aberahamo yaia daö samösa ni'amoni'ö ba gotalua samati ba agama agama samawi ba zi sagörö ulidanö molo'ö ya'ira no samösa zino ifake so'aya gaberahamo ba wamalua fefu goi goi nitatugöi lowalangi irege lakaoni ia faoma fogaoni ama zamati dara no nga'ötö sisiwa khö noakhi tölu nono khönia aberamo nakhori ba harana toröi ira ba zi sambua banua ba guri kaledaia ba mesopotamia ma banua irak iada'a mangowalu gaberahamo khö sara'i ba zi sambua inötö lahalö gangetula dara wa i'ohe aberamo sara'i ba loti mofanö wanaŵö tanö gana'ana me mangahono ira ba dalu lala ba mbanua sotöi harana iröi gulidanö dara me fakhe wa'atuania me inötö da'ö ba ikaoni gaberahamo yehowa ba ibe'e fareta khönia ena'ö iröi nomo awö dalifusönia numalö ba mbanua si lö i'ila lögu danö aberahamo he ŵa'ae aberahamo ikaoni ia yehowa me larugi ba harana ba sindruhunia no irai ikaoni me inötö so ia ba guri kaledaia ba wogaoni aberahamo andre ba no ifabu'u li nia yehowa wa ibali'ö soi sato ba sebua sibai nga'ötö gaberahamo ba danö alua baŵa lofo ba gana'ana irege la'alui lala wa'auri gaberahamo awö zara'i ba danö miserai me luo da'ö ba ihalö zui wo'omonia aberahamo sotöi ketura aberahamo möi ia miraya ba gotaluara gadesi zuri ba inehegö zara yehowa ba no irugi inötö mo'ono ia ono andrö ono matua ba omuso sibai dödöra ba labe'e töi nonora giza'aki ma iza'aki ba danö si so aberahamo ba so sambua zi to'ölö lafalua ya'ia da'ö famoto na no irugi fitu bongi iraono me luo da'ö döfinia no otu fakhe me tumbu khönia giza'aki aefa daö itandraigö gaberahamo lowalangi imane ena'ö o'ohe nononia ba danö moria ba wame'e sumange nitunu ba hili nituturu lowalangi khönia lö fabu'asa khö gaberhamo ha sambalö igo'ö manö ba hi za ihulö wongi wemaoso aberahamo ifosela galidenia iohe awönia darua zawuyunia awö nononia iza'aki isila geu fanunu zumange ba mofanö möi ira ba naha andrö niŵa'ö lowalangi khönia me no aefa dua wongi ifaöga hörönia aberahamo ba i'ila naha andrö wa aröu na sa ba aberahamö ifaretakö ena'ö tebato ndra sawuyunia ba zi sambua naha awö galide lalara ba i'ohe giza'aki ba wamalua fasumangeta khö lowalangi imane khö zawuyunia ena'ö lafuli ira na no awai mangandrö ira ihalö geu fanunu zumange aberahamo ibe'e noro nononia iza 'aki iohe tangania galitö awö zi'öli möi ira darua ira isofu izaaki khö namania noso geu ba noso galitö hana wa lö hadöi biri biri sumange nitunu khö lowalangi itema gaberahamo na no ifa'anö khöra lowalangi mbiri biri andrö mowaö waö ira irege larugi naha niŵaö lowalangi khönia ifa'anö naha wame'e sumange ba daö aberahamo ibahogö geu no mege ba iböbö nononia iza'aki ibe'e yaŵa ba naha wame'e sumange yaŵa ba geu andrö ba ituyu ziöli ba wanaba ononia ba muao khönia mala'ika yehowa moroi ba mbanua siyaŵa ikaoni kaoni döi gaberahamo itema linia gaberahamo fehede mala'ika khönia ena'ö lö ibabaya nononia ba no i'ila lowalangi wa i'ataufi lowalangi gaberahamo ifaöga hörönia aberahamo ba iila mbiribiri si matua si no tokhai ba geu dandrunia möi ia ihalö mbiri biri andrö ba ibe'e sumange salahi nononia ibe'e töi naha andrö ifaigi yehowa ifuli muhede mala'ika yehowa moroi ba mbanua siyaŵa imane no fahölu ndra'o ba khögu iŵa'ö yehowa me no si manö ndra'ugö ba me lö alimagö khöu nonou si ha sambua ba ufahowu'ö sibai ma'uwumö ba u'oya'ö sibai ira faoya ndröfi ba mbanua ba faoya ngawua nene ba mbewe nasi ba sokhö bawa göli mbanua nemalira mauwumö ba moroi ba ma'uwumö tefahowu'ö dania fefu soi ba gulidanö me no ö'o'ö ligu mangawuli gaberahamo ba naha si so zawuyunia ba mofanõ ira daöfa lasaŵa mbereseba ba daö so so gaberahamo sa 'ae aberahamo tenga ha asala irongo fefu niwa'ö lowalangi khönia ifalua lö ilaŵa ba ilau mofanö ba danö nituturu lowalangi khönia i'ohe wo'omonia sara ba ono dalifusönia sotöi loti faoma fefu gurifö ba okhötania soya sibai aberahamo andre no ibe'e fönania lowalangi igo'ö fefu nifa'ema lowalangi khönia he wa'ae lö i'ila hezo numalö ira na lö famati sebua khönia ba tola manö ifuli ia furi hiza no ifati wa nifa'ema lowalangi ha sambalö si sökhi molo'ö zura ni'amoni'ö da'a nga'ötö gaberahamo ba hada niha yahudi la'amualagö töi gaberahamo avraham avinu amama aberahamo si tobali fangoroma'ö wa ya'ia nama zatua moroi fefu niha yahudi ba ya'ia göi si'oföna wamaduhu'ö famati yahudi lalau wombaso hikaya wa'aurinia ero migu ba waosatö fombaso huku goroisa töi lowalangi ba wamati yahudi ya'ia da'ö elohei abraham elohei yitzcha ve elohei ya aob lowalangi aberahamo lowalangi iza'aki ba lowalangi yakobo lamane wa datölu ira andre dania tobali samösa khö lowalangi lö irai latötöi döi bö'ö si fao ba döi lowalangi yahudi baero ya'ira andre so göi zame'e töi gaberahamo ama soi ndra niha sowökhi tödö aberahamo lamane ndra niha keriso ama zamati hadia mbörö wa laŵaö khönia ama zamati ya'ia sa'ae me ibe'e khönia sambua fanandraigö hezo irugi wamatinia me i'andrö lowalangi ba wamasao iza'aki ononia ni'omasi'önia si tobali sumange khö lowalangi hiza zi no tesura ba mbuku ni'amoni'ö wa lö mangiwa dödönia i'ila wa so'aya zi kuaso ba wa'aurinia me luo da'ö ba ihenagö mbiri biri si sökhi so'aya fogati giza'aki andrö irege lö a'ozu itaba giza'aki si tobali fasumangeta khö lowalangi waö waö gaberahamo amania ya'ia da'ö tera terah dara ibrani tera so nononia tölu ya'ia da'ö aberahamo nahori ba harani ba ngambatö tera tenga sangata'ufi lowalangi ia ya'ia samösa sanömba adu ba hiza me ngambatö sanömba adu aberahamo fao ia ba da'ö irege ikaoni ia lowalangi ba wa'atuania ba ndröfi si fitu ngafulu fakhe me luo da'ö ba döfi wo'omonia sotöi sara no sa'ae önö ngafulu a lima fakhe itehegö khöra madono ya'ia giza'aki iza'aki aberahamo göi mo'okhöta sebua ia mamati ndra niha islam wa samösa moroi waoya ngaötö sinenge nituyu lowalangi gaberahamo iotarai khö adamo irugi dania mamahaö muhammad töinia ba kura'a yaia daö ibrhm ar abölö oya latötöi döinia ba kura'a moroi ba zinenge bö'ö si no so göi ba wamati niha keriso baero moze arabia me iö islam li arabia ya'ia da'ö hadia ia salua ba ture arabia me lö tohare famati islam no oya soi si toröi ba ture arabia me luo föna gangolitania simane da'a ba gotalua soi sato so soi uraisy saoha manolo si numana tobali khöra hada fanolo awö ibörögö samösa salawara sotöi hasyim na falukha samösa niha arabia khö nawönia la'owai nawöra hayyka allh ya ifataro ndra'ugö lowalangi ma zui lawa'ö hayyka ba la tötöi döi lowalangi bö'ö nifosumangera so göi fangowai ni'oguna'ö molo'ö inötö falukhata lalau göi fara'u tanga mamake danga gambera fa'itaria dombua danga na ara awena falukha ira ma tohare moroi ba nahia saröu fatako ira tandra wa'omuso dödö fabö'ö bö'ö nukha nifake niha arabia me luo no molo'ö somasi niha zamösana niha sato ma zui nahia toröi ira to'ölö lafake nukha ni'öli moroi baero mbanua ndra niha sokhö ira so'elemu ma sama'ele'ö lö motif ba mbarura niha sonekhe lafake nukha moroi ba guli urifö so göi nukha khö ndra alawe ba mbanua hijaz so nifotöi al musti ya'ia da'ö baru sebua sanau ta'io moroi ba guli urifö molo'ö al jawalii wehede da'ö nihalö moroi ba li persia musytuh nifiza ba li arabia so dombua ngawalö nukha nitaba faoma si lö'ö nukha nitaba simane kameza baru sebua faoma sarewa sidua ya'ia da'ö nukha lembe falika ba tanö bö'ö nia simanö göi bala högö ni'oguna'ö niha arabia oi fabö'ö bö'ö molo'ö nahia samösa niha ba mbanua lamane tobali molakhömi niha na ifake bala högö na tobali samösa niha satua mbanua la'amualagö khönia mbala högö soyo so sambua wehede imane so öfa ngawalö samabö'öni niha arabia ba soi bö'ö sorban adalah mahkotanya perisai adalah pertahanannya pedang adalah pagarnya dan syair adalah diwannya nukha mbala högö ndra salawa nukha si sökhi niha sato faoma si numana lafake mbala högö moroi ba nukha sambö baga börö me no tobali tandra wa'asalawa faoma wa'amokhö ia na so zolele mbala högö eluahania lö ami dödönia khö samake ia niha arabia sokhö moroi ba mekkah faoma yatsrib meföna lafake sandrala si baga baga ni'öli moroi baero mbanuara so sambua töi merk sabölö omasi niha motöi hadhramaut so göi khöra sifatu hiza i abölö alawa nasa nahia zandrala tefazökhi ia moroi ba guli gurifö si no alösö abölö oya guli sawi so ere hikaya sanguwa'ö wa judzaimah al abrasy bin malik soföna si'ai mamake zandrala so khöra gamaedola sanandrösa ba zandrala aramba no sambua wakake nifoli sasese nifake ba danö niha ba ginötö so walöŵa aramba andre tehaogö ma niböbözi moroi ba zi öli fa'ebuania mato samete tehaogö owulo wulo faudu ba wetahö ba dalu aramba andrö so zobu'u owulo wulo da'ö wetahö nibözi awena moli ebua bözi bözi garamba tefazökhi moroi ba geu labukusi faoma nukha nukha ma sawu mbanio gunania enao lö adölö manandrösa geu ba garamba fa tola faehu li aramba lafake ba ginötö so zangowalu ma falöwa ba danö niha wamake aramba no tobali ia hada so tölu zifao ba wamoli ma ba wamözi aramba so nasa wakake tanöbö'ö simane göndra ba faritia muendrongagö wamözi ba danö indonesia lö fagohi sibai dödö ba wanga'asogö köfa köfa wanuwö simane ba mbanua tanö bö'ö misa simane bae systems hawk sambua göfa wanuwö nifake ba wo fahaö ma ba wolati trainer ndra saradadu ba amerika köfa wanuwö da'a di haogö bae hawk me döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a fitu ngafulu a öfa bae hawk ya'ia da'ö sambua fabiri moroi ba britania raya hawk lahaogö ba wo fahaö ma wo latit ira saradadu jet latih trainer köfa wanuwö nga'ötö si öfa generasi f dll sangoguna'ö radar modern apg khusus varian mk ba rudal aim sidewinder hawk mk sitobali tandra ma kode khö hawker siddeley hawk ni amawa ma la fa'ohe ba indonesia diekspor ke indonesia ba wo a'asogö fefu zoguna ba wozago talumbanua indonesia ni be'e ba wetaro khö ndra tni au i'otarai döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu a fitu me döfi an tni au no'irai la'öli ha'uga rozi göfa hawk mk hawk mk ngawalönia ya'ia zisambua kurusi varian single seater moroi ba nga'ötö hawk köfa wanuwö da'a no lahaogö ba wozago talumbanua air superiority ba ground attack ba mbanua malaysia oya göi khöra göfa wanuwö hawk mk nga'ötö ma lawa'ö varian hawk si'oföna faoma sitola mamalua ngawalö wohombo ba dalu mbanua ma in flight refuelling da'a nisura ba köfa wanuwö hawk no sa'ae göi so ba indonesia fetaro ba zozago talu mbanua ya'ia da'ö saradadu dalu mbanua ma ba li indonesia angkatan udara me baŵa si önö ba ndröfi si dua ngahönö a dua wulu juni andre ba so ma'ifu zalua ba göfa wanuwö da'a ya'ia da'ö atoru sitou ba nomo niha mbanua köfa wanuwö da'a ya'ia da'ö hawk fetaro wa'atorunia gamaudu ba mbanua ma desa kubang jaya kösamata siak hulu kabufate kampar riau senin sihulöwongi nomero göfa wanuwö da'a ya'ia da'ö nomor registrasi tt köfa da'a sara moroi ba zi göfa wanuwö hawk siso ba tni au i'otarai me döfi ba tni au köfa wanuwö hawk da'a no oya ma'ifu zino tefalua ba ngawalö zalua ba danö indonesia simane me so zalua ba ase konflik aceh fefu da'a ba wanolo ira amada saradadu so zago talu mbanua ba watahana indonesia köfa wanuwö da'a tenga ha ba mbanua simane indonesia zomasi wo'okhögö ya'ia banua ba hagöri no göi lafili göfa wanuwö hawk sitobali köfa ba wolati ira saradadu ba da'ö ba göfa da'a hawk no oya manolo ndra saradadu ba mbanua hagöri on the origin of species ba li niha ba mböröta gaurifa afönunia on the origin of species by means of natural selection or the preservation of favoured races in the struggle for life ya'ia da'ö sinura ilmiah ba li hagöri nisura charles darwin manandrösa ba evolusi oföna si'ai laraka ia bawa si fele zara tobali samokai lala wangera ngera ba wamareso evolusi tefa'ema bakha ba mbuku wa fefu ia sauri ba gulidanö andre tumbu moroi ba zaliŵa liŵa tanö bö'ö nifotöi böröta gurifö fefu tola ifaduhu'ö charles da'a me aefa ilau wamareso oya mbanua ba danö me fao iya moloyo ba gafa beagle me döfi an faoma famareso bö'ö aefa da'ö foraka on the origin of species si oföna alua me kami bawa si fele zara la'amawaia fele lima shilling töi kefe se te'amawa mato ngawua me oya niha somasi mowöli latohugö woraka irugi önö kali ero ero alua woraka si bohou ihaogö ma inönö nösi mbukunia darwin ma'i ma'ifu andrö lö fagölö si'ai fefu si önö edisi mbukunia foraka safuria si'önö alua me döfi ba mbuku niraka si föföna nga'örö famokai ii mo'ösi fangera ngera william whewell faoma francis bacon sanandrösa ba huku danö lafaigi moroi ba wa'alowalangi isura ba wamokai wa ba da'ö ibörögö ilau famareso evolusi darwin me fao iya moloyo ba gafa hms beagle isura simane when on board h m s 'beagle ' as naturalist i was much struck with certain facts in the distribution of the inhabitants of south america and in the geological relations of the present to the past inhabitants of that continent these facts seemed to me to throw some light on the origin of speciesthat mystery of mysteries as it has been called by one of our greatest philosophers sokhö mboto ba'e tobali lala wa tola la'ila ia ia niha sato ba wamaresonia evolusi latema'ö mbuku andre ba zi sagörö ulidanö ba alua huhuosa sebua ba gotalua sato ba mböröta oya si lö manema fangera ngerania börö me sindruhunia ambö la'ila hadia ia nifatunö darwin hiza i teboka lala huhuosa ilmiah sanandrösa ba wa'alua evolusi ba tumbu wehede si bohou nifotöi darwinisme si tobali töi ndraha fefu lala wamareso evolusi tenga ha fangera ngera darwin ba dalu ndröfi an no tehöngö sa'ae evolusi balubalu mbawa ma masker ya'ia da' fefu ngawal ia ni'oguna' ba wobalug mbawa la'oguna' ia ena' l igna niha dung moroi ba nangi baero gi ena' l mofan dung nifa'ohe sofkh kh niha b' ba mbrta te ombakha' dung gorona korona corona virus moroi ba mbanua wuha sina ba gangohorita ndrfi silal ba no walu wawa irugi iyada'e ba na ta faigi data moroi ba world health organization angarahua zino gna tung da'e ba zisagr ulidan ba no dua wulu a tlu zuta a dua ngaotu a fitu ngafulu a siwa ribu n ngaotu a walu ngafulu a tlu niha jiwa data per agustus ba khda ba indonesia ba no otu a lima wulu a lima ribu a fa ngaotu a felendrua niha zi no gna jiwa no oya lala latr ira famareta ba wolawa aw ba wangalsi dung da'e ena' bi muzawili tra tra ndra amada doto ba matiri si so fna ba wolawa tung da'e hadia nilauda ya'ita niha mbanua ba wolawa dung da'e ya'ia da' n lala ba wanasa nukha mbalu balu mbawa masker kain da'e tou no sambua manö manö ae ba da'a na omasi'ö wombaso zanandrösa khö mbalugu sihönöfao me föna so samösa zalaŵa sotöi sihönöfao si raya ba hilizihönö so khönia fulu nono matua samuza ma'ökhö maoso zihönöfao möi ia tobali tome khö mbalugu gaza ba hiliganöwö i'ohe fao khönia nononia si dafulu awö ndra niha mbanuania mato daotu ira fefu ba imane balugu gaza salaŵa sebua domeda andrö ba ato göi nawönia fao börö da'ö ni'ebua'ö ndriwora ba nifosumange ira ba ifafahö lima nga'eu mbawi so zi fulu alisi ba so göi zi fa sazilo ihalö wiga segebua ba figa tanö bö'ö ba ifönui faoma zimbi ba fakhe a'oi afönu wiga tenga ha ma'ima'ifu ba labörötaigö wemanga me luo da'ö so göi huku ba ndraono niha wa lafuli ösa mbalö gö ba mube'e si bakha ba zowatö ba hiza imane balugu sihönöfao alimagö na takhete göda andre khöra data'a ndrohu ndrohu ni'ada ba si tebai ta'a talöwösi ta'ohe ba nomoda öda ba ö zoroiyomoda ba latema lakhete ma'ifu ndriwora ezai tuturu ba lafabe'e'ö si bakha khö ndra balugu gaza ba manga ira irege abuso ira fefu aefa da'ö lahalö mowa lalöwösi zi tosai göra abönö norora wangawuli ba khöra ba lafaigi faigi moroi furi ira balugu gaza ononia ba ndrongania mukökö kökö ira lamane haniha mbalugu sihönöfao andrö lö ni'ilada niha si töra folu'alu'a moroi khönia ba lanönö na sa lau ua na möi ira samuza tö no ta'ila sa'atö zu'asu'ara ba lö ara furinia möi zui ndra sihönöfao fatome khö mbalugu gaza börö lamane tödöra ebua zui dania ndriwoda ba hiza imane balugu gaza hiza ndra domeda no si mate fa'obou'a ba tema ihalö ha tölu hie ni'owuru tobali ndriwo ndra niha sato andrö ba fakhe ha ezai gokho irege lö sa'ae noro danga ndra mbalugu sihönöfao wangawuli ba khöra ba mangawuli manö ndra sihönöfao no aila'aila ira lawöwösi zi no alua lamane me na na no ebua tafuli khöra me ndröfia no no tesöndra manö manö andre ba zinura h sundermann niassisch deutsches wörterbuch niraka töra otu fakhe si lalö lö ibe sundermann geluaha ma böröta manö manö andre ifa'oli ia ba zinura andrö no mege si tobali lala wangoroma'ö ba niha geremani hewisa gangolifa wehede ba li niha na lafaomagö ia li geremani ba hiza lö ahilu sibai wamotokhi eluaha manö mana andre ba gahe manö manö no mube'e geluahania lawöwösi wehede ni'oguna'ö zanutunö eluahania lö guna waniasa furi na lö ba dödö wamolakhömi hada si sökhi simane fame'e urakha ba li hagöri asese laŵa'ö sharing is caring eluahania na öbagi zahulu ndra'ugö ba nawöu niha na öbe gurakhara no tobali da'ö lala wangoroma'ö wa ibe ba dödöu nawöu niha andrö wa öfosumange ira wa ö'omasi'ö ira wa ya'ugö andrö no niha sinangea ni'omasi'ö göi fabö'ö ia ba manö manö simane gaga ba manö manö simane gaga lö i'anema'o manga ba dödöda geluahania moguna mangera ngera ita ua wangalui lala wamatöfa ya'ia ba wa'aurida harizaki wa ba manö manö balugu sifahönöfao lö moguna tafarekha rekha mbelewa garida ba wamoboto ya'ia ba hiza so sambua tö zinangea muŵa'ö ba manö manö andre niha ba nahia nitutunö no ba danö raya ba hiza lala wanura manö manö no ba lala wehede ba danö yöu lö ta'ila na no ifabö'ösi manö manö nirongonia sundermann ma zui manö manö andre no ni'a'azökhi ba danö yöu ha niha ba nahia moroi ba danö raya nitöngöni banio tehalö moroi ba zinanö ma sinumbua ya'ia da'ö ohi ma nohi ohi sinanö sabe'e töla ba salaŵa töla ohi auri ia ba ngai nasi ohi moguna ba wa'auri niha tölania tola möi dela malabali'ö ia soroso ba wamakhai siso otalua simane uo nidanö so göi zobali'ö döla döla nomo ehomo ba tanö bö'önia da'ö döla nohi ofeta ba mbulu nohi na lehe lehe labali'ö naha damböyö ketupat bulu nohi soköli tola latunu sitobali solo bagotalua wa'ogömi ba lehe lehe nohi so nifotöi sandrari soköli tola lafake wamoloi ndri sito'ölö la'ohe na möi milo ba naha gowi sawu mbanio tola labali'ö ezoi ba simanö nasa likhenia tola möi ezoi likhe da'ö oi sisökhi nitema niha moroi bazinanö ma sinumbua andrö nidöna döna zokabu ohi ba danö niha hewisa mena'ö naso zangahaogö fabiri kopra ba danö niha irege aefa ba okosi na ba zitambai nasi la'amawa bua mbanio nihalö ba zinanö sotöi ohi lö dozi bolo mbenua oi oya ia banio auri ba ngai nasi sino tehöngö ba li niha simane sasese terongo sozanguma'ö wa oya mbanio ba hinako banio bada'ö auri me ahatö ngai nasi simanö göi ba mbanua ba wetaro yöu ba nias utara arakhagö fefu ngai nasi oi auri nohi ba nias utara no sambua banua sino la'ila niha sato ba hulo sumatera utara propinsi sumatera utara baero nias selatan faoma asahan no ara terongo wa tanö niha hulo soya ohi fetaro ba ngai nasi banio no sitobali sambua gangolifa soguna ba nomo banio tola möi fangalui labali'ö fanikha sami lölönia ma latötöi ia farö oi manö moguna labe'e ö gurifö simane bawi banio andre göi no so zobali'ö kopra ma banio sino la'oköli'ö sitola möi fangahaogö fanikha baero mbuania so nidanö mbanio fangalösi wa'owökhi dödö ato zamawa ba naha wemanga bangai lala ba he göi simanga ba fondrokata banio andrö ba no oya sibai gunania ba wa'auri niha i'otarai bulunia labali'ö uli damböyö likhe nia labali'ö ezoi likhe bua nia simane balalu ba no sambua amawaö ya'ia da'ö idanö mbanio sawuyu ma ba li indonesia lamane air kelapa muda aefa da'ö bua mbanio satua ba tola lafarö tobali fanikha sami banio satua no sa'ae ta'ila wa moguna si'ai ba wangahaogö diwo nikua samake tu'a mbanio simanö göi zawu ba danö niha sawu mbanio ba no ato zamake tobali ezoi sole mbanio göi i'otarai meföna ba ofeta iada'a ba so zamake tobali akho soguna ba wanarika fake tarika tanga ba so göi zobali'ö akho ba wofaga diwo banio göi tolania tola tobali aya aya ba zangila mangehaogö tola ehomo ba tola göi möi döla döla ma toga nomo ba danö niha banio göi no tobali soguna ba niha banio nifarö ba wanga'i fanikha sami ba lölö nia sotöi farö ba labe'e nönö gö gurifö simane bawi ba danö niha banio andre ba no sitobali fangalui niha mbanua ba yamendrua nasa na lahaogö la'angeragö hewisa ba wo fanöi zitola tobali aya aya ba mbanio andre i'otarai ba zawunia solenia ba bua nia no ato zino mamaigi banio moroi ba danö niha ba danö niha sangahaogö banio ni'oköli'ö fetaro ba hulo tello me döfi dua ngahönö a feleŵalu harago no irai irugi fulu ribu rufia rp ba hiza no irugi aekhu sibai sitou harago irugi hatö fitu ribu rufia rp ba tenga ha da'ö no irai ofeta tölu ribu a matonga rp ba fanötöna nono mbanua wa tola ifuli möi yaŵa mböli kopra da'a ba manötöna dödöra ena'ö tola la'alui hewisa lala ira famareta samatörö ba mbanua da'ö barelang ya'ia da'ö fehede fangadogo'ö moroi ba döi mbanua na la anaukö ia batam rempang ba galang töi mbanua da'a tesöndra ba mbanua kota batam siso ba propinsi kepulauan riau banua da'a sambua hulo sahatö sibai moroi ba negara singapura niha siso yaŵa ba hulo da'a ya'ia da'ö soi melayu ba batam na ero luo wangöhöna na ba danö niha ma hari sabtu faoma minggu böi tokea ndra'ugö na falukha'ö niha si tenga niha indonesia ya'ira niha singapura sanörö ba batam me tola mangawuli ma'ökhö inötö ni'oguna'ö moroi ba batam numalö ba singapura ha öfa wulu a lima menit fehede barelang andre no la oguna'ö ba döi zoroso samakhai tölu banua ya'ia da'ö batam rempang faoma galang soroso barelang andre no sitobali nitöngöni dozi niha simöi ba batam me no sökhi sibai wangahaogö ya'ia ba wo fa'ötö nono mbanua we'amöi ba zitambai me so nasi ba gotalua hulo hulo si gide ide sitebai ni'ötö na tenga fake tundraha ma köfa da'ö hare we'aso zoroso barelang no aoha ba niha fefu we amö ba zitambai ba rempang faoma galang dozi zimöi ba batam ha sambalö möi ira ba zoroso barelang mo möi fakoda ba da'ö göi so zino lahaogö naha ira famareta ahatö bangai zoroso ni be'e ra töi dendang melayu irege baga sibai wakodasa no ahatö sibai zoroso ba barelang andre no te'oli naha wanörö ngai nasi pariwisata simane ngai nasi setokok da'a fetaro ba zoroso si tölu jembatan föna ma'ifu so naha wanörö ba ngai nasi ni be'e töi pantai mironta möi miföna ma'ifu ba zoroso si lima jembatan so naha wanörö sotöi pantai melur baero da'ö ba barelang gamaudu mbanua galang ba da'ö no lahaogö ira famareta pusat naha rumasaki zi göna covid fetaro ba naha camp vietnam naha niha vietnam memböröta soloi ba mbanuara sinumalö ba indonesia ba galang batam töi rumasaki da'ö ya'ia da'ö rumah sakit khusus infeksi covid pulau galang ba barelang siso ba danö melayu ba kepulauan riau fetaro zoroso barelang siso önö ngawua zoroso jembatan oya hulo sigide ide sahatö ba zoroso si sara jembatan simane hulo sotöi pulau nipah hulo sotöi pulau akar hulo sotöi pulau setokok ba wa oya nasa hulo tanö bö'ö fa'auri niha siso ba hulo da'e ya'ia da'ö mangalui fa'auri ba nasi hulo sebua sahatö ba batam ya'ia da'ö tanjung pinang karimun bintan natuna tarempa ba tanö bö'önia fefu mbanua ma hulo segebua da'ö faoma batam barö wamatörö wamareta propinsi kepulauan riau sangiagö tanö batam ya'ia da'ö soi melayu ba meno so wa atedou wangahaogö banua ba no so wa'atohare niha moroi ba soi bö'ö irege iada'a no arakhagö dozi soi no so ba mbanua da'a inönö me ba kota batam andre sambua mbanua naha fabiri sebua sangahaogö ngawalö wakake elektronik simane sangahaogö handphone laptop printer ac ba tanö bö'önia börö me banua naha fabiri tatu manö niha moroi ba mbanua bö'ö tohare ba wangalui halöŵö ba batam niha ba ziso ba hulo sahatö ba barelang sabölö oya soi melayu ba halöŵöra sangalui i'a ba nasi mamake tundraha ma ba li indonesia perahu ba da'a laŵa'ö pompong barnabas johan winkler o f m cap no samösa falito katolik moroi ba brien tirol italia sohalöŵö ba danö niha ba ba zibolga oya halöŵö wondrönia'ö si no igogohe he bakha ba ordo kapusin ba he göi bakha ba keuskupan sibolga baero da'ö tehöngö ia tobali samösa nifotöi arsitek autodidak samahaö ya'ia samösa ba wama'anö ba ba wotomosa oya nomo ba ngawalö nomo kompleks bangunan si muzawili ba danö niha sumatra irugi flores töra töra aefa ndruru sebua ba danö niha me ndröfi la'ila niha wa ya'ia sotomo omo saro si lö adudu ba abökha he ifaheu ndruru ero niha sanörö köfa si lalö ba danö niha ba na larugi pelabuhan gunungsitoli si lö tola lö'ö la'ila nahia nomo yaŵa ba hili soroyo royo nifotöi biara laverna da'ö sambua moroi ba gotalua ngawalö wotomo nifalua barnabas biara laverna andre faoma fotomonia tanö bö'ö biara santa klara gunungsitoli no dombua moroi ba ha'uga ngawua nomo ba kompleks nomo si lö hadia ia me alua ndruru sebua barnabas tumbu ba sankt andr brien italia me yuni ba labe'e döinia johan me no ebua bua ia faoma akhinia wilfried möi johan tobali awö bakha ba ordo kapusin ba tetema'ö ia me agustus ba ihalö döi barnabas me agustus ibe'e hölunia irugi wa'amate ba wa'auri fa'alowalangi ba nifotöi kaul kekal me no awai mamaha'ö ia ba filsafat ba ba teologi tefahowu'ö ia tobali ere kapusin me juni faoma akhinia wilfried ba hiza me ndröfi ibua'gö ia barnabas ba akhinia wilfried lumalö ba danö niha tobali falito labe ba hulunia wamaha'ö ndraono matua si bohou ebua somasi mohalöŵö ba kabu lowalangi ba gunungsitoli tölu fakhe aefa da'ö labe noro dödönia wangotomosi omo ndraono matua nifaha'ö andrö ba ibörötaigö ifomaha samösa ia ba halöŵö si to'ölö lafalua ira arsitek ba insinyur omo ni'otomosinia andrö ha böröta moroi ba halöŵö tanö bö'ö nibe noro dödönia börö tölu fakhe aefa da'ö ba ndröfi labe zui noro dödönia wangotomosi kompleks fondrege ebua ba ahöli dödöda sanaha ndruru danö fakhe aefa da'ö ya'ia da'ö gunungsitoli ma zui asese la'adogoi'ö wanguma'ö biara klaris no simanö moroi ba zi sambua omo tobali dombua ba tölu ba tanö bö'önia oi muzawili misa tenga ha danö niha so göi ni'otomosinia andrö nifogaba gaba moroi ba motif motif hada nono niha simane soroma ba gereja katolik hati kudus yesus ba telukdalam nias selatan oya foto moroi ba gereja andre tola mufaigi ba si no tobali sambua nahia nifaigi faigi turis ba telukdalam baero halöŵö andre itohugö göi barnabas halöŵönia ba wa'alowalangi si tobali pastor awö halöŵönia si tobali sondrönia'ö bakha ba ordo kapusin ba aefa da'ö bakha ba keuskupan sibolga tola muŵa'ö wa hulö no tumbu ia tobali sondrönia'ö börö sagötö fa'aurinia ba indonesia lö aetu tefili ia tobali sondrönia'ö he bakha ba ordo ba he bakha ba gereja simane nisura uskup keuskupan sibolga samösa mgr anicetus sinaga no so khönia talenta ba wondrönia'ö ndra falito kapusin belanda jerman swiss ba italia awö ndra kapusin niha indonesia me tobali ia minister propinsial kapusin indonesia si no mufarahugö kalimantan medan ba sibolga me no ibörögö halöŵönia ba wamahaö ndraono matua si bohou ebua somasi mangai halöŵö fa'alowalangi tefili ia tobali sondrönia'ö ordo kapusin regio sibolga tölu kali ba me tefasindro ordo kapusin propinsi indonesia ba ndröfi si no mufarahugö pontianak medan ba sibolga nias barnabas tefili tobali sondrönia'ö propinsi si bohou andre ba ifuli tefili ia zui me ndröfi si manö göi me tobali propinsi gölana kapusin sibolga nias ba ndröfi tefili barnabas tobali propinsial si föföna ba tefili zui me ndröfi ba aefa da'ö baero duho halöŵö andre tobali göi ia nifotöi superior kongregasi ndra suster osf moroi ba reute jerman sohalöŵö ba gölana keuskupan sibolga aefa da'ö tobali ia samene'ö penasehat rohani ndra suster klaris osccap gunungsitoli ba hiza tenga ha tebato ba da'ö göi halöŵönia ya'ia göi zondrou'ö we'aso nifotöi imam projo ba keuskupan sibolga ya'ia da'ö ira pastor si teböbö khö samösa uskup börö da'ö tefotöi göi barnabas hulö arsitek wondrou'ö imam projo ba keuskupan sibolga heŵa'ae no oya halöŵönia ba asese la'andrö göi ia wame'e nifotöi retret religius samigu ginötö ba wangerönusi fa'auri fa'alowalangi ba zi ha'uga gölana ba indonesia töra töra isura samösa uskup keuskupan sibolga wa no isöndra wanolo sebua moroi khö barnabas me ihalö oya gangetula he ba wa'aurinia samösa ba he ba keuskupan no göi irai tobali barnabas ekonom keuskupan sibolga irege ituyu ia paus ba roma tobali administrator diosesan keuskupan sibolga me januari börö me luo da'ö tewu'a halöŵö uskup anicetus sinaga tobali uskup agung keuskupan agung medan igogohe halöŵönia andre barnabas irege tetuyu uskup sibohou mgr ludovicus simanullang o f m cap me maret lö ara me no tetuyu ia tobali administrator diosesan alua ndruru sebua ba danö niha me ndröfi ba ginötö andrö so barnabas ba gunungsitoli ba pastoran santa maria jln karet börö ndruru danö sabölö bölö adudu ösa nahia si so ya'ia irege mesokho abölö bölö ia ha wa'ahakhö dödö niha börö me no irai iŵa'ö khö zamotomo kontraktor omo andrö wa lö aro ni'otomosi andrö na alua ndruru danö ba hiza me luo da'ö lö lafondrondrongo mene menenia heŵa'ae döhö ia moroi ba zokhonia ba itohugö na sa halöŵönia tobali administrator diosesan irugi botonia no mo'amböta sibai wa'abölö börö da'ö la'ohe ia ba jerman me ndröfi ba wangalui dalu dalu sabölö fagöna ba hiza no oi tebai sibai dölania sa'ae irege mangawuli ia ba indonesia faoma si'o tebai sa'ae mohalöŵö ia si mane me föna toröi manö ia ba biara yohaneum ba zibolga irugi wa'amatenia ba rumah sakit santa elisabeth ba medan me november bakha ba buku horizonte jahresbericht moroi ba ordo kapusin jerman ba kongregasi osf jerman so sambua zura sanandrösa barnabas ere ba arsitek we'aso ndra kapusin ba li jerman högö andrö no hulö furugö wa'auri ba halöŵö barnabas si tobali arsitek wa'auri fa'alowalangi ba niha sato göi arsitek samazökhi omo no oya nomo ba kompleks nomo nifa'anö barnabas ba gotaluania sagötö fa'aurinia ba indonesia no oi ihalö halöŵö zondrönia'ö barnabas bakha ba sambua filem dokumentasi lafotöi barnabas tumbu tobali sondrönia'ö halöŵö wondrönia'ö ba gotaluania börö halöŵö segebua si no ifalua bakha ba keuskupan sibolga ifotöi ia mgr anicetus sinaga barnabas no samasindro founder kapusin sibolga ba fao ba wamasindro cofounder keuskupan sibolga pater barnabas winkler ofmcap ahli pembangunan fisik dan kerohanian yang visioner inspiratif dan bersahaja ordo kapusin kustodi general sibolga sibolga baŵa lofo sambua ginötö sino la'ila niha ba guli danö ya'ia da'ö inötö wa'atosasa sabölö bölö inötö da'ö ba zisambua nahia ma banua so zalua sifagölötö salua ba mbanua tanö bö'ö lamane wanötöi ba li indonesia krisis ba hiza baero zalua sifagölötö da'ö so mbaŵa lofo ha ba zisambua banua simane ba danö niha baŵa lofo börö walö hadöi ösi danö la tanö gae lakiritö la tanö wakhe hohomö so göi lofo börö wasuwöta ba zisambua nahia irege ono mbanua marase tebai mowöli hadia zoguna börö me i'aturai fefu zo zaza ba danö niha no tobali sambua fanötöi ba gotalua zi fele ndrua waŵa so sara waŵa mbaŵa lofo irege iada'a ba danö niha la'ila ni fotöi baŵa lofo ya'ia da'ö baŵa si fele zara november hewa'ae lö hadöi sambua lohe lohe hamega la börögö laŵa'ö ono niha wa baŵa si fele zara baŵa lofo ba no te fazaewe ba gotalua nono mbanua ba no sambua fame'e famarou dödö ba zi fele zara waŵa danö bö'ö sambua ngambatö so khöra wo hide hide gofu hada'ia irege na ofeta ba mbaŵa si fele zara nitötöira baŵa lofo andrö so ma'ifu daha taha nangi na waö waö lofo sino irai alua ba danö niha ya'ia me döfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a önö ngafulu a önö tahun salua meluo da'ö no fondrege wa'amarase nono mbanua lö soguna da'a salua me aefa sibai wo bunu ira kafalo zaradadu ni lau ndra pki lö owöliŵa meluo da'ö guda ma naha mböra ba ziboga no latutunu irege lö ofeta mböra ba danö niha ba lö hadöi bua zinanö oi lakiritö oya manö zamakao sinanö irege lö bua he namowua ba lö sökhi lai ba ato niha zondröi uli danö börö wa olofo silö lalalala baŵa lofo meluo da'ö ba alua ba zisagörö tanö niha ba no mohaga mbolo mbenua me fefu nono mbanua momöi ba gatua ba wangalui gowi ba ngawalö mbua ba bulu geu sitola ni'a ba fa olofo meluo da'ö lö famaedo nia ba zalua fa'ambö ba ginötö iada'a simane na lataba atö öra manu ba ha laheta mbu ba fefu döla latutu ena'ö oya na larino howu gae ba tanö bö'önia labali'ö ö melö löhadöi fakhe tanö niha sambua soi ba guli danö sino la'ila niha hewisa wa'auri fa'amozökhi hulo nia ba si manö göi lala wahuwusa ba hegöi fariawösa fefu niha ba danö niha ono niha i'onarai meföna ofeta iada'a no auri ira ba gangolifa hada sino larakö ma la osaraö dödö ira satua meföna ni lau ba wangowasa ba lafatö gara irege tobali goi goi ni'ata'ufi nono mbanua hiza ba danö niha oya zitebai tebai manö oya gamonita simöi lala nitörö fefu soi ba danö niha emali no sambua turia sitehöngö ba soriri bu niha na larongo me emali bada'ö tenga ha zanga'i gama gama ma urifö iza'i emali ya'ia zanga'i binu ma zanga'i högö mohokha mbu niha samondrongo ba börö wa'omasi zo'aya no tola taya me oi tedou niha ba wamati ba no oi möi niha ba wamahaö ba hulo danö niha hulö no lafati ma la owalangigö wa na tohare gawa kawa sa'usö ba tandra da'ö so nemali ba naso ba mbolo kabu ma ba gowi ba alio alio lalau mangawuli yomo börö no möi ba dödöra wa naso dano ba so nemali laröi halöŵöra niha ata'u ira ma ihalö högöra emali ba kabu ma ba ndru'u na'atö ha samösa mösa ia ba alio ia ösö ihalö ladari khönia mato sawuru ba iforodugö mbalönia ba ibözi bözi ba wangombakha ba zifaola waso niha ba zitambai da'ö ladari sambua du'u sauri ba mbolo mbenua ba hulo ba danö niha ladari asese lafake niha göi ba wamataŵi duria me aro sibai ndru'u da'ö aefa labözi ladari emali findra naha ira me ba dödöra lamane so niha bada'a ba wa'atedou wangi'ila niha he fa'atua tua ba hegöi fa'alowalangi no togese ma'ifu wangera ngera dozi niha me mböröta ba te göi ofeta ma'ökhö wa kawa kawa so la'a la'a a'usö oya ira ba mbaŵa si tölu ba fefu niha mangelama la zago ira we'amöi ba kabu me no tehöngö wa so nemali ba mbaŵa da'ö heŵa'ae ofeta ma'ökhö ba lö irai so duria nihalö nemali simane sino la fati ba tehöngö ba turia simane da'a lötaya nasa börö me oi la fatohu niha wangombakha ba ndraono khöra irege turiania larongo iraono mane ma'ökhö ba zi sambua banua no oi teboka lala sebua sitola itörö fefu fakake he nifofanö niha ba he göi nifofanö si tenga niha mesin ba danö niha simane ba mbanua tanö bö'ö so moto so hondra so gureta so beca becak dayung so ndröni seŵa ma solohe bara ba meno oi oya wangi'ila nono mbanua ba hiza ba danö niha no so göi beca mesin hondra ni fasa bak irege no alio sibai ba ngawalö ginötö nikhamö gofu hezo möi misa fabeca no sambua lala halöŵö ba nono mbanua danö niha beca andre so nifaseŵa'ö ba sogöi ni'okhögö samösa ba nono mbanua no sambua fetaro halöwö salio ba wangalui soguna bongi ma'ökhö sohalöŵö ba wamareta göi moroi ba propinsi la fakhölö ira wamaigi tanö niha fetaro zondröni beca andre ba labe'e dolotolora ya'ia da'ö beca sitola lafake wanibo'ö sasao bengkong sambua döi kecamatan ba mbanua batam kecamatan bengkong bengkong andre so öfa banua ma lamane na ba li indonesia desa kelurahan ya'ia da'ö niha siso ba mbanua bengkong andre ba kota batam tenga ha niha melayu no ato sa'ae zino tohare ba mo wöli naha nomo ira ba bengkong tola taŵa'ö ia mo'arota ba da'a ira so fefu moroi ba soi suku tanö bö'ö bengkong batam andre tola fafaigi wetaro nia simane ba da'a tou fa'ebolo danö bengkong andre so ba zi ha na lafagölösi ba kilo so ba zi km ba bengkong andre ba simane ba mbanua tanö bö'ö misa so gödo gödo wamareta he göi ni haogö nono mbanua swasta ba wame'e pelayana ba niha mbanua simane ba bengkong batam fangalui niha mbanua oya ngawalö ba sato ua sino te'ila ya'ia zohalöŵö ba pt fabiri eletoroni siso ba batam so göi zolafo so zamawa ba fasa so zamahaö guru ba so zamokai naha wanörö ba ngai nasi tefaudu ba bengkong laut ba danö niha köfa tenga ha siso ba nidanö köfa nasi kapal laut so göi nifotöi köfa sihombo pesawat kapal terbang ch hercules ni ila niha ya'ia da'ö köfa zaradu ma köfa ni'oguna'ö ba gangowuloa zaradadu so zagö talu mbanua tni au töi sambua göfa sihombo tenga solohe niha hiza i köfa sihombo da'a ya'ia da'ö solohe ira saradadu nifaretakö moroi ba nahania kesatuan batalyon ch hercules da'a göi tola tobali köfa sihombo ba wana'u soguna ba zisambua nahia ba banua zi so zalua fa'abu dödö simane molö dulu danö batanöb'ö nia köfa ch hercules moguna sibai ba mbanua si tebai möi tou göfa sihombo sito'ölö irege köfa wanuwö da'a no sambua lala ba zi basaki darurat köfa ch hercules lafake ira famareta ba wanolo naha banua si göna silako simane da'ö yaŵa simane molö dulu danö ba tanö bö'ö nia köfa ch hercules köfa sihombo sino mamalua halöŵö sebua ba zaradadu dalu mbanua amerika au amerika ba naha zozaga talumbanua moroi ba amerika ba eropa ni falua göfa sihombo da'a ba wanolo dozi saradadu ba mbanua wasuwöta ba wamaigi hewisa wetaro dalumbanua cuaca ba tenga hada'ö köfa ch hercules da'a göi no sambua fanolo zohalöŵö ba gatua dinas kehutanan na alua wa'akhozi ya'ia zalio lio zohombo ba wamareso sakhozi simane göfa sihombo tanöbö'ö ch hercules so göi waö waö hewisa wa irege ofeta la'oguna'ö ofeta ma'ökhö ch hercules tumbu moroi ba lala wohalöŵö göfa sihombo sotöi yc me dua wulu a tölu mbaŵa si ŵalu sara ngahönö a siŵa ngaotu a lima wulu a öfa agustus molo'ö sino terongo ba tesura ba hikaya wa indonesia sambua negara samake si'oföna si'ai baero amerika ya'ia da'ö c b ba hiza me ofeta ba indonesia ba omasi sibai ndra saradadu so zago talumbanua tni au auri hiza no itolo zaradadu so zago talumbanua ba köfa sihombo da'a no oya sa'ae ba indonesia sino tesura ba hikaya wa so fohombo köfa c b hercules ba indonesia nifalua namada mayor udara penerbang s tjokroadiredjo letnan muda udara ii a cargua sersan mayor udara s wijono faoma kapten udara navigator the hing ho aefa da'ö so nasa ndra tanö bö'ö ya'ia da'ö sersan mayor udara m smith kapten udara penerbang pribadi letnan muda udara ii ale telelepta sersan mayor udara ali nursjamsu letnan muda udara i basjir letnan muda udara i sukarno letnan muda udara i arifin sarodja faoma kapten muda udara sasmito notokusumo sino alua tanö bö'ö ya'ia fohombo göfa hercules fondrege wa'aröu nifalua ndra amada ba tni auri irugi mil ba da'a göi si'oföna sibai alua ba zisagörö uli danö sara köfa sihombo hercules fefu niha moroi ba indonesia da'a zino tobali fangamuhua döi ndra amada sozago talu mbanua köfa hercules oya wa'atörania moroi ba göfa tanö bö'ö simane ba wa'aturu göfa sihombo da'a na köfa sihombo sito'ölö ma tamane köfa sihombo solohe niha tebai turu ia na tenga ba bandrara hiza hercules andre lö ifili hezo gamaudu turu ia asala so lapanga ma'ifu ba tola turu ia bada'ö ba wolohe soguna sabua simane folohe moto genset lisitiri tola i'ohe ia hercules simanö me ambö mohaga lisitiri ba danö niha ba hercules zimöi ba wamasao moroi ba jakarta ofeta ba danö niha mangandrö saohagölö dödö nono mbanua me na baloi göfa tanö bö'ö tola ofeta ba hiza'i ara ma'ifu simane töi nia na ba hikaya wa töi hercules sambua döi niha sabölö ba köfa hercules andre no sa'ae la'ila ira saradadu moroi ba mbanua gofu hezo moroi sa me lahaogö ia ba wana'u ngawalö noro hulö da'a sambua hudenia moroi ba göfa tanö bö'ö köfa da'a no oya wanolonia ba ngawalö halöŵö ndra amada saradadu so zago talumbanua tni au ba wamasao tolo tolo ba tanö bö'ö nia simane sino ifa'ema sambua fuka gu'ö lockheedmartin com ngawalö göfa hercules andre fetaro numero da'a c sino lahaogö agustus sohombo siföföna ba burbank california penerbangan perdana yc a di burbank california desember c a no lahaogö dua ngaotu a feledölu rozi unit ba no lebe'e ba niha sowöli november c b no lahaogö dua ngaotu a tölu ngafulu rozi unit ba no lebe'e ba niha sowöli juni c e no lahaogö öfa ngaotu a siŵa wulu a sara unit ba no lebe'e ba niha sowöli februari l versi sipil nolatema wanehegö moroi ba faa menerima persetujuan badan faa otu a felelima rozi no labe'e khö zowöli buah l diserahkan ke pemesan termasuk versi etended body maret c h no lahaogö saribu a dua ngaotu a dua rozi ba no lebe'e khö zowöli total buah c h diserahkan ke pemesan oktober l no lafazökhi desember l no lafazökhi september c h no lafazökhi april nifohombo si'oföna sibai c j va georgia penerbangan perdana c j super hercules di marietta georgia juni c j nolahaogö töra ambö so ba zi tölu ngaotu rozi ba no labe'e khö zo wöli buah diserahkan ke pemesan charles darwin no samösa zangila ba waö waö danö awö waö waö zaliŵa liŵa ba gulidanö sinurania on the origin of species no tobali samokai lala wangera ngera ba wamareso evolusi tumbu charles moroi ba gotalua zatua sangila amania doto ba ninania nono samösa sokhö usaha tuania robert darwin göi no samösa sangila biologi samaduhu'ö fangera ngera evolusi ma proto evolusi ba ginötönia oroma moroi ba fanurania zoonomia so'ösi fa'omasinia ba wangera ngera evolusi si lö nasa nifareso ba ginötö da'ö me walu fakhe charles möi ia ba zikola nifamaha fandritara me döfi fatua da'ö sa no ibörögö fa'omasinia ba waöwaö danö ba i'owulo wuloi danömö somasi ia ba mbawa si fitu döfi da'ö iröi gulidanö ninania i'otarai bawa si walu fao ia khö ga'ania iramatua ba zikola anglikan shrewsbury sahatö ba nomonia toröi ia ba asrama ba mbawa si fulu ifasao namania ya'ia faoma ga'ania ba edinburgh university ena'ö tola tobali doto ira ba zi döfi awai zikola ga'a nia lö simanö charles imane membosankan famahaö ndra gurunia ba talafo abua wolau operasi ba niha fakhamö ifaigi dombua operasi si lö sökhi folau ba iröi fatua lö awai nasa börö fa lö omasinia lö irai fao ia ba wamaigi famahaö operasi sa'ae me hatö ya'ia ba zikola fariawö ia khö ndra sangila waöwaö danö samuza inötö fahuhuo ia khö nawönia latutunö fangera ngera evolusi nifa'ema lamarck awena ibörögö möi ba dödönia sinura duania zoonomia si no irai ibaso me ifuli ibaso i lö fatema khönia wa'oya nösi si lö tebai lafaduhu'ö spekulasi börö me dua fakhenia ba edinburg lö sindruhu ndruhu ifamaha ia ba zikola doto edinburh ifaso namania ia möi ba christ's college cambridge ba da'ö ihalö gelar bachelor of arts sambua lala nitörö ena'ö tobali fandrita anglikan ba da'ö falukha ia khö gurunia fandrita sangila waöwaö saliwa liwa ba danö john steven henslow ifosumange si'ai charles gurunia da'a börö me lö fatema khö gurunia fombali'ö sawuyu niha tobali nawönia henslow asese ibe'e fetua khö charles ba zikolania ba ujian safuriatania bawa si sara januari isöndra nilai si baga börö me ibe'e dödönia ba wamahaö studi klasik matematika faoma fisika numero ia moroi fefu nifahaö si tama zikola toröi darwin ba cambridge irege bawa si önö börö me no latatugö khöra nifahaö simanö teboka hörönia wombaso sinura aleander von humboldt personal narrative ba tumbu ba dödönia fe'amöi ba hulo tenerife ba wamareso waöwaö danö ba mbanua tropis ifa'anö ia charles faoma ndra aönia fe'amöi ba da'ö awai tama ira si tobali wama'anönia fao ia ba kalasi geologi nifamaha fandrita adam sedgwick ba ginötö aukhu mbanua fao ia khö gurunia ba wanura wamareso khoikhoi niha mbanua strata ba wales me no aefa da'ö omasi ifalua famaresonia samösa ba danö bö'ö danö madeira lö möi mofanö ia i börö me iröi gulidanö nawönia sedöna fao khönia ba madeira mena me mangawuli ia ba nomo itema sambua sura moroi khö gurunia henslow no ifatunö henslow wa'omasinia ena'ö fao charles tobali awö robert fitzroy kafalo göfa hms beagle möi moloyo siraya ba mbanua amerika siraya dua fakhe wa'ara börö me i'ila namania wa tobali lala khö charles da'a ba wangehao fangilania ba waöwaö danö itegu charles imane wa ha fangohori ginötö manö nilaunia dania ba woloyo misa ba danö hiza i i'andrö matuania josiah wedgwood ii fa itehe wofanö nononia andrö tobali itehe namania wofanö darwin foloyo si fao darwin wa'arania dania tenga ha dua fake i lima fakhe wa'ara ba döfi me awena töra dua wulu fakhe charles tobali naturalis ia si fao awö kafalo göfa fitzroy ba woloyo kafa hms beagle wofasui zi sagörö gulidanö ba ginötö lima fakhe wa'ara i'oguna'ö ginötönia charles ba hulo galapagos amerika siraya awö mbanua bö'ö wamareso khala khala danö andrö tola tobali isura ngawalö ia sifakhai ba geologi ba ibörögö i'angeraigö hana wa tola fabö'ö bö'ö naha wa'auri zi sambua urifö ma danömö moroi khö nawönia bakha ba mbuku nia imane wanguma'ö when on board h m s 'beagle ' as naturalist i was much struck with certain facts in the distribution of the inhabitants of south america and in the geological relations of the present to the past inhabitants of that continent these facts seemed to me to throw some light on the origin of speciesthat mystery of mysteries as it has been called by one of our greatest philosophers me mangawuli charles ba hagöri no la'ila ia ndra sangila börö wanurania ba waö waö danö me ba göfa so ia nasa ba mbawa si felendrua no ifa'ema sinurania gurunia henslow khö mato hauga naturalis ihalö gasiwania emma wedgwoodon tobali fo'omonia mangowalu ira bawa si fitu so khöra fulu iraono dafulu nono charles darua simate awuyu wuyu ba afökhö sibai khöra me mate annie me fulu fakhe ia no samösa nama samaeri sororogö charles no ilau wamareso lua lua famakhai perkawinan danömö sahatö oroita zatua andrö ero ero mofökhö iraononia ata'u ia na fökhö moroi ba wa'atumbu börö me ahatö ndronia khö wo'omonia emma wedgwood sambua tua ira he simanö wa'ata'unia oya nononia sanöndra halöwö si sökhi simanö göi ma'uwu mauwunia mitou ononia george ere waö waö ndröfi francis ere danömö ba horace ere teknik sipil fao ba gorahua fellows of the royal society datölu ira la'amualagö khöra lakhömi fa'abalugu ononia bö'ö leonard tobali zaradadu niha foliti ere ekonomi ere eugenika ba göi guru ia khö ronald fisher si tobali ere statistik faoma biologi evolusioner iröi gulidanö charles darwin bawa si öfa imane doto ba ginötö da'ö wa fökhö charles motöi angina pectoris fökhö ba dötöa hiza i manguma'ö niha wa da'ö si göna charles sindruhunia fökhö chagas moroi ba serangga da'ö gohe gohera sinura charles samatunö wa no i'usu ia kissing bug ba danö mendoza argentina me mofökhö ia göi fagölö ba dandra tandra niha si göna fökhö chagas andrö omasi ia lako'o ba lewatö st mary ba mbanua downe hiza i la'andrö nawö nawönia faoma niha sato ena'ö lako'o ia ba westminster abbey ba zinga john herschel faoma isaac newton latema ba parlemen fangandrö da'a foko'o tefalua ba luo rabu bawa si öfa ribu niha si möi ba danö ba ginötö wa'amatenia no ato ira sangila samaduhu'ö wa sindruhu alua evolusi ba wamawe'e nilau darwin faoma ndra awönia ba halöwö me bawa si önö lafosumange ia töra sohalöwö ba wamareta awö ndra sangila moroi ba zi sagörö gulidanö ba wanörö tödö otu fakhe fa'atumbunia faoma lima wulu fakhe foraka mbuku on the origin of species christopher patten ya'ia da'ö niha hagöri sohalöwö ba ŵoliti moroi ba partai konservatif tenga ha sakali tobali menteri ia inönö tobali gubernur hong kong ia ba döfi irugi me no aefa ginötö sekolania ba oford manörö chris ba amerika sorudu beasiswa sanagu ba gafuriata fanörö nia so samee lala halöwö ba kampanye wali kota new york john lindsay me döfi börö me iila tobali lala fa'atoröinia nasa ba daö itema halöwö da'ö me mangawuli ia ba nomo ibörögö omasi ia fao ba ŵoliti ifaema ŵaomasinia mohalöwö ba departemen famareso partai konservatif me döfi ba latemaö ia oya ŵamahaö foliti nihalö nia moroi ba sonekhe sangila foliti ba danö hagöri irege tola tobali ia kafalo departemen ba döfi no mangowalu chris so khöra iraono fao ira khö nia ba hong kong me tobali gubernur ia möi ba zikola ba hong kong iraono nia banua olayama musindro me ngafulu fakhe silalö ba la'iagö ndra ono niha fefu iyada'e no fao ba ngafu nono mbanua huruna furihö sifao ba kecamatan lölöwa'u eluaha döi mbanua olayama ya'ia da'ö ewali sebolo olayama tebagi bagi nono mbanuania nifotöi dusu yaia da'ö soliga bitaha olayama hili badalu hili hoe arö hili lölözasai ba hili ana'a mado sabölö oya ba mbanua da'e ya'ia da'ö mado halawa ba so göi mado tanöbö'ö onombini'ö ndra halawa ya'ia da'ö mado gulö bu'ulölö la'ia ba hulu halöwö nono mbanuania no oi fabö'ö bö'ö so ndra samahaö matöri bida sohalöwö ba gödo ba sohalöwö ba danö sabölö oyania sohalöwögöi kabu hafea ba cokola aefa da'ö ba mbanua da'e so göi khönia halöwö danga ombayatö danga ndra satua meföna simane si so ba mbanua bö'ö ya'ia da'ö omo sebua ba behu omo sebua tefesindro ba golayama faoma ba bitaha ba behu tefesindro ba zi tölu nahia ya'ia da'ö ba bitaha hilibadalu dan hili ana'a börö wa'atedou ginötö omo sebua ba behu da'e so zagafufu börö me ambö wendroro omo sebua si so ba dusu olayama no adudu a hatö meza kara zitoröi si so föna ba golayama tola mu faigi sambua khalakhala ma gambara b omo sebua awö behu si so ba dusu mbehu ba ngai da'e ba da'a so döi mbanua ma desa ba li indonesia si so ba kota gunungsitoli fanura satulö samake hurufo siso ba danö niha ya'ia da'ö hurufo ö ŵ gunungsitoli andre ba noso barö wamatörö kabufate nias induk ba gunungsitoli so önö kösamata ya'ia da'ö kösamata gunungsitoli gunungsitoli alo'oa gunungsitoli barat gunungsitoli idanoi gunungsitoli selatan gunungsitoli utara ba zi önö kesamata siso ba da'a ba no so göi kode famareta ma kode kemendagri kementerian dalam negeri ri ba kösamata gunungsitoli so dua wulu a siŵa desa ba tölu köluraha bawodesölö boyo dahadanö gawu gawu dahana tabaloho fadoro lasara hilihao hilimbaruzö hilina'a iraonogeba lasara bahili lolowönu niko'otanö madula madolaoli mudik miga mo'awö ombölata ulu onowaembo onozitoli olora onozitoli sifaoro'asi saewe sifalaete tabaloho sifalaete ulu sihare'o ii tabaloho simandraölö sisarahiligamo sisarahili sisambualahe sisobahili tabaloho tuhemberua ulu so tölu köluraha ba gunungsitoli ya'ia da'ö köluraha ilir köluraha pasar gunungsitoli köluraha saombö ba kösamata gunungsitoli alo'oa so siŵa desa ya'ia da'ö fadoro hilimböwö fadoro yöu iraono lase lölölawa nazalöu alo'oa nazalöu lölöwua niko'otanö dao orahili tanöse'ö tarakhaini ba kösamata gunungsitoli barat so siŵa desa ya'ia da'ö gada hilinakhe lölömoyo tuhemberua orahili tumöri ononamölö ii lot onozikhö sihare'ö siwahili tumöri tumöri balöhili ba kösamata gunungsitoli idanoi so dua wulu a önö desa ya'ia da'ö awa'ai bawödesölö binaka dahana fadoro fowa fao helefanikha hilihambawa hilimbawödesölö hilimböwö idanoi hiliweto idanoi humene idanötae lewuöguru idanoi lölö'ana'a idanoi ombölata onowaembo samasi sifalaete simanaere siwalubanua i siwalubanua ii tetehösi i tetehösi ii tuhegeo i tuhegeo ii ba kösamata gunungsitoli selatan so fele lima desa ya'ia da'ö faekhu fodo hiligara hiligodu ombölata lölömboli lölölakha lölöfaösö tabaloho luahalaraga mazingö tabaloho ombölata simenari ononamölö i lot onozitoli tabaloho sihare'ö i tabaloho sisobahili ii tanöse'ö tetehösi ombölata ba kösamata gunungsitoli utara so fulu desa ya'ia da'ö afia gawu gawu bo'usö hambawa hiligodu ulu hilimböwö olora lasara sowu lölö'ana'a lölömoyo olora telukbelukar tetehösi afia east and west yaia daö sambua buku nisura christopher patten mantan gubernur hong kong ba li hagöri iraka ia times books ba new york me döfi ösi mbuku andre manandrösa ba mbua wangerangera chris ba lala gamakhaita negara negara ba gaekhula faoma gatumbukha simane eluaha töi mbuku east atumbukha west aekhula tebagi tölu faosatö nösi mbuku moösi irugi bab so ngaörö ösi zura inönö iv fele öfa ngaörö famokai fangowai governing lala ŵamareta the view from hong kong famaigi moroi ba hong kong looking to the future fanehe ginötö föna itema famaigi si baga mbuku andre moroi ba media media internasional fabö'ö mamaigi media sina i lamane ŵa oroma falö'omasinia ba mbanua sina ba asese so khö nia wehede si lö ami samökhöi tödö kehai elemu gelemu ba danö niha ya'ia da'ö si so fa'abölö ba samalua sahöli höli dödö si lö itema fangera ngerada ya'ita niha si to'ölö ba danö niha oya zo'elemu mböröta ba iada'a no alö sa'ae börö me no mamati ndraono niha ba agama niha so'elemu so gurunia nifotöi guru gelemu fagönasa ya'ia ba wa mofökhö awönia si fagöna si to'ölönia ba mangalui salisi ma börö horö irege so dane dane ba wamalua fagönasa ba hiza fagönasa andre ba fangoroma'ö fa'alaŵa gelemu sino isöndra ba na no göna ba so khöra dalu dalu ba nalö la andrö tolo ba tola göi i'ohe mate fagönasa simane faosa tika ba famadöni zimatua ndra matua fangöndru ndro ndra alawe so'ono ba so göi sizundre nifogambara ba tanö bö'önia simane fama'ele'ö etuna ma getuna naha si fatambu siso idanö ma'ifu ba tanö sombuyu aefa deu si tola mangetuna khönia gurifö urifö sangetuna simane bawi faoma sökha ba wangetuna zökha itaria na sökha sebua sino anau ifö ba na mangetuna ia ba ikhaigi yaŵa göri ma ifö sanau khönia ba no lafarisayoi niha wa göri zökha andrö so wa'abölö sitola labali'ö fanaha ira sangokhögö ya'ia ba hiza ba wanga'i ya'ia tenga saoha so ma'ifu wa'abarani me i'ila na lahalö görinia no lafati wa mo fa'abölö göri zökha andrö da'a tenga ha ba danö niha göi ba mbanua tanö bö'ö siso ba indonesia so göi khöra göri zökha nitötöi rantai babi ba danö ase no ara la'ila göri zökha ba no möi fanolo khöra ba wolaŵa niha balanda me luo da'ö hiza göri zökha sino tobali hazima khöra lö i'a ira fana ba ginötö iada'a fakake ba wofanö gofu heza so ba no oi somanö zino aoha ba niha gulidanö na siso badete danö atö ba no oya sibai lala niha sino lahaogö ira sonekhe ba wangahaogö fakake soguna ba wofanö so moto so hondra so kereta api so beca sitenga ni dayu ba tanöbö'önia ba nasi simanö göi no idugu aoha na so zomasi alio ba so göfa sabölö woloyo so dundraha ni'oguna'ö ba gotalua hulo so göfa sana'u niha ba tanöbö'ö ba lö göi toroi zohombo ba dalu mbanua no idugu lahaogö nasa zabölö baga ba sabölö moguna ba wame'e fa'oha baniha niha gulidanö lö sa'ae marase ira gofu manö numalö ira ba zisagörö ulidanö asala so göfa sihombo sedöna möi bada'ö eurocopter ec super puma köfa sihombo sifagölö ira helikopter samake mbali bali köfa sihombo da'a nihaogö sambua fabiri sotöi angorudua moroi ba zangahaogö helicopter sotöi aerospatiael ba perancis faoma daimlerchrysler aerospace ag dasa siso ba jerman me döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu a rua köfa sihombo da'a no lahaogö baga sibai ya'ia da'ö dombua mesin ba kurusi so dua wulu a öfa kursi awö ndra sohalöŵö kru ba göfa sihombo da'ö ba darua orang sohalöŵö ba kabin eluahania so ba zi dua wulu a önö kursi fefu gurusinia köfa sihombo sino lahaogö nibe'e töi eurocopter ec super puma lafohombo si'oföna si'ai ya'ia da'ö dua wulu a fitu mbawa si felezara döfi si dua ngahönö nopember ba amena lafatunö ba niha sato ba ndröfi si dua ngahönö a öfa ba no sa'ae oya zino lahaogö göfa sihombo da'a hiza köfa da'a asese lafake ia ba wolohe ira amada sitebai niwa'ö ma niha siso faka tenga niha sito'ölö ma lamane mane ba li hagöri vip ma vvip niha nifosumange niha solakhömi ba tenga ha da'ö göi naso danö bö'ö salio lio ba wanolo köfa da'a tola nifake fefu zura da'a yaŵa nihalö ba sifagölö ba eurocopter ec super puma ma sambua mode varian helikopter hm no la faehagö ira amada siso ba wozago talu mbanua angkatan udara moguna ŵalu rozi ni haogö airbus helicopter ba nano awai dania la fa'anö rakit ba la fa'ema khöndra so zago talu mbanua tni au indonesia ba wowöli köfa sihombo da'a ba wonönö fa'abölö ba wozoga banua indonesia ma lamane ena'ö idugu abölö watahana ndra amada siso ba zozago talu mbanua andre ba indonesia helikopter ni öli ba laoguna'ö ba wetaro ba wanolo niha naso ba danö wasuwöta evolusi ya'ia da'ö fa'atebulö khala khala ba zi sambua gaurifa ni'ohe moroi ba zi sambua nga'ötö ba nga'ötö mitounia no ara lafareso ndra sangila biologi hadia ia nifotöi biologi evolusioner awena tebörögö teboka wangera ngera niha wö'i me isura mbukunia charles darwin sotöi on the origin of species niraka me döfi teori evolusi no sambua lala wangera ngera nifa'anö charles darwin samösa zangi'ila ba waö waö danö geologi ba waö waö zaliŵa liŵa ba gulidanö iŵa'ö darwin wa fefu zauri ba gulidanö iada'a töra töra gurifö no tumbu moroi ba zaliŵa liŵa tanö bö'ö nifotöi böröta gurifö fefu li inggris common ancestor heŵa'ae lö niŵaö darwin wa niha no manga'ali moroi ba mba'e aefa tohare zurania on the origin of species tebörögö niha wanguma'ö wa na la'o'ö mbua wangera ngera nisura darwin andrö si lö tola lö'ö manga'ali niha moroi ba mba'e ba hiza sindruhunia tenga da'ö niŵa'ö darwin tola manö wa so na sa zaliŵa liŵa ba danö tanö bö'ö ba moroi ba da'ö mangali mba'e ba niha fefu zaliŵa liŵa ba danö no oi fakhai hulö döla geu ba ndraha ndrahania fefu ndraha tumbu moroi ba döla geu moroi ba ndraha segebua tumbu ndraha ndraha sigide'ide aefa da'ö molo'ö darwin haniha zabölö da'ö zofozu tenga ba wa'abölö mboto haniha zabölö tesu da'ö zanau gölö ba hiza ba wa'onekhe heŵa'ae mo'amböta samösa gurifö ma niha ba wa'abölö mboto na onekhe nekhe ia tola mofozu ia da'ö nifotöi positive eugenics ba li inggris eluahania fefu zaliŵa liŵa ba danö ni'ilada ma'ökhö tola mofozu ira börö wa'onekhera oya sa zaliŵa liŵa ba danö si no ahori mate hatö duriara nirongoda ma'ökhö börö teori evolusi andre ato niha sanguma'ö wa tenga ni'a'azökhi lowalangi gulidanö andre ba fefu zaliŵa liŵa ba detenia tola manö la'oguna'ö mbua wehede simanö samösa niha na lö mamati ira khö lowalangi ba hiza lö sala na taŵa'ö göi wa lowalangi zamazökhi töla geu evolusi andrö moroi ba da'ö oi manga'ali fefu zaliŵa liŵa ba danö baero da'ö tola taŵa'ö te lö na sa la'ila ira satuada sanura mbuku ni'amoni'ö wa ulidanö andre itugu tumbu ba manöi molo'ö goi goi fisika manöi nöi manö na sa wa'ebolo mbanua si yaŵa andre i'otarai me te'agamaöi ia ba nifotöi big bang lö na sa ibe'e khöra wa'onekhe nekhe wangila simanö so'aya si mane ni'ila ndra sangi'ila ba fisika ma'ökhö fefu zi tola laŵa'ö me luo da'ö ya'ia wa fefu hadia ia ziso andre no nifazökhi lowalangi fao ba da'ö fefu ni'a'azökhi lowalangi ba ginötö big bang balazi lowalangi hewisa lala wamazökhi nia ulidanö ba banua si yaŵa andre ba tenga dali wamati hewisa lala andrö duma dumania faduhu ba dödöda wa badagahe no nifazökhi ba pabrik heŵa'e lö aboto ba dödöda hewisa lala wamazökhi ya'ia no fabö'ö bö'ö molo'ö pabrik ba teknologi aefa da'ö molo'ö mbuku ni'amoni'ö i'a'asogö gulidanö ba gofu hadia ia lowalangi fitu ngaluo wa'ara na sindruhu niŵaö ndra sangi'ila ba fisika no mege yaŵa wa banua si yaŵa manöi nöi na sa ba tola manö wa lö na sa tarugi ngaluo si fitu wanga'asogö ulidanö si mane nisura ba zura moze si sara tola manö sa wa awena na tarugi ngaluo si önö ya'ia da'ö inötö wanga'azökhi niha sambua banua sebua simane indonesia no ihenagö hewisa watahana mbanuania simane sozago dete danö ma laŵa'ö ia angkatan darat so zo zago talumbanua la tötöi ia angkatan udara ba so zo zago asi ba arö nasi laŵa'ö ia angkatan laut ba so zago fefu ngawalö zalua eroma'ökhö so ndra amada folisi ma latötöi ia polisi ba dalu mbanua moguna lazago moroi ba zedöna mamalua silö baga hiza ba zozago talu mbanua so f fighting falcon da'a ya'ia da'ö köfa wanuwö jet tempur ni haogö fabiri sotöi general dynamics aefa da'ö i'öli lockheed martin di akuisisi oleh lockheed martin soguna ba zo zago talu mbanua ba danö amerika ma angkatan udara amerika f fighting falcon sambua köfa wanuwö soguna sibai köfa da'a no ibe'e hare khö mbanua amerika serikat no so khönia wohalöŵö salio ba sibaga ba wofalua fanuwö ba nudu ba lö ebua ihorigö gefe köfa da'a göi nihaigö si'oföna f a ha sambua gurusi nifohombo si'oföna sibai me baŵa sifelendrua ba ndröfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a fitu ngafulu a önö desember si'oföna ba wolau halöŵö ya'ia me bawa si sara ba ndröfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a fitu ngafulu a siŵa januari ni fatenge ba wing fighter taktis si tölu ngaotu a ŵalu ngafulu a ŵalu ke ba naha zo zago talumbanua pangkalan angkatan udara ba hill utah baero f a so göi f b nihaogö dombua gurusi ba idugu lahaogö ena'ö idugu baga famai bola no sambua mai mai nilau mangoguna'ö sambua bola nitifa ba danö lafa sebolo famai bola no ara tebörögö i'otarai ngaotu fakhe si no numalö abad dan sm oföna sibai lamaikö ia ba mbanua sina me inötö musim semi dan musim gugur sm famai bola me luo da'ö latötöi ia cuju ba li kehai ba labali'ö ia sambua botoŵa ba wonönö fatahana ma fa'abölö ba zaradadu khöra tehaogö bola cuju moroi ba guli gurifö nisösö bakhania bu fa'ato zi famai bola andrö da'önö niha ba dalu danö lafa no labe'e gawa sabölö oya mame'e bola ba gawa nudu da'ö zi möna goi goi nifatörö simane nifalua ndrege ma'ökhö ya'ia da'ö tebai lababaya faoma tanga ma tebai göna danga ba wamaisa bola gawa andre sambua naha ba wozago ba zi dombua angowuloa zi fabola so zago gawa la lawa'ö kipö ba halöŵönia ba wanaha ena'ö lö möi bola ba gawa nizagonia ba wamaisa bola ndraono ba danö niha itaria lö badödöra hewisa gawa sindruhu fokonia so duturu geu ma so zandrala sitobali tandra wa so gawa zadi da'ö tenga taha tahara ba wamaisa bola sindruhu wano möi ba dödöra ba wa'omasi ba wamaisa bola hewa'ae lö göi ni'ila niha sibai hewisa wa'apadera ba dörö meno sa'ae oi la'ila ba tivi ba teda'ö mbörö irege monönö wa'omasira ba wamaisa bola ba danö niha iraono satua oi omasi fabola ba abölö sa'ae ndraono he moteu ba lalau famai bola ba lapanga me no möi badödöra wa'omasi ba lö sa'ae tatu hewisa wamaisara hulö asala omuso manö dödöra ba no sa'ae tobali sambua famaha'ö ba zekola göi ia me no möi fabola andre sambua angolifa wamahaö ba ndraono sekola fabola sino la'osara'ö ba zi sagörö ulidanö fa'ato sambua angowuloa zifabola ya'ia da'ö felezara niha so zo sago gawa so sifataha föna gawa ba so ziso ba dakera kambölö lapanga ba samösa zokafaloini ya'ira same'e khöra gambara hewisa wolohera bola misa ba gawa laŵa na fabola zi dombua angowuloa zifabola ba i zago ira wasi samaigi hadia manö zalua ba wabolasa itolo nasa ia sozago ngai lapanga inötö ni'oguna'ö bawabolasa ya'ia da'ö dua kali öfa wulu a lima meni ba so maifu ginötö wolombase ba namoguna lanönö ginötö fefu moroi khö wasi ba da'a lalau na no sa'ae irugi wamadöni haniha nomora sara ba watandrisa fabolasa da'ö ba danö niha no sa'ae tobali mai mai sabölö omasi niha ya'ia da'ö fabola hiza lö tatu khöra he tenga bola gitö fokonia si zitola nitifa ba latifa hulö zimanö wa'omasira wamaisa bola andrö baero da'ö fabola bada'a tenga ha ba lapanga sabe'e asese göi iraono ba danö niha lalau fabola ba dalu deu toho ba wa'omasira wamaisa ba wa'aelo lapanga ba na latörö atö lala ba gofu hada'ia manö ziso ba lala hasambalö wa nitifa ofeta föna nomo lö sala na lamane niha famai bola khö ndraono soroi ba danö niha haogö wanaha börö me ya'ira fefu fagölö sagabe'e töla no fatandro tandro mbisi irege na faondra ba tola amaingö dödö niha ba danö niha wa oya duria ma waö waö silö nasa te fangamöi bakha ba gu'ö irege tebai la bokai ia ba wuka me lö hadöi sanura ya'ia turia ma lala wa'auri ba danö niha sifagölötö salua ba mbanua tanö bö'ö misa niha ba danö niha no la'ila hewisa wangalui fa'auri ba danö hiza i lö ato zino manura ya'ia irege turia andrö ha nirongo moroi ba zinata mbawa zamatunö ya'ia ba sifatohu zamatunö andrö khö niha bö'ö hulö zimane högö zura andre yaŵa ya'ia da'ö fabönö fabönö sambua halöŵöa nifalua ba danö niha na edöna möi mangalui diwo ösi nidanö fabönö no sambua lala nifalua niha ba danö niha ba wangalui diwo soguna ero ma'ökhö oya lala bö'ö simane fagai mangembua fadiala ba tanö bö'önia ba da'a tefalua ba gotalua nono mbanua me oya nidanö sigide ide ba danö niha hadia ha meföna alua ia fabönö irugi ma'ökhö so nasa zamalua ya'ia börö me oya nuo nidanö si gide ide ba lö moguna sibai wakake sabua ha fa'abölö zifabönö ba wangohori idanö bakha ba namö sedöna la bönö fabönö ma fangalui ösi nidanö sito'ölönia la falua ba ginötö molökhö simöi fabönö la alui mbawa nidanö ma bombo uo nidanö side ide ba lafaigi namö ba soya kara bakha khönia me bada'ö oya nösi nidanö nano la rugi namö da'ö ba lafaigi gangelea nidanö hadia abölö abölö gamaudu ba namö andrö ba laba'a lulu la fa'anö khönia gara ba na tola atö ni fangele nidanö ba namö da'ö ba ngai nia ba no ha wa a baga da'ö lö marase sa'ae wanohugö fabönösa na atö abölö abölö moroi ba lulu gangelea nidanönia ba la anga'i'ö lewuö sesolo ma'ifu ba la sila la toto mbu'unia amena la be'e hulö hele hele moroi ba lulu ba la fanalu'i'ö bakha ba namö ni bönö nano awai fefu hele hele ba satua döfi ba gotalua zi fabönö ba ifangelama zifao khönia ena'ö lö manötöi sa gabe'e fatua lalau fabönö börö na so atö ba gotaluara zanötöi sa gabe'e ma lamane falele ba hiza tola manö löhadöi ahuluara ma tola manö ba zilö mudöna döna alua deu sabölö bölö ba inönöi namö da'ö ba löhadöi ahulua sitola la'ohe yomo fabönö ya'ia da'ö sambua lala wangalui diwo ba mbanua ba danö niha meno sa'ae no awai la fangele nidanö ba luaha nifatalu'i'ö namö sedöna labönö ba la börötaigi lahori nidanö lafake embe ba tanö bö'önia sitola manimba idanö moroi ba namö da'ö ba gelea luaha na mo'ösi atö nidanönia ba lö irugi ahori nidanö ba ösi nidanönia mamanoka ba hatö fanga'i ba zi fabönö ba na löhadöi atö sanaoka ba lö manuzu dödö zifabönö lahorigö dödöra me sito'ölönia da'ö nösi nidanö siso ya'ia mbaewa ziso bakha ba namö da'ö hiza sifabönö nano ahori sa'ae nidanö ba la tutuyu gahuluara lalau hulö zanusuli labe'e dangara barö gara ba wanga'i ahulua so guro baewa i'a hambae ba la fa'anö bakha ba mbola bolara na lö hadöi bola bola khöra ba halö manö mbulu geu sahatö ba da'ö naha gahuluara sito'ölönia la halö mbulu lawayö nano awai latutuyu fefu nösi nidanö andrö ba labokai gara fanaha nidanö moroi ba lulu faoma la heta hele hele ena'ö ifuli mangele nidanö bakha ba namö sino la bönö no mege fagai ya'ia da'ö sambua halöŵö nilau niha ba wangalui gi'a ba nidanö mangoguna'ö fakake nifazökhira fagai andre ba tola möi fangalui ba zangodödö ya'ia na möi fagai ba tatu manö moguna la'ohe ngawalö zoguna simane gai naha gahulua lakhö ba soguna ma balazo zifagai he nano oya zoguna banalö tundrahara ba tebai mofanö ba wagaisa duho si'oföna sibai ba halöŵö wagaisa andre ya'ia dundraha ba danö niha löhadöi nasa samake fakake sabölö baga ba wagaisa tenga simane ni ilada ba mbanua tanöbö'ö na möi fagai ba danö niha fakake sito'ölö simane gai ma mata gai behu lewuö sitola la böbö khönia zinali gai ba da'ö labali'ö so döni tali gai baero zinali gai behu ba mata gai silö tola lö lahenagö ya'ia da'ö lakhö tola manö la'alui ba ngöfi nidanö hezo fagai niha me elewazi tola göi möi lakhö na fagai ba nidanö tengan ba nasi simane sino lasura moroi yaŵa wa tundraha no tobali tuho wakake silö tola lö'ö la'a'asogö namöi fagai banasi baero da'ö ba simane sino ta'ila sa'ae fakake sito'ölö ya'ia da'ö gai ma mata gai behu lakhö ba fakake tanö bö'ö sitobali tolo tolo na alua hada hadaia ba dalu nasi na fagai niha ba lakhö zi lö tola lö'ö la'ohe ba wagaisa si to'ölö si no la falua ba wagaisa lakhö gai la'alui simane eleŵazi na fagai ba nidanö side ide ma ba tabe gi'a na ba nasi ba lakhö simane uro ba i'a sigide ide si fagai tenga ha asala möi ba nasi hiza sifagai göi so khönia wangi'ila inötö si sökhi ba wagaisa sino itema khö ndra amania sagatua moroi khönia inötö silö tola lö'ö i'ila ya'ia da'ö hauga wa alawa mbawa ba dalu mbanua so nifotöi tesa'a akhömita tenga baŵa so balau obalau mbaŵa börö ba wamaigi hadia mo bade ma lö'ö ba danö niha so nifotöi i'a sauri i'a sauri andre i'a samena lagaini ira niha sifagai ba la amawa so wöli gi'a andrö ia ni'ölinia la kaoni ma latötöi döinia i'a sauri i'a sauri tenga ngawalö döi gi'a fefu gi'a sibohou la gaini ba la'amawa da'ö niwa'ö i'a sa'uri na ngawalö nia so i'a hambu hambu i'a hiu i'a toda i'a buru lewua ono hambu hambu kalökö mugu uro hambae ba tanö bö'ö nia moroi ba wagaisa ndra so halöŵö ba nasi ba ahulua ma i'a sino lagaini so ni amawa so ni'oguna'ö labali'ö diwo ba so göi ni'unagö simane ba mbanua ba nias utara ba no sambua bagia ni odödögö wamareta ba wamohi'a dödö nono mbanua ba wangodödögö halöŵö wangalui i'a andre ba hiza ba nias utara andre no so gi'a ni'unagö ba no tola la'öli niha ba naha gowöliŵa simane ba harimbale fasa ba tanöbö'önia fagai ya'ia sa'ae sino tefatunö moroi yaŵa ba zura andre wa sifagai ha sambua dani nia ba nasi ya'ia da'ö wangalui i'a ba so göi zangulia i'a lö lafake simane tundraha ya'ira möi ba luaha falukhasa nidanö ba asi ba ni'ohera ya'ia da'ö diala ndriala fadiala ba nano larugi luaha ba lafazaumba ndriala ra ba amena ladöni yawa na fadiala lö moguna lakhö aefe da'ö so göi nifotöi mangembua embua fakake wanga'i i'a da'a fagölö gölö mangoguna'ö u'ö fa'afabö'ö nia ha ba wamalua diala ndriala fadiala fake döla döla zololohe gu'ö ma neti na embua lö fake döla döla lala wamake ya'ia nifazumba ba naha somasi lafa'u'u gi'a baero lala wanga'i he fangembua ma fadiala so göi zamalua nifotöi fatufa fatufa andre ba wanga'i uro ba i'a sigide ide ba mbewe ngöfi nidanö ma asi aefa da'ö so göi zolau ma samalua fatuwa famönö mamönö da'a nilau ba nidanö tengan ba nasi ba danö niha fagai tenga ha ba nidanö sebua niha sifagai la khamö nasa sabakha ba sebolo ba wangalui i'a fagai andre ba oya zoguna tanö bö'ö zi lö tola lö'ö la henagö simane gai lakhö batanö bö'ö nia niha si fagai ba danö niha ba ato sibai zino mangalui i'a sebua böli tenga sa'ae ha i'a si to'ölö la gaini si fagai ba danö niha sito'ölönia ya'ira siso ma sahatö bangai nasi na siso ba hili ya'ira to'ölö mamili wangalui soguna ero ma'ökhö simane mangai mogai gitö molaza mananö sinanö mo'urifö simane manguri bawi manu bebe sogöi zangahaogö tabe gi'a ba halöŵö siso fa'onekhe ba danga simane fatuka fa beke kureta faoma hondra so göi wagaŵe ba tanöbö'ö sitola möi fangalui ba danö niha i'otarai meföna ba oi no la'ila niha hewisa lala wangoguna'ö ngawalö sinumbua ma sinanö siso ba kabu so ni tanö ba wanga'i bua ba so nitanö sitobali soguna ba wangahaogö omo fatöu lö nasa oi mangila fakake ba wolobö fanila eu niha ba danö niha mangoguna'ö fakake sito'ölö ya'ia da'ö garagazi garagazi andre anau mato samete amatonga wa'anau nia ba no lafodanga ba mbalö faföfö amena danö faoma la gogohe ba la fangörö ba geu sedöna ni garagazini ba mbanua ba danö niha oya geu sabe'e sitola ni'oguna'ö ba zoguna ba wangahaogö omo töi geu nia simane simalambuo afoa afasi itölio ba eu ndru'u tanö bö'ö ba ginötö safuria andre niha ato zamake töla ndruria ni bali'ö fafa faoma toga nano la'obö geu ba latutusi mbulu ba dahania aefa da'ö la gukhui la fatörö khönia mete ha wa anau wafa sedöna la garagazini aefa da'ö lahaogö döla döla naha garagazi lafaigi naere naere ena'ö lö marase ira wamasindro naha nia na no awai naha wo garagazi amena eu nigukhui no mege la be'e yaŵa ba samösa tou ba samösa ziso yaŵa faoma la fangörö garagazi irege asila geu andrö ba tobali bagolö ba danö niha fagaragazi no sambua lala halöŵö me lö dozi niha mangokhögö garagazi irege meluo da'ö fagaragazi sambua halöŵö si lö dozi oi la'ila niha irege mamadöna wa'amoguna iada'a meno sa'ae tedou niha ba wamaha'ö ba no laleke'ö wakake garagazi andre ena'ö aoha ba niha andrö wa lahaogö wamaedo nia ya'ia da'ö seso irege lö sa'ae oya ginötö ni'oguna'ö ba wanila fafa soya me alio wanaba ba fanila ya'ia niha hatö so lolohe me fa'abölö wanila tenga fa'abölö si'onarai niha fa'abölö mesin ba danö niha wa'oya mai mai silö taya ofeta ma'ökhö na situmbu ba ndröfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a fitu ngafulu ofeta sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu lö olifu ira mai mai da'ö fakuku ma töinia sambuatö laŵa'ö fambini mbini si oföna ua lalau fa si ma lamane fatitimili ba wotatugöi haniha zangagö endro na i'ila atö dania ba gotalua zifaoma siso ba gendro ba ya'ia zogatini sangagö endro ba wotatugöi sangagö endrö na'ato atö ba labörötaigö la'erai lamane titimili ti'ara gati ati sora ba zoriti sasa marafadi haniha zaefa yamö'ia ba gendro lari kudo fanötöi fotatugöi zimöi ba gendro da'ö yaŵa te awena ia da'a lasura ia ba möi sitobali balö nisura ba ziso föna fakulu sambua mai mai sino lalau ira ono mbanua ba danö niha fakulu ma so göi zanötöi ya'ia remi ba no sa'ae tobali rörö ba gangowuloa ba mbanua ba danö niha karate kulu so öfa la'a la'a ya'ia da'ö kofa lui sake ati moroi ba zi öfa mbunga garate da'a hulö da'ö ni föfögö zomaikö ya'ia fakulu no ara labali'ö rörö ba naha naso zimate fefu ndra talifusö möi ba nomo siso niha sino mofanö ma lawa'ö ia simate ba wame'e fondrara dödö bada'ö lalau fakulu ena'ö lö mörö ira ba wefao ba wa'abudödö ba ngambatö salua fa'abudödö famaisa moroi ba garate kulu andre ya'ia da'ö tola lalau faceme haniha zalaŵa hörö hörö bada'a hauga nisöndra moroi ba zitölu nga'örö garate kulu da'ö zimöna karate kulu as la'erai ia sara ba karate j k la'erai fulu falafu lafu sambua mai mai nifalua ba danö niha nifalua ndraono sigide ide ba he göi sibohou ebua fa lafu ba sambau mai mai somasi sibai ndraono wolau yaia ba no arakhagö taya sa'ae meno oya mai mai tanö bö'ö lafu falafu andre ba no arakhö lö lalau sa'ae iraono ba danö niha me no oya manö mai mai tanö bö'ö lala wamalua mai mai lafu falafu andre tola samösa lawa samösa ba tola göi sambua ngafu töra moroi ba zisamösa sifamai ba lahalö gara ra ba lafazaumba föna ba döla garis line sino la tatugöi fazaumba kara da'ö ba wangalui haniha ziföföna wa mörötaigö aefa da'ö nano so zi'oföna ba lafasindro gara lawa ba la börötaigö la tendre lala wanendre la be'e gara yawa ba dete gahe ba lafazaule föna irege aso'a tou gara lawa nano latendre ba iada'a lafatö'ö hulu ba wanga'i kara sino lafasindro simöna ba lafu ilu'i ia si kala mai mai da'a no fondrege wa'omasi ndraono ba oya göi gunania ba wangosara'ö fahasara dödö ba wolohi fa'amöna me tölu mbawa si felezara döfi si dua ngahönö a dua wulu nopember no alua wamilu ba amerika sorudu inötö wamili ba danö amerika öfa fakhe tahun sakali ba nifalua ba ndröfi da'a famili kafalo negara si lima wulu a siŵa ke so dumbua faratai partai zo fasao ya'ira ya'ia da'ö faratai democratic samasao joe biden ba faratai republican zamasao donald trump dozi banua dozi goi goi nifalua na ba amerika sodadao ba gödo salahi nono mbanua ma dpr ia na ba indonesia ma ba amerika no la'ila niha töinia house of representative ya'ira fefu moroi ba faratai demokrat so kuasoi bakha senat ya'ia faratai moroi ba republik fa'ato niha siso ba dpr ya'ia da'ö öfa ngaotu a tölu ngafulu a lima niha orang fefu goi goi ni haogö la be'e khöndra sodadao ba senat ba wo ia kö amena latohugö khö presiden ba zisagörö uli danö oi la'ila niha wa ba amerika so otu niha wa'ato orang zodadao bakha ba senat ba wofili ya'ira so otu niha zodadao ba senat lafili ero önö fakhe tahun na kongres si öfa ngaotu a tölu ngafulu a lima niha orang lafili ero dua fakhe tahun meno oi mamili niha si no tola mamili ba amerika ba no la erai ira nifila sangerai da'ö ba hiza no somuso dödö fefu niha samili amada joe biden me awai la erai ba lamane no so fereside sibohou mori ba faratai demokrat ba no sa'ae tobali fereside si lima wulu a siŵa ke tanö niha no tenga ha sambua kabufate no tobali öfa kabufate yaia da'ö kabufate nias utara kabufate nias kabufate nias barat kabufate nias selatan ba kabufate nias petahana lö fao ba wamilu sakali da'a na lö fa'atewu'a ginötö ba ngaluo si siŵa ba mbaŵa si felendrua dua ngahönö a dua wulu desember la falua wamili kafalo mbanua ma lamane ba li khöda familu ma bufati ba wo fatörö banua ba zi ha'uga fakhe fönada i'otarai me luo ngaluo si lima baŵa si siŵa döfi si dua ngahönö a dua wulu september no lafasura'ö döira ya'ira sedöna möi ba watörö tanö si so ya'ira simane ba nias utara no lafasura'ö döira ira amizaro waruwu faoma yusman zega la tötöi ma lakaoni aman ya'ira möi lafasura'ö döira ba naha kpu komisi pemilihan umum samalua ba so hörögö dania hewisa wamalua wamili ba ginötö sino latatugöi mahemolu nia ba tohare göi fonaha zega faoma emanuel zebua fodela si lö mangoguna'ö faratai ba wo fasao yaira ba gurusi wamatörö so göi ndra amada ingati faoma otorius inoto ba nias induk ba no so göi döi zino la fasura'ö ya'ia da'ö arosokhi waruwu sh asaldin gea ni falua ba gödo kpud jalan pancasila hiliweto kecamatan gidö rabu tanö owi sahari fatua lö lafasura'ö döira ira aw ba ag no göi so zino mamanura'ö töira ya'ia da'ö mayjen tni purn christian zebua akbp purn anofuli lase nifalua ba gödo kpud ba jalan pancasila hiliweto kecamatan gidö salasa tanö owi so göi fasanga enanoi dohare sh yulius lase se sino ma masura'ö töira ni falua ba gödo kpud jalan pancasila hiliweto kecamatan gidö rabu badalu luo ba nias barat so tölu fasa zi fasai ba wo dadao ba naha wamareta so petahana faduhusi daely faoma yamotuho gulö so khenoki waruwu faoma era era hia ba fasanga eliyunus waruwu faoma mareko zebua ya'ira andrö fefu ba oi sino faoma fao wohalöwö ba zino numalö ba fanötöna niha mbanua fokonia ena'ö mo azökhi mbanua ba sökhi lala wauri fefu nono mbanua no lafasura'ö döira ba naha wamanura'ö töi ba nias selatan ba wamilu sakali da'a ba ngaluo si siwa ba mbawa si felendrua dua ngahönö a dua wulu desember ha dua fasanga yaia da'ö hilarius duha faoma firman ba ba zitambai so fasanga idealisman dachi faoma sozanolo ndruru famohola fana lewuö ma fana maria ya'ia da'ö si to'ölö nilau niha ba wanörö tödö sambua ngaluo si sökhi alua ia i'otarai meföna irugi ma'ökhö hewa'ae famalua ya'ia no itugu alö na no baŵa si felezara ba iraono sihino döla ba zisambua banua lalau mangalui lewuö sesolo ba wo henagö fa'omuso dödö ba mbawa si felendru ba wanunu fandru faoma döfi sibohou fana lewuö da'a tenga ha ba danö niha so göi badanö tanö bö'ö simane ba mbanua ba zawa jawa barat ciamis latötöi döinia lodong da'a lafalua na ahatö hari rayo ba lafaigi göi zilö anigo niha wamondrongo simane ba ngai laza bada'ö lafohola wana lewuö da'ö khöra lewuö nihalö ba ndru'u la heta gumo ba latoto ndraha ndrahania nano aefa da'ö ba la tutu mbu'u bu'u ena'ö fefu ndroto ndroto nia tola itörö angi aefa la haogö ba no sa'ae tola ni fake ba hiza ba mbu'u mbu'u tanö sitou laröi lö latutu ba lafotögi maifu ba wo'ungugö dudunga dania ba wanikha ena'ö mamoka wana andrö fana lewuö simane ba danö niha fangahaogö ya'ia fagölö göi simane fangahaögö ba mbanua tanö bö'ö lö sifabö'ö fana lewuö ma fana maria andre ba lewuönia tenga lewuö side ide simane lewuö ta'uli ha lewuö sesolo sitola baga labali'ö fana lewuö ma fana maria ya'ia sa'ae lewöu hao tola göi gauko kauko ba sibagania lewuö sino atua ena'ö lö alio asila ma aboto ba danö niha lewuö andre auri ba kabu niha tenga nitanö lewuö oya ngawalönia simane lewuö ta'uli lewuö kauko gauko lewuö hao lewuö sa'usö lewuö guru ba so lewuö nitanö föna nomo ya'ia nifotöi lewuö sina sasese tobali naha wangokhoi'ö hada'ia föna nomo fana lewuö ma fana maria ba danö niha no fagölö ira wana lewuö ba mbanua tanö bö'ö fagölö gölö sambua famalua famaisa sino taradisi ma i'otorai ndra tuada mege simane ba danö ciamis lawa'ö lodong ba mbanua pangkal pinang lakaoni bedil bambu ba jawa timur ba jawa tengah lakaoni mercon bumbung ma long bumbung fabö'ö göi ba mbanua minangkabau bada'ö latötöi wana lewuö andre badia batuang ma meriam betung ba aceh lawa'ö te t beude trieng ba mbanua sunda lakaoni bebeledugan ba oya nasa ba mbanua tanö bö'ö wogaoni fana lewuö andre fangesa sebu ma fangesa dödö sebua ya'ia da'ö sambua ginötö salua ba danö niha ya'ira si tenga niha keriso tobali malalini era erara mamati khö yesu keriso ' fangesa dödö sebua alua ba danö niha me ndröfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a fele önö ba tebörötaigö ba wetaro mbanua moroi raya ba helefanikha ba humene me luo da'ö ha ba zi sabata no ato zondröi fanömba adu ba lafili wanunö ma wamaduhu'ö yesu keriso batenga ha niha silö sifarisayo khö yesu keriso zangesa tödö ya'ira si tumbu ba ngambatö sanuno yesus me inötö da'ö ba no oi mohi'a dödöra ba lala wamati khö zo'aya fangesa dödö tenga ha ba danö niha alua ia oya göi ba mbanua tanö bö'ö misa simane ba mbanua gatumbukha indonesia indonesia timur meluo da'ö ba oroma ba hörö niha sito'ölö hewisa hola hola galitö tandra wanema eheha ni'amoni'ö niha danö niha gofu hezo manö so'ira misa na falukha ira wanikha ni'oguna'ö ba wondrino no sa'ae takana khöra döinia ya'ia da'ö fanikha sami na ba li indonesia lawa'ö minyak makan ma minyak goreng fanikha sami ni halö moroi ba mbua mbanio nifarö ba meno tedou wangi'ila niha ba no ato zombali'ö kopra amena la haogö tobali fanikha sami ba danö niha so zino teroi tödö ba wangahaogö fanikha sami no tobali halöŵö ndra ina ina moroi ba gangowuloa credit union persada faolala perempuan nias sino manga'azökhi fanikha sami nibe'era töi vco sambua halöŵöa sino sökhi sibai moroi ba pangan bijak nusantara böi awöli wöli ita ba wangahaögö banua ni'omasi'öda tanö niha fanikha sola ya'ia da'ö wanikha nifake ba wamohola moto samake mesin diesel fanikha sola andre tola la'öli ba galo wanikha galo wanikha ni'a'asogö pertamina molo'ö angandröŵa zangahaögö ya'ia fanikha sola lö la'amawa ba mboto boto ha ba galo wanikha so'ia no i'a'asogö famareta so wanikha sola soguna ba fabiri so zoguna ba niha sifagai nelayan ba soguna ba mesin fabiri göi ösa naha fowöli fanikha lafotöi stasiun pengisian bahan bakar umum spbu molo'ö sino tesura wa ba danö niha fetaro ba nias barat no tola la'öli wanikha sifarahu göi sola simane harago ba danö zawa sambua fa'ahoa ba nono mbanua da'ö sitola möi fondrou'ö lala wangalui ba danö niha fanikha tanö ya'ia da'ö wanikha nifake ba wamohola fandru ganefo fandru ndrindri ba fandru gasi fatua lö sofeta wandru lisitiri ba mbanua ba danö niha so nasa mbanua zamake fanikha tanö silö sofeta fandru lisitiri ba lö malömalö wanötöna nono mbanua ena'ö irugi göi ira fa'amohaga fanikha tanö la'öli ira ono mbanua ba mboto boto fanikha tanö sambua fanolo sebua ba wame'e haga ba nomo nono mbanua hiza fanikha tanö tenga ha ba wangorifi fandru lafake göi ia ba kofo kompor fondrino heŵa'ae lö fefu börö me ato nasa zondrino mamake eu galitö ba meno irugi inötö so pembagia tabu gas si tölu kilo moroi khö wamareta ba no la alösi wamake fanikha tanö ono mbanua ba tenga ha irege da'ö so ba dödö wamareta ba wangeheta ono mbanua ba wamake fanikha tanö andrö fanunu fandru no töi ni'oguna'ö ba wanguma'ö luo wa'atumbu yesu ma hari natal ya'ahowu wanunu fandru na omasi ira laŵaö ya'ahowu hari natal lö ta'ila sibai hewisa mböröta wanunu fandru ba danö niha ba hiza tola tamane börö me solohe agama niha keriso ba danö niha no tenge tenge zo'aya misionaris moroi ba jerman si lö tola lö'ö ya'ira zamörögö wangowasaini wa'atumbu yesu andrö molo'ö nisura ba wikipedia ba li jerman tebörögö wamesindro eu tannenbaum ba li jerman ma pohon pinus ba li indonesia nifobaga baga ba ginötö wangowasaini wa'atumbu zo'aya me ndröfi i'otarai da'ö itugu ato niha ba nahia samesindro eu andre tobali eu natal weihnachtsbaum ba li jerman töra töra börö me ifaraou martin luther samörögö gereja protestan wamogaba gaba eu natal ba ginötö watomesa natal andrö eu natal andrö lafogama gama faoma karate so la'a la'a ba faoma lili baero da'ö so hada niha keriso wanunu lili ba ginöto adven masa advent ba li indonesia ya'ia da'ö si öfa migu ginötö wama'anö watomesa wa'atumbu yesu i'otarai sara lili ba migu siföföna dua tölu ba öfa lili ba migu sidua sitölu ba siöfa sitobali lala wangoroma'ö wa fe'aso yesu hulo haga situgu ebua balö fondrege zebua me latunu oya lili ba zifasui eu natal no mege haga sebua andrö no duma duma yesu si tobali haga gulidanö me la'ohe hada andre ba danö niha ira tenge tenge zo'aya lö lasöndra wangali li natal fa'ataumbu yesu weihnacht ba li jerman christmas ba li inggris andrö wa laŵaö manö fanunu fandru ya'ia da'ö fanunu lili ma zui fandu si tobali duma duma yesu si no haga gulidanö sindruhu moroi na laŵaö ya'ahowu ngaluo natal laŵaö ya'ahowu wanunu fandru baero hada wanunu fandru so göi hada nahia natal ma kandang natal ba li indonesia hada wamazökhi nahia gurifö si tobali nahia wa'atumbu yesu no ibörögö fransiskus asissi ba italia ba zi fagölö inötö me auri martin luther na nifogama gama ba hada wanunu fandru eu natal ba nifogama gama ba nahia natal ba sambua kandra nahia wamaliaro ono mbiri biri ba mbetilekhema me föna ba da'ö la'oroma'ö hewisa wa'anumana nono zo'aya andrö me tumbu ia ba gulidanö iröi nahia nia moroi si yaŵa ba itörö lala wa'anumana niha yohane so na sa hada tanö bö'ö si mane sinter klasba father christmasba tanö bö'önia na ba hiza ba ginötö ia'ada hada hada wanunu fandru sibohou andre si tohare khöda töra töra moroi ba amerika serikat abölö tobali ia lala wowöli gama gama konsumerisme ba komersialisasi ba li indonesia andrö wa ifarou niha keriso ba zi sagörö ulidanö paus fransiskus wolaŵa haga konsumerisme si oi humaga gofu heza ia ba ginötö natal na andrö duho dödöda wangowasaini fa'atumbu yesu wanöngöni hewisa wa no i'ide'ide'ö ia so'aya ena'ö ihöli ita ba te hada nahia natal abölö fagöna khöda asese ta'ila ba nahia natal wa lalau manuhi tanö ba mangandrö niha samaigi no tandra da'ö wa gama gama nifazökhi ba da'ö fagöna ba hiza na aila'ila ita wangoroma'ö wa niha keriso ita abölö fagöna na tafazökhi khöda geu natal börö lalau zi manö niha si fasui khöda ba danö eropa lafasindro ba lafogama gama göi geu natal ba nomora niha si lö faduhu tödö khö lowalangi ateis ba li indonesia börö me eu natal andrö ha gaba gaba dekorasi ba li indonesia ba tenga tandara wamati fatome yaia daö gowasa nilau samosa niha sabölöbölö mofökhö abölö göna wanötöi ya'ia da'ö fangotome'ö satua hiza ba wangotome'ö andrö inötö sisökhi ba zatua wamenesi iraono awö zawuyu nia lö dozi so zawuyu da'a me föna me inötö so wangosawuyu niha ba simanö göi ba ndraono no sambua inötö si sökhi sibai ba wamondrongo hadia zinangea famenesi ba fangombakha soguna ba wongambatösa nifa'ema zatuara andrö tuho wa lalau ma la falua wangotome'ö satua sihulö wolau gowasa ia yaia daö ba wangandrö fangefa sala fatua lö ahele danö khönia satua banomo nano atua sa'ae ba inönö na mofökhö fökhö ba tumbu ba dödö ndraononia ba wame'e ö zatua ba wangandrö howu howu fatua lö irugi inötö ikaoni ia so'aya da'ö duhö wangotome'ö ba lalau mangosara ira sifatalifusö lakaoni nono alawera tana zibaya ba sifasambua ama khöra ba wo angeragö hadia manö lala halöŵö dania nifalua na inötö wangotome'ö ba nano so wahasara dödö ba lafalua halöŵö andrö ba so zamalua fangotome'ö zatua ba danö niha la osamuzaigö ba wo mbagi harato da'ö wa hulö la kaoni fefu zitenga bö'ö ba wa mondrongo hadia manö nifa'ema zatua baomo khö ndraononia irege na furi lö fanofu ba zino itatugöi satua firö ya'ia da'ö sambua gefe nifake me inötö ndra hulando firö ma ni fotöi kefe hulando da'a te'oguna'ö nasa ia ba danö niha irugi iya'da'e firö da'e te'oguna'ö ia sitobali sambua lala nitörö ba wamönökhi böwö ba zowatö fa'oya wirö nibe'e molo'ö hada zisambusambua banua aefa da'ö gefe hulando andre tola göi te'oguna'ö ia ba wanema howuhowu ma tefetefe moroi ba zatua khö ndraono tola göi mu bali'ö ba rofia awö wame'e tolotolo ba niha firö da'e moharago si'ai ia ba nono niha börö ba wa'atedou ginötö gefe da'e ibörögö ahori irege abua ba wangalui da'e fefu alua börö me oi fefu hadia ia zoguna mu öli ba rofia aefa da'ö inötö wa mazökhi gefe hulando da'e zotatukö hauga mböli nia ba rofia sasesenia firö silö mu bali'ö ba rofia mu tibo'ö ba so göi zame'e yawa fehede so wofo yaŵa mba'e sambua famatörö li ba niha sasese mangoroma'ö fa'apade nia ba gotalua niha sato börö da'ö andrö wa lamane niha böi tema o sipade he börö so wofo yaŵa mba'e eluahania ba wa'auri böi tema foroma'ö sibai hewisa wa'apade fa'onekhe fa'asiga fa'akayo fa'abölö ba tanö bö'önia si tola nasa so baniha bö'ö na so khöda sambua moroi banidunö dunö da'ö ha tobali ia moguna ba niha sato böi bali'ö fayaŵasa böi möi famözi mözi niha ba wehede yamendrua na möi fangailasi niha da'a zilö fao dödö niha sato andrö wa aekhulania dania tola fatötöi na so zonekhe ba gotalua niha sowulo ha ihaogö manö böi möi fangailasinia börö tola manö onekhe ba zisambua lala ba lö tatu hewisa ba lala tanö bö'ö sibagania so baniha wangera ngera wa so wofo yaŵa mba'e he no maulu wa'abölö zisamösa niha ba sonasa zabölö moroi khönia he tenga bada'a so'ia tola manö ba zifasui ya'ita ba danö niha oi la'ila fefu niha wehede da'a naso ba gotalua zombaso imane hadia zura da'a da'ö dandrania wa iraono nasa ia lö fakhamö irongo wehede simane da'a ba gangowuloa gofu hezoso misa ba ira satua asese labe'e mene mene ba lafake wehede da'a ena'ö fefu ndraono sibohou ebua lö manendre ira ba wamalua fefu ni orudugö söndra ösi wehede da'a yaŵa ya'ia bawanguma'ö ba niha wa sifaoma fabe'e ba li lö si ya'ia sibai oi so wa'ambö ambö zambua zamösana ba hiza börö wahasara dödö tola orudu zöndra ba möi fa'abölö ba wa'owulo ba zisambua angowuloa fehede nisura da'a yaŵa tenga fohasa hiza i sambua kiasa ba wame'e gambara ba niha sifahuhuo ma si gamaretefö wa böi hulö ö fagölösi manö fefu niha börö tawai ha ya'ita zangila sindruhunia ato niha danö bö'ö göi zangila ni'ilada da'ö ono mbanua ba danö niha no to'ölö ba wolau amaedola ma ba li salio lamane kiasa me da'ö lala ena'ö lö tetutu dödö niha samandrongo ngawua wehede zisamösa niha kiasa aröu fabö'ö moroi ba wohasa na fohasa ya'ia da'ö fa asiliyaŵa da'a langu wa'auri ba nituwuni niha solau fohasa ya'ira silö mangila wa so wofo yaŵa mba'e ba'e sambua auriföa siso ba ndru'u sino la'ila niha salio manga'i önia na inötö ilau manga ba ginötö i'ila so gö bada'ö simane gae iwalinga ha ya'ia ziso ba naha fondrege zalaŵa irege olifu ia wa oya danö bö'ö zalaŵa moroi khönia ba ginötö i'a gae yaŵa ba hogu gae lö idöna döna tohare wofo so'afi sohombo ba ladou gae da'ö ba lö manö irasoi ba'e ba wangera ngerania ha ya'ia ziso ba naha fondrege zalaŵa sambua famahaö sebua ba niha ba guli danö ena'ö sifaoma fa be ba li irege lö fatötöisa ba gotalua wahuwusa fatalifusöta angowuloa ba naha wahasara dödö tanö bö'ö nifalua zangila waso wofo yaŵa mba'e ya'ia da'ö so khönia wangelama fangelama sambua lala wa'auri sisökhi irege lö fa'asala he ba wehede he ba gamuata na ba'e i'ila waso wofo yaŵania ba izago ia mangelama ia irege lö ahöwö ia önia gae soso ba hogu ba hiza börö me ambö i'ila ba no so khönia wa'arugi börö me tohare wofo sedöna mamadöna önia na irasoi wa da'ö sambua fetaro wa ya'ia ha sanema fa'omasi zokhö gae lö ibe'e badödönia waya'osa ibe'e ba niha tanö bö'ö ngawalö hadia ia zitola me fefu oi so lala nia mangelama möi fanga'azökhi niha irege irasoi wa tenga ha ya'ia zitola niha bö'ö göi tola lafalua zimane nifaluania fangelama ba danö niha no sambua lala wa'auri dozi niha mangelama sambua lala ba zago boto wo zago ngambatö wo zago halöŵö wo zago fehede fangelama moguna sibai ba wame'e fa'ata'u ba niha ba wamalua sambö sökhi mangelama lela ba nifö eluahania sifahatö manö ba tola fatötöi lö sitola manaha hewisa na manendre niha andrö imane lela mangelama ia ba nifö ida'i da'i na inganga ena'ö lö i usu lelania tanö niha no la'ila niha sato ba zisagörö uli danö wa fetaro mbanua da'a ya'ia da'ö so ba zisambua hulo irege moroi ba da'ö tekhalaigö ba zamena mamondrongo tanö niha andre na fetaronia sambua hulo ifasui ia asi sebua me sambua hulo sebua sino ifasui asi ba no baga sibai wa'atumbu nohi ohi pohon kelapa ba wa'atumbu nohi soya sibai ba danö niha gamaudu ziso ba ngai nasi ba no tobali fangauri ba fangalui niha mbanua simane la bali'ö fanikha sami ba lölö nia tobali farö sitola möi ö gurifö simane bawi banio buah kelapa nano aefa lateu ba moguna labokai gulinia ma latötöi ia lasula ba zula sula eu sino la'ataröini mbalönia ba da'ö labe'e wangeheta sawu aefa lasulaini ba no aheta zawu amena laboto fake du'i tu'i zi'öli aefa da'ö sa'ae tola lakhao ba wogao fogao alat parut ba wehede li yöu dialek nias utara ba wehede fetaro raya latötöi ia ndrökhia dialek nias selatan ba tola göi laŵaö ndrökha fogao ba danö niha sambua wakake siso fefu dozi omo fogao so mbawa nia nifaböbözi'ö ba ziambu la'arakhaini ba so göi daoma daoma moroi bageu ba bawa wogao latanö ba mbagi daoma daoma wogao fogao no sambua fanolo ba nono niha ba wangoguna'ö banio ni'a ma ni bali'ö fanikha sami ba simanö göi ni bali'ö ö gurifö ba banio nikhao no oya labali'ö tanömö gö fagoa tenga ha ba danö niha no göi tobali fakake ni oguna'ö niha ba mbanua tanö bö'ö fogao ba mbanua semoa siso ba gotaluara hawaii faoma selandia baru bada'ö no lasöndra fogao ni'oguna'öra moroi ba gara nolahaogö simane fato ba da'a göi hulö fagölö ira siso ba danö indonesia simane ba sumatera jawa ba bali ba danö india fogao no arakhagö otu amatonga fakhe ba baga sibai hulö zimane ba danö niha so geu daoma daoma ba so mbawa wogao si fabö'önia na ba khöda fogao ha ba wogao banio nahania tabe'e tou simane ba india ba geu daoma daomania no so gamatohula naha mbanio nikhao sifakhai ba mboto wogao baga sibai meno idugu ato niha sebua fangi'ila ba fa'atua tua faoga andre lahaogö ia lafobawa garagazi soya ba labe'e ndrangania amena lafuta ba wogao bania da'a no göi baga sibai na fogao ba danö niha tagogohe mbanua sino la boto faoma dua tanga na da'a tambai danga wololohe banio ba tanga sitambai zamuta ya'ia me no sa'ae idugu atua tua niha gulidanö ba idugu aoha halöwö nibaya baya niha no so sa'ae iada'a wogao banio sabölö aoha ya'ia wogai samake dinamo da'a moguna lafakhai ba lisitiri amena auri ia ba hiza no alio sa'ae ba wogao gofu ha wa'oya manö mbanio sedöna lakhao lö aetu aka niha idugu la'alui hadia zaoha khöra fogao moroi ba gosö osö ni osö ba geu balö wafa sebolo ma'ifu la osö gosö osö khönia nano lafaigi tobönö amena la tandraigö lala wamake fogao da'a fogao sino la'osö gosö osö misa khönia lagogohe ba danga takera ba banio sino lasulo la dekha ba gosö osö ba wafa da'ö ba notola la khao mbanio sa'ae khönia fondraru ya'ia da'ö fakake ni oguna'ö ba wanunu ma ba wa maga nagole badanö niha simane nagole mbawi asu gi'a manu fondraru so dozi omo badanö niha fondraru tehaogö moro ba zi'öli ma moroi ba kaowe la'a taröisi mbalönia lafodanga faoma eu fa'anau nia matonga mete cm ma molo'ö fa'anau so masi ira fanofuda hadia fondraru andrö so wo gati nia abölö na mufaigi baginötö da'a no oya wa'atedou wangi'ila tola manö so zabölö sokhi ba wangoguna'ö ya'ia baginötönia sate nagole sino la i gide'ide'ö bala be'e ma lafa högö ba lewuo sino lahaogö la'atarösi mbalöfa'anau mato tölu ngafulu seti cm amaehutara fondaru te haogö moroi ba zi'öli ma moroi ba kaowe gae no sinanö fondrege oya muzawili ba danö niha tola taŵaö lö aero nomo si lö gae oya sibai ngawalö gae si tumbu ba danö niha ba da'e tou ha ha'uga ngawua moroi ba gotaluara oja ngawalõ gae ba danõ niha oi omasi manõ ndraono gae sso ba satoea gõi ba la gõi gae soso oi fasamboea waami ngawalõ gae fasamboea gõi mboea wamaigida so zegeboea boea ba so zigideide tõtõi dõi gae andrõ ba danõda gae si lõ tõdõ ba gae salidi ba gae soesoe ba gae anaa ba gae kali ba gae lioe ba gae mbanoea ba gae bajo ba gae razo ba gae lacha ba gae boole ba gae siata gae siata zi fabõõ maifoe ba ngawalõ gae bõõ tola lafalalalala wemanga tola laenata ba tola larino tola labogõ ba tola göi lasala he sasoso ba he sataha ono gae siata andrõ ba lahalõ gõi daloe daloe waaoechou daloe ae ba da'a na omasi'ö wombaso zanandrö ba gaga da'e tou no manö manö sotöi gaga so samösa niha sotöi kawofo samuza ma'ökhö möi ia malu heŵa'ae moteu teu ba hiza lö ahulu hulu ia me lö si falukha khönia zökha börö da'ö ilau mangawuli ba nomo lö ösi ösi danga ba dalu lala i'ila samösa ndra alawe sobogö bogö gönia talö ba dete galitö ba ihatö'ö ia gawofo me omasi ia moleu ya'ia ba galitö ba wangokoli'ö barunia ba me arakhagö irugi zinga galitö muhede gaga yaŵa ba hogu geu imane a a itema linia kawofo hadia ni'agu na lö same'e khögu ba muhede zui gaga imane a a ba itema linia ira alawe andrö hadia ube'e na lö sangandrö khögu ba si manö omasi mena gawofo wemanga talö ba hiza lö ibe'e khönia ira alawe andrö ba simanö göi ndra alawe andrö edöna ibe'e sa dalö andrö mena'ö ba hiza lö ni'andrö gawofo no tesöndra manö manö andre ba zinura h sundermann niassisch duetsches wörterbuch niraka töra otu fakhe si lalö lö ibe sundermann geluaha ma böröta manö manö andre ifa'oli ia ba zinura andrö no mege si tobali lala wangoroma'ö ba niha geremani hewisa gangolifa wehede ba li niha na lafaomagö ia li geremani tenga simane manö manö tanö bö'ö sotöi balugu sihönöfao manö manö andre lö i'anema'ö manga ba dödöda geluahania moguna mangera ngera ita ua wangalui lala wamatöfa ya'ia ba wa'aurida hadia lala wahuhuosa komunikasi zi tobali tuhe huhuo ma zui lö tuhonia ha si tobali fondrara dödö ba hiza na da'ö duhe huhuo ba da'e lala wahuhuosa omasi gawofo wemanga talö ba lö isöndra lala wanguma'ö ya'ia ba manö manö andre no sambua manö manö sabölö sökhi no ta'ila wa itaria fabö'ö niŵa'öda moroi ba zomasi dödöda ba börö da'ö lö i'anema'ö anehe niha bö'ö hadia nösi dödöda na alua zimane andre tola tobali börö wa'udusa iŵa'ö khöda manö manö gaga fatimba ua na nirongou moroi khö nawöu no fagölö ira zi so ba dödönia sofu ua fatua lö öhalö doho ba baluse nitöngöni na lafaigi moroi ba döi nia hulö li bö'ö ba te nasa lö to'ölö latötöi ua ba danö niha geografi na labaranikö ma la börötaigö wanötöi ya'ia gametahö li niha te ahatö ia ba geogurafi na ba wamahaö ba zekola na la baso iraono sekola la'ila hezo numalö ma hadia nifatunö ba geogarafi andre na ba danö niha lamane lögu danö gambara danö ola danö ba sifakhai khönia ba geogarafi la tatugöi hezo wetaro zisambua naha ha wa'ebolo danönia wa'ato niha siso bada'ö hadia manö wangalui niha siso ba da'ö ba geogarafi li niha tola labagikö ia dania ba wetaro nahia nia geogarafi sambua wamahaö ba zekola ba wotöngöni hezo gamaudu zisambua banua fetaro li nifake ba mbanua andrö hadia wangalui nono mbanua ba tanö bö'önia hulö wetaro zamake li niha ba mbanua ba danö niha na lafaigi moroi ba waö waö hezo i'otarai li niha andrö ba lamane fetaro nia ya'ia da'ö ba zi sagörö hulo ni'omasi'ö töinia tanö niha meno idugu tedou wangi'ila ba he göi fa'amanöi wamahaö moroi ba zekola ba wamahaö iraono sekola ba ono mbanua no oya wa'atogese i'otarai niha danö sito'ölö irugi tobali niha danö sito möi fangauri nalafaigi moroi ba wa'auri nono mbanua ba danö niha lala wangalui no simane ba danö tanö bö'ö misa sabölö ato ya'ia da'ö sohalöŵö ba danö hadia ni ba bayara ba wohalöŵö ba danö ya'ia sa'ae fangai gitö da'a zino labali'ö fangaluira baero wangai gitö so göi zohalöŵö ba nasi fagai ba ya'ira simöi fagai no tatu ha sahatö ba ngai nasi ba da'a zino manolo ono mbanua ba wemanga i'a sitobali diwo so göi zi fatuka so zohalöŵö ba laza so zo ndröni sewa so sifiri moto ba ato göi zitobali fagawe da'a waö waö wangalui ba danö niha me da'ö wangalui siso ba danö niha irege iraono matua sihino döla samena tama sekola la saŵa misiyefo ma möi ira mangarato ba wangalui lala wa'auri me fangalui ba danö niha ha toböna ni'a ba zima'ö ma'ökhö 'ba danö niha na lamane arakhagö fefu oi si farisayo khö yesu keriso hulö abölö abölö sibai wanguma'ö ya'ia sindruhunia lö fa'afabö'ö moroi ba danö tanö bö'ö fefu wa'afarisayo khö lowalangi oi so ba danö niha so niha keriso so katolik so ndrawa so göi gehai ba tanö bö'ö bada'a te'ila wa no manöi wa'arame ba danö niha na meföna fatua lö nasa sofeta wamahaö ba wanuno zo'aya ba niha ba danö niha no oya lala wanömba lowalangira simane adu ba fetua fetua siso ba gotalua nono mbanua falakasa no sambua lala ni törö nono mbanua irege abölö la otahögö lala walakasa me lö nasa siso wa'aboto ba dödö meluo da'ö no tedou sa'ae inönö meno ato zimöi ba zekola ugamo agama nono mbanua moroi ba danö niha ba no ahatö sibai ira ba wa'afarisayo khö zo'aya tandrania owölö ölö ira wamalua lala fasömbata khö lowalangira zamösana niha keriso mo möi ba gosali ya'ira dawa mo möi ba mosagi oi da'ö zalua ba ginötö iada'a ba no sikhö sibai wariyawösa ba nawö me no so wa aboto ba dödö ba danö niha fefu ndru'u oi auri ngawalö sinumbua siso ba mbanua bö'ö oi so ba danö niha so ba danö niha lu'u ma lawa'ö ia ba li indonesia anggrek ba danö niha so göi laza sebolo ba tenga ha ba laza fetaro ba ndraso auri wakhe so göi zananö fakhe ba hili eu segesolo ba eu side ide oya nasa ba danö niha simane ba gatua so geu sinarikhi oholu afoa simalambuo katafina afasi langu zi'öli ohi manawa burune duria lase magi bowo samba itölio kauko ta'uli elumö bana kofi sake kueni marafala hambaŵa na'a akhe uluwi fino btn ba danö niha auriföa lö hadöi si fabö'ö sibai moroi ba mbanua tanö bö'ö misa so ba da'ö nago laosi sökha bawi nago boroe bayakomo ulö belu asu mao nambi öröbao sawi btn sino tehöngö ba zisagörö ulidanö ya'ia da'ö fofo magiao ma ba li indonesia lawa'ö ia beo ni ila niha beo nias ba mbanua bö'ö misa oya magiao simanö da'ö iza i magiao siso ba danö niha da'a no baga sibai i onarai ba mbunia ba alio sibai i fadumaisi ngawalö wehede nirongonia baero magiao so danöbö'ö simane tötöhua murige'e keke la'oro buru'u lamuhu tiu tiu siliwi nagoyo manase bögi gaga fune btn na laŵa'ö mai mai hulö zifamai mai tuzuania bada'a ba wanura hadia wamaisa permainan sino moŵa'a ba danö niha simane falafu fakelera faniha saitö fakaikuta fabua ba ngawalö wamaisa si lö tola lö la zago ena'ö lö taya ba gotalua wa'atedou wangi'ila niha ba zisagörö uli danö goto royo na ba li indonesia ia lamane gotong royong goto royo andre sambua khala khala wahasara dödö sino moŵa'a ma fao ba wa'auri dozi nono niha fahasara dödö no tobali fangorudugö fa'abölö hewisa ba wamalua ma ba wombambaya halöŵö sabua i'otarai meföna ofeta ma'ökhö goto royo andre lötaya ba wa'auri nono niha na lafaigi moroi ba wetaro ba wa'auri ono mbanua indonesia goto royo fama'ema ma famalua ngawua si tölu moroi ba pancasila ya'ia fahasara dödö indonesia ono niha no sambua angowuloa niha same'e ba dödöra ngawua ngawua pancasila ba notobali duma duma sisökhi bagotalua wabanuasa ba wetaro ba indonesia pancasila no sambua dane dane ba wa'auri ba zifariawö khö dalifusö ba zi sagörö indonesia pancasila fangorudu dozi niha gofu hezo manö moroi khöra ba danö indonesia lö lafaigi hadia ugamo nia lö lafaigi hadia gangolifa wehede nia ha sambua ita indonesia ba wa'auri si'ero ma'ökhö ba goto royo no sambua gohe gohe sitobai dane dane ba wangorudugö sifabö'ö ba wangowuloi sozawili ba goto royo no tobali fauri ba zi'ero ma'ökhö goto royo tenga ha tefalua ba gotalua nono mbanua goto royo andre ba möi fangorudugö nono mbanua faoma yaira sino ifatenge famareta ba wahasara dödö ba wamalua goto royo ba mbanua simane fangahaogö lala sebua ba mbanua ira saradadu ni fatenge wamareta fa'ohe tanga khö niha mbanua lalau goto royo ba wangahaogö banua meföna ba danö niha ba no labe'e duma duma sisökhi ira satua khö ndraonora ba wamalua fahasa dödö ma goto royo ba ngawalö lala halöŵö he me inötö wasuwöta ba he ba wa'auri si'ero ma'ökhö no sifalulu manö ira fahasara dödö sino lafalua ya'ia da'ö simane ba wangahaogö omo sebua omo hada fefu nösi nomo ba sifatalifusö oi manga'i bagia ba wanolo ena'ö omo sebua andrö alio mosindro tenga ha bawamasindro omo no lafalua wahasara dödö ira ono niha goto royo alua göi ba mbalö halöŵö ba danö simane folaza fonowi ba tanö bö'önia ba hiza no moŵa'a ba wa'auri he namöi ba danö saröu ba tenga nituwuni me tola fagogohe tanga ba niha zitenga moroi ba danö niha ba danö niha ba no ara so ba gotalua nono mbanua hadia nifotöi angowuloa ma fahasara dödö angowuloa ya'ia ba wetaro si sambua mo'ama si samado si sara ewali si sambua öri ba tanö bö'ö nia lala wa'owulo ya'ia da'ö lahaogö khöra zulö zulö ba zulö zulö nifaluara sito'ölönia latatugöi hewisa lala wahasara dödö simane hauga ma ha wa'ebua wamo'ösi zulö zulöra ba ero migu ero waŵa me ero hauga waŵa fefu la'ohe ba wamatunö hezo dania zihasara dödö fefu zifao ba zulö zulö baero zulö zulö ba no sa'ae ta'ila wa ba danö niha fahasara dödö andre no tobali lumö sebua ba gotalua nono mbanua fa'owulo ero inötö lala wamahatö fangera ngera dozi zifao ba gangorahua goto royo lö fagölö ira fatolosa ba goto royo nifalua ba wa'ato niha lö dozi oi samalua fatolosa fatolosa alua ba gotalua niha sifagölö lala wa'auri goto royo lö ifaigi lala wa'auri zisamösa niha fokonia fefu ngawalö soguna ba niha sato lafalua fao fa'asökhi dödö simane mböröta me inötö ilau siheu ba dulu danö ba danö niha fefu fa'ohe tanga ba wa mazaŵa noro nono niha meluo da'ö fefu niha molau sisökhi banawö dolo tolo nifalua ra ba no mangaohasi noro nono niha ba hiza fefu zino lafalua faoma goto royo moguna nono mbanua ba wondrogö ena'ö anau gölö ba lö möi zaya zaya gölö ba danö niha no moŵa'a ba dödö nono niha nifotöi falulusa fohalöŵö falulusa fohalöŵö lafalua ba wombambaya ngawalö lala halöŵö simane folaza ba wolaza ono niha no to'ölö ba wamalua falulusa i'otarai ba wombala famaku famoboto tambu famazaewe tanömö fananö fangeheta du'u folowi owoto me wo manaboi siliŵi mamasi mamöbörö manutu ofeta manö tobali böra da'a walulusa ba halöŵö ba laza na ba nowi ba danö falulusa tola lafalua i'otarai wombala wanunu naha gowi manaru fakhe harita ba tanöbö'önia so walulusa ba wolau omo i'otarai ba wolau tou bagolö nia nihalö ba geu sino lafili simane simalambuo afoa gitölio ba eu tanö bö'ö falulusa ba geu fana'u bagolö ni falua sifaoma falulu aefa da'ö fogao tanö ba woratakö naha nomo da'a göi oi bagia ba walulusa nano sa'ae dania ibörötaigi lafasindro nomo na atö bulu zaku lafake sitobali sagönia ba fefu oi falulu ba wanagu bulu zaku simanö dania nano manöi ba me sagönia lafalua sifaoma falulu da'a zino tobali goto royo lala wa'auri nifalua nono niha ba danö niha fahasara dödö fatolosa ba falulu fohalöŵö aefa so ba göi nifotöi so'i sifakhai ba walulusa ma fatolosa ba wangai niha goto royo tobalii la'a la'a nono niha fefu oi somasi falulusa ba fatolosa ba wanga'i niha ba danö niha göi so watolosa zi fatalifusö ya'ia ba ginötö so halöŵö wanga'i niha so'ono ma soboto lakaoni fefu zifakhai ono alawe ono mbene'ö sibaya sifasambua ama ba wamatunö noro dödö ba wa'owulo baginötö da'ö ba ibe'e gö so'ono ba iso'i ira fefu ibe'e mböra sifao ni'owuru ba talifusö sanema so'i andre ba monoro dödö ba wanolo soboto falulusa fatolosa foso'i no duma duma si sökhi goto royo gowi no sambua ngawalö gö sasese tesöndra tenga ha ba danö niha ba hiza ba zi sagörö ulidanö baero gö tanö bö'ö si mane fakhe moguna sibai wemanga gowi börö me ambö oya nifatöi fiber bakha ba wakhe moguna fiber andrö ena'ö tola auri ba mangoya'ö nifotöi bakteria si sökhi bakha ba dalu bakteria si sökhi andrö zame'e ena'ö tola mofozu ngawalö hadia ia bakha ba mboto si mane fa'abua mboto fa'oya gulo bakha ba ndro fa'abölö mboto wolaŵa tungö wökhö ba fohalöŵö guto heŵa'ae hulö sinanö nono niha gowi andrö sindruhunia sinanö gowi si so ba khöda ma'ökhö no ni'ohe moroi ba nahia bö'ö me föna gowi ha tesöndra ba amerika latina ba hiza me latörö niha eropa danö amerika latina lahalö danömö gowi andrö ba la'ohe ba khöra me irugi eropa gowi andrö tobali tehöngö ba tobali ö ni'omasi'ö niha sato irugi ma'ökhö me möi niha eropa ba filipina lafaogö khöra danömö gowi lö ta'ila sibai hewisa waö waönia moroi ba da'ö ba muzawili ia ba zi sagörö danö asia irugi ba danö niha oya sibai ngawalö gowi so zafusi sa'usö soyo ba tanöbö'önia ba hiza sasese tasöndra ba danö niha ba ha gowi safusi ba gowi soroyo royo baero da'ö so nasa zifakhili khili ba gowi andrö si tola tafotöi gowi balanda ma kentang ba li indonesia ba potato ba li inggris börö da'ö ba li inggris döi gowi andrö gowi sami sweet potato ba hiza sindruhunia sinanö gowi no fabö'ö moroi ba gowi balanda da'a ngawalö döi gowi si tumbu ba danö niha si mane si muŵa'ö yaŵa moguna sibai wemanga gowi börö me da'ö zabölö tesöndra ba danö niha faigi ba da'a tou oi ngawalö zoguna ba mboto si so ba ngawalö gö sasese tesöndra ba danö niha moroi ba wama'oli andrö oroma khöda wa si lö tola lö'ö mu'oya'ö ngawalö gö ena'ö tola obönö ba mboto ngawalö zoguna mo'amböta oi ira ba mboto na ha awai fakhe ba indomie ni'a moguna mu'a rigi me oya protein khönia ba gowi me oya khönia vitamin a vitamin c faoma fiber simanö göi rigi me oya khönia protein ba zat besi ba gowirio me oya khönia vitamin c faoma vitamin a ba lö moguna tatötöi wakhe me no tobali ö si ero ma'ökhö ia ba me no oya khönia protein ba fiber me föna gowi andrö no boto gö si lö'ö lö'önia fatua lö na sa fagölö mananö fakhe niha ba ginötö wamatörö suharto ba nifotöi repelita ba ginötö da'ö manga gowi niha ero ma'ökhö ba manga fakhe ira ha sasakali ma'ökhö heŵa'ae simanö mu'a gowi ua fatua lö mu'a wakhe börö me mo'ambö amböta wakhe ma böra ba ginötö andrö me itugu mobönö wakhe ba gotalua nono niha itugu alö göi mbosi bosi gowi ba dödö niha moroi na tobali boto gö hulö na aila niha iada'a ba danö niha wangoroma'ö gowi na manga ira da'ö wa laŵa'ö ba danö niha ha gowi gowi göda wö la'o ba hiza si mane si no teŵa'ö yaŵa moguna sibai wemanga gowi andrö baero wakhe töra töra börö me mo'amböta wemanga rigi ba gowirio faigi nösi fiber ba wama'oli yaŵa gowi doeho gõ niha soja ba danõ niha ba boeloe gowi zi a'a gõ mbawi ba niha oja sibai ngawalõ gowi ba danõ so gowi zeke ba so gowi ate so gowi adoelo ba so gowi ale so gowi asio ba so gowi bala so gowi beloe ba so gowi doeria so gowi eoe ba so gowi hawoe so gowi kara ba so gowi laidõ so gowi ma'oefa ba so gowi no'o'oe so gowi meziŵa ba so gõwi toemba so gowi si fagaitõ ba so gowi sojo so gowi soloŵõ ba so gowi toegala ba so gowi tõlagasa ba niha ba so na gowi rio ba gowi farasi ba danõda gõi gowi balandra ba lõ bõrõ molaoe ba danõ niha moroi si jefo lafa'ohe'õ da'õ hada nono niha ma böwö ba li indonesia la tötöi ia adat nias sino la gogohe ira niha khöda gofu hezo manö so'ira misa hiza lamane bakhöda tebai ba nono niha oya zitebai tebai manö hadia geluaha nia da'ö ya'ia ba wolo lohe fefu goi goi sino la rakö ira satua meföna simane sino lasura museum pusaka nias ba gu'ö hada nono niha oya zilö tola lö lafalua simane ba wame'e ono nihalö ba wolau owasa ba tanö bö'ö nia nasa bada'a tou faigi hewisa waö waö hada nono niha simane hombo batu andre ma fosawö kara sino la henagö sambua hada sino la'ila niha ba zisagörö ulidanö ba danö indonesia lö silö mangila me no irai la be'e gambarania ba gefe si saribu rufia indonesia meföna hombo batu ba lafalua iraono sihino döla ba wangombakha wa no sa'ae tola fao ba ngawuloa ndraono matua sino ebua tenga sa'ae iraono fa'alawa gara andrö so ba zi mete ofeta mete da'a lafalua ba wo henagö iraono sihino döla ba wolawa udu sifa'udu ba danö niha so göi nifotöi folau gowe ma adu ba li indonesia patung ha ya'i gowe da'a ni haogö moroi ba geu la rasimikö na no öfa hari no mofanö zatua andrö ba hiza gowe ma adu andrö tola tobali delara wa'afalukha khö zino mondröi uli danö lamane manömba adu mangai högö ma binu lö hadöi sa'ae irugi ma'ökhö meno oi sangataufi lowalangi fefu niha ba no oya göi wamaha'ö wa tebai sa'ae lafalua da'ö ba hiza ba zino numalö meföna ba no so zanura wanguma'ö me tahu no so zangai högö ma binu hadia guna khöra meluo da'ö ya'ia ba wame'e dane dane högö namada samena mate guna tanö bö'ö ba dane dane gehomo nomo sebua simanö göi na lahaogö gowe föna nomo labe'e binu ma högö barö gara andrö meföna na so zi mate ba lö inemai lako'o la be'e yaŵa ba naha salawa maifu ba so göi ni taŵi yaŵa ba gurusi lewuö na no irugi dua ma tölu migu la halö mbinu ma högönia la totogö da'unö ba la be'e bakha ba weti ba zahatö ba nomo ba me inötö tahu ira amada moroi ba belanda la fazaewe li wa fefu niha si mate lako'o ba danö meluo meföna ba oya sibai zilö tola lö'ö lafalua ba mbanua ira salawa hada ya'ia da'ö simane fangowasa fangowasa andre ba wa me'e sumange fondrege sebua khö zalawa hada solau owasa ba meno sa'ae oya niha sino mangi'ila famahaö ba halöwö lowalangi ba he ba wa'atua tua tanöbö'ö ba idugu ara ba hulö ambö sa'ae zolau owasa inönö me oya göi zoguna ma harato sebua ba wamalua lala halöwö andrö ba baginötö iada'a sa'ae ba no ambö tarongo zolau owasa ba wamalua fangowasa ba itaria lahalö lala halöwö simane fondrakö larakö na faowulo wulo ba wamalua hada tanö bö'ö ba oya sibai simane falöwa ma fangai ono nihalö böwö bawangowalu tome ba sowatö ba simanö göi wame'e sumange khöndra uwu ma sibaya hafea andre eu sauri badanö sitola lahalö gitö lakhai mogai ba dahania faoma tölania tola tobali eu galitö so mbuania sitola tobali tanömö hafea andre ba danö niha no tobali kabu ma sinanö ni fotuwu ba wangai gitönia ba niha khöda göi la fotuwu kabu hafea andre sitobali fangalui hafea ba idugu ara tola manö göi taya nalö lafuli latanö hewa'ae ta'ila wa hafea andre buania tola göi auri samösa ia badanö hafea sino atua ba moguna labali'ö eu galitö me lösa'ae oya gitönia göi andrö wa famareta la be'e wangombakha khö niha mbanua ena'ö lafuli latanö nono hafea ba hafea sino atua la'obö da'a moguna sibai ba wanolo niha mbanua so tötöna fauri ba mböli gitö ba sabölö sökhi bua hafea andre lahayaigö ba wo'asogö tanömö na so ginötö möi ami manörö ba danö niha ba sofu hezo harimbale sahatö harimbale andre tola tawaö ia fasa hai tenga simane fasa sebua töinia manö fasa mbanua nifotöi fasa tatu manö so zoŵöli ba so göi zamaŵa fefu gamaŵaö aoi so ba harimbale fatua ua lö tatohugö ba moguna ta'osisiö hezo moroi ŵehede harimbale andre fehede harimbale tehaogö moroi ba zi dombua fehede hari ba bale hari eluahania ngaluo ma zui inötö bale eluahania moŵöli moroi ba goroita ŵehede daa tola tabee geluaha harimbale andre yaia daö inötö ma ngaluo niogunaö ba ŵoŵöli fefu soguna ba nomo no toölö ba danö niha ŵa ero sambua omo mangöhöna soguna ero ero sambua migu ma fitu ngaluo toölöwa daa moloö famalua ngaluo harimbale niha ba mbanua ba sakali samigu möi ira ba harimbale ba ginötö harimbale lafamaŵa hadia gale galera simane gitö bua zinanö simane lada duria bala toru ba fefu ngaŵalö bulu ndruu niogunaö ba zisambua omo ba harimbale andre ba lahaogö nose ose ma lafo si tobali nahia ŵamaanö amaŵaö ba si toölönia no lagola golagö nose ose andre ma zui nahia ŵamaŵa moloö gamaŵaö sambua nahia zamaŵa ia budu ma ia soköli bada baleda ia nisila ba fefu ngaŵalö gi'a simanö göi zamaŵa gi'a sauri ma ia saŵena lahalö moroi ba nasi so göi nahia ŵamaŵa gitö sitoölönia naha ŵamaŵa gitö ba lafandröndröu maifu moroi ba naha ŵamaŵa tanö böö börö me gitö baku andre ba atarö sibai huania aböu gitö ba hewaae simanö me no toölö niha harimbale ba lö tobali dahatahara ba weamöi ba harimbale tanö föna ba lafaoli zamaŵa nukha awö ifatete ia samaŵa gö simane marataba kue mako ragikae ba tanöböönia nasa ba si lö manöndra nahia ba nose ose harimbale ba samaŵa tola manö göi idudu gamaŵaönia tou ba zinga lala ifake tendra soŵuge'e oi so zamaŵa fino taŵuo betua ba he göi bago na bago andre sitoölönia me nifaaso moroi siyefo tenga nihaogö ba danö niha ba sogale yaia tefasafi moroi ba zogale niha mbanua sogale ba zisambusambua harimbale andrö tohare ira moroi ba zoya banua si so ba zifasui sitolöönia samaŵa no laila ginötö harimbale ba lahulö ŵongi ba mamaanö ira mofanö ba harimbale simanö zui mahemolunia lafaŵu'a ira zui möi ira mogale ba harimbale tanöböö ba mbanua tanöböö ofeta hari satu hatö hari migu lö labokai harimbale me no sambua toolöwa ba danö niha ŵa ngaluo hari migu andrö ngaluo ŵolombase ba aoi göi molombase ndra sogale simanö göi ndra niha mbanua sogale ba harimbale andre tola tawaö ia sogale amatohula moroi khö ndra toke ba gunungsitoli bara bara soguna ba niha mbanua la'öli khö toke si so ba gunungsitoli bara bara soguna daa simane roko böra ngawalö mi sabu ŵanasa gulo kofi ba tanöbönia no waraö sibai toke sebua ba gunungsitoli ifamaŵa gale galenia ba harimbale andrö dania ndra sogale ba harimbale tobali tohu tohu dangara ba ŵolohe bara irege tola ofeta ba niha mbanua misa gofu hezo börö me lahalö ba gunungsitoli ba tatu harago bara nifamawa faehu nalaöli ba gunungsitoli sogale ihalö daure ma'ifu sitobali harenia ladouö harago me döfi ofeta mböröta ndröfi harimbale andre no tabali sambua lala ba ŵanolo niha mbanua oya sibai hare nitema niha mbanua lö moguna saae möi ira ba fasa gunungsitoli ba ŵoŵöli soguna khöra me oi tola laöli ba harimbale inönö niha mbanua ba lö hadöi lalara ba we amöi ba gunungsitoli me no tatu ngaluo ŵa malua yaia ba hauga bözi teboka harimbale tobali sua sua gofu haniha ba ŵolau fazazita falukha ba harimbale falukha ita ba harimbale humene he tatu zazi daa alua ia hari sinaya mato bözi me harimbale humene labörötaigö mato bözi ba zihulö ŵongi falukhasa ba harimbale ba tola tefalua ba lafo kofi si toölönia omo sahatö ba ngai harimbale andrö ba laogunaö tobali lafo kofi ba naha ŵamaŵa ngaŵalö gö tanö böö simane mi salio fondrino ba zi no alua alua göi ba harimbale andrö inötö khö ndraono matua ba ono alaŵe segebohou ebua faleke leke iraono matua si no oŵalufö ba labörötaigö la faigi faigi nono alaŵe simoi ba harimbale si möi dödöra na labaliö ngambatöra dania simanö göi ndraono alaŵe ero möi ira ba harimbale ba lafaanö ira ba nukhara sisökhi lafake gecu ba meragembo sambalö gohitö dödöra enaö tola so nonomatua sadöni tödö sangila yaira ba tola fakawa ira he waae no alö ia dae ba ginötö silalö ba asese alua waudusa ba harimbale mendrua na so nono alaŵe nikaza zi darua ono matua ba lö lala ba wamadöni nono alaŵe ba alua fasöndrata ha börö si ha maifu nifalua zi samösa ba itaria tobali faudusa sebua ba gotalua mbanua alua zimanö börö me itaria oya göi roa horö ba gotalua nono matua somasi sibai na so zi faudu iraono matua simanö ba lö lafaböli na so zamobörö hiza'i la lulugö lafarou enaö alua faudu itörö niwaö ba gamaedola hulö latunu goo ba dumöri felezara za maböli felendrua za nöri nöri mendua manö saae na no la sifi duo nifarö niha si faudu andre no toölöwa ba danö niha na möi ba harimbale mamaŵa gitö ma gale gale tanö böö eluahania so gefe ba dangara tola laöli öra duo ba lafo lafo ba zinga harimbale andre ba oya göi zamaŵa tuo nifarö tenga saae anofula nifotöi tuo nifarö no tobali famakhai ma famahatö niha ero ero falukha lö tola löö laöli öra duo nifarö ba hiza na no labadu maifu duo nifarö ba ibörötaigi tagoyofö dalingara ibörötaigö egebua lira nomohede fakaole gahe eluahania no so gonönöta waabaranira na no simanö ba tola manö saae alua wasöndrata asese sibai tarongo mböröta wa ba harimbale so wasöndröta ofeta so zimate niha baero börö wamadöni ono alawe faudusa ba harimbale tola manö göi börö gömö oya zalua me tebai ibua gömönia ba alua ŵönu moroi khö zamee foömö ba faitaria tebai latahaini irege alua ŵaudusa tenga simane ba fasa sebua no tebai laandrö ŵangalösi harago na ba harimbale tola taandrö alö maifu harago ba na no so wa hasara dödö zamaŵa ba zoŵöli ba bara andrö tefamaŵa ira ina ina ma ira alawe ba no toölö sibai ira ba ŵo andrö fangalösi harago na atö lö aetu sakali ba iröi ua sabata möi ia isofu harago ba danö böö imaedo maedogö hezo zabölö mura aefa daö ba ifuli zui ia ba khö zamaŵa sioföna no mege ba na tola zui aŵuŵu harago ba ietuö saae ba harimbale ba no tobali nahia wamaŵa fefu gö sitola lahaogö ira ono niha tenga ha rakigae ba marataba tola göi taöli zimane gowi nifufu ia ni binögö so göi gia niunagö duria nibee ba zölu galametura godo godo ba tanö böönia ba no saae tobali toölöwa ba danö niha yaia niowuru ma nagole mbawi niasioni tola taöli ma to sakilo mazui sambua hie dua kilo tenga hadaö ba harimbale göi ba tola tafamawa mbawi sauri iotarai ono mbaŵi si fa öfa tue irugi si fasazilo faitaria göi so zamaŵa laimba laimba ba hegöi sigelo sitobali tanömö mbawi na so göi guriföda simane manu he silatao ba he sihene ba tola manö ta famaŵa ba harimbale si mane nisura yawa ba mböröta gitö hafea nioŵuloi niha mbanua ba zi samigu si no numalö ba tefamaŵa ia ero harimbale so toke gitö soŵöli gitö niha mbanua harago gitö ba no moloö harago si no latatugöi ira toke sebua si so ba gunungsitoli andrö dania toke ba harimbale laöli gitö niha mbanua barö mböli si no itatugöi toke sebua tenga hadaö na abasö gitö niha mbanua ba lafoto nasa kilonia na mato kilo me na ba laerai ha kilo lawaö lafoto susu eluahania iotarai harimbale ofeta laohe yöu ba gunungsitoli khö toke sebua ba laerai so susu irege kilo na abasö ba moŵöi nidanö ba lala irege na lakilo ba toke sebua ba alö ŵa'abua mendrua na sa na so ngawalö zasao simane tambu uli hafea ma kara ba kha ba gitö baku ba idugu laalösi zui waabua gitö andrö so halöwö ba ŵamareta mbanua ba la fetaro samösa göi ero ngaluo harimbale ba ŵangai beo si tobali beelö ndra samaŵa itöröi dozi ndra samaŵa ibee garate beo si so dandra moroi ba ŵamareta mbanua kefe beo daa laogunaö ia ba ŵo nönö gefe mbanua ba asese lafake ia na so zitekiko ba nose ose harimbale si manö na bola ba famareta mbanua lahaogö zi tekiko andre me no asese falukha no faila ba itaria ndra sogale latehe moömö khöra ndra niha mbanua daa sambua ndela ndra sogale ba wondrönisi tödö ndra niha mbanua enaö tobali laganara irege niha soömö khöra böi saae moŵöli ba danö böö ba hiza i yamendrua na bawa deu alö ŵa ebua gitö ba asese tebai tebua gömö niha mbanua dania ua ibua gomböŵöi gömönia fangaasogö soguna khöra manö ba no fagambö gambö andrö dania asese sibai ndra sogale andre göi tenga hare nitemara inönö na lö khöra folohi ba lua luania tandre bee atö tödöu na soömö andrö tenga fa hasamösa ya gö mato dafulu niha ba no saae möi börö ŵa atandre andrö iadae ba no saae alö ŵamee nitangu asese taila so nisura ba garate ba ŵangombakha ŵa tebai manangu maökhö mahemolu tola daa sambua lala nitörö zamaŵa irege lö manangu niha mbanua ba zi sambua banua ba no so ŵahasara dödö dozi banua hadia ngaluo ŵamalua harimbale khöra moroi ba facebook ba ato zangombakha hadia ngaluo harimbale ba mbanuara harimbale inötö ba wo wöli soguna ba nomo hari inötö mbale mowöli harimbale latötöi ba danö siyefo lamane pekan so göi zanguma'ö pajak simane pajak horas harita andre sambua fanötöi bua zinanö ba danö niha ya'ia da'ö sinanö nitanö ba gowi ba kabu töinia harita kacang harita andre ba no ara la'ila ba danö niha irege no'oi la'ila hewisa wananö ya'ia harita göi sambua mado siso ba danö niha harita ha sambua zinanö sino latötöi niha satö bagotalua zinanö tanö bö'ö ba zisagörö uli danö ni'oguna'ö ba wame'e mene mene ba niha ena'ö böi hulö harita olifu ia gulinia na tafaigi moroi ba ngawua wehede da'a wa harita andre bua zinanö solifu wa no ibalugö ia ulinia sagötö we'asonia banahania hamega la börötaigö wanguma'ö mene mene da'a lö hadöi turia fangombakha hamega so zamazawili ba gu'ö ba gu'ö andre ha famatunö eluaha mene mene da'a ba hiza moroi ba wa'oya fandrafe sino lafazaewe ba no tola ta wa'ö da'a mene mene ba niha solifu börötania hiligara no sambua banua ba danö niha tefasui ia mbanua banua bö'ö ba kecamatan gunungsitoli selatan kode nahiania ba wamareta indonesia banua ma lawa'ö ba li indonesia desa no teföfögö hezo faböbö ia sitefaudu fetaronia simane banua ma desa hiligara andre sambua desa siso ba kösamata gunungsitoli selatan kabufate nias ba so tölu dusu ba da'ö ba tölu banua göi ziso bakha ba desa hiligara banua siso ba desa hiligara ya'ia hilimböwö badalu masu ba dusu i banua hiligara masu ba dusu ii ba sarambia masu ba dusu iii si tölu banua da'a ma si tölu dusu da'a ikafaloi ira kafalo dusu kepala dusun ba sokafaloi desa ya'ia kafalo desa kepala desa fangalui nono mbanua dusu desa hiligara arakhagö fefu sohalöŵö ba danö so ma'ifu ziso ba halöŵö wamareta ba hiza lö ato tuka simanö göi lö ato arakhagö töra mamatonga fefu sohalŵö badanö simane mangai gitö iada'a göi ono mbanua ba dusu no ma'ifu togese moroi ba dusu baero zohalöŵö ba danö ato ira göi zino tobali fagaŵe simane ba dusu tenga sa'ae ha sohalöŵö ba danö no ato zino tobali fagaŵe ba ato göi zogale ahatö ba dusu i ma ba mbanua hilimböwö badalu fahatö desa madula gametahö hilimböwö osala ba dusu ii faola khönia hiliwa'ele si fao ba desa hiligodu ombölata ba dusu iii faola ba mbanua fadoro ba ombölata simenari desa hiligara kösamata gunungsitoli selatan so ba dandra lintang bujur lala sebua sofeta ba hiligara no tehaogö i'otarai ba ndrekha banua si fetaro ba ombölata simenari lala nifatörö sofeta ba danö lafa dusu ii desa hiligara lö sawai moroi tou bangai lala amena onderlagh na sanörö sarambia fetaro fatua lö larugi wadoro ba no baga ofeta miyomo ba hiligara ba fatu'a sisa ba ndrelafiga delafiga ba mbalö zoroso nidanö zi'e desa hiligodu ombölata tola itörö moto sanörö hiliwa'ele fetaro ba dusu i ba mbanua hilimböwö badalu ha'irugi mbalö nomo latalu'i lewatö na ta'otarai danö lafa i'otarai mbalö nomo ofeta ba mbalö nomo sahatö ba hilimböwö osala desa madula amena onderlagh ba lömanö mutohugö ono mbanua ba dusu i la döna döna zazi bapa wali kota gunungsitoli me moguna sibai lala sebua andre ba wanolo ono mbanua ba wombambaya ngawalö halöŵö si ero ma'ökhö fasuwöta ba zisagörö ulidanö no sambua gamuata ni elifi sitebai alua ba gotalua soi ba zisagörö ulidanö ba danö indonesia fatua lö simöna moroi ba nudu ba no sa'ae larasoi ira niha indonesia hewisa nifalua zanuwö ba da'ö soi moroi ba eropa simane belanda tölu ngaotu a matonga fakhe tahun i kuasoi indonesia ba tölu a matonga fakhe tahun niha jepang ba börö wahasara dödö ba no la fatunö ba zisagörö ulidanö wa indonesia no tenga sa'ae niha ni zaza me felewitu mbaŵa si ŵalu sara ngahönö a siŵa ngaotu öfa wulu a lima agustus ira sukarno ba hatta no fa tunö wa niha indonesia tenga sa'ae nikuasoi soi gofu heza moroi ira no hauga kali la'anga anga hewisa wo kuasoi tanö gunungsitoli me döfi si faoma ba lö a'ozu börö me abölö nasa kuaso niha hagöri ma inggris ba danö niha meluo da'ö amena sa'ae me döfi si ba wa'atohare traktat london belanda la be'e gangombakhata wa banua gamaudu gunungsitoli no sa'ae tobali tanö ni kuasoira tenga fefu sagörö tanö niha hoho ya'ia da'ö fehede nifoadu fama'oli ba fanguŵa'ö ena'ö omasi niha wamondrondrongo börö me tuho niŵa'ö andrö ba mofa'abakha geluahania moroi na teŵa'ö simane ba wehede sito'ölö börö da'ö so göi zanguŵa'ö wa hoho nono niha andrö ba fagölö ira puisi ma zui pantun ba li indonesia molo'ö yasato harefa hoho ba nono niha oya ngawalö so hoho amaedola motumotu menemene ngenungenu lailö hubölö hoho ba gowasa manömanö nidunödunö hendrihendri bölihae taba'ele kibukibu debudebu maolamaola faöndrua mbölömbölö olola ba tanöbö'önia me'i'osisiö hoho andrö ba mbörönadu gomo sonjaya ba imane wanguŵa'ö wa hoho sabölö laila niha mbanua ba mbörönadu yaia daö hoho sanutunö waöwaö mböröta nono niha no oya ngawalö hoho nitutunö khönia oi fabööböö nösi nia eroero dozi mbanua hondra ya'ia da'ö fakake gofanöwa zoguna ba wofanö hondra me inötö me föna fefu samake gigi hondra tebai mofanö na lö hadöi fanikha fanikhania nifo'ösi ba galo wanikha pertamina so bada'ö premium pertalite ba pertama hondra no oya ngawalö nia so hondra sebua ba so göi hondra side ide sebua ya'ia simane hondra cb mere honda so gl pro mere honda so gl ma mere honda so astrea so grand legenda so vit so kharisma so f mere yamaha ba wa'oya nasa danö bö'ö yamendrua sa'ae iada'a no oya si'ai zilö mamake gigi simane beat mere honda so göi simane vespa ba tanö bö'ö nasa so mere honda suzuki yamaha dukati ktm aprilia ferari ba tanö bö'önia ba danö indonesia so göi zino laröi niha simane bajaj moroi ba india siso ba indonesia lö ara ba taya manö ia hong kong ba li kehai no sambua banua hulo si tedou lala ŵaauri miraya danö sina tobali ia sambua banua ba sina so khöra nifotöi negara lala wamareta ifasui ia hulo hulo böö ba gotalua nasi sina raya moloö famabuu li ba gotalua dinasti ing faoma hagöri ba döfiotu si aekhu danö hong kong ba danga famareta hagöri ba dalu döfiotu si tumbu nasionalisme ba gotalua soisoi si göna rodi meföna oya banua saefa moroi ba rodi tobali safuriata hong kong moloö bu'usa li mege no aefa hong kong moroi ba danga hagöri ba döfi faböö moroi ba mbanua böö saefa moroi ba rodi samosindro banuara samösa hong kong lafuli ia tobali nifareta sina sokhö lala wamareta si faböö moroi nilau hagöri ba mbanua hong kong börö daö oya ba abua lala nitörö ba ŵamaanö famuli hong kong khö sina sambua banua sikayo nifasui asi hong kong ifasui ia göfa köfa moroi ba zi sagörö guli danö tobali nahia faniaga faruka hada moroi gatumbukha faoma gaekhula ato niha tanda waohahau nono mbanua nia ba ginötö daö yaia daö faalö ŵaoya faazaha famarakhu oya tesindro omo zikola omo khö zatua faoma si tebai oya halöwö tefaanö organisasi osali samalua halöwö fanolo sato lö teböbö niha khö wamareta latehegö mubaso sato hadia manö ia zura ma mbuku me aefa fasuwöta sebua si ii ato niha soloi ba hong kong moroi ba mbanuara si göna bawa lofo ma faatosasa ba ginötö ŵasuŵöta laila niha wa lö teala ira ba hong kong börö me sökhi lala wamareta awö gamuata nono mbanua nia oya si tobali mokhö me no lasöndra halöwö ba hong kong faasökhi si lö hadöi ba mbanua zi fasui ia moloö christopher patten mantan gubernur hong kong andrö ŵa tola tedou hong kong börö me so khö nia ngaŵalö si sökhi lala wamareta huku fangaasogö fasa faniaga si teboka khö zato ba ginötö rafe famaanö famuli hong kong khö sina me döfi ifaema mbua wangerangera nia deng iaoping samösa nifosumange ba sina so nifotöi negara lala wamareta sambua lala si bohou si lö irai lafalua ba mbanua böö ba zi sagörö inötö oya huhuo nihalö ba ŵoraka ia irugi ba döfi tefazökhi joint declaration ösi nia yaia daö tefalua lala wamareta si toölö ba danö hong kong simane me ba danga hagöri wamaretania irugi lima ŵulu fakhe aefa dania ifuli mokuaso sina iotarai döfi ba mbuku ni'amoni'ö ba li niha nifa'anö sundermann so hurufo ŵŵ ba so göi ww faduhu dödöda fefu ŵa no to'ölö sibai ita ŵangoguna'ö hurufo ŵ ba he göi hurufo w na ba mbuku gamabu'ula ma zui asese lawa'ö buku ni'amoni'ö ba oroma khöda ŵa hurufo ŵ te'oguna'ö ia na tawa'ö 'baŵa' ba li ndraŵa bulan simane na tatötöi ŵehede 'bawang' ba li ndraŵa na tafaedogö ba mbuku gangoŵuloa ŵehede nifa'anö ma zui ba li ndaŵa lawa'ö kamus nias apolonius lase ba no ihalö lala si fabö'ö moroi ba nisura sundermann fefu hurufo w simane ni'ilada ba li ndraŵa ba ŵehede 'bawang' 'wati' 'wawasan' molo'ö apolonius lase lö sa'ae moguna labe'e dandra tilda ba hurufo w simane ba ŵehede 'siyawa' tenga 'siyaŵa' elewazi tenga eleŵazi ba mbuku gangoŵuloa ŵehede nifa'anögu apolonius lase no ube'e zinura sanandrösa ba ŵanura fehede si so ŵ mazui w sitobali dane danegu sambua ua hurufo w simane ba ŵehede 'yawa' no fagölö ŵanötöi ya'ia simane 'bawang' ba li indonesia irege umane tödögu lö sala na tafagölösi manö ŵangoguna'ö ya'ia me no fagölö wanguma'ö ya'ia ba li ndraŵa simane ni'ilada fefu goi goi ba li indonesia ba no tobali duma duma khöda ba ŵo erunösi li niha andre aboto ba dödögu ŵa so manö zambö fao fangera ngera khögu me no ha'uga ŵulu fakhe ma aefa otu fakhe no te'oguna'ö li niha si so ba mbuku ni'amoni'ö na tafabö'öni ba so manö niha si no to'ölö mombaso taroma li ba manofu nofu dödöra andrö ŵa dania ndra högö gosali mangosara ira ŵa la oguna'ö manö simane nisura sundermann ba mbuku ni'amoni'ö erena simanö moguna göi zöndra da'a lafondrondrongo ya'ira si fao ba ŵo foeluaha daroma li ma ba ŵobohuni ŵamo'eluaha ya'ia asese sibai ufa'ema zöndragu ba zinuragu ba ginötö si no numalö ena'ö so ŵa hasara dödöda me li andre gofu hezo ia ba terorogö ia molo'ö fahasara dödö ndra samake ya'ia andrö dania ato ndra talifusöda zame'e bua ŵangera ngera ena'ö hasahago ita datafagölösi ŵanötöi w simane ni'ilada ba li ndraŵa ba zinura nibaso ndra ama ina ba talifusögu fefu andre u'andrö ŵa ahele dödömi ena'ö sahago ita ta'osara'ö dödöda aoha göi namötö khöndra talifusöda si tenga ono niha ba ŵombaso li niha hiza ŵa lö ta'ila ha ŵa'aratö tola anau nosoda me lö si ogötö'ö ba guli danö andre fefu ita si no numalö ndröfi ba so ginötönia lö ta'ila haŵa'ara ba mofanö ita lö sa'ae ta'ila hadia zalua ba li niha furida hatö iraonoda ira ma'uŵuda zanohugö irege sanau ölö li niha andre afu aoha khöra iraonoda ba ira ma'uŵuda ba tabe'e lohe lohera ba ŵanohugö fondrorogö li niha indonesia ya'ia da'ö no sambua nöri si tesindro ba danö asia tenggara sangiagö ia töra moroi ba zuta niha tobali sabölö oya numero öfa ba gulidanö aefa nöri sina india ba amerika serika so khö nia lima hulo segebua ya'ia da'ö hulo sumatera jawa kalimantan sulawesi faoma papua ba ngaotu hulo bö'ö sigide ide simane danö niha tobali ia sambua nöri si merdeka ba ndröfi si indonesia ya'ia da'ö sambua nöri ba gatumbukha raya danö asia ina mbanua nia jakarta ono mbanua nia lakaoni niha indonesia si tobagibagi ngaotu soi simanö göi li ni'oguna'öra li resmi nia li indonesia jawad ali ya'ia da'ö samösa ere hikaya moroi ba irak samareso hikaya arabia faoma islam tumbu jawad ba döfi ba kazimain irak i'awaisi s nia ba wamareso hikaya islam moroi ba universitas hamburg geremani ba döfi me no awai sikolania ibörögö mamahaö hikaya ba fakultas pendidikan universitas baghdad faoma mato hauga zikola bö'ö ba döfi tobali ia tome samahaö dosen tamu ba universitas harvard asese lakaoni jawad ali fahuhuo ba seminar internasional me no aefa mohalöwö ia ba zikola la'amu'alagö khönia gelar profesor emeritus moroi ba universitas baghdad iröi gulidanö ba bagdad me döfi ali jawwad kurnianto fajar ed ni'ali ali jamaluddin m hendiko jemmy tangerang pt pustaka alvabet isbn jembatan na la fo'eluaha ba li niha ya'ia da'ö soroso jembatan barelang eluahania soroso barelang soroso barelang andre sambua soroso sanau siso ba mbanua propinsi kepulauan riau fetaro ba kota batam barelang sindruhunia fehede ni'adogo'ö moroi ba wehede sanau ba batam re rempang lang galang barelang no sambua soroso fondröni dödö niha samaigi soroso samatohu hulo soroso sitola naha wakodasa ba niha simöi manörö ba da'ö fefu nisura ba zura da'a la sura ba gangolita wehede moroi yöu soroso barelang ma jembatan barelang siso ba danö batam andre no sambua soroso sitobali fondrou'ö wa'aterou dödö ndra niha moroi ba negara tanö bö'ö we'amöi mamaigi me no baga sibai wangehaogö ya'ia ba tenga ha fa'abaga ba wamaigi simane asi sino so barö zoroso na soroso sito'ölö ba mbanua bö'ö ha ba wama'ötö niha ba mbawa nidanö na soroso barelang fama'ötö niha ba nasi siso ba gotalua hulo soroso barelang andre ba lahaogö no fondrege wa'asökhi ba simanö göi hewisa wa'aro nia no lahaogö döla döla segesolo sitola bataha irugi otu fakhe tahun soroso jembatan i barelang andre labe'e döi jembatan i ya'ia da'ö fisabilillah bataha ba nangi tatu tebai sa'ae niŵa'ö na dulu danö zanörö baero wa'abaga zoroso barelang andre ba jembatan i no lahenagö göi itaha ndrege dua wulu ribu kilo ton wa'abua zanörö yaŵa detenia saohögölö khö zatuama presiden nomoro tölu indonesia bj habibie sambua zilö olifu niha götö danö ya'ia da'ö soroso barelang ma jembatan i barelang da'a ondröita nia ni'angeragönia hewisa wangahaogö soroso salaŵa ba dete nasi ba ifatu'a ma ifatöfa hulo sambua gondröita nia soguna khöda sauri nasa no ya'ia zo'angeragö ba sogambaraini mege soroso andre irege awai me döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu a fitu soroso da'a ba no tola la rugi niha sanörö köfa sihombo si turu ba bandara hang nadim batam ha ndrege sambua za tola ofeta ba sino sa'ae möi ohitö ndra talifusö simöi manörö ba batam wondrugi sosoro ma jembatan i barelang andre me no awakhö wakhö haga zino moroi ba gaekhula na ero bözi lima ofeta bözi önö tanö owi baga sibai naha fakoda hezo fetaro so'ia faigi manö gambara danö siso ba zitambai sisa soroso i barelang ma jembatan i barelang fa'anau nia fefu önö ngaotu a öfa wulu arua mete m soroso da'a so dombua lala dua jalur ba fa'ebolo tölu ngafulu a ŵalu mete m sangahaogö ya'ia kontraktor pelaksana ya'ia da'ö pt hutama karya faoma subkontraktor ba so dombua perusahaan ya'ia da'ö pt ballast indonesia dan pt vsl indonesia ba so aturai fefu ngawalö zoguna ba wangahaogö soroso manajemen kontruksi ni'ohalöŵögöi pt profes cipta wahana teknik joint declaration sino hagöri yaia daö sambua gangetula nihalö negara sina faoma hagöri manandrösa ba wamuli hong kong ba danga sina tefazökhi ia ba ndröfi aefa ŵaoya rafe nifalua iotarai döfi ösi nia yaia daö tefalua lala wamareta si toölö ba danö hong kong nilau wamareta hagöri irugi lima ŵulu fakhe aefa dania aefa ifuli mokuaso sina iotarai döfi ba ginötö rafe famaanö famuli hong kong ba danga sina me döfi ifaema mbua wangerangera nia deng iaoping samösa nifosumange ba sina so nifotöi negara lala wamareta oya huhuo nihalö ba ŵoraka ia irugi ba döfi tefazökhi joint declaration ösi nia yaia daö tefalua lala wamareta si toölö ba danö hong kong irugi lima ŵulu fakhe aefa dania aefa ifuli mokuaso sina iotarai döfi ifabuu sina wa lö tebulö lala wamareta si no toölö ba hong kong simane famalua huku faateboka fasa aŵö faaaefa si so khönia faatola oŵulo orahu niha mamaema ösi geraerara irugi fanehegö famati niha zamösana lamane niha sato ŵa no tobali lala ŵamokai demokrasi ba mbanua hong kong daa hiza i so ŵaatau ba gotalua sohalöwö ba wamareta hagöri ŵa dania lö ioö buusa li nia sina ibörögö alua si lö ami aefa hauga ŵawa famazökhi gangetula lö omasi sina tefaogö ndra salawa ba wamareta hong kong fao ba huhuo famaanö famuli kuaso lamane ha tengetenge moroi ba hagöri faoma sina manö sedöna falukha ba ŵamatunö hadia ia soguna so khöra ŵangumaö dombua ahe baga tolu ahe lö fagöna omasi göi ira lafalua kuaso ba lala foliti hong kong he ŵaai lö nai ikhamö döfi ktp hurufo fangadogo dogo'ö moroi ba li indonesia ya'ia da'ö kartu tanda penduduk ba zisagörö tanö indonesia fefu niha sino ikhamö felewitu fakhe tahun ba no silö tola lö'ö no la haogö dandra nono mbanuania waö waö ma lala nitörö ba wo'urusi ya'ia ena'ö aboto ba dödö nono mbanua la'ohe zura sura ba gödo wamareta gamaudu dinas kependudukan dan pencatatan sipil da'ö lala ni törö ba hiza meno itörö tungö ba no la'alösi wa'afalukha ba gödo gofu hadia manö ni'urusi ba no molala dödö nono mbanua me tola la urusi ba gu'ö ya'e lala nia na ya'ira siso moroi baero batam lala nitöröra si'oföna la urusi zura findra moroi ba mbanuania hezo i'otarai numalö ba mbanua batam sura findra da'ö dania sitobali dane dane ba wangahaogö ktp ba batam goi goi wo'urusi simane da'a tou nano te'asiwai fefu zura sura soguna ba wo'urusi ktp da'ö ba ono mbanua ka'ino ba habeli ga'a akhi ni odonogö khawa ba li indonesia la tötöi ia kain dan habel waö waö ga'ino ba habeli andre bada'a tesura ba gangolifa li niha yöu ma fanötöi ba niha yöu dialek nias utara ba danö niha sura ni'amoni'ö no sambua sura ni zago ba ni rorogö fefu niha keriso sura ni'amoni'ö andre ba no oya mozawili ba danga niha khöda no so göi zino lahaogö ba zitola labokai bakha ba hape ba zura da'a da tafaigi hewisa waö waö wa'auri ga'ino ba habeli ya'ira andre ono duada adamo ba khawa adamo ba khawa ya'ira mböröta niha nifazökhi yehowa lowalangi ba zisagörö ulidanö ba no aboto badödö niha wa ka'ino andrö ono ga damo niha samalua fabunusa samunu talifusönia si'oföna sibai ba guli danö ba no tobali hikaya ma famahaö ba niha wa do nakhinia habeli nibununia mo'ao khö yehowa irege ifahede ia yehowa ba no sokhönia wanizi nizi dödö ma fa'ata'u hikaya ga'ino ba habeli tesura ba mbuku moze i faza öfa ayati sara irugi felewitu kejadian so dombua nono ndra adamo ba khawa kaino ba habeli döira meno egebua ira ba no ihenagö yehowa fefu zisökhi soguna ba niha ba guli danö lalau mohalöŵö sanguri biri biri habeli ba sonowi ba danö ga'ino ba hiza meno sa'ae mowua fefu zinanöra ba hegöi urifö nosa'ae ebua ba la'angeraigö hewisa wolohe fasumangeta khö yehowa lowalangi ama somböi banua siyaŵa awö danö ba iohe mbua nowi ka'ino sumange yehowa khönia ba simanö göi nakhinia habeli i'ohe ba ihaogö nono mbiri biri sia'a ba me inötö wamasao fasumangeta andrö ba te'ila wa ebua dödö yehowa ba ni'ohe habeli omasi yehowa zumange nihaogönia ba ofeta gamaudu wasumangeta moroi khö ga'ino ba lö ebua dödö yehowa ba lö omasi ia zumange da'ö ba ka'ino afökhö sibai dödönia ba zalua andrö ba oroma bazikhalania no abao mbawania wamaigi niha ba mbua bua niforoma'ö ga'ino ba imane yehowa khö gaino hana wa mofönu'ö ba hana wa abao mbawau na satulö ndra 'ugö ba sökhi göi mbawau ba na si lösökhi ndra'ugö ba noso ba doyo nora horö i'isö ndra'ugö ba ya'ugö ba ihöndrögö'ö no abölö abölö sibai wönu yehowa khönia turia wamunu talifusönia no la'ila niha i'otarai meföna ya'ia da'ö ka'ino ba habeli fa afökhö dödö nomöi börö wangala khö dalifusönia na la'osisi'ö moroi ba wame'e fasumangeta khö yehowa ba no toröi bakha ba dödö ga'ino wa'afökhö dödö ba wame'era sumange lowalangi ba ifakhai tödönia imane te börö nakhigu habeli andre walö itema zumange nifaemagu yehowa ba ibörögö i'alui lala hewisa ba wamunu akhinia samuza ma'ökhö ba muhede ga'ino khö nakhinia habeli imane tabu ba mbenua ba me no larugi mbenua ba maoso ga'ino ibunu nakhinia habeli ba ka'ino i'alui aka hewisa ena'ö lö la'ila wa ya'ia zamunu akhinia ba zilö ara sibai ba ifahede ga'ino yehowa lowalangi imane hezo nakhiu habeli ba ibini'ö ka'ino hulö zilö hadöi salua hadaia ba itema li yehowa imane lö u'ila hadia samaigi maigi akhigu ndra 'odo ba imane yehowa hadia nilaumö mu'ao khögu li ndro nakhiu moroi ba guli danö si no mamokai bawania ba wanema do nakhiu ba dangau sala nifalua ga'ino no möi fangelifi yehowa khönia hiza ata'u ia ba nosa'ae tebai nifuli furi imane khönia yehowa na monowi ndra 'ugö ba danö ba lö ibe'e khöu nösinia silö ahono hono ndra'ugö sa'ae si lö naha ba guli danö ba imane ka'ino khö yehowa ebua sibai horögu tebai utaha faigi öfofanö ndra'o ba danö maökhö andre ba ubini'ö ndra'o khöu ba hiza labunu ndra'o gofu haniha zi falukha khögu ba imane yehowa khö ga'ino ba khö niha guli danö sato andrö na so zamunu ka'ino ba me witu telau mbalö ba daö ba aboto ba dödönia hewisa kuaso yehowa andrö ba ena'ö aefa ba wanandraigö ifotandra ga'ino yehowa fa böi ibunu ia si falukha khönia meno itema dandra andrö ba mofanö gaino iröi yehowa ba danö noda so'ia tanö ba gatumbukha luo iotarai gedena ba mo'ono wo'omo ga'ino khanoki döi nononia ba itaru'ö mbanua ka'ino ba töi nononia andrö ibe'e göi töi mbanua andrö ma'uwu khanoki lameki ba samodombua donga da'ö ada döi zi sambua ba sila döi zi sambua ono gada töinia yabalo tua ziso baose sanguri hadia ia gurifö ba talifusönia yubalo tua zolau biola ba surune ba mo'ono göi zila tubaka'ino nononia halöŵönia siambu daö samazökhi fakake töla ba fakake siöli na la'osisi'ö hewisa waö waö nga'ötö ga'ino ba itaria so wanofu haniha wo'omonia ba hiza meluo da'ö ba lö ato niha ba guli danö oi famatörö yehowa lowalangi ama ba wanema fanofu da'ö tola so wanema li asala lafaigi nga'ötö gadamo ba khawa lö tebato ha ka'ino habeli ba seti ato nasa nono gadamo iraono matua ba ono alawe silö musura döira ba mbuku döfi gadamo me tumbu seti ŵalu ngaotu fakhe ba nisura bada'ö wa gadamo ba khawa mo'ono ira iraono matua ba ono alawe simane sino lasura ba mozi i faza lima ayati öfa kej meluo da'ö ba löhadöi nasa huku so lara ya'ira ba ifuli mo'ono khawa ono matua ba ibe'e töi nononia zeti imane no ibe 'e khögu nono böö yehowa fangali habeli nibunu ga'ino ba lö la'ata'ufi lowalangira yehowa mauwu ga'ino ba labe'e töira nono niha ba la'ataufi yehowa ma'uwu zeti ba labe'e töira nono lowalangi khöra ifa'eleö lowalangi zomasi ia ba me luo daö ba labörötaigö la'angaröfi li yehowa me ato zangerogö lowalangira yehowa khenoki nono lowalangi simanö daö zangombakha baniha si no mangerogö lowalangi hiza aefa da'ö sodania yehowa ba oya ngahönö zifao khönia ni'amoni'ö möi ia manguhuku fefu zino aefa ba khö lowalangi ba me lo saefa'aefa khönia lowalangi ba lalania ba guli danö ba samuza ma'ökhö ba taya ia me no'ihalö ia lowalangi ba mate gadamo siŵa ngaotu a tölu ngafulu fakhe wa'arania ba guli danö oya nga'ötö i'ila mauwu siŵa ngaotu a önö ngafulu a siŵa fakhe wa'ara ma'uwunia metusala lameki nono daö ba ibe'e töi nononia noakhi da'o imane da'e zondrara tödöda ba halöŵöda andrö ba ba wa'erege dödöda ba guli danö andre ni'elifi yehowa kabu gedena edena ba wehede ba danö niha ba li indonesia lamane taman eden ngawua wehede andre nisura ba gangolifa weheda gamaudu yöu dialek nias utara edena no sa'ea la'ila fefu niha wa naha nifazökhi yehowa lowalangi khö gadamo ba khawa ba naha yehowa lowalangi ba wamöfögö fefu niwöwöinia ba simane nisura ba mbuku ni'amoni'ö wa ifataro gadamo faoma khawa ba wozago kabu andrö me ba dalu kabu so geu fangorifi ba zino la alui ya'ira samareso ngawalö zalua ba guli danö ma lamane ia ba li wamahaö ba li indonesia ya'ia ira arkeolog wa edena andre ba no tesöndra gamaudu raya mbanua ba mesopotamia ma iada'a banua irak sitobali gohe gohe ra ya'ia ba wamaigi töi nuo nidanö bada'ö hindreke tigris ba farati efrat na lafaigi hewisa nifa'ema daromali lowalangi ma sura ni'amoni'ö niha keriso wa siföföna lamane kabu faradaiso eluahania böröta mbanua si yaŵa awö danö ba gedena ba da'ö ifazökhi niha yehowa moroi badanö böröta danö tanö ba mbenua moroi badanga yehowa ihaogö niha si'oföna sia'a moroi ba zaliŵa liŵa moroi badanö ba iwuwusi ba dögi nikhunia hanu hanu fangorifi ba hiza niha nifazökhinia andrö tobali sonoso monoso auri niha ibe'e döi adamo ba gedena ba nifazökhi yehowa lowalangi tanö ba ga tumbukha luo ba ifa'aso ba da'ö niha andrö nifazökhinia ba ifatumbu'ö ba danö yehowa lowalangi fefu ngawalö geu si sökhi ba wamaigi ba si sökhi ö mbuania awö geu fangorifi ba dalu kabu awö geu famotokhi ba dödö si sökhi ba si lö sökhi meno so kabu ba i'ila wa'asökhi fefu niwöwöi dangania yehowa ba i'a'asogö nuo nidanö sangele ba kabu andrö idanö si otarai gedena ba wamo'idanö kabu ba ba daö fabali ia ba tobali öfa rozi nidanö sebua nibe'e töi fisona fison ba gihona gihon ba hindreke tigris ba farati efrat ba ihalö niha no mege yehowa lowalangi ifa'aso ba kabu edena andrö ba wohalöŵö ba daö ba wondrorogö kabu ba ibe'e goroisa yehowa lowalangi ba niha imane ö mbua geu ba kabu fefu ba böi a mbua geu famotokhi ba dödö si sökhi ba si lö sökhi na luo ö a mbuania ba lö fulitö mate ndra'ugö ba ifaigi halöŵö dangania andrö no sökhi sibai ba imane yehowa lowalangi lö sökhi na ha samösa niha da'ufazökhi khönia nawö si fakhili khili khönia meno ifazökhi yehowa lowalangi fefu ngawalö zaliŵa liŵa ba danö ba fefu ngawalö wofo ba dalu mbanua ba iohe ira ba niha enaö ifaigi hadia ibe'e töira ba ifotöi niha andrö ma adamo fefu gurifö niha ba fefu wofo ba dalu mbanua ba fefu zaliŵa liŵa ba danö ba lö isöndra khönia nawö si fakhili khili khönia ba ifeförö gadamo andrö yehowa lowalangi femörö sabölö sibai ba meno mörö ia ba ihalö döla nosunia zara yehowa lowalangi ba iduhö nagole nahania ba ibali'ö ira alawe döla nosu andrö nihalönia ba niha yehowa lowalangi ba iohe ba niha nomege ba imane niha ma adamo töla föfö dölagu daö ba nagole föfö nagolegu labe'e töinia ndra alawe me no ba ndra matua tehalö ia andrö iröi namania awö ninania niha ba ngambatönia ba molemba ia ba lö nukha niha ba lö ö göi nukha ngambatönia ba melua da'ö lö faaila khöra fatua lö akhu ira ba horö koendrafö no sambua desa ba kecamatan lölömatua kabupaten nias selatan provinsi sumatra utara no so ia ba gotalua mbanua tesikhöri tanö yöu hilifaondratö tanö ba gatumbukha hili'otalua tanö raya ba lawa lawaluo tanö ba gaekhula fetaronia ba gambara danö molo'ö data statistik moroi ba ndröfi so niha ba goendrafö ba gotaluara so ndra alawe ba ndra matua si niha andrö tefaböbö ba ngambatö omo ba goendrafö so sambua sekola sd sambua smp ba sambua sma tola te'erai mbanua andre si tedou moroi ba mbanua tanö bö'ö börö wa'oya zekola si so khönia molo'ö data bps kabupaten nias selatan ba no afökhö we'amöi ba rumah sakit moroi ba mbanua andre börö me aröu sibai simanö göi nahia wanabina awö poliklinik ba apotik heŵa'ae so sa puskesmas ba zahatö he na aröu ia moroi ba sarana kesehatan so sa'atö ba goendrafö sambua fasa si tobali nigamö fefu mbanua si fasui töra moroi ba da'ö so göi sambua koperasi nifotöi credit union ba naha bö'ö soguna sibai ba wondrou'ö lala wa'auri baero da'ö so ba goendrafö dombua gosali mbanua niha keriso protestan ba sambua ba hiza ato na sa nomo si lö manöndra haga listrik ha omo zi so listrik so göi sambua menara hape bts base transceiver station ba mbanua andre ba hiza lö abölö sibai sinyal ba ginötö wamareta niha belanda me tefasindro afdeeling nias ba ndröfi koendrafö tefaböbö ba onderafdeeling zuid nias nias selatan ba onderdistrik lölöwa'u simanö göi me aefa merdeka me onderdistrik lölöwa'u tobali kecamatan lölöwa'u toröi manö goendrafö ba gölana lölöwa'u ba hiza me me tefasindrö kecamatan lölömatua tefawu'a goendrafö tobali ngaro kecamatan lölömatua si no fahatö sibai kureta ma gureta sambua gama gama sitola möi fanolo niha ba lala wofanö ba danö niha kureta no tobali sambua lala nifake ba we'amöi gofu hezoso tola tobali lala niha ba he gö lala zoguna simane bulu gowi eu gae ba tanö bö'ö nia ba danö niha kureta lafake iraono sekola we'amöi ba zekola kureta andre ba moguna sibai ia ba wanolo niha ena'ö lö manörö ahe kureta tenga samena so badanö niha na lafaigi moroi ba mbörötania kureta andre ba i söndra ba i haogö si'oföna sibai niha geremani ba mbanua karlsruhe jerman sotöi baron karl drais von sauerbronn ma tola lakaoni göi khönia karl drais me dua wulu a siwa mbawa si öfa döfi sara ngahönö a fitu ngaotu a ŵalu ngafulu a lima april meluo da'ö moguna khönia gureta ba wohalöŵö ba zoga atua irege meluo da'ö ba no tola so lala nia we'amöi ba wohalöŵö ba irugi ma'ökhö no larasoi niha ba zisagörö ulidanö hewisa wa'amoguna gureta nihaogönia andrö iza nihaogö nia ba mböröta ba ifake tölu gaolo gaolo kureta ba danö indonesia no tebörötaigö mehino so ndra niha belanda ba danöda meluo da'ö la'ohe gureta moroi ba mbanuara sitobali lala ba wofanö ero ma'ökhö ba hiza meluo da'ö kureta andre samake ya'ia tenga simane ma'ökhö tola oi mamake kureta meluo da'ö samake kureta ha ya'ira sohalöŵö ba hiza meno sa'ae oroma wa'amogunania ba dozi soi mangahaogö kureta ba so gureta nihaogö mbanua hagöri inggris me döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a fele öfa kureta nia ya'ia gureta simane siso ba danöniha kureta nona ma lawaö ia kureta sebua so göi zanötöi kureta sebe kureta ofeta ma'ökhö no tobali lala ba niha ba tenga ha da'ö na tafaigi ba zisagörö ulidanö kureta no göi sambua ngawalö ni fatandri ba gangowuloa wangahaogö boto olah raga ba tenga ha ba wa matandri no möi fa'omasi niha ba wo'alösi fa'arame ba lala sebua bada'a so ngawalö gureta sino tehöngö ba ginötö wasuwöta ba indonesia ya'ia da'ö da'a ngawalö gureta sino la sura ba gu'ö kureta ma gureta siso ba danö niha kureta sebe kureta sebua kureta mini so döi gama gama ma soguna ba gureta simane gaolo gaolo kureta so dombua gaolo gaolo gaolo gaolo li indonesia roda ma la tötöi ia lika lika li indonesia lingkar veleg andre la be'e khönia bine ma naha bine li indonesia ban so bine baero li indonesia ban luar ba bine bakha li indonesia ban dalam aefa da'ö so falano li indonesia pelana so re ma taha taha na molombase so zamake re danga li indonesia rem tangan ba so göi zamake re gahe li indonesia rem kaki torpedo tanö bö'ö ziso ba gureta simane so rate li indonesia rantai so göi tudu li indonesia tudung siso yawa gaolo gaolo gunania ba wanaha tefe tefe na moteu so göi zamake loce li indonesia lonceng so göi naha bara li indonesia boncengan köfa agape no köfa si föföna solaya ba gotalua gunungsitoli ba danö niha ba sibolga ba danö sumatera föna we'aso göfa agape so ha'uga göfa geu side'ide si töra gurahu sebua moroi ba göfa ba hiza lö molaya ira ero ma'ökhö irege lö la'ila lafa'anö wofanöra niha ha itaria moloyo ira na so gama gama ni'ohera lumalö ba danö niha ma zui ba danö sumatera agape no sindruhu köfa ba molaya ia ero ma'ökhö tohare göfa agape ba danö niha ba mbawa si fitu ha dua waŵa fatua lö ira'ui ba dangania coup ba li inggris wamareta indonesia soeharto me ndröfi andrö la'owasaini ndröfia wanuriaigö turia somuso dödö ba danö niha gereja bnkp yubileum ba li indonesia ba wangowasaini yubileum andrö labe'e mbuala sambua göfa ira gereja protestan rheinland ba jerman khö gereja bnkp börö we'aso göfa agape andre ato niha moroi ba danö niha sofanö fanö möi ba sumatera he ba wowöli soguna khöra ma zui gama gama wogalera ba he göi ba wangalui fa'auri ba danö sumatera tola taŵa'ö wa fefu niha si no irai manörö köfa möi ba sumatera aefa ndröfi si lö tola lö'ö no irai itörö göfa agape da'ö mbörö wa tehöngö sibai göfa andrö ba gotalua nono niha lase na ba danö niha la ila niha wa sambua mado sino ara so ba danö niha lase göi no sa'ae ta'ila wa sambua sinanö sino mozawili ba zisagörö tanö niha ya'ia sinanö sauri ba danö sabe'e lase andre buania fao töi zinanö nia fagölö lakaoni khönia lase bua lase ba no sambua bua danga niha khöda na mangawuli moroi ba danö niha numalö mi siefo lase moroi ba danö niha no sambua mbua zinanö somasi niha lase ba so ngawalö nia ba danö niha ya'ia da'ö simane sino ta'ila sa'ae simane lase andre ba ta'ila wa sambua sinanö so wua ba bua nia na asoso ba la'a la'a nia a'usö hiza bua lase andre rasonia ami gulo hunönia da'ö zafeto lase sino irai lasura gunania ba mboto itaha wökhö ba dölötölö peradangan so göi zanguma'ö wa bua lase andre tola itaha ma ilawa wökhö tödö penyakit jantung so lawa fökhö gulo diabetes izago gamaudu nuo menjaga sistem saraf izago guli niha menjaga kesehatan kulit inönö watahana mboto memperkuat imun tubuh ba tanö bö'ö nia lase andre ba li indonesia asese lawa'ö langsat sogöi zanötöi ya'ia duku geremani lawa'ö ia fruchtbaum und die frucht li jerman li niha li nifahuhuo'ö ndraono niha ba danö niha awö hulo hulo side'ide ba zi fasuinia sanutunö li niha iada'a ambö töra fitu ngaotu ribu niha molo'ö ethnologue da'a gangolita dialek ba danö niha fa'aboto ba dödö niha sanutunö sambua dialek ba dialek bö'ö ambö töra dialeko niha yöu da'ö sabölö la'ila niha sato awena ba dialek da'a so fo'ali afönu zi sambua sura ni'amoni'ö li niha tenga ha ami dödöda wamondrongo ngawua li nia no baga göi wanura ya'ia hulö arakhagö fagölö ira hurufo niha geremani so hurufo ö hurufo ŵ so wehede hurufonia laforodugö simane kh ndr so göi ba ngawua wehede hurufo si'oföna fabö'ö gamaudu so wetaronia ba wehede simane hurufo a n ama nama b m bagi mbagi e k g eleŵazi keleŵazi geleŵazi aefa da'ö fanura hurufo sifagölö ba fatete ia lasura ia faoma labe'e dandra ' simane daa da'a molo'ö ndra sangi'ila ba li niha no lafaha'ö ira iraono ba zekola ba wangoguna'ö dandra wombaso ba li niha i'otarai meföna so dandra wombaso andre ya'ia da'ö lö sawai mufazökhi templat la'a la'a andrö wa so wehede si lö oroma ha ba wehede niha yöu so ha ba niha raya sms samösa oya töra samösa li si bohou te tandrösaigö ba wehede salua ba mbawa niha keriso ba ginötö wangandrö li sibohou molo'ö taromali tebai ni o'ö o'ö fagölö ira tandra fanema'ö eheha ba li indonesia ia bahasa lidah ma bahasa roh ba li sibohou na ba danö niha asese laŵa'ö fa'abölö wangandrö irege lita ia maniri niri ba lö sangila eluaha li nia ba ginötö da'ö ha siso fangi'ila karunia moroi khö zokhö ba zisamösa niha irege tola ifo'eluaha li da'ö li si bohou no sambua gangolifa li ba zi sagörö ulidanö si tebai la tanö ba dödö me tenga moroi ba niha gulidanö ia li ni be'e zo'aya ba niha ni'omasi'önia si to'ölönia solau li si bohou ba so khönia wangi'ila ma hulö za ma'ele'ö irege moguna sibai ia ba gotalua niha keriso ba wangombakha hadia zedöna alua ia da'a ba he göi salua ba zi soföna silö alua na mado nifake ndraono niha amazihönö baeha baene baewa bago bagolö balazi bali baru bate'e baŵaloŵalangi baŵameneŵi baŵaulu bawö bazikho boha bohalima böröhili börömezaya böwo bu'ulölö buaya bulu'aro bunaŵölö daeli dachi dakhi daföna'ö dafulu dandrosa dao daru dauwö daŵölö daya delau telaumbanua delötö dilalö dohare dohöna dohude dohulu duhulu dolea döwa duha duru duwulani fakho famaugu fanaetu farökha fau fawura finowa'a fondrahi gafore gaho gamazu gamainö gamarö gamöfö ganumba garamba gari gaurifa ge'e gea gehomo giawa göri gowa gowi goŵasa gulö halawa halu harefa haria harimao harita hawa hawa hendri hia hinare hondrö hulu humendru hura la'ia lafau lahagu lahu lalu laoli laoŵö larosa lase lature lauwö laŵölö lazira limbu lowalani lö'i lömbu luaha luahamboŵo luo maduŵu manaö manaraja mangiwadanö maru'ao marundruri ma'uwu mazulai mendröfa meziwa mola möhö nadoya nahönö nakhe namölö nanehe naya nazara na'uru ndraha nduru nehe nene sabuanafulu sadumba sao'iagö saota sarahönö sarumaha siawa siba'a sifalaete sihura siyawa si'owasa sisobaene siwa'ahe solokhoi tabalihili taföna'ö telaumbanua waha wahuwusa ŵakho wandru waö ŵaoma ŵarai warökha ŵarasi ŵaruwu ŵate ŵaya ŵa'u yawazihönö zabölö'ani zagö zagötö zai zalukhu zamili zamönö zandroto zebua zega zendratö ziawa zidömi zihönö zikhamö ziliŵu zimali zina ziraluo zolobö zörömi magiao sambua gurifö so'afi wofo sino tehöngö ba zi sagörö ulidanö hana wa tehöngö me no sa'ae ato zo faduhu'ö wa magiao andre fofo sibaga baga sisökhi li salio sibai i faogö ia ba ni fadumaisi khönia i go'ö wehede nirongo nia börö wa'asökhi li nia ba he bu nia tebai ni taha wa no ato zangalui fofo andre ba ndru'u ba gatua ba lahalö ba gazuni meno ato zanga'i ya'ia ba lö oya tö ba maifutö tola taya wofo andre ba danö niha simane sino lasura ba gu'ö museum me wa arakhagö taya ba lö sa'ae tarongo li nia simanö göi ni sura ba gu'ö ba suaranusantara com me mbawa si döfi si ni raka dohu lase no owulo moroi ba ndraono sekola ba famareta so urusi dinas lingkungan hidup ba ira satua mbanua ba tanö bö'ö ba wamatunö hewisa lua lua khöda beo nias andre ma magiao eluaha malu ba li niha ya'ia da'ö mangalui utu ndru'u malu ba gatua tola sebolo ba tola göi ahatö sibai so gutu ndru'u tenga ba gatua sebolo simane laosi nago sökha böhö ba gatua sebolo irege erege dödö niha wealu bada'ö niha si malu si'oföna sibai niha sibarani manörö atua du'u ba sangila lögu danö ba we'amöi malu labörö sibai owulo hawa'ato zimöi mealu ba mangandrö zatua khöra ena'ö la söndra gahulua utu ndru'u simane laosi nago sökha bogo böhö ba tanö bö'ö hiza bawe'amöi malu oya sibai gamonita tebai manötöi sabe'e ma tebai falele amonita da'a la be'e ba dödöra ya'ira simöi malu aefa mangandrö ba dozi zimöi malu la'ohe doho zamösana belewa siso saembu ba löwi löwi ba asu mato hauga rozi sitobali awö solohi utu ndru'u nano aefa mangandrö bafakake no oi so ba danga ba la tatugöi hezo labörötaigi wofanö ba faoma lafatunö dania hezo wetaro orudu zui ira meföna me abölö nasa gatua ambö ato nasa niha ba danö niha utu ndru'u oya sibai ba lö marase niha we'amöi malu ha mato sabata ba no tola lasöndra gahuluara ia da'a ba no oi teboka mbolo mbenua irege löhadöi sa'ae utu ndru'u niha moroi ba danö niha sino to'ölö malu ma mangalui sökha ba gatua lakaokö we'amöi ba zitambai nasi fetaro ba danö ase ba wangalui sökha me tenga ha ba wangalui diwo simane nifalua ndra satuada meföna iada'a fealu no hulö sambua lala halöŵö ia me ahuluara so niha sowöli niharagoi saklilo hauga ribu rufia aboto ba dödö niha fefu wa ono niha no niha sonekhe sibai ba wealu me no sambua ni tohugö simane nifalua ndra satua meföna ba danö niha manari fanari wanari ba wanötöi gamaudu yöu ba li indonesia latötöi ia menari ba danö niha fanari andre ba nosambua fondröni dödö niha samena morugi tanö niha ba wa'asökhi hewisa wamageha boto sifao sinunö hugö hugö ba wa'asökhi ba wamaigi maigi bada'a tou ba so döi töi wanari siso ba danö niha manari fanari wanari maena ba danö niha famalua fanari tenga ero nahia simane maena tefalua ia ba walöŵa lala wamalua ya'ia so zanötöi sanutunö maena ba so nono maena ma niha si famaena maena andre no göi la osisi'ö ma la'alui hewisa si'ai mege mbörönia ba li indonesia diteliti ya'ira siso ba naha wamahaö töi syair maena la tandrösaigö ba lala waö waö zi dombua ngambatö samalua falöŵa fefu nifaehagö oi amaedola pantun fanari fatele no sa'ae la'ila niha ba zi sagörö uli danö fatele ma latötöi ba li indonesia tari perang fanari fatele asese lafalua ba naha gangowuloa sebua simane fisita ya'ahowu ba angowuloa segebua tanö bö'ö solohe töi danö niha fatele tandra wahasara dödö ba wangombakha ba niha sato hewisa lakhömi wahasara dödö ba wolaŵa udu ba wamalua fatelesa ba la'ohe doho baluse manaro duria no sambua fa'akhari khari dödö dozi niha siso ba danö niha nano ofeta baŵa ndruria sanaro duria tenga ha asala manö itarogö ndruriania hiza sanaro duria itarogö niha simöi ba wangalui duria ba ndruria nitarogönia halöŵönia ba wohahagö da'ö ena'ö fefu ndruria satoru lö lahalö niha ba wanaro duria sifalali lali sito'ölönia fagati ba zihulö wongi sanaro ba zibongi ba i'ohe miyomo fefu ndruria satoru ba zisara wongi amena sitohare izago ofeta tohare dania zino molohe satoru fatua lö irugi inötö ibörögö atoru ndruria ba sokhö kabu ma sokhö duria sowua ba ihenagö ibala mbörö ndruria ba i faigi naha nose sifagöna ba dödönia faoma sahatö ba mbörö ndruria ose sito'ölönia tenga saro sibai ba tenga göi ha asala so eluahania ose andre lahaogö sitobali naha ba wa'aukhu ba fa'abasö so nose silö mamake dasa ba so nose nihaogö nifodasa sagö nia so mbulu zaku ba so zamake ba wa'alio ya'ia da'ö bulu dugala ose wanaro duria nifaigi ya'ia da'ö fetaronia la faigi hezo so gamaudu oya mbua ndruria andrö börö na ahatö sibai tou ba mbörönia tola dania mosikho göna ndruria ba zanarogö ya'ia andrö ba wangahaogö ose la'aröukö ma'ifu moroi ba mbörö sigöna bua ndruria na atoru sito'ölönia ba wanaru'ö ose ba mbörö ndruria ba lafaigi geu burune burune baga sibai döla döla nose me daha daha nia no baga ba wanema'ö buatö naha zagö burune sambua geu saba'e bua nia somasi sibai la'a fofo la'oro baera geu mburune sasese lafake döla döla nose ya'ia da'ö manawa eu da'a eu fondrege zabe'e niha danö niha göi labali'ö ia haya me itaha ngafulu fakhe lö obou iada'a ba no sa'ae tedou wangi'ila niha ato zangahaogö ose silö omasi farumba ihenagö manö i'ohe khönia töröpala terpal irege lö marase ia wa'aböla na moteu na lö hadöi töröpala ba sito'olö lahalö mbulu dugala bulu zaku simöi taha taha nangi teu ba sino so zanga'i lewuö ta'uli lasila ba lafalögu lafarigaŵa irege aro lö itörö teu duria sino atoru ba sino la'ohe ba nose lafataŵi dombua famataŵi ya'ia lafake ladari nileu ba galitö ena'ö aro na oya atö amena lahalö mbelea ba lafa'anö ndruria sini lafataŵi na ambö baga wamataŵi ya'ia ba tola ahele aefa ia moroi ba huge huge ndruria andrö ira niha ba danö niha no to'ölö sibai ira ba wamataŵi duria baragale andre sambua fa'omuso dödö ba zanarogö duria me ba zisarawongi na inötö baragale ndruria lö ahori i'ohe ndruria sanaro baragale fa'atoru ndruria si hasamuza baragale sito'ölö nia nilau nangi ba ma siheu baragale tola göi tenga ha sasoso tola manö ha sombuyu toyo fao ba wa'atoru niha sanaro duria sito'ölönia mu'ao mu'ao ba mbörö ndruria ero atoru sabua ndruria ba niha fa tibo mu'ao ba itötöi tibo eluaha nia fatibo fazibo fazaumba ba tanö bö'önia sindruhunia lö eluaha ba hiza no sambua fa'arami ba mbörö ndruria ba zanaro ya'ia ba zanarogo duria sitebai löhadöi ya'ia da'ö sete faoma solo na solo so dombua guna nia si'oföna ba wame'e haga sidua ba wamareso hezo i'otarai angi ba wo ago hua ndruria satoru ba wetaro gunungsitoli ba kabupaten nias no tefasindro tugu ma gowe ndruria ba no baga sibai sitobali fondröni dödö niha simöi ba danö niha manunö sinunö sanunö sanuno ya'ia sa'ae niha sangila moanunöisi note ma lala wa'alawa ba fa'adogodogo sambua lala li niha danö niha fao ba ngolifa niha sangila manunö no ato zino fao ba ngawalö watandrisa ba wanunö manunö tenga ha asala la anunöisi ia sibagania ba fao khönia wakake so faogö lala li simane gita tamburu ni bözi surune ba tanö bö'önia ba wanura fehede manunö sinunö lagu sanuno pemuji faoma sanunö penyanyi ha sitobali fehede sifakhai ba wanunö manunö ba wa'alio tola lasura göi ngawua wehede da'e sambua lala wanura ya'ia da'ö fehede sinunö sanuno ba fehede sanunö sinunö ni'anunöisi sanunö ba zisagörö tanö niha sinunö no sa'ae tobali sambua famosumange lowalangi sinunö ba gangowuloa ba gosali so mbuku zinunö sitobali ngawua zinunö ni'anunöisi na inötö ba ngaluo hari migu so göi zinunö ni'anunöisi ba zekola wanunö ni'ohe ma ni'anunöisi ba gosali ni'olohesi ndra amada ma ira inada he göi iraono ma ira sibohou ebua ba wofaduhu'ö ba mbanua niha keriso hewisa wa'omasi lowalangi nifa'emara ba ngawua wehede ba döi zinunö baero zinunö niha danö niha ni oguna'ö ba gosali ba danö niha göi so zinunö nifotöi lailö lailö sito'ölö nia ni'anunöisi ba wa'alio tenga sino ara so zinunö da'ö sito'ölönia lailö ni anunöisi zi samösa niha ngarö ngarö dödö ni faema ba zamondrongo itaria si falailö ba i tandrösaigö lailönia khö nangi khö gutu ndru'u simane fofo ba tanö bö'ö nia niha danö niha no ato sa'ae zonekhe manunö ba sanunö si so ba danö niha so zi samösa mösa ba no göi so zangahaogö töra moroi ba zisamösa niha sino ta'ila sofeta ba tivi so zotöi fz sino la'ila sa'ae niha sato hewisa wa'asökhi li nia na manunö ia no oya tivi zo gaoni ya'ia ba wanofu hewisa sibai waö waö wa tola ofeta la'ila ia niha fatua lö si tehöngö dalifusöda fz so niha danö niha sino toröi ba danö siyefo oroma ba tivi sotöi pl ba no sa'ae la'ila niha hewisa wa'asökhi li nia na siso ba danö niha no sa'ae ato ni'ila da hewisa ndra amada ba talifusöda so kara sinunö ba li niha ba sambua fa akayo niha khöda da'ö fefu sinunö ma siso lala note so nifotöi göi maena sasese ni anunöisi na so zangowalu simane sino ta baso moroi yawa ba ta'ila wa so zi to'ölö lalau ya'ira ono niha falailö na memböröta lailö falailö ni'anunöisi sitobali fangarö ngaröu ba dödö ma hulö ngenu ngenu ba meno sa'ae monönö wangi'ila ba lailö nomöi sitobali folohe ma fangambokha zi sambua angolifa lalilö ma sinunö no tobali fakake ba wama'ema hadia zinangea nifatunö ba niha sato ira niha danö niha siso ba danö wangarato ato zino mangodödö ba wangahaogö sambua angowuloa zekola wanunö ba no oya zino manga'i bagia ba wo fanöi lala halöwö ba gangowuloa da'ö no asese lalau watandrisa ba wanunö töi gangowuloa da'ö ya'ia owo voice nias ovn sino asese molohe töi danö niha föna niha sato hiza tenga ha ya'ira oya nasa gangowuloa zanunö tanö bö'ö arakhagö dozi osali ba so gangowuloa zekola wanunö ba zinunö ba danö niha na sinunö solohe töi danö niha ma sinunö sanandrösa ba hulo danö niha ya'ia zangoguna'ö fakake simane faritia aramba göndra surune doli doli laegi torofe ba tanö bö'ö nia oi fakake da'a ni oguna'ö ba wo anunöisi sinunö li niha meno sa'ae oya wangi'ila ba no todege ba wangoguna'ö fakake ni'oguna'ö no sa'ae so simane gita fiano ba simane kibo sa'ae no sambua fa'arami ba danö niha ia'da'a ero so gangowuloa ba kibo lö zilö la kaoni ba wo ramekö angowuloa andrö ba danö niha wa'oya lala halöŵö nifalua niha ba wangalui soguna simane ba wangalui diwo sitoröi ba mbanua siso idanö no sambua naha ba wangalui diwo hiza diwo ni'alui soguna ba zisakali femanga no sa'ae la'ila niha nifotöi manusulö na manusuli ba lafaigi nidanö silö abakha sibai ni alui na manusuli ya'ia da'ö uro hambae ba naso mbaeŵa ba lahalö lö diwo banomo harimbale ara nasa ba wowöli ia budu adulo ma nagole mbawi ba danö niha no niha sonekhe nekhe ba wangalui tanömö gö ihalö zi'ölinia ba naso khönia dufa ba iohe dufa faoma bola bola naha gahulua dania ba wanusuli lö mamake fakake sabua lafake manö danga sino ibe'e so'aya silötola'ö so fa'abarani ba wosusuli arö gara faoma tögi ziso ba nidanö börö sala sala göi ba tenga baewa nisöndara so gulö ba danö niha dozi idanö tola naha wanusuli asala idanö nia lö abakha sibai ba natola ba zoya kara maifu manusuli ha tanga zoguna ba wondrau ia ba ba wangakali uro samininiö yaira barö gara na awena labörögö wanusuli na lö irai manusuliö götö daa ba henagö waebolo dödö tenga halöwö saoha wanusuli moguna wamamaha faasese wolau yaia fanaha tödö fanörö faakao ba faanau gölö lö aröu ira niha sifagai sanusuli tola ahulu oya ma ahulu ebua tola ahulu ideide tola manö löhadöi ahulua ösi nidanö so guro hambae elefu bakhu baeŵa laedo ba so göi guro sebua sasese laŵa'ö otou ba side idenia laŵa'ö kewu kewu ba wamondrongo fehede matiana motetaru mbörö mbu niha malaŵa'ö ia mohokha bu na latötöi ba li indonesia lamane kuntilanak matiana fefu niha siso ba danö niha ba heso ba danö misiyefo asala niha si'onarai danö niha böi sofu khöra matiana lafatunö khöu hewisa ia nifotöi matiana matiana lö ya'ia ba zima'ökhö nahania zibongi matiana simane nifatunö tunö ndra satua meföna wa matiana andre ya'ia sitenga awö ma lawa'ö bekhu ndra alawe simate ba wo'ono ba hulö zindruhu meno lafati ia niha na mofanö niha ba zibongi ba na terongo atö li wofo lamuhu ba sito'ölönia fao ira ndra matiana matiana ahatö ia ba mbombo me lawa'ö ira amada meföna wa matiana bazibongi mangalui uro irege na latörö niha nidanö ba oya sibai lele guro lele hambae ni farisayoi ndra niha ba danö niha wano i'a matiana ba no so ba wangera ngera ba danö niha wa na tohare lamuhu ba sifao khönia ya'ia matiana ba matiana da'ö lumö lumö arwah ndra alawe simate ba wo'ono me föna me ide'idedo sambua zinunö nifa'oli ndra band simaenaria moroi ba lahewa ba ndröfi no ifa'anö zinunö andre ba internet talifusöda klaus sturm irege tola tafondrondrongo ia yaŵa ba youtube höndrögö ba wamondrondrongo ya'ia mö luo da'ö mohalöŵö klaus ba wamazaewe taroma li ba danö lahewa me ifazökhi band simaenaria faoma ira talifusö moroi ba danö niha sinunö andrö no tehöngö sibai ba zi sagörö tanö niha irege lawalinga niha sinunö andrö no ni'a'azökhi nono niha me i'ali zinunö andre martin zebua ba li niha lö aröu fabö'ö nösinia moroi ba cotton fiels nisura huddie ledbetter börö da'ö tola taŵa'ö sinunö andre no ni'ali tenga nifasao höndrögö ba wamaigi foto ndra band simaenaria na manunö ira me föna mö ideidedoiluido inaguitörö tödögu ninagume möiga sa ba nowimaaröu danö ma fasuiitörö tödögu ninagu ref si yaŵa ba hili salaŵaso nosema si numanaitörö tödögu ninaguufaigi ufakhölödouila nasi ba zaröuitörö tödögu ninagu nitöngöni boto zinunö andrö no tehalö moroi ba ba hiza so ma'ifu zi fabö'ö lala li aröu danö ma fasui tenga matörö danö wa aröu börö me da'ö nirongoda bakha ba zinunö moroi ba youtube mewo sambua halöŵö niha danö sohalöwö ba laza ba wozago moroi ba wofo nitötöi siliŵi sedöna manga bua wakhe ba danö niha oya sibai zedöna sitola lasura niha sitobali umbu duria ba hiza no mo amböta lö dozi niha oi mangi'ila manura sambua zura fe wo tefalua ia nano ibörötaigö möi yaŵa lai wakhe ba hiza sokhö laza lahaogö zihulö niha niha la taru'ö ba gowoto laza so zame'e kale kale susu ba labe'e bakha khönia nono gara la böbö faoma sinali sifakhai ofeta ba nose me mböröta sinali nifake ya'ia da'ö houra aro sibai ba lafakhai misa ba niha niha nifasindro ba gowoto laza irege na ladöni zinali da'ö ba morete nono gara bakha ba kale kale ma bele bele börö me moruru ba siliŵi moloi na iada'a ba no oya wa'atedou lala wanaboi siliŵi sino la ila ira so halöŵö ba laza simane lafasa wuka irege siliŵi sohuno fohombonia tola ha sakali wa'ate'u'u ra ba wuka ba no sambua fama'alara mogai gitö tola lawaö göi sangai gitö sogai gitö ba danö niha fangai gitö andre ba no sambua lala halöwö ba zi dozi songambatö gitö andrö ba tekhai ia moroi ba döla hafea fa'aso hafea andrö so nitanö ba so göi zauri samösa mbolo zinanö lala wa'auri hafea andre ibörögö moroi ba mbua nihayaigö ba nano ebua maifu ba amena awena latanö ia ba mbolo zinanö si no muhonogöi ba ginötö iada'a hafea andrö ba no tobali tuho wangalui niha ba mbanua si so ba danö niha hewa'ae so nasa lala wangalui tanö bö'ö simane famoto kara fana'u gawu fagai ba nasi fatuka ba tanö bö'ö nia niha si so bolo kabu hafea ba fogai gitö andrö tola möi lala wangalui soguna ia iza'i lö tola lö'ö aliolio ma fagohi dödö ena'ö awai ia fatua tara luo hana wa simanö börönia gitö sibohou ma gitö si lö sibaku ba tebai göna idanö da'ö göi mbörö wa tebai lakhai gitö ba ginötö deu gitö sino lakhai lakufu ba aefa da'ö labakukö ba naha sino lahönagö nano oköli ba tola saae lafamawa so dombua lala nitörö ba wamawa gitö andrö yaiadaö iohe ionoro samosa gitönia sokhö ba wamawa ba harimbale ifamawa ba niha gofu ha niha manö somasi mowöli na no hasara dödöra waebua mböli famawa simane daa asese alua ba niha sitoröi ba mbanua si lö irugi moto na no irugi moto mbanua zokhö gitö ba sasese alua yaia daö sowöli gitö iondrasi nomo zokhö föna nomo zokhö latimba waabua ba moloö faabua gitö ibai mböli sowöli khö zokhö moloö fahasara dödöra waebua mböli eroero sakilo gitö sowöli gitö andrö lafotöi ia toke gitö irugi mane maökhö andre ba böli gitö lö soahonoa sasese alua misa ba harimbale ba dalimanö hauga niŵaö zowöli hadia mbörö börö me ya'ira andrö ba ha sowöli ba gotalua laŵa'ö ba li indonesia ya'ira andröba pembeli pengumpul gitö niölira andrö ba lafatohu wamawa misiefo ba danö sumatera si so fabiri börö melö nasa fabiri zangahaogö gitö andrö ba danö niha tatu manö lahaogö siai wangerai fefu zoguna enaö mohare ira göi töratöra zalua ba ndröfi daa ba we'aso waba dungö corona boli gitö tenga ha lö foahonoa salua me ibörögö waba dungö corona ba ndröfi andre aekhu tou mböli gitö moroi ba rp kg tobali rp kg rp kg faalua daa ba niha mbanua sanötöna faaurira ba wogai gitö ba tola teŵaö abula dödö sebua teŵaö daö börö me nisöndrara ero maökhö ba wogai gitö te'ai tobali danedane ba wangaasogö fefu zoguna khöra abua siai khöra wangetuö hadia latohugö manö wogai gitö ma halöŵö tanöbö'ö molau bawi folau bawi sambua halöŵöa ba gangolifa hada nono niha ba danö niha nisura bada'a ha sambua bagia moroi ba zoya sibai lala halöŵö nifalua ba hada ba wanga'i niha ma ba wame'e niha bositö hada da'a no tebai mulalöi ia me no tobali lohe lohe saro ba wondrorogö fefu zitobali hada nono niha ena'ö lö taya ba tola möi famaha'ö ba ndraono sibohou ebua ba mbosi bosi hada na sanga'i niha atö ya'ia da'ö ono matua ifaigi nono alawe ba bosi hada no oya sibai irugi sara ngaluo tö lö aluo walöŵa bada'ö tefalua lala halöŵö nifotöi molau bawi ba wolau bawi ma lamane molau bawi ni'ohe ya'ia da'ö bawi sino la'etu'ö ma sino hasara dödö ni'oguna'ö ba walöŵa mahemolunia tenga hada'ö baero mbawi ni'ohera ba la'ohe zitoröi garate böwö sitoröi faoma böra sino latatugöi hiza bawi ni'ohe dua nga'eu laza ya'ia da'ö sambua naha wananö fakhe sitobali fangorifi niha molaza halöŵö niha sombokai sambua naha wananö fakhe nifotöi laza ba danö niha laza no tobali sambua moroi ba zoya lala halöŵö nono mbanua ba wanohugö fa'auri laza ni bokai ba ndraso ma siso ba zifadaya daya sangele idanö na fakhe nitanö ba hili laŵa'ö ia sonowi amada bupati nias i kafaloini wananö fakhe ba laza siso ba hilina'a tafu'ö fetaro kecamatan idanögawo folaza andre no tola möi fa'abataha ma'ifu ba wanörö fa'atosasa tatu manö ni farou dödö nono mbanua ena'ö labe'e dödöra ba wolaza andre ba hiza ba mbanua hilina'a ba fa'atohare namada bupati no monönö wame'e fa'aterou dödö folaza na la'odödögö ba möi fangalui sebua folaza ba danö niha no fagölö ira ba mbanua tanö bö'ö misa ha ya'ia no fabö'ö bö'ö lala wanötöi lala halöŵönia waö waö wolaza andre i'otarai ba zi'oföna sibai ya'ia da'ö mombala ba laza mangohori du'u mo lowi du'u sambua sambua owoto nano aefa labala ba la baloi mato ha'uga hari ha oköli ia ba na ilau teu atö ba du'u nia la'ohe ba ngai gowoto ba ginötö wombala no la börötaigö tanömö wakhe no lahayaigö töinia dania ya'ia da'ö famasua ba zisambua naha ena'ö fagamö gamö ginötö nano tola nitanö dania wakhe andre aefa mombala ba iada'a tola tebörögö wamaku famaku lahori bakha ndru'u ba la börötaigö lafaku sambua sambua owoto nano awai fefu wamaku ba sito'ölönia samaku ira matua ba moroi furi bazino awai lafaku so ndra ina ina no labörötaigö wamoboto famoboto andre sambua halöŵö ba wo fagölösi tanö sino ibabali'ö ma sinörö mbawa waku no awai lafaku laboboto ba famasua no göi ebua tola nitanö iada'a halöŵö mananö ba wananö famasua sino la gölu gölu ba latanö ira sohalöŵö ba laza la aturai gotalua ero sara wakhe irege irugi afönu zi hauga owoto zino labokai andrö meno awai wananö ba lösa'ae sitoröi ba iada'a solaza la börötaigö lafaigi nidanö sangele ba la owi gowoto gasa gasa wombaloi fangeheta du'u halöŵö wangeheta du'u nano ebua sa'ae wakhe no ibörögö molai ba hiza fefu bakha ba zisambua sambua owoto laheta ndru'u ba aefa da'ö la'osamuzaigö wame'e pupu fakhe sino latanö no sa'ae ibörötaigö molai ba iada'a lazagö ba wofo siliŵi laza sino latanö fakhe lazago ero ma'ökhö mewo ba wanaboi siliŵi nibaloi dozi solaza ya'ia da'ö mamasi ba wamasi ba no gonikö ba labagi lala halöŵö so zamasi sozamöbörö so zamolangi laheta gadaya ba so zo'okhoi'ö nano awa'i la'okhoi'ö ba ulitö gabah tola la fagili'ö ba gilinga wakhe tobali böra ma latutu ba lösu tobali böra ba danö niha no sambua soi siso gaekhula hulo sumatera sino tehöngö wa abe'e huku hada sino larorogö ira ono mbanuania huku hada andre lamane ba gamaedola ba da'ö hönö mböwö no awai hönö mböwö no tosai eluahania wa'oya hada nifalua ba wa'auri sero ma'ökhö dozi niha siso danö niha ba wongambatö ba no lafazaumba wangombakha hadia manö zilö tola lö'ö lafalua dozi sifakhai ma samalua fongambatö bosi lala nitörö tenga somasi dödö wamalua ya'ia no oi so goi goi sifaoma la'ila dozi sifakhai ba wabanuasa hiza dozi ono niha he siso ba danö wangarato ba yamendrua sa'ae zitoroi ba danö niha no labe'e ba mbörö dödöra fefu goi goi da'ö simane folöwö ma halöŵöa sanandrösa fe'amöi ba zitenga bö'ö molöŵö ya'ia da'ö fasumangeta ba zitenga bö'ö hewisa lala wamalua ya'ia tola te'ila ba da'a tou molöwö no ondröita ndra satua ba ndraono sibohou ebua ma'ökhö ba wamakhai fa'ahatö ba khö zifatalifusö ono mbene'ö namöi ira ba nomo ndra sibayania ba tenga simöi manörö sito'ölö la'ohe mbua dangara simane löwö löwö sino la aturai bakha nösi nia ba wanga'i howu howu moroi khö zibaya ba sitobali fasumangeta khö ngöfi ma lohe lohe wa'aurira ira ono mbene'ö löwö löwö ni'ohe khö ndra sitenga bö'ö ya'ia da'ö so wakhe so mbawi sino asoso ba sito'ölönia so nawö simane fangaukhu ba wa'okafu la'ohe berendri ma tanö bö'önia sifagölö ba la faehagö wa tani wa'atohare ba wangandrö howu howu zibaya da'a lafalua simane fongambatö sino ara lönasa manuge khöra niha ba hiza la tema'ö sifao fa'omuso dödö ira sibaya fefu ni'ohe ba wolöwö no sambua fasumangeta meno awai latema'ö löwö löwö ni'ohe nono mbene'ö ba no aefa fefu wahuhuosa no aefa lalau manga afo sino la'ohe sifao ba löwö löwö ni'ohera ba ia da'a sibayara lafaigi nono mbawi si'öna öna ba lataba diwora ba omuso dödöra lalau manga ma'afefu aefa da'ö ba amena ofeta ba wurugö wa'owulora ya'ia ba wamalua fanefe idanö ba wame'e howu howu khö nono mbene'ö la be'e nidanö ba wiga sabu ba la be'e wirö naso ba amena ono mbene'ö ibe'e mato ma'ifu garate sekhe sekhe wanefe idanö ena'ö mosöfu howu howu moroi khö zibaya möi föna ndra ono mbene'ö ba ibörögö sibaya lala halöŵö ösinia ya sanöndra fatolosa zo'aya nono mbene'öra andre ya okafu kafu hulö gumbu nidanö meno awai fefu halöŵö wamahowu'ö ba awai sa'ae halöŵö ba lahalö manu bawi labe'e khö nono mbene'öra sitobali famatunö ba zatua baomo ba nirugira dania meno mangawuli ira ba owulo ira ba nomo lafahulö ira ösi nomo ba wamahulö hadia nösi ni'odörara ba la'ombakha'ö khö zatua hadia manö masi masi moroi khö zibaya lasao'ö khö zatua ba labörögö wo föfögö ba wame'e ni'odöra ba zifaola omo sisara ewali ba wangombakha wa no mangawuli ndraono moroi molöwö ba khöra sibaya masi masi zibaya simane manu ma ono mbawi lö sa'ae labagi da'ö ba zifaola omo ha sasoso zitobali fegero no tefalua hada nono niha da'a iroi meföna geluaha nagole no fabö'ö bö'ö tola eluahania nagole mboto simane si tola tafera'ö ba mbörö danga ma zui ba waha ba tola göi eluahania nagole si tola tobali ndriwo edöna musura da'a so dombua ngawalö nagole si tobali ndriwo nagole safusi ba nagole soyo oi fabö'ö zu'a su'a dawö ba nagole safusi ba soyo ba fabö'ö göi lala wondrino ya'ia nagole manu ba mbebe no nagole safusi ba nagole mbawi faoma göröbao no nagole soyo faigi tabela andre si tou ba wangila zu'a su'a ha wa'oya protein ba tawö ba zi ero nagole moguna wangönöni zu'a su'a protein ba dawö ba nagole andre ena'ö tola ta'ila ta'öna'ö wemanga ya'ia duma dumania na andrö manö zi tobali ndriwo ha nagole mbawi ba ta'ila wa oya sibai dawö tawö ba da'ö ba ha ma'ifu protein börö da'ö na lö famalali gö ba tola mo'amböta mboto ba protein ba hiza sa talafu töra dawö sindruhunia lö salania na oya mu'a dawö ba hiza monöi zu'a su'a kolesterol ba mboto na mu'a tawö tawö si so ba nagole si mane nagole mbawi andrö ba molo'ö ira sangi'ila itugu alaŵa zu'a su'a kolesterol itugu tola te'asogö wökhö dödö sakit jantung ba ma zui kanker fabö'ö ia nagole manu ba nagole manu no oya protein soguna ba ha ma'ifu dawö börö da'ö abölö moguna ba mboto na mu'a dua kali manu ba sakali nagole mbawi baso zura sanandrösa ba ndriwo ba wing'iila hadia guna wemanga nagole ba mboto sura andre sanandrösa ba ndreŵa ba dialek nias tengah faigi deŵa na omasi'ö öbaso zura andre ba dialek nias utara ndreŵa ma zui deŵa ba nias utara no sambua wökhö guli sasese sibai tesöndra ba niha no oroyo royo la'a la'ania ba taraso anaukhu naukhu ma zui afökhö fökhö na laculi ia abölö oya tesöndra ndreŵa andre ba so önö ngawalö ndreŵa molo'ö goroma'ötania heŵa'ae lö dalu dalu ndreŵa ba hiza tola lö abölö tedou ia na ö'o'ö zi no tetutunö yaŵa na itugu afökhö ia ba tola möi ndrögö ö'öli dalu dalu moroi ba apote heŵa'e dalu dalu andre lö ifadöhö ia na itugu töra wa'abölönia ba si lö tola lö'ö ae ö'ondrasi samösa doto ndriwo no fehede ni'oguna'ö niha ba danö niha ba nagole si tobali faosatö gö na manga ira me föna so tölu faosatö gö ba danö niha gowi ndriwo ba bulu geu ba hiza i'otarai me tebörögö wananö fakhe ba ginötö wamareta presiden soeharto itugu laröi wemanga gowi niha irege hatö fakhe mboto gö ni'ara börö da'ö faosatö gö no tobali fakhe ndriwo ba bulu geu ndriwo no fefu gö moroi ba nagole eluahania ndriwo andrö tola nagole manu mbebe mbawi zökha gi'a ba tanö bö'önia ba hiza lö asese manga mbebe zökha gi'a ba tanö bö'önia niha ba danö niha me föna börö da'ö na laŵaö ndriwo si lö tola lö'ö ba dödöra nagole manu ba nagole mbawi ma'ökhö no oya gö tanö bö'ö si tobali ndriwo si tola la'öli ba zogale töra töra niha si toröi ba zahatö ba ngai nasi ma zui sahatö ba fasa segebua si mane ba gunungsitoli teluk dalam ba ba mbanua tanö bö'ö heŵa'ae si manö ato na sa niha ba danö niha samakhai ndriwo faoma nagole mbawi ba nagole manu na laŵaö he sibaya hadia so ndriwoda khöu moguna sibai ba mboto wemanga nagole börö me tesöndra oya nifotöi protein vitamin ba mineral bakha ba nagole duma dumania moguna khö mboto nifotöi zat besi sambua mineral si so ba nagole zat besi andre hulö moto sanörö nöröi fefu ndroto ndroto mbotoda ba wolohe nifotöi oksigen soguna sibai ba ndro börö da'ö niha so'amböta zat besi tola göna ia fökhö nifotöi anaemia oi manö lö döla döla adogo dogo hanu hanu mamözi mözi dödö ba mo'amböta la'a la'a guli töra töra ba ginötö me mangebua ndraono si mane ba ndröfia zikola smp irugi sma ma zui ba ginötö irugi mbaŵa ndra alawe mangahori ndro moguna sibai zat besi na lö lala wamönösi ya'ia faoma nagole ma zui fangali nagole si mane nitutunö sitou moguna la'a onönöa zat besi nifotöi suplemen ba li indonesia si tola la'öli ba fasa ma zui ba apoti ba hiza moguna tetöngöni wa ena'ö tola tahalö suplemen si lö tola lö'ö tafahuhuosi khö doto börö no ide'ide sibai zu'a su'ania mg ero ma'ökhö na iramatua ma mg mg na ira alawe na töra wanga'ida suplemen zat besi eluahania töra dosi kelebihan dosis ba li indonesia ba tola so wökhö tanöbö'ö simane lö möi baero nösi dalu sembelit ba li indonesia mofökhö umuta ba fökhö dalu ma na'i fa'amate töra töra ba ndraono ba hiza fanofuda ha wa'oya moguna mu'a nagole ena'ö obönö zat besi bakha ba mbotoda na molo'ö su'a su'a nisura ba da'e ba moguna manga g nagole manu ba g nagole mbawi ero ma'ökhö eluahania na sakali samigu mu'a g g nagole no tola obönö zoguna ba mboto töra moroi ba da'ö lö sala ba hiza itugu töra wemanga nagole itugu alio göi we'aso wökhö si mane nifotöi kanker ya'ia da'ö na so nagole sanöi nöi manö irege ebua bakha ba mbotoda tumor ganas tenga ha ba nagole tesöndra zat besi andrö so göi zat besi bakha ba gö si mane nandröta toru höwa ngawalö harita ba ngawalö mbulu geu eluahania na so wamalali lali ngawalö gö itaria nagole ba itaria fangali nagole andre ba tola so wa'abönö zat besi soguna ba mboto irege lö göna fökhö anemia ma zui kanker niŵa'ö moroi yaŵa no mege duru danö ya'ia da'ö heu danö ma dögödögö danö getaran bumi salua ba dete danö börö memulizo yaŵa wa'abölö energi sebua si so bakha ba narö danö na fa'aluania abölö bölö ba dalu nidanö tola manö ifalua ndrulu sebua moroi ba nasi ilau ia ba dete danö sabe'e irege ifakiko gofu hadia ia zi so ba mbewe nasi dulu simanö no te'ila döinia nifotöi sunami siheu ma dulu danö salua ba danö niha tenga samena börö me ba gotalua so danö niha no ifasui ia asi sebua me mböröta ba ndröfi si sara ngahönö a ŵalu ngaotu a öfa wulu a tölu no irai alua ndrulu danö sabölö sibai ba no ata zimate börö ndrulu danö andrö duru salua ba danö sabölö bölö sibai sino irai alua ba danö niha me duawulu a ŵalu mbaöa si tölu döfi si dua ngahönö a lima la tötöi ia tsunami meluo da'ö ba saribu töra zimate niha ba niha zesokho tölu waŵa fatua lö alua ndruru danö da'ö ba no alua ndrulu nasi sabölöbölö ba danö ba aceh gempa aceh ba ngaluo si dua wulu a önö mbaŵa si feledrua döfi si dua ngahönö a öfa bada'ö ato sibai zimate niha ba ndruru danö si no asese alua ba danö niha oya sibai alua wa'atekiko ba ngawalö hadia ia simane fa'agaetu lala sebua afatö zoroso afatö ba aso'a geu aruru danö ba oya zadudu nomo niha mbanua gödo gödo wamareta ba tanö bö'önia ba ziheu salua andrö ba oi sifa'ohe tanga fefu niha famareta niha sohalöwö ba gangowuloa fa'omasi banawö yayasan ba so göi moroi ba danö saröu ma moroi ba luar negeri tolo tolo nibe'era oya ngawalö so zame'e soguna sa gakhökhö soguna salio simane indomie susu ba tanö bö'önia ba meluo da'ö simane moroi ba negara australia la fatenge ba danö niha ndra matiri ba wanolo niha danö niha ba ngawalö wökhö sifago'ötö aefa ilau siheu ba simanö göi ndra niha sanolo tanö bö'ö sitebai ni'olifuaigö baero da'ö so göi dolo tolo moroi ba badan rehabilitasi dan rekonstruksi brr ba wangahaogö si tekiko ba danö niha simane omo ba no lababaya halöwöra oya nomo sino mosindro irege ono mbanua ba danö niha no tola so nahia si sökhi fa'atohare ziheu tenga ni döna döna niha danö niha no sambua fa'alua moroi ba danö alam hiza meno aefa zalua andrö ba oya sibai zimöi ba danö niha ba wame'e dolo tolo ba sambua sibai zino larasoi ira niha ba danö niha ba wa'atohare zanolo andrö ya'ia sa'ae ba lala nitörö namöi ba danö niha i'otarai me alua ziheu andrö ba no tola so göfa sihombo sitola möi ba danö niha simane merpati air faoma wings air ba no sambua fa'atedou wa'asökhi zalua andrö irege meluo da'ö ba wolohe dolo tolo moroi ba zanolo lö daha taha ogham m irlandia modern o m ngawua li ba irlandia meföna bahasa irlandia kuno ogam am ogham andre ma hurufo siso ba gowe ia na ba danö niha gowe andre siso hurufo nitoto ba gara no sambua gohe gohe ba wangalui hadia geluaha ziso ba da'ö ba hamega lasura ia ba turia tanö bö'ö sitola möi sambua fangi'ila ba ginötö la'alui niha hadia geluahania ba danö niha oya gowe balö oya ziso hurufo nisöndra ba irlandia da'a no maifu farikhökhötö si fariŵa hulö ha nikhoi tenga simane hurufo sito'ölö ogham sambua gangolifa hurufo meföna abad pertengahan awal ni'oguna'ö niha ba erofa meluo da'ö ba wobörötaigö wanura li irlandia siso ba gowe prasasti ortodoks i'otarai döfi si öfa ngaotu abad ke ofeta döfi si önö ngaotu abad ke m ba aefa da'ö latohugö bawanura ngawua li irlandia kuno skolastik ogham abad ke hingga ke so ba zi öfa ngaotu gowe andrö prasasti ortodoks siso ba irlandia faoma tanö ba gaekhula inggris so ösa göi tanö raya ba munster sabölöoya mamake baero ba mbanua irlandia ya'ia da'ö siso ba pembrokeshire wales batu ogham nisöndra ba kabu sotöi fardel farm fetaro cornwood di devon ba la'irö'ö ba museum british me döfi me föna abad pertengahan me gamaudu isuwö mbanua skotlandia ira soi romaŵi ba lö a'ozu me so wahasara dödö ba mbanua ba da'ö ba wolaŵa udu sambua soi side ide ba da'ö sotöi pict soi pict da'a lö oya ni'ila niha ba hiza onekhe sibai ira ba wogambaraini kara batu ba simanö göi la gambaraini ba döla tulang ba wasuwöta nilau soi romaŵi irugi irlandia ba hiza lömanö lasöndra wa'amöna no'oya zino mamareso hurufo niha pict balö sangila mofoeluaha börö wa'atedou wanura hurufo ba soi pict no möi ba wamohi'a tödö ndra niha irlandia ba wodou'ö fangi'ilara ba wanura fao hurufo ogham andrö hurufo ogham andre nisöndra ba irlandia na lafaigi moroi ba zaröu hulö na sada sedang mangerai niha aefa da'ö ni'erainia lakabeni na ia da'a imane niha lö ta'ila hadia manö nisura ra andrö ba hiza no oya zino la'ila niha ha börö wano lasöndra hurufo hurufo simane da'ö so nifotöi ba da'ö tola so nisöndra niha simane duma duma so mena'ö gambara hörö bada'ö tola la fo'eluaha niha lamane te so zohörö hörögö ya'ita ba idugu la'alui niha ba no sitobali fangi'ila ba fa'atua tua ba wamaigi ngawalö hadia ziso ba hurufo ma tandra da'ö guna nia silö taraso hiza'i moguna ideografi no sa'ae mozawili misa ba zisagörö ulidanö onderlagh fehede ba danö niha wo gambaraini lala samena lafa'anö kara ngawua wehede da'a moroi ba li ulönda belanda ba kbbi lö nasa musura ia so sambua zino manura ba naha wuka tanö bö'ö imane onderlaag landas onderlaag landasan tola lamane ba li niha dane dane fatua lö lafasa asipala ba danö niha iada'a ba no numalö ba wa'arami niha oya zitedou simane lala sebua no baga ba gotalua zibaga ba somanö nasa ba danö niha zilö ikhamö hörö ma fangahaogö wamareta ono mbanua ba akhari akhari sibai dödöra na tola göi irugi lala sebua nahiara tenga göi ha lala so nasa danö bö'ö simane lisitiri lala samatu'a banua lö dozi nasa oi lahaogö simane ba mbanua zahatö ba gunungsitoli selatan lö fanohugö moroi khö wamareta simane wali kota camat ofeta khö zalaŵa lala nono mbanua no ngafulu fakhe ha onderlagh manö nasa falawu bakha ndru'u tebai itörö kureta dania hondra ma moto si öfa gaolo gaolo ba ono mbanua lö aetu aetu hasara dödöra ba wolau gotoroyo wangahaogö wolowi du'u sino fariŵa bakha ba lala onderlagh fa'omasi nono mbanua ba worasoi hewisa na itörö moto föna nomora oroma wamaluara gotoroyo ero inötö ba no ara la wa'ö ma la fa'ema ngarö ngarö dödöra khö zamatörö ba fetahö hezo so mbanuania simane duma dumania mena'ö ba kota gunungsitoli ba so zazi namada samatörö wa ihaogö heha sakilo wa'anau lala andrö ba ofeta manö ma'ökhö ba lö nasa sitodege wangahaogö lala da'a göi ha gamaudu dusu sara dusu dua ba dusu tölu no tola baga lala ra da'a nifatunöisi nono mbanua ba dusu sara ena'ö amada wali kota tola ifaigi nono mbanuania ba no i be'e wanema li amada wali kota wa i faigi ba wa'alio lala ba hiligara dusu sara ba ginötö wamatörö ndra amada fetaro ndöfi dua ngahönö a fele öfa ofeta dua ngahönö a feleziŵa ba simanö ba ginötö dua ngahönö a feleziŵa ofeta dua ngahönö a dua wulu a öfa no oya zino larasoi niha mbanua ngawalö famalua fangahaogö banua ma desa ba na tesöndra nasa zilö sawai mu'ehaogö da ta fahatö ita khöndra amada samatörö ena'ö lafatete wanofu khö zangai angetula bawanohugö ya'ia mgr gratian grimm o f m cap no samösa falito misionaris katolik moroi ba jerman si möi mamazaewe taroma li ba danö tianshiu propinsi gansu china töra fulu fakhe me no irugi me ndröfi tobali ia uskup keuskupan tianshiu i'anema'ö göi ba ndröfi andrö tohare ndra saradadu komunis china sondruhö fefu zekola ba halöŵö ndra falito katolik lua luania ba ndröfi lafofanö ia moroi ba danö china tölu fakhe aefa da'ö itohugö zui halöŵö wamazaewe taroma li me möi ia ba danö niha ba ba zibolga börö halöŵönia faoma ndra falito tanö bö'ö te'alaŵa'ö gölana misi sibolga nias tobali prefektur apostolik sibolga ba ndröfi ba tobali mgr grimm prefek apostolik irege iböhöli halöŵö andrö börö wökhö me ndröfi lala wogaoni mgr grimm no tohude sibai me tumbu ia ba yuli ba mbanua jgesheim hessen jerman labe'e töinia petrus joseph me no i'awalisi zekola mohalöŵö ia ba sambua pabrik samazökhi ngawalö tasi moroi ba guli zaŵi ba hiza me fakhe ndröfinia falukha ia khö ndra kapusin ya'ira sondrou'ö fa'aurira ba wa'auri fa'alowalangi sasese ta'ila mobaru sanau sowaru waru ba danö niha simane ya'ira si so ba biara laverna gunungsitoli börö wa'afalukha andrö tumbu ba dödönia tobali samösa kapusin ba ere me ndröfi tetema'ö iba ba ordo kapusin ba tebe'e khönia döi gratian öfa fakhe aefa da'ö me ndröfi i'owasaini wa'afaböbö si lö aetu nifotöi kaul kekal bakha ba ordo kapusin me no awai önö fakhe wamomaha ba teologi itema wombayaini tobali ere me ndröfi me no tobali ia ere tumbu ba dödönia tobali falito ba wamazaewe taroma li zo'aya ba danö china börö da'ö me ndröfi tebua ia lumalö ba danö gansu china si so barö gölana keuskupan tienshui me mate uskup tienshui salvatore walleser itötöi gratian grimm andrö paus pius ii tobali uskup tianshui me ndröfi ba hiza ba ndröfi andrö göi tohare ndra saradadu komunis china nifotöi ira saradadu soyo sondruhö fefu zekola ba halöŵö ndra falito katolik hogunia me lafofanö ira moroi ba danö china me ndröfi börö da'ö mangawuli uskup gratian grimm ba jerman ba gasa gasa i'agö ba frankfurt tölu fakhe aefa da'ö ba ndröfi tebua zui ia möi ba danö misi iada'a lumalö ba danö niha ba hiza börö wa ambö lala wogamö sumatra moroi ba nias ba ginötö andrö la'etu'ö uskup grimm ba ira falito tanö bö'ö wamasindro gödo misi ba zibolga me luo da'ö mowua oya halöŵö misi ba sibolga nias irege te'alaŵa'ö ia tobali prefektur apostolik me ndröfi ifae'ma duria somuso dödö andre mgr grimm ba wama'olinia laporan ba zi öfa sesi konsili vatikan ii si fao ya'ia fele dölu fakhe mohalöŵö ia ba sibolga nias me tebörögö mofökhö irege tebai itohugö halöŵönia me ndröfi mangawuli ia ba jerman ba wangalui dalu dalu ba toröi ia ba lindenfels lö ara mate göi ia ba da'ö ba hiza latanö ia ba mbanuania jgesheim si no mombali'o ia ono mbanua fondrege zalaŵa ba si no mama'anö lewatönia no göi tobali töi sara lala ba jgesheim döinia gratian grimm strae da'a portal gorahua ma gangowuloa zangoguna wikipedia li niha na so si tobali fahuhuosa somasi nifatunö ya'ita gorahua ola tafa'ema ba nga'örö fahuhuosa tahun telah berlalu tidak terhitung betapa banyaknya jasa sukarelawan wikimedia dalam upaya membebaskan pengetahuan bagi khalayak indonesia khususnya dan khalayak dunia pada umumnya wikimedia indonesia berterima kasih kepada para sukarelawan wikimedia yang telah turut serta berurun daya waktu ilmu dan sebagainya karena itu terlintas di benak kami perlunya penganugerahan penghargaan kepada sukarelawan terbaik untuk itu diadakanlah penghargaan sukarelawan wikimedia ini sisihkan waktu anda sejenak untuk memberikan kepada kami rekomendasi siapakah yang menurut anda layak mendapatkan penghargaan sukarelawan wikimedia melalui tautan berikut ini baŵa si sara wib bada'a so waö waö zaliŵa liŵa ba gulidanö nano lawaö waö waö eluahania latutunö i'otarai me mböröta hewisa we aso zaliŵa liŵa andrö hiza ba da'a tou so zino mubörötaigö wanura zaliŵa liŵa badanö ulö gulö ulö utu ndru'u so biso si so ba ndru ba ulö andre so ia ba ndru'u sasai'ö ma'atua hiza gulö andre wa'oya ngawalönia natafaigi moroi ba la'a la'ania ulö andre ba utu ndru'u ni'ataufi niha me no ato zimate ba biso nia ulö so ziso ba dögi so ziso ba mbulu lehu si ziso ba hogu geu ba so göi ziso ba nidanö baero da'ö fefu so göi nifotöi ulö ulö ba wangahaogö rudal sa sa kode nato dvina tebörögö moroi ba gangowuloa zaradadu ba uni soviet ba wo dou'ö ma wonönö rudal zino lahaogö bazinonumalö ya'ia da'ö s ba mbanua moskwa me döfi si sara ngahönö a siwa ngaotu a lima wulu tahun lafaigi wa rudal s sino so khöra moguna la nönö wa'abaga nia guna ba wo fa'anö fatahana ba mbanua ra moguna ba wo zago fatahana ba dalumbanua sindruhunia indonesia no irai so khönia rudal s me inötö nasa so namada presiden soekarno s sambua rudal sitola mofana moroi ba zaröu ba zi öfa wulu a lima kilo km fa'alawa so ba zi dua wulu kilo km ba zisagörö ulidanö ba no sa'ae la'ila hewisa wa'abölö ndra saradadu indonesia asese lawa'ö macan asia indonesia ba ndröfi si sara ngahönö a siwa ngaotu a önö ngafulu an notobali sabölö ba gotalua mbanua siso ba asia pasifik negara negara di kawasan asia pasifik fefu wakake wasuwöta ni'öli moroi ba uni soviet fozago talumbanua unsur pertahanan udara hanud no sambua ni odödögö ba zogo meluo da'ö moroi ba wamatörö namada presiden ir soekarno presiden samatörö si'oföna ba indonesia fefu oi ihaogö simane köfa wanuwö pesawat tempur fana sesolo moroi ba göfa zihombo rudal ba samareso fetaro radar ba hadia ziso ba danö indonesia meluo da'ö ba no sibaga siai ba ginötönia rudal andre ba tenga ha ba tni au so'ia so göi ba alri tni al irege manizi nizi dödö negara ba zitambai indonesia rudal da'a si'oföna sibai nihaogö ba fabiri lavochkin okb ba ndröfi si sara ngahönö a siwa ngaotu a lima wulu a tölu tahun no göi tehöngö döi wogaoni tanöbö'ö khönia ya'ia da'ö sam surface to air missile rudal da'a no oya la'oguna'ö ba mbanua siso fa'akaliru ma fasuwöta meluo da'ö ba so fan song sambua radar sifao ba wakake soguna ba sam s sa si'oföna sibai ni'oguna'öra ba wasuwöta ba mbanuavietnam ba tanö bö'önia sa'ae lafake ba timur tengah faoma afrika sa fakake sam soviet ni'oguna'öra ba wa'aukhura ba wolaŵa göfa sihombo moroi ba barat me baŵa si dua ba ndröfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a önö ngafulu a önö peb ba ginötö wasuwöta ba danö vietnam sambua göfa sihombo so hörö hörögö musu badalu mbanua sokhö banua amerika no la fana badalu mbanua ba rudal zino molau da'ö s dvina nato sa guideline önö fakhe fatua lö alua da'ö so nasa göfa sihombo amerika zino göna rudal s da'a ya'ia da'ö sotöi u dragon lady sohombo ba dalu mbanua uni soviet meluo da'ö ba hiza köfa sihombo da'ö aekhu ahatö sverdlovsk kini yekaterinburg solohe köfa sihombo ma latötöi ia pilot francis gary powers la taha ira niha uni soviet lö tebato ndrege da'ö ifatenge niha so foreso ha wa'abölö si'ai rudal da'ö moroi ba amerika ba ara la'alui lala hewisa wa lasöndra duria sifakhai ba wangahaogö s andrö ba hiza no sa'ae ta'ila wa niha amerika andre niha sabe'e tandro ba saro ni'usu irege wa'i no tola lasöndra duria ba la'ohe ba mbanuara ba wo sekolaini ba lö ara sibai ginötö ba wo lawa da'ö ba amerika lahaogö drone same'e turia ba göfa sebua irege rudal s tola la fana ba dalu mbanua rundro ba danö niha ya'ia da'ö fanötöi ba li niha wehede li indonesia ronda rundro andre tefalua ia ha ba zibongi sasese te'ila ba zamalua rundro la'ohe sete senter bözi bözi pentungan ba owulo ba nose rundro sowanofu maifu hana walö tola lö'ö labözi bözi geu döla döla lisitiri na mowaö waö ba zifasui omo hadia lö tokea tokea niha mbanua ba wobözi bözi da'ö fefu na tafaigi geluaha rundro andre ya'ia da'ö mowaö waö ba gotalua nomo ba wozago moroi ba zo farikoisi ba zanagö ma ba gameta'uö tanö bö'ö moroi ba wanofu da'ö yaŵa ba te'ila wa fahasara dödö wamalua ya'ia irege ono mbanua lö tobali fökhö khöra ba li wobözi döla döla lisitiri omasi ira moloi ngawalö sedöna mofarikoisi otalua nomo na ba danö niha la bözi goko ma koko ba wame'e turia ba niha wo so rundro rundro andre tenga ha fohi'a dödö niha mbanua ba wamalua ya'ia no la aturai bakha ba goi goi wamareta rundro ma laŵaö ia sambua lala wozago gotalua nomo ba li indonesia lamane siskamling sistem keamanan lingkungan rundro ma siskamling so ba goi goi pasal angka peraturan kepala kepolisian negara republik indonesia nomor tahun tentang sistem keamanan lingkungan perkapolri rundro nifalua ba gotalua nomo inötö faoma haniha zirundro samalua ya'ia ni'aturai zalaŵa ba sohalöŵö ba mbanua desa ba sito'ölönia töi töi zirundro no lafalemba ba nose rundro irege fefu nono mbanua tola la baso döira ba da'ö ba mbanua tanö bö'ö ba so göi zamalua rundro sifao ira amada saradadu ba folisi sohalöŵö sahatö ba mbanua ba danö niha sekola wanunö no ara la'ila niha motandra ba wa'asökhi li ma sinunö na manunö nono niha no oi so lala li li si sara si dua si tölu ba lala li si öfa sinunö da'a ni lati ba zekola wanunö koor sekola wanunö ni lati guru note ba ifili ba gotalua zifao sekola wanunö haniha zanga'i lala li na li si sara ya'ira zato ba li si tölu tola ha samösa li si dua ato maifu fa darua datölu li si öfa simanö da'ö göi mato dalima sekola wanunö tenga ha asala la'anunöisi niha sato sinunöra andrö ba la'ohe ba gosali na inötö ma ngaluo ni'amoni'ö hari migu baero da'ö la'ohe naso gangowuloa ba gosali simane famayagö idanö fa'atumbu yesu ba tanö bö'ö nia sekola wanunö no oi so ba gangowuloa sigide ide simane sekola wanunö ndraono sekola migu sekola wanunö ndra ama ama ba so göi zangahaogö sekola wanunö moroi ba gangowuloa ndraono matua guru note ya'ia da'ö ya'ira sangila mombaso note ba tenga ha i'ila ibaso hiza i'ila göi ifaogö ba zikali wo'anunöisi fefu lala li guru note i famaha fefu niha sifao ba zekola wanunö andrö he göi lala ba wanunö fa'alio ba fa'ahou zinunö ofeta hewisa wa'afendronga na manunö samözi note tola manö göi ya'ia göi zolati ba ya'ia göi zombözi note so göi da'ö samösa zo lati ba samösa göi zombözi note samözi note ma ba li tanöbö'ö laŵa'ö ia dirigen ba samözi note andre i'agö föna niha sanunö moroi khönia ha wa'alaŵa note zinunö ba moroi ba wa'amaliŵa dangania simanö göi wa'alio zinunö fefu zalua ba wanunö niha zekola wanunö i'aturai samözi note na inötö manunö ira simane ba gosali ba banaha tanö bö'ö sibaya yaiadaö fehede nifake ba wogaoni ma ba wanötöi talifusö nina ira matua he sabölö atua ba he göi sabölö awuyu moroi khonia ösi wehede daa faböö ia ba nösi wehede paman ba li indonesia na ba li indonesia fehede paman tefake ba wogaoni ma ba wanötöi fefu dalifusö nama ba tilifusö nina ira matua moloö hada ma sitoölö ba nono niha fehede sibaya andrö tefake ia ba wanötöi fefu ndra matua talifusö nina i'otarai ba dalifusöbia sundruhu numalö ba ndra matua si sambua banua khönia irugi fefu zi fagölö mado khö nina gofu hezo manö toröi ira dumadumania samösa ina moroi ba mado gulö fenfu ndra matua mado gulö i'otarai ndra akhi ga'a nia ba nomo banuara irugi ba mado gulö ba zisagörö ulidanö tefötöi ma lakaoni khöra sibaya ya'ira iraono nina andrö na fehede nifake ba wogaoni talifusö nama yaiadaö ama siaa ama talu ma ama siakhi moloö fetaro nama bakha ba watalifusöta na ama andrö ono siaa ba talifusönia ira matua andrö tatu manö ira akhinia fefu ganetenia akhinia tetötöi daö ama talu gofu hadauga manö waatora baero ziakhi ba talifusö nama sabölö awuyu tefotöi daö ama sakhi siakhi ba danö niha nifotöi sibaya andrö ba ngenaoli niha nifosumange hadia mbörö börö me yaira andrö zitobali tanömö talifusö nina sangatumbuö niha andrö börö daö nifotöi sibaya asese la'amaedolagö ira ba ngöfi nidanö khö zanga'i talifusöra ma zui ulu nidanö khö ndra ono mbini'öra fetaro zibaya si raya ba ono mbini'öra si yöu eluahania fetaro zibaya andrö ba abölö alaŵa moroi khö nama ayah ma ono mbini'ö andrö börö da'ö lö tola lö tefosumange ira horö sebua ba nono niha na so zamadaö ma molaŵa sibaya oya lala wamosumbange sibaya sioföna tefosumange ba wehede sidua ba tefosumange ba gamuata nifalua khöra famosumange ba wehede ba sifagölö ba zato da'ö yaia da'ö te'owai ma tefehede ira na falukha ba lala famosumange ba gamuata ba nifalua nono mbini'ö na i'ila zibayania dumadumania na latörö lala föna nomo ma ewali gofu heza möi ira ba lö tola lö tekaoni ira yomo ba mutaha ira wemanga itaria ba wemanga andrö ba tenga ha si manga si toölö na so maifu gokhöta ba asese tefodiwo ira onombawi sesolo ma satabö na sibaya andrö awena iondrasi nomo nono mbini'önia ba tefodiwo ia tebe'e ndriwonia bawi molo'ö goigoi si no tetatugö ba hada simanö zui na faatoharenia ba nomo börö me takaoni ia ira ma tenga böbö wa edöna dödöra samosa na simanö zalua ba tola manö diwo ndriwo bawi nifahö ö zibaya andrö abölö ebua moroi ba zito'ölö ngenaoli si mane da'a ba alua ia na tekaoni zibaya ena'ö la'ondrasi nomo ba ginötö walöŵa tehalö teowalu nono mbini'ö ono awalwe ba ginötö simanö ba tefodiwo ira bawi moloö goigoi hada tola manö bawi si öfa alisi ma töra kira kira kg atau lebih fa'aso zibaya na tehalö te'owalu nono mbini'öra ono alawe tefotöi ira uwu fe'asora ba da'ö tenga somasi dödöra samösa hiza'i nikaoni börö me no huku ba nono niha wa lö tola lö'ö so nuwu na tehalö nono mbini'öra fe'aso zibaya ba wetaro nuwu ba sito'ölönia tefalua zi ha'uga ngawalö andre la'ohe zo'uso'u ira sibaya ösi zo'uso'u andrö ba onombali sisökhi si no muhönagö murino labe'e göi mbe'elöra khö nonombini'öra ono alawe nihalö ni'owalu he ana'a he kefe ba he buala bö'ö molo'ö angetulara samösa baero wa lafodiwo ira ba manema göi ira ba mböwö ni'andrö zowatö satua nono alawe ke zatua nono matua sangawalu to'ölö lafotöi da'e sanuwu na molo'o wondrakö si lima ina ba nöri moro'ö so dombua ngawalö zinema nuwu yaa daö sinema nuwu ba zanöwu sangowalu ba sinema nuwu ba zo'ono ni'owalu hiza'i sinema nuwu moroi ba zanöwu sito'ölönia no ihönagö itema ama ni'owalu so tölu ngawalö zinema zibaya soroi zanöwu ya'ia da'ö a töla naya nuwu balaki b adu balaki ba c tawinaya balaki sinema zibaya ba moroi ba zo'ono so öfa ngawalö ya'ia da'ö a ömö ndraono balaki b awö waha balaki c awö nikhu balaki ba d tefetefe idanö balaki na tefatö ba mbawi ba si balaki andrö fagölö ira zi ŵalu alisi bawi kira kira kg na no aetu fefu huhuo ba sinema nuwu andrö itou'ö ba danga nuwu moguna mu'ila wa nifotöi uwu andrö ba ha sindruhi dalifusö nina nono alawe tenga fefu ndramatua sisambua banua khönia ba tenga göi fefu zifagölö mado khönia ba zisagörö tanö niha baero da'ö moguna mutöngpni wa fa'ebua zinemara andrö ba tenga nifatö simane na mu'öli hadia ia ba harimbale hiza'i tefatö ia molo'ö wahasa dödö faoma fatambai sowatö ba sibaya danedane wahasara dödöra andrö ba tola manö goigoi hada ba mbanua ba öri situmaro niha ni'ondrasira andrö ba tola göi molo'ö masimasi dödö faoma fatambai sihino döla la wa'ö ia khö ndraono matua sibohou ebua ba tola göi ba niha sabölö ba danö niha ono matua sihino töla itaria la be duma duma ba niha bö'ö sitobali dane dane ya'ia na lafaigi moroi ba wa'abölö nia si'oföna ba wombambaya halöŵö no oya gangowuloa ndraono matua nono niha sihino döla ba la be'e ginötöra ba fangera ngerara ba wamalua si sökhi iraono sihino döla ba oya sibai zino so ba gu'ö duma duma nia la falua zi sökhi soguna ba niha sato so zolau fa'owulo ba wonönö fangi'ila ba zisambua angolifa so zolau fa'omasi ba nawö so nönö fangi'ila ba tanö bö'önia na tarongo ngawua wehede sukhoi hulö ngawua wehede ma angolita li niha ba danö niha ba hiza sukhoi nisura andre ya'ia da'ö sambua göfa sihombo sino tehöngö ba danö niha köfa sihombo köfa wanuwö köfa wanuwö da'a ni fake niha mbanua rusia me döfi köfa wanuwö da'a no soya guna multifungsi lafake ba wanuwö ziso ba danö köfa wanuwö sukhoi lafangai ira göfa wanuwö f a e f super hornet faoma f e strike eagle moroi ba danö amerika serikat sukhoi su mk da'a sindruhunia fodou'ö göfa sihombo sukhoi fatua lö muhaogö ia ya'ia da'ö mere su ub ba wa'oya nasa danöbö'önia banyak varian seri su k faoma su mk no tola laku oya ba mbanua tanö bö'ö berhasil secara komersil sukhoi ni sura bada'a ba ya'ia ni haogö knaapo faoma irkut ya'ia ono fabiri ma perusahaa sukhoi knaapo ya'ia zangaohagö su mkk faoma su mk ni angeragö ba ni'amawa ba mbanua tiongkok su fondrege sibaga ba gotalua nawönia ya'ia seri su mk nifazökhi irkut bagotalua da'ö su mki köfa wanuwö da'a la'odödögö wangahaogö soguna ba zaradadu zozago talu mbanua ba danö india angkatan udara india faoma so göi mkm ba malaysia faoma mka khö aljazair moroi ba fa'abölö sambua mbanua sebua negara oroma moroi ba wamaretania ba wozago banua nia nitöfaigö khö zozago banua ya'ia da'ö ya'ira ira saradadu tentara saradadu andre ba no la bagi so zozago asi tni al ola ola ba nasi sifaola ba mbanua bö'ö oi ya'ira bada'ö oya wakakera so göfa wanuwö moroi ba dalu nasi kapal perang so zozago dete danö ya'ira zo zagö ola mbanua ba danö tni ad ba so göi ndra amada folisi so zago ngawalö halöwö ba danö ba mbanua side ide ba mbanua sebua ya'ira zo aturai hewisa ngawalö lala wa'ahono dödö ba danö ba zozago talu mbanua ba indonesia no ara ta'ila wa löhadöi köfa sihombö köfa wanuwö samösa ni'okhögö niha indonesia ba hiza famareta no tola la'a'asogö irege iada'a no sa'ae so sukhoi iada'a no so skadron udara wing hulö zimane ba lanud iswahjudi magetan jawa timur no tohare khöra göfa sihombo köfa wanuwö sukhoi su tenga sa'ae nifiza moroi skadron udara köfa sihombo köfa wanuwö no so logo skadron udara eluaha nia so tohogu fa'abölö f e f tiger ii ba 'skadron macan' ba ginötö sino numalö fa'atohare göfa sihombo göfa wanuwö si tölu rozi da'ö ya'e döi töira sara su ts ba dua rozi su ts dan ts nitema'ö komandan lanud iswahjudi marsma tni widyargo ikoputro se mm ba siso bada'ö fefu köfa sihombo wanuwö siso ba zozago talu mbanua indonesia tni au da'a sino la hahaogö ira banua rusia sukhoi su baga sibai ni'oguna'ö ba wo fana moroi ba dalu mbanua lawa siso ba danö köfa sukhoi da'a fa'anau nia dua wulu a sara koma siŵa mete meter fa'alaŵa so ba zi önö koma tölu ngafulu a önö mete meter si tedou moroi khönawönia su andre fa'alio nia ikhamö dua ribu a otu a dua wulu kilo ero sambua za kecepatan maksimum km jam ba tola ikhamö wa'aröu ba zi tölu ribu kilo daya jelajah sampai km sukhoi andre lö sa'ae aombö dödö wa'alio wa'abölö ba tanö bö'önia hiza so nasa baero da'ö ya'ia nifotöi radiolocation radiolocation andre soguna ba wangalui hezoso gamaudu lawa ba tenga ha ba zi sambua nahia ba ginötö sifagölö köfa sukhoi andre tola i'alui fulu naha ma töra hezo wetaro so'ira ba khö ndra amada saradadu so zago talumbanua ma lawa'ö ia tni au na so rafe soya soi ba sukhoi su mk lafanörö ira ba gamaudu hezo wetaro lafalua rafe andrö hulö simane me so rafe ba bali ya'ia da'ö fa'owulo united nations alliance of civilization unaoc ba hiza no lafalua halöŵöra irege lö hada hada'ia zalua götö wamalua rafe andrö köfa sihombo soguna ba wanuwö andre tenga ha ba wasuwöta moguna ia no oya lala halöŵö ba indonesia ba wozago tanö indonesia talumbanua tanö ba idanö oi silö tola lö'ö la zago sula zula sambua wakake ni'oguna'ö ba wamokai sawu mbanio ba danö niha sula ma zula tehaogö moroi ba geu sabe'e simane eu manawa ma zui eu burune lafili sadölö ma'ifu böi sabila aefa da'ö la'ataröisi mbalö faföfö awena lataru'ö badanö sabe'e mato dua wulu seti cm wa'abakha batoröi yaŵa fa'anau mato ŵalu ngafulu seti cm ma molo'ö somasi niha sula ma zula moguna sibai ba zo farö banio tobali fanikha sami ba li indonesia minyak goreng alio ia moroi ba wakake belewa ma fakake tanö bö'ö sula ma zula no sambua fakake silö taya irugi ma'ökhö ba danö niha abölö ya'ira soya ohi ma nohi eu manawa ya'ia geu sabe'e siso ba danö niha asese lafake ba wamazökhi ose pondok mazui omo rumah sabölö oya lafake ba wa mazökhi haya ma ba'o sitobali kandra mbaŵi ba li indonesia kandang babi amaehutara sula faoma sulimat ya'ia da'ö sula tefazökhi moroi bageu na sulimat tefazökhi moroi bazi'öli sura ni'amoni'ö sofabö'öni ya'ia moroi ba zura bö'ö ya'ia da'ö hurufo sebua ni'oguna'ö ba hurufo mböröta sura faoma ni'amoni'ö ya'ia da'ö töi sambua zura ni'amoni'ö khö niha yahudi ba göi niha keriso sura da'a no angoŵuloa zura nisura ba ginötö faoma nahia sifabö'ö bö'ö lamane ndra niha yahudi faoma niha keriso ŵa sura da'a no bu'usa li lowalangi so'amakhoita ba loŵalangi ba göi niha gulidanö no fabö'ö bö'ö ŵanema'ö ndra niha keriso sura ni'amoni'ö la tema'ö göi niha keriso katoli roma angalika faoma orotodo atumbukha ösi zura ni'amoni'ö bö'ö tenga simane niha keriso protesta solo'ö sola scriptura ma ha sura ni'amoni'ö manö no töra miliara ngaŵua mbuku si no lafazökhi tobali ia mbuku sabölö laku ba zi sagötö inötö ambö töra zuta ngaŵua la'öli niha ero döfi ba no ebua ŵaöŵaö nia ba hikaya ndra niha abölö bölö ba danö aekhula molo'ö famati niha keriso so dombua ngaŵalö nösi sura ni'amoni'ö si föföna faoma si bohou lamane ösi amabu'ula si föföna mo'ösi mbu'usa li loŵalangi salua dania ba gamabu'ula li si bohou ösi zura faosatö si föföna tehalö moroi ba mbuku ni'amoni'ö niha yahudi asese lafotöi ia göi sura ni'amoni'ö heberai'o faosatö safuria no oŵuloa zura ndra nifahaö yesu ma samati khö nia sanandrösa ba ŵa'auri aŵö ŵamahaö yesu ba gulidanö so göi zura samatunö fangi'ila sanandrösa ŵa'atua gulidanö fanura ösi zura andre no nilau fabö'öbö'ö niha ba ginötö sifabö'öbö'ö göi sura ni'amoni'ö heberai'o ya'ia da'ö oŵuloa zura ndra niha yahudi nisura ba li heberai'o ba gotalua ndröfiotu si walu irugi sidua masehi ba ŵamati yahudi ösi sura ni'amoni'ö da'ö mo'amakhoita khö loŵalangi niha ba gulidanö aŵö danö si toröi ira lamane hikaya me latibo'ö gadamo awö khaŵa ba gedena ha sambua ŵaöŵaö si to'ölö lö khöra ŵaöŵaö sahölihöli dödö simane fe'aso yesu si medua kali abölö latema'ö famahaö haŵisa ena'ö tola la'aurifi ŵa'aurira tobali niha si sökhi ha ma'ifu nösi zura sanandrösa ba wa'auri si bohou so'eluaha simane ŵa'auri ba zorugo abölö mamati ira wa eluaha nia da'ö no halöŵö loŵalangi ba ŵa'auri niha samati tebagi tölu faosatö sebua nösi zurara ya'ia da'ö huku sinenge faoma sastra ba ŵamatira no yehoŵa samazökhi aŵö samatörö nösi gulidanö ifa'ema huku nia khö niha yahudi ba zura torah ba ifili ira tobali soi sama'ema haga lowalangi ba zi sagörö gulidanö mo'ösi fareta ba torah la'adogodogo'ö ia tobali goroisa lö latema'ö niha yahudi zura si bohou khö niha keriso lamane tenga mesia simane nifatunö sura ni'amoni'ö yesu ba labalobaloi fe'aso nia nasa ba mböröta ŵa'atumbu banua niha keriso zura sabölö oya ni'oguna'ö ya'ia gamabu'ula li si föföna ba li heleni ni'ali moroi ba li heberai'o tebörögö mu'ali zura ni'amoni'ö ba li niha me i'ali zura luka denninger ba ndröfi töi zura nia turia amusoladödö gamonita tesua wa luka niraka british and foreign bible society aefa da'ö ihalö netherlands bible society halöŵö ŵoraka aŵena afönu la'ali fefu nösi gamabu'ula li si bohou ba ndröfi nilau sundermann aŵö ama mandranga faoma naŵöawö nia ba ndröfi i'aŵaisi halöŵö ŵo'ali sundermann ba laraka ia ba amsterdam ba ndröfi fehede so wofo yaŵa mba'e sambua famatörö li ba niha sasese mangoroma'ö fa'apade nia ba gotalua niha sato börö da'ö andrö wa lamane niha böi tema o sipade he börö so wofo yaŵa mba'e eluahania ba wa'auri böi tema foroma'ö sibai hewisa wa'apade fa'onekhe fa'asiga fa'akayo fa'abölö ba tanö bö'önia si tola nasa so baniha bö'ö na so khöda sambua moroi banidunö dunö da'ö ha tobali ia moguna ba niha sato böi bali'ö fayaŵasa böi möi famözi mözi niha ba wehede yamendrua na möi fangailasi niha da'a zilö fao dödö niha sato andrö wa aekhulania dania tola fatötöi na so zonekhe ba gotalua niha sowulo ha ihaogö manö böi möi fangailasinia börö tola manö onekhe ba zisambua lala ba lö tatu hewisa ba lala tanö bö'ö sibagania so baniha wangera ngera wa so wofo yaŵa mba'e he no maulu wa'abölö zisamösa niha ba sonasa zabölö moroi khönia he tenga bada'a so'ia tola manö ba zifasui ya'ita ba danö niha oi la'ila fefu niha wehede da'a naso ba gotalua zombaso imane hadia zura da'a da'ö dandrania wa iraono nasa ia lö fakhamö irongo wehede simane da'a ba gangowuloa gofu hezoso misa ba ira satua asese labe'e mene mene ba lafake wehede da'a ena'ö fefu ndraono sibohou ebua lö manendre ira ba wamalua fefu ni orudugö söndra ösi wehede da'a yaŵa ya'ia bawanguma'ö ba niha wa sifaoma fabe'e ba li lö si ya'ia sibai oi so wa'ambö ambö zambua zamösana ba hiza börö wahasara dödö tola orudu zöndra ba möi fa'abölö ba wa'owulo ba zisambua angowuloa fehede nisura da'a yaŵa tenga fohasa hiza i sambua kiasa ba wame'e gambara ba niha sifahuhuo ma si gamaretefö wa böi hulö ö fagölösi manö fefu niha börö tawai ha ya'ita zangila sindruhunia ato niha danö bö'ö göi zangila ni'ilada da'ö ono mbanua ba danö niha no to'ölö ba wolau amaedola ma ba li salio lamane kiasa me da'ö lala ena'ö lö tetutu dödö niha samandrongo ngawua wehede zisamösa niha kiasa aröu fabö'ö moroi ba wohasa na fohasa ya'ia da'ö fa asiliyaŵa da'a langu wa'auri ba nituwuni niha solau fohasa ya'ira silö mangila wa so wofo yaŵa mba'e ba'e sambua auriföa siso ba ndru'u sino la'ila niha salio manga'i önia na inötö ilau manga ba ginötö i'ila so gö bada'ö simane gae iwalinga ha ya'ia ziso ba naha fondrege zalaŵa irege olifu ia wa oya danö bö'ö zalaŵa moroi khönia ba ginötö i'a gae yaŵa ba hogu gae lö idöna döna tohare wofo so'afi sohombo ba ladou gae da'ö ba lö manö irasoi ba'e ba wangera ngerania ha ya'ia ziso ba naha fondrege zalaŵa sambua famahaö sebua ba niha ba guli danö ena'ö sifaoma fa be ba li irege lö fatötöisa ba gotalua wahuwusa fatalifusöta angowuloa ba naha wahasara dödö tanö bö'ö nifalua zangila waso wofo yaŵa mba'e ya'ia da'ö so khönia wangelama fangelama sambua lala wa'auri sisökhi irege lö fa'asala he ba wehede he ba gamuata na ba'e i'ila waso wofo yaŵania ba izago ia mangelama ia irege lö ahöwö ia önia gae soso ba hogu ba hiza börö me ambö i'ila ba no so khönia wa'arugi börö me tohare wofo sedöna mamadöna önia na irasoi wa da'ö sambua fetaro wa ya'ia ha sanema fa'omasi zokhö gae lö ibe'e badödönia waya'osa ibe'e ba niha tanö bö'ö ngawalö hadia ia zitola me fefu oi so lala nia mangelama möi fanga'azökhi niha irege irasoi wa tenga ha ya'ia zitola niha bö'ö göi tola lafalua zimane nifaluania fangelama ba danö niha no sambua lala wa'auri dozi niha mangelama sambua lala ba zago boto wo zago ngambatö wo zago halöŵö wo zago fehede fangelama moguna sibai ba wame'e fa'ata'u ba niha ba wamalua sambö sökhi mangelama lela ba nifö eluahania sifahatö manö ba tola fatötöi lö sitola manaha hewisa na manendre niha andrö imane lela mangelama ia ba nifö ida'i da'i na inganga ena'ö lö i usu lelania moroi ba danö niha no oya zitebai tebai manö hada ba amonita wa'oya ba danö niha ba tenga fa'arugi da'ö no sambua fama'anö dozi niha ena'ö lö te'ala ba oi sisökhi huku nifotöi fatötöisa oi manö so naha nia mana na gadulo ba hele hele ba oi fatiti eluahania so wangera ngera ba zisamösa niha wa gofu hada'ia manö oi solala nia ba tebai oi ni osipade börö me lö manö siya'ia niha heno maulu wangi'ila ba so manö zilö i'ila da möi famazökhi nono niha ba wamalua satulö wa zo wofo yaŵa mba'e ba fefu oi fa be ba li tanö niha ma zui nias ba li indonesia no sambua hulo ba indonesia si so ba zinga nasi tanö ba gaekhula hulo sumatera ba wetaro ba wamareta no tefurugö danö niha ba provinsi sumatera utara no sabölö ebua hulo andre moroi ba hulo hulo bö'ö si so ba gaekhula hulo sumatera ato niha zanguma'ö hulo fondrege sebua andrö na laŵa'ö nias ba hiza sindruhunia farahu ba döi nias andrö göi hulo hulo si mane hulo batu ba gatumbukha hulo hinako ba gaekhula ba hulo tello tanö miraya no km wa'ebolo hulo tanö niha arakhagö fefu nahia ba hulo andrö no adawa dawa ba nahia fondrege zalaŵa irugi m yaŵa dete nasi ya'ia nifotöi gui gui ba lölömatua ba ginötö wanura töi hulo andrö me no niha si toröi ba danö niha ba hulo si fasui fao hulo tanö bö'ö simane ni fatunö moroi yaŵa tanö niha so ia ba gangolifa sanau sibai fefu hulo si so ba gaekhula sumatera tebörögö moroi yaŵa ba hulo simeulue hulo banyak awena tanö niha numalö mitou ba hulo batu mentawai nasau ba hulo enggano faigi gambara danö tanö yaŵa fefu ngawua hulo andre no mudadao yaŵa ba dete gola'ola dombua danö sebua ya'ia da'ö ba gotaluara nifotöi lefe sunda ba lefe australia faigi gambara danö si sa ifa'ese ia lefe australia möi ba gambölö ba lefe sunda ba gabera andrö wa ero röfi tefa'ese danö niha mm tanö ba sumatera börö wama'ese andre alua ndruru danö he side ide ba he göi sabölö bölö ero fakhe tola töra ma ambö ba ginötö wamatörö niha belanda nifotöi nias ha latötöi ba zi sambua hulo tanö niha börö hulo batu no tefaböbö ba tapanuli ba hinako tefaböbö ba sumatra barat ba hiza me döfi tefaböbö hulo batu ba hinako ba distrik nias nifotöi afdeeling ba li belanda famaböbö andre tetohugö me merdeka indonesia ba nias tobali sambua kabupaten so hulo fefu sifao bakha ba gölana kabupaten nias andrö ba hiza ba mböröta ndröfi si dua ngahönö so nifotöi gerakan pemekaran börö me fefu halöŵö wamareta sikola famozaga ba li indonesia perdangangan btn no oi tefa'u'u ba gunungsitoli ba fefu niha si toröi fasui gunungsitoli gerakan pemekaran andrö mofozu ia irege tefasafi kabupaten nias selatan moroi ba kabupaten nias me döfi lö ara aefa da'ö oi tehaogö kabupaten tanö bö'ö irege iada'a so kabupaten ba sambua kabupaten kota ba danö niha ba da'a numalö zanadrösa ba hada nono niha no fabö'ö bö'ö hada wangowalu ba danö niha ba asese alua wa niha moroi ba zi sambua gölana ambö la'ila waö waö hada ba gölana tanö bö'ö si fagölö so ba hada wangowalu si so ba huhuo böwö fame'e nono nihalö si lö tola lö'ö so zi so ba huhuo ero so wangowalu ba danö niha ya'ia zi tobali niha ba gotalua zowatö ba si möi si manö göi mböwö lö tola lö'ö mu'erai mböwö ba ero wangowalu so mböwö sebua so mböwö sambö ebua bahiza si to'ölönia gofu heza möi ita ba danö niha terongo wa oi egebua mböwö ba khöra töra töra na ono nihalö andrö no alaŵa zekolania ma zui ono zalaŵa ono zokhö ia ba aefa da'ö gofu heza möi ita ba danö niha so nifotöi wame'e nono nihalö heŵa'ae ba ginötö andre so ösa nono nihalö sangoroma'ö wa ohahau dödönia ba wangowalu ba ginötö föna no to'ölö wa la'oroma'ö ira ono nihalö wa sabu tödö ira si lö tola lö'ö lalau me'e börö me fe'e andrö no sambua tandra wangoroma'ö wa'omasira khö zatuara wa lö omasi ira fabali ba wame'e nono nihalö ba alua göi wa lafotu nono nihalö andrö ba ginötö wamotu labe'e khönia mene mene he inania samösa ba he göi ira ina sagatua tanö bö'ö ba na no aefa da'ö lö tola lö'ö iforoma'ö wa'abu dödönia me edöna iröi zatuania sambua duma duma we'e nono nihalö so ba da'e tou no muraka molo'ö wanura si faudu huuuuu ina ha mbanua ndra'o khömi wa u'owai ami taŵa hörögu lö irai manö ndra'odo föna huuuuu ina hana wa ebua dödöu gana'a moroi khögu ba ina tenga sinangea manörö otalua mbanua nonomö ba ina huuuuu inaaaaa sara gumi gumi nukha lö ba nösi sambua mani mani lö ba danga sara laeduru lö ba duru nonomö ba inaaaaa alai na famaigi igi zifasui alai na fangehera zi so föna nonomö ba inaaaaa ebua dödömi guli gana'a moroi khögu ba ina hadia horögu sebua si'ai hadia liu si lö u'o'ö ba ina ha wa öfabali auri ba zingau nonomö ba inaaaaa huuuuu fakake gofanöŵa ba danö niha simane ba mbanua tanö bö'ö misa so moto hondra kureta beca ba löhadöi nasa kureta api ba danö niha no so naha wa aturu göfa sihombo ba simanö göi göfa nasi meno sa'ae tedou wa'arame niha ba hegöi fa'abaga fefu gödo gödo wamareta ba danö niha ba ndra samatörö si'oroi ba jakarta no asese möi ira ba wamaigi hewisa wa'atedou lala wamatörö bada'ö hiza ba danö niha no sa'ae baga naha wa'aturu göfa sihombo irege lö taha taha ba dome sitohare ba danö niha simanö göi naha wolombase oi no lahaogö sitobali fondrou'ö fa'asökhi danö niha ba wamatörö namada kafalo negara ma presiden jokowi andre ba no asese möi ira ba wamaigi fa'asökhi ngawalö pariwisata ba danö niha ba tanö bö'ö nia göi ba zi hauga fakhe ba ginötö andre ba no möi ba danö niha ndra menteri ba hiza na menteri dalam negeri ma na la'adogo dogo'ö wanura ya'ia mendagri amena sakali meluo da'ö amada menteri tito karnavian ba menteri dalam negeri fatua lö amada tito lö irai möi ira ba danö niha hiza ba we'amöinia ba lafobaru hada ia tandra wano irugi golayama nomo nono niha naso zimöi manörö ba mbanua ba kota batam kepulauan riau ma sangawuli moroi ba singapura ba molombase ba batam so maifu zi fabö'ö moroi ba danö bö'ö ba mbanua da'a ya'ia da'ö wanötöi idanö tesi samake gulo faoma esi na ba jakarta lamane teh manis hiza idanö tesi so dombua idanö tesi samake esi ba idanö tesi saukhu na samake esi latötöi teh obeng na saukhu lawa'ö teh 'o na larango niha samena möi ba danö batam ba hadia ziso badödöra na larongo tesi samake esi nitötöi teh obeng hadia ziso ba högöra famalökha ya'ia tenga sendro ma hadia tesi da'a sindruhunia lö sifabö'ö simane fangahaogö tesi ba mbanua bö'ö da'a zino la ohe ira talifusöda gehai siso ba batam tesi da'a si'oföna töinia teh apeng börö wanötöi lela niha khöda indonesia irege ofeta ba wanötöi teh openg ara ara aefa da'ö börö wa'asese wanötöi hurufo p tobali b irege ofeta wanötöi ya'ia teh obeng so nasa zifagölö ba mbanua batam andre baero tesi samake esi so nasa tesi saukhu latötöi ia teh o tesi saukhu da'a simane ba mbanua tanöbö'ö misa mamake tesi so bubuk ba so göi ni ungugö no baga sibai wanötöi tesi da'a ba batam ba danö niha ofeta maökhö torosi ma dorosi oya tesöndra ba gosali gosali torosi ma dorosi andre ba li indonesia latötöi lonceng torosi tenga ha famoadu gosali me no sambua fakake ba gosali ba mbanua erofa ba danö hagöri torosi andre ba fatuwu ba niha bada'ö me ero hari migu ba la döni dorosi ba wogaoni banua niha keriso ena'ö möi ira ba gosali fondröni torosi ba khöra ikhamö fa matonga za i'otarai bözi siŵa ofeta matonga fulu torosi ba danö niha no möi fakake wama'ema turia ba mbanua niha keriso i'otarai meföna irugi ma'ökhö torosi la'oguna'ö ba wogaoni ono mbanua niha keriso ero ngaluo ni'amoni'ö ba hari migu ena'ö möi ba gosali na barö migu atö terongo so dorosi moroi ba gosali ba tandra da'ö waso zimate ba mbanua tenga ha da'ö fondrondrongo hawa'oya wa'oya ladöni dorosi andrö sitobali tandra hezo mbanua zimate andrö torosi ba gosali ba danö niha no sitobali fakake soguna sibai bagotalua mbanua niha keriso hewa'ae no so wakake simane hape iada'a ba torosi tebai ni'olifuaigö no sitobali tandra sitebai fabali ba wesindro sambua gosali moroi ba gangolifa gosali protestan ba mbanua sebua no sa'ae oi la'ila niha hewisa wamareta nia wo fasusu fatahana bawozago mbanuania he badalu mbanua ba nasi ba badete danö simane ba danö uni soviet so khöra sambua göfa sihombo jet sotöi tupolev tu kode nato badger sino tehöngö sitola mombunu niha sato samake bom köfa da'a no lahaogö ena'ö abölö ba wohombo fangorifi ma lawa'ö mesin so dombua tu badger andre ni haogö ndra sozago talu mbanua ma angkatan udara uni soviet no sa'ae lima wulu fakhe tahun göfa sihombo da'a no oi so ba mbanua niha bö'ö misa baero ba uni soviet ba ofeta iada'a no lafake ba zozago talu mbanua ma angkatan udara cina kalasi ma mode ian h köfa da'a no lahaogö ia sindruhu ndruhu wa köfa sihombo sonekhe so zitobali so hörö hörögö udu tola lafake ba wozago fefu dalu nasi moroi yaŵa ba dalu mbanua tola göi la'oguna'ö ba wangowuloi turia ba wasuwöta bakha ba gu'ö no sara ngahönö a lima ngaotu a fitu rozi unit zino lahaogö ba zi tölu fabiri ba uni soviet i'otarai döfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a lima wulu a öfa tahun ofeta döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a önö ngafulu arua tahun ba tenga ha köfa wanuwö nihaogöra no lahaogö göi göfa sitola mana'u niha ya'ia da'ö tu camel tobali köfa sihombo solohe niha ba maskapai penerbangan uni soviet aeroflot pesawat tu da'a göi fakhamö la fa'ohe'ö ma lafamawa ba mbanua mesir indonesia faoma irak köfa sihombo ma köfa wanuwö sitola mo fazaumba bom no lafake ira sozago asi talumbanua ba uni soviet aefa da'ö rusia ofeta döfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu a tölu tahun nisura da'a moroi ba ba ndröfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a önö ngafulu tola lawa'ö meluo da'ö sozago talu mbanua ba indonesia ma angkatan udara meluo da'ö lawa'ö ia auri no ni'ata'ufi niha ba soi moroi hezoso börö me ba ndröfi da'ö ba indonesia andre no sambua soi ba gulidanö zifahöna gama gama ba wozago banua he ba nasi ba mbanua ba badanö ba fefu wakake soguna andrö la'a'asogö moroi ba uni soviet ba hiza niha fefu oi mohokha mbu wamaigi saradadu indonesia meluo da'ö sambua wakake wasuwöta ya'ia tu badger hewisa sibai wa'abölö göfa da'ö tola i'alui nudu ba wa'aröu irugi fitu ribu a dua ngaotu kilo km fa'alio saribu a lima wulu kilo ero sambua za km jam tola muhombo ba zi felendrua ribu a ŵalu ngaotu mete m tola i'ohe siŵa ribu kili wa'abua bom kg tufa sambua wakake ni oguna'ö badanö niha ni fake bawangai uro banuo nidanö si to'ölönia lafake ba nuo nidanö sohahau tufa telalau moroi ba mbana nilo hulö zimane wolalau gu'ö senar ukura si zeize ba lafazökhi fa'ebua mato fulu seti senti ba fa'anau mato fele lima seti centi lafodanga faoma eu ma lewuö si ze'ize fa'anau mato samete meter tufa ba li indonesia jaring kecil berbentuk kerucut tufa bawangoguna'ö ya'ia niha sifatufa i ohe lakhö simane banio kelapa banio andro la nganga ua awena latura'ö gamaudu nidanö ena'ö uro momöi baero moroi banarö wönö awena saae lada'i dai wa nufa fetahö moroi furi guro ma uro tuho wamati na ta adogo dogo wamo'eluaha ya'ia ba to la tamane döla döla ba ni farisayoi hiza tuho wamati andre ba no tobali dane dane ba wamalua fefu angowuloa wangahaogö osali ba fefu gosali sino so barö mbawa wamatörö goi goi angowuloa gosali si lö tola lö'ö wa la o'ö duho wamati sino la tatugö i'otaria meföna tuho nia ya'ia da'ö ba wo fatunö wa ya'ita mamati khö yesu keriso ono lowalangi ba khö geheha ni'amoni'ö da'a göi na tafaigi sambua fangöna khöda ba wangorudugö fefu zi fabö'ö irege osali fefu gofu hezoso so'ia asala farisayo ba duho wamati andre ba no sisambua ita ba khö yesu tuho wamati andre ma lawa'ö ia ba li indonesia ya'ia da'ö pengakuan iman rasuli no sambua lohe lohe niha samati ofeta ma'ökhö tuho wamati andre ba la tötöi ia ba li bö'ö li latin ya'ia credo apostolicum ba fefu niha keriso ba no latema duho wamati andre sitobali dane dane ba wamalua angowuloa ba mbanua niha keriso tungö no töi zaliŵa liŵa ba danö si no fondrege wa'ide'ide irege lö oroma ba hörö na tafaedogö wa'anau dungö ba gutu si so yaŵa ba mbu niha duma dumania fa'anau gutu ambö töra milimete ba ero sambua gutu tola fa'oli juta coronavirus ena'ö tola oroma dungö moguna nifotöi mikroskop na sörömi hörö ni'oguna'ö ba wombaso ha tola mangebua'ö hurufo side'ide itola i'ebua'ö dungö side'ide mikroskop irege oroma ia khöda faigi gambara coronavirus ba gambölö zura andre so öfa ngawua ngawalö dungö sakali möi dungö simane virus bakha ba mbotoda mango'oya ira si to'ölönia so zohalöŵö bakha ba mbotoda si hulö folisi sabölö moroi ba virus irege virus andrö lö dagenia ba wamofökhö ya'ita ba hiza itaria abölö virus moroi ba folisi mbotoda na alua zimanö ba ibörötaigö wamakiko lala hanu hanu niha coronavirus nifotöi covid ba na itugu abölö bölö wa'atekiko lala hanu hanu andrö ba tola mate niha na mofökhö niha simane fogikhi fökhö guli mu'uta ba diare tola la'alui ira doto hadia dungö samobörö ya'ia lahalö ma'ifu ndro idanö giö ma zui ilo ba lafaigi faoma mikroskop hadia dungö si so bakha börö me lö oroma ira ba hörö asese lö ta'ila wa no so dungö ba dangada ba sakali tababaya mbawada möi dungö bakha ba mbotoda mango'oya ira ba tobali mofökhö ita börö da'ö moguna asese wanasai tanga baero da'ö böi waya waya mbawa ma zui ndreŵa ba fökhö guli tanö bö'ö böi fetugö ndreŵa ma zui besu börö tungö si so bakha ba nana tola möi ba duturu ba afuriatania dania ba mbawa da'ö lala ena'ö mofökhö ita simane si no muŵa'ö yaŵa no ide'ide sibai na tafaedogö ia sambua hunö mböra ambö töra milimete ba tola tafa'oli juta dungö nifotöi coronavirus ba wa'anau hunö mböra andrö na no irai ö'ila gutu ba mbu niha ambö töra milimete ba tola tafa'oli juta coronavirus andrö wa tebai ta'ila höröda ira tungö coronavirus nifotöi covid ha nanomete eluahania tola tafa'oli juta coronavirus ba wa'anau za'a duturu sebua tuo mbanua ya'ia da'ö idanö nihalö moroi ba hakhi mbua nohi nitaba so göi hakhi mbua nakhe tuo mbanua tenga samena so ba danö niha no i'otarai meföna tuo mbanua na lafarö disuling tobali tuo nifarö tuo ba li indonesia tuak na la'orudugö faoma ngawua wehede mbanua tobali tuo mbanua tuo mbanua ya'ia da'ö ba li indonesia tuak mentah tuo mbanua tehalö ba nohi faoma ba nakhe tuo mbanua ni taba zanaba tuo lala nitörö abua maifu si'oföna sibai ba lafaigi nohi si tola nitaba nano tesöndra ba ibörötaigö la haogö hogu nohi no baga ba lafaheu hakhi mbua mbanio sedöna la taba hiza ba ginötö wamaheu hakhi mbua mbanio andrö ba oya sibai gamonita sitebai lasawö amonita nia tebai latötöi za gabe'e tebai falele aefa la faheu labaloi ha'uga bongi ba latandraigö lataba ba wanandraigö wanaba lö nasa la be'e mbu'u lewuö sesolo maifu mato dua ma tölu bu'u naha wo owuloi tuo mbanua hiza oroma na mo'ösi oya mangele ia ba la tehegö mangele mato dua hari no sa'ae sökhi wangele nia amena la börögö la halö nösi lala wanaba ya'ia tanö owi lo'ohe mato fulu mbu'u ba manöi ba nohi zanaba tuo ba itaba mato tölu fanaba aefa da'ö ba ifasa mbu'u sino labe'e mböbö ni felu nikhaigö ba hakhi nohi nano tefasa fefu ba hiza lö olifu labe'e ba gamaudu mbawa mbu'u mbulu go'o sitola möi ba wo sari tuo sangele ba mbu'u ba wo taha bayakomo möi ba mbu'u mahemolu mbanua ba möi lahalö duo mbanua ba nohi ba laheta zino aföna ba lataba zui lafasa mbu'u sibohou ba wanaba tuo oya maifu zoguna na ohi nia lö mubosi ba lafake nora ba ohi badanö niha arakhagö fefu no mubosi soguna tanö bö'ö simane niŵa yaŵa ba da'ö bu'u sino haogö ba lafili lewuö satua enaö taha sabölö moguna ya'ia sa'ae sino la'ila fefu niha moguna wamölö famölö famölö andre rosö nifaböbözi'ö khö tuka ziambu ni söfu sabe'e sibai aetu mbu amena lawa'ö atarö ia andrö sanaba tuo lö zilö tola lö lafosaembu rosö ma famölö nifakera tuo mbanua nihalö ba nakhe ba hegöi nihalö ba nohi rasonia ami gulo la'a la'ania hulö susu ma otu otu wakhe ba niha samadu tuo lö omasi ira na ami gulo andrö wa labe'e larunia laru andre nihalö moroi ba geu sabe'e lahalö gulinia ba lo'oköli'ö amena latunu sagofa ba labe'e bakha ba mbu'u da'a zino lafalua ba wanaba tuo ba danö niha tuo nifarö tenga sa'ae nisofu hewisa wa'a tarö hua nia ni haogö ma nifarö suling ba danö niha tuo nifarö nifarö moroi ba duo mbanua mato dua wulu lite liter duo mbanua tobali öfa ofeta lima boto boto botol sito'ölö nia boto boto si oföna faoma boto boto numero dua tola akhozi alaŵa khönia maifu zöfunia hulö sipörötu tuo nifarö ba danö niha no möi famawukha zamadu ya'ia na töra su'a wamadu ya'ia heha ma'ifu ba tola mabu moroi bada'ö itaria möi börö wa'udusa fasalisi ba lafo naha wamadu tuo andrö ira amada famareta sifao ndra amada so zago ke'amana ya'ia da'ö ira amada folisi labe'e ginötöra ba wangombakha ba khö ndra ono mbanua hewisa lua lua na oya labadu duo nifarö andrö mendröfi so sambua wama'oli ehibition ba li inggris nifalua british museum sambua nahia wangowuloi gama gama satua museum ba li indonesia ba london töi wama'oli andrö sura niha simate book of the dead journey through the afterlife ancient egyptian book of the dead ba wama'oli andrö laforoma'ö sambua mbuku sanau sibai sanandrösa ba lala nitörö niha miserai moroi ba ginötö wa'amate irugi wa'auri si lö aetu sindruhunia tenga sambua buku ba hiza sambua gölu gölu garate papirus sanau sibai mete wa'anau bakha ba mbuku andrö tesura zi lö tola lö'ö tetöngöni sagötö wofanö ba lala ba fangandrö mantra ba li indonesia si lö tola lö'ö muŵa'ö ena'ö tola tetimbagö khö zi mate andrö fefu zalakha tola itörö wanguhuku safuria ba tola irugi wa'auri si lö aetu sadöni dödöda moroi ba wama'oli andrö ba no lala hewisa wamaigi ndra niha miserai wa'auri aefa wa'amate ba gotalua wa'aurida ba gulidanö andre ba fa'auri ba zorugo so lala sanau sibai sanörö nahia zimate safönu fama'ala hulö no fakhili khili lala wamaigi andre ba tradisi niha keriso sanandrösa ba galitö fangehao nifotöi api pencucian ba li indonesia purgatory ba li inggris molo'ö famati niha keriso me mate yesu möi ia ba mbanua niha tou fatua lö maoso ia latörö göi nahia mbanua niha tou andrö ira niha keriso na mate ira andrö wa mangandrö niha samati ena'ö tola aefa ira moroi ba galitö fangehao ma banua niha tou andre ba hiza sabölö adöni dödö nono niha ba wama'oli andrö ba lala wama'anö mboto zimate mummification ba li inggris hulö so zi fagölö lala wamaigi niha miserai ba ono niha duho wa'auri tenga si mane ba li indonesia laŵaö saya ber pikir ba li niha lamane ba dödögu no fakhili khili ba lala wamaigi niha miserai ba wama'anö mboto zimate laheta ba latibo'ö fefu nösi mboto sedöna obou niha miserai ösi dalu ba tanö bö'önia bakha ba da'ö si manö göi guto ha tödö niröira diawetkan ba li indonesia hulö na laŵa'ö tenga uto duho wa'auri ba hiza tödö he so gutonia lö tola auri ba mofanö niha simate wanörö mbanua niha tou na lö tödönia si manö göi ba danö niha ba dödögu laŵa'ö ono niha na mangera ngera ira eluahania la'oguna'ö gutora ba li indonesia menurut pertimbangan saya hewisa ba dödöu laŵa'ö na la'andrö mbua wangera ngera niha bö'ö ba li indonesia bagaimana menurut pendapatmu eluahania tödö no salahi niha ma'afefu tödö tenga ha salahi gera'era ba hiza salahi fefu zi fakhai ba khögu era'eragu haratogu amuatagu bualagu ba tanö bö'önia na aefa mohalöŵö ira lamane ono niha erege dödögu ba hiza tödö ba da'e no salahi mboto ba noso ma'afefu abu dödögu laŵa'ö na sa hulö na ha tödöra zoraoi ba hiza si manö göi ba da'a boto ba noso ma'afefu zabu tödö börö da'ö so manö manö ba danö niha nifotöi tödö hia tuada hia no mate lö auri ia sa'ae ba hiza molo'ö manö manö andrö auri na sa duada hia ba gotaluada ba dödönia si so bakha ba mboto boto lö aetu mangera ngera dödönia andrö ba ibe'e mene mene awö degu degu khöda si manö göi ba hada tradisi niha keriso so nifotöi devosi hati kudus yesus no manahae keriso ba zorugo lö aetu tobali ia awöda ba lala wa'aurida si ero ma'ökhö börö me so dödö nia si fao khöda bakha ba gereja nia same'e mene mene ba degu degu khöda lö na sa niha sangi'ila ahli ba li indonesia sanguma'ö wa so khai khai lala wamaigi konsep niha miserai ba lala wamaigi nono niha sanandrösa ba dödö ba hiza ha niha sowaö waö faoma tödönia to la musindro faoma högö yaŵa ba ahe tou tenga tobali börö me ha tödö zi so ba gotalua si tobali tuho fefu mboto ba noso töi ya'ia da'ö sambua fogaoni nifalemba ba zi samösa niha ma hadia ngawalö ia soguna ba wamö'öni ia moroi ba niha gama gama bö'ö ba wangaohagö banua si yaŵa awö danö ba no iföfögö lowalangi ba no'oi ibe'e wogaoni matöi ba ngawalö nifazökhi dangania andrö niha situmbu oi motöi ira i'otarai khö duada adamo ba aweda khawa ba danö niha no göi oi siso töi fefu niha molo'ö wame'e zatua khönia ba ndraono samena tumbu ba lö olifu wa nohugö töi andrö faoma mado ni'ohe moroi ba khö zatua ira matua töi töi niha ba danö niha ofeta ma'ökhö sonasa zamake li niha ba no oya göi zamake döi ndraono ba li indonesia ba tenga ha da'ö ba li hagöri inggris ono niha no oi so ira ba zi sagörö uli danö na so zifalukha khöra ba so manö nasa zamake töi ba li niha simane duma duma amenesi lase töi da'a nibe'e zatua oi so geluaha ya'ia da'ö wa ononia andrö dania ba wa'ebuania fanötöna zatua wa tobali niha same'e mene mene ba gotalua wongambatö ba hegöi ba gotalua mbanua na falukha ba khö nono niha ba danö wangarato ba faoma mitötöi döimi ba böi tokea ndra'ugö na töinia no togese tenga sa'ae li niha simane duma duma david lase töi da'a ba no hulö zitenga döi nono niha hewa'ae töi da'ö so geluahania molo'ö wamatörö töi moroi khö zatuania fanofu iada'a hadia mbörö wa no ambö lafake döi ba li niha ira satua ba wame'e töi nonora baginötö iada'a fanema li ba wanofu da'a te'ila wano so wa'atedou wangi'ila ba danö niha no tetehegö döi moroi baero sitohare ba danö niha hadia lua luania wamake töi sitenga sa'ae li niha lua lua wamake töi sitenga sa'ae li niha no so wa'ambö baga ba waö waö hada adat budaya nono niha simane eluaha döi ndraono sitenga li niha no sa'ae ambö tefaudugö geluahania simane töi ni be'e ndra satuada meföna ba tenga hada'ö no tewu'a fefu dane dane ba wanohugö hada ba khöda ba hiza fame'e töi andre ba danö niha tenga ha'asala so döi sambua famalua angolifa hada lamane famatörö döi nono upacara pemberian nama mo tandra ba da'ö wa fame'e töi ba danö niha no sambua lala halöŵö ba hada famatörö töi ba danö niha no ngafulu ma ngaotu fakhe no lafalua ba danö niha famatörö töi andre ba tenga ha'angetula zatua so'ono la fa'ema zöndra zamösana sanandrösa ba döi nono nifatörö töi ba nano hasara dödö ba satua mbanua ma satua banomo andrö mangandrö ena'ö töi zino labe'e ba tola möi harazaki khö ndraono me töi andre no sambua ni fosumange ba wetaro hada ba danö niha ba hiza so manö nasa döi sabua sitebai i'onoro ono ni be'e töi ba töi andrö dania ba tola möi fanga'azökhi ba gotalua watalifusöta ma ba gotalua mbanua ba simanö göi na töi lö fagöna i'ohe ba wa'atekiko dania ia töi sabua ba te'oroma'ö khö zatua lö'ara aefa no lafatörö döi ndraono andrö simane mofa'aukhu mege ege ba tandra tandra tanö bö'ö sino lafati ba satua ndraono mohede dödönia ba lafatunö ba khö nösi nomo ba sasese lafalua möi khö zama'ele'ö na la'ila atö wa börö wa'abua döi nibe'e khönia simane sino ifa'ema sama'ele'ö ba la orodugö zöndra wa lafuli lafatörö döi ma lagati döi nono andrö khöra ba danö niha silö tola lö'ö iraono samena tumbu ha banifatörö döinia baero ndraono situmbu ba sonasa nifatörö töi ba danö niha simane ni'owalu labe'e döi wowöli ni fatete faoma barasi balaki ba tanö bö'ö töi da'ö nibe'e khö ni'owalu ba lahuhugö ba la'angandröi ira satua mbanua baero ni'owalu ba balugu ma salaŵa hada la be'e döi wa'asalaŵa nia ba owulo mbanua fefu ba wame'e töi da'ö tölu nono khö noakhi no sambua zinunö moroi ba ginötö fangesa dödö sebua si tehöngö ba zi sagörö tanö niha tebörögö ia ba helefanikha me ndröfi me mangesa dödö niha sato me ituriagö turia somuso dödö khöra ernst ludwig denniger samösa tenge tenge misionaris moroi ba jerman ba zi lö arara ha tölu waŵa no muzawili wangesa dödö andrö ba zi sagörö tanö niha irege muzawili agama kristen ba zi sagörö tanö niha aefa da'ö oya tefazökhi zinunö nihalö moroi ba mbuku ni'amoni'ö ba tobali sinunö ndra niha mbanua ero ma'ökhö tölu nono khö noakhi semi khamo yafeti ya'ita ma'uwu khamo sohalöŵö sonowi hiza ma'uwu yafeti niha safusi uli sohalöŵö sonowi ba gurusi hiza ma'uwu semi saitö uli saulu ba sanörö nörö salukhö lö monowi no bagia da'ö nibe lowalangi li zinunö andre tehalö moroi ba mbuku moze si sara faosatö ba li zinunö andre si yaŵa no lö fagöna ba ginötö iada'a sara sala wa niha saitö uli ha saulu ba sanörö nörö so göi niha safusi uli ma zui niha khöda zolau si manö lafotöi da'a ba li inggris racism börö me hulö bagia niha saitö uli tobali niha sanaho naho ta'ila wa tenga sindruhu da'ö ato niha saitö uli sohalöŵö ba gurusi göi tobali doto artis ba tanö bö'önia so ira si tobali presiden si mane barack obama simanö göi niha safusi uli so ba gotaluara zanaho naho niha safaito ba tanö bö'önia ya'ita ba zinunö andrö no ono niha ba molo'ö sinunö bagiada abölö sökhi moroi ba mbagia niha saitö uli ba hiza sala lala wamaigi simane andro na ta'erönusi zanandrösa ba mbagia dua tenga bagia nibe lowalangi ba li indonesia nasib na tobali ita sohalöŵö ba nowi ma zui so halöŵo ba gurusi heŵa'ae sohalöŵö ba nowi ita tola manö tafawu'a wa'aurida na tafomaha ita ba nekhe nekhe danga tanö bö'ö no ato niha khöda si tobali sogale ma zui tobali doto materi ba tanö bö'önia na sinunö andrö no tobali duma duma wa asese lafa'oli niha zinöndra dödöra samösa tobali hulö zomasi lowalangi andrö wa asese laŵaö iada'a moguna niŵaö ba li indonesia kritik agama ba li jerman religionskritik börö ato niha sanguma'ö ösi tödö zo'aya nösi dödöra samösa andrö wa itaria lalau gamuata si lö fagöna ba dödö zo'aya me faduhu dödöra da'ö zomasi zo'aya tola tahalö duma duma zalua ba amerika serikat iada'a faduhu dödö presiden trump wa no somasi lowalangi nifaluania ba hiza nifaluania andrö tenga somasi lowalangi irara'u ba ifakao ndraono ba niha nifotöi immigran iheta lala ngahönö niha sinumana ba wanema dalu dalu nifotöi jaminan kesehatan ba li indonesia i'obo obousi döi niha bö'ö ifaböbö ba niha si lö omasi ia zi lö sökhi duma dumania iŵaö wa teroris ndra niha si lö manema kekerasan ndra folisi ba tanö bö'önia na uwu ba danö niha mo'amakhaita ia ba wa'atalifusöta ba zisambu sambua ngafu nga'ötö uwu ya'ia da'ö ira sibaya ma talifusö nina so'ono ira matua sibaya lafotöi uwu ya'ira ngöfi na bahada ba he ba wa'atalifusöta uwu nifosumange sibai naso huhuo simane fangowalu mazui mamenihalö nono mbene'öra sibaya ma uwu sinangea lasofu li uwu ba li indonesia pihak paman sibaya talifusö nina ira ono matua sangosibaya lafotöi ono mbene'ö ba huku hada ba danö niha onombene'ö ono matua tola ihalö fo'omonia nono zibayania ono alawe lafotöi da'ö bakhöda sangawuli banuwu ba na ono mbene'ö ono alawe tebai ihalö ia ono zibayania ono matua alakha molo'ö goi goi hada ba danö niha uwu ma sibaya so zinemara na labe'e nihalö nono mbene'öra fa'ebua molo'ö fa'ebua mböwö ni'andröra bazi'oroi moroi tou ma sangai niha so da'ö sinemara sageu ma dua geu mbawi aefa da'ö sonasa zilötola lö'ö labe'e banuwu ma sibaya ya'ia da'ö folu'i nono nihalö fa'ebua i'otarai fulu ba wirö fagölö ira zi dua ngaotu ribu na kefe iada'e fa'ebua molo'ö sihasara dödöra lö mutatugöi ba goi goi hada sindruhunia oya nasa döi töi goi goi hada sinangea labe'e banuwu ma khö zibaya ba ginötö labe'e nihalö nono mbene'öra bagotaluania tebai zilö'ö marafule ira'u danga wo'omo zibayania dane dane manö da'ö mato otu ribu nano irugi inötö alua walöŵa ba laohe mbualara ira uwu sasese nia so botoŵa simane fayo laeduru ma aya ana'a tola göi nukha ba danö melayu wa'oya göi zalua meföna sino toroi duriania ba gotalua nono mbanua hulö zimane ba danö niha ba ngawalö duria salua meföna simanö ba mbanua bö'ö misa ba danö batam ba nasi ba gotaluara singapura so ba da'ö gara sifakhai ba zahatö ba hulo belakang padang faoma hulo sambu sino larongo niha ba nifa'emara ba zanofu turia andrö wa naha da'ö so memböröta zalua ya'ia da'ö no ilömö ma i'fazaumba sitou ba nasi samösa ndraono side ide razo samu'i irege idanö ba wetaro na tatörö hulo sambu numalö ba belakang padang ba idanö nia manawunawuyu sitehöngö ba niha melayu ba da'ö wa meluo no meföna me lönasa ato sibai niha ba singapura tekaoni tumasik ma temasuk sambua höli wa'a razo ba danö melayu no ara me alua da'a ba ndröfi si öfa ngaoto abad silö mudöna döna meluo da'ö anönö danö wa'oya gi'a toda möi yaŵa ba danö tumasik ba abu dödö razo paduka seri maharaja me ato niha mbanua zigöna tuo ma tandru gi'a toda da'ö me no oya niha simate lö tebato wa'alösökhi dödö razo paduka seri maharaja i wa'ö ba niha mbanua ena'ö la agö mbewe nasi ba la farege irege ba wanaha i'a toda sohombo andrö ba hiza tenga idugu baga idugu ato zimate nono mbanua bagotalua wa'amate niha soya so göi zöndra so ndraono sibohou ebua so halöŵö ba nasi ero ma'ökhö möi ia khö razo ba wanguma'ö ena'ö labatogö wo taha i'a andrö ba ngai nasi me tenga idugu baga idugu ato zimate ono side ide andrö i'andrö faramisi khö razo ena'ö lagati wotaha ya'ia tenga niha sa'ae lafake döla gae ba hiza meluo da'ö me lö hadöi söndra tanö bö'ö khö namada razo hewa'ae abua khönia ba i'a'u'ö wolo'ö ba hiza no möi lala wanga'alösi niha simate ba zilö arara fefu gi'a no tetaru ba döla ga'e ba irege taya manö me no alö gi'a toda zo tandru niha ba singapura ma ba tumasik mangera ngera razo imane na ebua dania nono same'e söndra no andrö meha'uga bongi ba te ifatörö ndra'o me atua tua sibai ia irege wa'i tumbu badödönia zilö sökhi ba ifara'u'ö nono da'ö ba larate gahe ba tanga ba la'ohe ia ba nasi ba gotaluara batam singapura sahatö ba hulo belakang padang faoma hulo sambu ba la lömö ba wetaro auri nasa lö simate ba no sa'ae ni'ata'ufi niha nasi gamaudu da'ö ofeta ma'ökhö me no sambua naha siso ameta'uö börö me no irai so wangala börö zalua ba danö melayu andrö meföna ba ofeta iada'a böi tokea ndra'ugö na ya'ira niha melayu si'onarai ba singapura ambö omasi ira ba gi'a da'ö oya zino manura sura da'a tehöngö irugi soi ba zisagörö uli danö no ato zino möi mamareso fetaro naha zitefuta idanö laŵa'ö ba batam ba danö melayu lamane langgar toda lö silö mangila turia da'a ba hiza möi sambua umbu sisökhi ba zombaso me tedou wangi'ila nia waöwaö ndröfi ma asitöronomi yaia daö sambua fangila amakhoita sandrösa ba zi sagörö banua yaŵa elemu daa mo'amakhoita ba hadia ia si so ba mbanua siyaŵa simane falane bawa döfi galaasi ba göi rahu rahu sebua zi sagörö ulidanö manofunofu ndra sangila waöwaö ndröfi tenga ba ha hewisa wosöndra hadia ia si so baero daö ba göi hana wa mbanua simanö ba moamuata simanö faoma gaya samazökhi amuata ba göi radiasi ba gulidanö la'a'u'ö göi ndra sangila fenöndra böröta evolusi si so föna ba göi afuriata guli danö ba fefu zi toröi khö nia börö me aröu gotalua ngawalö nifaigira moroi ba danö tebai lalau facoba'a ba laboratorium aefa lafaigi awena dania lafazökhi teori aefa daö lafuli lalau zui famareso hadia atulö teori daö ndrawa heleni sangi'ila me luo föna simane eratotene faoma aristarkhu laogunaö fangi'ilara ba geometri ba wosua uli danö kölaudi fotolomeu ba mbuku nia almagest ifatunö teori geosentris iombrakhaö wa ulidanö andre mofusö ba dadanö faduhu dödö sato ba teori daa irugi ba ndröfiotu si faoma awena dania so teori heliosentris niodöniagö nikola koförniku faoma galileo galilei iotarai daö tobali waöwaö ndröfi sambua elemu sangogunaö lala ilmiah so dombua ngaŵalö ba mbanua yaŵa sabölö taila sabölö oroma ba duduma höröda yaia daö luo ba mbaŵa luo no tobali fusö tata surya sindruhu nia luo no sambua döfi nifutari dadanö teogunaö ŵa'abölö haga luo ba halöwö niha ba danö iotarai fa'alua nidanö irugi fondrino gö ba zinanö sowugee tumbu luo ba zi hulö wongi ba aekhu ba zi tanö owi moroi ba famaigi niha laogunaö luo tobali fonandro inötö bongi ma ma'ökhö oroma khöda haga mbaŵa ba zi bongi börö me i'oroma'ö haga nitema nia moroi ba luo ba danöda fa'oromania tetatugöi ba nahia luo dadanö ba mbaŵa daö samösa faatobali faoroma nia lafotöi fase mbaŵa daa alua ero'ero bongi wisuda ba li niha lö hadia nasa siso geluaha si ya'ia sibai niha ba danö niha latötöi wa'atama faoma fehede wisuda asese lamane no tama moroi ba wehede indonesia ya'ia da'ö tamat hiza börö wa'atedou ginötö ba börö göi dungö silö manö nasa sitaya ba guli danö ba fefu niha si tama moroi ba zekola salaŵa ba ndröfi si dua ribu a dua wulu andre la rasoi maifu wa'awakhö wakhö dödö börö me dozi naha wamahaö lö barani ira wolau wisuda ba naha sebua zanga asogö fa'ato niha andrö wa so zamalua fa'atama ba gu'ö ba wuka lö tebini'ö wa aröu fabö'ö moroi ba zito'ölö satua ndraono sedöna ni wisuda hulö na afökhö sibai ba wamaigi hewisa wa'omaso dödö wa'atama ndraonora ba la fahowu'ö ira ma la wisuda ira moroi ba gambara moroi ba tivi ma ba laptop ni falua ba dalu mbanua ba da'a tenga ha ba ndaono siso ba indonesia no göi alua ba zisagörö ulidanö ba naha zekola sebua ba lö hadöi lala tanö bö'ö baero wamalua wisuda ba ndraono sekolania moroi ba nomo ba lö mondröni ya'ira furi ba wa'omuso dödö me lua lua safuria ya'ia ba wamaigi iraonora no lafake toga iraono sekola gofu hezo misa ba ni wisuda ba ndröfi da'a omuso sibai dödöra ba simanö göi ndra awö ba ginötö me no oi ba gu'ö iada'a lö sa'ae fa abudödö me tola falukha ba gu'ö no sambua lala ba ndröfi da'a me hewa'ae fefu ngawalö zalua lalau ba gu'ö ba hiza tola tefaudu börö me no so ba dalumbanua tola falukha he aröu ba he fabö'ö naha ba naha zamalua famaha'ö ba ndröfi da'a fabö'ö moroi ba ndröfi sinumalö me ira samahaö no oya lahalö halöŵöra moroi ba nomo ba simanö göi ba wo tamakö ndraono sekola lafalua moroi ba gu'ö oya wa asöndru dödöra ba hiza tenga ni'odödögö me no sambua lala nitörö ba wefao ba wo alösi niha si göna tungö corona manötöna dödö niha fefu ba zisagörö ulidanö hewisa na alio la fazaewe ba nono mbanua fefu dalu dalu vaksin dungö irege tola mangawuli simane sito'ölö fefu ngawalö halöŵö niha wu sangui labaso wu san kuei fanura ba li kehai no samösa högö zaradadu ba ginötö mamatörö nga'ötö ming dinasti ming ba danö sina ya'ia andrö ba tehöngö si'ai börö me ya'ia samösa sanolo soi manchu ba wanga'i famatörö ba danga nga'ötö ming me no mamatörö ira ba i'anemai'ö lafasindro wamatörö sibohou sotöi dinasti ing sahöli dödö niha khonia lö ara me no lafasindro dinasti si bohou andrö ba ifuli ilau molawa wu imane wanguma'ö omasi ia ifasindo zui dinasti ming tumbu wu ba ndröfi ebuabua ia ba ngambatö zaradadu keluarga militer bakha ba dinasti ming fao ia khö namania ba wanarogö ola danöra ba möfi si fasui baero göli kara sebua si tobali ola danö ndra kehai ba soi bö'ö ibörögö mangabölö ba mangebua zaradadu niha manchu asese ladönisi ia ena'ö fao khöra ba lö irai i'o'ö ba zi samuza ma'ökhö wu andrö tobali bohalima ba gowuloa zaradadu sanarogö ola danö ba nahia sotöi töröŵa shanhai ba zi tambai döröŵa andrö so danö niha manchu sotöi manchuria he ŵa'ae ibörögö alö wa'abölö wamatörö kaisaro lö irai faröi ia moroi ba halöŵö nia ba ndröfi beijing ina mbanua sina aekhu ba danga samarukhu sotöi li zicheng ifaehagö wa'atesindro dinasti shun ba wamarukhu da'ö lataha nama wu andrö ba he göi fo'omonia sotöi chen yuanyan börö me no i'ila wa lö lala bö'ö sa'ae ihalö gangetula wu ibali'ö ia sanuturu lala khö zaradadu manchu ba we'amöi ba danöra baero da'ö abölö aolo dödö wu khö ndrawa manchu moroi khö li si fasambua soi khönia börö me dawa manchu andrö ba no latema'ö wamahaö kohucu sifagölö ba wamatinia no fabö'ö ba mbuabua niforoma'ö li moroi ba zi tambai gaekhula göli kara sebua fasui töröŵa shanhai tohare saradadu manchu ba la'iagö danö sina me no aefa lafabalitoyo saradadu li ba zaradadu manchu lö laröi danö sina hiza i lafasindro dinasti si bohou sotöi ing me no aefa tefasindro dinasti da'ö ba la'amualagö lakhömi sebua khö wu ira niha manchu ba lafangoŵalu ia göi khö nono alawe ono mbalugura ifasindro ngawawara zaradadu aŵö famatörönia samösa ba gaekhula raya danö sina ero'ero döfi göi lafa'ema khönia gana'a ba firö soroi ba gödo kaisaro si bohou ba zi hauga fakhe aefa da'ö me no mangahono dinasti ing labörögö laheta wa'abölö gamatöröŵa ba he göi saradadu nifatörö wu i'andrö kaisaro kangi khö wu sangui ena'ö izarazara wanou'ö tou famataronia khö kaisaro lö fatema wu börö da'ö ibörögö ilau ŵamarukhu ba gotalua zaradadunia i'ila wa oya nasa somasi na ifuli tefasindro dinasti ming me 'i'ila da'ö ba tumbu ba dödönia wangoguna'ö ya'ira imane khöra omasi ia na aheta ndrawa manchu ba danöra ba ifuli ifasindro dinasti ming mato hadauga ira mbohalima moroi ba dinasti ming bö'ö lafasindro famarukhu si tölu bohalima ba ndröfindröfi si föföna ba tola ladöni khöra ahatö matonga danö sina hiza i ba zi lö mutötöna mofökhö abölöbölö wu irege mate ia ba ndröfi lima waŵa me no ifasindro dinasti si bohou zhou sebua me no mate ia sa'e ba lahuku mate nononia ono matua sia'a ba ibunu samösa ia ma'uwunia matua lamane ira kehai ba sina wa wu sangui andrö no oya nifamawania dinasti sina ha bakha ba ginötö si lö arara asese latutunö ba manömanö gehai wa lö baga gamuata wu sangui lö fa'asökhi khönia ba dinasti ming shun faoma ing baero da'ö i tobali sökhi khalakhalania na latutunö hewisa wa'omasinia khö wo'omo nia chen yuanyan tobali sambua manömanö sasese nitutunö ndra kehai fa'auri wongambatöra yaahowu yaiadaö fehede fangowai na falukha ba nono niha gofu ha niha gofu ha mega ba gofu heza hezo hendre haega manö alua fanema li wangowai daö ba fagölö ira li fangowai tewaö göi yaahowu na no fagema li wangowai simanö ba teboka saae lala ba wamahatö tödö ma eraera ba wanguhuoö ma ba wamatunö ngawalö hadia ia zotuho eluaha wangowai andrö ba fakhai ia ba zura niamoniö sanandrösa ba wehede yesu meifahaö niha sato ösi wamahaö andrö ba mamee faaboto ba dödö ba ianemaiö göi moösi ia famee howuhowu khö ndra nifahaö nia tola tefaigi dae ba mataio faza simane ba ayati yaahowu zi numana tödö me khöra mbanua zorugo andrö ma zui ba ayati yaahowu zebolo tödö me yaira zokhö ulidanö dania btn andrö börö daö tola teŵaö na teowai niha ba wehede yaahowu no ai fagölö ira na tefahowuö ma zui teandrö enaö ifahowuö soaya niha niowai andrö tola muŵaö wa fangowai yaahowu andrö ba abölö abakha geluahania moroi ba wangowai tanöböö simane selamat pagi ba li indonesia lö tebaa ba lö göi ibaagö zi samösa niha khö niha böö ba wamake yaia tola manö mufake ba niha gofu hadia wetaronia ba hada ba agama ma zui ba wamareta samösa iraöno si lö sikola ma si lö faatuatua ba tola lafake wangowai daö na laowai zalaŵa camat bupati fandrita satua mbanua btn na ba danö wekoli so nono niha ba asese teogunaö wehede andrö sitobali lala wamareso hadia so nono niha tanöbö'ö sahatö ba zi so ia na so samösa ba gotalua zato ba nalö iila hadia so nono niha böö ba da'ö ba tola manö ifazaumba wehede yaahowu ba dalumbanua simane na iowai niha sitoölö ba naso zanema fangowai andrö ma so zi tokea ma so zamaigi yaia töratöra na itete fanofu hadia yaia niowai ba li niha ba tatu manö iila wa so nono niha ba zi so ia fangalui ono niha ba gotalua zato tenga sa ha fehede ya ahowu tola manö göi mutötöi wehede li niha tanöböö sitoölö nia na irongo li niha ono niha ba i'anemaiö ifakhölö ia wangalui heza so niha sihede fagitö ya'ia da'ö sambua lala wama'ala fofo ba danö niha lalania lahalö gitö zinanö ma sinumbua sotöi itölio lakhai ba la'edogö zole nahania lahalö ndrege ni'oguna'ö nönö famarukania lahalö ma lakhai gitö zinanö ma sinumbua sotöi na'a no tobönö gitönia ba larino ba wangabölö'ö fa'afakitönia gitö siso ba zole no mege la rino nano asoso sibai ia ba la fuyu'ö misa ba likhe ma ono geu silö esolo sibai sitola manuge dania wofo khönia nano fefu la fuyu'ö misa ba likhe ma ba nono geu amena la faigi hezo naha soya fofo simane fofo la'oro nano inötö mowua atö mburune ba oya sibai la'oro ba da'ö gitö sino lahenagö lahaogö lafasa ba ndraha mburune böi la farege sibai ena'ö lö mangelama wofo baero ba hogu mburune fagitö tola ba naha gamondria wofo ba mbawa mbombo hiza böi ba likhe lahalö lewuö latutusi ndrahania ma'ifu ba ba da'ö labe'e misa gitö irege fofo simondri ba da'ö manuge ira ba no ya'i fakitö fama'ala tanö bö'ö baero gitö la fasa wuka irege fofo sohombo aekhu ia ba wukha ba hatö fanga'i ba niha lamane göna zilako göfa sihombo na a silö'ö lö'önia samösa niha göna zokho is injured b ebua tekiko göfa ma c taya göfa ma tebai ni hubungi mato ma'ifu la'erai alua zilako i'otarai me möi yaŵa niha ba göfa edöna möi ba nahia bö'ö irugi me möi mitou fefu niha moroi ba göfa sindruhunia fehede silako tenga simane eluaha silako börö wano göna ia fangelifi me silako ba ngawua li niha sigöna fangelifi hiza i meno aluo wangabu dödö silö mudöna döna andrö ba no tobali fangelama ba niha me fa'atoru göfa sihombo andre oya mbörönia ba fanötöna niha wa te fatalu'i'ö fefu niha wa'alua simane da'a ba ziso föna alua zilako da'a ba dalu nidanö kepualaun seribu indonesia me siŵa mbaŵa si sara dua ngahönö a dua wulu a sara januari töi ma tandra göfa sihombo andrö ya'ia da'ö sj köfa sihombo da'a edöna mofanö i'otarai bandrara sukarno hatta numalö ba pontianak köfa sihombo da'a lö ara sibai no mohombo ba tebai sa'ae ni hubungi ia atoru ba wetaro kepulauan seribu fetahö pulau lancang faoma pulau laki fa'ato niha yaŵa so öfa wulu a tölu zatua ba da fitu ndraono da tölu nono sawuyu ba so fele ndrua niha zohalöŵö ma laŵa'ö ia kru köfa sihombo da'a sokhö ya'ia sriwijaya air köfania tenga side ide no fao ia ba gangolifa göfa sebua köfa boeing kode registrasi pk clc ba zilako sino alua indonesia ba sambua negara abu dödö ya'ia da'ö negara indonesia ba lö aetu wanötöna fefu niha ena'ö köfa sihombo siso ba naha fohombo penerbangan tola la fa'anö ira nasa ba wangehaoga ngawalö zoguna ba wohombo zisambua köfa andrö simane sino la tatugöi ira famareta so urusi fetaro köfa sihombo hiza ira sangombata sino itörö fa'abudödö ba zalua andrö ba ena'ö fa'ebolo dödö moroi ba geheha ni'amoni'ö zame'e fondrara dödö khöra ba si manö göi khö ndra samatörö sino molau fatolosa ba wangalui niha sifao ba göfa sihombo andrö he göi fangalui boto göfa ba fakake sifao khönia misa ba wangalui hadia sibai mbörö zilako andrö simalambuo sambua döi töi geu sabe'e sauri ba danö niha simalambuo meföna ha eu sinumbua simane eu bö'ö ba hiza idugu la'ila niha ba danö niha wa eu da'ö tola la'oguna'ö ia ba zoguna ba wangahaogö omo simalambuo eunia lö ebua sibai hogu no arawa rawa adölö dölö i oroi mbörö ba daha nia lö oya sibai meno ato niha ba moguna geu andre sitobali toga fafa bagolö ba nomo ba hiza no la fotuwu ma la'odödögö wanönö ba danö ba wo henagö fe'aso zoguna ba wangahaogö omo simalambuo sauri ba kabu sambua sinumbua zilö marase niha wo urusi ya'ia me auri ba gotalua geu bö'ö nano irugi inötö wangoguna'ö ya'ia simane wo bali'ö ya'ia toga soguna ba nomo ba la obö ia la toto fanoto toga la fatörö khönia mbana la su'a ha'uga wa esolo toga ni'oguna'ö aefa la su'a ba la toto fake fato na atö soguna ba wafa ma bagolö la fili ba gotalua zimalambuo sauri sesolo ma'ifu sitola la boboto tobali fafa ba da'a folobö fake fato latoto ba wo su'a ha wa ebolo wafa ni oguna'ö amena la garagazini faoma garagazi tanga la haogö döla döla ma kudo kudo la be'e yaŵa geu sino la bana no mege ba la börötaigö wo garagazini samösa tou ba samösa zangagö yaŵa la fahökha garagazi ba simalambuo no tobali fafa bagolö ba ginötö iada'a no so lala saoha ba niha meno so wakake fanaba ba fogaragazini geu ya'ia da'ö seso fatuka no tobali lala halöŵö ba nekhe nekhe ba danga ba zangila fatukasa niha danö niha no oi monönö wangi'ila hewisa manö lala nitörö ba wangahaogö zi sambua omo hiza lö dozi tuka no möi ba zekola sebua sangodödögö ba wangi'ila lala watukasa itaria börö wa'atarö dödö ba no tobali fangi'ila si sökhi ba wangahaogö zi sambua botoŵa niha si fatuka lamane ba gamaedola adudu nomo tuka ba aro nomo nitukaini nia fehede da'a lö oi atulö me mangawuli ba wa'abölö ba wanga'asogö soguna ba wakake ni tukaini ba ginötö ia da'a no ato zino so fangi'ila irege fefu ni baya baya ba nomo ba danö niha arakhagö oi niha danö niha zangahaogö he fatukasa sangoguna'ö eu ba yamendrua sa'ae zamake kara gawu sime ma laŵa'ö ia omo beton lö sa'ae möi niha moroi siyefo ba wangahaogö ya'ia me ba danö niha no ato zi fatuka tedou ginötö ba tedou göi wangi'ila ba lö toröi furi wa tedou fefu ngawalö ni baya baya femanga gahe no sambua wenaeta hada salua ba danö niha fetaro ba zamena mamalua fangambatösa si darua niha sino mamakhai fatalifusöta ya'ia da'ö tome ba sowatö hada ba danö niha andre so zinumalö föna ba so göi zangawuli furi nano sa'ae awai halöŵö fa'omuso dödö ba zi darua niha sino i faböbö ira lowalangi ni fahowu'ö namada fandrita ba hiza no sa'ae ha sambua ira ba no i'ohe wo'omonia sangowalu ba ngambato zo'ono ya'ia na no larugi nomo ba mahemolu nia tohare ndra talifusö sitenga bö'ö ni'owulo larugi nomo numönöra ira matua ma marafule la tötöi döinia fame'e roti bosi da'a ba wanohugö manö fa'omasi ba ngambatö zanga'i niha me so gamaedola ba danö niha hönö mböwö no awai ba hönö mböwö no tosai fame'e roti tefalua fao fa'omuso dödö ba fetaro zanga'i niha so ma'ifu ni henagöra fasumangeta ba zitohare wame'e roti mahemolunia ba mazui ba migu da'ö la fa'ema duria wa tohare ndra matua faoma dongania ba satua sifao khöra we'amöi ba nomo nama nono alawe bosi da'a latötöi femanga gahe la'ohe noro danga bola nafo tebai olifu ba tanö bö'önia fasumangeta sino la tatugöi ba danö niha femanga gahe he ahatö ba he aröu wetaro nahania ba hasambalö mörö ba nomo nama nono alawe ba na larugi atö tanö owi ba manga sito'ölö manö ba labokai ya'i noro danga ni'ohe numönöra ba no göi lahenagö la rino gö meno faoma laturiagö fatua lö tohare ira mahemolu nia amena la fahö zi öfa ahe ma bawi sitobali tandrösa wangandröra ba lala halöŵö we manga gahe da'a no i börögö la fasafi da'io ö nono alawera nano asoso ba la börötaigö halöŵö sifao fa'omuso dödö ba faoma la faehagö wa sumangeta ba hiza no sa'ae tobali ngambatö sifakhai sitenga bö'ö meno awai manga ba no alaŵa luo sa'ae ba la angonaisi zatua na no irugi inötö mangawuli ira ba lahalö fefu zino la henagö ba la be'e khöra sitobali fasumangeta ba gangolifa samösa ono alawera so zasoso ba so zauri sara mate sara auri bosi da'a lö zilö alua ba wongambatö ba danö niha fa'alua wongambatösa nono niha ba danö wangarato tebai ni timba me oi mozawili fefu we'aso nono niha ba danö rato hiza bosi hada sino mo wa'a ba nono niha tebai ni olifugö ba mangawuli hewisa wahasara dödö zi dombua ngambatö ba wangosara'ö hewisa zisökhi lala nitörö böwö ya'ia da'ö masi masi irege na so zanguma'ö ebua mböwö la andrö sindruhunia wa böwö ni andrö zoboto no fa'omasi me oi tola lafatunö ba aetu ia ba wa hasara dödö fanörö tödö wa'atumbu wikipedia ya'ira siso ba gangowuloa ngawalö li ba danö indonesia oi omuso dödö me la törö tödöra wa no sa'ae dua wulu fakhe ndröfi wikipedia ba wanörö tödö ba ndröfinia si dua wulu ke fakhe fetaro ngaluo si fele lima mbaŵa si sara dua ngahönö a dua wulu a sara januari so gangowuloa zamena fao ba wa'omuso dödö khöra ya'ia da'ö angowuloa li niha sino mamoto i'otarai zosou'a me fele zara mbaŵa si sara dua ngahönö a dua wulu a sara januari ibaso nai'es ba video wanörö tödö si fahuhuo phoebe a i'otarai meni si ni fa'emara ba youtube sotöi wikimedia foundation ba ginötö wa'alua wanörö tödö da'ö ya'ira samena fao ba wa'omuso dödö ba ngaluo wa'atumbu wikipedia si andre tebai la bini'ö hewisa wa'omuso dödöra me ngafulu ma ngaotu ma zui ngahönö wa'oya zokhö li ba guli danö andre ba oi dozi orudu ba wikipedia ha ya'ira sino mangodödögö ba niha sino mame'e inötöra fa'abölöra ba tatu manö fo'ölöra ba wo dou'ö ngawalö wangi'ila li ni oguna'öra ba mbanuara ba gotalua zo wulo hewa'ae ha ba wuka bakha ba gu'ö so nono niha sino la'ira ira sohalöŵö ba wikimedia indonesia sino mangodödögö ngawalö zoguna ba wodou'ö li niha irege tola fagölö wetarora li bö'ö ba wikipedia ba naha tanö bö'ö ba angowuloa wikimedia indonesia owulo ba gu'ö me fele lima mbaŵa si sara dua ngahönö a dua wulu a sara januari inötö indonesia ba gaekhula wib so ba zi öfa wulu niha moroi ba mbanua batak toba madura sunda banjar aceh jawa nias ba tanö bö'ö faoma la fa'ema wehede ba wanörö tödö si khö wikipedia moroi ba wanguma'ö ba wehede hezo fetaro ira moroi ba danö niha ma li niha bahasa nias no tefa'ema simanö ni fa'ema niha moroi ba mbanua bö'ö me no so ba gangowuloa sebua simane wikimedia indonesia hiza ero so hada'ia nifalua sifakhai ba gangolifa wehede moroi ba zisambua mbanua bahasa daerah ya'ira so halöŵö ba da'ö la fa'ema duria irege ya'ira siso ba gangowuloa li niha fao ira ba gangowuloa da'ö ba ginötö wanörö tödö wikipedia si andrö ba moroi ba gangowuloa li niha bahasa nias so namada lö hadöi si tola lafa'ema ya'ira sino erege dödö ba wanga'azökhi angowuloa li niha wikipedia nias irege aheta ba zosou'a baero wa'omuso dödö silö su'a su'a me halöŵöra no mowua ba hiza tenga halöŵö zi samösa si darua si dafulu ba zi ha dauga hiza no halöŵö zato fanötönara ya'ira sino oföna mame'e inötöra lamane ha wa omuso dödöma na oi tahalö mbagiada zamösana ita me halöŵö da'a halöŵö zato ba ndröfi da'a ma döfi si dua ngahönö a dua wulu a sara manötö ira ena'ö monönö zanura ba wikipedia nias ba no idugu afönu ma monönö wa'oya ngawua wehede li niha si tola moguna dania ba zangalui ya'ia ba wuka ba gu'ö molaubale tenga molau balö he hiza ba tanö niha fehede da'e no asese terongo ba dalinga niha molaubale ma folaubale tefalua ia na no tölu hari no mofanö lakaohasi wanötöi sino mate laŵa'ö no mofanö owulo nösi nomo ba fefu zifatalifusö ba wangandrö khö zo'aya wa fefu halöŵö ba wofanö nösi nomo andrö khöra no itolo lowalangi tefalua sifao fa'omuso dödö lala hada ni törö ma bositö hada tefalua sifao ba zino la osara'ö ba wefaora ba wabanuasa sitenga bö'ö oi tohare ba wamalua folaubale ero bongi owulo owulo nasa niha i'otarai me la'ohe ba kabu lowalangi lewatö ba wame'e fondrara dödö ba nösi nomo si toröi moroi furi gofu haniha zino mofanö andrö he iraono ma zui satua baomo goi goi da'a tefalua ia ba wolaubale lahalö ginötö ya'ira satua la börötaigö laföfögö hadia manö wakake sasese i'oguna'ö sofanö andre me auri ia ba möi lafasao khönia ba lewatö böi tokea gofu haniha na te'ila wakake yaŵa ba dete lewatö simane so dufo mako nidanö ba tanöbö'önia ba wamasao ya'ia lalau mangandrö ena'ö sa'ae lö möi ia yomo börö meno so ba daromali wanguma'ö wa tebai sa'ae fahalö ira zauri zino mate lala halöŵö da'a no tefatunö i'onarai meföna ofeta ma'ökhö ba silö tola lö'ö ha ba nifalua ia mangoroma'ö beto sambua lala hada ba danö niha fetaro lala goi goi ma amakhoita hada zi lima ina ba wondrakö moro'ö ba gaekhula nias barat no sökhi sibai tesura zura andre ba wame'e turia ba zi bohou ebua ba wanohugö lala hada sino la fakhoi ira satua meföna nano aefa sa'ae alua wongambatösa ba wetaro hada ba mbanua ba gaekhula hiza no sa'ae ba wenaeta fongambatösa si darua niha sino la'osara'ö si faudu ba hada ugamo famareta sino tefalua bosi bosi hada no oi latörö heŵa'ae aboto ba dödö nono niha wa hönö mböwö no awai ba hönö mböwö no tosai so ngambatö ba irugi manuge khöra niha la adogo dogo'ö wanötöi ya'ia lamane manabina ba la'osara'ö we amöi ba khöndra satua nono alawe ba wangandrö howu howu ni fotöira mangoroma'ö beto amonita na ba dalu nidanö so niha ba oya manö zi lö tola lö'ö la falua la henagö ginötöra ba simanö göi ngawalö lala nitörö sitobali noro dangara we amöi ba wangoroma'ö beto högö wenaeta zura andre hulö na fehede fanofu ia hana wa mangoroma'ö beto ira fanema li da'ö ya'ia sa'ae meno i fahowu'ö wongambatöra so'aya ba no manuge khöra niha ba umunöra si falemba khöra no i tolo sokhö fa a manuge niha tenga moroi ba ndra matua bö'ö hiza no fongambatö sihasara dödö zatua ba nifahowu'ö zokhö sitobali fangandrö saohagölö khö zo'aya ba möi ira ba nomo zatua ba we amöi ba wangoroma'ö beto simane sito'ölö ba hada danö niha la'ohe löwö löwö ba tenga ha da'ö lamane mane ba danö niha fasumangeta ba zitenga bö'ö sara auri ba sara mate eluaha nia so nidöni ba so göi zasoso sino la ehaogö ira satua ena'ö faoma si sökhi ba wamaehagö fasumangeta andrö lö tebulö hada nono niha wa satua lö aetu wa'omasira khö nonora ono alawe ba umönöra nano awai mangandrö howu howu ira ba tola manö tefalua khöra wanefe idanö ba hiza nano awai fefu lala halöŵö wangoroma beto nifaluara ba manambua dangara ba ngawalö masi masi ndra satua hulö zimane ni fa'ema moroi yaŵa ba zura da'e sara auri ba sara mate baero manu zifaraewe khöra ba wangawulira arawi ma garawi utu ndru'u fagölö ira mao arawi tenga nifaliaro ya'ira auri ba gatua misa sito'ölönia arawi mangalui gö bazibongi arawi utu ndru'u simanga nagole karnivora fa'ebua nia izai mao so wa'amonönö wa'oyara me so zimatua ba si alawe ba hiza arawi na simatua nia ba sabe'e tandro ya'ia zangalui gö ra hikaya garawi andre i'otarai mefenöna ba'irugi manö ofeta ma'ökhö nifotöi fakhögusa ma sikuaso ba zisambu sambua nahia lö zilö tolalö'ö so he bagotalua niha bambanua ba hegöi bagotalua gurifö ba utu ndru'u samuza inötö so mao so'iagö omo zokhö ya'ia simane sito'ölö labe'e gönia ba ilau molombase banahania simane sito'ölö göi falukha ira nawönia mao ba faoma lalau fameo te arakhagö bongi meluo da'ö mao andre manuköu sibai ia ba'ilau mörö simane si'to'ölö zui labe'e gönia banaha sino so meno talu mbongi tokea ia ba irasoi olofo lösimanga ia möi ia wa'i banaha gönia tokea ia ifaigi lö hadöi hatö naha gö ziso imane mane tödönia ma mofönu khögu ira andrö walö labe'e gögu bongi nasimanö utaha ua ufuli ulau mörö simane sito'ölö arawi mangalui gö bazibongi ba gatua no ibörögö lö tesöndra gö ra börö da'ö i'anörö nöröi ofeta wa'i ia bambanua siso niha ba i'alui gö ra bada'ö soda'ö i'olu'aisi gö niha ba nomo ma ö mao sino labe'e banaha gönia itagö ma ihalö arawi arawi eroma'ökhö ifalua zimane da'ö ifaigi ginötö niha no mörö aföli mao imane tödönia hana wa labatogö wamegögu ita tuagu ibaranikö wa'i isofu khö zokhö ya'ia hana walö mibe'e be'e gögu lamane khönia ero inötö manga ba labe'e göu banaha sito'ölö tokea mao nasimanö so zangai ngai gö gu andre noso badödönia wasanagö gönia sasese mangalui gö bazibongi balö nasa i'ila wa arawi zolau da'ö mao tebai itaha no'aukhu ia ya'ia ŵa'i ba zi talu mbongi da'ö mu'ao ia imane na ya'ugö simatua zanagö nagö gö ba ti'ini dödö lala me irongo rongo arawi wehede mao andrö aukhu ia aefa da'ö tohare ia ba iti'ini dödö lala i'orai da'ö sa'ae ba'irugi ma'ökhö naso ziti'i badödö lala da'ö simatua garawi oroma khö mao wa sindruhu ndruhu garawi sanagö gönia tenga sifamai mai no simatua ia sibarani iza iti'ini dödö lala fökhö bua mbua ya'ia da'ö fökhö fa'awuwu halöwö mbua ba wa mazökhi giö awö wame'e baero si ta'unö si so ba mbotoda fökhö da'e tola alua ba zi sabata akut ba si no arara kronis sabata alua ia börö na ambö ndro sangele ba mbua ma zui börö mbua wa alabu irege tekiko mbua ma zui böro me tefahö mbua na sarara alua ia no töra tölu wawa teda'i da'i wa alua nia ba ha sambalö alua irege dania ofeta ba wa atekiko mbua safuria angolifa si lima end stage renal disease fa'atekiko mbua lö dalu dalu na no irugi gangolifa si lima ba tebai mangawuli sökhi simane me baga halöwönia fökhö da'e tebörötaigö ia moroi ba wökhö gulo fa'alawa ndro fa'abao mbua awö so gara ba mbua aefa da'ö fökhö da'e tola fao khonia wökhö tanöbö'nia yaia wökhö tödö alawa ndro fökhö döla ba fökhö fa'alö ndro simalapari ba danö niha sambua döi wökhö sino la'ila dozi ono niha he siso ba danö rato ba yamendrua sa'ae siso ba danö niha simalapari andre tandra nia so ma'ifu wa'ahole ba mbawania ahole mbewe ba na abölö ia irugi tebai mohede aefa da'ö wa'oya duria sino tehöngö fetaro wökhö da'a so zanguma'ö wa no itafari ia bekhu irege ahole mbewe nia baero da'ö so zanguma'ö wa no lasawö gamonita sino latatugöi ba zisambua mbanua da'ö irege no ibözi ia si tenga awö simane manibo'ö idanö side ide ma laŵa'ö ia kiö ba zitenga nahania fökhö da'a no oya alua ba danö niha na lahaogö la faigi wa simalapari andre sambua wökhö salua ba ndroto ndroto mbawa hulö zimate dambai ma tola göi latötöi ombuyu mbuyu lumpuh hewa'ae löfagölö sibai hiza fa'amate dambainia ha ba gamaudu mbawania fökhö simalapari ba danö niha no asese siai göna ba niha so da'ö aefa sibai mondri ba hele ba lö ara aefa da'ö ba göna simalapari ba da'a si göi wökhö sotöi bell's palsy ya'ia da'ö alua wa'atebai ba ndroto ndroto mbawania irege möi ahole mbawania na lafaigi moroi ba waö waö wökhö da'a arakhagö fagölö ira zimalapari da'a alua ba niha siso ba dalu nidanö ma sanabina tola göi göna ba ziso fökhö gulo diabetes ba sino so hiv da'a tola alua ba niha siso wa a tebai ndroto ndrotonia andrö i'oroi ba dalu irege sabata ba mofökhö ba ginötö ndröfi nia iotarai fele lima fakhe ofeta önö ngafulu fakhe tahun tahun bells palsy ma fökhö sihulö zimalapari andre tola göi alua ba niha salau sino so zesokho bakha ba döla högönia irege fefu ndroto ndrotonia fao ndroto ndroto mbawania no möi ba wa'atebai ba möi lala wa'alio göna khönia zimalapari ofeta iada'a na söndra ndra amada sangila amakhoita ba lala wa'ogaöna mboto ya'ia da'ö so nuo saraf gamaudu mbawa sino so fökhö na tetutu da'ö ba idugu tebai mbawa andre ba aekhu ahole lawa'ö ba khöda no göna simalapari tögi ndrawa na la fo'eluaha moroi ba ngawua wehede nia so dombua fehede tögi ya'ia da'ö tola la wa'ö lubang gua aefa da'ö so ngawua wehede ndrawa si tola la fo'eluaha islam na la forodugö dombua ngawua wehede tögi ndrawa eluahania gua islam hiza töi da'a tenga ba wo foeluaha simane da'ö tögi ndrawa sambua döi dögi si so ba tanö niha fetaro ba mbanua lölöwönu sifarahu ba kecamatan gunungsitoli ba no ato zino mangila naha wanörö da'a ba tenga hada'ö no ato zino mame'e inötönia ba wamareso hadia manö zalua ba naha da'ö ba molo'ö sino lafareso wa no ara naha da'ö no ba zi ha'uga ngahönö fetaro nia me no sambua naha wanörö nörö ba niha siso ba mbanua gunungsitoli ba hegöi si onarai ba danö saröu moroi sisa sino mamondrongo hikaya dögi ndrawa andre börö da'ö andrö wa no la odödögö ira famareta gunungsitoli sitobali naha simöi famarou niha we'amöi ba gunungsitoli famareta siso ba gunungsitoli la halö wahasara dödö faoma ira niha mbanua ena'ö sisambua zöndra ira ba wodou'ö ira simöi manörö ba danö niha ba la be'e ginötöra ba we'amöi ba dögi ndrawa fama'ele'ö ya'ia da'ö halöŵö nilau samösa zangi'ila nifotöi sama'ele'ö ba wanuturu hadia ia zi no alua faoma zi so föna ma si lö alua na oya niha ba mbanua sombali'ö ya'ia tolo tolo ba wa'aurira la'andrö tolo khöra sama'ele'ö ba wamareso hadia zalua so zanguma'ö wa sama'ele'ö andre no niha samatohu danga lowalangi ba wanutura lala ba niha lahaogö wama'anö ya'ira ira sama'ele'ö ma si so fangi'ila na lalau monukha so zamake kofia samöbö högö samake falika samake baru saitö ba tanö bö'önia baero da'ö göi niha si möi mangandrö tolo khöra lasofu ua hadia manö zedöna lahenagö ba lö olifu lasofu göi hauga game'ela na mofökhö atö ndraono simane mofa'aukhu möi ba zama'ele'ö zatua ba wanofu hadia dalu dalu ba hezo tesafo nono andrö khöra na tefaudugö no itörö dalu deu sino iraono monönö wa'ata'u zatua wa no tesafo na tebai atö möi ndraono sofökhö ama ma inania si möi ba wanofu khö zama'ele'ö la'ohe manö mbarunia nano larugi khö zama'ele'ö ba latutunö hadia gangandröŵara fefu zama'ele'ö oi labörötaigö faoma fangandrö aefa mangandrö ira ba itutunö hadia zedöna tobali dalu dalu ba zofökhö andrö si to'ölönia bulu ndru'u baero wanuturu dalu dalu sedöna nibadu ba ma zui nifondri lafatunö göi hadia gamonitania irege dalu dalu andrö futu ia ma mosöfu fama'ele'ö so zino mangodödögö sitobali fanolo ba niha sito'ölö sifao khönia wolomö fangomösi ba ofeta ba wangeheta sita'unö ba wangehao boto tenga ha ba danö niha alua fama'ele'ö ba mbanua segebua misa no sambua lala nifaehagö ba niha sanoto tivi hulö me alua ziheu ba danö niha sabölö sibai me döfi ato zi no mama'ele'ö hadia zedöna alua hiza so zamaduhu'ö ba so göi zi lö manga'i fökhö högönia mangawuli khö zamösana niha ba oya zi no alua nifa'ele'öra ba simanö göi zi lö salua nasa no ato niha ba mbanua misa sino tehöngö sangila hadia zedöna alua ba gangolifa ginötö so nifaigira salua barö ndröfi waŵa ba mazui inötö sara hiza bada'a göi tefatunö meno sa'ae inötö siso niha iada'a inötö sino tedou ba wamati ba hegöi ba wangi'ila gofu hada'ia moguna so wa'aboto ba dödö ena'ö böi aekhu ba wamodombua lowalangi ena'ö fanötöna niha ha khö zokhö banua siyaŵa awö danö eluahania labe'e fönara wamati khö lowalangi ba ngawalö waö waö wa'aurira ena'ö aefa ira ba wa'onekhe halöŵö zogömi gömi ifatewu ia hulö na moroi khö lowalangi wangi'ila andrö niha iada'a no so wa'aboto ba dödö khöra ba wo fili lala ba wa'afarisayo na so zofökhö ba tola lafafareso'ö ua ba rumasaki ena'ö aboto ba dödöra hadia zalua ba ndroto ndroto mboto me sohalöŵö ba rumasaki no so wakake sanolo ba wangi'ila hadia zalua ba mboto niha hiza fama'ele'ö ba danö niha tenga ha iada'a alua ia no i'onarai meföna so manö fasamösa ba zisambua banua misa falailö no sambua waö waö ni falua niha ba danö niha na mo möi ba kabu sitobali fondrara dödö sito'ölönia laöli nilaura lailö sawakhö wakhö wamondrongo niha lailö sambua fanötöi ba zanunö fetaro ba zihasamösa mösa na ya'ira situmbu ba danö wangarato he na la'ila li niha ba lailö tola manö fehede sibohou khöra da'ö me ni'ilara manunö sanunö sinunö hiza falailö no ara lafalua ira satua meföna na so ira ba mbalö halöŵöra me na ba danö ma ba kabu terongo zifalailö ba fefu niha samondrongo ba fao ira ba wa'aterara dödö na terongo lailö andrö ba tola latahö niha moroi ba lailönia hadia si falailö andrö fa'omuso dödö zamena alua khönia ma fa'abu dödö ba da'a no tobali sambua sitehöngö ba danö niha ono niha oi sonekhe falailö baero walailösa andrö ba so göi zifakhai ba lailö ya'ia da'ö tari lailö yöu fanari lailö yöu andre no sambua fanari sino to'ölö lafalua ba gangowuloa fa'omuso dödö ba wetaro mbanua yöu fanarinia sifao fa ombuyu daelu simane fasile fadaelu zi falailö ba lalau manunö simane sinunö fekoligu ba gulidanö ba sinunö tanö bö'önia fa'ombuyu daelu tola te'ila ba wa'afatö fatö wanarinia hulö zifao ba note zinunö wa'atogeha mbotonia lö dozi niha oi ombuyu daelu ha ya'ira sino so wa'onekhe ba sile tari lailö yöu moguna lafatohu ba ndraono sibohou ebua irege lö taya ia ba ginötö sino fondrege wa'atedou wangi'ila andre iada'a balugu sangehowu balugu moroi ba nöri laraga öri laraga sambua mbalö hada ba tanö niha fetahö ba mbanua yöu hiza balugu andrö ba no nifili zatua mbanua ba hiza tenga nifili börö wa'omasi ba zisamösa niha hiza no angetula zato ba satua mbanua sitobali dane dane wamili tobali balugu andrö ya'ia da'ö simane niha sangila huku siso ba faka ba lawa'ö göi ia nga'ötö mbalugu me döfi si dua ngahönö a tölu öri luaha laraga no tefili namada sozaro t telaumbanua siso ba desa iraonogeba tobali balugu sangehowu bowalou owasa andrö ba tefalua ia ba nomo sebua omo hada lafake mbaru sebua baru hada bahögönia rai ana'a ma bala högö mahkota fondrege sibaga ondröita ndra balugu meföna ba fo'omonia mamake aya ana'a ni fatö fatö ba simanö göi ba högönia ifake rai nandrulo ba fatua lö tebörötaigö ngawalö lala halöŵö hada ba wangowasa mbalugu öri laraga ba si'oföna ua amada balugu sangehowu la fahea ia ira ono mbanua ba we amöi ba lewatö zalaŵa hada balugu si'oföna ba wangandrö howu howu ena'ö tefahowu'ö halöŵö ba zima'ökhö andrö ba mamözi aramba ba molau hendri hendri ba sino tehöngö ba danö niha wa na mangowasa niha ba ngafulu tola göi ba ngaotu nga'eu mbawi mate ba labe'e wasumangeta fondrege zebua ba nono mbanua salawa hada ma balugu andre niha ni'ata'ufi samakhoi goi goi nifalua ba lala wa'auri ba gotalua mbanua ba samatörö huku ba zanawö goi goinia lala nifakhoi zalaŵa hada ma balugu hewisa lala nitörö nifalua simane na mangowalu na labe'e nihalö hewisa golola mbawi hewisa gafore ba tanö bö'önia soguna ba wa'auri ba wabanuasa ba no hulö sambua fangi'ila niha wa na salaŵa hada atö ia ba no sa'ae tefaudugö wa ya'ia tobali kafalo desa ba wamareta göi baero wolau banua ma fangowasa ba dozi salaŵa hada ma balugu tumbu ba dödöra ba wangahaogö gowe nifasindrö ba newali nomo sebua ma omo hada gowe andrö sitobali tandra wano manaru'ö banua mbalugu ba waö waö da'a no tefatohu i'otarai khö zatua ofeta ba ndraono irugi ma'ökhö ba no lafaigi gara sebua sedöna labali'ö gowe ba ginötö sino numalö ba nuo nidanö sahatö ba nomo hada hiza ba wamasindro gowe andrö khöra ba satua mbanua i tebu gara ma gowe andrö faoma adulo manu sitobali tandra wa balugu sino la fili tola tobali balugu ma razo sangomasi'ö onombanuania femanga gö ni'amoni'ö tenga simane femanga si to'ölö nilau niha so wakhe sayu ba ngawalö gö hiza femanga da'a femanga nifalua ba gosali ba wanörötödö hewisa wa'omasi lowalangi ba niha guli danö ihöli niha moroi ba huku horö faoma do nia sangele ba döla röfa ba botonia ni böbözi no isalahini niha ba zisagörö ulidanö femanga gö ni'amoni'ö sambua tandra ba niha samati sitobali fanörötödö wa'omasi lowalangi ba zamati khönia na la'ali ba li indonesia lamane wanötöi ya'ia perjamuan kudus ba wemanga gö ni'amoni'ö nifalua ba gosali ero dozi gangowuloa gosali ba danö niha na tefalua lala halöŵö da'a ba lahenagö roti simöi famaedo mboto yesu sino teforöfa salahi niha ba simanö göi lahenagö nagu ma agu nifati wa famaedo ndro yesu sangöhöli niha ba huku horö saduwa yaŵa ba röfa lala wamalua ya'ia ba sangai halöŵö ma ira fandrita ba sohalöŵö ba gosali i ohe föna lowalangi halöŵö andrö ilau mangandrö ba i aohasi gölö lowalangi ba fatua lö labadu nagu ba la'a roti ba ifa'ema daromali sangai halöŵö ba wame'e fa'aboto ba dödö khö mbanua niha keriso ena'ö femanga gö ni'amoni'ö andre simöi howu howu tenga fangelifi baero da'ö ba i fa'ema duria wa naso bagotalua zowulo andrö so zinendre dödö ba khö nawö khö dalifusö khö zatua ba tanö bö'önia sökhi lahalö ginötö si sabata ba wangandrö khö lowalangi ena'ö lö tobali taha taha howu howu ba khöra nifalua zangai halöŵö ba gosali sitefaudu ba wemanga gö ni'amoni'ö tenga somasi dödöra hiza no so wamahaö siso ba daromali simane da'a tou ba wa'oya nasa ayati ba daromali lowalangi andrö sifakhai ba lala halöŵö wemanga gö ni'amoni'ö turia somuso dödö moroi ba wemanga gö ni'amoni'ö sino tefaehagö bakha ba daromali ma sura ni'amoni'ö ya'ia da'ö fondrakö ba danö niha si tobali goi goi si no lafaehagö ira satua mbanua meföna si tobali gohe gohe ndraono si bohou ebua ba ginötö ma'ökhö fondrakö ba danö niha nisura ba zura andre ya'ia da'ö fondrakö fetaro ba gunungsitoli ma sino irai so ba mbanua ba gunungsitoli simane da'a tou fatua lö latuhogö wanura ya'ia ba moguna te ombakha'ö wa ösi zura andre tehalö moroi ba zi sambua mbuku nifazökhi ya'ira ira amada sino mame'e fa'abölönia inötönia bua wangera ngera ba ngawalö ziso khöra ba wanga'azökhi turia sisökhi sitola la baso niha sato hiza no göi lafaehagö ba wamareta kota gunungsitoli irege ba wa'aso mbuku da'ö ba nga'örö moroi föna ba so zisambua fehede moroi khö namada wali kota gunungsitoli ya'ia da'ö amada sotöi ir lakhömizaro zebua ba ifatohu fehede famasou moroi khö namada sosalahini lembaga budaya nias fondrakö tölamaera fondrakö sihene'asi fondrakö onodohulu fondrakö talunidanoi fondrakö laraga fondrakö banio ni'owuluwulu fondrakö hilidora'a fondrakö heleduna fondrakö nifaehagö da'ö yaŵa tesöndra ba gunungsitoli fetaro kecamatan gunungsitoli gunungsitoli idanoi gunungsitoli selatan gunungsitoli barat gunungsitoli alooa ba gunungsitoli utara ba hiza fefu nösi wondrakö andrö oya ni fa'ema ba ngawua wehede irege so manö wa'atebulö moroi ba zino latatugöi ira amada salaŵa mbanua heŵa'ae ba ginötö iada'a no ato zitekaoni ba wangodödögö fanura waö waönia soguna ba ndraono nafuri sitobali gohe gohe ba wamalua fa'auri ba gotalua mbanua ba danö niha fondrakö ba danö niha no sambua goi goi soguna ba wa'auri niha ba he me inötö si no numalö iada'a ba simanö göi ba zi soföna irege ono niha no sambua soi ba gulidanö si no mame'e tödö ba ngawalö gondröita zatua ba na la sawö ba so zigöna khöra ba da'ö oroma hewisa wa'abölö wondrakö si no la'osara'ö ira satua meföna ono mbanua no labe'e ba dödöra ngawalö lala ni'ohalöŵögöigö ba wamalua gofu hada'ia sifakhai ba hada börö na so zanawö ya'ia ba alua khöra zi no latatugöi ira satua ma lamane i'ila hörö ba i babaya tanga simane ba danö niha fondrakö so zilö'ö lö'ö guna nia ya'ia da'ö simane nisura ba da'a mitou ba högö zura andre ya'ia da'ö fo faoma adu bada'a böröŵa wehedenia adu na la osamuzaigö wanguma'ö ya'ia fo adu na ba li indonesia tola laŵa'ö ia perpatungan ma eluahania hewisa niha ba wangi'ila adu andrö ba hewisa lala wasumangeta khönia ba hiza no möi famanöi fangi'ila ba nono mbanua moroi ba wehede adu andre sino lafarisayoi ba wame'e fasumangeta pujian ba hiza ono niha na so zisökhi ba asese laŵa'ö ia moadu so eluaha baga sökhi no sambua da'a dane dane ba wondrakö ya'ia da'ö fo'adu ba danö niha sino tobale dane dane baero fo'adu ya'ia da'ö fangaso fangaso andre ya'ia da'ö fakhai ia ba wa'amokhö simane hewisa mbua zinanö ba laza ba kabu hewisa ba wanguri urifö ba fangaso göi lafaigi moroi ba wame'e nifiza gofu hada'ia ba niha bö'ö ma ba nono mbanua fa'ölö ölö hao hao hulö fakaole ma'ifu lelada wanötöi ya'ia ba hiza fa'ölö ölö hao hao sambua bagia ba wondrakö sitobali fama'anö fa'auri ena'ö sokhönia wa'abe'e dödö ba ngawalö nibaya bayania ba gotalua mbanua fobarahao ya'ia da'ö famöfögö hezo wetaro nono mbanua ba zisambua öri ma banua lala nitörö ya'ia da'ö laföfögö i'otaria mbanua sebua ofeta mbanua side ide ba tenga ha da'ö ofeta ba wongambatösa sifaudu ba nga'ötö moroi yaŵa ba hegöi sitengabö'ö sifatalifusö sahatö bangai böwö masi masi sambua fenaeta ba gotalua wa banuasa si no ara so ba danö niha hiza böwö masi masi andre lö i fabö'öni wa'omasi ba niha böwö tola latema dozi gofu haniha manö ira fefu nisura yaŵa ba da'a no sambua turia sisökhi ba ndraono sibohou ebua sino oya wa'awuwu ba wangi'ila goi goi hada ba khöda böi ua hada li niha manö ba no hulö zambö lela wanötöi ya'ia ato zilö mangila hezo la'oguna'ö wehede simane ya'ugö ndra'ugö no faruka fakhöyö fakhe no sambua zinanö fondrege moguna ba danö niha ba hiza heŵa'ae no mananö fakhe niha ba danö niha i'otarai me föna ha ba ginötöda iada'a manga wakhe niha ba danö niha tölu kali ma'ökhö ngawalo wakhe ni sura sundermann samuza föna so ndra alawe zi toröi siyöu lala nidanö ero ma'ökhö ba ifaigi so wua sagafusi ba dete idanö andrö ba ahöli höli dödonia ba ihalö i'ofuloigö wua da'ö ba samuza ma'ökhö imane dödö nia si alawe andre hezo moroi wua sagafusi da'a akha möi ndra'odo ufaigi siraya lala idanö ba möi ia siraya ba i'ila ndru'u nifotöi sirahi ba muhede ndru'u da'ö khö ndra alawe andre imane ndra'aga sinanö si sökhi tola ni'a halö ba ofuloi ndra'aga' ba ifoloi ndru'u andre ba mangawuli ia ba nomo ba imane sui ndru'u andrö be ndra'aga ba naha ba na no aefa önö wawa ba tanö ndra'aga ba mi be töi ma fakhe nitutunö ba wakhe da'a tesöndra ba buku nias ethnographische geographische en historische aanteekeningen en studien ni sura schröder ba ndröfi ba buku ni sura schröder su'a su'a ni'ogunai'ö ba wakhe ya'iya da'ö ba niha raya ba niha yöu ba na inötö wamasi so su'a su'a nifotöi fiku fiku lauru oya wakhe ba ndröfi andre laŵaö abölö mbua nowi niha iadae oya sibai ngawalö wakhe ba so wakhe nitanö ba laza ba so göi nitaru ba hili ba ma ba danö sotufo ba zoeu öila döi ngawalö wakhe andrö datatötöi ösa fakhe ndrawa si rahi ba fakhe ndrawa soyo ba fakhe ndrawa tumba ba fakhe si adulo ba fakhe si toru ba fake si koria ba oya na döi baero ö na latutu wakhe ba tobali böra fakhe si lö mututu ba ulitö labee töinia gulitö me si so uli na so göi kisa wakhe so kisa ba wameta uli wakhe ba so göi kisa ba wamali'ö hamo tanö niha banua somasido da'ö döi nisura ba wamobörö ba zinunö si no tehöngö ba danö niha andrö ba wamaigi högö zura andre manofu niha hewisa sa ia danö niha andrö sinunö da'a hulö tobali sinunö same'e fangombakha ba niha wa ya'ita so anunösi no awakhö wakhö dödö ba we'amöi wamaigi tanö niha me itutunö ba da'ö wa tanö niha tanö fetaro tumbu ia ba ayati mitounia ba ifatunösi göi wa tanö niha sambua hulo satabö sinanö irege dozi sowanua khönia lö fa'ambö töi zinunö andre hulö zimane ba da'a tou tanö niha mbanua somasido tanö si tumbu ya'o föna he mukoli ndra'o ba zaröu ba lö olifudo sa ia tanö niha satabö sinanö sowanua khönia lö fa'ambö ufabu'u wa ubelegö me ya'odo khöu dötönafö sinunö da'a no ngafulu fakhe no terongo ba nono niha si so ba zi sagörö ulidanö ba hiza meno tedou wangi'ila niha ba ginötö iada'a ba so zama'ema sambua video so'anunösi tanö niha mbanua somasido ba wa'owulo ba whatsapp membahas bahasa nias ba so zatuada yasato harefa si no oya mbua wangera ngera ba wondrorogö ngawalö zi fakhai ba wa'aono niha simane sinunö li amada yas harefa samösa zatuada so kara note zinunö ba sanura sinunö ba hiza ifatunö wa sinunö tanö niha andre tesura me feleziwa mbaŵa si lima sara ngahönö a siŵa ngaotu a lima wulu a fitu mei so kara ciptaan ar zebua ma töi nono nia ama dandra zebua ba nononamölö lot laraga ononamölö tumöri molo'ö nidunö dunö ba danö niha me föna baero lowalangi tuha samatörö ulidanö so göi lature si lö'ö lö'önia da'ö nitutunö ndra satuada khö kleinweg de zwaan me möi ia ba danö niha he lowalangi ba he göi lature no tumbu moroi ba mbua geu nifotöi tora'a eu tora'a samösa no tumbu moroi ba dödö tuha alölöanangi si toröi ba mbanua si yaŵa asese lafakhai khö lature niha na mofökhö ira börö da'ö lafosumange lature niha ba labe'e khönia mbuala ena'ö böi mofökhö ira töra moroi ba da'ö so niha me föna si fahudu tödö wa niha ba gulidanö andre no okhöta lature da'ö wa labe töi lature sobawi sihönö ma zui lature sobawi sato ndrege wa'ahakhö dödö lature ba tola ihalö noso sageu ma ha'uga nga'eu mbawi andrö ba ibe'e ö domenia börö da'ö si lö tola lö'ö i'eregesi tödö niha ena'ö böi ya'ia nihalö lature ba hiza i niha bö'ö na lö tola ihalö dödö lature ba lua luania ya'ia zimate si tobali tandra khöra wa arakhagö ihalö khönia mbawi lature oroma khö niha löfö löfö ba zi bongi börö da'ö ata'u niha me föna na la'ila möi löfö löfö bakha ba nomora tandra khöra da'ö wa ba zi lö ara tö edöna mofökhö ba mate samösa niha yomo ba da'ö camp vietnam ba mbanua hulo batam fetaro hulo galang pulau galang fa'atoharera ba da'ö ya'ia da'ö soloi moroi ba mbanuara me ba ginötö da'ö so wasuwöta sabölö bölö irege niha vietnam mangalui soi ba zi sagörö ulidanö same'e khöra naha tobali ono mbanua hiza meluo da'ö fa'atoharera ba latörö dundraha i'onarai mbanuara ofeta ba hulo galang ba batam ya'ira andre asese lawa'ö niha niha soloyo manusia perahu me no tosasa dödöra ba mbanuara ba la'alui wa'aurira börö meluo da'ö ba no möna nudura ya'ia da'ö niha si lö fa'ahakhö dödö ba la fatörö fefu soi vietnam fe'asora ba hulo galang ba batam i'otarai ba ndröfi si sara ngahönö a siŵa ngaotu a fitu ngafulu a siŵa ofeta sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu a önö fe'asora ba da'ö ba no sinehe moroi ba gangorudua dozi soi ma na lawa'ö ba li indoesia ya'ia da'ö perserikatan bangsa bangsa pbb molo'ö si no tehöngö ba he göi si so bambagolö si no lafalemba yaŵa khönia ba camp vietnam ba hulo galang batam wa fa'ato niha vietnam sondrugi hulo andrö so ba zi öfa wulu a tölu ribu niha hana wa lafili hulo galang andre ena'ö böi faruka ba niha sowanua ba ba hulo da'ö la haogö simane banua sebua so bakha khönia ruma saki sekola osali mosagi pura ba tanö bö'ö simane sito'ölö ba zisambua banua indonesia ba me felewitu mbaŵa si lima sara ngahönö a siŵa ngaotu a fitu ngafulu a siŵa mei owulo ndra matiri sanolo kafalo negara fetaro so urusi fa'afakhai ba soi bö'ö menteri luar negeri ba wangosara haniha zanga'asogö soguna ba niha vietnam si no mondrugi tanö indonesia hulo galang batam ba tefatunösi ba hasara dödö wa fefu ngawalö zoguna khöra itolo unhcr united nations high commissioner for refugees ma ba li indonesia komisioner pbb urusan kemanusiaan ma tohu tohu dangan gangowuloa dozi soi ba hiza indonesia barö wamatörö namada presiden suharto no tola tefalua fefu ngawalö wanolo ba niha vietnam meluo da'ö ba no tobali hikaya ba indonesia si tola möi fanörötö ba wasuwöta salua ba danö vietnam ya'ia da'ö fa'udusa ba zi fatalifusö soi no möi fabalisara moroi ba danö situmbu ya'ira manizi nizi dödöra ba ata'u ira me na lafaso tetaha ba mbanuara ha dombua tobali tenga auri ba mate fa'ata'ura ba zalua andrö da'ö zolohe ya'ira misa ba mbanua soi bö'ö fefu fagölö lala gofanöŵara mangoguna'ö tundraha moloyo moroi ba mbanuara ofeta ba mbanua nirugira hiza ba mbanua si so ya'ira ba hulo galang ba batam wa'oya gondröita sitobali fanörötödö oya koda ba mbagolö ba simanö göi gödo gödo nihaogö me so ira ba da'ö ba ndröfi si dua ngahönö a dua wulu hewisa dungö si no manöröi ulidanö ofeta ba danö indonesia ba hiza famareta lafalau dödöra ba wanga'asogö ruma saki sitola la föfögö zi göna tungö corona ena'ö böi faruka ba ruma saki sito'ölö hiza fetaro ba camp vietnam ba hulo galang batam tefili sitobali naha ruma saki andrö ruma saki da'a ha ba zi sabata lababaya ba no mosindro irege no ato zino mangagö ruma saki andrö si tobali dane dane wamareta ba wamili naha andrö me aröu ma'ifu ba mbanua sebua si rami niha ba tanö batam sambua mbanua sahatö ba soi tanö bö'ö irege naso atö niha sangawuli moroi ba mbanua soi bö'ö ba tola alio la'ohe ba hulo galang batam gambara gefe si döfi no sambua fangahatö ba niha bö'ö ba wangi'ila tanö niha me döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu a rua moroi ba zangahaogö kefe peruri la haogö gefe nga'örö si saribu ba hiza gambara ba zi tambai gefe andrö omo hada danö niha ba gambara hombo batu gambara ba gefe andrö sambua fa'omuso dödö ba nono niha me dozi soi ba zi sagörö indonesia asala sangoguna'ö kefe rufia ba i'ila khala khala danö niha ya'ia da'ö omo hada faoma hombo batu me no ba ndröfi si no manöi fangi'ila dozi niha ba zi sagörö ulidanö simanö göi niha si so ba danö niha no oya gambara ma turia si no tesura ba gu'ö na möi niha ba wuka same'e turia hewisa waö waö gambara si so ba gefe andrö niha si so ba gambara andrö ya'ia da'ö so töi tafeole nehe ba da'ö i fatunö wa tokea ia me i'ila gambarania so ba gefe si saribu andrö ni haogö me döfi si ba i fatunö wa lö i'ila wano so gambarania ba da'ö ba hiza omuso göi dödönia me möi fangombakha ba soi bö'ö wetaro danö niha si no aröu ba duduma hörö ba gaekhula hulo sumatera ba hiza i fatunö wa lö aoha ba wamalua hombo batu moguna ginötö sara ba wamalua ena'ö to'ölö kefe sino mozawili ba niha simane kefe si saribu si so gambara nomo hada faoma hombo batu moroi ba danö niha nihaogö me döfi sara ngahönö a siŵa ngaotu a siŵa wulu a rua te fagati zui ia molo'ö si no la aturai ba bank indonesia me ngaluo rabu ba zi dua wulu a sara mbaŵa si siŵa dua ngahönö a fele önö september ba bank indonesia i be'e gangombakhata wa kefe si saribu si so gambara nomo hada faoma hombo batu la owuloi moroi ba niha si no mozawili simane si no lafa'anö fangombakhania ba zura nomero peraturan bi pbi nomor pbi ba hiza meluo da'ö labe'e ginötö ofeta ngaluo si dua wulu a siŵa mbawa si felezara ba ndröfi si dua ngahönö a fele önö la fazaewe wangombakha'ö ena'ö fefu niha sangokhögö kefe si saribu andrö tola latukari ba bank indonesia sahatö ba nahia si so ya'ira 
