati yecucala yenkosi ngelishwa ke inkosi ngiyo beyikhetsa kutsi ngubani nkosikati wayo wekucala kantsi futsi loku kungagucuka lokwaba ngiyo intfo leyenteka lapha kantsi loku kwaholela empini leyabakhona emkhatsini wa cetshwayo na mbulazi lempi beyatiwa ngekutsi i ndodakusuka yatsatsa indzawo emlanjeni we tugela river kantsi cetshwayo watfola lusito ku john dunn cetshwayo wayingcoba lempi kantsi nanobe mpandze amange wamnika bukhosi tisuka nje cetshwayo besekwatiwa kutsi nguye lolandzelako nakuphuma babe wakhe mpandze lekuyintfo leyentaka ngemuva kwemnyaka nje solomon kalushi mahlangu kholwane mabasa bekangu mfana lobekazbalazela emalungelo eluntfu e south africa bekaphindze alilunga le anc umkhonto wesizwe mk mahlangu wabandzakanya netembangave walwa nencindzetelo eningizimu afrika waboshwa wabese ugwetjwa sigwebo sentsambo ngo ngemuva kwekutfweswa emacala ebuphekula kanye nekubulala mahlangu watatelwa e pitoli mhlaka kholwane bekangumntfwana wesibili wa martha mahlangu kantsi babe wakhe wamshiya nga ngaloko ke wakhuliswa ngumake wakhe kuphela lobekasebenta emakhishini wangena sikolo sase mamelodi high school wagcina ebangeni lesiphohlongo lokunye futsi lokwabangela kutsi angacedzi sikolo kwaba kutsi bekunetidlova tetembangave ngaleso sikhatsi lokwenta kutsi tikolo tihlale tivaliwe mahlangu azange ahlanganyele ku sidvumo sango june kodvwa wangenena umbutfo we anc ngenyanga yenyoni wabese ke uyahamba uyoceceshelwa kuba lisotja lemkhonto wesizwe e angola kanye nase mozambiki kwatsi mhlaka inhlaba wabuyela eningizimu afrika njengelisotja ahlomile angena ngendlela yaseswatini mahlangu bekahamba nebangani bakhe bo mondy johannes motloung kanye na george lucky mahlangu kulapho ke babanjwa maphoyisa e titaladini tase jozi e goch street lucky mahlangu wakhona kubaleka kodvwa solomon kanye na johannes babalekela endzaweni lebeyigcwele emaphoyisa ngulapho ke kwacala kudutjulwana kwafa bantfu lababili kantsi labanye lababili balimala solomon mahlangu kanye na motloung baboshwa kwatsi emuva kweminyaka lemibili solomon wabulawa ngekulengiswa ngentsambo emva ngembi kwekulengiswa solomon wakhuluma emagama latsi tjela bantfu bami kutsi ngiyabatsandza abachubeke nekulwela inkululeko ingati yami iyonotsisa lomhlaba wesihlahla senkululeko mzabalazo phambili umkhonto we sizwe lophindze watiwe ngekutsi i mk bekuliphiko letempi te african national congress anc kantsi lomunye wesunguli balo ngu nelson mandela ngemuva kwesehlakalo sekubulawa kwebantfu e sharpeville lenye intfo leyenta kwasungulwa leliphiko bekungukutsi i anc beyingasakhoni kuchubeka netinkulumiswano tekucedza libandlululo kanye nekuyinyova ngekuthula ngaphandle kweludlame injongo ye anc bekukulwa nelubandlululo nobe ngabe kutsatsani ngemuva kwekunika sicwayiso umbuso welubandlululo ngenyanga ya lweti umbuso awumange ubatsatsele enhloko wachubeka ngencindzetelo yebantfu labamnyama ngulapho ke licembu lwe mkhonto wesizwe lahlela laphindze lahlasela kwekucala mhlaka ingongoni lokuhlasela loku umbuso welubandlululo wakubona njenge kuvukela umbuso kantsi yona i mk yabonwa njengelicembu lwemavukela mbuso i ningizimu afrika kanye ne melika emahhovisi awo umkhonto bekase rivonia e johannesburg sikhatsi lesidze kwatsi ngemnyaka wa baholi bayo labangu baboshwa lokufaka phakatsi bo arthur goldreich kanye na walter sisulu baboshwa e ensimini yase liliesleaf farm e rivonia umnikati walelisimu bekungu arthur goldreich kantsi latsengwa ngemali ye south african communist party kanye ne anc lokutsengwa lalindzawo yase liliesleaf kwenteka ngoba bantfu labamnyama bebangakavumeleki kuhlala etindzaweni tebantfu labamhlophe ngaphansi kwemtsetfo lobewatiwa nge group areas act kwatsi bonke labaholi bangaboshwa babese baya gwetjwa ecaleni lebelatiwa nge rivonia trial wilton mkwayi wakhona kufohla ejele wabaleka kusatsetfwa lelicala kwatsi nakufika inkululeko e ningizimu afrika ngo i mk yafakwa ngaphansi kweliphiko lwetekuvikela takhona e ningizimu afrika indlu yesatyagraha leyatiwa pheceleti ngekutsi ngumuti wa gandhi iyindlu yemlandvo kantsi iphindze ibe yindlu yetivakashi lendlu itfolakala ejozi kantsi ngulapho bekahlala aphindze asebentele khona mahatma gandhi kanye nemndeni wakhe kusukela eminyakeni yangabo kuya ku nyalo lendlu ibhaliswe njengalinye lebalulekile emlandvweni kanye nakumagugu esive asendzaweni yase jozi satyagraha kuchaza kuhlala ungasuki ecinisweni kantsi lendlu yadvwetjwa yaphindze yakhiwa sati ngetakhiwo umnumzane hermann kallenbach kantsi naye herman kallenbach bekaphindze ahlala khona kulendlu kanye nabo gandhi gandhi wacitsa iminyaka lengu eningizimu afrika kusukela ngo kuya ku kodvwa kuso sona leso sikhatsi bekavakashela endiya kanye nase uk kutsiwa gandhi wati ngelibandlululo uma aboshwa ngemaphoyisa estimeleni kutsi ugebele endzaweni yalabamhlophe ngo gandhi wahlanganga na hermann kallenbach lijuta lasejalimane lebelifike e ningizimu afrika ngo ngo kallenbach wabese udvweba lendlu wayihlela kutsi ibe ngemaguma lamabili lokusakhiwo lebesifana naletinyenti takhiwo tasemakhaya taborantabula naloku besifana nesakhiwo sasemakhaya waphindze wasebentisa tindlela tekwakha taseyurobhu babese bayibita ngekutsi sibaya lendlu lendlu beyinetitebula kanye nendzawo yekudlala umphebeto bobabili bebaphila impilo yekutingcwelisa nekungahlanganyeli eminakweli yelive gandhi bekalala endzaweni lesetulu lapho bekagibela khona ngesitepisi kodvwa bobabili bana kallenbach bebasebentisa indzawo yekuphekela kanye kanye lendlu beyite iminyango leyakulamanye emagumbi kodvwa bekufanele umuntfu aphume egumbini lelinye kuya kulelinye impilo ya kallenbach yagucuka impela nakahlala na gandhi imali lebekayisebentisa yabayincane kakhulu ngenca yekutsi impilo yakhe beyingasancikanga emalini ngaphambi kwekutsi lendlu itsengwe ngemnyaka wa inkapani i french travel company voyageurs du monde lenye yetinkapani tembuso wendiya beyifuna kuyigucula iyente indlu yemasiko elive lasendiya kodvwa inkapani yasefrance yayiwina enkantolo yabese iyayivuselela yayenta umtapo wemagugu kanye nendlu yetivakashi ngemnyaka wa umphatsi walendlu lokhona nyalo ngu lauren segal eduardo chivambo mondlane inhlaba indlovana bekangumongameli wekucala welicembu letembangave le mozambican liberation front frelimo kusukela ngemnyaka wa ekusungulweni kwayo i frelimo e tanzania kwate kwafika lapho abulawa khona ngemnyaka wa bekaneticu te anthropology kodvwa bekafundzisa temlandvo kanye nenhlalakahle e syracuse university mondlane uphuma esiveni semashangane kantsi bekangumntfwana wesine kumadvodzana lalishumi nesitfupha babe wakhe bekayindvuna ebukhosini bakamondlane kantsi yena eduardo watalwa e nwajahani esigodzini sase mandlakazi esifundzeni sase gaza emozambiki ngo angumfana bekalusa waze waba neminyaka lengu wangena etikolweni letinyenti telibanga leliphansi ngaphambi kwekungena e swissndash presbyterian madvute nje nasse manjacaze kodvwa libanga lelisitulu ulicedzele e ningizimu afrika kulo lona lilunga lalesikholo elemana etransvaal ubese wenta umnyaka munye esikolweni senhlala kahle ijan hofmeyer school of social ngaphambi kwekucala timfundvo takhe ewitwatersrand university e jozi kodvwa wabese uyacoshwa eningizimu afrika ngo ngaphansi wemtsetfo welibandlululo lowaciniswa emacembu etembangave latsatsa umbuso ngaleso sikhatsi ngenyanga yenhlaba mondlane wangena e university of lisbon edolobheni lase lisbon inhloko dholobha yase portugal kodvwa kwatsi lapho sekaneminyaka lengu wabese uyacela mondlane kutsi andluliselwe e melika wabese uchuba timfundvo takhe ngaphansi kwemfundzate wephelps stokes scholarship e oberlin college edholobheni lase ohio mondlane wangena ekolishi lase oberlin emnyakeni wa kwatsi ngemnyaka wa waphotfula timfundvo takhe ku anthropology kanye naku sociology wachubeka ke netimfundvo takhe e northwestern university edholobheni lase evanston e illinois ngulapha watfola khona ima kanye ne phd ngulapho waphindze washada khona nankosikati welibala lelimhlophe janet rae johnson lobekaphuma e indiana kodvwa abehlala endzaweni yase chicago emva kwekuphotfula tifundvo takhe eduardo mondlane wabese usebenta kwi nhlangano yetive united nations lapha wahlangana nabo antnio de oliveira salazar lobekangumeluleki wembuso lobalulekile was portugal kanye na adriano moreira lebekafundzisa tifundvo tepolitiki aphindze abukene netangaphandle tembuso we portugal kantsi ngekubona kukhalipha kwamondlane lamadvodza lamabili atama kumheha kutsi asebentele umbuso we portugal abukane netindzaba tase mozambique kodvwa mondlane amange akhombise kutimisela ngekutsatsa lesikhundla kodvwa wakhetsa kuyongenela emacembu labekase tanzania alwela inkululeko yase mozambiki kwatsi ngo mondlane wakhetfwa njenga mongameli welicembu lebelitsandza kubunjwa i mozambican liberation front frente de libertao de moambique kumbe frelimo lebelibunjwe ticucu temacembu labekalwela inkululeko ngo wahlala kanye nemndeni wakhe dvutane nemahhovisi efrelimo e dar es salaam e tanzania lelicembu lelisha belitfola kuchaswa ngemave langesheya lafana nabo russia lebeyatiwa nge ussr kanye nemave as afrika lamanyenti ngulapha ke i frelimo yacala kuhlasela ngetempi ilwela inkululeka yemozambiki eveni lase portugal licembu lefrelimo belihlukene kabili ekucaleni kwalo nanobe bonke baholi balo bebalwela inkululeko yemozambiki kodvwa bekunelihlangotsi lebelifuna kutsi kukhishwe emaputukezi bese kuchubeka bantfu labamnyama etikhundleni tawo laba bekungubo nkavandame kanye nabo simango bebaphindze bafuna kutsi umbuso ucunjwe phansi kantsi bo mondlane machel kanye nabo chissano bebafuna kutsi bantfu labahluphekako basemozambiki babeyincenye yekulwela inkululeko kantsi bebafuna kutsi emaputukezi acoshwe ngendlela yekuhlwa hhayi kucumba phansi umbuso lokungaboni ngeliso linye kwacazululwa ngelukhetfo lwenhlangano lelenteka nga kholwane lapho luvo lwabo mondlane laphumelela kwatsi mondlane wabuyiselwa esikhundleni sebungameli belicembu ngemnyaka wa i bhomu yafakwa phakatsi kwelibhuku yabese iyatfunyelwa emahhovisi efrelimo e dar es salaam etanzania yadubuka yambulala khona lapho eduardo mondlane tinhlangotsi letinyenti tiyasolwa ngekufa kwa mondlane kusukela embusweni wetekuhlola tase portugal kuya kulamanye emahlangotsi e frelimo lomunye lebekayinhloli yetembuso we portugal ipide oscar cardoso utsi lona lowahlanyela lebhomu leyabulala mondlane bekasebenta naye ngu casimiro monteiro inkonzo yemngcwabo yamondlane beyiphetfwe ngumfundisi edward hawley lowafundza naye e oberlin baphindze babangani labebasondzelene impela waphindze wakhuluma lamagama watsi mondlane ufele liciniso kantsi futsi bekamutfu lohloniphekile aphindze asebenta matima ngo i universidade de loureno marques lebeyisungulwe maputukezi kantsi futsi leligama belisetjentiswa kubita lidholobhakati lase mozambiki imaputo laguculwa labitwa ngeuniversidade eduardo mondlane kumbe eduardo mondlane university lenyuvesi itfolakala enhlokodholobha lase mozambiki emaputo the cahora bassa lake in the portuguese colonial era until known as cabora bassa from nyungwe kahoura bassa meaning finish the job is africa s fourth largest artificial lake situated in the tete province in mozambique in africa only lake volta in ghana lake kariba on the zambezi upstream of cahora bassa and egypt s lake nasser are bigger in terms of surface water icahora bassa yacala kwakhiwa emozambiki ngumbuso wase portugal ngo s njengencenye yekutfutfukisa kanye nekwenta imali kwelive lase portugal umbuso weningizimu afrika nawo watibandzakanye ekwakhiweni kwalesiteshi kwabese kucikicwa tivumelwano kutsi umbuso wase portugal itowakha lesiteshi semanti sekuphehla gezi lotosentjetiswa emozambiki kanye nase ningizimu afrika umbuso weningizimu afrika wabese wakha siteshi lesincane sekuhlela lomlilo bewubuya kwi cahora bassa e midrand kodvwa ngekuhamba kwesikhatsi iningizimu afrika yacindzeteleka kutsi itsenge umlilo wagezi lebewuphehlwa ngisi lesiteshi umsakato wemoya lowatiwa pheceleti nge radio studio network kumbe i studio network ungumsakato wemoya lotfolakala eveni lase taliyane kantsi ungumsakato lotfolakala endzaweni yase locri esifundzeni sase calabria kusakata kwalesiteshi kutfolakala etifundzeni letiyimfica etindzaweni letisihlanu takhona etaliyane esigodzini sase messina kantsi tifundza lomsakato lofinyelela kuto tifundza tase vibo valentia catanzaro cosenza crotone lecce potenza kanye nase salerno tinhlelo tawo tingemculo kanye nelwati lelumenyetelwa njalo kute kube ngemahlandla langu studio network sasungulwa nga mabasa kantsi bantfu lebadlala indzima lebalulekile ekusungulweni kwaso bekungubo pietro parretta francesco massara enzo gatto memmo minniti kanye na pietro musmeci kantsi ligama lase lekucala lesiteshi bekuyi radio dj studio club njengato tonke titeshi temisakato yemoya ticala njengemidlalolike kutsi ngemnyaka wa lesiteshi sacala sasakta ngetinhlelo letibalulekile ngekwemtsetfo wase mammi lovumela kusakata ngemnyaka wa titeshi bekumele tiphatse tinhlelo letitowakha sive ngo ngulapho kwacala khona luhlobo lwemisakato leyatiwa ngema calabrian e taliane kantsi futsi ngulapho kwacala kusebenta khona tinhlelo tema data system ngo misakato yabese inge ku inthanethi kantsi loku kwente kutsi misakato ikhone kulalelwa mhlaba wonke kantsi loku kwacalwa i khona e taliane kwandza umhlaba wonke kusukela ngo i calabria yasentjetiswa nguwo wonke umuntfu kantsi yonke imisakato yemoya yacala kufaka imisakato yayo ku inthanethi kwabuywe kwentiwa imitsetfo nge calabrai leyanikwa titeshi lebetisungulwa kusukela ngaleso sikhatsi ngo wabese ucala kusakata nge inthanethi yamabona kudze kantsi ngo kwaba ngulapho igucula khona ligama yaba i studio network kwatsi ngo sakhiwo saso lesiteshi sacala kwakhiwa i studio live tour icale kusakata ngaphange kute kutsi bantfu basati kancono kantsi nobe ngabe lesiteshi siphuma sisakatela tinhlelo ngaphandle konke loku kuphindze kwenteke ku inthanethi lawa ngemantfombatane awo lomsakato lahamba nawo ngabe uphuma kantsi asebenta kukhangisa ngetinhlelo siteshi letisentako inkhomo silwane lesifuywako lokutfolakala kuso inyama lubisi kanye sikhumba lokwentiwa ngaso lokunyenti lokufaka ekhatsi ticatfulo nemajobo inkhomo ifuywe mhlaba wonkhe futsi kwacala ndvulondvulo kwekutsi ifuywe bantfu bekucala kufuya tinkhomo tive te afrikha lesetineminyaka letinkhulungwane letilishumi tacala kuyifuya intfo yayenta bantfu bafuye tinkhomo ngiko lokuba nelubisi kwato nanekutsi tinenyama futsi tinjalo nje tinemandla ekusebenta betisetjentiswa nekulimeni nekudvonseni umtfwalo tive temalawu tona betiyigibela inkhomo njengemuntfu agibele lihhashi sive gibhithe eminyakeni letinkhulungwane letiyimfica leyengcile besifuye tinkhomo bekusenga tidvonsa nemitfwalo tiphindze tilime etindzaweni letikhashane loku kubonakala khona emibhalweni yemagibhithe yakadzeni njengoba igibhithe ilugwadvule nje ngaphandle kwetindzawo letisondzelene inayili umfula tinkhomo betisetjentiswa kakhulu nakuyiwa etindzaweni letikhashane bokhokho betive tebenguni batsi nabehla ngeminyaka yabo bewusa i afrikha bebafuyile nabo letinkhomo bebatifuyile lamuhla setatiwa ngemanguni inkhomo ibaluleke kakhulu kumhambo wetive letinyenti kulobola lisiko letive te afrikha lapho khona umkhwenyana nebakubo bakhipha tinkhomo bakhiphela intfombi labafuna kuyenta umfati lilobolo ke libalwa ngetinkhomo tinkhomo kufneka letilishumi lokutsiwa emabheka bese kuba yinkhomo yelugege kanye insulamnyembeti umsebenti wemadloti inkhomo isebenta kakhulu uma umuntfu ente umsebente walabaphansi umsebenti wayo kudliwa silwane lekusetjentiswa titfo taso yimbuti bese kutsi inkhomo bantfu badle nje nakuleminye imisebenti njengemishado imingcwabo inkhomo kuhlatjwa yona kute bantfu badle inyama cishe tonkhe tive te afrikha betincike kakhulu enkhomeni umuntfu abebonakala kunjinga kwakhe ngelinani letinkhomo abenalo lonetinkhomo letinyenti bekunguye anjingile tinkhomo bekunguyona ndlela yekuhweba futsi umuntfu abebhadalwa ngetinkhomo emva kwekwenta umsebenti nanamuhla tinyanga netangoma tisatsi natikwelapha tibite ngenkhomo kepha setisho imali kwekutsi inkhomo ingumalini ligciwane lesifo se ebola evd nobe imfiva yekophela ngekhatsi ye i ebola ihemorrhagic ehf isifo seluntfu lesibangelwa ligciwane le ebola timphawu tivamise kucala etinsukwini letimbili kuye emavikini lamatsatfu ngemuva kwekutfola leligciwane lelihambisana nemkhuhlane umphimbo lobuhlungu imyalgia tinhlungu temamaseli kanye nekubulawa yinhloko ngalokwetayelekile kugonyuluka kuhlanta kanye nensheko kubese kuyalandzela kuhambisane nekwehla kwekusebenta kwesibindzi kanye netinso kulesikhatsi lesi labanye bantfu bacalwa kuba netinkinga tekopha leligciwane lingatfolakala ngekuchumana nengati nobe lokusamanti lokuphuma emtimbeni wesilwane lesisulelekile kuvamise kuba tingobiyane nobe emalilwane ladla titselo kubhebhetseleka ngemoya akukashicilelwa njengendlela leyenteka ngekwemvelo emalilwane ladla titselo kukholeka kwekutsi aba nalo leligciwane abuye alibhebhetselekise nangaphandle kwekutsi abe nalo ngalesikhatsi sekusuleleka kweluntfu lesifo sisuke sesibhebhetseleka emkhatsini webantfu besilisa labanaso bakwati kusibhebhetselisa lesifo ngalokusamanti kwebudvodza lokungenani etinyangeni letimbili kute kube khona kwelapheka ngalokuvamile letinye tetifo letinetimphawu leticishe tifane naleti malalaveva sifo sensheko ikholera kanye naletinye letitsatselana ngemikhuhlane yemagciwane ekophela ngekhatsi ihemorrhagic letingakabalwa ekucaleni kucinisekisa kwelapheka kuye kutsatfwe emasampuli engati ahlolwe leligciwane tibulalamasotja nobe ligciwane ngekwalo kuvikeleka kufaka ekhatsi kunciphisa kubhebhetseleka kwalesifo etingobiyaneni lesetinaso kanye nasetingulubeni kute tingangeni kubantfu loku kungentiwa ngekutsi kuhlolwe tilwane letinjalo tibuye tibulawe kufake ekhatsi nekugujelwa kwenyama yato nangabe itfolakele inalesifo kuphekisisa kahle inyama kanye nekugcoka timphahla tekutivikela nako kungasita kakhulu nangabe usebenta ngenyama njengako kufaka timphahla tekuvikela kanye nekugeza tandla nangabe usedvute nemuntfu lonalesifo emasampuli alokusamanti kwemtimba kanye neticubu temuntfu lonalesifo kumele kusetjentiswe ngalokukhulu kucophelela alikatfolakali likhambi lokungilo lalesifo imitamo yekusita labo labasulelekile ifaka ekhatsi kunika nanobe ngukuphi kwaloku kwelapha kwalokunatfwako emanti ekunatsa lanashukela nasawoti lomncane nobe lokusamanti lokufakwa engatini nobe emitsanjeni yengati lesifo sisezingeni lelisetulu lekubulala lokungenani emkhatsini kwema ne alabo labasuleleke ngaleligciwane i evd yatfolakala kwekucala esudan kanye nase democratic rephabliki yasecongo lesifo sivamise kucubuka etifundzeni letinemswakamo loshisako tase sub saharan afrika kusukela nge ngalesikhatsi itfolakala kwekucala kute kufike nge bantfu laba ngemnyaka sebasulelekile kubhebhetseleka lokukhulu kute kube ngunamuhla kungulokuchubekako yenshonalanga ne afrika lebhebhetseleka nge i ebola yayedlulisela e gunea sierra leone liberia kanye nalokungenani nenigeria kusukela ngengci kube netehlakalo letitfolakele letingetulu kwe imitamo iyachubeka kute kutfutfukiswe imijovo nanobe kunjalo ayikho letfolakele soshangane kazikode wekutalwa eminyakeni yabo bekangumsunguli wesive semashangane aphindze abe yinkosi yekucala ebukhosini begazankulu   longebukhulu bawo ngaleso sikhatsi bewucala emozambiki utsatse tindzawo tasempumalanga kanye netifundza telimpopo eningizimu afrika soshangane ubuse lendzawo yegazankulu kusukela ngo kwaze kwaba sekufeni kwakhe nga soshangane udzabuka esiveni semandwandwe kantsi bekatiwa futsi ngetibongo letitsi manukosi kantsi nguye lowabulala janse van rensburg soshangane watalwa ngabo kulendzawo leyatiwa namuhla ngekutsi ngukwanongoma kwazulu kuzikode kagasa lobekangundvunankulu wendlulencane yebukhosi baka ndwandwe lebeyatiwa ngekutsi likhohlo bantfu begasa bebahlala endzaweni yasemkhuze ematsafeni entsaba yetjaneni  lebeyatiwa ngentsaba yetipoko indlunkulu ke yona beyikazwide emagudu eceleni nematsafa ephongola  ngalesikhatsi bukhosi bakandwandwe bukhula ngemandla nangembutfo wetimpi ngileso sikhatsi mzala wakhe zwide bekatsatsa bukhosi bakandwandwe nxumalo kulandzela kufa kwababe wakhe langa kaxaba soshangane udzabuka esiveni sebakandwadwe nxumalo lawa lalandzelako ngemakhosi latala soshangane ifiva ye zika lephindze yatiwe ngeligciwane i zika sifo lesibangelwa ligciwane le zika esikhatsini lesinyenti akubi netimphawu kodvwa uma ngabe tiba khona tiba tincane kantsi tingabukeka njengefiva ye dengue timphawu tingafaka ekhatsi ifiva emehlo labovu tinhlungu temacakala inhloko lebuhlungu kanye nekucubuka lokubitwa nge maculopapular timphawu tivamise kuba khona emalanga langandluli kulasikhombisa atikabangeli noma kuphi kushona lokubikiwe ngalesikhatsi sekucala kubonakala kwalesifo lesifo sihambisana timphawu tetifo letihlukene te guillain barr gbs ifiva ye zika ivamise kubhebhetseka ngemuva kwekulunywa timbuzulwane teluhlobo lwe aedes singabuye sendluliswe ngekwemacansi sisuka endvodzeni sindluliselwa kumlingani wakhe laya naye emacansini kantsi singabuye sindluliswengekufakelwa ingati yalomunye bomake labanetifo ngalesikhatsi bakhulelwe bangahle batidlulisele kubantfwana bese loko kuholela ekuphunyelweni sisu kanye nekungakhuli kwemcondvo ngalokuphelele kuhlolwa nekubonwa kwalesifo kwentiwa ngekuhlolwa kwengati umchamo noma ematse kute kubonakale ligciwane le zika rna uma ngabe lomuntfu agula kuvikela lesifo kubita kutsi kwehliswe lizinga lekulunywa timbuzulwane etindzaweni letinalesifo kanye nekusebentisa kahle lijazi lemkhwenyane imitamo yekuvikela kulunywa ifaka ekhatsi kusetjentiswa kwemitsi lebulala timbuzulwane legcotjiswako kugcoka timphahla letivala umtimba wonkhe kusebentisa emanetha ekuvimbela timbuzulwane nekungabi nemanti ladamile labangela kutsi timbuzulwane titalane tandze awukho umutsi losebenta kahle tisebenti tetemphilo tincoma kwekutsi bomake labasetindzaweni letinaleligciwane kubhebhetseka kwe zika kwenta bantfu baphunyelwe tisu kantsi labo labakhulele akukafaneleli kutsi bahambele kuleto tindzawo ngalesikhatsi kungekho kwekulilapha ngco leligciwane i paracetamol i acetaminophen kungasita kulwa naletimphawu kulaliswa esibhedlela kuyintfo lebalulekile lamagciwane labangela lesifo sacala kubonakala nga lokubhebhetseka kwaso ebantfwini kwekucala lokwabhalwa phansi kwenteka nga e federated states yase micronesia lesifo besesisetigodzini letingemashumi lamabili tasemelika sivamise kuphatsa bantfu base afrika asia nase pacific ngenca yekubhebhetseka lokwacala ebrazil nga inhlangano yetemphilo mhlabawonkhe isimemetele njengesimo lesiphutfumako setemphilo lesitsintsa umhlabawonkhe ngafebruwari umtfundzangati lobuye watiwe njenge fiva yesneyili ise helminthiasis lesibangelwa manyokane lasicabati labitwa nge schistosome lishubhu lelihambisa umchamo noma ematfumbu kungangenwa tifo tinkhomba netimphawu tingafaka ekhatsi buhlungu besisu kusheka emangcoliso lanengati noma ingati kumchamo labo labangenwe ngulesifo sikhatsi lesidze bangahle babe nesifo sekulinyalelwa sibindzi kungasebenti kwetinso kungatfoli bantfwana noma umdlavuza wesinye kubantfwana kungahle kubangele kahle kanye nebulukhuni bekungakhoni kufundza lesifo sibhebhetseka ngekutsintsa emanti lahlantekile lanaleligciwane lamagciwane aphuma kuminenke lenalesifo lehlala emantini lahlantekile lesifo sijwayelekile kutsi siphatse bantfwana emaveni lasatfutfuka njengoba batsandza kudlala emantini lanaleligciwane lamanye emacembu lasengotini lesezingeni leliphakeme kufaka ekhatsi balimi badwebi nebantfu labasebentisa emanti langakahlanteki onkhe malanga ekuphila kwabo sitfolakala ecenjini nesifo se helminth kutfolakala kwalesifo kutsi kutfolakale emacandza aleligciwane kumchamo noma emangcoliso emuntfu singabuye sicinisekiswe ngekutfola ema antibodies lahambisana nalesifo emtimbeni tindlela tekuvikela lesifo kutsi kwentiwe kancono indlela yekufinyelela emantini lahlobile nekunciphisa lizinga leminenke etindzaweni lapho khona lesifo sitfolakala kakhulu umutsi i praziquantel unganiketwa kanye ngemnyaka kulo lonkhe lelicembu loku kwentelwa kwehlisa linani lebantfu labangenwa ngulesifo ngaloko nekubhebhetseka kwalesifo i praziquantel ibuye ibe ngulomutsi lonconywe yinhlangano yetemphilo velonkhe i who kulabo lekwatiwa kwekutsi banalesifo umtfundzangati ungena bantfu labalinganiselwa kutigidzi leti mhlabawonkhe kusukela nga bantfu labalinganiselwa ku kuya ku babulawa ngulesifo njalo ngemnyaka lesifo sivame kutfolakala e afrika nase asia ne south amerika batfu labalinganiselwa kutigidzi leti kumave langetulu kwa bahlala etindzaweni lapho lesifo sivame khona emaveni lashisako umtfundzangati ungewesibili kulandzela malaleveva kutifo letinemagciwane laba nemtselela lomkhulu emnotfweni umtfundzangati ubalwe kuloluhlu njengesifo lesinganakwa etindzaweni letishisako emarabi asifo lesitsatselanako lesibangela kugula kakhulu lokubitwa nge encephalitis ebantfwini kanye naletinye tilwane letinengati leshisako timphawu letingasheshe tibonakale tingafaka ekhatsi ifiva nekunwayiswa emtimbeni letimphawu tilandzelwa ngukunye noma ngetulu kwaletimphawu letilandzelako kuhambahamba lokuneludlame kujabula lokungalawuleki kwesaba emanti kanye nekungakhoni kusebentisa letinye tincenye temtimba kudideka kanye nekulahlekelwa ngumcondvo ngemuva kwekutsi timphawu tibonakale emarabi avame kubulalana lesikhatsi lesisemkhatsini wekutsi utfole lesifo kanye nekucala kwetimphawu kuvamise kuba nguyinye yaletinyanga letintsatfu noma kunjalo lesikhatsi singahluka kusukela kulesingaphansi kweliviki linye kuye ngetulu kwemnyaka munye lesikhatsi lesicitfwako sitawuya ngebudze bekutsi leligciwane selihambe libanga lelingakanani kufika emcondvweni emarabi andluliselwa ebantfwini asuka kuletinye tilwane emarabi angandluliselwa uma ngabe silwane lesinalesifo sitinwaya noma siluma lesinye silwane noma umuntfu ematse laphuma esilwaneni lesingenwe ngulesifo nawo angandlulisela emarabi uma ngabe lamatse atsintsana nemtsambo lomanti walesinye silwane noma umuntfu emarabi lamanyenti langena bantfu avela ngekutsi balunywe tinja emaphesenti langu laphatselene neludzaba lwemarabi abangelwa kulunywa yinja emaveni ase amerika kulunywa ngemalulwane yimitfombo leyetayelekile yekungenwa sifo semarabi ebantfwini kantsi ngaphansi kwemaphesenti la kuvela etinjeni tilwanyana letilumako atikavami kutsi tibe nemarabi ligciwane lemarabi liya engcondvweni ngekulandzela lesemitsanjeni yeperipheral lesifo singatfolwa kuphela uma ngabe sekucale kubonakala timphawu tinhlelo tekulawulwa nekugonywa kwetilwane tiyabehlisa bungoti bemarabi etinjeni etigodzini letinyenti emhlabeni kugoma bantfu ngembi kwekutsi bangenwe ngulesifo kubalulekile kulabo labasengotini ngekwelizinga leliphakeme laba labasengotini ngelizinga leliphakeme kufaka ekhatsi bantfu labasebenta ngemalulwane noma labacitsa sikhatsi lesidze etindzaweni tasemaveni lapho kuvame kutfolakala khona emarabi kubantfu labangenwe ngemarabi umjovo wemarabi nangalesinye sikhatsi emarabi ne immunoglobulin tiyasebenta ekuvikeleni lesifo uma ngabe lomuntfu alashwa ngembi kwekubonakala kwetimphawu temarabi kugeza lapho ulunywe khona nekuhwebheka imizuzu le ngemanti nensipho nge povidone iodine noma umutsi longahle ukhone kubulala leligciwane nako kubonakala njengalokuyimphumelelo ekuvikeleni kungenwa ngemarabi bambalwa bantfu labaphilile ngemuva kwekutsi balashelwe emarabi ngemuva kwekukhombisa timphawu talesifo loku bekuhambisana nekulashwa lokwendlulele lokubitwa nge milwaukee protocol umjovo wemarabi ngumjovo losetjentiselwa kuvikela emarabi kunetindlela letitsite letikhona tekulapha letimbili tiphephile futsi tiba yimphumelelo tingasetjentiswa kuvikela emarabi ngembi futsi nangalesikhatsi sangemuva kwekungenwa nguleligciwane ngekulunywa yinja noma ulunywe lilulwane lokuvikelwa lokwentiwako kutsatsa sikhatsi lesidze ngemuva kwekunatsa katsatfu umutsi kuvamise kutsi lomutsi uniketwe ngemjovo esikhunjeni noma kumsipha ngemuva kwekujovwa ngalomjovo uvamise kusetjentiswa kanye nalona wemarabi lobitwa nge immunoglobulin kuphakanyiswa kwekutsi labo labasengotini kakhulu yekungenwa ngulesifo bagonywe ngembi kwekutsi sibangene kugonywa kuba yimphumelelo ebantfwini nakuletinye tilwane kugoma tinja kuba yimphumelelo kakhulu ekuvikeleni tifo ebantfwini tigidzi tebantfu mhlabawonkhe bagonyiwe kantsi kulinganiselwa ekutseni loko kuphephisa bantfu labandlula ku ngemnyaka kungasetjentiswa ngekuphepha kubo bonkhe bantfu beminyaka yonkhe bantfu labangemaphesenti lange kuya bayavuvuka kwesikhashane babe bovu futsi beve buhlungu lapho bajovwe khona emaphesenti lalinganiselwa ku kuya ku ebantfu bangahle babe nefiva kubandvwa yinhloko noma kunyakuleka ngemuva kwekungenwa ngemarabi atikho tinkhomba tekutsi kungasetjentiswa umutsi ngoba utawuba yingoti nawusetjentiswa imijovo leminyenti ayinayo i thimerosal imijovo leyentiwe ngemathishu emanevu isetjentiswe emaveni lambalwa ikakhulukati e asia ne latin amerika kodvwa ayisebenti kahle futsi inemitselela lemihle kusetjentiswa kwawo akusekelwa yinhlangano yetemphilo velonkhe uma uwutsenga embonini ubita emkhatsini wa na usd kutsi ulashwe kusukela nga e united states umjovo wekulashelwa emarabi ubita ngetulu kwa usd emarabi ayimbangela yekufa kwebantfu labalinganiselwa ku kuya ku emhlabeni wonkhe ngemnyaka kundlula ku wekushona kwenteke e asia kanye nase afrika emarabi akhona kumave landlula ku nakuwo onkhe emave kodvwa hhayi e antarctica bantfu labatigidzi leti bahlala etigodzini takulomhlaba lapho kunemarabi khona etindzaweni letinyenti e europe nase australia emarabi atfolakala kuphela kumalulwane emave lamanyenti lasetichingini awanawo emarabi i onchocerciasis lebuye yatiwe njengekungaboni ngekwemfula kanye nesifo se roble sifo lesibangelwa kungena kweligciwane lelivela kumanyokane lanetifo i onchocerca volvulus timphawu tifaka ekhatsi kunwayiswa njalo emagubudla ngaphansi kwesikhumba kanye nekungaboni imbangela yesibili lejwayelekile yekungaboni ngenca yekusuleleka ngalesifo ngemuva kwe trachoma lamanyokane latfwele lesifo abhebhetsekiswa kulunywa yimphungane lemnyama yeluhlobo lwesimulium kulunywa lokunyenti kwenteka ngembi kwekutsi kungene lesifo letimphungane tihlala dvutane nemfula kungako lesifo sibitwa njalo uma ngabe sesimngenile umuntfu lamanyokane akha i larvae lekabese aphuma esikhunjeni lapho angachubeka asulele lenye imphungane lemnyama ngalesifo bese sindluliselwa kulomunye umuntfu ngekumluma kunetindlela letinyenti tekutfola ngalesifo kufaka ekhatsi kwenta i biopsy yesikhumba ku saline leyetayelekile bese kubukelwa le larva iphuma bakubuka emehlweni kute babone i larvae nekubuka kulamagubudla lasesikhunjeni kutsi akhona manyokane lamakhulu umutsi wekulapha lesifo awukho kutivikela kubita kutsi uvikele kutsi ulunywe timphungane loku kungafaka ekhatsi kusebentisa kwekugcobisa lokubulala timphungane kanye nekugcoka timphahla letikahle leminye imitamo ifaka ekhatsi leyo yekwehlisa linani laletimphungane ngekufutsa umutsi wekubulala tinambutane imitamo yekucedza lesifo kutsi kulashwe onkhe emacembu ebantfu kabili ngemnyaka kuyachubeka kuletinye tindzawo letibaliwe kulamanye emave kulashwa kwalabo lesebasuleleke ngalesifo kutsi kusetjentiswe umutsi i vermectin njalo ngemuva kwetinyanga letisitfupha noma letilishumi nakubili lomutsi wekulapha ubulala le larva kodvwa hhayi lamanyokane lamakhulu lomutsi i doxycycline lehambisana nebhakthira lebitwa nge wolbachia leyenta emanyokane angabi namandla kantsi inconywa nangulabanye futsi kukhishwa kwemagubudla ngaphansi kwesikhumba ngekuhlindvwa nako kungentiwa bantfu labalinganiselwa kutigidzi leti kuya ku banesifo sekungaboni kwemfula kantsi labalinganiselwa ku bona abasaboni tifo letinyenti tiba khona e sub saharan afrika nanoma nje lokunye kugula kubikiwe endzaweni yase yemen naletinye tindzawo letise nkhabeni kanye naseningizimu ne amerika nga dokotela rodolfo robles nguye lowatsi lamanyokane ahambisana nesifo semehlo ibhaliwe eluhleni lenhlangano yetemphilo mhlabawonkhe njengesifo sasetindzaweni letishisako lesinganakwa bulephelo lesiphindze satiwe ngesifo se hansens hd sifo lesikugula sikhatsi lesidzele kugulwa kwakhona kubangelwa ligciwanei mycobacterium leprae nemycobacterium lepromatosis ekucaleni lokusuleleka ngalesifo bekungenatimphawu kantsi kuchubekile kwahlala kunjalo kusukela eminyakeni lesi kuya kule timphawu letiba khona tifaka ekhatsi i granuloma yemiva sikhala sekuphefumula sikhumba nemehlo loku kungabangela kutsi ungaseva buhlungu kanye nekulahlekelwa tincenye temingcele ngenca yekulimala lokuphindziwe noma kusuleleka ngesifo ngenca yetilondza lebetinganakwa kungabi nemandla nekungakhoni kahle nako kungaba khona bulephelo bubhebhetseka busuka kulomunye umuntfu buye kulomunye kukholelwa ekutseni bundlulela kulomunye ngekukhwehlela noma kutsintsa lokusamanti lokuphuma emphumulweni yemuntfu lonalesifo bulephelo buvame kuba khona ikakhulukati kulabo labahluphekako kantsi kukholelwa kutsi bundluliselwa ngekuphefumula lokuhlukile kulombono lekukholelwa kuwo kutsi asitsatselani tinhlobo letimbili letibalulekile tetifo ticondziswe kulenombolo yemagciwane lakhona paucibacillary ne multibacillary letinhlobo letimbili tihlukaniswa ngenombolo yekungabi nembala lokahle kuba nensindze esikhunjeni ne paucibacillary ibe sihlanu noma lembalwa ne multibacillary lenaletindlula kusihlanu lokuhlolwa kwalesifo kucinisekiswa ngekutfolakala kwe esidi lebitwa nge bacilli leyentiwa nge biopsy yesikhumba noma ngekubuka i dna kusetjentiswa i polymerase leluchungechunge bulephelo buyalapheka ngemutsi lobitwa ngekutsi yi multidrug therapy mdt i kulashwa kwebulephelo i multibacillary kwentiwa ngemitsi i rifampicin dapsone ne clofazimine tinyanga leti lokulashwa kuniketwa mahhala hha yinhlangano yetemphilo velonkhe lamanye ema antibiotics angasetjentiswa mhlabawonkhe nga inombolo yekugulwa bulephelo sikhatsi lesidze yehla yaba ngu kuya phansi isuka ku wetigidzi ngemnyaka wangabo inombolo yekugula lokusha bekungu kugula lokusha kwavela kumave la lapho i india ngiyo lebeyinebantfu labanyenti lababalelwa kuhhafu kuleminyaka lenge lendlulile tigidzi leti tebantfu mhlabawonkhe balashelwe bulephelo bantfu labalinganiselwa ku babikwa njalo ngemnyaka e united states bulephelo butsintse bantfu iminyaka letinkhulungwane lesifo sitsatsa ligama laso kuligama lesilathini lelitsi lepra lokusho kutsi kuhlubeka ngalesikhatsi leligama sifo se hansen laniketwa ngemuva kwalodokotela lobitwa nga gerhard armauer hansen kuhlukanisa bantfu ngekubabeka kusenteka etindzaweni letifana ne india i china ne afrika noma kunjalo emakholoni lamanyenti avaliwe njengoba bulephelo abutsatselani kucwaswa emmangweni bekuhambisana nebulephelo yintfo yakudzala kantsi kusachubeka kuba ngumngcele ekutseni bantfu batikhulumele nabagula nekulapheka ngesikhatsi labanye leligama lelitsi bulephelo balitsatsa njengalelitfukako banconota lomusho lotsi bantfu labagulwa bulephelo lilanga lebulephelo velonkhe lacalwa nga kutsi kwatiswe sifo se leishmaniasis lesibuye sipelwe nge leishmaniosis sisifo lesibangelwa yipharasayithi yemajini iprotozoaniprotozoan leishmania lebuye isatjalaliswe kulunywa nguletinye tetinhlobo teti nambutane tenhlabatsi lesifo singatibonakalisa ngetindlela letintsatfu letibalulekile cutaneous mucocutaneous or visceral leishmaniasis lendlela ye cutaneous ivela netilondza esikhunjeni ngalesikhatsi i mucocutaneous yona ivela ngetilondza esikhunjeni emlonyeni nasemphumulweni kantsi leletitfolakala etilwaneni ticala ngetilondza esikhunjeni bese sekulandzela ngefiva kwehla kwemasotja emtimba labovu nekuvuvuka kwenyongo nesibindzi kungena kwalesifo kubantfu kubangelwa tilwanyane letindlula ku te leishmania tintfo letiyingoti tifaka ekhatsi kweswela kungadli kahle kujutjwa kwemahlatsi kanye nekuguculwa kwetindzawo tibe tekuhlala tonkhe letinhlobo letintsatfu tingabonwa ngekubonakala kwaleligciwane ngekusebentisa i microscope ngalokungetiwe tifo letivela etilwaneni tingabonakala ngekutsi kutsatfwe ingati i leishmaniasis incenye yayo ingavikeleka ngekulala ngaphansi kwenetha ufake umutsi wekuvikela kulunywa tinambutane letinye tindlela tifaka ekhatsi kufutsa umutsi wekubulala tinambutane netimphungane nekulapha bantfu labanalesifo kusenesikhatsi kute kuvikelwe kuchubeka nekubhebhetseka lokulashwa lokudzingekako kuya ngekutsi lesifo usitfole kuphi letitalelwane te leishmania kanye naloluhlobo lwalesifo lesikungenile leminye imitsi lengahle isetjentiselwe sifo se visceral ifaka ekhatsi i liposomal amphotericin b inhlanganisela ye pentavalent antimonials ne paromomycin ne miltefosine kusifo se cutaneous paromomycin fluconazole noma i pentamidineingahle isebente bantfu labalinganiselwa kutigidzi leti bangenwe ngulesifo emaveni lange kunebantfu labalinganiselwa kutigidzi leti labasandza kungenwa ngulesifo labasemkhatsini wema kuya ku walabashona njalo ngemnyaka bantfu labalinganiselwa kutigidzi leti base asia afrika eningizimu nasenkhabeni ye amerika eningizimu ne europe bahlala etindzaweni lapho lesifo sivame khona inhlangano yetemphilo velonkhe batfole taphulelo kuleminye imitsi kulapha lesifo lesifo singabonakala nakuletinye tilwane letimbalwa kufaka ekhatsi tinjakanyetilwanyane sifo semzinyane lesibuye satiwe ngekutsi yi postpartum ngumkhuhlane wemzinyane noma sifo lositfola nawuyobeleka ngunoma ngusiphi sifo noma ligciwane lelitfolwa ngumake esitfweni sakhe sangasese lapho kundlula khona umntfwana nakabelekwa loko kwenteka nakacedza kubeleka noma timphawu netinkhomba tivame kufaka ekhatsi kuchucha lokundlula emakhata buhlungu besinye kantsi lokuyaye kuhambisane nekunuka kabi nekuphuma kweluketjezi esitfweni sangasese kuvamise kuba khona ngemuva kwemahora lange nangemuva kwemalanga lalishumi ngemuva kwekubeleka kugula lokukhulu kuvamise kuba ngulokubambeka kwesibeletfo kanye nemitsambo lesedvute naso leyibitwa ngekutsi ngema puerperal sepsis noma ema postpartum metritis titfo letingaba bungoti tifaka ekhatsi kuba khona kwemagciwane langafaka ekhatsi licembu b le streptococcus esitfweni sangasese kudzabuka kwemitsambo sikhatsi singakafiki kanye nekuhelwa sikhatsi lesidze kuletinye tintfo letingaba khona kungenwa tifo letinye kungafaka ekhatsi emagciwane lahlukahlukene kutfola tindlela tekulapha kungasita yelusiko lwetekulashwa kwengati kanye nesitfo sangasese kulabo labangakhombisi kuba ncono kungadzingeka kwekutsi kusetjentiswe imitsi yekwelapha leminye imikhuhlwane leba khona ngemuva kwekubeleka ifaka ekhatsi kugcwala kwelubisi emabeleni kuba buhlungu kwemzila wemchamo kuba buhlungu kwesinye noma buhlungu besitfo sangasese lapho usikwe khona nawubeleka noma kanye nekungasasebenti kahle noma kungasasebenti kwemaphaphu ngenca yebungoti lobuba khona ngemuva kwekuhlindvwa kuyanconywa kwekutsi bonkhe bomake batfole umutsi wekuvikela loyi lenjenge ngaleso sikhatsi sekusikwa kulashwa kwetifo letibe khona tilashwa ngema anthibhayothiki kubantfu labanyenti baba ncono ngemuva kwemalanga lamabili kuya kulamatsatfu kulabo labanetifo letingasilukhuni bangasebentisa ema anthibhayothiksi lanatfwako noma uma kungenjalo kungasetjentiswa ema anthibhayothiksi lahlukile ema anthibhayothiksi lajwayelekile afaka ekhatsi i ampicillin kanye ne gentamicin ngemuva kwekutibelekela noma i clindamycin ne gentamicin kulabo lababeleke ngekusikwa kulabo labangabi ncono ngekulashwa lokufanele lokunye kugula lokungahle kube khona lokufana nematfumba kufanele kutsi kunakwe emaveni lesekatfutfukile kuba neliphesenti linye noma mabili ebantfu labagulako ngemuva kwekutsi batibekele ngekwabo loku kuyakhula kusukela kumaphesenti lasihlanu kuya kulalishumi nakutsatfu kufaka ekhatsi labo lababeleke kalukhuni kanye nemaphesenti lalishumi nesihlanu alabo lababeleke ngekusikwa ngembi kwekutsi basebentise ema anthibhayothiki ekutivikela ngemnyaka wa loku kugula kwabangela kutsi kushone kantsi bekwehle kusuka ku walabashone nga inchazelo yekucala yalokushona isibuyisela emuva lokungenani kusentjuri ye bce lapho kubhale khona emahiphokhrithi loku kungenwa kugula bekuba yimbangela yekufa lokunyenti ngalesikhatsi kubelekwa lokwacala lokungenani kumasentjuri abo kuya kubo ngalesikhatsi sekutfolakala ema anthibhayothiki nga e austria ignaz semmelweiss ngekusebentisa indlela yekugeza tandla kusetjentiswa kwehlisa emazinga ekubulawa ngulesifo ngemaphesenti lalinganiselwa kulangemashumi lamabili kuya kumaphesenti lamabili tilondza esitfweni samake sangasese fgm letiphindze tatiwe ngekutsi kusikeka esitfweni sangasese kanye nekucwiywa kwesitfo samake sangasese kuchazwa inhlangano yetemphilo velonkhe who njengekuhlindvwa lokufaka ekhatsi kukhishwa kwencenye noma konkhe lokulimele kulesitfo sangasese noma lokulimala kulesitfo samake sangasese kwentela tizatfu tekulapha i fgm yentiwa njengelisiko yentiwa newesintfu emaveni lange sub saharan kaye ne northeast afrika kancane futsi nase asia enkhabeni yempumalanga kanye nakuleminye imiphakatsi yebachamuki kuletinye tindzawo iminyaka yebudzala yekwentiwa kwalelisiko iyahluka kusukela kumalanga ngemuva kwekubelekwa kuya ngalesikhatsi sekutfomba kuhhafu wemave lapho kutfolakala khona emanani avelonkhe emantfombatane lamanyenti ajutjwa ngembi kwekutsi ahlanganise iminyaka lesihlanu lesento sifaka ekhatsi inchubo yekusikwa yinye noma timbili kantsi kuba nemehluko ngekuya kwetinhlanga letihlukene kufaka ekhatsi kukhishwa yonkhe incenye yesicotolo kanye nesigcoko saso sicotolo tonkhe noma letinye tincenye talesicotolo nemalebe angekhatsi nangalendlela lekulula ngayo kuhlanganisa emalebe nesicotolo kutfungelwe ndawonye noma incenye yalokwangekhatsi kanye nalawa angaphandle kanye nekuvalwa kwesitfo sangasese kulenchubo yekulashwa yekugcina letibitwa yi who ngekutsi type iii fgm kushiywa sikhadlala lesincane kwentelwe kutsi kuphume umchamo nengati uma ngabe usesikhatsini bese sitfo sangasese siyavulwa kwentelwe kuya emacansini kanye nekubeleka lemitselela kutemphilo iya ngalenchubo yekuhlindvwa kodvwa ingafaka ekhatsi kusuleleka ngetifo lokungapheli buhlungu lobungalapheki isisti kungakhoni kukhulelwa kuba netinkinga ngalesikhatsi ubeleka kanye nekopha lokungabangela kufa lenchubo isuselwa ekungalinganeni ngekwebulili imitamo yekulawula indlela bomake labaya ngayo emacasini kanye nemibono ngekuba msulwa kubukeka kahle nangekwesimanje loku kuvamise kucaliswa futsi kwentiwe bomake lebakubona njengendlela yekuhlonipheka laba basuke basaba kwekutsi uma ngabe bangavumi kutsi bantfwana babo nebatukulu babo bajutjwe kutawenta kwekutsi lamantfombatane anganakwa ngumphakatsi bomake labadlula kutigidzi leti kanye nemantfombatane bayentile i fgm kulamave lange lapho lenchubo inakwa khona ngetulu kwetigidzi letisiphohlongo tivaliwe ngaphansi kwesitfo sangasese lekuyintfo letfolakala kakhulu edjibouti eritrea somalia nase sudan i fgm ayisekho emtsetfweni noma ayisavumelekanga kulamave lamanyenti lapho yentiwa khona kodvwa lemitsetfo ayisetjentiswa kahle bekunemitamo lekhona kusukela nga kuzama kwenta kutsi bantfu bayiyekele kantsi nga kunhlangano lengamele emave emhlaba babona i fgm njengalebukela emalungelo ebantfu phansi labo labaphikisako nabo banemibono yabo lehlukile ikakhulukati kulaba labafundza ngebantfu nemasiko abo eric silverman i fgm seyibe sihloko lekucociswana ngaso kakhulu kulabafundza ngebantfu nemasiko abo babuta imibuto lelukhuni lephatselene nemaciniso ngemasiko kubeketela kanye nekuhlukana kwemalungelo ebantfu kubeleka lekubuye kwatiwe ngekutsi umhelo noma kukhululeka nabewutitfwele kungalesikhatsi kuphela kukhulelwa ubeleka umntfwana munye noma ngetulu aphuma esibeletfweni samake ngemnyaka wa bekubeleke bantfu labalinganiselwa kutigidzi leti mhlabawonkhe bantfwana labalinganiselwa kutigidzi leti batalwa ngembi kwemaviki lange sekukhulelwa ngalesikhatsi labangu kuya ku batalwa sekundlule emaviki lange emaveni lesekatfutfukile bantfu labanyenti babelekela etibhedlela ngalesikhatsi emaveni lasatfutfuka bantfu labanyenti babelekela emakhaya basitwa ngumuntfu lomdzala wendzawo lobelekisako indlela lejwayelekile yekubeleka ngulena yekukhipha umntfwana ngesitfo sangasese lendlela ifaka ekhatsi tinyatselo letintsatfu temhelo nekufinyela kanye kube netinhlungu nasivulekako kwehla kwemntfwana nekubeleka lomntfwana nekuchilita ukhiphele ngaphandle indlu yemntfwana lesigaba sekucala sitsatsa emahora lalishumi nakubili kuya kulishumi nemfica sigaba sesibili sitsatsa imizuzu lengemashumi lamabili kuya kumahora lamabili kantsi sinyatselo sesitsatfu sitsatsa imizuzu lesihlanu kuya kulengemashumi lamatsatfu lesigaba sekucala sicala ngekutsi kusike esinyeni netinhlungu ecolo letitsatsa sigamu semzuzu bese buyabuya lobuhlungu njalo ngemuva kwemizuzu lelishumi kuya kulengemashumi lamatsatfu letinhlungu letisikako tiba buhlungu ngemandla futsi tisondzelane ngekuhamba kwesikhatsi ngalesikhatsi sesigaba sesibili kutawuvakala kuchiliteka kanye netinhlungu temhelo kusigaba sesitsatfu kwentsambo yenkhaba kuvamise kunconywa tindlela letinyenti letihlukene tingasita ekudzambiseni tinhlungu njengemasu ekwehlisa emaphaphu ema opioids kanye nekushikisha umgogodla bantfwana labanyenti nababelekwa kuphuma inhloko kucala nomakunjalo beta ngetinyawo kucala noma tibunu kucala lekubitwa ngekutsi ngekuvundla ngalesikhatsi uphetfwe ngumhelo ungakwati kudla nekuhamba ngendlela lofuna ngayo kuchilita akukavumeleki ngalesikhatsi sesigaba sekucala noma ngalesikhatsi kuphuma inhloko kanye nekujova akukavumeleki ngalesikhatsi kujutjwa kuvulwa sikhala kulembobo yangasese lekubuye kwatiwe ngekutsi yi episiotomy kujwayelekile kantsi akudzingeki kangako nga kubeleke bantfu labalinganiselwa ku wetigidzi ngekutsi bahlindvwe kujutjwe esuswini lekutsiwa yisiza isiza inganconywa uma ngabe umuntfu abeleka emawele kunekucindzeteleka kwemntfwana noma eta afulatsela lendlela yekubeleka ingatsatsa sikhatsi lesidze kutsi uphole uma usebentise yona umnyaka ngamunye tinkhinga letiphatselene nekubeleka kanye nekukhulelwa tiba yimbangela yekushona kwalabalinganiselwa ku ngemnyaka tigidzi letingu tabomake baba netinkhinga letimbi letitsatsa sikhatsi lesidze kantsi tigidzi letinge tabomake baba nemitselela lengasimihle yemiphumela yetemphilo ngemuva kwekubeleka lokunyenti kwaloku kwenteka emaveni lasatfutfuka kungahambi kahle lokunyenti kufaka ekhatsi kuphatamiseka kwemhelo kopha ngembi kwekubeleka eclampsia kanye nekusuleleka nge postpartum tinkhinga letiba khona emntfwaneni tifaka ekhatsi kutalwa ne asphyxia kuhlela umndeni lekubuye kwatiwe ngekutsi kuhlela kanye nekuvikela kukhulelwa leti tindlela noma ngemathulusi lasetjentiselwa kuvikela kukhulelwa kuhlela kwenta kutfolakale kanye nekusebentisa tinsita tekulawula kubeleka kubitwa ngekutsi kuhlela umndeni kulawula indlela yekubeleka isetjentiswe kusukela etikhatsini takadzeni kodvwa tindlela letiyimphumelelo naletiphephile kuphela tibe khona ngemasentjuri abo letinye tinhlanga tinciphisa noma atikhutsati kusetjentiswa kwetindlela tekulawula kubeleka ngoba tibonakala tingahambisani nemihambo tenkholo noma tepolitiki indlela lesebenta kahle kakhulu yekulawula kubeleka kuvala kwesikhashane ngekusebentisa ivasekthomi emadvodzeni kanye nekuboshwa kwemashubhu kubomake ngekusebentisa emathulusi lafakwa esinyeni ema iud kanye kwekuhlela umndeni lokuhlanyelwa esinyeni loku kulandzelwa tinhlobonhlobo ngemahomoni kufaka ekhatsi nalanatfwako umndeni lokuyindingilisi lokufakwa esitfweni samake sangasese kanye naletimijovo tindlela letingasebenti kahle tifaka ekhatsi kuvikela ngekusebentisa umtimba njengelijazi lemkhwenyane nemadayaframu kanye nesipontji sekulawula kubeleka kanye netindlela tekucwayisa ngekutfomba indlela lesebenta kancane kunciphisa budvodza kanye lekukukhipha lekwentiwa yindvodza nekutfundzela ngaphandle kuvala bekuyindlela lesebenta kahle kodvwa awukhoni kuyibuyisela emuva tonkhe letinye tindlela tiyajikiseka hhayi ngekushesha ngemuva kwekutiyekela kuya emacansini ngalokuphephile njengekusebentisa lijazi lemkhwenyane nelijazi labomake nako kungasita kuvikela tifo temacansi letitsatselanako kwekuvikela kutfola bantfwana kwesimo lesiphutfumako kungavikela kukhulelwa kulamalanga lambalwa ngemuva kwekuya emacansini ngaphandle kwekutivikela labanye babona ngatsi uvele utihlalele kuyindlela yekuhlela umndeni kodvwa imfundziso yekungayi emacansini uma iyodvwa ingakhulisa emazinga ekukhulelwa kwebantfwana uma ngabe kuhanjiswa ngaphandle kwemfundvo lephatselene nekuhlela ngalenye indlela ngenca yekutsi ingalandzelelwa endzabeni yalabasebancane lokukhulelwa kwabo kusebungotini bekutsi kube nemiphumela lemihle kufundziswa ngalokugcwele ngetemacansi kanye nekufinyelela etintfweni tekuhlela umndeni kwehlisa emazinga ekukhulelwa lokungadzingeki kubantfwana labasebancane ngalesikhatsi titinyenti tindlela letingasetjentiswa kuvikela bantfu labasha tindlela letingasetjentiswa sikhatsi lesidze tibuye tiyekelwe njengaletifakwa ngekhatsi i iud noma lokuyindandatho lekufakwa esitfweni sangasese tiyindlela lekahle kakhulu lehlomulisako ekuvikeleni kukhulelwa kwelusha ngekuva kwekubeleka umntfwana make longamunyisi angahle akhulelwe futsi ngemuva kwemaviki lamane kuya kulasitfupha letinye tindlela tekuhlela umndeni tingacalwa ngekushesha ngemuva kwekubeleka ngalesikhatsi letinye tidzinga kutsi ulindze tinyanga letisitfupha kubomake labamunyisako lesetjentiswako iyanconywa kutsi ingasetjentiswa njengendlela yekuhlela ngalesikhatsi umunyisa kunekunatsa emaphilisi kubomake lesebafike esigabeni semenophozi kunconywa kwekutsi bachubeke bahlele umnyaka wonkhe ngemuva kwalenyanga yekugcina kwabo kuya esikhatsini bomake labalinganiselwa kutigidzi letinge labafuna kuvikela kukhulelwa amhlabawonkhe abasebentisi letindlela tekuhlela umndeni tesimanje kusebentisa indlela yekulawula kubeleka emaveni lasatfutfuka yehlise inombolo nekushona ngalesikhatsi ukhulelwe ngemaphesenti langu kuvikelwa kufa kwalabalinganiselwa ku nga kantsi bekungavikelwa uma ngabe letidzingo letigcwele tekulawula kubeleka bekufinyelelwa kuto ngekulindza sikhatsi lesidze ngemuva kwekuphindze ukhulelwe kulawula indlela yekubeleka kungenta kancono indlela bomake lababeleka ngayo kanye nekuphila kwebantfwana babo emaveni lasatfutfuka imiholo yabomake tintfo labanato nesisindvo kanye nemfundvo yebantfwana babo nemphilo yabo konkhe kuyatfutfuka uma ngabe bafinyelela kahle kutindlelo tekulawula indlela yekubeleka kokubili kulawula indlela yekubeleka nekukhula kutemnotfo ngenca yekuba nebantfwana labambalwa lobondlako bomake labanyenti labasebentako kantsi basebentisa kancane tinsita letingatfolakali kalula kukhipha sisu kujuba kuphelisa kukhulelwa ngekususa noma ngekukhipha sisu ngesihluku lesitfwele umntfwana longakavutfwa noma imbewu ngembi kwekutsi ikhone kutikhulela ngekwayo sisu singaphuma ngalokungakalindzeleki ngekushesha loko lekubese kubitwa ngekutsi kuphunyelwa sisu kungentiwa futsi ngamabomu lapho kubitwa ngekutsiwa kukhishwa kwesisu ngekutitsandzela kusetjentiswa imitsi sikhatsi sekukhishwa kwesisu kuvamise kucondziswa ngalesikhatsi kukhishwa sisu ngekutitsandzela kusetjentiswa imitsi kumuntfu lokhulelwe indlela lefanako ngemuva kwekutsi umntfwana akwati kutiphilela ngekwakho ngekwetemphilo ivamise kubitwa ngekutsi kukhipha sisu ngemuva kwesikhatsi lesidze ukhulelwe betekulapha besimanje basebentisa imitsi noma tindlela tekuhlindza kute kukhishwe sisu ngekutitsandzela lemitsi lemibili lebitwa nge mifepristone kanye ne prostaglandin isebenta kahle kakhulu kufana nendlela yekuhlindvwa uma ngabe usesetinyangeni tekucala letintsatfu tekukhulelwa nanoma kusetjentiswa kwemitsi kungaba yimphumelelo kuletinyanga letine kuya ngetulu tekukhulelwa indlela yekuhlindvwa ibonakala inebungoti lobuncane ekutseni kube nemitselela lengemihle nakwentiwa lenchubo kuhlelwa kwemndeni kufaka ekhatsi lamaphilisi kanye neluphu kungentiwa ngekushesha ngemuva kwekukhipha sisu kukhishwa kwesisu kulomhlaba lesewutfutfukile kunemlandvo lomudze wekutsi kuletinye tindlela letiphephile tekusebentisa imitsi uma ngabe tivumelekile nemtsetfo wakuleli kukhishwa kwesisu ngaphandle kwetihibe akubangeli kugula kwesikhatsi lesidze kwengcondvo noma tinkinga tekungaphili kwemtimba inhlangano yetemphilo mhlabawonkhe incoma kwekutsi lelizinga lelifanako lekuphepha nekukhishwa kwesisu ngalokusemtsetfweni litfolakale kubo bonkhe bomake mhlabawonkhe kukhipha tisu ngendlela lengakaphephi noma kunjalo kuyaye kubangele kushona kwalabalinganiselwa ku webantfu labakhulelwe kanye netigidzi leti tebantfu labangeniswa etibhedlela njalo ngemnyaka mhlabawonkhe jikelele kukhishwa tisu letilinganiselwa kutigidzi leti mhlabawonkhe jikelele ngemnyaka kantsi letilinganiselwa kuhhafu yaloko kwentiwa ngendlela lengakaphephi emazinga ekukhishwa kwetisu sekagucukile kancane kusukela emkhatsini wanga na ngemuva kwekucitsa iminyaka kwehla ngalesikhatsi kuzanywa kufinyelela kumitamo yekufundzisa ngekuhlelwa kwemindeni kanye nekulawula indlela yekubeleka bomake labangemaphesenti lalishumi nakune mhlabawonkhe bayakwati kufinyelela kutinsita tekukhipha sisu ngekutitsandzela basebentisa imitsi ngalokusemtsetfweni ngaphandle kwekuhlangabetana netintfo letingaba tihibe noma kudzingeke tinchazelo noma kunjalo kunemikhawulo yekutsi ungakhipha sisu uma sewunesikhatsi lesingakanani kukhishwa kwesisu ngekutitsandzela ngekusebentisa imitsi emlandvweni kwentiwa ngetindlela letihlukile kufaka ekhatsi langumutsi wesintfu kusetjentiswa kwemathulusi lakhaliphile kuviswa buhlungu emtimbeni kanye naletinye letitindlela tendzabuko lebetisetjentiswa kwakudzala umtsetfo nemitsetfo lengamele kukhishwa kwetisu kutsi isetjentiswa kangakanani kanye nesimo sayo kutemasiko netenkholo kuyahluka kakhulu mhlaba wonkhe ngalesinye sikhatsi kukhishwa kwesisu kuba semtsetfweni ngekuhambisana netimo letitsite njenga nawudlwengulwe sihlobo kudlwengulwa nekushona kwemntfwana esuswini leminye imitselela letsintsa simo setemphilo nemnotfo noma bungoti emphilweni yamake lokhulelwe etindzaweni letinyenti tavelonkhe kunetingcogco nekudideka kwebantfu ngekuvumeleka kwalesento nekuba semtsetfweni kwetindzaba letiphatselene nekukhishwa kwetisu labo kwetisu bavamise kusho kwekutsi loku lekusuke sekwakhele esuswini noma lomntfwana longekhatsi usuke sekangumuntfu futsi lanelilungelo lekuphila kantsi bacatsanisa kukhipha sisu nekubulala labo labasekela nemalungelo ekukhishwa kwetisu bagcizelela njengemalungelo emuntfu wesifazane ekuncuma ngetintfo letiphatselene nemtimba wakhe kanye nekugcizelela emalungelo eluntfu sekafaka ekhatsi konkhe kukhulelwa lekubuye kwatiwe ngekutsi kutetfwala noma kuba matima kungalesikhatsi umuntfu atfwele umntfwana munye noma ngetulu akhulela ngekhatsi esuswini samake kubeleka nekukhulelwa emawele kufaka ekhatsi kubeleka bantfwana labangetulu kwamunye njengemawele umuntfu angakhulelwa ngekuya emacansini noma ngekusitwa kutsi akhulelwe ngekusebentisa itheknoloji kuvame kutsatsa emaviki langema nbsp tinyanga tekukhulelwa kusukela ngalesikhatsi ugcina kuya esikhatsini lmp kuphele ngalesikhatsi ubeleka loku kuba ngemaviki lalinganiselwa kula ngemuva nekubamba sisu kukhulelwa kuhlukaniswe ngetigaba letintsatfu sigaba sekucala sisukela kuliviki lekucala kuya emavikini lalishumi nakubili kantsi kufaka ekhatsi kubamba sisu kubamba sisu kulandzelwa kuvundziswa kwelicandza lelihamba lehle ngelishubhu lelisesinyeni bese liyonamatsela esibeletfweni lapho licala khona kwenta umntfwana kanye nendlu yakhe lesigaba sekucala sinebungoti lobukhulu bekuphunyelwa sisu kushona kwelicandza lelivundzisiwe noma umntfwana lesekangekhatsi lesigaba sesibili sisukela kuliviki le kuya ku nesiphohlongo ngasemkhatsini walesigaba sesibili ungahle uve umntfwana adlala nawunemaviki lange ngetulu kwemaphesenti lange bangakhona kuphila ngaphandle kwesibeletfo uma ngabe banakekelwa ngelizinga leliphakeme letemphilo sigaba sesitsatfu sisukela emavikini la kuya kumaviki lange kunakekelwa kwalokhulelwe kwenta imiphumela yekukhulelwa ibe mihle kakhulu loku kungafaka ekhatsi kunatsa emaphilisi lamanyenti efolikhi esidi ungatsatsi tidzakamiva netjwala utilolonge njalo utihlole ingati nekuhlala njalo uhlolwa umtimba wakho kuba netinkhinga nawukhulelwe kungafaka ekhatsi tekunyukelwa yingati nawukhulelwe kuba nesifo sashukela nawukhulelwe kungabi nengati kahle nekuswela i ayoni kanye lehambisana nekunyakuleka nekuhlanta kakhulu kuletinye tifo letikhona kukhulelwa kwethemu kuba nemaviki lange kuya kumaviki lange kantsi ithembi lengembi kwesikhatsi kuba ngemaviki la ne ithemu lephelele yekukhulelwa ngu emaviki kuya kula kantsi ithemu lendlulelwe sikhatsi ngu ngemuva kwemaviki la kwatiwa ngekutsi sewundlulelwe sikhatsi bantfwana lababelekwa ngembi kwemaviki lange babelekwe ngembi kwesikhatsi kantsi basengotini yekugula njengekuphatfwa sifo sekutsikameteka kwengcondvo nekungahambi ngendlela lefanele kuyanconywa kwekutsi kubeleka kungabi ngulokuchilitwako mhlawumbe ngekujovela kutsi kucale umhelo noma kubeleka ngekuhlindvwa ngembi kwemaviki lange ngaphandle kwekutsi kube nesidzingo ngenca yetizatfu tetemphilo bantfu labakhulelwe labalinganiselwa kutigidzi leti bakhulelwa nga lapho khona tigidzi leti bebase maveni lasatfutfuka kantsi tigidzi leti bebasemaveni lesekatfutfukile loku kulinganiselwa kubantfu labangu kubomake laba labasemkhatsini weminyaka leli kuya kukhulelwa lokulinganiselwa ku kuya ku lokwatiwako kanye nekuphunyelwa tisu ngemnyaka wa kuba netinkhinga kwalabakhulelwe kwaholela ekutseni webantfu bashone kunalaba labangu banga timbangela letetayelekile tifaka ekhatsi kopha nawukhulelwe tinkhinga tekukhipha sisu kwenyukelwa yingati nawukhulelwe kuba ne sepsis nawukhulelwe kanye kuphatamiseka kwemhelo mhlabawonkhe wekukhulelwa futsi kungafunwa ihhafu yalokukhulelwa lokungakahlelwa kukhiswha kwetisu ngekhatsi kwalokukhulelwa lokungakahlelwa e united states walabomake basebentisa kwekuhlela umndeni ngalesikhatsi salenyanga labakhulelwe ngayo mahlokohla lomnyama ngulondzatja ngentsamo lohlokohle timbiba taphuma tenta buhlakalala taye tayawubanjwa ngudaladi esangweni kazombodze wemagugu ngwane lulakane nekhaya netsafeni bebatemdzindz umkhaba uyisaphi kulancabane ngwane usona nonani loku bahlaba tinkhomo bayahlindzisana mngce kushe kube sehlobo kuye kusuk emalangabi hlangu sinembele wenkhomo ntsambo katetfwalwa kazombodze wemagugu wahlohla ke dvoye nangelutsi lwemkhonto bewungahlohla ngiyamesab umtakamadzanga wabit inkhosi ngebudzatja waye wayibita ngebugeletjane hhululu wehle njani emahlatsini lamadze kantsi ngasemamphondvweni ngingayitsatsaphi inkhosi lengangangwane ngiyikhwet etu kwemdzimba mlom ufika ezulwini ngwane emantini ngimfanisa nesitiba ngwane endleleni ngimfanisa nalevundlako ngwane emitsini ngimfanisa nemnyamatsi ngwane enkhomeni ngimfanisa nenshivatane ngcabiya teluhlunguhlungu tiyababa mkhondvo wetindlovu awulandvwa uyawulandvwa bafana basetingadzeni mhhamuta bantfu bangenaboya ngwane ligodza lakazombodze kadze liwagil emadvodza emacakala inyoni ledlalel emahubhen etintsaba ingwe ledl ematfole etinyatsi buhle bangwane bungididile bungangavimba kanye namashongololo uyephana yela ngwane ngekupha tinyoni temamphondvweni tidla atiwesuli umlomo wapha cayitane wase uyawubita bhebhebhe kutsi kuyadliwa emamphondvweni wase uyewubita lelikhulu lelinemphandl enhloko buhlalu kabuhlangan entsanyeni ingani kucikose buyahlangana umvemve wakitsi ngete ngawubeka emutaneni ngingawubeka kazombodze wemagugu ngwane phani losemnyango losemsamo umtsambekele mbhabha ngajozi lakhe nkhomo taphela tinselo tiy emtini wakho emamphondvweni uyadzela mfati wasesigombeni walibuka lijaha landaba uyadzela mfati wasenyakeni walibuka lijaha landaba uyadzela mfati wasemafutseni walibuka lijaha landaba liyoshoshobala ngesikhala lesasishona khuzwayo wamahlalela wankhosi uyadzela mfati wakamshikashika walibuka lijaha landaba uyadzela mfati wakamkhweli ngekubuka lijaha landaba intfumbeleti yadlamini itfumbelete futs emahlatsini emadvokanyawo uyadzela mashicela ngetulu kwelubombo walibuka lijaha landaba lugobe lukhulu lusihlalele lubitwe ngemadvuna akangwane buhle bungandlati teshowe tona timashob ahlula ludzaka lowadzabula kulongwevu wayifulel indlu yembabane wentel emadvodza khona atekuba mphunga mdlovu bawuhlabile bawuhlab ekupheleni kwetimphondvo wayishay inhloko yalembelele wasobhuza bayethe blyde river canyon nature reserve nobe i motlatse canyon provincial nature reserve itfolakala emewukeni we drakensberg escarpment encenyeni yase mpumalanga south africa lesiciwi sivikela i  blyde river canyon lokufaka ekhatsi tincenye tase ohrigstad  blyde rivers  kanye nekwakheka kwemvelo ngase bourke s luck potholes lapho i treur river iwela  nobe ihlangana khona ne blyde ngaphasi lesiciwi sichubeka netintsaba size sifake ekhatsi tindzawo letibitwa ngekutsi i devil s window kanye ne god s window leti tindzawo letatiwa kakhulu lapha e lowveld kutsiwa loku kutfolakala ngaseningizimu yaletintsaba ingcoca yetintsaba i mogologolo m mariepskop m kanye nehebronberg m tingena ngencenye letsite kulesiciwi kwenyuka kwaletintsaba kutsiwa kusemkhatsini kwemamitha langu nalangu ngetulu kwelizinga lemfula tindzawo tekuvakasha kulesiciwi yi f h odendaal kanye neswadeni kepha kutsiwa letindzawo tivakasheleka umangabe usesifundzeni sase limpopo lendzawo lengemakhilomitha lange km ilawulwa  yimpumalanga loku kutfolakala kulelikhasi lendzawo ledvonsa emehlo etivakashi itfolakala emkhatsini kwemifula i treur kanye ne blyde rivers kulesiciwi emnceleni longasenyakatfo ngasenyakafto     emahhovisi alesiciwi  semvelo atfolakala khona eceleni kwesigodzi sase moremela ngaseningizimu nelive taletintsaba emanti lagijima ngaphasi kwemfula adala ema kolks lapha kulomfula wetreur loku kubese kudala ema plunge pools kulomfula we treur lama kolks adale imigodzi nobe ema  giant s kettles lamakhulu labonakalako uma ubuka ngeliso lelisuselwa etintsabeni letisetulu libito lawo lisuselwa kumtingeli wetimbiwa  lomkhulu yena tom bourke lowacombelela kutsi kungaba negolide kulendzawo kepha wangayitfoli yena lucobo lwakhe kunemabhuloho ebantfu labahamba ngetinyawo  pedestrian bridges lahambela etulu lenta kutsi ibonakale ingephasi overlooks lemigodzi uma uhmaba kuwo emalonto  lamatsatfu tintsaba letitsatfu leticijile etulu letivalwe tjani kutsiwa letintsaba tifananiswa letindlu takadzeni letatifulelwa ngetjani kutsiwa ngalesinye sikhatsi tibitwa ngabodzadze labatsatfu kepha loku kubanga kudideka kubantfu ngobe kunalenye indzawo lebitwa ngeligama labonakala uma udlula lapha ku n road esifundzeni sase northern cape kudze neningizimu emagama aletitsaba leticijile aletsa kubonga kumholi  wendzabuko th century umnumzane maripi kanye nemakhosikati akhe lamatsaftu lencenye lecodzile leseceleni kwema rondavela kulentsaba ibitwa ngekutsi ngumapjaneng lokusho kutsi indvuna lekhunjulwa ngekulwa nema swazis etimphini temnhlaba letikhunjulwako lamalantabula etsiwe emva kwemakhosikati akhe lomholi wendzabuko  magabolle mogoladikwe kanye namaseroto emva kwalamalantabula kubonakala tintsaba tase mariepskop ngaphandle kwalelidamu tintsaba tasethabaneng tatiwa ngekutsi ma sundial nobe tintsaba letinesiftunti lesihambako kutsiwa lesitfunti sikhombisa sikhstsi selusuku umangabe sibhakabhaka singenawo emafu ibukeka iyinhle kakhulu uma ulapha etulu etintsabeni ubuka lamlantabula abukeka amahle kakhulu kulendzawo umuntfu ukhona kubona ngale kwesitiba lamalonto lamatsatfu lahacwe tintsatjana enyakatfo nedrakensberg ikuvetela sitfombe lesinhle ngendlela lesimanga ledzinga utininke sikhatsi nawuyibuka kwakheka kwalamatje lamahle kungachazwa ngesayensi njenge kudzilika kwematje latsambile latfolakala ngaphasi kwemhlaba lokwenteka kancane kancane loku kushiya ematje lacinile ahleti ebaleni lekwenta emalantabula lawo lesiwatfokotelako akukakhatsalaleki kwekutsi adzabukaphi  ngobe mahle ngempela tonkhe letindzawo i god s window bourkes luck potholes emalantabula lamatsatfu atsatsa sikhundla sekuba yintsaba lenkhulu yesitsatfu emhlabeni wonkhe jikelele   i god s window god s window  indzawo ledvumile lebukisako ngencenye yase drakensberg escarpment ngaseningizimu nelive yalesiciwi lapha tintsabakati tingemamitha langema e lowveld letintsaba tiletsa buhle lobufana needen lokwaholelwa kutsi ibitwe ngaleligama lebitwa nagalo umangabe sibhakabhaka sivulekile uyakhona kubona i kruger national park ngaselebombo mountains emnceleni we mozambique i god s window ivela kahle efilimini i  cult film the gods must be crazy ngemnyaka wa ngasemaphetselweni alelifilimu umlingisi bushman xi lodlalwa ngumlimi wase namibian n xau uhambela letintsaba tasegods window ngenca yemafu lomlingisi ucabanga kutsi ufike ekugcineni lwelive sicalo salelifasitelo bekulidvwala lebelisepulazini kepha ngenca yequarry operation nekulinywa kwetihlahla lilidvwala lelibukeka njengesikwele belingeke lisebentiseke ngako ke lasuswa nguhulumende walibeka elusentseni lwale escarpment indzawo kekubukela  dvute lesikhumulo setimoto ikunika sitfombe lesinhle ngalokubabatekako salesihobadla selitsafa lelingentasi kuletindzawo letiyinkhangala kuhlala i mountain reedbuck baboon troops kanye nerock hyraxes i  hippo kanye necrocodile akhona kublyderivierpoort dam impala kudu blue wildebeest waterbuck kanye nezebra tikhona kulendzawo tinhlanti tasemaveni letifana nema smallmouth bass brown kanye ne rainbow trout tiyatfolakala kulomfula lokukwehlisa bubanti be treur river barb   ngekusebentisa tindlela tesayensi letitste ngemnyaka wa iphatseke kahle lendzawo  ema natal mountain catfish titfolakala ngekwehlukana elimpopo  futsi i belvedere creek ngiyo yodvwa indzawo lapho i  rosefin barb itfolakala khona emaafrican fish eagle kanye nema african finfoot ayatfolakala lapha eblyde river i lowveld icuketse emapurple crested lourie emerald cuckoo red backed mannikin golden tailed woodpecker gorgeous bushshrike white faced owl kanye nema raptors lafana nema white backed vulture gymnogene black chested snake eagle wahlberg s eagle and long crested eagle lamanyenti ema raptors latfolakala kakhulu kuletintsaba afaka ekhatsi ema cape vulture black eagle jackal buzzard peregrine falcon lanner falcon kanye nema rock kestrel tinyoni letihambisana letihlahla letinetimbali tifaka ekhatsi ema gurney s sugarbird kanye nemalachite sunbird umndeni wema bald ibis atfolakala etincenyeni letinetjani ngaphandle kwema cape eagle owl kanye nema red breasted sparrowhawk tinyoni tesiganga letikhona tifaka ekhatsi ema crowned eagle knysna lourie cinnamon dove olive bushshrike green twinspot kanye nema wood owl inhlanyelo yalesiciwi ihlelenjiswe  njenge northeastern drakensberg high mountain sourveld ecoregion indzawo lesengcupheni  yemlilo lobangelwa ngumbani tihlahla tayo letehlukahlukene tibangelwa kutfolakala kwemvula lelingene lebalelwa ku mm kuya ku mm ngemnyaka kanye nepedology  lendzawo icuketfwe kakhulu ngobe ifaka ekhatsi tindzawo letifana nema  grassland plateaus ticoja ema sponge ema grassland slopes tiganga tema afromontane  riparian forest indzawo yemahlatsi lanemswakama nendzawo yemahlatsi lomile kanye nema shrublands tiganga letine letitfolakala kuyo i afromontane forest north eastern mountain sour grassland sour lowveld bushveld kanye ne mixed lowveld bushveld tihlahla letehlukene letitfolakala lapha tibalelwa enkulungwaneni loku kufaka ekhatsi i  cycads le tfolakala ngekwemvelo kulesiciwi sase blyde river cycad lokungafaka ekhatsi tintfo  tinhlobo te orchid lily kanye neprotea ngalokwetayelekile i protea ne faurea tiyatfolakala ema tree ferns akhula encenyeni leyehlelako tiganga letivela ngekwemvelo tivala umhlaba lolinganiselwa ku ema hekitha alesiciwi kutsiwa lokuvalwa kwehlukaniswe ngetindlela letehlukile tesayensi kusukela ebudzeni kwetintsaba kuya ekuhlukeni kwemnotfo walendzawo lesiciba sitfolakala ngase mpumalanga nelive madvute ne mariepskop neklaserie waterfall nature reserves kanye nendzawo yase mapulaneng  ngaphasi kwe escarpment simo seticiwi nabomakhelwane bato atikakhohlwa yonkhe imisebenti yekulima leyenteka lapha kuleticiwi imisiwe indzawo yase percy fitzpatrick neyase george fullerton s summer quarters ngemnyaka wa beyitfolakala e paradise camp emakhilomitha yasitfupha neningizimu nelive madvute negods window kutfolakala emabhudlo lafaka ekhatsi i  berlin falls kanye nelisbon falls umfula e komati watiwa ngekutsi incomati lona ngumfula lose south africa swaziland kanye nase mozambique budze balomfula bungu wemakhilomitha kanye nesimunyo semanti lesinganga wetikwele temakhilomitha lesimunyo sikhulula emanti langanga wemamitha ngelisekhendi emlonyeni waso leligama lelitsi komati lisukela egameni lenkhomo lensikati lekhicita lubisi lenkhomo kutsiwa inkomati lomfula usukela e carolina akhuphukele nga wemamitha celeni kwase breyten i ermelo mpumalanga agelete lomfula aye ngase lwandle lwemandiya i maputo bay ngekucedza kuhamba emakhilomitha langanga bese kuba nalomunye umfula lokutsiwa i komati gorge longetulu kwemfula we nkomati kantsi futsi kulapho kuhlala khona tilwane letinjenge tinyoni emnyakeni wa libondza lelikhulu lelidamu lase maguga lelingemamitha langu kuya etulu lacedzwa e piggs peak eswatini etulu kwalomfula eceleni kwase steynsdorp kunemhlaba wemagolide kepha ngaphansi kwemanti kunematje emnotfo lomfula wehla ngase drakensburg ngemakhilomitha langanga ngentansi kwe barberton kantsi futsi uphindze welele ngase gedeni lase mpumalanga lase swatini uchubeke ngekucondza angene etintsabeni tase lebombo ngasenyakatfo ngema digrizi langu e mpumalanga phindze kube nema digrizi langu e ningizimu eceleni kwelidolobha lase komatipoti uhlangana kanye nemfula we tingwenya lomfula lomkhulu wetingwenya uyaphakama lesikhatsi umfula i elands river lose bergendel longu wemamitha eceleni kwemanti lasetulu e komati ugeletele ngase mpumalanga ezingeni lelisetulu abuye ajikele ngase nshonalanga afikelele e drakensberg lapho kwehlela khona kuwa kwase ndzaweni lephansi kunganga wemamitha kanye nemakhilomitha langu kantsi futsi kuwelele emkhatsini kwe drakensberg kanye ne lebombo ngebudze lobunganga wemakhilomitha kantsi e lubombo uchubeke uwe nga wemamitha emuva kwelikhilomitha ngaphansi kwesijomelelo semfula  wetingwenya lomfula watiwa ngekutsi i manhissa londlulela ekuhlanganeni kwemhlaba kanye nemanti ngebudze lobunganga ngemamitha intsatjana etulu kwe lebombo lowatiwa nge komatipoti kufaka ekhatsi umfula we picturesque i komatipoti lehlukanisa emave lamabili lomfula ungaphansi kwemakhilomitha langu kusukela emlonyeni emgceni locondzile kepha esiphambanweni lomfula wenta bunwebeka ba wemakhilomitha ekucaleni kwe kwenshonalanga kwehlela ngase ningizimu kwakheka umsele kanye nemanti labuyela emuva futsi atfola emanti laphuma ngase nshonalanga ngalobunye bukhulu ngesikhatsi sesikhukhulo semanti kuba neluchumano lase nshonalanga kanye nemifula yase liompopo umfula i komati ungena elwandle ngemakhilomitha langanga enshonalanga yase maputo uyalandzeleleka kusukekela emlonyeni lapho emanti angemamitha langu lasihlanu ngekushona kuze kuyofikela enyaweni lase lebombo   emaputukezi etsa ematje angaphansi atsi e rio des reijs noma emanti elayisi libhuku la jan van riebeeke liyasho kutsi wakhuluma leligama i rio de reijis lesikhatsi akhuluma nemkhumbi empumalanga ayofuna ilayisi enzaweni yase voortrekker incwadzi noma libhuku la louis tregardt litsi lendzawo i manhissa  ligama lelisaphila kepha kubelungu be british batsi kuse king george river negmnyaka wa luhambo lwema dutch lalihholwa ngu francois de kuiper lebebayohlola lomfula i komati phindze bahamba emakhilomitha langu bavakashela i mpumalanga ngaphambi kwekutsi bahlaselwe bantfu balendzawo baphoceleka kutsi babuyele e delagoa bay   ngelilanga le nyoni mhlaka emnyaken wa lesikhatsi kunemphi ye second boer war emabhunu langu ewela edolobheni lase komatipoti atinikrla emaphoyiseni ema portuguese elangeni la november emabhange ase komati aba yindzawo yemphi yema british kanye nemabhunu imphi yase leliefontein yayekelwa ma british bahlushwa ngemabhunu emabhunu lasongela kubamba e british artillery tikhali tema british tasindziswa bukhosi base canadian dragons labahlawulisa emabhunu babeka tikhali lapho bangeke bafikelele khona umgwaco losuka e maputo aye e pretoria uhamba ngekucondza ngemakhilomitha langu afikele e komati ulandzela umfula we libhange lase ningizimu ungenele eveni lelisetulu e komatipoti usuke lapho ushine ngase nyakatfo aye emfuleni wetingwenya ngebudze bakhona lomgwaco wakhiwa inkapani lokutsiwa i netherlands south africa nzasm wavulwa emnyakeni wa public domain umfula wae maputo e portuguese rio watiwa ngekutsi i great usuthu river umfula we lusutfu noma umfula we suthu lose south africa swaziland kanye ne mozambique lligama le suthu lisukela ebantfwini be bosotho lebebahlala eceleni kwalomfula kepha bahlaselwa phindze basuswa maswati   phindze lichaza kuba mnyama loku kukhomba budzaka lomfula ukhuphukela eceleni kwase amsterdam mpumalanga e ningizimu africa lapho uhamba khona ngaseswatini lapho ungenela etintsabeni tase lebombo emuva kwemakhilomitha langu lomfula uhlukanisa emave lamabili swaziland kanye ne south africa emuva kwemakhilomitha langu lomfula wakha ligede mekhatsini we south africa kanye ne mozambiki endzaweni yetilwane e ndumo game reserve itfwala imifula ye pongola river ubese ungenela i mozambiki uze uyofika ngase ningizimu ye maputo bay ngekwehlela ngema khilomitha langu e swatini kunemfula lokutsiwa i great usuthu noma lusutfu lohamba ngase bhunya luyengo siphofaneni kanye ne big bend lelidolobha lidvutane endzawe lapho kuhamba khona lomfula lomfula i great usuthu ngumfula lomkhulu eswatini ushona ngemamitha langanga kantsi futsi watiwa ngemanti lamhlophe kute lamanye emadolobha lakhona kuba nalomfula ngoba uyashona kantsi futsi lomfula ulikhaya lase meahhotela kanye naletinye tindzawo tetilwane kusukela emlonyeni walomfula lemifula leyakhako yi  seganagana bonnie brook mpuluzi buhlungu umvenvane lusushwana sidvokodvo mkhondvo mhlamani mzimneni mzimphofu mhlathuzane mtsindzekwa nyetane funuane kanye ne pongola rivers umgwenya afrikaans ngumfula losesouth africa emva kwekuhlangana kwalomfula nemarico river yomibili lemifula yakha i  limpopo river umgwenya utalwa lapha etintsabeni tase uchamukela etintsabeni tase witwatersrand asukela e constanitia kloof roodepoort gauteng lidamu lekucala leligcwaliswa ngumfula wetingwenya lidamu lase lake heritage ngasenyakatfo etindizeni tase lanseria ngasenshonalanga kwalendzawo yetindiza uhlangana kanye nemfula wase juksei acubeke agelete ngase north west lapho kunemadamu lamabili latsiwa i hartbeespoort dam kanye nelidamu lase roodekoppies ngaphambili kwelidamu lase hartbeespoort lomfula wendlula edolobheni lase brits umfula we elands uhlangana nemfula logeletako asukela edamini lase vaalkop ngemakhilomitha langu nje umfula we pienaars uyangenelela kafishane nje ekuphumeni lidamu lase klipvoor endzaweni yase limpopo province ngemakhilomitha nje langu lomfula umgwenya undlulela edolobheni lase thabazimbi kwakhekha umsele logwengile ngemakhilomitha lambalwa endzaweni lapho kuhlala khona tilwane ngaphambi kwekutsi uhlangane kanye nemfula we marico ngasenyakatfo ye rooibokkraal ekugcineni kwe north west province kutowakha umfula wase limpopo lomfula umgwenya mukhulu nje uhlanganiswa ngulemifula i bloubankspruit umfula we hennops umfula we jukskei umfula we magalies umfula we sterkstroom umfula we rosespruit umfula we skeerpoort umfula we kareespruit umfula we elands umfula we bierspruit kanye nemfula welisondvo umfula umgwenya nguye umfula lofinyetekile e  south africa imitselela yalokungcola isukela edolobheni lase johannesburg kanye nasedolobheni lase tshwane kumosha tindzawo letiningi letimcoka kufaka ekhatsi tilwane tasemantini tindzawo tase mayini tindzawo tekulima kanye nekungcola kwasetindlini ngiko lokwenta emanti kutsi angasahlobi kahle kantsi futsi angasebentiseki kantsi futsi netihlahla tiyalimala ngaletigameko kulima lokukabi kuphoceleka kutsi umhlaba amosheke loku kulimata umfula lomfula wemadamu uyincenye yemanti etingwenya enyakatfo kanye nemanti ase marico management area emadamu lakulomfula leligede emkhatsini kwe mozambique kanye ne south africa lihlukaniswe kabili libe lembuso wase swatini lelelinye luhlangotsi lungase nshonalanga ngemakhilomitha langu ngebudze  leligijima ngase nshonalanga kanye nase ningizimu emkhatsini kwetintsaba tase lebombo kusukela e  zimbabwe kuya eswatini loluhlangotsi lwase ningizimu lolungu wemakhilomitha ngebudze mi  kusukela empumalanga e maputland kusukela eswatini kuya elwandle lwemandiya luhlanganiso nelive lase zimbabwe luse crooks corner emfuleni wase limpopo kungabe dvute kanye nemfula wase luvuvhu  leligede ligijima emgceni locondzile kusukela kuhlanganiswa kanye nemfula we shingwedzi kantsi kunuye futsi ligijimele etulu kwase nshonalanga kwehlela ngasetintsabeni tase lebombo  leligede lendlulela umfula we olifants sabie kanye newe komati lokuhlukana kwaleligede kugcina ngase nshonalanga e swatini ekuhlanganeni kwe mpundweni beacon eceleni kwe namaacha iningizimu yase swatini icuketfwe e abercorn drift emfuleni we usuthu lapho khona ligede lase mozambique kanye nelase swatini ngasetintsabeni tase lebombo kuhlangana umfula kusukela lapho leligede lilandzela umfula we usuthu kuyohlangana kanye nemfula wase pongola lapho khona leligede lavalwa  leligede libese ligijima ngase mpumalanga emgceni locondzile kuhlangane kanye nema beacons ezingene lelifanako kanye ne usuthu pongola kubekiswa kwa eningizimu uhlangana kanye nelwandle lwemandiya ngaphansi kwe monte ouro peak ngase ningizimu nje yase ponta do ouro kunemagede ekwewela lamane lamatsatfu ngasenyakatfo kanye nalinye ngase ningizimu lokwewelwa khona ngco kuse ressano garcia nobe e lebombo lapho kunemugwaco wase maputo kanye nemgwaco wesitimela ngale kwaleligede lokuwela kwehlukaniswa kulelitafula langaphansi umtsetfo sisekelo we ningizimu afrika ngumtsetfo lolawula live lase ningizimu afrika unikela sisekelo etinkundleni tekulawulwa kwemitsetfo yaseveni lase ningizimu afrika lomtsetfo wentiwa ngemnyaka wa kantsi ngembi kwaloluku bekunemtsetfo welibandlululo ngelibala wabese uphasiswa nga kantsi ngo wabese ucikicelwa emtsetfweni we live lase ningizimu afrika ngumongameli nelson mandela   neither it nor the acts amending it are allocated act numbers umtsetfo sisekelo watiwa ngekutsi i constitution of the republic of south africa kantsi ngembi kwaloku bekatiwa ngekutsi i act of parliament   nakuphela umbuso welibandlululo kwacala tinkulumiswano tekuguculwa kwemtsetfo sisekelo ngobe emitsetfo leminyenti ngesikhatsi selibandlululo beyivuna belumbi i codesa bekuyinkundla lebalulekile etinkulunyiswaneni temacembu embangave kanye ne malunga etemtsetfo  letinkulunyiswano tacala ngo kantsi licembu lebelungu i national party beyifuna kuchubeka kutsi liphalamende ligcwale ngemalunga alo lalinganiselwa emaphesentini langu ngaphandle kwekuvota umtsetfo sisekelo awumange ukuvumele loko kepha wavumela kubusa ngentsandvo yelinyenti lapho khona bantfu bonke batovotela umbuso wentsandvo yelinyenti netihlalo ephalamende tilingane emavoti ebavoti matamela cyril ramaphosa born lweti ngumongameli wesihlanu welive lase ningizimu afrika   ramaphosa ulandzela ngemuva kwa mongameli jacob zuma ungaphansi kwelicembu le anc ramaphosa ngulomunye wekucala bebaholi belicembu le anc lowahlela umtsetfo sisekelo sase ningizimu afrika kantsi emuva kwenkululeko ubese ungenela temabhizinisi watakhela ligama    ramaphosa watalelwa e johannesburg ngo november  umtfwana wesibili ebantfwaneni labatsatfu    babe wakhe bekaliphoyisa kantsi ufundze e tshilidzi primary school kanye nase sekano ntoane high school e soweto    ngo wenta matikuletjeni wakhe e mphaphuli high school e sibasa e venda ngesikhatsi asesikolweni bekahola litsimba letenkolo ayinhloko ye scm kutse lapho asenyuvesi watibandzakanya netepolitiki wajoyina macembu lafana nabo saso kanye nabo bpc   ramaphosa uphotfule timfundvo takhe e unisa la atfole khona i b proc degree in kukhanyisa sikhumba ngumkhuba wekusebentisa timonyu emakhatsakhatsa kumbe letinye tindlela tekwenta sikhumba sibe mhlophe imitsi yekukhanyisa sikhumba isebenta ngekwehlisa linani  melanin yesikhumba imitsi leminyenti ikhonjisiswe kutsi inemandla ekukhanyiseni sikhumba leminye inemitselela lenemvuzo sib ema antioxidant tondlamtimba  kumbe yehlise bungoti betinhlobo tsite temdlavuza leminye yalemitsi inebungoti lobukhulu emphilweni sibonelo timonyo letinemekhuri tindzawo letitsite letishe kakhulu tinebumnyama lobendlulele njengemabla e lentigo tinsumpe nemkhango tingakhanyiswa kute umbala wato uhambisane newesikhumba lesimadvutane mayelana nekucateka sikhumba lesingakacateki singakhanyiswa kwentelwe kutsi kube nekufanana kwesikhumba sonkhe melanogenesis inhibitors have been discovered and developed through several methods including screening of synthetic chemical libraries high throughput screening is occasionally used screening of plant extracts computational in silico search found as a side effect of previously known drugs and exploration of structural analogues of previously known tyrosinase inhibitors based on knowledge in varying degrees of their structure activity relationship thus the development and discovery of melanogenesis inhibitors illustrates many of the methods used in drug design some of the most potent competitive reversible tyrosinase inhibitors are synthetic compounds with a potency hundreds of times that of kojic acid glayton modise bekangumholi welibandla le international pentecostal holiness church iphc lelibandla linemalunga labalelwa etigidzini letintsatfu lokulenta lelinye lemasontfo lamakhulukati eningizimu afrika kanye nasevenikati leafrika glayton watalelwa emeadowlands esoweto kantsi bekangena esontfweni lase zion christian church zcc kanye nababe wakhe lobekangumfundisi kulelosontfo kwatsi ngemnyaka wa waphuma e zcc umdeni wakamodise wavula libandla lekucala khona esoweto kukhona lapha glayton bekahola lamanye emalunga e iphc lamacange kantsi ngulapho wafundza khona ngetebuholi belibandla ngemuva kwekufa kwababe wakhe wabese uhola onke emabandla e iphc kantsi ngulapho lelibandla lakhula khona laba nemalunga lamanyenti ngemuva kwekutsi glayton atsi ubonisiwe ngunkulunkulu ngekukhula kwalelibandla emuva kwekushona kwa glayton kwabese kuba khona umbango ebantfaneni bakhe ngoba akamange ashiye silawulo sekwabela lifa lakhe dorothy masuka watalwa inyoni indlovana ngumculi waseningizimu afrika lowatalelwa ezimbabwemasuka bekucula luhlobo lwemculo we africa jazz kantsi usebente nebaculi labanyenti labatiwako betikhatsi tangabo s labafaka phakhatsi hugh masekela merriam makeba kanye na jonas gwangwa tingoma takhe letinyenti betilwa nencindzetelo yebantfu labamnyama emaveni ase afrika masuka uhleti emaveni lamanyenti ngenca yemculo wakhe lochumele netepolitiki kanye nekulwa nelubandlululo kantsi loku kumente watiwa emaveni lamanyenti ase afrika waphindze watiwa nangubosopolitiku kanye nebaculi labanyenti evenikati lase afrika kanye nase yurope lulwimi lebekacula ngalo belufaka singisi sindebele kanye nesishona masuka ushone emuva kwekugula sikhatsi lesidze ubulelwe sifo lesihambisana nenhlitiyo sifuba semoya i tb sifo lesitsatselanako lesivamise kubangelwa ngemabhakthiriya esifo semoya ema mtb sifuba semoya sivamise kuhlasela luemaphaphu kantsi singatihlasela naletinye tincenye temtimba tifo letinyenti letitsatselanako atinato timphawu leto tivamise kwatiwa ngekutsi yi latent tuberculosis kusuleleka lokubalelwa ku kwe latent kuyaye kuchubeke kube sifo lesiphilako uma ngabe siyekeliwe sangalashwa sivamise kubulala ihhafu yalabo labanaso timphawu letatiwako tesifo setb lesiphilako kutsi ukhwehlele lokungapheli netikhwehlela letinengati ifiva kujuluka ebusuku nekondza loku bekuvamise kubitwa nge kuphelelwa lebekubangelwa ngulokondza kusuleleka kwaletinye titfo temtimba kungabangela timphawu letinyenti sifuba semoya sisabalala emoyeni uma ngabe bantfu labane tb emaphashini abo bakhwehlela bakhafuna bakhuluma noma batsimula bantfu labane tb leyisengakabonakali abasisabalalisi lesifo kusuleleka ngalesifo ngalokubonakalako kuvela kakhulu ebantfwini labane hiv aids nalabo lababhemako kutfolakala kwalesifo lesiphilako se tb kucondziswe kuma x rays esifuba kanye nekuhlolwa ngemicroscop ne simo salokuliketjeti lokusemtimbeni kuhlolwa kwesifo se tb lesengakabonakali kweyame kuluhlolo lwesikhumba lolubitwa nge tuberculin i tst noma luhlolo lwetingati kuvikelwa kwe tb kufaka ekhatsi kuhlolwa kwalabo labasengotini kakhulu kutfolakala kwalesifo kusenesikhatsi nekulashwa kwalabagulako nekuniketwa imitsi lehambisana ne bacillus calmette gurin i bcg labo labasengotini kakhulu kufaka ekhatsi labasemakhaya emsebentini nalabo latsintsana nabo emphakatsini labanesifo se tb kwelashwa kudzinga tindlela letiphindziwe tekusetjentiswa kwema antibiotics sikhatsi lesidze kungasebenti kwema antibiotic yinkinga lebhebhetsekako bese kuba nekukhula kwemazinga kwekungasebenti kwetidzakamiva tekulapha sifo sesifuba semoyalesingalapheki lula i mdr tb kanye nekungasebenti kwetidzakamiva ngalokuphakeme nakulashwa sifo semoya lesibitwa nge xdr tb samora moses mashele septhemba okthoba bekangusopolitiki abuye abe ngumongameli wekucala welive lasemozambiki mashele washona angumongameli ngo ngesikatsi indiza yakhe iwa iphahlateka endzaweni yasembuzini edvute kwemngcele wasemozambiki nase mashele wacala kufundzela buhlengikati enhloko dolobha yaseloureno marques namuhla imaputo acala timfundvo takhe ngo ngo s watsi nakafika kulendzawo wafuna kuphucula indzayawo yangakubo kutfsi ifane nayo lena mashele wakhangwa mibono lelwa nebukoloni futsi wacala imisebenti yakhe yetepolitiki esibhedlela sasemiguel bombarda eloureno marques lapho bekaphikisana nekutsi bahlengikati labamnyama baholelwa imali lengaphansi kwalabamhlophe kube benta umsebenzi lofanako mashele watsatsa sencumo sekushiya iloureno marques lapho ujoo ferreira wamcwayisa ngokutsi ubukwa maphoyisa etepolitiki aseportugal ipide weca umngcele wayojoyina i frelimo edar es salaam adlula eswatini eningizimu afrika kanye nasebotswana umjovo i bacillus calmette gurin i bcg ngumjovo losetjentiselwa kulapha sifuba i tb emaveni laphi sifo sesifuba sisinyenti khona kuyaye kunconywe kutsi umntfwana ngamunye lophilile anatse kanye ngalesikhatsi abelekwa ngendlela lekungakhonakala ngayo  bantfwana labane hiv aids akukafaneli kutsi bajove etindzaweni lapho sifo sesifuba singasisinyenti khona kuba bantfwana labasengotini kuphela labagomako uma ngabe kusolelwa nekutsi kutfolakale labanesifo sesifuba bese bayalashwa bantfu labadzala labangenaso sifo sesifuba kantsi bangakaze bagome kodvwa bahlalelana nebantfu labanesifo sesifuba lesingalapheki ngekunatsa emaphilisi nabo kungafanele kutsi bagonywe emazinga ekuvikela ayahluka kakhulu kantsi aphelela emkhatsini weminyaka lelishumi kuya kulemashumi lamabili ebantfwaneni kuvikeleka silinganiso lesingu kutsi singasuleleki kantsi nakulabo labasulelekako ivikela ihhafu yabo kutsi bangabi naletinye tifo letivumbukako  lomjovo uwutfola ngekuhlatjwa ujove esikhunjeni emanani langetiwe alomjovo awakasekelwa ngulobufakazi ungabuye usetjentiswe ekulashweni kwaletinye tinhlobo temdlavuza wesinye imitselela lemibi ayivamisi kuba khona kuvamisa kuba nalokubovu kuvuvuka nebuhlungu lobuncanyane lapho ujovwe khona silondzanyana lesincane singakheka nesibati ngemuva kwekuphola imitselela lemibi ivamile nekutsi iyaye ibe khona kulabo labanemasotja langasebenti kahle awukaphephi kutsi ungasetjentiswa nawukhulelwe lomjovo wasungulwa kwekucala ususelwa kuma mycobacterium bovis lekavamise kutfolakala etinkomeni ngalesikhatsi isebutsakatsaka isuke isaphila umjovo we bcg wasetjentiswa kwekucala nga iseluhleni lwemitsi lebalulekile lwetinhlangano tetemphilo mhlabawonkhe umitsi lobaluleke kakhulu ledzingekako kuluhlelo lolusisekelo lwetemphilo tindleko tawo ewoliseli ubita usd ngelidosi kusukela nga e united states ubita kuya ku usd umnyaka ngamunye lomjovo uhlatjwa kubantfwana labalinganiselwa kutigidzi leti simungwamungwane lesibuye satiwe njenge morbilli irubeola nesimungwamungwane lesibovu sifo lesisulelanako lesinemtselela lomkhulu lesibangelwa ligciwane lesimungwamungwane tinkhomba tekucala netimphawu tivamise kufaka ekhatsi ifiva levamise kuba ngetulu kwa c f kukhwehlela kwehla kwemafinyila nemehlo labovu emalanga lamabili noma lamatsatfu ngemuva kwekucala kwaletimphawu kungavela emathuthumba lamancane lamhlophe ekhatsi emlonyeni lekatiwa ngekutsi emathuthumba ekoplik kucubuka lokubovu lokusicabati lokuvamise kucalisa ebusweni bese kusabalalela emtimbeni wonkhe ngalokujwayelekile avame kucala ngemuva kwemalanga lamatsatfu kuya kulasihlanu ngemuva kwekucala kwaletimphawu timphawu tivamise kuvela etinsukwini leti ngemuva kwekuvela emntfwini losulelekile nekumalanga ekugcina la tinkhinga tivame kuvela kulokubalelwa ku kantsi kungafaka ekhatsi umsheko kungaboni kuvuvuka kwengcondvo nenyumoniya kulokunye irubella lebitwa ngesimungwamungwane semjalimane ne roseola tifo letihlukene simungwamungwane sifo sematsambo sesiphephetsekako lesitsatselana kalula ngekukhwehlela nekutsimula kwalabo labanaso singahle sibuye sibhebhetsekiswe ngekutsintsana ngematse noma emafinyila bantfu labayimfica kulabalishumi labangakagomi kantsi bahlala nemuntfu lonaso bangasuleleka bantfu bayatselelana ngetifo ngembi kwekutsi tibonakale emalanga lamane nangemuva kwemalanga lamane tibonakele futsi kucale lokucubuka batfu bavamise kutfola lesifo kuphela lokungenani kanye kuhlolwa kwaleligciwane lapho kusolelwa khona kubalulekile kwentela imitamo yekuvikela imphilo yebantfu lomjovo wesimungwamungwane uyasebenta ekuvikeleni lesifo kugoma sekubangele kwehla kwekushona kwebantfu nga kusimungwamungwane emkhatsini wa kuya ku nebantfwana labalinganiselwa ku mhlabawonkhe kwanyalo babe bagomile akukho kwelashwa lokucondzile lokukhona kunakekelwa ngekusekelwa noma kunjalo kungenta imiphumela lencono loku kungafaka ekhatsi kuniketwa lokunatfwako kwekucedza kuphelelwa ngemanti emtimbeni kujuluka kancane nelakumanti lokunasawoti kudla lokunemphilo nemitsi yekusita ngalefiva ema antibiotic angasetjentiswa uma ngabe kusuleleka ngaleligciwane lelifana nenyumoniya kwenteka titsako tetinsita tavithamini a nato tiyanconywa kulomhlaba wetfu losatfutfuka simungwamungwane singena bantfu labalinganiselwa kutigidzi letinge ngemnyaka ikakhulukati etindzaweni letisatfutfuka tase afrika nase asia kubangela imijovo lebaluleke kakhulu yekuvikela kufa lokubangelwa ngunoma ngutiphi tifo kwabangela kufa lokulinganiselwa ku ngemnyaka wa kwehla kwaba kusukela ku kwekufa kwanga nga lesifo silinganiselwa kutsi besiyimbangela yekufa kwebantfu labatigidzi leti ngemnyaka ngembi kwekugoma e united states emkhatsini webantfu labagulako labatigidzi letintsatfu kuya kuletine bekwenteka njalo ngemnyaka labanyenti bal abo labasulelekile nalabashonile bebangaphansi kweminyaka lesihlanu budzala bungoti bekufa kulabo labasulelekile kuvamise kuba ngu kodvwa kungaya kube ngu kulabo lebebabulawa yindlala akukholelwa kwekutsi kungene nakuletinye tilwane umjovo wesimungwamungwane ngumjovo losebenta kahle kakhulu ekuvikeleni simungwamungwane ngemuva kwekunikwa lidosi linye kubantfwana labanetinyanga letiyimfica budzala silinganiso lesingu na ngemuva kwetinyanga letilishumi nakubili budzala bayagonywa mhlawumbe bonkhe labo labangasuleleki ngemuva kwelidosi linye baba naso ngemuva kwelidosi lesibili uma ngabe emazinga ekugonywa ebantfwini angetulu kwa wekubhebhetseka kwesimungwamungwane akusavamisi kwenteka noma kunjalo kungahle kwenteke futsi uma ngabe emazinga ekugoma ehla lokusebenta kwalomjovo wekugoma kuhlala sikhatsi lesidze akucaci kutsi ngabe ubese ungasebenti kahle ngekuhamba kwesikhatsi lomjovo ungabuye uvikele kungenwa ngulesifo uma ngabe uniketwe emalanga lamabili usulelekile lomjovo kahle hle uphephile kufaka ekhatsi nekusuleleka nge hiv imitselela lemibi iba mincane futsi iba yesikhashane loku kungafaka ekhatsi buhlungu lapho ujovwe khona noma ifiva lencane i anaphylaxis nayo itfolakele kumuntfu munye kulabayinkulungwane emazinga esifo se guillian barre i autism nesifo sekuvuvuka nawuya ngaphandle akubonakali njengalokukhulako lomjovo uyatfolakala kokubili ngekwawo nangekuhlanganyela naleminye imijovo kufaka ekhatsi umjovo werubella umjovo wemaguludla nemjovo we varicella umjovo we mmr nemjovo we mmrv lomjovo usebenta ngalokulinganako kahle kuko konkhe lokwakheka inhlangano yetemphilo mhlabawonkhe incoma kwekutsi uniketwe uma umuntfu anetinyanga letiyimfica kuletinye tindzawo tasemhlabeni lapho lesifo sivame khona etindzaweni lapho lesifo singakavami khona kuniketa lomjovo etinyangeni letilushumi nakubili kungalunga ngumjovo lophilako ufika njengalokusamphuphu leyomile lekufanele uhlanganiswe kungaba ngaphansi kwesikhumba noma emsipheni kucinisekisa kwekutsi lomjovo bewusebenta kungahlolwa ngekubuka ingati bantfwana labalinganiselwa ku mhlabawonkhe sebawutfolile lomjovo kusukela nga nga emave lokungenani lalinganiselwa ku anikete emadosi lamabili wavetwa kwekucala ngemnyaka wa lenhlanganisela yemjovo wesimungwamungwane emaguludla irubella i mmr kwatfolakala kwekucala nga umjovo wencubulunjwane wangetwa kuloku lokutsatfu nga  lowenta kutsi kube nemjovo we mmmrv kukuluhla lwemitsi lebalulekile lwenhlangano yetemphilo mhlabawonkhe umutsi lobaluleke kakhulu lodzingekako kuloluhlelo lolusisekelo lwetemphilo lomjovo awuduri ipertussis leyibuye yatiwe ngekutsi kukhwehlela kubhadle sikhwehlela noma kukhwehlela emalanga lali sifo lesinemagciwane latsatselana ngalokundlulele timphawu tekucala tivamise kufana naleto temkhuhlane lojwayelekile ngekutsi uvute emafinyila ifiva nekukhwehlela kancane loku kubese kulandzelwa kukhwehlela kakhulu lokungapheli loku kulandzelwa ngemaviki ekukhwehlela kamatima bese kulandzela kuhlala ukhwehlela njalo kulandzele kukhwehlela kubhadle sikhwehlela kantsi lomsindvo ungavakala noma umuntfu aphefumula  lokukhwehlela kungachubeka kundlula emalanga lalikhulu noma emaviki lalishumi umuntfu angakhwehlela kamatima aze ahlante aphuke timbambu noma ative akhatsele ngalesento bantfwana labangaphansi kwemnyaka munye budzala bangahle bakhwehlele kancane noma bangakhwehleli noma babe netikhatsi lapho bangakhoni kuphefumula khona lesikhatsi lesisemkhatsini wekusuleleka nekucala kwetimphawu kuvamise kuba ngemalanga lasikhombisa kuya kulalishumi tifo tingavela kulabo labagomile kodvwa timphawu tivamise kuba tincane ipertussis ibangelwa ligciwane lebordetella pertussis sifo lesibhebhetsekako lesisabalala kalula ngekukhwehlela nekutsimula kwemuntfu losulelekile bantfu bayabasulela labanye kusukela nakucala kubonakala timphawu kudzimate kufike emaviki lamatsatfu kulokukhwehlela kamatima labo labalashwa ngekunatsa ema anthibhayothiki abasasindlulisi lesifo ngemuva kwemalanga lasihlanu kucwaningwa kwentiwa ngekubutsela isampuli ngemuva ngekhatsi emphumulweni nasemphinjeni losampuli ingabese iyahlolwa ngekusebentisa lisiko noma ipholimerasi lekuluchungechunge lwetento kuyivikela kuvamise kuba kutfola umjovo wepertussis kugoma kwekucala kuyanconywa emkhatsini wemaviki lasitfupha kuya kulasiphohlongo budzala ngemadosi lamane lewuniketwa wona kuleminyaka lemibili yekucala emphilweni lomjovo uya ngekungasebenti kahle ngekuhamba kwesikhatsi bese kudzingeka kutsi utfole lamanye emadosi kubantfwana labadzadlana nakulabadzala ema anthibhayothiksi angasetjentiswa kuvikela lesifo kulabo lebasengotini yekutfola letinye tifo kulabo labanalesifo ema anthibhayothiksi abalulekile uma ngabe acalwe kungakapheli emaviki lamatsatfu nakucala kubonakala timphawu kodvwa avamise kuba nemtselela lomncane kubantfu labanyenti kubantfwana labangaphansi kwemnyaka munye nakulabo labakhulelwe kunconywa kutsi baniketwe kungakapheli emaviki lasitfupha nakucala kubonakala timphawu ema anthibhayothiki lasetjentiswako afaka ekhatsi i erythromycin azithromycin noma itrimethoprim sulfamethoxazole bufakazi bekusekela lemphumelelo yekusebenta kwemitsi kulokukhwehlela bubi bantfwana labanyenti labangaphansi kwemnyaka munye budzala badzinga kulaliswa esibhedlela kulinganiselwa ekutseni ipertussis ihlasela bantfu labatigidzi leti mhlabawonkhe ngemnyaka kugula lokunyenti kwenteka emaveni lekasatfutfuka kantsi bantfu labaneminyaka lehlukene bangasuleleka noma bangakanani nga kubangele kushona kwebantfu labangu kwehla kusuka ku wekushona kwebantfu nga bantfwana labasulelekile labalinganiselwa ku labangaphansi kwemnyaka munye bayashona kubhebhetseka kwalesifo kwacala kwachazwa ngesentjuri ye leligciwane lelibangela lokungenwa ngulesifo latfolakala nga lomjovo wacala kutfolakala nga umjovo wepertussis ngumjovo lovikela kukhwehlela kubhadle sikhwehlela kunetinhlobo letimbili letibalulekile umjovo wemasotja laphelele nemjovo wemasotja langakapheleli lomjovo lophelele wemasotja uyimphumelelo kulokulinganiselwa ku ngalesikhatsi lomjovo lonemasotja wona uyimphumelelo lengu lemphumelelo yalomjovo ubonakala kwekutsi uyehla ngemaphesenti lama kuya kulali ngemnyaka kantsi unekwehla lokukhulu ngalomjovo locuketse emasotja kujova nawukhulelwe kungahle kuvikele umntfwana lomjovo ulinganiselwa kutsi bewungabe usindzise ihhafu yetigidzi tebantfu nga inhlangano yetemphilo mhlabawonkhe yesikhungo sekulawula nekuvikela tifo income kwekutsi bonkhe bantfwana bajovelwe ipertussis nekutsi ifakwe kuloluhla lwekuhlala bayigomela loku kufaka ekhatsi bantfu labane hiv aids emadosi lamatsatfu acale kuniketwa kulabanemaviki lasitfupha budzala nawo ayanconywa kubantfwana lamanye emadosi langetiwe anganiketwa kubantfwana lesebabadzala nakubantfu labadzala lomjovo utfolakala kuphelangekuhlanganiswa naleminye imijovo lomjovo lonemasotja uvamise kusetjentiswa emaveni lesekatfutfukile ngenca yekungabi nemitselela lemibi leminyenti emkhatsini wa na webantfu labaniketwa lomjovo wemasotja laphelele baba nalokuvelako lokubovu lapho bajove khona nefiva  people given the whole cell vaccines develop redness at the injection site and fever beva kushisa kakhulu bachuzule nekukhala sikhatsi lesidze kuyenteka kulabangaphansi kweliphesenti linye ngalomjovo wemasotja kuba nesikhashane sekuvuvuka lokungasho lutfo emkhonweni kungahle kubonakale imitselela lemibi kuyo yomibili imijovo kodvwa ikakhulukati lomjovo wemasotja laphelele iba mincane uma lomntfwana amncane lomjovo wemasotja laphelele akukafaneli usetjentiswe ngemuva kweminyaka lesitfupha tinkhinga letinkhulu tesikhatsi lesidze letiphatselene nengcondvo atihambisani nanalonye luhlobo umjovo wepertussis wasungulwa nga ukuloluhla lwemitsi lebalulekile lwenhlangano yetemphilo mhlabawonkhe umutsi lobaluleke kakhulu lodzingekako kuloluhlelo lolusisekelo lwetemphilo incenye lebuye ifake ekhatsi itetanus diphtheria polio nemjovo we hib bekubita usd idosi ngayinye nga ihepatitis a lebeyatiwa ngehepatitis lesulelanako sifo lesibucayi lesitsatselanako sesibindzi lesibangelwa ligciwane lehepatitis a i hav tigulane letinyenti tiba netimphawu letincane noma tingabi nato ikakhulukati kulabasebancane lesikhatsi lesisemkhatsini wekusuleleka netimphawu kulabo lababa nato kuba ngemaviki lamabili kuya kulasitfupha uma ngabe kunetimphawu tivamise kuba khona emaviki lasiphohlongo kantsi tingafaka ekhatsi kunyakuleka kuhlanta kusheka sikhumba lesimtfubi ifiva netinhlungu tesisu bantfu labalinganiselwa ku baba netimphawu letiphindzekako ngalesikhatsi setinyanga letisitfupha ngalesikhatsi basuleleka kwekucala kungasebenti kakhulu kwesibindzi kungahle kube khona ngalokungakavami kantsi loku kuvamise kakhulu kubantfu labadzala ivamise kusabalala ngekudla kudla noma kunatsa emanti lanemangcoliso i shellfish lengakaphekeki ngalokwanele nayo ingulenye yetimbangela letijwayelekile ingahle isatjalaliswe ngekutsintselana dvutane nemuntfu lonalesifo ngalesikhatsi bantfwana bavamise kungabi netimphawu ngalesikhatsi basulelekile bangakhona kundlulisela lesifo kulabanye ngemuva kwekusuleleka kanye umuntfu utawuchubeka asuleleke imphilo yakhe yonkhe kuhlolwa kwalesifo kudzinga kutsi uhlolwe ingati njengoba letimphawu tiyafana naleto letinyenti taletinye tifo ngusinye saletisihlanu yemagciwane latiwako ehepatitis a b c d na e umjovo wehepatitis a uyasebenta kute uvikele lamanye emave ayawuncoma kutsi usetjentiswe njalo kubantfwana nalabo labasengotini kakhulu lebangakaze bagonywe kubonakala ngatsi usebenta imphilo yakho yonkhe letinye tindlela tekuvikela tifaka ekhatsi kugeza tandla nekupheka kahle kudla akukho kulashwa lokubekiwe ngako konkhe nemitsi yekuvimbela kunyakuleka noma kusheka iyanconywa kutsi isetjentiswe njalo nayidzingeka kusuleleka kuvamise kusonjululwa ngalokuphelele nangaphandle kwesifo sesibindzi lesichubekako kwelashwa kwekungasasebenti kakhulu kwesibindzi uma kwenteka kutsi ufakelwe lesinye sibindzi mhlabawonkhe labalinganiselwa kutigidzi letingu labanetimphawu baba khona njalo ngemnyaka kantsi kuba khona kusuleleka kwetigidzi letilishumi sekukonkhe kujwayelekile etigodzini tasemhlabeni letingenakutfutsa kwendle lokukahle nemanti lanele nalahlantekile emhlabeni losatfutfuka bantfwana labalinganiselwa ku bayasuleleka nabaneminyaka leli kantsi babese ababi sengotini yekusuleleka nasebabadzala kuvamise kwenteka lapho kubhebhetseke khona emaveni langakatfutfuki kakhulu lapho khona bantfwana abangenwa tifo ngalesikhatsi basebancane nekutsi akubi khona kugonywa lokusatjalaliswako nga ihepatitis a leyingoti ibangele kufa lokulinganiselwa ku lusuku lwehepatitis mhlabawonkhe luba khona njalo ngemnyaka ngenyanga yakholwane ngamhla ti kute kwecwayiswe ngeligciwane lehepatitis umjovo wehepatitis a ngumjovo lovikela ihepatitis a usebente kahle kakhulu kubantfu labagulako labangu kantsi ube khona lokungenani iminyaka lelishumi nesihlanu nesikhatsi umuntfu langahle asiphile uma uniketwa emadosi lamabili ayaconywa ekucaleni ngemuva kwemnyaka munye uniketwa ngekukujova emsipheni inhlangano yetemphilo mhlabawonkhe i who incoma imijova lesebenta ndzawotonkhe etindzaweni lapho ungakavami kangako lapho lesifo sijwayeleke khona imijovo lesabalele ayinconywa njengoba bonkhe bantfu bavame kungenwa kusuleleka ngetifo ngemntfwana sikhungo lesilawula nalesivikela tifo i cdc incoma kujovwa kwebantfu labadzala labasengotini kakhulu nabo bonkhe bantfwana imitselela lemibi lecacile ayikavamisi kwenteka kuba khona tinhlungu kulelicala lelijoviwe lobulinganiselwa ku kubantfwana nehhafu yebantfu labadzala imijovo leminyenti yehepatitis a icuketse emagciwane langaphili ngalesikhatsi leminye inemagciwane langenamandla lena lenemagciwane lengenamandla akufanele itsatfwe ngalesikhatsi ukhulelwe noma kulabo labanemasotja langasebenti kahle kwakheka lokumbalwa kwenhlanganisela yehepatitis a mhlawumbe nehepatitis b noma umjovo wethayifodi umjovo wekucala we a wavunyelwa e europe nga nase united states nga kukuluhla lwemitsi lebalulekile lwenhlangano yetemphilo mhlabawonkhe umutsi lobaluleke kakhulu lodzingekako kuloluhlelo lolusisekelo lwetemphilo e united states ubita emkhatsini wa na usd ihepatitis b sifo lesisulelanako lesibangelwa ligciwane lehepatitis b i hbv lesitsikameta sibindzi ingabangela kokubili kusuleleka ngesifo kakhulu nangendlela lengalapheki bantfu labanyenti ababi netimphawu nabasuleleka kwekucala labanye bavele bagule bacale kuhlanta babe nesikhumba lesiluphuti bative bakhatsele umchamo lomnyama nekulunywa sisu letimphawu tivamise kuba khona emaviki lambalwa kantsi akukavami kwekutsi lokusuleleka kwekucala kubangele kufa kungatsatsa emalanga lange kuya ku kutsi timphawu ticale kulabo labasulelekako ngaleso sikhatsi sekubelekwa labangu baba nesifo lesingalapheki sehepatitis b ngalesikhatsi labangaphansi kwa walabo labasulelekile baba nalesifo nabaneminyaka lesihlanu labanyenti balabo labanalesifo lesingasalapheki ababi netimphawu noma kunjalo icirrhosis nemdlavuza wesibidzi kungahle kucale kube khona lokucakeka kuyaye kubangele kufa kwalabangu kuya ku walabo labanesifo lesingalapheki leligciwane lindluliselwa ngekusuleleka ngengati noma lokuliketjezi lokunalesifo lokuvela emtimbeni kusuleleka ngalesikhatsi kubelekwa noma kutsintsana nalabanye bantfu ngalesikhatsi basebancane yindlela lejwayeleke kakhulu lapho khona ihepatitis b itfolakala etindzaweni lapho khona lesifo sijwayelekile etindzaweni lapho lesifo singakavami khona kusetjentiswa kwetidzakamiva ngekutijova nekuya emacansini ngito tindlela letijwayelekile tekundlulisa lesifo letinye tintfo letiyingoti tifaka ekhatsi kusebenta kutemphilo kufakelwa ingati idayalisisi kuhlala nemuntfu losulelekile kuya etindzaweni lapho lesifo sisiningi khona nekuhlala esikhungweni kwenta ithathu nekuhlatjwa ngetinalitsi emtimbeni bekuholela kumazinga laphakeme ekugula ngeminyaka yabo noma kunjalo loku akusavamanga ngenca yekuhlantwa kwetintfo lesekwentiwe ncono ligciwane lehepatitis b angeke lasatjalaliswa ngekuchebulana kusebentisa titja tinye kucabuzana kugonana kukhwehlela kutsimula noma kumunyisa lokusuleleka kungatfolwa ngemuva kwemalanga lange kuya ku ngemuva kwekusuleleka kuhlolelwa lesifo kwenteka ngekuhlola ingati kute kutfolakale tincenye talesifo nemasotja lalwisana naleligciwane ngulesinye salamagciwane lasihlanu latiwako ehepatitis a b c d na e lokusuleleka bekuvikeleka ngekugoma kusukela nga kugoma kuyanconywa yinhlangano yetemphilo mhlabawonkhe ngelilanga lekucala uma kukhonakala emadosi mabili noma matsatfu ayadzingeka ngekuhamba kwesikhatsi kute kusebenteke ngalokuphelele lomjovo usebenta ngalokulinganiselwa ku ngaleso sikhatsi emave lalinganiselwa ku aniketa lomjovo njengencenye yetinhlelo tavelonkhe kusukela nga kuyanconywa futsi kutsi ingati yonkhe ihlolelwe ihepatitis b ngembi kwekuyindlulisela kulomunye nekutsi kusetjentiswe emajazi emkhwenyane kuvikela kusuleleka ngalesikhatsi sekucala kusuleleka kunakekela kucondziswe kuletimphawu umuntfu lanato  kulabo lababa nesifo lesingalapheki imitsi yekulwisana naleligciwane lefana ne tenofovir noma interferon ingahle ibe lusito noma kunjalo lemitsi iyabita kufakelwa sibindzi lesisha ngalesinye sikhatsi kuyentiwa uma une cirrhosis incenye yebantfu balokutsatfu emhlabeni bake basuleleka ekuphileni kwabo kufaka ekhatsi tigidzi leti kuya kutigidzi leti webantfu lebasulelekile ngesifo lesingasalapheki bantfu labangetulu kwa babulawa yi hepatitis b njalo ngemnyaka lesifo nyalo sivamise e east asia nase sub saharan africa lapho khona bantfu labadzala labasemkhatsini wa na banetifo letingalapheki emazinga ase europe nase north america angaphansi nga bekuvamise kwatiwa nge serum hepatitis lucwaningo lubuke ekwakheni kudla lokunemutsi we hbv lesifo singaba nemtselela kuletinye timfene futsi umjovo wehepatitis b ngumjovo lovikela ihepatitis b lelidosi lekucala kunconywa kwekutsi utsatfwe ngemuva kwemahora lange ngemuva kwekubeleka mhlawumbe atsatse emadosi lamabili noma matsatfu nangetulu anganiketwa emvakwaloko loku kufaka ekhatsi labo lebanemasotja langasebenti kahle ngenca ye hiv aids nalabo lababelekwe sikhatsi singakafiki ebantfwini labaphililetindlela tekugoma tibangela kutsi bantfu labalinganiselwa ku bavikeleke kuhlolwa kwengati kucinisekisa kwekutsi lomjovo usebentile kuyanconywa kulabo labasengotini kakhulu emadosi langetiwe angadzingeka ebantfwini labanemasotja labutsakatsaka kodvwa akakavamise kutsi abe ebantfu labanyenti kulabo lebasengotini yekutfola ligciwane lehepatitis b kodvwa bangakagonywa ihepatitis b yemasotja eglobulin kufanele iniketwe kungeta ngekwemjovo emsipheni imitselela lemibi kakhulu levela kulomjovo wehepatitis b ijwayelekile kungahle kube buhlungu lapho kujovwe khona kuphephile kutsi ungawusebentisa nawukhulelwe nanoma nawumunyisa awukaze ucatsaniswa nesifo se guillain barre lemijovo lekhona nyalo ikhicitwa ngematheknikhi ema dna seli lakheke kabusha iyatfolakala kukokubili ngekwako nangenhlanganisela yaleminye imijovo umjovo wekucala wehepatitis b wavunyelwa e united states nga luhlobo loluphephile lwafika emakethe nga kukuluhla lwemitsi lebalulekile lwenhlangano yetemphilo mhlabawonkhe umutsi lobaluleke kakhulu lodzingekako kuloluhlelo lolusisekelo lwetemphilo tindleko tawo ewoliseli ubita nga usd ngelidosi kusukela nga e united states ubita emkhatsini wa na usd imenenjayethisi kuvuvuka lokubalulekile kwemitsambo legigeletele ingcondvo nemgogodla lekwatiwa ngalokuphelele njengemenenjesi timphawu letijwayelekile kuba yifiva inhloko nekucina kwemntsamo letinye timphawu tifaka ekhatsi kudideka noma kuba ngatsi ulahlekelwa yingcondvo kuhlanta nekungakhoni kubeketelela kukhanya noma umsindvo lomkhulu bantfwana bona bavamise kuba netimphawu letingachazeki njengekucasuka kukhatsala noma bangadli kahle uma ngabe kuba nekucubuka kungahle kukhombise imbangela letsite yemenenjayethisi lebangelwa ligciwane lemeningococcal lingahambisana kucubuka lokutsite lokuvuvuka kungabangelwa kusuleleka ngemagciwane tifo noma lamanye ema microorganisms noma kungavama kodvwa hhayi kakhulu kuba ngulamanye emakhambi imenenjayethisi ingahle ikubulale ngenca yalokuvuvuka lokusondzelene nengcondvo nemgogodla ngako ke lesimo sakhona sitsatfwa njengesimo semphilo lesibalulekile kuhlatjwa sikhadlane kute uhlolwe noma kungafakwa imenenjayethisi inyalitsi ifakwa emgogodleni kutsatsa isampuli lesamanti emgomgodleni i csf lokuvale ingcondvo nemgogodla i csf elabholathri yetemitsi nga imenenjayethisi yabamba bantfu labatigidzi leti loku kubangele ekushoneni kwebantfu labangu mhlabawonkhe kwehle kusukela ku kwekushona nga ngekutfola kwelashwa lokufanele uma kunebungoti bekufa kuleligciwane lemenenjayethisi kungaphansi kwa kusabalala kweligciwane lemenenjayethisi kwavela emkhatsini wengcongoni nenhlaba njalo ngemnyaka etindzaweni tase sub saharan africa lekwatiwa ngekutsi libhande lemenenjayethisi kusabalala lokuncane kungange kubekhona kuletinye tindzawo tasemhlabeni leligama lelitsi menenjayethisi livela kuligama lesigilikhi mninx umtsambo kantsi lesicu salo ngekwetemphilo itis kuvuvuka umjovo i meningococcal kushiwo noma ngukuphi kusuleleka ngetifo lokusetjentiselwa kuvikela sifo i neisseria meningitidis tinhlobo letehlukene tiyasebenta kwelapha lokunye noma tonkhe letinhlobo te a c w ne y lomjovo ube yimphumelelo kulokusemkhatsini wa na lokungenani iminyaka lemibili ubangela kwehla kwemenenjayethisi nesepsis ebantfwini lapho usetjentiswa kakhulu khona bavamise kuwuniketwa ngemjovo emsipheni noma ngaphansi kwesikhumba inhlangano yetemphilo mhlabawonkhe incoma kwekutsi emave lanemazinga lalinganene noma laphakeme etifo noma laba nekubhebhetseka njalo kwetifo kufanele ahlale ajova emaveni lanebungoti lobuphansi betifo kuphakanyiswa kwekutsi emacembu lasengotini kakhulu kufanele ajovwe kulolo luchungechunge lwe e afrika imitamo yekugoma bonkhe bantfu labaneminyaka lesemkhatsini wamunye kuya kumashumi lamatsatfu ngemjovo we meningococcal a conjugate kuyachubeka ekhananda nase united states lomjovo ube yimphumelelo kuto tonkhe tindlela letine letinconyiwe tebantfwana labasemkhatsini nalabanye labasebungotini lobukhulu uyadzingeka kubantfu labatsatsa luhambo loluya emecca bentela i hajj kuphepha kuhle kakhulu labanye beva buhlungu bese baba bovu nabajovile kuwusebentisa nawukhulelwe kubonakala kuphephile kuyaye kube nemiphumela yekugula lokubangelwa yi aleji kumadonsi langaphansi kwesigidzi sinye umjovo wekucala we meningococcal wacala kutfolakala ngabo useluhleni lwemitsi lebalulekile lwetinhlangano tetemphilo mhlabawonkhe umitsi lobaluleke kakhulu ledzingekako kuluhlelo lolusisekelo lwetemphilo tindleko tawo ewoliseli ubita na usd ngelidosi ngalinye nga e united states ubita kuya ku usd umjovo sifuba semoya i tb sifo lesitsatselanako lesivamise kubangelwa ngemabhakthiriya esifo semoya ema mtb sifuba semoya sivamise kuhlasela luemaphaphu kantsi singatihlasela naletinye tincenye temtimba tifo letinyenti letitsatselanako atinato timphawu leto tivamise kwatiwa ngekutsi yi latent tuberculosis kusuleleka lokubalelwa ku kwe latent kuyaye kuchubeke kube sifo lesiphilako uma ngabe siyekeliwe sangalashwa sivamise kubulala ihhafu yalabo labanaso timphawu letatiwako tesifo setb lesiphilako kutsi ukhwehlele lokungapheli netikhwehlela letinengati ifiva kujuluka ebusuku nekondza loku bekuvamise kubitwa nge kuphelelwa lebekubangelwa ngulokondza kusuleleka kwaletinye titfo temtimba kungabangela timphawu letinyenti sifuba semoya sisabalala emoyeni uma ngabe bantfu labane tb emaphashini abo bakhwehlela bakhafuna bakhuluma noma batsimula bantfu labane tb leyisengakabonakali abasisabalalisi lesifo kusuleleka ngalesifo ngalokubonakalako kuvela kakhulu ebantfwini labane hiv aids nalabo lababhemako kutfolakala kwalesifo lesiphilako se tb kucondziswe kuma x rays esifuba kanye nekuhlolwa ngemicroscop ne simo salokuliketjeti lokusemtimbeni kuhlolwa kwesifo se tb lesengakabonakali kweyame kuluhlolo lwesikhumba lolubitwa nge tuberculin i tst noma luhlolo lwetingati kuvikelwa kwe tb kufaka ekhatsi kuhlolwa kwalabo labasengotini kakhulu kutfolakala kwalesifo kusenesikhatsi nekulashwa kwalabagulako nekuniketwa imitsi lehambisana ne bacillus calmette gurin i bcg labo labasengotini kakhulu kufaka ekhatsi labasemakhaya emsebentini nalabo latsintsana nabo emphakatsini labanesifo se tb kwelashwa kudzinga tindlela letiphindziwe tekusetjentiswa kwema antibiotics sikhatsi lesidze kungasebenti kwema antibiotic yinkinga lebhebhetsekako bese kuba nekukhula kwemazinga kwekungasebenti kwetidzakamiva tekulapha sifo sesifuba semoyalesingalapheki lula i mdr tb kanye nekungasebenti kwetidzakamiva ngalokuphakeme nakulashwa sifo semoya lesibitwa nge xdr tb kusukela nga ikota yinye yebantfu labaphilako kucatjangwa kwekutsi basuleleke nge tb kwesuleleka lokusha kulinganiselwa ku walabantfu labakhona njalo ngemnyaka nga bekunebantfu labagulako labangetulu kwetigidzi leti labanesifo se tb lokwaholela kwekutsi kushone bantfu labalinganiselwa kusigidzi loku kwenta kwekutsi lesifo sibe yimbangela lehambembili yetifo letisulelanako letibulalanako kufa lokungetulu kwa kwenteka emaveni lasatfutfuka nangetulu kwa e india china indonesia pakistan nase philippines inombolo yebantfu labasha labagulako njalo ngemnyaka yehlile kusukela nga bantfu labalinganiselwa ku emaveni lamanyenti ase asia nase afrika batfolakele banalesifo ngalesikhatsi webantfu base united states batfolakele banalesifo ngalesikhatsi bahlolwa ngeluhlolo lwe tuberculin sifo sesifuba semoya besisolo sikhona ebantfwini kusukela etikhatsini takudzala economic freedom fighters v speaker of the national assembly and others democratic alliance v speaker of the national assembly and others is a major judgment of the constitutional court of south africa which finds that president jacob zuma breached the south african constitution by failing to implement the recommendations in the public protector s nkandla report in during president zuma s first term his nkandla homestead was extensively renovated and upgraded the presidency said these were lawful security upgrades however it soon emerged that the upgrades included non security features like a swimming pool and cattle kraal the public protector thuli madonsela began an investigation into the apparent misuse of state resources on march she released her so called nkandla report which found that some of the upgrades were unlawful and recommended that president zuma pay back the money used for them the report proved highly controversial as zuma and his anc government refused to act on it and questioned its legitimacy on three occasions during the presidency wrote letters to the public protector taking a skeptical attitude to the report on august zuma said he would allow parliament and the minister of police to determine what remedial steps if any he should take he later denied that the public protector s recommendations were legally binding zuma s evasiveness led to severe and widespread criticism including by opposition parties the economic freedom fighters and democratic alliance south africa eff mps frequently interrupted parliamentary proceedings to demand that zuma pay back the money leading to confrontations between them and speaker of the national assembly baleka mbete considered by some to be partial to zuma in her management of parliamentary proceedings on one such occasion at zuma s state of the nation address these interruptions led to brawl between mps and security personnel and a subsequent court action which was decided against the government when zuma appeared in parliament he repeatedly ignored or laughed off questions about nkandla eventually the eff announced in may that it would file a court application to compel zuma to act on the public protector s report the da filed a similar application shortly thereafter as anticipated the anc controlled national assembly constituted an ad hoc committee to conduct a parallel investigative process led by minister of police nathi nhleko whose report released in august purported to exonerate zuma this report was adopted by parliament on august on this basis zuma continued to ignore the public protector s recommendations on october the supreme court of appeal of south africa handed down a judgment in a separate matter namely sabc v da about the hlaudi motsoeneng saga that found the public protector s reports are legally binding in doing so the court reversed the high court of south africa whose judgment on october had said the reports are merely advisory a week before the hearing the presidency made a surprise attempt to settle the matter and compiled a draft order offering to pay back some of the money the public protector noted that the draft order reflected only partial compliance with her recommendations the eff made a counter offer in the form of a draft order stating that the nkandla report was legally binding on zuma and that by failing to implement it he had breached the south african constitution and his oath of office the parties failed to reach a settlement the hearing took place on february at it zuma s counsel jeremy gauntlett sc made a series of major concessions including that the nkandla report was binding on zuma but asked the court not to declare that zuma had acted unconstitutionally the issue was significant because such a declaration would be a basis for zuma s impeachment zuma s strategy was perceived as an attempt to evade responsibility and throw his ministers under the bus minister nhleko s legal team in turn said his hands were tied because he was following instructions from zuma and the national assembly only speaker baleka mbete s counsel lindi nkosi thomas sc seriously disputed the eff and da s account of the facts and law but was ultimately forced to capitulate and was widely mocked for her bumbling performance the constitutional court s unanimous judgment was delivered on march by chief justice of south africa mogoeng mogoeng it confirms the sca s holding in sabc v da that the public protector s recommendations are binding it does this on the basis of a purposive interpretation of the south african constitution without the power to make binding recommendations mogoeng cj holds the public protector would be ineffectual the upshot according to mogoeng is that the public protector s recommendations must be implemented unless they are set aside by a court since president jacob zuma ignored the report even without having them set aside mogoeng held he had breached the south african constitution the court s order substantially repeated the remedial steps required by the public protector the national treasury headed by pravin gordhan who had recently locked horns with zuma s administration was ordered within days to determine the costs of the non security upgrades at nkandla and the proportion thereof to be repaid by zuma the president was ordered to make this repayment within a further days and to reprimand the ministers who had overseen the building work mogoeng s powerful and profound judgment was hailed as a triumph for the rule of law and a major blow to the widely criticised president of whose conduct the judgment was scathing one commentator said mogoeng s judgment was his moment of triumph and redemption and marked his transformation from a supposed tool of the establishment to a national hero in a manner reminiscent of earl warren political analyst steven friedman said the judgment was the clearest message yet that the constitution is working another commentator said the judgment s importance was that it is a muscular assertion that all rule in this country is subject to the constitution former president thabo mbeki said the judges of the constitutional court should be salute d for the meticulous manner in which they discharged their constitutional responsibilities as our apex court justice edwin cameron who sat in the case suggested in a public address that it was one of the court s two most significant ever judgments one commentator noted however that president zuma s counsel had conceded most of the points the court decided against him the exception was the court s declaration that zuma had breached the constitution which was a potential basis for zuma s impeachment in the immediate wake of the judgment julius malema and mmusi maimane the leaders of the two victorious applicants in the case called for zuma to step down however zuma sought to downplay the judgment in a press statement the following evening he said he welcomed the judgment and had always accepted the public protector s reports were binding and noted that the court found he had been entitled to institute a parallel investigative process and had acted honestly and in good faith legal commentators condemned these claims as serious misrepresentations of the judgment they pointed out that it could not possibly have been the case as zuma claimed that he was merely adopting the high court s approach to the powers of the public protector in its da v sabc judgment because that was handed down six weeks after zuma signaled his intention not to comply with her report commentators also condemned the presidency s statement that the court had never found zuma breached his office since that was the judgment s unmistakable implication but the anc continued to support zuma the anc women s league had released a statement hours after the judgment saying its faith in zuma remains unshaken secretary general gwede mantashe speaking on behalf of the so called top six said he welcomed zuma s apologetic statement but that calls for his impeachment were over exaggerated chief whip jackson mthembu and deputy minister of justice john jeffery took the view that although zuma had breached the constitution the breach was not serious the impeachment bid by opposition mps on april failed by over votes some were surprised that even zuma s opponents within the anc like cyril ramaphosa and pravin gordhan had voted against the motion the congress of the people an opposition party said it would boycott parliamentary proceedings in light of the national assembly s failure to implement the court s judgment nevertheless many analysts said the judgment might prove a fatal blow to zuma although factional battles within the anc would be the ultimate decider one suggested that powerful anc members had lost faith in zuma and might move to oust him at a more opportune moment the south african communist party part of zuma s own tripartite alliance had been skeptical about the adequacy of his response to the judgment some anc members booed zuma at his next subsequent appearance and several prominent members of civil society and former anc insiders including ahmed kathrada ronnie kasrils trevor manuel cheryl carolus and retired constitutional court judge zak yacoob called for zuma s resignation prompting a backlash from certain zuma allies the south african council of churches did the same saying zuma had lost all moral authority the gauteng anc led by noted zuma critic paul mashatile formally resolved that zuma must resign doubts were raised about zuma s leadership even within his traditional strongholds like the anc s limpopo branches and an internal anc memorandum sent by party veterans to the top six allegedly demanded zuma s recall and compared him to detested apartheid era president p w botha finally members of the gupta family thought to be zuma s long standing allies and crucial financial backers resigned from their major holding company and fled south africa for dubai in the week after the judgment leaving zuma in the opinion of some analysts extremely vulnerable in the wake of these developments malema said it was now time to crush the head of the snake on april max du preez said the key question now that the balance of power has turned irrevocably against zuma was how to ensure he makes a managed and non violent exit ireconstruction and development programme rdp ipholisi yase ningizimu afrika leyabekwa iphathi yeafrican national congress anc leyayibuswa ngu nelson mandela nga emvwa kwe tinyanga tekudzingidza nekubonisana emkhatsini kwayo ianc nalamanye emabanga njenge congress of south african trade unions nesouth african communist part phindze imass organisations in the wider in the wider civil society sizatfu sekubonelela kutsi leprogramme yerdp iyaphumelela ngukutsi bekumele kulungiseke tentakalo kakhulu kulungisa tindzaba tendlala nema njenge kulahlwa kahle kwetibi emanti lahlobile tindlu letiphephile kulungisa tindzaba tendlala nekucinisa simo semnotfo bekumaphuzu lahlangene futsi lamcoka ngoba kutfutfuka phandle kwekukhula kungaba kuntengentenge kwesimo semnotfo phindze kukhula phandle kwekundlondlobala kungenta lushintjo kakhulu etimalini kutsi bantfu bangafani bese kube baningi labasala endlaleni irdp izama kuhlanganisa letinhlangotsi kuze kutotfutfukisa simo semnotfo ngeku nciphisa itax nciphisa sikwelede sahulumende nekwakha ngekwenta loku lepholisi yalungisa tintfo letingingi ngekuhlanganisa emaphuzu tihlweli terdp ticabanga kutsi leprgramme ayzange ibuka letinye tinhlangotsi letibaluleki eningizimu afrika bachwephesha banemibuto ngemisebenti wahulumende batsi hulumende wenta shangatsi wente umsebti loncomekako kantsi khona lekubhedza khona bochwephesha batsi simo senhlalakuhle temphilo emanti kunika kwemhlaba akuhambi kahle bilady bilady bilady si arabhu siswati live lami live lami live lami igibhithe ihubi lesive muhammad yunis al qadi sayed darwish belâdi belâdi belâdi lake obbi wâ fuâdi belâdi belâdi belâdi lake obbi wâ fuâdi mare yâ omm el belad ânte gâyti wa l morâd wa alâ koll el abâd kam le nilek men âyâdi kurâl mare ante âglâ dorrah fawqe jebin ad dahr gorrah yâ belâdi âyi orrah wa aslami ragam al aâdi kurâl mare awlâdek kerâm awfeyâ yaru az zemâm nano arbon wa salâm wa fedâki yâ belâdi kurâl egypt o mother of all countries you are my hope and my ambition and above all people your nile has countless graces egypt most precious gem a blaze on the brow of eternity o my homeland be for ever free safe from every enemy egypt noble are thy children loyal and guardians of the reins be we at war or peace we will sacrifice ourselves for you my homeland sifo sekhorona yango covid sifo lesitsatselanako lesibangelwa yi acute respiratory syndrome coronavirus sars cov kwekucala ngadisemba wa ewuhan echina sabese sisabalala mhlaba wonke kusukela mhlaka meyi sekubikwe macala langetulu kwetigidzi letingema emaveni nasetifundzeni letingama lokuholele ekufeni kwabantfu labangetulu kwa bangetulu kwetigidzi letinga batfu lasebaluleme kulesifo timpawu letijwayelekile tifaka phakatsi umkhuhlane kukhwehlela kukhatsala kuphefumula etulu kanye nekulahlekelwa liphunga lekunambitsakantsi letinye timpawu tifaka phakatsi kwehluleka kwetitfo letinhlobonhlobo kantsi bungoti balesifo bufaka phakatsi iseptic kanye nekuxinana kwengati kutsatsa liviki kutsi lesifo sikubulale uma ungayi emtfolampilo masisha leligciwane lisakateka kakhulu phakatsi kwebantfu ngesikhatsi sekuchumana imvamisa ngemaconsi lamancane lakhicitwa kukhwehlela utsi umutfu nakatsimula abese emaconsi ayaphapha ahlala emoyeni sikhashana kubese kutsi lapho atfola bantfu angene lamaconsi asakateke wonke umtiba umichael sean smith owazalwa ngo ungumklami wangaphakathi wasemelika ozinze elos angeles usmith waqokwa ngumongameli ubarack obama ekomitini lokulondolozwa kwewhite house kusuka ngo kuya ku futhi ubhekele ukuguqulwa kwehhovisi le oval ngo umichael smith wazalwa ngo wafunda e otis college of art and design elos angeles nasevictoria nase albert museum elondon ezifundweni zokuthweswa iziqu uqale umsebenzi wakhe esebenza nomthengisi wasendulo ugep durenberger nomklami wasenew york ujohn saladino usebenze ibhizinisi lakhe lokwakha ingaphakathi kusukela ngo enkulumweni abe nayo newashington post uchaza isitayela sakhe ngokuthi sesenziwe saba sesimanjemanje empeleni umsebenzi wakhe uxuba ukubukeka kokuvuna nokwesimanje nezinto ezinjengokuthi ama antique asegeorgia izindwangu zase uzani suzani iphepha lodonga lamashayina lekhulu le omagazini basemoroccan abansundu nelanga lokuthinta i anthropology kanye nobumba lwebarn i architectural digest ibandakanya usmith phakathi kwe ce yakhe ukukhetha kwakhe abaklami abaphambili nabasiki bengaphakathi okushicilelwe kumagazini eminyakeni yamuva umlando wakhe wokuhlela kasmith ubeka isitayela sakhe njengenhlanganisela yesitayela sakudala saseyurophu kanye nesimanjemanje sasemelika usmith waphinde waqokwa njengo designer of the year ngu elle decor idume kakhulu ngokusebenzisa izinto eziningi zokuhlobisa kufaka phakathi isiguqo ukuletha ukuthinta okunethezeka okuphumuzayo nenhle esikhaleni amaklayenti kasmith afaka upeter chernin umongameli wenews corporation uhoward marks umongameli wase oaktree capital ugigi levangie grazer umbhali ucindy crawford oyisibonelo usmith amenzele amakhaya amabili ecalifornia nezindlu ezimbili enew york usteven spielberg umqondisi nabalingisi udustin hoffman nomichelle pfeiffer ngo ubarack nomichelle obama baqoka umnuz smith ukuba baphinde bahlobise izindawo zokuhlala ewhite house phakathi nale phrojekthi usmith wasebenza nomichelle obama nomgcini wewhite house uwilliam allman ukukhetha imisebenzi yobuciko ebolekiswe eminyuziyamu ezokhonjiswa ezindaweni ezizimele nakwezinye izindawo ngofebhuwari umongameli u obama wamqoka waba yilungu lekomidi lokulondolozwa kwewhite house ukuguqulwa kukasmith kwehhovisi le oval kwembulwe emphakathini ekupheleni kuka agasti elawulwa ngamathoni we taupe namanani we beige umklami wahlobisa kabusha amabhokisi ezincwadi ngamabhasikidi abomdabu basemelika kanye nezitsha zobumba ezivela enational indian museum of america futhi wafaka umugqa owelukiwe wezingcaphuno ezivela kumartin luther king jr ujohn f kennedy nabanye amasofa amabili ombala okotini anemibala e tan amalambu amabili amahle aluhlaza phakathi kwamabili nguchristopher spitzmiller netafula lekhofi le mica owayephila kakhulu ngesikhathi sikaroman thomas umenzi wefenisha wasenew york usmith ungumbhali wezincwadi eziningana ngokwakhiwa kwangaphakathi kufaka phakathi indlu ekhethiwe ukwakha isitayela ubuhle nebalance ukwakha ubuhle i alchemy yedizayini amakhishi namabhati izindlu nezinto zesitayela wayehlala emadrid espain nomlingani wakhe inxusa lasemelika espain ujames costos njengamanje usmith nocostos bahlala endaweni yasebel air elos angeles nasepalm springs ecalifornia ukusebenzisa izinto zokuphefumula ebusweni kuyinqubo ephumelelayo yokuvimbela ukusabalala kweminyakazo yokuphefumula nonke kufanele nigqoke umshini wokuphefumula ebusweni ngenkathi nivakashele iziguli esibhedlela ikakhulukazi emazingeni okushisa noma emishinini yokuphefumula kusetshenziswa umshini wokuphefumula ebusweni uma ukumisa ukusakazeka kwamagciwane kwabanye sicela usebenzise isifihla buso uma kwenzeka izimpawu zezifo zokuphefumula ezinjengomkhuhlane ukukhwehlela nekhala eligijimayo izinto zendwangu ezibhekene nokuphefumula kufanele zihlale zihlanzwa kaninginingi izindwangu zokuphefumula kufanele zihlanzwe kusetshenziswa okokuhlanza ngamanzi afudumele futhi kusulwe ngokulandelayo kumjikelezo ofudumele ukususa amabhaktheriya nezilwanyana ezincane uketshezi olunensipho efudumele yisisombululo insipho inganciphisa izingubo ezinamaprotheni zalelo gciwane futhi isebenza kahle kakhulu uma i y all idinga ukusebenzisa futhi umshini wakho wokuphefumula ngaphambi kokuthi uyihlanze kuphakanyiswa ukuthi uhlanze izandla zakho khona manjalo ngokuhamba kwesikhathi ukubuyisele futhi ukuze ugweme ukugcoba ubuso bakho ujacob mpharanyana radebe ephreli agasti bekangumculi waseningizimu afrika longumculi nembhali wetingoma umculo wakhe uvame kuhlukaniswa nge jazz i fusion idisco isoul kanye ne mbaqanga tingoma taradebe betibhalwe ngesisuthu ikakhulukati kodvwa bekavamise kucula ngesingisi radebe utalelwe ekatlehong e east rand kantsi inshisakalo yakhe emculweni yaqala asemncane bekatsatwa njengomunye wemavi lanemandla kakhulu emphefumulweni waselokishini lasesprings bekedlala nethe peddlars kanti ekatlehong bekangumculi lohamba phambili wethe weavelets lelinye lemalungu aleli cembu bekungulloyd lelosa logcine ngokudlala ikhibhodi ku stimela eminyakeni yema kwaze kwaba sekushoneni kwakhe radebe wasebenta nencwaba yabaculi labadvumile baseningizimu afrika lokubalwa kubo phakatsi ray phiri nawest nkosi lenta nabo icembu lethe cannibals bekatiwa ngekukhwehlela ngesikhathi acula bekanokuhlwehlela kungamahlalakhona bakhiqiti lababetokuhlela phambilini kodwa kamuva kwentiwa luhlobo lwentsengiso yemculo harvey weinstein wanstin utalwe ngendlovulenkhulu ungumkhiqiti wemafilimu asemelika futsi waba nelicala lokwephula umtsetfo ngokwelicansi yena nemfowabo bob weinstein basungula inkampani yemafilimu imiramax leyayikhiqita amafilimu latimele laphumelele lokubalwa kuwo isex lies and videotape the crying game pulp fiction heavenly creatures flirting with disaster shakespeare in love weinstein uzuze umklomelo we academy ngokukhiqita ishakespeare in love kanye nema tony awards lasikhombisa emidlalweni lebhanyabhanya kufaka phakatsi ithe producers billy elliot the musical na agasti osage county ngemuva kwekushiya imiramax weinstein nemnakabo bob basungula ithe weinstein company lesitudiyo samafilimu lesikhulu kantsi lakulenkapani lensha bekangusihlalo lobambisene kanye nabob kusukela ngo kuya ku ngo okthoba kulandzela tinsolo tekunyukubetwa ngekwelicansi letisukela ngasekupheleni kweminyaka yema weinstein wamukwa inkapani yakhe kanye ne academy of motion picture arts and sciences bangetulu kwa besifazane labente tinsolo letibukiswa kuweinstein ngo okthoba tinsolo letasusa umkhankaso wetinkundla tekuchumana i evelyn ntoko mase meyi ephreli kamuva lobese atiwa nga evelyn rakeepile bekangumhlengikati waseningizimu afrika aphindze abe ngunkosikati wekucala wesishoshovu lesasilwa nelubandlululo nelson mandela washada namandela kusukela ngo kuya ku mase watalwa e engcobo etranskei kantsi waba yintsandzane asemncane wabese utfutsela ejozi kuyoceceshelwa kuba ngumhlengikati kulapho ke wahlangana khona washada namandela babese batfola indlu esoweto e olarndo west lapho batfola bantfwana labane kwashona munye umtfwana kantsi letintsatfu bekungubo thembekile makgatho kanye namakaziwe sonke lesikhatsi mase bekangumhlengikati kantsi wabese uceceshelwa kuba mbelekisi ngabo budlelwano bakhe namandela bacala babanetinkinga lapho khona mandela wacala kutibandzakanya ne african national congress kanye nemkhankaso wayo wokulwa nelibandlululo kantsi ngaleso sikhatsi mase watibandzakanya kakhulu nabofakazi bakajehova mandela wabese ucala kujola ngalesikhatsi kantsi mase wabese umsola ngekujola na lilian ngoyi kanye na ruth mompati 
