wikipedia ass eng fräi multilingual enzyklopedie déi vu fräiwëllege geschriwwe gëtt an um wikikonzept baséiert enn gouf et artikelen an sproochen déi lëtzebuergesch versioun gouf den juli gegrënnt an huet momentan artikelen et fënnt een s ënner wikipedia besteet aus genee wéi nupedia gëtt wikipedia vun der free software foundation vum richard stallman ënnerstëtzt de stallman ass eng vun de persounen déi als éischt d iddi vun enger fräier universeller enzyklopedie vertrueden hunn liest dozou och de wikipediaprojet huet dräi haaptcharakteristiken déi en am world wide web definéieren an eenzegaarteg maachen d mataarbechter vu wikipedia schaffen zesumme aus fir datt de projet gutt leeft de projet gouf vum jimmy wales an dem larry sanger den januar gegrënnt et war am ufank just en deel vun nupedia a sollt dozou déngen d nupedia mat contenu vu baussen ze fidderen well communautéit vun nupedia awer staark oppositioun géint deen oppene projet gemaach huet ass e schonn no e puer deeg de januar ënner dem numm wikipedia op eng eegen internetsäit geplënnert de larry sanger huet dat éischt joer déi englesch versioun geleet e puer méint drop sinn dunn déi éischt wikipediaen an aner sproochen entstanen den ufank huet de mäerz déi katalanesch wikipedia gemaach aner projeten am zesummenhank mat wikipedia den juni gouf d fondatioun wikimedia gegrënnt fir déi verschidde projete vu wikipedia ze geréieren an ze finanzéieren eng pabeier cd rom versioun gouf am august vum jimbo wales proposéiert liest heizou den juli ass déi lëtzebuergesch versioun vun der wikipedia aus der daf gehuewe ginn u wikipedia schaffen dagdeeglech eng grouss zuel vu mataarbechter genannt et gëtt eigentlech kee richtege chef vu wikipedia wärend méint gouf de larry sanger vu bomis der firma vum jimbo wales als chefredakter vun der englescher wikipedia bezuelt am februar huet hien demissionéiert aktuell a fréier mataarbechter vu bomis schaffen um projet mat sou z b den tim shell fir d enzyklopedie oder den jason richey an den toan vo als developpeuren wikipedia a seng parallel projete si fräi wikiwikiwebs d wikie sinn dynamesch websäiten wou all visiteur d säit déi e grad liest modifizéiere kann de wikiwiki ass nach méi einfach wéi html op wikipedia kann all mënsch säi pefferkär zu engem artikel bäidroen feeler verbesseren an zesumme mat aneren u kniwwelegen theme schaffen de kompletten historique vun de kontributioune bleift ëmmer gespäichert wikipedia funktionéiert mam fräie logiciel mediawiki am august gëtt et d wikipedia an sproochen dovun hu méi wéi artikelen an hunn der méi wéi artikelen d versioune mat de meeschten artikele sinn déi engleschsproocheg déi däitsch déi franséisch déi polnesch an déi italieenesch stand august am juli gesäit d statistik sou ass d wikipedia gëtt et an sprooche vun deenen der fofzéng méi wéi eng millioun artikelen hunn déi meescht artikele gëtt et a follgende sproochen kuckt heizou och déi all d datebanke kënnen hei erofgeluede ginn enzyklopedie algriichesch enkyklios paideia enkklios kreesfërmeg a paidea léier bildung beschreift ursprénglech zirka joerhonnert eng universal bildung am sënn vun engem studium generale eréischt am zäitalter vun de lumières ass an der neizäit duerch d aarbechte vun de franséischen enzyklopedisten denis diderot a jean d alembert de begrëff vun enger scientia generalis allgemengwëssen allgemengwëssenschaft entstanen vun elo u bezeechent de begrëff enzyklopedie souwuel sou eng wëssenschaft wéi hiert resultat d duerstellung vum komplette wëssen oder op d mannst de versuch vu sou enger kompletter duerstellung wéi déi franséisch enzyklopedisten dunn hiert gesammelt wëssen a form vun alphabeteschen noschlowierker zougänglech gemaach hunn gouf de begrëff enzyklopedie séier zur bezeechnung vun engem enzyklopedesche lexikon am géigesaz zu den enzyklopedien erhiewe weder dictionnairen nach lexikonen a fachlexikonen den usproch vollstänneg wierker ze sinn enzyklopedië baséieren op engem wësse vun autoritéiten an hirem fachberäich an op valide quellen a ka mat beispiller an illustratioune komplettéiert ginn dgeschicht ass de studium d relatioun an d interpretatioun vun der vergaangenheet den numm huet als urspronk dem herodot seng enquten historiai op griichesch awer et ass den thukydides dee fir d éischt wëssenschaftlech methoden an der historiographie benotzt huet liest dozou den artikel historiographie d haaptperioden no deene mir d geschicht ënnerdeele sinn bei der modern an der neizäit hänkt et vum land af dës terminologie ass vum franséischen iwwerholl époque moderne époque contemporaine am däitschen ass et genee ëmgedréint neuzeit moderne respektiv zeitgeschichte geschicht kann och geographesch agedeelt ginn amerikanesch asiatesch geschicht geschicht ënnerdeelen hëlleft zwar sech e repère ze schafen fir sech z orientéieren allerdéngs sinn och schwieregkeeten domat verbonnen wou hält wat fir en zäitalter op ass de kolumbus oder de gutenberg wichteg fir d japanesch geschichtsschreiwung wéini fänkt zäitgeschicht un mat den zäitzeien déi eis zur verfügung stinn all andeelung a perioden ass ëmmer diskutabel an ass natierlech länner oder regiounspezifesch den herodot vun halikarnassos gebuer géint a gestuerwe géint war e griichesche reesenden vëlkerkundler geograph an historiker den herodot gr herodotos lat herodotus ass zu halikarnassos haitegt bodrum tierkei a klengasien op d welt komm en ass vill gereest a persien egypten babylonien a bis bei d schwaarzt mier d enn vu sengem liewen huet en am süditalieneschen thourioi verbruecht enger griichescher kolonie ënner dem titel historiai huet den herodot e wierk verëffentlecht dat sech ëm d perserkricher am joerhonnert v chr dréit ënner sengen historiai versteet den herodot an éischter linn eng enqute nodeem et ufanks nach ëm déi besot perserkricher geet schwäift den herodot ganz séier of an entféiert de lieser op eng rees bei déi verschiddenst vëlker hie stellt seng weltkaart vir wat eis en opschloss dodrops gëtt wéiwäit d gebilte leit vu senger zäit geduecht hunn de papp vun der geschichtsschreiwung ass allerdengs net bei jiddwerengem beléift well en dacks mythe mat der wourecht vermëscht de komplette contraire ass den faktenorientéierten thukydides de matthew langford perry gebuer den august zu williamstown am massachusetts ass en us amerikanesch kanadesche schauspiller dee virun allem duerch seng roll als chandler muriel bing an der televisiounsserie friends bekannt ginn ass grouss ginn ass en am kanada zu ottawa ontario wou en als junior tennisspiller erfollegräich war mat joer ass e bei säi papp op los angeles geplënnert an huet ugefaangen sech fir d schauspillerei z interesséieren nieft den opféierungen an der schoul un deenen hien deelgeholl huet huet en trotzdeem weider tennis gespillt sou gouf hie an der nationaler ranglëscht am eenzel a souguer am double eigentlech hat hie wëlles op d universitéit a kalifornien ze goen allerdéngs krut en eng roll an der serie second chance ugebueden an ass kuerzerhand op der plaz bliwwen an huet sech ganz der schauspillerei gewidmet zur zäit wunnt de matthew perry zu los angeles a spillt a senger fräizäit gär äishockey halikarnassos war eng antik griichesch stad an entsprécht dem haitege bodrum an der tierkei berüümt ass halikarnassos duerch de mausoleum eent vun de siwe weltwonner de bekanntste jong vun der stad war sécherlech den herodot de papp vun der geschicht zanter v chr huet d artemisia i duechter vum lygdamis iwwer halikarnassos regéiert zu hirem räich hunn och d inselen kos an nisyros gezielt wärend de perserkricher huet si sech un der säit vum xerxes mat fënnef schëffer géint d griichen engagéiert an him ënner anerem och ofgeroden sech op eng schluecht bei salamis anzeloossen am joerhonnert v chr war halikarnassos member vum attesche séibond vun ongeféier bis v chr war halikarnassos ënner ptolemäescher herrschaft duerch d expansioun vun de seleukiden an d ënnerwerfung vun de griichesche stied a klengasien koum roum mat an d spill am krich géint den antiochos iii huet halikarnassos un der säit vun de réimer gekämpft a sou seng onofhängegkeet geséchert zanter v chr huet halikarnassos zu der réimescher provenz asia gehéiert ze bemierken bleift nach datt de bëschof nicolas adames de mäerz zum titulärbëschof vun halikarnassos ernannt gouf dgeographie griich geographia v griich gaia äerd griich grphein kritzelen schreiwen zeechnen ass eng vun de geowëssenschaften si befaasst sech mat der äerduewerfläch mat de landschaften mat de mënschen an och mat der materieller a geeschteger ëmwelt vun de mënschen an der geographie geet et am allgemengen ëm d welt an där mir liewen déi éischt déi d geographie studéiert hunn waren d griichen duerno koumen d réimer déi mat neien technike wéi d kartographie komm sinn an europa war wärend dem mëttelalter den interessi u geographeschen erkenntnesser net ganz grouss bis de marco polo am joerhonnert a china gereest war am joerhonnert ass d geographie dunn als eegestänneg disziplin unerkannt ginn a gouf vun do un op den universitéite geléiert ons heemecht ass d nationalhymn vu lëtzebuerg d melodie vun der heemecht ass vum jean antoine zinnen an d wierder vum michel lentz de juni gouf d uelzecht wéi dat lidd am volleksmond nach genannt gëtt zu ettelbréck uropgeféiert dat war beim éischte museksfest vum allgemeiner luxemburger musikverein am haff vun der primärschoul erënnert haut nach eng plack dorun fir d éischt gespillt gouf d stéck zu veianen de mee wou d uelzecht durech d wisen zéit duerch d fielsen d sauer brécht wou d rief laanscht d musel dofteg bléit den himmel wäin ons mécht dat ass onst land fir dat mir géif heinidden alles won onst heemechtsland dat mir sou déif an onsen hierzer dron onst heemechtsland dat mir sou déif an onsen hierzer dron an sengem donkle bëscherkranz vum fridde stëll bewaacht sou ouni pronk an deire glanz gemittlech léif et laacht säi vollek frou sech soe kann an t si keng eidel dreem wéi wunnt et sech sou heemlech dran wéi ass t sou gutt doheem gesank gesank vu bierg an dall der äerd déi äis gedron d léift huet en treie widderhall a jidder broscht gedon fir d heemecht ass keng weis ze schéin all wuert dat vun er klénkt gräift äis an d séil wéi himmelstéin an d a wéi feier blénkt o du do uewen deem seng hand duerch d welt d natioune leet behitt du d lëtzebuerger land vru friemem joch a leed du hues ons all als kanner schonn de fräie geescht jo ginn looss viru blénken d fräiheetssonn déi mir sou laang gesinn looss viru blénken d fräiheetssonn déi mir sou laang gesinn griicheland läit am südoste vun europa u griicheland grenzt bulgarien nordmazedonien albanien an d tierkei donieft läit griicheland tëscht dräi mierer dem ionesche mier an dem mëttelmier am westen an der egäis am osten griicheland gëtt vu villen als wéi vun der westlecher zivilisatioun ugesinn an huet eng laang a räich geschicht opweises dhellenesch republik gr elliniki dimokratia gëtt vun de griiche selwer hellas genannt den numm griicheland respektiv grèce greece kënnt vum laténgesche graecia wat ursprénglech eng regioun an nordgriicheland war un den ufere vun der egäis ass eng vun den éischten europäeschen zivilisatiounen entstanen nämlech déi vun de minoer an d mykenesch zivilisatioun no hirem ënnergank koumen däischter joerhonnerten eng zäit iwwer déi mer nëmme ganz wéineg wëssen éier et ëm v chr nees biergop geet et ass d zäit vun de griicheschen stadstaaten der polis kolonien gi ronderëm d mëttelmier gegrënnt an si verdeedege sech couragéiert géint d perser nom peloponnesesche krich gëtt griicheland vum philipp ii vu makedonien respektiv vu sengem jong dem alexander de groussen eruewert a mir sinn am hellenistesche griicheland op militäreschem plang hat griicheland allerdéngs wéineg opweises a vun v chr un ginn d griiche vun de réimer eruewert allerdengs ass et mat der kultur genee ëmgedréint gelaf do huet nämlech déi griichesch d réimer eruewert als provënz vum réimesche räich hat griicheland weiderhin e staarken afloss op kulturellem plang an nom fall vum westréimesche räich huet griicheland d ëstlecht oder byzantinescht räich mat konstantinopel weiderhin dominéiert nom fall vu konstantinopel den mee gëtt griicheland lues awer sécher vum ottomanesche räich ageholl d ottomane bleiwen a griicheland bis an d joerhonnert rebelléieren d griichen an erklären hir onofhängegkeet déi se akkordéiert kréien wärend dem joerhonnert huet griicheland sech duerch eng rei vu kricher ëmmer méi vergréissert a seng haiteg form huet d land zanter nom zweete weltkrich gouf et a griicheland e biirgerkrich dee bis ugehalen huet gouf no engem coup d état de régime des colonels agefouert deen d monarchie ofgeschaaft huet gëtt no engem plebiscite eng demokratesch republik gegrënnt trëtt griicheland der eu bäi an hëlt den euro un griicheland besteet aus engem groussen deel festland um südlechen enn vum balkan der hallefinsel peloponnes an enger ronn inselen wouvun der bewunnt sinn zu de gréissten inselen zielen aner vun touriste vill besicht inselen an uertschaften ronn vu griicheland bestinn aus hiwwelen a bierger an nëmmen op vum ganze land ka gebaut ginn de pindus déi zentral biergerketten ass an der moyenne m héich de legendären olymp ass mat sengen m den héchste punkt vum ganze land wat d wieder ubelaangt sou kréien d griiche meeschtens mëll an naass wanteren a waarm an dréche summeren extreem temperature si rar mä et kënnt mol vir datt et zu athen am wanter schneit griicheland ass an verwaltungsbezierker peripheries ënnerdeelt déi an prefecturen nomoi nach ënnerdeelt sinn liest heizou den artikel griichesch verwaltungsbezierker a prefecturen nach ze maan bei der vollekszielung vun goufen am ganze griiche gezielt vun dëse liewen der a stied um land d awunnerzuel vun den zwou gréisste griichesche stied athen an thessaloniki louch bei bal milliounen a griicheland liewen hautdesdaags och eng ganz partie immigranten ronn kommen aus albanien mä et wanderen och bulgaren rumänen pakistaner polen oder georgier an allerdéngs si vun dëse keng reell zuele bekannt well eng grouss partie illegal agewandert ass d griichesch konstitutioun garantéiert eng absolut reliounsfräiheet d majoritéit vun de griichen sinn orthodox griichesch mosleme gëtt et der kanpps a si wunne gréisstendeels an thrakien donieft gëtt et nach eng ronn katholicken protestanten a judden dchimie v griich chima ass eng vun den naturwëssenschaften et ass d léier vum opbau verhalen an der ëmwandlung vun der matière an hire verbindungen wéi och de gesetzméissegkeeten déi dobäi gëllen si ass an hirer haiteger form am an joerhonnert lues a lues entstanen wéi versicht gouf d beobachtungen an d experimenter vun der alchimie op eng reng rational aart a weis ze verstoen chimie ass déi wëssenschaftlech richtung déi sech ëm d matière an all hiren zoustänn këmmert an och ëm transformatioune vun der matière dat heescht d chimie ënnersicht gasen flëssegkeeten a festkierperen a kuckt méi genee wéi déi eenzel substanze matenee reagéieren dobäi kann een tëscht organescher chimie mineralerescher chimie anorganescher chimie biochimie medezinescher chimie katalytescher chimie analytescher chimie ënnerscheeden déi eenzel chimierichtunge hu vill iwwerschneidungen d chimie këmmert sech haaptsächlech ëm déi elektronen déi am leschten eidelen elektronenorbital lumo lowest unoccupied molecular orbital an am éischte vollen elektronenorbital homo highest occupied molecular orbital sinn d chimie ënnersicht och d bindungen tëscht den eenzelen elementer et gëtt verschidde cheemesch bindungen d virgängerin vun der chimie ass d alchimie déi pseudowëssenschaft verbënnt verschidde gebidder wéi astrologie philosophie an esoterik obwuel d resultater vun der alchimie wëssenschaftlech onbedeitend an souguer dacks absolut falsch waren hu s awer den éischte schrëtt zu enger exakter wëssenschaft duergestallt eng vun de wichtegsten entwécklunge war déi vun der valenztheorie déi ass fir d éischt als konzept vum edward frankland am joer virgestallt ginn si ass haaptsächlech duerch experimentalcheemiker entwéckelt a weiderentwéckelt ginn do kann ee besonnesch d aarbechte vum friedrich august kekulé adolph wilhelm hermann kolbe archibald scott couper a vum aleksandr mikhailovich butlerov ervirhiewen ee weidere wichtegen deel vun der chimie nämlech stereochimie dat heescht wéi d moleküllen am raum orientéiert sinn ass och am joerhonnert entwéckelt ginn dat ass de brillante postulat vun der tetrahedral orientatioun dee vun de cheemiker jacobus henricus van t hoff a joseph achille le bel awer och déi geneesou erstaunlech resultater vum alfred werner an der anorganescher stereochimie dës cheemiker hate keng modern analysmëttelen wéi x stralen magnetesch nuklear resonnanz infrarout raman spectroscopie microwelle spectroscopie am joerhonnert ass d bindung duerch ee stréch symboliséiert ginn ouni eng spezifesch bedeitung well d elektrone waren nach net entdeckt no där entdeckung goufe reieweis theorien entwéckelt fir d elektronen z erklären an de stréch zwëscht den elementer huet eng bedeitung krut hei kann een dem gilbert newton lewis seng aarbecht ernimmen déi verëffentlecht gouf an deem seng symbolik nach bis haut gëlteg ass z ernimmen ass dann awer och de w kosel deen zur selwechter zäit eng änlech aarbecht verëffentlecht huet virun dësen zwéin hunn de w ramasay den j j tomson den j stark an den a l parson ënner anerem un dem elektron geschafft dem lewis seng aarbecht gëtt dacks als théorie de l octet bezeechent a gouf vum i langmuir nach verdéift chimie gehéiert haut zu de wichtegste wëssenschaften si ass net nëmmen aktiv fir nei substanzen z entwéckelen an domat zum beispill medikamenter géint krankheeten ze maachen mä si entwéckelt och nei materialien déi mir am alldag gebrauche wéi zum beispill teflon mä d chimie ass och déi wëssenschaft déi dofir zoustänneg ass ons liewensmëttel ze kontrolléieren si erfëllt also eng eegekontroll an dem se net nëmme liewensmëttelcheemikalien entwéckelt si verfollegt och op déi schiedlech sinn an duerno kuckt chimie och op déi substanzen net ze vill benotzt ginn am wëssenschaftsbam fëllt se d plaz tëscht der physik an der biologie si behandelt vun den äusseren elektronenorbitalen am beräich vun der theoreetescher chimie bis zum zesummespill vun de moleküllen an den enzymen zellwänn etc an der supramolekularer chimie fir all déi eenzel aufgaben hu sech ëmmer erëm nei ënnerdeelungen déi awer enk zesummeschaffen entwéckelt d atomer sinn d bausteng vun der matière si bestinn aus engem atomkär an engem elektronemantel den atomkär setzt sech zesummen aus protonen an neutronen d cheemesch natur vun engem element gëtt definéiert duerch d zuel vun de protonen a sengem kär d protone sinn eefach positiv gelueden a stousse sech géigesäiteg of d neutrone verhënneren datt de kär spontan auserneebrécht fir datt en atom makroskopesch gesinn neutral ass mussen am elektronemantel genee sou vill elektrone sinn wéi protonen am kär de geneeën opbau vun engem atom gëtt duerch d quantemechanik beschriwwen wann en atom méi wéi een elektron a sengem mantel huet da beweege sech d elektronen a ganz genee definéierten orbitalen woubäi all orbital e ganz bestëmmten energieniveau dowéinst den ausdrock quanten mechanik huet d elektrone kënnen zwëscht den energieniveauen hin an hier sprange woubäi si entweder energie vu bausse musse kréien oder awer energie kënne fräisetzen z b als photon liichtquant en elektron huet quasi kee gewiicht d gewiicht vum atom an domat vun der ganzer matière gëtt vum kär gedroen wann eng bestëmmt matière net méi a verschidden atomer mat verschiddenen zuele vu protonen am kär opgespleckt ka ginn da schwätzt ee vun engem cheemeschen element en element ka bei zëmmertemperatur an normalem drock an dräi aggregatszoustänn optrieden flësseg z b quecksëlwer fest z b gold a gasfërmeg z b argon et ka sinn datt verschidden atomer ënnerschiddlech zuele vun neutronen hunn mä déi selwecht zuel vu protonen an deem fall schwätzt ee vun isotopen c an c déi atomer gehéieren dann ëmmer nach zum selwechten element mä hu verschidde gewiichter en element huet ëmmer déi selwecht cheemesch eegenschaften mä déi physikalesch hänke vum gewiicht of all element huet ee symbol mat maximal zwéi buschtawen an dat ass an all sprooch d selwecht molekülle si gebonnen usammlunge vun atomer ione sinn negativ oder positiv gelueden deelecher also atomer oder moleküllen et kann een ënnerscheeden zwëscht kationen positiv gelueden deelecher an anionen negativ gelueden deelecher an engem moleküll sinn d atomer duerch cheemesch bindunge verbonnen d aart a weis wéi se verbonne sinn gëtt duerch d quantemechanik beschriwwen et gëtt follgend type vu bindungen ënnerscheet a kovalent bindung b ionesch bindung c metallesch bindung d van der waals bindungen bei enger kovalenter cheemescher bindung ginn elektrone vun zwéin atomer gedeelt wouduerch sech déi betreffend elektronenorbitaler iwwerlappen doduerch erreeche si déi optimal zuel vun elektronen am baussenzegen elektronenorbital wann zwéin elektrone gebraucht ginn schwätzt ee vun enger einfachbindung bei véier oder sechs elektrone vun enger duebelbindung respektiv vun enger dräifachbindung déi zorte vu cheemescher bindung einfach duebel an dräifachbindung nennt een allgemeng kovalent bindung eng bindung kann och ouni iwwerlappung vun elektronenorbitaler geschéien z b duerch ënnerschiddlech lokal luedungen positiv bei deem engen an negativ bei deem anere moleküll well dobäi ganz dacks waasserstoff am spill ass nennt een déi bindungen och waasserstoffbindungen si sinn allerdéngs méi schwaach wéi kovalent cheemesch bindungen bei der ionescher bindung gëtt een austausch vun elektrone gemaach meeschtens gëtt ee metallatom bsp na natriumatom een elektron un net metall wei z b cl chloratom of de metall ass da positiv gelueden na e na an den net metal negativ cl e cl déi positiv an negativ gelueden atomer nennt een och ionen déi ione bilden da kristaller mat enger bestëmmter form déi sech ëmmer erëm am raum widderhëlt de kristall huet eng formel déi dat statistescht verhältnes vun de ionen erëmgëtt bsp nacl kachsalz bei der metallescher bindung ginn all valenzelektronen zwëscht alle metallatomer gedeelt dat ganzt gëtt dacks mat engem elektronegas verglach déi mobilitéit vun den elektronen erkläert och wéisou d metaller de stroum gutt leeden mat de van der waals bindunge sinn all dipol bindunge gemengt e puer vun deenen éischte grousse cheemiker waren de kurt alder de richard anschütz de henry edward armstrong de svante august arrhenius de francis william aston den amedeo avogadro de francis bacon de leo hendrik baekeland den adolf johann friedrich baeyer den alexei alexandrowitsch balandin den antoine jérme balard den eugen bamberger de philippe antoine barbier de sir derek harold richard barton de valentin basilie den antoine baumé de johann joachim becher den ernst otto beckmann den antoine césar becquerel den henri antoine becquerel de friedrich konrad beilstein de friedrich bergius de toborn olof bergman de claude louis berthollet de niels janniksen bjerrum de joseph black den hermann boerhaave den niels henrik david bohr den alexandre porphyrievitch borodine de carl bosch de robert boyle de jöns jacob berzelius de marcelin pierre eugène berthelot den henri braconnot de johannes nicolaus brönsted den herbet charles brown den eduard büchner de robert wilhelm bunsen den adolf friedrich johann butenandt den alexandre mikhalovitch butlerov de jean baptiste dumas den henri etienne sainte claire deville de joseph louis gay lussac d marie an den antoine lavoisier an de justus von liebig mä och den john osborne oder de jean marie lehn hunn an de leschte joerzéngten zur weiderentwécklung vun der chimie bäigedroen den thukydides gebuer ëm a gestuerwen ëm war e griicheschen historiker berüümt gouf hien duerch säi wierk iwwer dgeschicht vum peloponnesesche krich als direkten zeie vum krich deem seng bedeitung hie scho fréi erkannt huet huet e säi wierk am exil an thrakien niddergeschriwwen am géigesaz zum herodot wollt hien nëmmen dat opschreiwen wat wierklech geschitt ass säin zil war et en kloren text ze hunn deen op d géigewaart bezunn ass allerdéngs léisst en der tyche dem zoufall en grousse spillraum säi wierk huet eng kloer struktur ass an engem relativ niichterne stil geschriwwen a weist eis seng vill quellen déi hie benotzt huet säi wierk dat aus bicher besteet gëtt meeschtens an deeler opgedeelt introduktioun archidamesche krich de fridde vum nikias d expeditioun a sizilien dekeleësch ionesche krich dat buch hält abrupt am joer op wourun den historiker xenophon a senger hellenika uknäppt fir den thukydides ass ee vun den haaptgrënn déi zum krich gefouert hunn d hegemonie vun athen wat sparta sech net méi wollt gefale loossen den athener perikles ass fir hien de prototyp vum grousse staatsmann och wann dësen athen an de krich gefouert huet net zu onrecht gëtt dacks behaapt datt dem thukydides säi wierk zu engem vun de bedeitendsten geschichtswierker vun allen zäiten zielt an och nach groussen afloss hautdesdaags huet natierlech muss een oppassen dem thukydides dowéinst net blann ze vertrauen och hie konnt net alles wëssen zum beispill feelt a sengem wierk de kalliasfridden mä et ass virun allem seng objektivitéit déi hien zu engem groussen historiker gemaach huet bodrum ass een tierkeschen hafen am golf vu gokova vis vis vun der griichescher insel kos bodrum läit an anatolien an engem deel vu klengasien dee fréier als karien bekannt war an der antiquitéit huet bodrum halikarnassos geheescht hautdesdaags ass bodrum virun allem bei touriste ganz beléift zu bodrum stoung de mausoleum deen zu de siwe weltwonner gezielt gëtt et handelt sech hei ëm dat monumentaalt graf vum kinnek mausolus de mausolus war e persesche satrapp eng aart gouverneur a kinnek vu caria a klengasien v christus hie war relativ onofhängeg an hat sech zwar géint den artaxerxes ii revoltéiert mä huet duerno mat de perser gemeinsam sach gemaach dat huet him erlaabt seng pouvoire bis op rhodos ze vergréisseren de mausoleum gouf vu senger schwëster der artemisia déi gläichzäiteg seng fra war nom doud vum mausolus opgeriicht an zwar opgrond vun sengen eegene pläng de mausoleum war eng véiereckeg konstruktioun mat enger héicht vu m bannendra war eng grafkummer vum mausoleum sinn allerdengs nëmme méi d fëllementer iwwereg d steng vun der konstruktioun sinn am joerhonnert fir aner zwecker gebraucht ginn an zwar fir den ausbau vum schlass st pierre bodream ou rve de bodrum jean pierre thiollet anagramme éditions isbn de kino ass e sall wou filmer fir e grousse publikum projezéiert ginn als sammelbegrëff ass kino hautdesdaags och ee vun de gréisste medien op der welt wann een zu lëtzebuerg vum kino schwätzt da mengt een normalerweis e raum e sall eng hal mat sëtzplaze wou ee géint bezuelen e film kucke kann net duerchgesat an europa huet sech den autoskino deen och aus amerika koum an do ëmmer nach méi oder manner dacks ze fannen ass en anere begrëff dee ganz dacks zu lëtzebuerg fonnt gëtt ass de schlappekino deen allerdéngs net de kino mä dtelevisioun mengt zu diddeleng an anscheinend just do geet een net an de kino mä an den zinema casablanca war ursprénglech en theaterstéck dat net opgefouert gouf mat dem titel everybody comes to rick s vum murray burnett an der joan alison deenen warner fir dollar d rechter ofkaaft hat et huet jiddweree kënnt bei de rick geheescht an et ass ëm europäesch emigrante gaangen an ëm en amerikaner deen zu casablanca e bistrot hat casablanca a marokko war déi zäit nach net vun nazidäitschland besat nieft den hollywood staren huet eng partie emigrante matgespillt de peter lorre conrad veidt an de curt bois nieft dem chaplin sengem the great dictator an dem ernst lubitsch sengem to be or not to be ass de casablanca ee vun deenen hollywood filmer déi sech ëm de nationalsozialismus gedréit hunn casablanca ass ee propagandafilm dat léisst sech am beschten um gesankskrich erëmerkennen an dem rick senger bar fänkt een nazi offizéier un die wacht am rhein ze sangen doropshin äntweren d fransouse mat der marseillaise déi domat haushéich wannen ursprénglech wollt warner d horst wessel lid sange loossen mä d rechter louche bei enger däitscher firma déi domat de film am internationale verléinen hätt kënne blockéieren um enn vum film dann d astellung wou de renault eng fläsch vichy waasser ewechgehäit vichy war déi zäit de sëtz vum franséische vichy regime dat mat de nazie kollaboréiert huet d grondausso vum film war also a krichszäite muss déi privat léift tëscht dem rick an der ilsa hanner dem lazlo sengem zil dem internationale kampf fir d fräiheet zréckbleiwen de film spillt matzen am zweete weltkrich frankräich war zum deel vun nazidäischland eruewert a besat mä déi franséisch kolonie marokko nach net vill mënsche sinn dowéinst op marokko geflücht a waarden zu casablanca fir e fliger op lissabon a portugal ze kréien a vun do an d usa ze kommen allerdéngs kommen déi meescht net aus casablanca fort well de korrupte polizeichef d visaen nëmme géint suen oder méi delikat déngschtleeschtungen erausgëtt zu casablanca huet den desillusionnéierten amerikaner rick blaine säi bistrot am rick s café américain hale sech allerhand leit op dunn daucht op eemol dem rick seng fréier frëndin op si hat hien zu paräis eemol sëtze gelooss mä si ass net eleng bei hir ass den ungar victor lazlo eng wichteg figur aus der resitenz deen aus engem kz ugedréckt ass de lazlo kuckt verzweifelt fir un e visa ze kommen fir datt hie vu marokko fort kéim e weess datt de blaine un zwéi visae koum a probéiert him se ofzekafen souguer d ilsa kritt de rick net dozou bruecht fir dem victor lazlo déi dokumenter ze verschafen mä domat ass de film nach net grad fäerdeg de film deem säin dréibuch mat den dréiaarbechte gewuess ass huet vill vun engem typesche b film u sech de film huet dollar kascht de budget ass emol net duergaang fir en echte fliger an der schlusszen ze filmen de modell am däischteren hannergrond war aus cartong a fir datt d gréisst manner opfale soll huet de regisseur klenggewuesse leit als mecanicienen agesat fir ze vergläichen dem sam wood säin to whom the bell tolls wem die stunde schlägt mam gary cooper an der ingrid bergman huet milliounen dollar kascht no der uropféierung am november huet kee mënsch grousses erwaart vu sou engem bëllege film vum deem d dréibuch zum deel improviséiert war a wou een an eenzelen deeler matkritt wéi d schauspiller sech derduerch péngegen am joer koum et zu der casablanca konferenz wou de winston churchill an de franklin d roosevelt hir weider krichsustrengunge mateneen ofstëmme wollten sou ass den numm vun der stad weltbekannt ginn a warner bothers huet de film nach eng kéier ënner d leit bruecht a sou koum et zum weltsuccès vun bis war de film nëmmen an enger komplett zerstéckelter däitscher versioun ze gesinn an dëser ëm minutte geschniddener fassong gouf et keen nazi méi keen ss majouer strasser de victor lazlo war a kengem kz gewiescht well hie war dunn den norwegeschen atomphysiker larsen eréischt den ard huet de film gewisen als dat wat de film wierklech ass en amerikanesche propagandafilm géint de vichy regime an nazidäitschland den humphrey bogart gebuer als humphrey deforest bogart de dezember zu new york a gestuerwen de januar zu hollywood war en us amerikanesche schauspiller seng carrière huet an den er jore mat der interpretatioun vu gangsterbossen a boxeren ugefaangen kritt hie vum john huston d chance zu engem neie filmtypus bäizedroen mat senger interpretatioun vum sam spade am the maltese falcon charakteriséiert hien den typ vum eenzelgänger de film noir ass gebuer spillt e sech an de filmklassikerhimmel am film casablanca spillt hien den zynischen nightclub besëtzer rick bei den dréiaarbechten zu to have and have not léiert de bogart d lauren bacall kennen déi fra déi hien nach am selwechte joer bestuede wäert a mat där hie bis zu sengem doud zesummenbleiwt dréint hie the big sleep an dead reckoning zweemol e succès spillt de bogart am the treasure of the sierra madre ee vun den dräi erfolleglose goldsicher dionesch revolt oder ioneschen opstand war en opstand vun de klengasiateschen an zypriotesche griiche géint d perser dësen opstand war ëm an gouf duerch d aktioune vum aristagoras erbäigefouert den opstand ass mat der victoire vun de perser an der séischluecht vu lade v chr op en enn gaangen d ionier waren um ufank vum joerdausend v chr wéi och scho virdrun d äoler an d dorer als koloniste vum griichesche festland aus agewandert an hate vill stied un der westküst vu klengasien gegrënnt si kruten duerch séi a fernhandel vum schwaarze mier iwwer d egäis bis an d ëstlecht mëttelmier an an egypten wirtschaftleche wuelstand a politesch bedeitung schonn ëm v chr hu si den ionesche bond gegrënnt no enger kuerzer an doucer uewerherrschaft ënner dem lydesche kinnek kroisos ëm v chr koum et schonn v chr zu der zougehéieregkeet zum persesche villvëlkerräich obscho si hu missen tribut bezuelen konnten d stied sech awer eng gewëssen onofhängegkeet a wirtschaftlech selbststännegkeet sécheren hannergrond heifir waren d persesch grondsätz de gebidder vum räich sou vill wéi méiglech selbststännegkeet ze loossen an net an d kulturellt a reliéist liewe vun de vëlker anzegräifen déi persesch tyrannis huet sech agestallt wéi an alle satrapien als perséinlech feudalt verhältnes nodeem de satrap als statthalter vu persien lokal adeleger gewielt huet déi d muecht haten bis zu der ionescher revolt gouf dëst noutgedrongen akzeptéiert viru v chr hunn d perser sech wéineg ëm d griiche gekëmmert den totale westhandel vum räich louch an den hänn vun de ionesche stied dofir waren all griiche fir d perser yaun eeben ionier eng stad athen oder d geographie vum griichesche raum war hinnen iwwer eng laang zäit komplett onbekannt de fokus vun der persescher expansiounspolitik louch am osten déi wéineg feldzich am weste goufen als mëssgléckte versich ugesinn d räich an déi richtung iwwer d natierlech grenzen eraus z entwéckelen aus ionescher siicht war de schued vun dëse wéineg ambitionéierten expeditiounen awer grouss well déi wichteg handelsverbindunge waren elo zerstéiert laut dem herodot ass d revolt vun den ionier duerch e verongléckte feldzuch an eng politesch intrig zu stane komm den aristagoras dee gerad eréischt vum persesche grousskinnek als tyrann vu milet agesat gi war hat den artaphernes satrap vu sardeis zu engem feldzuch géint naxos iwwerried mä dës expeditioun hat keen erfolleg aus angscht dofir verantwortung missen ze droen huet hie sech vum grousskinnek lassgesot a leit gesicht déi matgéife maachen hien huet dofir gesuergt datt sech d ionier géint d perser erhuewen hunn an d tyranne gestierzt hunn eigentlechen hannergrond war awer méiglecherweis och eng schwéier wirtschaftlech kris vun den handelsstied zemol milet war heivu besonnesch schwéier getraff v chr waren d perser an egypten amarschéiert den handel mat naukratis dem eenzege griicheschen emporion mam privileeg vum pharao hat opgehalen zanter dem skythefeldzuch v chr hu persesch besatzungen de passage zum schwaarze mier an de kolonien déi do louche blockéiert déi ganz importatioun vu gold sëlwer koffer eisen bläi zënn holz salz kar fësch an déierenhäit ass ewechgebrach den nächste coup koum v chr wéi sybaris a süditalien vun der nopeschstad kroton zerstéiert gouf an domat och keen handel am weste méi méiglech war ënner dëse bedingungen huet sech d bannepolitesch stëmmung an den ionesche stied verännert d tyrannis gouf als onméiglech ugesinn méiglecherweis d motiv fir den aristagoras fir séier d säiten ze wiesselen an als tyrann vu milet ofzedanken d aschränkunge vun der polisautonomie huet awer nach ëmmer en empfindlechen nerv vum griichesche selwerversteestemech getraff elo awer gouf d persesch friemherrschaft zum zentrale motiv vun der revolt mat de schlagwieder vun enger ionescher befreiung a befreiung vun de griichen konnt een op e breede konsens hoffen d revolt huet sech wéi e feier verbreet an op d nopeschregiounen iwwergegraff iwwerall gouf de stuerz vun der friemherrschaft an d polisautonomie ausgeruff mä et goufe problemer laut dem herodot huet den aristagoras versicht sparta an athen zu enger interventioun a klengasien z iwwerrieden hien huet iwwer d versklavung vun de griiche geklot an hinnen an aussiicht gestallt asien ouni problemer erueweren ze kënnen mä nëmmen d stied athen an eretria hu v chr kleng flotte vun respektiv schëffer lassgeschéckt déi keng grouss wierkung haten v chr konnt zwar déi wichteg stad sardeis sëtz vum satrap ageholl ginn mä um réckmarsch goufen d rebelle scho vu perseschen truppen erwaart a geschloen och war et de stied bei hire berodungen um ufank vun der revolt net gelongen den ionesche bond duerch d schafung vu bundesinstitutioune fir politesch militäresch ausernanersetzunge prett ze maachen ausserdeem gouf et skeptiker wéi de geograph hekataios deen unhand vun enger weltkaart déi hien zesummegestallt hat ze weisen wéi sënnlos e krich géint dat grousst perserräich wier elo huet d perserräich dann och mobiliséiert a konnt v chr zypern zréckerueweren ënner dësem androck sinn nëmmen nach néng poleis iwwereg bliwwen déi widderstand geleescht hunn v chr gouf milet no der schluecht vu lade eruewert an néiergebrannt d ionier hu sech missen dem persesche grousskinnek dareios i ënnerwerfen deen d roll vun athen am konflikt net vergiess huet a kuerz drop eng strofexpeditioun géint d ënnerstëtzer vun de rebellen athen an eretria geplangt huet den opstand vun de klengasiatesche griiche géint d persesch herrschaft war ouni zweiwel eng politesch insubordinatioun déi sou net konnt higeholl ginn zwéin ëmstänn haten awer gréisser follgen engersäits huet de grousskinnek op kee fall toleréiert datt perseschen territoire vun drëtten de griiche vum festland blesséiert gi war zum anere koum et bei der revolt zu sakrilegien virun allem zu sardeis och no griicheschem versteestemech huet dëst e recht ginn sech ze rächen an de perserkricher déi doropshin ausgebrach sinn krut dat europäescht griicheland d konsequenzen ze spieren a klengasien allerdéngs hunn d perser sech ganz anescht verhalen den dareios huet fridden an uerdnung bei de vëlker vu sengem räich gesicht hien huet ionier op sardeis geruff a si zu géigesäitegen allianze verflicht fir d recht nees hirzestellen an ze verhënneren datt d stied geplëmmt ginn verschidde mëssstänn déi zu der revolt gefouert hunn huet hien aus dem wee raume gelooss an huet och de poliskonstitutiounen noginn soudatt verschidde griichesch stied nees zu hirer demokratie konnten zréckgoen weiderhin huet hien duerch nei kadasteropname fir eng méi gerecht verdeelung vun de steiere gesuergt och wa sech un der totalitéit vun der zomm vum tribut näischt geännert huet den aristagoras war en tyrann vu milet am a fréien joerhonnert v chr hie war de jong vum molpagoras an de schwoër vum histiaeus deen d perser als tyrann vu milet agesat haten den aristagoras koum un d muecht wéi den histiaeus conseiller vum persesche grousskinnek dareios i gouf wéi naxos sech géint d perser revoltéiert huet hunn d perser vun der insel den aristagoras ëm hëllef geruff an domat war hien direkt d accord an der hoffnung selwer herrscher iwwer d insel kënnen ze ginn zesumme mam artaphernes satrap vu lydien huet hie sech mat enger flott op de wee gemaach allerdéngs krut den aristagoras sech mam kapitän vun der flott megabates an d hoër deen doropshi naxos virgewarnt huet a sou war déi ganz expeditioun eng néierlag aus angscht virun de perser huet sech den aristagoras mat den ionier zesummegedoen an en opstand un d rulle bruecht gouf den aristagoras zu milet vum gréissten deel vun der bevëlkerung ënnerstëtzt amplaz vun der tyrannis gouf eng demokratie op d bee gestallt a kuerz drop huet sech d revolt a ganz ionien verbreet doropshin huet sech den aristagorasop de wee a griicheland gemaach fir weider ënnerstëtzung ze sammelen zu sparta huet hie sech mam kinnek kleomenes getraff a versicht hien z iwwerzeege mat den argumenter datt d perser eng schwaach arméi hätten an datt et vill räichtemer fir d männer ze huele géif ginn de kleomenes war allerdéngs anerer meenung an huet d offer zréckgewisen méi gléck hat den aristagoras zu athen well wann een dem herodot gleewe kann ass et méi einfach eng ganz versammlung vun athener z iwwerzeegen wéi ee spartanesche kinnek mat der hëllef vun den athener huet den aristagoras sardis ugegraff d persesch haaptstad an ionien mä déi ganz revolt war eng néierlag fir d griichen an den aristagoras huet sech duerch d bascht gemaach an thrakien huet hie versicht eng kolonie ze grënnen do wou spéider d athener amphipolis grënne wäerten schlussendlech gouf hie vun thrakier ëmbruecht wéi hien eng thrakesch stad ugegraff huet dperserkricher waren am joerhonnert v chr d versich vun de persesche grousskinneken dareios i a xerxes i duerch militäresch gewalt dat antiikt griicheland un hiert räich unzeglidderen dës entreprise hat obschonn d perser bei wäitem iwwerleeë waren keen erfolleg vun de griichen déi gewonnen haten gouf déi erfollegräich verdeedegung vun hirem mammeland an och d affer déi si gefuerdert huet séier zu engem nationale mythos erhuewen dee sech och an theaterstécker wéi d perser vum aischylos ausgedréckt huet dëse mythos huet deelweis bis an d joerhonnert iwwerlieft a gouf historesch dacks als verdeedegung vun der fräiheet vum owendland géint orientalesch despotie a gewaltherrschaft ëmgedeit ausgeléist goufen d perserkricher duerch déi sougenanntn ionesch revolt als héichpunkter zielen d schluecht vu marathon am éischten souwéi d schluecht vu salamis am zweete perserkrich d néierlag vun de perser hat grouss auswierkungen op déi weider persesch a griichesch geschicht déi wichtegst zäitgenëssesch source fir d evenementer ass den anticken historiker herodot och wann een him net ëmmer all wuert gleewe kann um enn vum joerhonnert v chr war d perserräich zu enger groussmuecht gewuess duerch d eruewerung vu klengasien koumen d ionesch griichen déi hei gewunnt hunn ënner persesch herrschaft wärend de rescht vun de griiche weiderhin hir onofhängegkeet hat dëst war d ausgangssituatioun fir déi spéider konflikter scho v chr haten d perser diplomate lassgeschéckt déi d ënnerwerfung vun de griichesche poleis gefuerdert hunn vill hunn ënner dem drock noginn athen a sparta hu sech awer geweigert an d gesandten ëmbruecht als äntwert huet persien seng flott an d egäescht mier geschéckt fir d griiche mat gewalt zu enger ënnerwerfung ze zwéngen d kykladen hu sech erginn eretria gouf eruewert an eng persesch expeditiounssträitmuecht ass zu attika net wäit ewech vu marathon gelant de leefer pheidippides soll a rekordzäit op sparta gelaf sinn fir si ëm hëllef ze ruffen mä d spartaner konnten aus reliéise grënn net direkt lassmarschéieren a koumen domat ze spéit laut dem platon war eng revolt vun den heloten dru schold d perser si haten den hëllefruff op sparta matkritt hunn direkt d schluecht vu marathon ugefaangen déi mat enger victoire vun den athener a platäer mat wéineg eegene verloschter genee männer si gefall awer wann een den iwwerliwwerungen traue kann mat dausenden affer op persescher säit op en enn gaangen ass den held vun der situatioun war de griich miltiades deen d arméi ugefouert hat persien hat duerno mat innepolitesche problemer ze kämpfen soudatt eng weider expeditioun net a betruecht gezu ginn ass de politiker themistokles huet awer d gefor gesinn déi d persesch flott duergestallt huet mat vill iwwerriedungskonscht ass et him gelongen datt athen eng staark flott opgebaut huet an op der hallefinsel piräus e krichshafen ugeluecht huet méi doriwwer an den artikelen ionesch revolt a schluecht vu marathon den hellespont eng waasserstrooss déi europa um nërdlechen enn vun der egäis vu klengasien getrennt huet war dat éischt grousst hindernis um wee vun der persescher arméi a griicheland de xerxes huet déi enkste plaz déi ëmmer nach eng séimeil breet war mat enger aussergewéinlecher duebelbréck aus honnerte vu schëffer iwwerbréckt wéi den herodot erzielt goufen d schëffer déi parallel zu der küst louchen mat seeler zesummegebonnen a wéinst der staarker stréimung an dem wand duerch grouss schwéier anker a posititioun gehalen staark a schwéier seeler aus papyrus a fluess goufe vu küst zu küst queesch iwwer d schëffer verluecht a gespaant dem xerxes seng ingenieuren hunn eng kombinéiert hänk a pontonbréck gebaut d seeler hunn d bréck stabiliséiert an hunn de schëffer en deel vun hirer belaaschtung geholl d schëffer hu verhënnert datt d seeler op der waasseruewerfläch duerchgehaange sinn mat enger schicht buedem gouf d bréck fir d reiderei an d fousstruppen zu enger normaler arméistrooss zu béide säiten hunn d perser blenden aus matte gebaut well si angscht haten d päerd géifen duerch d stréimung schei ginn de xerxes huet zwou vun dëse brécke baue gelooss fir déi méi laang déi wuel gutt zwee kilometer laang huet misse sinn goufen schëffer gebraucht fir déi zweet bréck waren et d gréisst vun der persescher arméi kann een un der tatsaach moossen datt et eng ganz woch gedauert huet bis all d zaldoten iwwer d mierengt komm waren wärend d peloponnesier eng verdeedegungslinn beim isthmus vu korinth virgeschloen hunn ass den themistokles fir eng méi fréi verdeedegungslinn agetrueden versich d perser duerch d schluecht vun den thermopylen an d schluecht vun artemision opzehalen hate keen erfolleg athen gouf evakuéiert an d griichesch flott huet sech op d insel salamis zréckgezunn dem themistokles ass et gelongen d persesch flott an dës enk waasser ze lackelen an deenen déi schwéier persesch schëffer schlecht manövréiere konnten an der schluecht vu salamis konnten déi meescht persesch schëffer zerstéiert ginn de xerxes an de rescht vu senger flott sinn zréck an asien gezunn an hunn d landarméi ënner dem mardonios zréckgelooss deen an thessalien mat der arméi de wanter verbruecht huet am fréijoer drop v chr huet de mardonios athen zweemol de fridden ugebueden mä d athener waren net averstanen d krichshandlunge sinn a böotien mat der schluecht vu platää op en enn gaangen de mardonios gouf ëmbruecht a seng arméi gouf verdriwwen d iwwerreschter vun der persescher arméi hu griicheland nees verlooss mä nëmme wéineg si lieweg an asien ukomm am selwechte joer huet d griichesch flott ënner dem spartanesche kinnek leotychides de rescht vun der persescher flott déi u land louch bei mykale geschloen duerch d néierlag vum xerxes hunn d griichen a klengasien nees eng rebellioun ugefaangen v chr huet eng flott ënner dem spartaner pausanias byzanz eruewert an op zypern koum et zu engem opstand an dësem moment hu sech d peloponnesier zréckgezunn ënner der leedung vun athen ass v chr zum schutz géint eventuell iwwergrëffer vun de perser den attesch delesche séibond entstanen zu dem nieft athen och griichesch küstestied an inselen an der egäis gehéiert hunn de bond dee sech spéider zu engem muechtinstrument vun athen entwéckelt huet gouf eréischt v chr no der néierlag vun athen am peloponnesesche krich zwangsweis opgeléist den athenesche strateg a politiker kimon konnt v chr eng persesch arméi a flott beim eurymedon schloen ëm v chr huet athen schëffer zur ënnerstëtzung vun engem opstand an egypten geschéckt si hunn awer hir flott verluer nodeem d perser zirka v chr iwwer den nil e géigenugrëff zu memphis op d bee gestallt hunn en anere feldzuch fir egypten z ënnerstëtzen hat keen erfolleg an zypern gouf opginn ëm v chr gouf mat der ënnerstëtzung vum perikles de kalliasfridden tëscht perser a griichen ënnerschriwwen obschonn déi genee natur vum friddensschloss zimmlech onkloer bleift war d resultat d onofhängegkeet vun den ionesche griiche vu persien an d egäescht mier war zou fir persesch krichsschëffer d perserräich huet och weiderhi versicht en hegemonieusproch iwwer d griichen auszeüben an an enger zort kale krich op diplomateschem oder ökonomeschem wee griichesch stied fir sech ze gewannen dëst ass eréischt mam alexander dem groussen op en enn gaangen dee persien eruewert huet déi wichtegst source fir d perserkricher ass den herodot speziell vum fënnefte buch un ionesch revolt alt letzebuerger ass eng usenet newsgroups déi sech reng a lëtzebuergescher sprooch ofwéckelt den ufank vun alt letzebuerger zréck ze verfollegen ass opgrond vun der usenetstruktur net ganz einfach gegrënnt gouf se warscheinlech vu lëtzebuerger eth studenten alt letzebuerger feiert säi gebuertsdag den mee well deen eelsten thread diskussioun dee bis elo an den archiver fonnt gouf vum mee ass momentan huet alt letzebuerger ronn eng dose stammschreiwer am schnëtt ginn tëscht an posts am mount geschriwwen d theemen an alt letzebuerger si breet gefächert mat schwéierpunkt op national theme wéi grouss organisatiounen walen handyréseauen klaatsch an traatsch iwwer déi national politiker an theemen déi sech um internationale geschéien orientéieren beléift sinn hei sportlech organisatioune wéi d olympesch spiller oder d wm an d em am foussball e gewëssene minimum vu manéieren a respekt vun der netiquette gëtt verlaangt mä et gëtt een net auserneegeholl wann e mol e feeler mécht maurice bjuis iechternach lu patrik dardar bouneweg lu thomas former sachsen anhalt de jean gangolf iechternach lu frederico gentile wuermer lu thorben grosser konsdref lu steven hansen diddeleng lu armand jost sandweiler lu raymond kauffmann leideleng lu laurent schmalen ettelbréck lu oochen de de carl theodor dreyer gebuer den februar zu kopenhagen gestuerwen den mäerz zu kopenhagen war en dänesche filmregisseur den dreyer ass als karl nielsen op d welt komm d kand vun enger net bestueter josefine berhardine nilsson de klenge karl ass nach duerch zwou fleegefamille passéiert ier hien am alter vun zwee joer bei eng streng dänesch lutheranesch koppel koum den typograph carl theodor dreyer a seng fra d inger marie de klenge karl gouf adoptéiert a krut dem fleegepapp säin numm et war och déi zäit an där seng biologesch mamm gestuerwen ass wéi se eng nei schwangerschaft wollt ofdreiwen et ass net bekannt wéini den dreyer seng familljeverhältnesser matkritt huet a ville vu senge filmer mierkt een awer den afloss vu sengem kandheetstrauma nodeem hien d grondschoul fäerdeg hat ass hien vu sengen adoptiveltere fortgaangen en hat interessi um journalissem an huet bei der berlingske tinddende der eelster dänescher zeitung a bei der politiken als reporter geschafft huet hie mat e puer kolleegen en eegent blat erausginn dat et net laang ausgehalen huet als mataarbechter vun ekstra bladet krut hie mat der dänescher filmindustrie ze dinn heiansdo huet hien un dréibicher geschafft scho fir den éischte film praesidenten huet den dreyer dat natierlecht an dat realistescht gesicht hie sicht sech seng duersteller selwer eraus a verzicht op geschminkt gesiichter am film geet et ëm d déngschtmeedche victorine dat wéinst dem doud vu sengem neigebuerene kand viru geriicht steet de riichter en éierbare bierger soll iwwer säin eegent erwuesse meedchen dat hien nieft sengem bestietnes hat riichten et ass also scho fréi ze gesinn datt den dreyer seng eege vergaangenheet mat de filmer opschafft dem dreyer säi matgefill fir ënnerdréckt frae steigert sech bis zum la passion de jeanne d arc nodeem den hausmeeschter a frankräich gutt ukomm war huet d société génerale de films beim dreyer ugeklappt fir hinnen e geschichtsdrama ze dréinen entweder iwwer d cathérine de medici d marie antoinette oder d jeanne d arc dem dreyer dee sech bal an all film mat dem mënschleche leed beschäftegt hat louch natierlech d jeanne d arc theema uewen zu dem jesus film vun deem de regisseur säi spéidert liewe laang getiermt huet ass et leider ni komm de glécksfall war d haaptduerstellerin d renée marie falconetti déi ënner deene sëllege jeanne d arcen jean seberg ingrid bergman onerreecht bleift den dreyer dee wéi de robert bresson dem erniddregte mënsch e puer monumenter gesat huet war hei ganz a sengem element den dreyer hat d prozessdossiere penibel studéiert d péng an déi existenziell angscht ass am film mat den hänn ze gräifen déi us amerikanesch the criterion collection huet vum dreyer e puer vu senge wichtegste produktiounen an aussergewéinlech gefleegten editiounen erausginn linux bezeechent am strenge sënn nëmmen de linux kernel allerdéngs gëllt de begrëff normalerweis och fir dat ganzt fräit betribsystem vun der free software foundation a vu ville puriste gëtt linux och dacks gnu linux genannt well linux souwuel um linux kernel wéi och op de gnu tools opbaut publizéiert gëtt de linux kernel wéi och déi toolen ënner der gnu gpl linux als betribssystem besteet aus e puer deeler oder programmen déi vu software entwéckler aus der ganzer welt programmeiert a weiderentwéckelt ginn linux gëtt gewéinlech als sougenannte linux distributioun ugebueden oder souguer verkaaft debian suse red hat gentoo a slackware sinn fir just e puer beispiller ze nennen wäit entwéckelt distributiounen dat bal méi bekannt maskottche vun der linux gesellschaft ass de pinguin tux linux selwer ass e markennumm deen dem linus torvalds gehéiert de finneschen universitéitstudent linus torvalds hat de linux kernel ursprénglech als hobby geschriwwe wärend en op der universitéit helsinki studéiert huet den torvalds hat am ufank minix op sengem computer benotzt ee vereinfachte kernel dee vum andrew tanenbaum geschriwwe gi war fir betribsystemdesign z enseignéieren leider huet den tanenbaum awer keng extensioune fir säi betribssystem ënnerstëtzt wat den torvalds dozou bruecht huet een ersatz fir de minix ze schreiwen obschonn datt am ufank ee minix system néideg war fir linux z installéieren an ze starten huet de linux de minix ganz séier iwwerholl wat d funktionalitéit ubelaangt déi éischt linux versioun ass am september op den internet gesat ginn a kuerz drop am oktober ass eng zweet versioun nokomm kuckt heizou och zanter dem moment hunn dausende vun developpeure rondrëm d welt beim projet matgemaach dem eric s raymond säin essay the cathedral and the bazaar diskutéiert iwwer den developementsmodèle vum linux kernel a vun änlecher software d geschicht vum linuxkernel ass enk mat där vum gnu verbonnen ee bekannte fräie software projet dee vum richard stallman geleet gëtt de gnu projet ass gestart ginn fir ee komplette unix änleche betribssystem mat entwécklertools an endbenotzerapplikatiounsprogrammer z entwéckelen dee ganz aus fräier software besteet wéi déi éischt release vum linux kernel erauskomm ass hat de gnu projet schonn all néideg komponente fir dee system produzéiert ausser ebe just de kernel den torvalds an aner fréi linux entwéckler hunn hire kernel sou opgebaut datt e mat de gnu komponenten a user space programmer zesummeschaffe konnt fir e voll funktiounsfäege betribssystem ze sinn de linux kernel a betribssystem sinn ënner der gnu general public license gpl lizenzéiert déi verlaangt datt all quellcodeännerungen an derivéiert aarbechten och ënner der gpl musse lizenséiert ginn déi method gëtt normalerweis als eng deelt an deelt mat lizenz bezeechent am joer huet linus torvalds gesot datt de linux ënner d gpl ze setzen definitiv dat bescht war wat ech jee gemaach hunn liest heizou och den numm linux ass net vum torvalds selwer erausgesicht ginn mä vum ari lemmke administrateur vum ftp funet fi deen dem ftp directory vun deem de linux fir d éischt disponibel war en numm ginn huet d geschützte mark linux sn gehéiert dem linus torvalds an ass régistréiert fir computerbetribssystemer fir computerbenotzung an operatioun ze vereinfachen d lizenzéierung vun der geschützter mark gëtt elo vum linux mark institute geréiert dem linus torvalds no sollt d betribssystem eigentlech freax heeschen zesummegesat aus dem englesche wuert freak an dem x um schluss vun unix wéi de linus ugefaangen huet u sengem minix clonen ze schaffen huet en am ufank d dateien ënner dem numm freax um ftp server vu senger uni helsinki a finnland ofgeluet den numm freax huet dem administrateur vun deem server awer net gefall an hien huet dann och déi ganz saachen an den neien dossier linux gesat fir e groussen opstand ze vermeiden a sécherlech och well em déi néideg fantasie gefeelt huet fir e besseren numm ze fannen huet den torvalds näischt gesot an déi nei situatioun akzeptéiert den tux ass vum larry ewing gemoolt ginn d iddi datt d linuxmaskottchen ausgerechent ee pinguin soll sinn koum vum linus torvalds selwer dem schöpfer vum linux verschidde leit behaapten den numm kéim vun torvalds unix een numm dee vum james hughes virgeschloe ginn ass mä am allgemenge gëtt ugeholl datt den numm vun tuxedo kënnt englesch fir frack de pinguin kuckt jo sou aus wéi wann hien ee frack unhätt den tux ass fir ee linux logo s concours gemoolt ginn biller vun anere propositioune kënnen um fonnt ginn de gewënner ass vum larry ewing mam gimp gemoolt ginn de gimp ass ee fräie molprogramm de larry ewing huet de pinguin der communautéit mat follgende konditiounen zur verfügung gestallt den torvalds huet no eppes witzeges a sympathesches gesicht wat ee mat linux associéiere kann an ee liicht décke pinguin dee sech no enger gudder moolzecht liddreg dohi sëtzt huet perfekt gepasst den tux ass een ikon fir d linux an d open source communautéit ginn an et huet souguer ee brittesche linux user group ee pinguin vum bristol zoo adoptéiert de pinguin ass méi bekannt wéi säi grousse frënd de gnu ee friddlecht a scheit gnu deen de gnu projet representéiert den tux ass dacks verschidden ugedoen duergestallt jee no kontext zum beispill wann hie fir de pax sécherheetsalgorithmus steet huet hien een helm un a fuchtelt mat enger aaxt an engem schëld rondrëm a seng ae si rout tux ass och den haaptacteur vun engem linux spill wat tux racer genannt gëtt an deem de spiller den tux iwwer eng rei veräisten hiwwelen erofsteiert op sengem bauch an deem e probéiert hierken ze frupsen an d zäitlimit ze klappen den tux ass och eng figur vum web comic user friendly a verschiddenen linux distributioune seet den tux dem utilisateur moie wärend dem booten a multiprozessersystemer weise souvill tuxe wéi prozessoren do sinn tux ass och den numm vun engem web server deen am linux kernel leeft dee capabel ass statesch websäite fir méi séier ze zerwéiere wéi traditionell servere wéi den apache http server dës software gëtt vu red hat ënnerhalen duelzecht ass ee franséisch lëtzebuergesche floss a mat km op lëtzebuerger terrain den zweetlängste floss vum land et ass e rietsen niewefloss vun der sauer a gehéiert domat zum anzuchsgebitt vun der musel an doriwwer eraus zum baseng vum rhäin déi eigentlech quell vun der uelzecht war südwestlech vu villerupt am franséischen departement moselle an engem schmuelen dall an deem d cité sainte claire läit un d uelzecht erënnert do nach just e weier mam numm étang de l alzette op verschiddenen alen topographesche kaarte gëtt eng quell südlech vun däitsch oth als quell vun der uelzecht uginn bei der industrialiséierung vum dall ass d uelzecht grad wéi hir niewebaache westlech vu villerupt iwwerdeckelt a mat engem kollekter ënner villerupt erduerch gefouert ginn dee kollekter kënnt bei micheville aus dem buedem eraus an et ass déi plaz déi vun der franséischer waasserverwaltung elo als quell vun der uelzecht definéiert gëtt se leeft vun do ënner dem numm canal de la vacherie l alzette bis op d lëtzebuergesch grenz zu esch uelzecht hir eenzeg nennenswäert niewebaach a frankräich ass d beler déi vu réideng kënnt op franséische landkaarten aus dem joerhonnert si sechs niewebaache bekannt vun deenen der haut fënnef aus dem landschaftsbild verschwonne sinn an esch ass als mauvais esch uginn zu esch leeft d uelzecht ënner der uelzecht an der helen buchholz strooss erduerch a kënnt op der héicht vum schlassgoart wou fréier d berwart schlass stoung erëm un dagesliicht bis goung hire laf duerch déi haiteg kanal a liberatiounsstrooss fir dann an déi ënnescht uelzechtstross anzebéien déi ugeluecht gouf woubäi d uelzecht iwwerdeckelt gouf hanner esch leeft se durech d wisen laanscht schëffleng hunchereng fenneng beetebuerg léiweng bierchem béiweng réiser hesper an duerch d quartieren hamm bouneweg polvermillen gronn clausen pafendall eech weimeschkierch dummeldeng a beggen vun der stad lëtzebuerg wou se sech tëscht de sandsteefielsen e wee gesicht huet duerch d stad mécht d uelzecht op grousse strecken och d grenz tëscht de quartieren hanner der stad leeft d uelzecht viru laanscht bäreldeng walfer steesel bouferdeng hielem hënsdref luerenzweiler pretten lëntgen gousseldeng a rolleng se fléisst duerch miersch an da laanscht d uertschaften biereng miesdref pëtten kruuchten colmer bierg schieren a grenzen ier se no km tëscht ettelbréck an angelduerf an d sauer leeft d period vun der protogeschicht läit tëscht der virgeschicht an der eigentlecher geschicht dëst ass d period wou eng zivilisatioun nach keng eege schrëft huet awer an de schrëfte vun anere kulturen opdaucht dowéinst ginn an europa d kelten an d germanen als protogeschichtlech ugesi vun deem moment u wou d griichen an d réimer iwwer se schreiwen d genee grenzen tëscht protogeschicht virgeschicht a geschicht sinn net sou einfach ze definéieren well se vu kultur zu kultur vu regioun zu regioun extreem ënnerschiddlech sinn fir ze vereinfachen kann een d protogeschicht mat de metallzäitaltere gläichsetzen d zivilisatiounen oder ethnesch communautéiten déi eis am meeschte bekannt sinn sinn d europäesch barbaren d gnu free documentation license kuerzform gfdl oder gnu fdl ass eng lizenz deer hiren text vun der free software foundation ausgeschafft ginn ass dës lizenz huet als zil d verbreedung vu fräiem contenu z ënnerstëtzen d texter op wikipedia ginn ënner der gfdl verëffentlecht opgepasst fräie contenu ass keen domaine public et kann een also net mat engem wierk ënner gfdl alles maachen wat ee wëllt et kann ee sou e wierk zwar fräi benotzen an och fräi veränneren mä all dat just ënner der konditioun datt d wierk souguer ënner senger verännerter form ëmmer nach ënner der gfdl bleift dofir muss ee bei all reproduktioun oder representatioun vun engem wierk ënner gfdl däitlech uginn datt dat wierk souguer ënner senger verännerter form ënner der gfdl steet an et muss een dann och den integralen engleschen original text vun der gfdl dobäisetzen natierlech ass et ubruecht zu lëtzebuerg och eng iwwersetzung op däitsch franséisch oder lëtzebuergesch vun der gfdl nach dobäizesetzen den engleschen text ass awer bei iwwersetzungsënnerscheeder deen eenzeg verbindlechen dir kënnt den integralen englesche gfdl text kamoud iwwer kucke goen déi däitsch a franséisch onverbindlech iwwersetzunge fannt dir um spaweck déi verschidde mataarbechter un engem wierk ënner gfdl bleiwen d auteure vun hire säiten oder biller si mussen also bei all reproduktioun an oder representatioun vun deem wierk souguer ënner enger verännerter form mat hirem vollen numm ernimmt ginn dëst geschitt bei wikipedia artikelen duerch d historique säit déi bei all artikel iwwer e reider z erreechen ass a bei wikipedia biller duerch bildbeschreiwungssäit déi bei all bild duerch d uklicke vum bild z erreechen ass wa mer zesummefaasse wëllen dann ass dee groussen ënnerscheed tëschent domaine public a gfdl also datt een wann een e wierk wat ënner den domaine public gefall ass op eng originell aart a weis verännert op déi verännerung auteursrechter kréie kann mä wann een e wierk ënner gfdl verännert da kann een ni auteursrechter op déi verännerung kréien dat verännert wierk bleift ëmmer nach ënner gfdl a ka vu jidderengem benotzt a weiderverännert ginn wien domat net averstanen ass dee kritt vun der gfdl carrément iwwerhaapt net d recht dat gfdl wierk ze benotzen oder ze veränneren e wiki ass eng dynamesch websäit wou all visiteur d säite verännere ka wéi et him gefält dëst erméiglecht e séieren informatiounsaustausch an eng séier informatiounsverbreedung dëst ass e rezent konzept och wann et déi technesch méiglechkeeten dofir schonn zanter e puer jore gëtt seng einfach handhabung huet et an den er joren méiglech gemaach datt eng ganz partie där site gegrënnt goufen den numm wiki kënnt aus dem hawaianeschen a bedeit souvill wéi séier de ward cunningham de kreative kapp hanner dem wikisystem huet dësen numm benotzt fir den éischte site vun dëser kategorie ze benennen de wikiwikiweb de prinzip ass einfach et handelt sech ëm e kooperative modell fir dokumenter ze schreiwen konkreet bedeit dat datt all visiteur deen d säit liest se och verännere kann dës ännerunge gi gespäichert an den historique ass fir all mënsch zougänglech wann de wikisystem e konzept ass sou gëtt et eng rei programmer déi en effektiv ëmsetzen heaven s gate das tor zum himmel la porte du paradis ass e film vum michael cimino deen erauskomm ass heaven s gate ass en epesch ugeluechte film iwwer de krich tëscht de räiche véibesëtzer an den aarmen awanderer aus osteuropa am montana usa an den achtzeger jore vum joerhonnert an den usa beschränkt sech d vergaangenheet aus den ufankszäiten am kino nëmmen op d mythologie vum western et gouf de gangster dee vum gudde sheriff oder marshall gefaange gouf d arméi huet sech mat de béisen indianer beschäftegt heiansdo gouf et och emol e gudden indianer an engem film an domat hat déi ganz saach sech dann mä du koum de michael cimino hie rullt eng ganz aner säit vun der besiidlung vu den usa op nämlech déi datt räich siidler kapjeeër gelount hu fir aarm awanderer aus osteuropa ëmzeleeën well déi och e klengt stéck vum amerikanesche kuch wollten hunn am amerika vun der reagan äera war dat doten net gär gesinn e puer herrlech zeene siefen ervirgehuewen déi herrlech fotografie vum vilmos zsigmond muss onbedingt nach ervirgehuewe ginn nieft der toun bande ob et elo d geräischer sinn oder d musek de film ass fir d éischt nëmmen an der kuerzer versioun am kino gelaf no an no ass dem film säi wäert dann erkannt ginn an du koum no joren eng laang fassung vum film an d säll d amerikanesch kritiker hu ganz sauer reagéiert an hunn all méiglech ursaache gesicht fir de film schlecht ze maachen d pauline kael huet gesot de film wir en affront géint d usa et goung lass den toun wir misarebel d bild wier onschaarf asw et war einfach de schlechste film vum joer oder iwwerhaapt an dobäi hat de film et och nach fäerdeg bruecht fir e filmstudio ze ruinéieren déi laang fassung ass op dvd an op blu ray disc ze kréien hollywood ass e quartier vun der us amerikanescher stad los angeles kalifornien ëstlech vun der vermont avenue bis zum laurel canyon boulevard iwwer de sunset boulevard an de crescent heights boulevard westlech vun norden no süde vum mulholland drive bis op dmelrose avenue zu hollywood wunnen eng ronn leit den numm hollywood kënnt duerch dem wilcox seng fra d daeida bei enger zuchrees huet d daeida eng fra kennegeléiert déi vun hirer heemécht an ohio geschwat huet an déi hollywood genannt huet der daeida huet dee klang vum wuert sou gutt gefall datt si hirem mann seng ranch a südkalifornien och hollywood gedeeft huet de wilcox huet séier e plang fir d stad gezeechent deen en den februar beim county recorder s office ofginn huet datt ass dann och déi éischt offiziell ernimmung vum numm hollywood mat senger fra als konstante beroder huet hien d prospect avenue haut hollywood boulevard als haaptstrooss ugeluecht doropshin huet hien dunn och ugefaange land ze verkafen d daeida huet sue gesammelt an zwou kierchen eng bibliothéik an eng schoul baue gelooss ëm hat hollywood dann och eng post eng zeitung en hotel an zwéi mäert bei enger awunnerzuel vu leit los angeles meilen ëstlech dovun hat deemools leit en tram ass op der prospect avenue gefuer mä dee service war alles anescht wéi zouverlässeg an een trip huet ganzer zwou stonne gedauert den éischten deel vum berüümten hollywood hotel gouf opgemaach an d prospect avenue krut pavé wéi et zu engem waassermangel wéinst inadequater versuergung koum gouf ofgestëmmt datt hollywood zu los angeles soll gehéieren los angeles huet säi waasser aus dem owens river bezunn duerch déi annexioun goufen och d stroossennimm geännert an d prospect avenue gouf den hollywood boulevard um ufank vum joerhonnert hunn filmfirme vun new york an aus new jersey ugefaangen a kalifornien ze plënneren haaptsächlech wéinst dem gudde wieder obwuel et schonn elektrescht liicht gouf sou war et dach nach net staark genuch fir adequat filmen ze kënnen an déi bescht luucht war nach ëmmer d sonn nieft dem klima huet awer och d natur d firmen a kalifornien gezunn e wichtege punkt war och d distanz vu südkalifornien op new jersey wat et dem thomas edison méi schwéier gemaach huet sech op seng patenter ze behaapten zu där zäit hunn dem edison quasi all patenter déi mam filmen ze dinn hate gehéiert a wéi am osten ëmmer méi leit onofhängeg vum edison senger motion picture patents company agéiert hunn goufe si verklot also konnte si andeems si op der westküst souzen méi onofhängeg schaffen wann den edison agenten op la geschéckt huet sou war dat dacks am viraus gewosst an déi betraffe leit konnte séier iwwer d grenz a mexiko flüchten den éischte filmstudio nestor studios gouf vum al christie fir den david horsley gegrënnt nach am selwechte joer hu weider independante sech zu hollywood néiergelooss sou ass hollywood duerch d filmindustrie an hir filmstare bekannt ginn an hollywood gouf weltwäit zum synonym fir d us amerikanesch filmindustrie d charlie chaplin studioe sinn gebaut ginn no hunnn déi studioen enger partie leit gehéiert dorënner cbs déi d serie perry mason do gefilmt hunn a goufen vum los angeles cultural heritage board zu engem historeschen a kulturelle monument ernannt de berüümten hollywood schrëftzuch hat ursprénglech e puer buschtawe méi do stoung nämlech hollywoodland e gouf opgestallt als reklamm fir nei haiser déi een op den hiwwele kafe konnt wärend ville joren ass d schëld bliwwen ouni datt ee sech drëms gekëmmert huet huet sech d hollywood chamber of commerce ageschallt an huet offréiert déi lescht véier buschtawen ewechzehuelen an de rescht ze restauréieren hautdesdaags ass d schëld eng registered trademark an däerf net ouni d autorisatioun vun der hollywood chamber of commerce benotzt ginn déi éischt academy awards zeremonie war de mee am hollywood roosevelt hotel zanter den er joren hunn deene fënnef groussen hollywood studioen paramount rko th century fox metro goldwyn mayer a warner bros vill grouss kinoen am ganze land gehéiert fir hir filmer ze weisen d joren bis ginn och als den hollywood studio system bezeechent an de mëtt er koum d televisiounsindustrie nach derbäi an ass bis haut och fest zu hollywood etabléiert den hollywood boulevard ass eng avenue zu hollywood kalifornien den hollywood boulevard geet ëstlech vum sunset boulevard un an hie verleeft nordwestlech bis op d vermont avenue déi berüümt strooss huet vun bis prospect avenue geheescht den numm gouf geännert wéi hollywood ee quartier vu los angeles ginn ass no der annexéierung sinn och d hausnummere geännert ginn a sou ass aus prospect avenue hollywood boulevard ginn de berüümte walk of fame dee vun der gower street op d la brea avenue leeft gëtt ugefaangen den éischte stär gouf geluecht als tribut un d artisten aus dem entertainment zu de bekanntsten touristenattraktiounen um hollywood boulevard zielen grauman s chinese theater grauman s egyptian theater walk of fame an de kodak theatre dës lëscht vun de lëtzebuerger stied ass en deel vun de den titel stad gëtt mat engem spezielle gesetz verginn eng rei stied hunn hiren titel zanter dem mëttelalter dës titele goufe mam ale gemengegesetz vum konfirméiert dat neit gemengegesetz vum huet d titele vun den lëtzebuerger stied nach eng kéier konfirméiert mam gesetz vum abrëll krut d gemengesektioun hollerech bouneweg den titel stad la qualité de ville est attribuée la section communale de hollerich bonnevoie la nouvelle ville portera le nom de hollerich bonnevoie am gesetz vun gouf hollerech bouneweg net méi confirméiert well déi ganz entitéit war mëttlerweil an d stad lëtzebuerg integréiert ginn dvirgeschicht oder urgeschicht ass de längsten deel méi wéi vun der mënschheetsgeschicht eigentlech ass de begrëff virgeschicht absurd well et keng geschicht virun der geschicht gëtt trotzdeem ass en duerch d fuerschung kloer definéiert traditionell fänkt d virgeschicht mam éischte geschier aus steen virun ongeféier millioune joren un an hält beim opdauche vun den éischte schrëften op dem ufank vun der protogeschicht et ass dann och verständlech datt dës datatioun weltwäit verschidden ass vum ufank vun der mënschheet bis zur aféierung vun der metallurgie a mëtteleuropa viru ronn joer nenne mir d steenzäit a mëtteleuropa ginn als éischt koffer da bronze a schliisslech eise verschafft an anere regioune feelen d koffer an oder bronzezäit de ciné sura ass e kino zu iechternach direkt vis vis vum ciné sura zu iechternach war déi éischt cinematographesch virstellung spéider gouf dëse kino e puermol zou an erëm opgemaach zanter lafen zu iechternach dank der ciné sura asbl erëm filmer de ciné sura ass member vum cdac haut weist de ciné sura aktuell filmer stécht awer duerch eng ganz rei kleng festivallen eraus wei z b de one world trilogie d clipstar kurzfilmfestival oder de franséische festival d mataarbechter vum ciné sura si quasi all fräiwëlleg a si vu joer bis zum pensiounsalter mat dobäi ënner anerem hëllefen un alle poste schüler proffen dokteren educateuren an all méiglech mënsche mat déi eenzeg viraussetzung fir d matmaachen ass datt ee muss kinobegeeschtert sinn an déi néideg zäit a gedold matbréngen de kino iwwersteet de krich gëtt no nees hannescht ëmbenannt an vun de leit herschbach a gausche iwwerholl am kinoboom mécht zu iechternach do wou haut de cactus ass de cinéma plaza op joer maachen déi zwéi kinoe sech konkurrenz bis de sura schliisslech zoumecht de plaza joer méi spéit am selwechte joer keeft d madame emilie barbelé heuertz de kino zréck allerdéngs leeft de betrib just joer no laangem hin an hier mécht den iechternacher kino seng dieren zou et sollt joer daueren bis eng rei cineasten ënner der regie vum michel kneip sech zesummefannen a probéieren de sura erëm un d liewen ze bréngen gëtt d ciné sura a s b l gegrënnt iwwer milliounen aler frang goufen zesummegeluecht an gouf ugefaangen de kino ze restauréieren den november ass d erëffnung vum neie ciné sura am joer forméiert sech en neie comité ënner der presidence vum michael dohrmann de sura kritt en open air kino a packt et ausserdeem am joer deen eenzege kino am land ze sinn deen net an déi rout zuele rutscht a ka sech sou aus enger kris erausmanövréieren dës lëscht vun de kinoen zu lëtzebuerg ass en deel vun de obschonn lëtzebuerg e klengt land ass gëtt et vill kinoen déi bekanntst sinn an der stad den utopia an de kinepolis an zu esch de kinepolis belval déi alleguer zum kinepolis group gehéieren déi meescht vun deene klenge säll gi vum centre de diffusion et d animation cinematographique cdac enger a s b l déi sech ëm d distributioun vun de filmer këmmert ënnerstëtzt den cdac ënnersteet der utopia grupp an hëlleft deene klenge kinoen méi einfach a präisgënschteg un d filmer ze kommen en anere bedreiwer ass caramba deen d kinossäll kursaal zu rëmeleng waasserhaus zu munneref an den ciné ermesinde zu miersch exploitéiert d wuert musek kënnt aus dem griicheschen mousike techne wat souvill wéi d konscht vun de musen heescht d musekwëssenschaft an hir disziplinne befaasse sech mat der entwécklung am entstoe vu musek musekgeschicht hire komponisten hire wierker an interpreten souwéi mat de museksinstrumenter weider fuerschungsrichtunge sinn d musekwëssenschaften loosse sech graff an dräi beräicher andeelen d musekwëssenschaften hunn eng partie uerdnungsdimensiounen entwéckelt déi mat ënnerschiddlechem erfolleg op d musek ugewennt goufen bei den ale griichen a réimer ware musek an architektur méi enk matenee verbonne wéi dat hautdesdaags de fall ass architekten museker a philosophen hunn an de vergaangene joerhonnerten net nëmme verbindunge gesicht mä sech och géigesäiteg nei impulser ginn obwuel musek dacks als zweckfräi konscht ugesi gëtt als d gezilt uwendung wäit verbreet zum beispill fir verschidde gefiller ze schafen publicitéit filmmusek fir therapeutesch zwecker musektherapie asw musek gëtt och mat anere konschtforme verbonnen zum beispill mat lyrik oper asw oder danzen ballet musek kann an epochen ënnerdeelt ginn déi sech an der konventioneller musekgeschicht un aner forme vu konscht an architektur orientéieren zum beispill musek vun der antiquitéit renaissancemusek barockmusek klassesch musek asw neiste fuerschunge probéieren awer och elo eng historiographie opzestellen déi sech mat der musekstruktur selwer befaasst an net mat den afless vu baussen an der chronologie vun der musikalescher entwécklung kann ee follgend eurozentristesch ofschnetter ënnerscheeden musek ass net nëmme selbstzweck a kultur mä och eng branche an der kulturindustrie déi haiteg museksindustrie bestëmmt musikalesch entwécklungen casting bands kommerzialiséiert formen déi onofhängeg vunenaner entstane si wéi jazz punk an huet duerch eng massiv lobbyaarbecht afloss op politesch entscheedungen aus copyright nieft de firmen aus der medienindustrie spillt och d musektechnologie eng ëmmer méi grouss roll bei deem wat gelauschtert gëtt fir musek déi opgeholl gouf ze lauschtere brauch ee speziell apparater tounbandapparater plakkespiller cd player mp player asw déi sech ëmmer méi un de méiglechkeete vun der computertechnologie orientéieren mat der audio cd koum d digitaliséierung vun der musek duerch d mp technologie goufen d musekdate kompriméiert wou verschidden elementer aus der musek erausgeholl kënne ginn déi fir d qualitéit manner wichteg erschéngen mat den neien technologien wéi zum beispill d dvd audio oder d sacd super audio cd goufe mono stereo a méikanaltoun am allgemenge fënnefkanal surround erweidert dmythologie aus de griichesche wierder mythos a logos zesummegesaat ass d totalitéit vun de soen mythen a märercher vun enger kultur oder engem vollek mir schwätze meeschtens vu mythologie wann et ëm d relioun vu vergaangenen zivilisatioune geet bei den haitege reliounen dinn sech déi gleeweg schwéier mam gedanken datt hir geschichten als mythologie bezeechent ginn fir verschiddener ass dat souguer eng beleidegung verschidde symboler fënnt een och an e puer mythologië ronderëm d welt erëm entweder well se vun enger kultur an déi aner iwwergaange sinn oder well se sech einfach onofhängeg vuneneen entwéckelt hunn zum beispill den ouroboros vu gëtter elfen an zauberer ass och nach haut riets bescht beispill dofir ass wuel dem tolkien säi wierk the lord of the rings den dram vun der rouder kummer op chineesesch hng lu mèng och genannt d geschicht vum steen op chineesesch shtu j ass ee vun de bekanntste klassesche romaner aus dem ale china e gehéiert zu de véier klassesche romaner vu china den auteur co xuqn tsao hsüe kin dee seng aarbecht ëmmer nees iwwerschafft huet krut säi projet iwwer honnert kapitelen ze schreiwen net fäerdeg ass eng vum go è kao o op kapitele verlängert editioun gedréckt ginn et ass eng filigran verschachtelt geschicht mat iwwer figuren an där et ëm d entwécklung an de verfall vun enger aristokratefamill aus der mandschurei geet well de go è d enn e bëssen adaptéiert huet fir der zensur vum keeser z entgoen huet déi versioun de sozialkriteschen hannergrond verluer dëse roman gëllt als als déi bescht duerstellung vu china an der zäit vun der qing dynastie als lescht editioun gëllt déi vum feng qiyong déi zu peking an dräi bänn erauskoum dodra sinn déi kapitele vum cao zhan an déi lescht vum go è den alphonse foni tissen gebuer den juni zu rëmeleng a gestuerwen de februar zu nanzeg war e lëtzebuerger konschterzéier a moler no der primärschoul zu rëmeleng ass hie vun bis an de lycée henri poincaré op nanzeg säi secondaire maache gaangen duerno huet e véier joer an der école nationale supérieure des beaux arts zu paräis konscht studéiert no sechs joer an deenen hie sech an der ganzer welt erëmgedriwwen huet geet hien op münchen an op bréissel op d akademie no der pensioun huet hie sech meeschtens a sengem haus zu heeschpelt opgehalen hie konnt net laang dovu profitéieren well hien ass schonn de februar zu nanzeg am spidol gestuerwen de foni tissen war de brudder vun der schauspillerin berthe tissen hie war bestuet a papp vun zwou duechteren baba barbara tissen a vouf viviane tissen vun bis war hie president vum rotary club vun esch uelzecht am joer si fir den honnertste gebuertsdag vum foni tissen eng sëlleg evenementer organiséiert ginn de johann sebastian bach gebuer den zu eisenach a gestuerwen den juli zu leipzig war en däitsche barock komponist an een zu senger zäit berüümten organist an cembalist hie war dee jéngste vum johann ambrosius bach a senger fra elisabeth hiren aacht kanner de bach gëllt och nach hautdesdaags als ee vun de gréisste komponiste vun der welt deen déi méi spéit musek staark beaflosst huet an deem seng wierker op der ganzer welt vertruede sinn zu senge liefzäiten hunn dem bach seng kompositioune keng grouss beuechtung fonnt am verglach mat sengen zäitgenosse georg friedrich händel oder georg philipp telemann europawäit war de bach zu liefzäite virun allem als uergel an cembalovirtuos bekannt souwéi als meeschter vun der improvisatioun hien hat och en exzellente ruff als uergelexpert donieft huet de bach wéi vill vun den deemolege museker och d violin beherrscht an huet opféierunge vu senge wierker heefeg vun der braatsch aus geleet dem bach seng haiteg berüümtheet huet hir wuerzelen zum engen an der tatsaach datt seng wierker zesumme mat deene vum heinrich schütz an den operen an oratorie vum georg friedrich händel déi eenzeg barockkompositioune waren déi um ufank vum joerhonnert a groussem ëmfang iwwerliwwert waren an zum aneren huet seng konsequent uwendung vum kontrapunkt verbonne mat der affektwierkung vu senger melodik an der harmonik op méi spéit komponisten eng grouss wierkung ausgeübt zanter dem joerhonnert schätze kierchlech kreesser dem bach seng geeschtlech musek virum allem wéinst hirer staarker reliéisheet déi wäit verbreedung a receptioun vum bach senge wierker huet hiren ufank fonnt wéi dmatthäuspassion vum felix mendelssohn bartholdy am joer nees nei opgefouert gouf a säi ganzt wierk vun bis bei deem ënner anerem de johannes brahms matgewierkt huet erausbruecht gouf souwuel de mendelssohn wéi och de brahms hu pianoswierker vum bach ëffentlech virgedroen dem philipp spitta seng biographie an zwéi bänn huet de concertspublic deen eréischt am joerhonnert sou richteg entstanen ass fir d éischt a groussem ëmfang mam bach sengem liewen a senge wierker bekannt gemaach am laf vum an joerhonnert gouf de bach fir pianisten a pianosschüler nees dat wat e scho fir de ludwig van beethoven an de robert schumann war e musikalescht liewenselixier d fleg vum bach senger kierchemusek gouf virun allem vu sengen nofollger am amt vum thomaskantor zu leipzig virubruecht am joerhonnert hu sech déi grouss symphonieorchesteren an hir berüümt dirigenten ëmmer méi sengem instrumentalwierk ugeholl de johann sebastian bach war dat jéngst vun aacht kanner vum stadpäiffer an hafftrompettist johann ambrosius bach a senger fra elisabeth bach gebuere lämmerhirt bei der gebuert vum bach gouf a senger gebuertsuertschaft eisenach nach mam julianesche kalenner gerechent dofir gëtt säi gebuertsdatum an der reegel mam ërtlech gëltegen datum dem mäerz uginn säin doudesdatum dogéint nom gregorianesche kalenner deen zu leipzig gëlteg war wann een dem bach säi gebuertsdatum mat aneren date vun där zäit vergläiche wëll muss ee berécksiichtegen datt hien nom gregorianesche kalenner deen an anere gebidder schonn am gerauch war eréischt den mäerz op d welt koum de bach gouf op engem méinden den mäerz an der georgenkirche gedeeft seng fréi kandheet huet hien zu eisenach verbruecht wou hien duerch de cousin vu sengem papp den organist vun der eisenacher georgenkirche johann christoph bach fir d éischt kéier a kontakt mat kierchen an uergelmusek koum am alter vun aacht joer ass hien op d latäinschoul vum eisenacher dominikanerklouschter gaangen seng mamm ass den mee gestuerwen de november huet säi papp sech mat der witfra barbara margaretha bartholomäi gebuere keul bestuet mä ass awer e puer méint drop den februar gestuerwen de johann sebastian ass mat sengem brudder johann jacob bei säin eelere brudder johann christoph bach op ohrdruf geplënnert zu ohrdruf huet de johann sebastian de lycée bis zu der prima gemaach a krut domat eng besser schoulausbildung wéi seng virfahren opweises haten an der secunda ware säi cousin johann ernst bach a säi liewenslaange frënd de georg erdmann seng matschüler säi brudder de johann christoph dee joer méi al an zu ohrdruf organist war huet seng weider erzéiung a musikalesch ausbildung iwwerholl vun him huet de bach d spillen op tastenintrumenter geléiert zu sengem liewensënnerhalt huet seng tätegkeet als chouersänger bäigedroen den januar huet de georg erdmann ohrdruf verlooss an ass op lüneburg gereest kuerz drop de mäerz ass de johann sebastian him nogaangen de bach an den erdmann goufen zu lüneburg fräischüler vum michaelis klouschter si hunn als diskantisten am mettechouer gesongen de georg böhm war zu där zäit organist an der johanniskierch säin afloss um bach seng fréi uergelwierker a klavéiersuitë léisst sech stilkritesch unhuelen awer net beleeën och datt de bach wéi ugeholl zu celle musek am franséische stil konnt kenneléieren ass net bewisen beluecht ass allerdéngs seng fousswanderung op hamburg bei de bekannten organist johann adam reincken bei deem hie sech am uergelspill weidergebilt huet tëscht ouschteren wéi de bach seng schoulzäit zu lüneburg ofgeschloss hat a loosse sech dem bach seng spueren net méi genee verfollegen aus engem spéidere bréif ergëtt sech datt hie sech am juli fir d vakant organisteplaz zu sangerhausen opgestallt hat a beim rot och de bevirzuchte kandidat war mä datt den herzog vu sachsen weissenfels sech iwwer dëse votum ewechgesat huet spéitstens zanter dem mäerz war de bach als lakai a violonist an der privatkapell vum matregent johann ernst vu sachsen weimar ugestallt bei enger uergelprouf de mäerz huet de bach kontakter zum rot vun arnstadt geknëppt den august krut de bach ouni e weidert proufspill seng bestallung als organist vun der neuen kirche zu arnstadt hei hate scho membere vun der bachfamill als museker geschafft dem johann sebasian säi grousspapp de christoph bach war haff a stadmusikus a säi brudder den heinrich bach war organist vun der liebfrauenkirche an der oberkirche den heinrich bach war de grousspapp vum j s bach senger éischter fra der maria barbara bach zu arnstadt huet och d witfra vu sengem monni dem johann christoph bach mat hirem jong dem johann ernst bach gewunnt de johann ernst huet de bach wärend senger rees op lübeck vertrueden a krut dem bach säin amt nodeem dësen op mühlhause gezu war fir eng ongewéinlech déck pai vu gulden an gulde fir kascht a logis war de bach an der neuen kirche offiziell nëmme fir d uergelspill an net fir d figuralmusek zoustänneg zu engem zäitpunkt deen net genee ze bestëmmen ass gouf hien awer zu der zesummenaarbecht mam chouer vum lycée verflicht am oktober krut de bach fir eng rees op lübeck bei den dietrich buxtehude congé vu véier wochen deen hien allerdéngs op dräi méint verlängert huet obschonn hie fir e vertrieder gesuergt hat gouf hien den februar dowéinst a wéinst nachlässigkeit im dienst vum konsistorium vun der gemeng gerügt dës rees bei de buxtehude huet dem bach wäertvoll musikalesch andréck verschaf dem buxtehude seng owendmuseken uergel a pianowierker souwéi säin onvergläichlecht uergelspill hunn de jonken organist a komponist waakreg gemaach déi éischt uergel a pianosstécker vum bach déi nach erhale sinn loossen den afloss vum buxtehude erkennen dozou gehéiere choralvirspiller wéi zum beispill wie schön leuchtet der morgenstern bwv a präludien toccaten partiten a phantasien dem bach säi capriccio sopra la lontananza del fratello dilettissimo wat hie fir säi brudder johann jacob bach dee sech als feldmuseker an der schweedescher arméi verdéngt hat komponéiert hat gëtt op d joer datéiert an alle biographie geet driwwer riets datt de bach e puermol a konflikt mam arnstädter konsistorium gerode war dëst huet säi verhale géintiwwer vun de chouermembere betraff säi vertrieder wärend sengem congé a seng manéier op der uergel ze spillen hie gouf e puermol drop higewisen bei der begleedung vun der chorale am gottesdéngscht tëschespiller verzirungen a modulatiounen z ënnerloossen zitat halthen ihm vor da er biher in dem choral viele wunderliche variationes gemachet viele frembde thone mit eingemischet da die gemeinde darüber confundiret worden d choralbeaarbechtung zu herr jesu christ dich zu uns wend bwv mat hiren iwwerraschenden ausweichungen hirer chromatik déi immens schaarf op den deemolegen uergele geklongen huet an den tëschespiller mécht d verwirrung vun der gemeng verständlech eng aner kéier gouf sech beklot datt hien eng frembde jungfer seng kusinn vum zweete grad d maria barbara bach op d chouerempore matgeholl hätt dësen enke verhältnesser huet de bach gehofft zu mühlhausen z entgoen nodeem de bach de abrëll zu mühlhausen virgespillt hat huet hien do an der kierch divi blasii den juli säin déngscht als organist ugetrueden hie krut eng pai vu gulden dobäi koumen naturalien a ressourcen aus den niewekierchen wéi schonn zu arnstadt fält op datt hie méi en héije loun wéi seng virgänger an nofollger krut déi verhältnesser hunn et him erlaabt eng famill ze grënnen de oktober huet hie sech zu dornheim bei arnstadt mat der maria barbara bach bestuet méifach gëtt vun treffe vun der grousser bach famill erzielt bei sou treffen beispillsweis bei hochzäitsfeieren gouf zesumme gesongen a musizéiert dacks méistëmmeg an improviséiert am sougenannte quodlibet bwv huet de bach warscheinlech spéitstens sou een duerchernee vu lidder opgezeechent bei deem net nëmme feeler a kaf geholl goufen mä wou sech och gär provozéiert an ameséiert gouf den titel quodlibet ass net original et ass nëmmen e fragment dovun erhalen a weist en text voller uspillungen op net alles ass sou verständlech wéi groe hochzeit groe freuden groe degen groe scheiden méiglecherweis gouf dëse quodlibet beim bach senger hochzäit mat der maria barbara virgedroen op optrag zum rotswiessel vum februar huet de bach déi festlech kantat gott ist mein könig bwv komponéiert déi als eenzeg aus där zäit als drock erhalen ass kuerz drop konnt hien eng deier erweiderung a reparatur vun der uergel duerchsetzen am juni ass de bach am zesummenhang mam ofschloss vun de renovéierungsaarbechte vun der uergel op weimar gereest an huet virum herzog wilhelm ernst virgespillt deen huet him d plaz als hafforganist a kammermuseker mat enger pai vun gulde plus naturalien ugebueden ausserdeem hat e grousse brand zu mühlhausen zu enger verdeierung vun de liewenskäschte gefouert d aussiicht op eng wesentlech besser finanziell situatioun war wuel de grond datt de bach schonn de juni knapps e joer no sengem amtsuntrëtt zu mühlhausen gekënnegt huet säin nofollger gouf de johann friedrich bach de bach ass awer weiderhi mat der stad mühlhausen verbonne bliwwen jeeweils fir de februar a krut hien opträg fir rotswiesselkantanten déi och op käschte vum rot gedréckt goufen awer verschwonne sinn an der éischter julihalschent ass de bach mat senger schwangerer fra op weimar geplënnert den dezember vum selwechte joer koum dat éischt kand d catharina dorothea gedeeft wärend der weimarer zäit koumen nach fënnef weider kanner de wilhelm friedemann november d zwillinge maria sophia a johann christoph februar si sinn awer kuerz drop gestuerwen de carl philipp emanuel an de johann gottfried bernhard mee e groussen deel vum bach sengem uergelwierk ass zu weimar entstanen dorënner seng passacaglia a verschidden toccaten präludien a fugen hei huet hie säin orgel büchlein ugefaangen wat als sammlung vun choralvirspiller ugeluecht war vun deenen hien awer nëmme fäerdeg geschriwwen huet nieft sengem déngscht an der wilhelmsbuerg vum herzog wilhelm ernst stoung bach och sengem neveu dem ernst august immens no deen am roude schlass gewunnt huet an zanter matregent gi war säi brudder johann ernst war e schüler vum johann gottfried walther vun him stame virlage fir dem bach seng piano an uergeltranskriptioune bwv an den an februar war de bach zu weienfels wéinst de feierlechkeeten zum gebuertsdag vum herzog christian vu sachsen weienfels méiglecherweis goufen do djagdkantat bwv opgefouert dem bach seng fréist bekannt weltlech kantat kierchekantate sinn aus der fréierer weimarer zäit nëmme wéineg iwwerliwwert géint enn vum joer gouf dem bach no der opféierung vun enger proufkantate d organisteplaz an der liebfrauenkirche zu halle ugebueden de grond fir dem bach säin interessi un der plaz ass net bekannt hie krut de dezember seng bestallung vum kierchekollegium huet awer gezéckt de vertrag z ënnerschreiwen an huet eréischt den mäerz eng ofso mat der begrënnung datt d pai net sengen erwaardunge géif entspriechen geschéckt den mäerz gouf de bach zu weimar zum concertsmeeschter ernannt obschonn hien an der hierarchie nach ëmmer ënner dem kapell an dem vizekapellmeeschter stoung krut hie mat gulden eng wiesentlech méi déck pai wéi déi aner zwéin mam neien amt war d flicht verbonnen all véier wochen eng kierchekantat um jeeweilege sonnden ze komponéieren als éischt kantat gouf de mäerz pällemsonnden d kantat himmelskönig sei willkommen bwv virgedroen dozou koumen a reegelméissegen ofstänn nach mindestens weider wierker déi de stack vun de spéidere leipziger kantatejoergäng gebilt hunn schliisslech huet sech de bach no enger neier plaz ëmgekuckt an huet dës um haff vum fürst leopold vun anhalt köthen fonnt deem seng schwëster den ernst august de januar bestuet hat de grond fir dëse schratt kann nëmme gemuttmoosst ginn den dezember war den éischte kapellmeeschter johann samuel drese gestuerwen eng nofollegreegelung war net getraff ginn mä säi jong de johann wilhelm hat eng gewësse virrangstellung well hien als vizekapellmeeschter schonn iwwer eng länger zäit a sengem papp seng geschäfter hat domat wier fir de bach den opstig zum kapellmeeschter laangfristeg blockéiert gewiescht de bach huet de august de vertrag fir seng nei plaz zu köthen ënnerschriwwen ouni virdru seng entloossung zu weimar gefrot ze hunn wéi en dat nohuele wollt krut hie seng demissioun net mä gouf de november wéinst senger halstarrigen bezeügung an der landrichterstube festgeholl den dezember gouf hien aus der haft an aus dem déngschtverhältnes entlooss an den hierscht gëtt eng episod datéiert déi fir d éischt kéier ernimmt gëtt de bach ass op den haff op dresden gereest wou et zu engem wettsträit mam berüümten uergelvirtuos louis marchand komme sollt mä sou wäit ass et net komm well de marchand deen dag scho moies fréi nees fortgereest war anscheinend well hie kee verglach wollt hunn dës episod ass en typescht beispill dofir datt scho kuerz nom doud vum bach glorifizéierend anekdote gefleegt goufen déi dacks duerch ongenee erënnerunge vu schüler oder senge jongen ausgeléist goufen de bach selwer hat laut dem carl philipp emanuel bach wéineg fir eng mëndlech oder schrëftlech weidergab vu sou anekdoten iwwereg méi wichteg wéi en zesummentreffe mam marchand deem seng wierker hie geschat huet ware fir de bach seng bezéiungen zum dresdner musekdirekter johann georg pisendel stilkritesch vergläicher vun de solowierker fir violin vum bach a vum pisendel leeën no datt de pisendel de bach zu der kompositioun vun de sonaten a partiten ugereegt huet schonn haten déi zwee eng zäitchen zesummen zu weimar verbruecht an zanterhier kompositiounen ausgetosch duerch de pisendel konnten dem bach dem vivaldi seng kompositioune vermëttelt gi sinn de pisendel war nämlech de september aus italien zréckkomm wou hie kuerzzäiteg e schüler vum vivaldi war en zesummentreffen an e kënschtlereschen austausch sinn also unzehuelen zanter dezember war de bach kapellmeeschter zu köthen de bach huet de jonke musikaleschen herzog leopold vun anhalt köthen geschat a stoung him anscheinend och perséinlech ganz no wat een z b doru gesäit datt souwuel de leopold wéi och seng gesëschter august ludwig an eleonora wilhelmine pätter a giedel vum bach sengem bouf leopold august november waren d kand ass awer knapps e joer drop gestuerwen de bach konnt zu köthen fir eng exzellent kapell komponéieren de fürst leopold hat bis zu museker engagéiert déi zum deel aus der kapell vum preisesche kinnek friedrich wilhelm i komm sinn déi opgeléist gi war aacht instrumentalisten hate solistequalitéiten an de rang vum cammermusicus den herzog huet seng kapell mat gudden instrumenter ausstafféiert an huet de bach op berlin geschéckt fir en neien cembalo ze kafen do konnt de bach de markgrof christian ludwig vu brandenburg kenneléieren fir hien huet hien eeler a méi nei instrumentalsätz zu de six concerts avec plusieurs instruments zesummegestallt déi méi spéit brandenburgische konzerte genannt goufen bwv nodeem de bach no enger rees vun zwéi méint vum haff vu karlsbad zréckkomm war huet hie misse gewuer ginn datt seng fra maria barbara no kuerzer krankheet gestuerwen an de juli begruewe gi war den dezember huet hie sech mat der anna magdalena bestuet der duechter vum fürstlechen haff a feldtrompettist zu sachsen weissenfels johann kaspar wilcke déi als sopranistin un de köthener haff komm war och aus dësem bestietnes gounge vill kanner eraus vun deenen déi meescht awer schonn am fréien alter nees gestuerwe sinn christiana sophia henrietta fréijoer juni gottfried heinrich februar christian gottlieb gedeeft abrëll september elisabeth juliana friederica gedeeft abrëll ernestus andreas oktober november regina johanna oktober abrëll christiana benedicta januar januar christiana dorothea mäerz johann christoph friedrich juni johann august abraham november november johann christian september johanna carolina gedeeft oktober regina susanna gedeeft februar als bäitrag zu der musikalescher erzéiung vu senge kanner hat de bach den januar dclavierbüchlein fir den eelste jong wilhelm friedemann ugefaangenn an deem ënner anerem déi zweestëmmeg inventiounen an dräistëmmeg sinfonien ze fanne waren d clavierbüchlein vor anna magdalena bachin weist fréifaassunge vun de franséische suiten nieft dem wohltemperierten klavier an de sechs violinpartiten a sonate sinn dat déi autograph instrumentalkompositiounen déi sécher op d köthener zäit datéiert kënne ginn donieft sinn nach e puer gebuertsdags an neijoerschkantaten iwwerliwwert mä awer net fir all feierdag deen a fro kënnt et gëllt als sécher datt de bach fir den haff vill instrumentalkompositioune geschriwwen huet déi awer gréisstendeels verschwonne sinn oder a spéidere beaarbechtungen als cembaloconcerten oder kantatesätz ze fanne sinn am september gouf d organisteplaz zu st jakob zu hamburg fräi fir déi sech de bach gemellt hat hie gouf och vum hamburger rot fir e proufspill zougelooss huet awer dann ofgesot warscheinlech well d iwwerhuele vun der plaz mat enger grousser kafzomm verbonne war méiglecherweis ass d widmung vun de brandenburgischen konzerte vum mäerz fir de markgrof christian ludwig vu brandenburg am zesummenhank mam bach senger sich no enger neier plaz ze gesinn aus onbekannte grënn huet de fürst leopold sech duerno ëmmer méi vum bach senger ensembelmusek ofgewand vläicht bezitt sech d berüümte plaz am bach sengem bréif vum oktober u säi jugendfrënd georg erdmann op déi ännerung am museksgout vum fürstenhaus woubäi hien ongerechterweis der fra vum fürst d haaptschold gëtt daselbst in köthen hatte einen gnädigen und music so wohl liebenden als kennenden fürsten bei welchem ich auch vermeinte meine lebenszeit zu beschlieen es musste sich aber fügen dass erwehnter serenissimus sich mit einer berenburgischen princein vermählete da es denn das ansehen gewinnen wollte als ob die musicalische inclination neigung bey besagtem fürsten in etwas laulicht werden wollte zumahln da die neüe fürstin schiene eine amusa zu sein dëst gëtt doduerch bestätegt datt nodeem de bach gaange war seng plaz zu köthen net méi nobesat gouf nom doud vum johann kuhnau de juni gouf zu leipzig d plaz vum thomaskantor fräi no engem éischte proufspill de juli gouf vun de bewerber zu deenen de johann friedrich fasch kapellmeeschter um haff zu anhalt zerbst an de christian rolle musekdirekter zu magdeburg gezielt hunn de georg philipp telemann gewielt well den telemann awer wéinst enger gehaltserhéijung zu hamburg bliwwen ass gouf eng zweet kantoratsprouf aberuff wou nieft dem bach de georg friedrich kauffmann aus merseburg dee fräiwëlleg zréckgetrueden ass de johann christoph graupner kapellmeeschter zu darmstadt an de balthasar schott organist an der neuen kirche zu leipzig kandidéiert hunn de bach huet de februar als proufstéck d kantaten jesus nahm zu sich die zwölfe bwv an du wahrer gott und davids sohn bwv opgefouert gewielt gouf de graupner deen awer huet missen ofsoen well den hessesche landgrof hien net entloosse wollt domat gouf de bach als drëtt wal thomaskantor en amt wat e bis zu sengem doud behalen huet den titel vum fürstleche köthenesche kapellmeeschter duerft de bach weider féieren an hien huet bis zum doud vum fürst am joer musek fir d festdeeg geliwwert enn mee huet de bach säin déngscht zu leipzig opgeholl als kantor a musekdirekter war hie fir d musek an de véier haaptkierche vun der stad verantwortlech dozou huet och d virbereedung vun enger kantatenopféierung all sonnden an all feierdag gezielt ausserdeem war hie fir de museksunterrecht an der thomasschoul responsabel d internatsschüler ware verflicht als chouersänger d gottesdéngschter matzegestalten säin deputat als latäinprofesser wat mat senger plaz traditionell verbonne war huet hie géint suen un e schoulmeeschter vun der schoul iwwerdroen gläich nodeem en ukomm war huet de bach ugefaangen kantate fir d opféierungen ze komponéieren oder z iwwerschaffen bei där systematescher aarbecht muss an den éischten zwee joer am schnëtt ongeféier ee wierk pro woch entstane sinn duerno goung et méi lues virun am ganze sinn zwéi komplett joergäng iwwerliwwert den nekrolog erzielt vun dräi weideren kuckt bachkantaten am ganze sollen an där zäit ongeféier kantaten entstane sinn fir chrëschtdag huet de bach déi zweet fassung vum magnificat an es dur mat de sätz fir chrëschtdag eng éischt fassung gouf et ouni dës sätz schonn den juli geschriwwen fir de karfreideg säi bis dohi gréisst wierk d johannespassion a fir chrëschtdag e sanctus wuel um ufank vum joer ass de bach dem textdichter christian friedrich henrici alias picander begéint dee schliisslech den text fir d matthäuspassion geliwwert huet déi oder uropgefouert gouf d opféierungsbedingungen hate sech an dësen éischte leipziger joren am grousse ganze verschlechtert de bach huet sech gezwonge gesinn dem rot vun der stad leipzig den august genee senge virstellunge vun der vokaler an instrumentaler ausstattung vun enger wohlbestallten kirchenmusic ze dokumentéieren dësen höchstnöthige entwurff ass haut eng wichteg source fir d historesch opféierungspraxis vu senge wierker de bach huet sech déi zäit beméit den titel vum haffkompositeur zu dresden ze kréien well hie mat der pai onzefridde war den héije liewenskäschten an der leipziger obregkeet déi dem bach säi schafen net a sengem sënn gefërdert huet wéi an engem bréif aus dem joer ze liesen ass da aber nun finde da dieser dienst bey weitem nicht so erklecklich als mann mir ihn beschrieben viele accidentia dieser station entgangen ein sehr theurer orth u eine wunderliche und der music wenig ergebene obrigkeit ist mithin fast in stetem verdru neid und verfollgung leben mu als werde genöthiget werden mit des höchsten beystand meine fortun anderweitig zu suchen dem hunn och déi vill cembaloconcerte fir bis zu véier soliste gedéngt déi zum gréissten deel als nei arrangementer vu meeschtens eegene violin oder hautboisconcerten an instrumentalsätz aus kantaten awer och aus frieme virlagen z b vivaldi entstane sinn als soliste stoungen nieft dem bach selwer seng bouwen a schüler zur verfügung a senger gesamter leipziger zäit war de bach e villgesichte léiermeeschter dacks hunn och schüler a sengem stot gewunnt zil vum unterrecht war et museker auszebilden déi als instrumentalisten a komponisten de villfältegen aufgabe beim haff an der kierch an am biergerleche museksliewen dat grad ugefaangen huet gewuess waren dem bach säin unterrecht huet virun allem bei senge bouwe vill friichte gedroen fir dësen unterrecht huet de bach méi nei awer och méi eeler kompositioune benotzt vill dovun huet hien zesummegefaasst an als clavierübung i ii iii und iv verëffentlecht schonn zu weimar an zu köthen hat de bach huldegungskantate fir d fürstenhaiser vu weimar weissenfels a köthen souwéi festmuseken a forum vu kantate fir verschidden uläss komponéiert zu leipzig si weider wierker an deem genre entstanen woubäi de bach jeefeg eeler virlage verschafft huet d festmuseken an huldegungskantate waren zum beispill fir den ëmkrees vun der universitéit an der thomasschoul souwéi fir d kurfürste friedrich august i an ii vu sachsen geduecht déi gläichzäiteg als august ii an iii kinneke vu polen waren och weider adeleg a räich bierger goufe mat musikaleschen éierunge beduecht déi kantate goufe meeschtens am fräien opgefouert an hunn dofir misse mat chouer an instrumentalkapell staark besat sinn dat war virun allem méiglech nodeem de bach de collegium musicum iwwerholl hat zur verstäerkung stoungen him d museker vun der musicalischen stadt compagnie zur verfügung iwwer d opféierung vu sou engem wierk nämlech der kantat preise dein glücke gesegnetes sachsen bwv fir dem august iii säi kréinungsjubiläum de oktober gëtt et ëmfangräich opzeechnungen an der stättescher chronik well d kinneklech famill zu leipzig keng eege residenz hat gouf si am biergerlechen apelesche stadpalais ënnerbruecht aus der chronik des weidere gëtt de wee vum zuch bis zu der logis vum kinnek beschriwwen den dag drop ass den trompettist gottfried reiche de senior vun der musikalischen stadt compagnie gestuerwen weil er vorher wegen des blasens groe strapazzen gehabt und auch der fackel rauch ihm sehr beschwerlich gewesen och an där kantat huet de bach eeler kantatesätz benotzt ee vun de sätz gouf méi spéit an dmesse in h moll opgeholl eng jett vu sengen huldegungskantaten huet de bach kuerz nodeem e se geschriwwen hat a geeschtlech wierker ëmgewandelt där parodieprozedur ass d chrëschtdagsoratorium vu ze verdanken d himmelfahrtsoratorium vu an d ouschteroratorium duerch d parodéiere vu geeschtleche kantate sinn déi sougenannt lutheresch massen entstanen souwéi och d urfaassung vun der mass a si mineur vu déi sougenannt missa déi nëmmen de kyrie an de gloria ëmfaasst huet nodeem dëst wierk beim kurfürstlechen haff zu dresden agereecht gouf krut de bach den november endlech d noriicht sech compositeur bey dero hoff capelle nennen ze däerfen allerdéngs net den erhoffte ruff vun elo un an der residenzstad dresden ze wunnen an ze wierken am mee huet de bach d bewerbung vu sengem jong johann gottfried bernhard fir d plaz vum organist an der kierch beatae mariae virginis zu mühlhausen ënnerstëtzt de bach huet sech vum bis juni zu mühlhausen opgehalen wou de jong säi proufspill absolvéiert huet de juni gouf de johann gottfried bernhard zum organist gewielt wéi de bach zu mühlhausen war gouf hie gefrot op hie sech kéint d uergel an der mariëkierch ukucken déi huet misse reparéiert ginn hien huet geroden den uergelbauer zacharias hildebrandt fir d aarbechten ze huelen op der réckrees huet sech de bach fir zwéin deeg zu weissensee opgehalen wou hien den juni d uergel an der kierch st péiter a paul gepréift huet déi vum conrad wilhelm schäfer reparéiert gi war ob de bach direkt nees op leipzig zréckgefuer ass oder nach aner stied besicht huet ass net bekannt seng presenz zu leipzig ass eréischt fir ufank august nees beluecht den august gouf d namenstagskantate warscheinlech bwv a fir de friedrich august ii opgefouert an de er jore schéngt sech de bach vun neikompositioune fir d kierch an de collegium musicum zréckgezunn ze hunn am mee huet hien op invitatioun vum friedrich dem groussen an deem senger haffkapell de carl philipp emanuel bach ugestallt war potsdam a berlin besicht an op de pianoforti an uergelen improviséiert hien huet versprach en theema wat de kinnek géif virginn als fug auszeféieren an a koffer ze stiechen aus dësem versprieche gouf d musikalescht affer eng sammlung vun zwou fugen dräi a sechsstëmmig zéng kanonen an enger triosonat all iwwer dat selwecht theema e weidere kontrapunktesche wierkzyklus ass d kunst der fuge eng éischt kéier fäerdeggestallt mä deen awer duerno bis erweidert an iwwerschafft gouf d sammlung vun einfache fugen géigefugen spigelfugen fuge mat méi theemaen a kanone stellt e kompendium vun den technike vun der fugekompositioun duer an déi lescht jore fält och d vollendung vun der mass a si mineur fir déi de bach d missa vu de sanctus vu an aner eeler kompositioune benotzt huet a senge leschte joren huet de bach un enger aakrankheet gelidden och vu motoresche stéierungen am rietsen aarm geet riets zanter si guer keng schrëftstécker méi vun him erhalen déi lescht bekannten ënnerschrëft staamt vum mee seng fra anna magdalena oder säi jong johann christian hu bal all dokumenter ënnerschriwwen d sehverméigen huet sou staark nogelooss datt sech de bach vum schonn deemools ëmstriddenen okultist john taylor operéiere gelooss huet dee vum bis zum abrëll zu leipzig war komplikatiounen hunn eng weider operatioun noutwenneg gemaach fir eng kuerz zäit konnt de bach nees gesinn hie krut awer e puer deeg viru sengem doud e schlag de bach ass den juli gestuerwen am haaptsächlech vum carl philipp emanuel bach a johann friedrich agricola verfaassten fäerdeggestallten a verëffentlechten nekrolog heescht et zum bach senger krankheet a sengem doud déi méi nei bachfuerschung hält et allerdéngs och fir méiglech datt dem bach seng zockerkrankheet d ursaach dofir war datt hien ëmmer manner gesinn huet an och datt hien e schlag krut nodeem en zweemol geréckelt gouf läit säi graf haut an der leipzeger thomaskierch wann een dem bach sengem jong carl philipp emanuel bach gleewe kann dann huet sech de bach beim komponéieren als autodidakt ugesinn et gëtt op allefall keng prouf fir e kompositiounsunterrecht der ënnerweisung bei sengem brudder zu ohrdruf mag wohl einen organisten zum vorwurf gehabt haben u weiter nichts c ph e bach spéider wier dem bach säin openthalt beim buxtehude eng geleeënheet gewiescht ënnerriicht ze ginn mä dëst ass net beluecht datt de bach als autodidakt zu engem bedeitende komponist ginn ass war méiglech well e vu senger jugend un d wierker vun de verschiddenste komponisten duerchstudéiert huet an aus hinne geléiert huet dëst ass duerch héieren liesen ofschreiwen transkribéieren beschaffen an nomaache vun der musek souwéi duerch iwwerhuele vu kompositoresche mëttelen formen a gattunge geschitt den c ph e bach dozou am bach sengem villfältege wierk treffe sech aflëss aus der musek vu mëttel nord a süddäitschland respektiv éisträich souwéi frankräich an italien dobäi ass ze beuechten datt sech déi regional traditioune géigesäiteg beaflosst hunn sou ginn an den däitschen traditiounen och italieenesch a franséisch gattungen a stilmëttel weiderginn dofir ass et bei verschiddene komponisten net einfach si enger gattung zouzeuerdnen kenntnis vum musikaleschen afloss op de bach huet een aus verschiddene quellen mëtteldäitsch aflëss duerch norddäitsch aflëss duerch süddäitsch éisträichesch aflëss duerch italieenesch aflëss duerch franséisch aflëss duerch verschidde berüümte museker déi de bach deelweis perséinlech kannt huet si schwéier zouzeuerdnen si hate selwer ënnerschiddlech musek verschafft an de bach mat hire wierker beaflosst wéi zum beispill jan dismas zelenka johann mattheson georg philipp telemann reinhard keiser a georg friedrich händel op de bach och ureegunge vu senge jonge wilhelm friedemann a carl philipp emanuel opgeholl huet ass net sécher mä unzehuelen datt verschidde kompositioune vun den zwéin eelste bouwe vum bach als wierker vum papp gëllen an ëmgedréint léisst dëst awer vermudden de bach konnt sech am kader vu sengen ämter an de verschiddene wierkungsstätten ënner dem afloss vun de komponisten déi uewe genannt goufen och no an no déi ënnerschiddlechst gattungen kompositiounsstiler a musizéierweisen uneegnen zu dësem zil huet de bach och seng reesen ënnerholl mat ausnam vun der oper huet de bach wierker a quasi alle musikalesche gattunge vu senger zäit komponéiert dem bach seng wierker si gréisstendeels funktional gebonnen beispillsweis als kantoren an organistemusek fir d kierch instrumentalmusek fir den haff an d biergertum oder léierwierker fir den unterrecht d qualitéit vun der ausféierung iwwersteigt awer an de meeschte fäll dat üblecht verschidde wierker gi méi wäit wéi den tradéierte formekanon dat ass virun allem de fall bei den uergel a klavéierwierker déi vum eegenen instrumentale kënne geprägt sinn a bei de grousse kontrapunktesche sammelwierker bei sengen zäitgenosse war de bach zu recht a bedeitenden harmonist deen d méiglechkeete vun de gammen an hir eegenschaften duerch de ganze quintenzirkel ausgeschëpft huet wéi et virun him nach kee gemaach hat kritik krut hie well seng vokal kierchemusek der oper immens no stoung a wéinst der textbehandlung an der instrumentaler stëmmféierung vun de solopartien dem bach seng kierchlech wierker si geprägt vu senger déiwer protestantesch lutheranescher reliéisitéit vun him si ronn kantaten iwwerliwwert dovun zirka kierchekantaten a senge kantaten a passiounen huet de bach heefeg op populär chorale vum evangelesche gesangsbuch zréckgegraff eng grouss zuel vu senge wierker virun allem aus der fréier zäit gëllt als verschollen de bach huet warscheinlech fënnef passioune geschriwwen d johannes an d matthäuspassioun sinn déi eenzeg erhalen authentesch passiounen et gëtt ugeholl datt ënner den dräi anere verschwonnene wierker eng lukaspassioun an eng markuspassioun waren bei der fënnefter passioun vermudde fuerscher datt et eng iwwerschaffte variant vun der matthäus passioun ass dem johann sebastian bach seng musikalesch wierker sinn am bach werke verzeichnis bwv katalogiséiert e méi neit awer bäi wäitem net sou dacks benotzte verzeechnes ass d bach compendium vun de musekwëssenschafler h j schulze a christoph wolff nieft senger wierkung als museker a komponist hat de bach och en afloss op d musektheorie déi méi spéit virun allem an de schrëfte vum johann philipp kirnberger erfaasst ginn ass warscheinlech ugereegt duerch déi verschidden temperéierunge vum andreas werckmeister huet de bach säi wohltemperiertes klavier komponéiert deem seng popularitéit méi spéit der wueltemperéierter stëmmung zum duerchbroch verhollef huet dem bach goung et doran wéi et de kirnberger beschriwwen huet ënner anerem dorëms d affekter duerzestellen déi vun der temperéierung ofhängeg sinn a si ze léieren donieft gëtt de bach dacks als matgrënner vun der spilltechnik mam daum als vollwäertege spillfanger bei den tasteninstrumenter genannt dës technik huet d ausdrocksverméige vun de kompositioune bis an de virtuose beräich eran erweidert awer och en elegant villstëmmegt legatospill erméiglecht er hatte sich eine eigene fingerordnung ausgesonnen da es ihm nicht schwer fiel die gröten schwierigkeiten mit der flieensten leichtigkeit herauszubringen man wei da es dabey hauptsächlich auf den gebrauch des daumens ankömmt aus johann adam hiller mein leben ausserdeem huet sech de bach fir d weider an neientwécklung vu musekinstrumenter agesat och dat war op eng erweiderung vun de kompositoresche mëttel ausgeriicht d viola pomposa ass seng erfindung bei den tasteninstrumenter interesséieren hie besonnesch klanglech neientwécklungen hien huet sech zum beispill mat hirer temperéierung beschäftegt bei den uergelen zum beispill mat hirer klangdispositioun an de mechanesche qualitéiten e beispill ass dem bach seng disposition der neüen reparatur des orgelwercks ad d blasii mühlhausen de bach war e geschaten a gutt bezuelten uergelinspekter dee kee blat virun de mond geholl huet dobäi huet en och mam gottfried silbermann zesummegeschafft hien huet de bach an der entwécklung vum pianoforte gefuerdert a gefërdert wat am bach senge spéidere joren no engem bericht vu sengem schüler johann friedrich agricola von ihm völlige gutheiung erlangte de kino empire war tëscht an e kino zu esch uelzecht an der groussgaass deen mat zäitweis sëtzplazen zu senger zäit dee bei wäitem gréisste kino am land war den ecran war meter grouss vun ufank u war de sall ageriicht fir déi deemools modernst projektiouns an tounformater de cinemascope mm a virun allem de mm déi filmprojektere vun der mark cinemecchanica konnte sou niewent dem gebräichleche mono liichttoun och kanal stereotoun op véier magnéiteschen tounpisten erëmginn an dat souwuel am mm wéi am mm am empire ass fir d éischt de januar um hallwer néng e film gewise ginn et war dëst an enger gala virstellung ënner dem protektorat vun der gemeng vun der stad esch an de profit dovu war fir d oeuvre grande duchesse charlotte a fir dat lëtzebuergescht rout kräiz bei där geleeënheet konnten d premièresgäscht dem stanley kramer säin the pride and the passion mam cary grant frank sinatra an der sophia loren kucken den empire huet wéi de kino rex zu esch zu de säll vum franois reckinger gehéiert deen och kinoen an der stad lëtzebuerg hat den eldorado de capitole an den europe den juli huet den empire fir ëmmer seng dieren zougemaach am fréiere kinossall goufe garagen amenagéiert de foyer gouf an appartementswunnengen ëmgebaut den edward sapir gebuer de januar zu lauenberg a pommern dat ass haut lebork a polen a gestuerwen de februar zu new haven connecticut war een us amerikaneschen anthropolog a linguist seng mammesprooch war jiddesch eréischt spéider huet hien däitsch geléiert als zweetsprooch huet e mat oder joer hebräesch geléiert wéi e mat sengem papp dat aalt testament iwwersat huet nom alter vu joer hat hie praktesch nëmmen nach englesch ëm sech fir d éischt huet en däitsch philologie op der columbia university studéiert dunn huet e gewiesselt an ass bei de franz boas anthropologie léiere gaange mat spezialiséierung op linguistik vun bis huet en den anthropologeschen deel vun der canadian geological survey geleet als professer fir anthropologie fanne mir hien an der universitéit vu chicago bis an duerno an der universitéit vu yale ass de sapir no e puer häerzinfarkten am alter vu joer gestuerwen eng komplett bibliographie ass an der rena darnell hirer sapir biographie s david g mandelbaum erausg edward sapir selected writings in language culture and personality university of california press isbn regna darnell edward sapir linguist anthropologist humanist university of california press bomis ass eng internetfirma déi gegrënnt gouf si gouf ni mat risiko kapital finanzéiert ufanks hu si reklamme verkaaft op engem grousse portal bomis com an ausserdeem hu si erotesch biller online verkaaft fir den nupedia projet ze starten huet sech bomis mam larry sanger zesummegedoen deen dunn d iddi fir wikipedia hat bomis huet him déi noutwenneg infrastruktur zur verfügung gestallt bandbreet späicherplaz an den domän bomis bleift proprietär vun diversen deeler vu wikipedia déi net open source sinn also net aus dem domaine public stamen zu dësen zielt zum beispill den numm vum domän allerdéngs sollten dës deeler der wikimedia fondatioun zoukommen den jimbo wales ass den haaptaktionär vu bomis seng partner sinn den tim shell an een inaktiven investisseur de larry sanger huet just mat nupedia a wikipedia ze dinn d wikimedia foundation inc ass d organisatioun déi sech ëm wikipedia wiktionary wikiquote wikibooks an këmmert wikimedia ass eng association sans but lucratif déi ënner d gesetz vum bundesstaat florida usa fält d offiziell existenz vun der fondatioun gouf den juni vum jimbo wales bekannt ginn de cofondateur vu wikipedia d fondatioun huet als zil fir d gebuert an de wuesstum vu projeten z ënnerstëtzen déi fräit wëssen nom wikiwiki prinzip vermëttelen ausser der aktueller enzyklopedie wikipedia existéiert och een dictionnaire an thesaurus projet wiktionary eng enzyklopedie mat zitater wikiquote an eng lëscht vu bicher déi sech haaptsächlech u studente riicht wikibooks haaptsächlech mat wierker aus dem domaine public d fondatioun geréiert och en ensembel vun artikelen a gedenken un den september schlussendlech geréiert d fondatioun och den projet wat keng wiki ass mä wou de contenu trotzdeem fräi ass am moment ass dëse projet allerdéngs e bessen op äis geluecht d mataarbechter vu wikipedia a vun deenen anere projeten hoffen datt duerch eng fondatioun sans but lucratif an duerch noutwännesch de projet um liewe ka gehale ginn beim bekanntgi vun der grënnung vun der fondatioun huet den jimbo wales och all copyright all domain numm un d fondatioun iwwerschriwwen d informatesch infrastruktur gouf och vum jimbo zur verfügung gestallt am januar huet den jimbo wales den tim shell an de michael davis als membere vum nominéiert am juni gouf et wale fir zwéi weider memberen et goufen d angela beesley an d florence devouard als representanten vun alle mataarbechter un de wikimedia projeten et gouf schonn eng jett diskussiounen iwwer d responsabilitéite vum conseil d administration a si hunn e opgestallt methoden no engem egalitäre prinzip ginn envisagéiert wikimedia lëtzebuerg ass eng associatioun déi de november gegrënnt gouf an den februar als association sans but lucratif am handelsregëster ënner der referenz f ageschriwwe gouf d a s b l huet hire sëtz an der gemeng leideleng den zweck vun der associatioun ass d grënnungsmembere sinn d benotzer an d associatioun ass um site vun der agence vum benevolat referenzéiert am éischte sënn vum wuert ass eng seechen eppes geschwates an engem méi spezifesche sënn ass eng seechen e sammelbegrëff fir mëndlech iwwerliwwert erzielungen an deenen e fonke wourecht ass dee moment stellt sech d seechen am wourechtsgehalt iwwer d märchen grondsätzlech kann een tëscht volleksseechen an epos ënnerscheeden den inhalt oder d motiv vun enger volleksseeche kënne vun anere kulturen oder vëlker iwwerholl sinn wanderseechen mä ginn awer meeschtens mat lokale spezifizitéite vermëscht bei der epescher seechen handelt et sech éischter ëm eng archaesch form vu geschichtsschreiwung aus zäite wou sech d noriichten nach vu mond zu mond verbreet hunn iergendwa goufen dës noriichten dann an enger konschtform néiergeschriwwen dozou gehéiert d nordesch saga d artusseechen an d griichescht epos eng seechen ass anescht wéi e märchen enk mat enger plaz oder engem datum verbonnen an tëscht dëser welt an der nächster gëtt e groussen ënnerscheed gemaach wann eng seechen entsteet vermësche sech dat objektiivt a subjektiivt därmoossen datt eppes iwwernatierleches de kär vun der seeche gëtt griichesch ass eng indoeuropäesch sprooch déi zur grupp vun de kentum sproochen an zur hellenescher branche vun dëser sproochefamill gehéiert griichesch gëtt vun zirka zwielef millioune leit als mammesprooch geschwat vun deenen zirka milliounen a griicheland liewen déi aner sinn a länner verdeelt op zypern ass griichesch nieft dem tierkeschen och eng offiziell sprooch d griichesch ass och eng vun de offizielle sprooche vun der europäescher unioun déi eelst schrëftlech zeie vun der sprooch si mykenesch texter an der linearschrëft b wärend der klassescher zäit gëtt et schonn eng jett dialekter zu de wichtegsten zielen d attesch ionescht wat hautdesdaags an de schoulen als algriichesch geléiert gëtt d dorescht nordwestgriichescht d aeolescht an d arkadesch kyprescht d politesch wirtschaftlech a kulturell positioun vun athen am joerhonnert v chr hunn deen do geschwaten atteschen dialekt zur iwwerregionaler allgemengsprooch koinè gi gelooss duerch d eruewerunge vum alexander de groussen am joerhonnert v chr gouf et zu enger weltsprooch an lingua franca och am réimesche räich blouf griichesch nieft latäin eng amtssprooch den afloss vu friemsproochen huet ëmmer erëm zu beméiunge gefouert d griichesch sprooch ze botzen a sech op d klassescht attesch ze baséieren soueng gebotzte versioun gouf e puer joerhonnerte méi spéit zur amts a literatursprooch vum byzantinesche räich wärend der besatzung duerch d osmanescht räich war d ënnerriichte vu griichesch offiziell verbueden allerdéngs huet d sprooch weidergelieft am alldag vun de griichen a bei de paschtéier déi et trotzdeem heemlech geléiert hunn d sprooch huet sech awer wärend dëser zäit staark verännert no der moderner staatsfondatioun gouf d katharevousa reng sprooch offiziell sprooch eng konschtsprooch déi awer de wuertschaz vum attesche konservéiert hat mä neigriichesch grammatesch strukturen hat eréischt gouf d vollekssprooch dimotiki gr definitiv zur sprooch vun der verwaltung an der wëssenschaft am laf vun de joerdausenden huet d griichesch sprooch vill verännerungen an der aussprooch matgemaach d orthographie ass awer zum groussen deel konstant bliwwen dëst ass ënner anerem op déi sélleche botzaktiounen zréckzeféieren déi an hellenistescher zäit agefouert accente goufen nach bis viru kuerzem benotzt duerch en dekret vum griichesche president vum abrëll goufen den accent grave den accent circonflexe de spiritus asper an de spiritus lenis ofgeschaaft am neigriichesche gëtt et hautdesdaags nëmmen nach den accent aigu deen déi betounte silb markéiert d griichesch sprooch a schrëft haten e groussen afloss op europa d laténgescht genee sou wéi d kyrillescht alphabet goufen op der basis vum griicheschen alphabet entwéckelt an a villen europäesche sprooche fënnt een nach d wuerzele vu griichesche wierder de film noir léisst sech net einfach definéieren an der nummer vun der zäitschrëft l écran franais vum august op der säit huet de franséische filmkritiker nino frank iwwer en neie filmgenre geschriwwen a sengem artikel un nouveau genre policier l aventure criminelle ass en op filmer agaangen déi am zweete weltkrich gedréit goufen an nach net an europa gewise goufen hien huet als éischten den ausdrock film noir gebraucht an haaptsächlech un dem john huston säin the maltese falcon mam humphrey bogart a peter lorre geduecht an un this gun for hire aus dem joer vum frank tuttle mat der veronica lake no engem roman vum graham greene de robert sklar huet et a sengem movie made america a cultural history of american moviesmol probéiert et fält op datt de begrëff am géigesaz zum grujelfilm oder dem gangsterfilm spéider erfonnt gouf an dann eréischt op d filmer iwwerdroe gouf d quelle ginn zréck op déi englesch gothic romanen iwwer der daphne du maurier hir ongeheier erzielunge bis op d detektivgeschichte vum dashiell hammett oder raymond chandler déi bekanntst us amerikanesch kriminalschrëftsteller den afloss vun europäesche filmregisseure wéi alfred hitchcock anatole litvak oder julien duvivier war ganz kloer wann een nach méi wäit hannerzeg geet kënnt e beim däitschen expressionistesche film vu virum krich eraus wéi de film das kabinett des doktor caligari vum rober wiene vun zum film noir gi besonnesch produktioune gezielt déi tëscht dem ufank vun de er an enn vun de er an den usa gedréint gi sinn déi meescht sinn als sougenannte b filmer entstanen d haaptfigur vum film noir ass meeschtens en desillusionnéierten detektiv en eenzelgänger an dee gëtt duerch eng femme fatale an eng situatioun bruecht aus där en net méi erauskënnt de film noir spillt an der reegel bannent stied an däischtere géigenden e mythos aus dem aalgr mthos oder eng mythe ass eng erzielung vun enger gëtter schëpfungs vir oder fréigeschicht déi dacks fantastesch elementer enthält de mythos ass eng bildhaft weltausleeung a liewensbedeitung an enger erzielerescher berichtsform mat symboler visiounen a fabuléierenden duerstellungen déi awer och eng allgemeng wourecht enthale kann dacks gëtt am mythos d wierke vun de gëtter un d mënschlech verhältnesser ugepasst anthropomorph d mythe ginn an de mythologien vun de vëlker zesummegefaasst als géigesaz zum mythos gëtt meeschtens pejorativ de logos gesat deen dem rationalen discours zougänglesch ass mythen waren ëmmer dofir do d welt an d mënschlecht wiesen z erklären dëst gëtt besonnesch an de schëpfungsmythen däitlech d op de pabeier brénge vun de mythen ass den ufank vun der westlecher literatur déi ëmmer erëm zentral motiver vum mythos opgräift a verformt fir d europäesch kultur zielen do besonnesch d griichesch réimesch mythen déi säit dem homer an hesiod literaresch motiver geliwwert hun nach bis an d joerhonnert eran beim platon an aristoteles kënnt de mythos éischter schlecht ewech fir si kann de mythos héchstens nach eng unnäherung un d wourecht sinn d dichter vun der romantik hunn erëm op d griichesch nordesch a spéider och indesch mythen zréckgegraff d opklärung gesäit de mythos als naiv kannereg stuf zum kloren denken de max horkheimer an den theodor w adorno stellen um ufank vum joerhonnert eng gefor beim verloscht vun de mythe fest an der haiteger fuerschung gëtt de mythos als rituell widderhuelung an erzieleresch veraarbechtung vu mënschlechen urängscht ugesinn den nietzsche seet iwwer de mythos dem mythenlosen menschen der moderne fehlt die kraft der abbreviatur der horizontbegrenzung die der mythos leistet der mythos ist die matrix des weltbildes er stellt ein bild von der welt und umstellt die welt mit bildern de kim kirchen gebuer den juli an der stad lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche vëlossportler hien ass de bouf vum erny kirchen seng éischt course fiert hien zu dummeldeng an der kategorie cadets vun bis ass hien an der italieenescher amateur ekipp de nardi an italie kënnt hien a kontakt mat der ekipp fassa bortolo a kritt do e kontrakt als profi an dëser italieenescher ekipp fiert hie vun bis ass hie bei d däitsch ekipp t mobile team gewiesselt an fiert hie fir den team columbia htc zanter der saison fiert hie bei der ekipp katjuscha well e beim tour de suisse e kuerzen häerzstëllstand hat konnt en dat joer net beim tour de france matfueren nom enn vu senger professioneller carrière aus gesondheetsgrënn schafft hien am sportsministère am archiv iwwer de lëtzebuerger vëlossport de jang de blannen oder jean johann vu lëtzebuerg gebuer den august um bock a gestuerwen de august an der schluecht bei crécy en ponthieu war grof vu lëtzebuerg vu chiny a kinnek vu béimen den oktober huet hien zu lëtzebuerg d schueberfouer agefouert déi zäit e grousse joermaart deen aacht deeg gedauert huet de jang war de jong vum däitsche keeser heinrich vii a war virun allem als turnéierheld bekannt am joer krut de jang vu sengem papp d grofschaft lëtzebuerg well eng béimesch adelspartei beim heinrich vii géint den deemolege béimesche kinnek heinrich vu kärnten intervenéiert ass huet de jang den august um reichstag vu speyer vu sengem papp och nach d kinnekräich béimen kritt an ass den dag drop am doum vu speyer vum péiter vun uespelt mat der prinzessin elisabeth vu béimen bestuet ginn d elisabeth war eng schwëster vum wenzel iii dem leschte männlechen nokomme vum ale béimeschen herrscherhaus vun de pemysliden de jang war do grad véierzéng joer al an d elisabeth hat der knapps uechtzéng nach am selwechte joer mécht sech déi jonk koppel mat truppen op de wee fir den heinrich vu kärnten definitiv aus béimen ze verjoen dat war am ufank awer guer net sou einfach well weder d eruewerung vun der räicher béimescher stad kuttenberg kutn hora nach déi vu koln geléngt zweemol kann den heinrich vu kärnten sech nach widdersetzen wéi de jang zu prag ukoum wou hien de februar vum äerzbëschof vu mainz dem péiter vun uespelt am hradschin gekréint gouf hat hien nach glat a guer keng eruewerung opweises dat war natierlech net grad dee beschten optakt fir den neie kinnek a senge walkapitularien huet de jang dem béimeschen adel missen zougestoen datt ämter just mat leit aus béimen an aus mieren besat däerfte ginn dëst huet d muecht vum béimeschen adel gestäerkt an och en éischt béimescht nationalgefill ervirbruecht mä fir de jang huet d béimesch kroun och bedeit datt hien uspréch op den troun vu polen an op dee vun ungarn hat grad wéi déi lescht zwee pemysliden de béimeschen héichadel huet schliisslech ëmmer méi muecht gefuerdert wéi de jang op drock vu senger fra hin haart mat der oppositioun ëmgaangen ass hien huet de spriecher vum adel den heinrich vu lip an de prisong gesat ass et zum biergerkrich komm deen de jang bal de béimeschen troun kascht hätt hat den héichadel nämlech net nëmme mat stännegem krich gedreet mä och mat der wiel vun engem habsburger duerch de fridde vun domalice ass de biergerkrich endlech op en enn gaangen de jang huet den héichadel méi staark un der muecht bedeelegt de péiter vun uespelt zum generalkapitän iwwer béimen ernannt an d land verlooss dem jang säi bestietnes huet déi ganz konflikter allerdéngs net iwwerstanen d elisabeth lieft schlussendlech getrennt vun him a komplett eleng bis zu hirem doud vun u war de jang praktesch guer net méi a béimen ze gesinn soudatt seng muecht sech ni méi richteg entfaalt huet hien huet vill léiwer op der europäescher bün gespillt militäresch grad sou wéi diplomatesch an an där zäit net z ënnerschätzen duerch realpolitesch geschéckt arrangéiert hochzäiten zanter hat de jang de blanne probéiert säin usproch op d polnesch kroun duerchzesetzen sou huet hien z b an de konflikt tëscht dem däitschen uerden an dem polnesche kinnek wladyslaw un der säit vum uerden agegraff an dee kontext muss och dem jang säi kräizzuch a litauen gestallt ginn de jang hat der kierch effektiv e kräizzuch versprach allerdéngs weder an d hellegt land nach a spuenien mä a litauen sollt dësen hie féieren zesumme mam däitschen uerden ee kräizzuch hat schonn e besonnesche wäert an där zäit dat war en zuch géint d heeden bei deem sech all d natioune getraff hunn ausser de polen déi wéi gesot dem däitschen uerde géintiwwer feindlech agestallt waren dat koum dem jang natierlech ganz geleeën hien huet dem ritteruerde seng polnesch kinneksuspréch verléint a wollt dofir d confirmatioun fir seng uspréch gewëssen erfolleger hat de jang och a schlesien wou tëscht an e puer herzogen dem jang d trei geschwuer hunn de philipp an de jang waren zesummen opgewuess an de jang huet séier probéiert de kontakt erëm opliewen ze loossen dofir schéckt hien och e grousse kontingent vun truppe fir de fransousen ze hëllefen dee plang war allerdéngs schappeg am géigesaz zum kontrakt deen hien zu deem zweck mam ludwig ofgeschloss hat hie wollt de béimesche kinneksjong johann heinrich mat der ierwin vu kärnten der margaretha bestueden déi hochzäit gouf et awer ni de jang huet sech also op de wee vun innsbruck op trient gemaach ëmmer ënner den ae vum mësstrauesche keeser als grond fir seng rees hat hien uginn d graf vu sengen elteren ze besichen mä kuerz drop koume leit vu brescia bei hien an hunn hien ëm hëllef gefrot fir si virum mastino della scala vu verona ze beschützen et ass wuel d ironie vun der geschicht datt grad déi stad déi sech sengem papp op doud an der däiwel widdersat hat elo dem jong d dire grouss opmécht den della scala gouf geschloen a bannent dräi méint hu sech all wichteg stied vun der lombardei ënner dem jang seng schutzherrschaft gestallt dësen neigewonnenen territoire huet elo natierlech misse géint d fransousen de robert d anjou an de poopst verdeedegt ginn op ouschteren stoung dem jang säi jong an nofollger karel u senger säit elo war d lëtzebuerger politik ëm e wichtegt element méi räich deen huet séier geléiert säi papp ze verbesseren a selbststänneg ze handelen ouni sech mat sengem papp ofzeschwätzen huet hien mat nëmme siwwenzéng joer eegemächteg de krich géint florenz kommandéiert och hie gouf vu sengem papp no politeschem interessi bestuet nämlech mat der schwëster vum franséische kinnek de jang selwer bestit sech dräi joer méi spéit och mat enger franséisin mat der béatrice vu bourbon de ludwig vum jang bedupst huet an der tëschenzäit net nëmmen dreeungen ausgeschwat mä se och wouer gemaach déi feldzich hunn allerdéngs nëmmen zu enger festegung vun der franséisch lëtzebuergescher koalitioun gefouert am géigesaz dozou konnt d muecht zu florenz net laang gehale ginn no de succèse koumen an italien d néierlagen de versuch de limburg zréck z erueweren deen d famill verluer hat war e weideren echec duerch dem ludwig seng politik huet de jang och kärnten verluer ee joer méi spéit hëlt sech den däitsche keeser tiroul vun de lëtzebuerger seng muecht a schlesien konnt de jang dogéint awer festegen de jang stierft de august an der schluecht vu crécy hie soll komplett blann an d schluecht geridde sinn zwéi ritter hätte säi päerd u kette geféiert der so no ass no sengem doud e schwaarze ritter un hien erugetratt an huet säi zimier deen ënner anerem aus zwéi grousse flilleke bestanen huet opgehuewen dee ritter wier keen anere gewiescht wéi de prince of wales edward of woodstock deen aus respekt virun dem virbildleche ritter jang gesot hätt there lies the prince of chivalry but he does not die do läit de fürst vun der ritterlechkeet mä hie stierft net an och dem jang säi motto ich dien an zimier a form vun dräi wäisse strausseplommen zum symbol badge vum prince of wales gemaach hätt der haiteger historescher opfaassung no koumen déi zwéi sech awer ni méi no wéi op e puer honnert meter dem jang säi bouf karel huet sengem papp e monumentaalt graf an der abtei almënster baue gelooss ier d abtei schwéier beschiedegt gouf hat den abt johannes harder dem jang dem blanne seng iwwerreschter an d franziskanerkierch um knuedler a sécherheet brénge gelooss den abt bertels huet se nees an de gronn zréckgeholl koume se an d abtei neimënster wou e marbersgraf mat finanzieller ënnerstëtzung vum äerzherzog albert gebaut gouf virun engem brand gerett si se an eng drëtt lued komm déi den numm hellegt graf krut haut steet déi lued an der krypta vun der kathedral wéi d neimënsterabtei vun de franséische revolutionäre säkulariséiert gouf huet de bäcker adam bastien dem jang de blanne seng schanken an enger grott hanner sengem haus op nummer vun der mënstergaass verstoppt viru sengem doud huet en dëst geheechnes dem buergermeeschter uvertraut dee se du bei säi schwéierpapp de parzeläinsfabrikant jean baptiste boch brénge gelooss huet deem säi bouf huet se op mettlach bruecht de preisesche kinnek friedrich wilhelm iv huet eng grafkapell zu kastel staadt un der saar baue gelooss de jang de blanne gouf de august an der serriger klaus exhuméiert a mat enger militäreskorte bis op réimech bruecht do gouf e vu villen notabelen an enger hellewull leit erwaart a vun zaldote vun der lëtzebuerger arméi bis op eng lafette gedroen mat där en an d stad zréckgefouert gouf an do an der krypta vun der kathedral seng lescht plaz krut d trierische volkszeitung hat den august iwwer deen transfert en artikel bruecht mat der iwwerschrëft ein grabmal bei den seinen wohl eines ritters wert en artikel gouf et och am luxemburger wort de august de jean froissart a senge chroniques de jang de blannen ass den eelste jong vum heinrich vii a senger fra der marguerite vu brabant de jang de blanne bestit d elisabeth duechter vum wenzel ii vu béimen a schwëster vum wenzel iii vu béimen mat hir hat hien e puer kanner de jang de blanne bestit d béatrice vu bourbon duechter vum franséischen herzog louis i vu bourbon mat hir hat hien ee fils zousätzlech zu sengem graf an der krypta vun der kathedral gëtt et zu lëtzebuerg mënzen medailen timberen stroosseschëlter vitrailen fassadendekoren etc déi un de jang de blannen erënneren op dem réck vun de sëlwermënze vun an frang déi zu lëtzebuerg erauskomm sinn ass de jang de blannen als ritter dee sech op sengem päerd an d schluecht stierzt duergestallt de jang de blannen a seng fra d elisabeth vu béimen sinn um réck vun der cents sëlwermënz déi d lëtzebuerger zentralbank den september an erënnerung un de anniversaire vum bestietnes vun deenen zwéin erausginn huet d lëtzebuerger post huet dem jang de blannen am laf vun der zäit e puermol timbere gewidmet zwou serië caritas timberen een timber an der serie histoire du luxembourg een timber fir de gebuertsdag vum jang de blannen an de anniversaire vun der schluecht vu crécy een timber fir de anniversaire vun der ascensioun op de kinnekstroun vu béimen mat engem portrait vum jang de blannen an der elisabeth vu béimen eng rue jean l aveugle gëtt et zu bieles dikrech zanter zu esch uelzecht nom zweete weltkrich an an der stad lëtzebuerg zanter am stater park net wäit vun der adames strooss ewech steet eng gedenkplack un de jang de blannen déi him als merci vun de forainen opgestallt gouf eng aner plack hänkt um bock am dräideelege fantasy comic de leschte ritter thematiséieren de lëtzebuergeschen texter lucien czuga an de zeechner andy genen de retour vum jang de blannen no sengem doud zu crécy am lëtzebuerg vun haut de projet gouf vum lëtzebuerger kulturministère ënnerstëtzt dgriichesch mythologie ëmfaasst d geschicht vun de gëtter an helden heros vum antike griicheland drelioun vun den ale griichen ass aus de relioune vun den agewanderte griichen an der virgriichescher bevëlkerung a klengasien a griicheland entstanen wat par rapport zu de grousse monotheistesche reliounen opfält ass datt kloer geboter feelen obschonn d gëttin nemesis an d erinnyen verbrieche géint d natur an de mammemuerd bestrofen et kann een an der antiquitéit zanter dem xenophanes vun engem anthropomorphismus enger vermënschlechung vun de gëtter schwätzen d gëtter sinn de mënsche virun allem mat hire schwächte méi änlech wéi de gott bei de judden chrëschten oder moslems an hirem kär war d relioun polytheistesch mat verschiddene gëttergeschlechter zum beispill d titanen enger grousser zuel vun naturdämonen lokalen an hallefgëtter et gouf kee paschtouerstand mä d paschtéier goufen einfach verschiddenen hellegtümer zougedeelt dozou kommen och nach d wahrsager zu den eelste quellen zielen dem homer seng ilias an odyssee an dem hesiod seng theogonie den homer an den hesiod hunn uerdnung an d gëtterwelt bruecht aus de lokale kulte gouf ee funktional differenzéierte gëtterkosmos am hellenisteschen zäitalter koumen nach orientalesch aflëss dobäi dës mythologie gouf vun de réimer deelweis iwwerholl liest heizou och den artikel iwwer réimesch mythologie si huet trotz der christianiséierung iwwer joerdausenden iwwerlieft d personnagen aus der griichescher mythologie hunn ëmmer erëm virlage fir nei wierker bruecht an der molerei der oper oder am theater mythos vum gr mthos bedeit eigentlech ried oder iwwerliwwerung spéider gouf dem wuert d onwahrscheinlechkeet bäigefügt schonn d antik auteuren hunn d geschichte verännert a sou kënnt et dacks vir datt ee fir ee personnage zwou bis dräi versioune vu senger geschicht huet dëst kënnt och dovun datt déi al griichen zwar ee méi oder wéineger gemeinsame pantheon haten mä glaichzaiteg speziell lokal gebräicher souwéi hire speziellen haaptgott haten et kéint ee bal vun deene griichesche reliounen amplaz vun engem eenzege glawen schwätzen datt d griichesch gëtter an helde sou vill facetten hunn kënnt och dovun datt et eeben dacks op zéng verschidde plazen och zéng verschidde geschichten iwwer se gouf deen nämmlechte gott oder zumindest deen nämmlechten numm konnt vläicht op verschidde plazen als haaptgott veréiert ginn mä dat heescht nach laang net datt en onbedéngt déi nämmlecht funktioun en hat et konnt souguer virkommen datt ee gott op eng verschidden aart a weis duergestalt gouf chariten moiren mënschen hallefgëtter heroen monsteren déieren an aner grujelwiesen den hesiod hsiodos op griichesch gebuer ëm v chr war e griichesche poet deen als bauer an hiert a böotien gelieft huet verschiddene quellen no ass den hesiod a böotien gebuer säi papp war e bauer vu kyme a klengasien den hesiod huet sech anscheinend e stéck land net wäit vun ascra ewech kaaft sech bestuet a war papp vun zwéi bouwen seng ganz jugend war markéiert vum haarde bauereliewen vu senger zäit nom doud vu sengem papp koum et zu engem sträit ëm d ierwschaft mat sengem brudder persès an zu engem prozess deen den hesiod verluer huet mä den hesiod hat awer mat sengem klenge stéck land méi chance a gouf méi räich fir sengem brudder bei der gestioun ze hëllefen an him de richtege wee ze weisen huet den hesiod d gedicht wierker an deeg geschriwwen werke und tage les travaux et les jours dëst wierk ass an de kontext mat der agrarkris ze setzen an dem ufank vun der griichescher kolonisatioun op der sich no méi land den hesiod zielt eis datt wéi e paschtouer um helikon war hätt hien d muse begéint déi him virgeworf hunn hie wir liddereg doropshin huet hien decidéiert sech komplett dem kult vun de musen ze widmen an hie gewënnt e concours an der poesie der legend no soll un dësem concours och den homer deelgeholl hun mä den hesiod zielt eis dovun näischt dat eenzegt dat mir wierklech iwwer den hesiod wëssen ass wat hien eis iwwer sech erzielt mir wësse bescheed iwwer d landwirtschaft um helikon säi gewënn vum poesie concours de sträit mat sengem brudder an d gebuert vu senge jongen zimmlech sécher ass datt hien ermuert gouf de rescht si spekulatiounen vun aneren anticken auteuren a sou fënnt een heefeg verschidde versiounen den hesiod huet aner poeten inspiréiert dorënner de virgil den hesiod ass haaptsächlech bekannt duerch seng theogonie a wierker an deeg literatur lat litterae buschtaweschrëft bezeechent d totalitéit vu schrëftlech oder mëndlech iwwerliwwerten texter d literatur an d schrëft am allgemengen ass eng vun de gréissten erfindunge vun der mënschheet si stäerkt ënner anerem eis fäegkeet ëm aner leit ze kräischen déi net mir selwer sinn oder eppes mat eis ze dinn hunn susan sontag an eis saachen ze verbildlechen vun deene mir duerch raum an zäit getrennt sinn mat der wëssenschaftlecher erfuerschung vun der literatur befaasst sech d literaturwëssenschaft mat der literatur a raum an zäit befaasst sech d literaturgeschicht déi éischt literar geschichtlech wierker hu virun allem doraus bestanen schrëftsteller an hir wierker chronologesch festzehalen e fréit beispill dofir ass dem j f reimann säi versuch einer einleitung in die historiam literarum sowohl insgemein als auch in die historiam literariam der teutschen insonderheit halle zanter der bléi vun de geschichtleche wëssenschaften am joerhonnert koumen d leit zur erkenntnes datt eng richteg literaturgeschicht virun allem d geeschtegt liewen seng entwécklung an d bedingungen ënnersiche soll zum beispill beim g g gervinus geschichte der deutschen dichtung leipzig gratis literatur kann een am internet eroflueden dëst funktionéiert änlech wéi beim gfdl prinzip vum aesop bis zum zola kann een dausende vu gedichter romaner novellen fabelen an aner literaresch wierker liesen de befaasst sech intensiv mat der aufgab international literatur gratis am internet zur verfügung ze stellen déi jeeweileg form gëtt dobäi nach eng kéier an zwou kategorien ënnerdeelt sou datt een all literaresch form entweder a vers oder a prosa schreiwe kann krazy kat ass e comics strip vum george herriman wann een dem maurice horn a senger the world encyclopedia of comics gleewe kann dann ass de krazy kat universally acclaimed as the greatest comic strip an dem herriman sengem comic strip dingbat family ass schonn eng kaz an e bulldog mat dobäi e bësse méi spéit koum nach eng maus mat bäi mä eréischt am oktober kruten déi dräi figuren en eegene comic an dem william randolph hearst sengem newyork journal well den hearst e begeeschterte frënd vu comics war huet hie mat der zäit dofir gesuergt datt den herriman méi plaz an den zeitunge krut an der wüst vun arizona dem coconino county et geet em d léift et ass eng dräiecksgeschicht d krazy kat eng naiv onschëlleg kaz ass verléift an eng egoistesch béis maus den ignatz dee keng geleegenheet ausléist fir der kaz eng zill un de kapp ze geheien awer dat mécht der kaz guer näischt aus am géigendeel si freet sech gewëssermoossen op déi beweiser vu léift dat stéiert de polizist awer ganz staark well hien ass onheelbar an d kaz verknallt jore virum james joyce sengem finnegans wake huet den herriman op eng surreal manéier mat der sprooch gespillt vun der viktorianescher sprooch bis zum stroosseslang vum engleschen op indianer dialekter vum spueneschen op d franséischt an dat alles an engem eenzegen dialog dat erënnert natierlech un dem walt kelly säi pogo a wéi sot d krazy kat it s wot s behind me that i am den theseus ass ee vun de berüümtesten helden aus der griichescher mythologie den theseus war den held vun athen an e legendäre kinnek vun der stad verschiddene quellen no ass hien de jong entweder vum poseidon oder vum kinnek vun athen aigaios an der aithra ee mythos vum theseus senger gebuert erzielt datt den aigaios no zwee bestietnesser ouni kanner d orakel vun delphi ëm rot gefrot huet dem orakel seng wéi sou dacks onverständlech äntwert war du duerfs de wäischlauch net opmaachen bis du zu athen bass den aigaios huet de sproch vum orakel net verstanen an huet sech op de wee op troizen bei de kinnek pittheas gemaach dee war fir seng weisheet berüümt de pittheas huet dann och d orakel verstanen mä hie wollt datt seng duechter d kand op d welt brénge soll dofir huet hien dofir gesuergt datt den aigaios no engem gudden iesse mat vill wäin eng nuecht mat senger duechter aithra verbréngt wéi den aigaios moies nees erwächt léisst hie seng sandalen an säi schwäert beim meedchen an huet e grousse fiels doriwwergerullt als erklärung sot hien wann d aithra e jong géif kréien dee staark genuch wie fir de fiels ewechzeréckelen da soll en d sandalen undoen a sengem papp säi schwäert droen an da soll hatt de bouf op athen schécken wou hien e géif erkennen de bouf sollt säi papp allerdéngs heemlech sichen ouni datt d pallantiden eppes géife matkréien an hien ëmbrénge géifen d pallantide waren d cousinne vum theseus déi woussten datt den aigaios kee jong hätt a selwer op den troun klamme wollten d ramayana op sanskrit rmyaa ass en alindeschen epos geschriwwe vum valmiki et ass mat dem mahabharata dee wichtegsten text vun der sanskrit literatur d wierk besteet aus siwe bicher zu ayodhya herrscht de kinnek dasaratha obwuel hien dräi fraen hat huet hien dorënner gelidden datt e keng kanner hat dofir huet hien e grousst päerdsaffer organiséiert dofir versammele sech d gëtter an souguer de vischnu de meeschter vun der welt ass mat dobäi hie versprécht hinnen alles wat si hie gefrot hunn sech ze véierdeelen a sech z inkarnéieren an dem kinnek seng fraen an de béise ravana doutzemaachen da veschwënnt de vischnu an e prächtegt wiesen rout ugedoen immens staark mat engem roude mond an enger stëmm wéi eng deck tromm spréngt aus dem afferfeier e baart wéi de pelz vun engem léiw g gréisst vun engem bierg an der hand hat dat gëttlecht wiesen eng gëlle schossel mat engem deckel aus sëlwer an an der schossel war räis mat gëttlecher mëllech déi huet de kinnek da senge fraen z iesse ginn déi alleguer schwanger gi sinn d kinnigin kaushalya gëtt d mamm vum rama der kaikeyi hire jong ass de bharatha an d sumitra kritt der zwéin de laksmana an de schatrugna de rama an de laksmana wuessen zusummen op wéi se erwuesse waren si se weidergereest bei de floss ganges do wollte se trainéiere fir spéider dem ravana seng béis geeschter doutzemaachen duerno kommen déi zwéi bridder bei de kinnek vu videha dem janaka deem säin adoptivmeedchen ass bereet sech mat deem ze bestueden deen et fäerdegbréngt e risege bou ze spanen et ass de rama deen de bou spaant bis datt e brécht dofir kritt hien d sita als fra dat war zu der zäit wéi de béise geeschterchef ravana am gaang war géint d gëtter ze krichen déi hunn de vischnu gefrot fir hinnen ze hëllefen doropshi kënnt de vischnu als jong vum kinnek dasaratha a senger fra kausalya op d welt no enger zäitche spiert den dasaratha datt en al ginn ass an hien decidéiert fir zugonschte vu sengem eelste jong rama ofzedanken a sech an de bësch ze verzéien astrologe beroden a leeën de kréinungsdag fest awer kuerz virun deene feierlechkeete gëtt de rama affer vun enger intrig eng gebockelegt déngerin bréngt eng vum kinnek sengen anere fraen d kaikeyi dozou fir bei de kinnek ze goen an deen un déi zwee verspriechen z errënneren déi deen hir gemaach hat wéi se him viru laanger zäit d liewe gerett hat si kritt dann hir wënsch erfëllt hiren eegene jong de bharata soll kinnek ginn an de rama soll fir joer verbannt ginn dem ale kinnek gefält dat net mä hie kann net hanner seng wierder goen de rama geet mat senger fra sita a mat sengem brudder laksmana fort kuerz drop stierft de kinnek vun häerzeleed awer de bharata ass e gudde kärel hie wëll guer net op den troun mä hie mécht sech op d sich nom rama hie fënnt en a schléit em vir heem ze kommen an den troun z iwwerhuelen de rama hält awer drop fir déi joer net heem ze kommen hei huet de rama munnech aventuren ze bestoen wéi z b e kampf mam ris viradha da fale se der schwëster vum ravana der surpanakhaan an d gräpp déi verléift sech an de rama a hätt hie gär fir sech mä dee schléit vir si soll sech un de laksmana halen well dee wier net bestuet wéi deen och näischt vun hir wësse wëll an déi ongemelléch och nach d sita friesse well heet de laksmana hir d oueren an d nues erof d risin bréngt sech bei hire brudder a sécherheet deen de rama mat enger geeschterarméi ugräift dmichèle morgan gebuer als simone roussel den februar zu neuilly sur seine a gestuerwen den dezember war eng franséisch schauspillerin hir aen hunn d zuschauer bezaubert soudatt de jacques prévert gesot huet hire blëck géif fir ëmmer an der mythologie vum kino agravéiert bleiwen hir memoirë goufen ënner dem titel avec ces yeux l publizéiert si ass mam bill marshall bestuet ginn no der scheedung huet si sech mam schauspiller henri vidal bestuet nom henri vidal sengem doud war si mam regisseur a schauspiller gérard oury zesummen deen gestuerwen ass nom film benjamin ou les mémoires d un puceau huet si sech besonnesch mat molerei ofginn dmarina vlady gebuer den mee zu clichy als catherine marina de poliakoff badaroff ass eng franséisch filmschauspillerin hir eltere waren den operesänger wladimir de poliakoff an d dänzerin militza enwald déi no der oktoberrevolutioun vu russland a frankräich emigréiert sinn d marina vlady hat nach dräi schwësteren déi och alleguer schauspillerinne waren d odile versois d hélène vallier an d olga badar poliakoff schonn als kand ass d marina am ballet vun der paräisser oper opgetratt an den er jore war si an italieeneschen franséischen an däitsche filmer als séduisanten teenager ze gesinn mam film la sorcière vun huet si hire groussen duerchbroch gefeiert am ganzen huet si iwwer siechzeg filmer gedréint an en etlech präisser fir hir film a fernseesrolle gewonnen de prix suzanne bianchetti d meilleure interprétation féminine belsch fir la princesse de clèves an de prix de l interprétation féminine um canner filmfestival fir le lit conjugal schliisslech krut si och nach d croix d officier des arts et des lettres si war bestuet mam schauspiller a regisseur robert hossein vun bis mam geschäftsmann jean claude brouillet vun bis mam populäre sowjetesche schauspiller a sänger wladimir wyssozki vun bis zu sengem doud a mam kriibsfuerscher dr léon schwartzenberg vun bis zu sengem doud mam robert hossein huet si zwee kanner igor a pierre a mam jean claude brouillet ee bouf vladimir den thomas nipperdey gebuer de oktober zu köln a gestuerwen de juni zu münchen war en däitschen historiker hien huet zu köln göttingen a cambridge philosophie a geschicht studéiert krut hien den dr phil gouf hien habilitéiert mat senger aarbecht die organisation der deutschen parteien vor huet hien ugefaange geschicht ze ginn op der héichschoul zu karlsruhe duerno op der georg august universität göttingen a spéider op der university of cambridge ass hien op d freie universität berlin gaangen a war do professer fir neuere geschichte schliesslech war en nach bis zu sengem doud professer fir nei geschicht zu münchen säi wierk deutsche geschichte gëllt ass e standardwierk de réimeschen historiker appianus koum vun alexandria an egypten an huet am joerhonnert no christus gelieft genee datumer zu sengem liewen sinn eis net bekannt mä et gëtt ugeholl datt hie spéitstens zur zäit vum réimesche keeser trajan op d welt koum den appianus huet zur réimescher uewerschicht gehéiert hien hat d réimescht biergerrecht a war e procurator augusti am alter huet den appianus säi geschichtswierk rhomaika réimesch geschicht a bänn op griichesch geschriwwen dëst gëtt op d mëtt vum joerhonnert datéiert d wierk handelt vun de réimesche kricher vum ufank u bis zum enn vun der republik dat besonnescht u sengem wierk ass datt d kricher geographesch zortéiert sinn e system un deem sech de prokop inspiréiert huet vu sengem wierk erhale sinn d pröomium einleitung fir e groussen deel d bicher bis kricher a spuenien géint den hannibal an an afrika an d bicher kricher a griicheland syrien géint de mithridates vu pontos an d bellum civile biergerkrich zanter de gracchen d fuerschermeenung iwwer den appianus ass problematesch zimmlech sécher huet hie méi wéi een auteur als quell benotzt mä déi quelle sinn net ëmmer sécher den appianus schreift deelweis méi wéi e schrëftsteller an ass der chronologie och net ëmmer trei seng vue vu roum ass z erklären well am joerhonnert d réimescht räich quasi op sengem héichpunkt ukomm war an d grenze stabil waren fir verschidden epochen zum beispill d biergerkricher ass säi wierk eent vun de wichtegste vun där zäit de flavius arrianus gebuer ëm a gestuerwen ëm war e réimeschen historiker aus nikomedeia a bithynien eng réimesch provënz a klengasien als member vum senatorestand huet hien an der réimescher verwaltung ënner dem keeser hadrian geschafft ausserdeem war hie statthalter vu kappadokien ugefaange mat schreiwen huet den arrianus kuerz virum doud vum hadrian genee wéi säi virbild de xenophon huet hien an einfachem atteschem stil eng partie wierker geschriwwen gréisstendeels historescher vu senge wierker ass eis alexandrou anabasis iwwer den alexanderfeldzuch an indike iwwer indien erhalen weider schrëften déi allerdéngs verluer gaange sinn handele vun den diadochen de parther a bithynien well eis en zäitgenëssescht wierk zum alexander feelt zielt dem arrianus seng alexandergeschicht nieft dem curtius rufus dem diodor dem justinus trogus an dem plutarch zu de wichtegsten an zouverlässegste quellen iwwer den alexander de groussen dem arrianus seng alexandergeschicht besteht aus siwe bänn a gouf an engem niichterne stil geschriwwen seng quelle waren de kleitarch an de ptolemaios i déi allebéid de feldzuch matgemaach hunn an doriwwer geschriwwen hunn de gaius iulius caesar oder julius cäsar gebuer den juli a gestuerwen de mäerz war e réimesche staatsmann feldhär an auteur de julius cäsar koum aus der renomméierter patrizierfamill vun de julier gens iulia déi hir wuerzelen op de iulus zréckféiert de jong vum trojaneschen aeneas deen dann erëm de jong vun der venus gewiescht si soll um héichpunkt vu senger carrière huet den cäsar en tempel zu éiere vun der venus baue gelooss fir dës verbindung z ënnerstëtzen dem cäsar seng famill war net räich am verglach mam réimeschen adel a politesch haten nëmme wéineg memberen eng roll gespillt wärend der réimescher republik am joerhonnert v chr fënnt een dacks den numm iulius an de lëschte vun de konsulen mä dës lëschte sinn ëmstridden war e gewëssene gaius iulius iullus member vun den decemviri déi de staat verännert hunn fir follgend joerhonnerte sinn nëmmen zwéi konsule nogewisen fir d joren an dem cäsar säi papp gouf prätor verschidde membere vun der famill ware konsul oder censor dem cäsar seng originnen a seng famill hu seng positioun wärend de réimesche biirgerkricher bestëmmt säi monni war de feldhär marius deen d kimbern an d teutonen besiigt huet an als konsul d fraktioun vun de populares am réimesche senat ugefouert huet d familiär relatioune mam cinna a mam marius hunn den cäsar séier an d oppositioun vis vis vum diktator sulla bruecht deen d fraktioun vun den optimates vertrueden huet de sulla huet vum cäsar d scheedung vum cornelia verlaangt mä den cäsar war net averstanen an huet roum verlooss obwuel hien duerch d hëllef vun aflossräiche frënn begnodegt gouf ass hien net op roum zréckkomm hie gouf mat joer offizéier ënner dem marcus minucius thermus dem propraetor a statthalter vun der provenz asia bei der belagerung vun der insel mytilene gouf den cäsar mat der corona civica der biergerkroun ausgezeechent déi deejéinege krut deen engem réimesche matbierger an enger schluecht d liewe gerett huet fir datt et mat der belagerung e stéck gëtt gouf den cäsar an enger diplomatescher missioun bei de kinnek nikomedes vu bithynien geschéckt eréischt nom doud vum sulla huet den cäsar et gewot zréck op roum ze goen a weider u senger politescher carrière ze schaffen ufanks krut den cäsar no der wiel zum militärtribun dat éischt héijert amt hien iwwerhëlt d plaz vum gaius aurelius cotta a gëtt an d paschtouerkollegium vum pontifices gewielt erreecht hien d quastur den ënneschten träpplek vum réimesche cursus honorum nodeem seng fra cornelia gestuerwe war bestit hie sech mat der pompeia dem räiche kandskand vum sulla d sue kommen him fir säi politeschen opstig geleeën gëtt hie curuleschen aedil an gëtt den cäsar pontifex maximus wärend der catilinarescher verschwörung koum de cäsar mat engem bloen a dovun obschonn hie fréier mam catilina zesummegeschafft hat konnt him eng bedeelegung un der verschwörung ni nogewise ginn d joer drop gëtt hien zum praetor gewielt e skandal d sougenannte bona dea affär féiert zur scheedung vun der pompeia dat éischt wichtegt amt fir de cäsar war d proprätur a spuenien seng aggressiv krichsféierung géint d iberer festegt säi ruff als kapabele strateg an och seng finanzen genuch geldmëttele waren eng viraussetzung fir d kandidatur op d héchsten amt d konsulat vill senateure ware géint dem cäsar seng ambitioune fir konsul ze ginn dowéinst ass hie mam marcus licinius crassus a gnaeus pompeius magnus eng strategesch partnerschaft agaangen allen dräi wollte se vun hire respektive virdeeler profitéieren am éischten triumvirat koumen d sue vum crassus hie war de räichste mann vu roum de militäreschen afloss vum pompeius hie war den erfollegräichste generol an de politeschen afloss vum cäsar fir dës allianz z ënnermaueren huet de pompeius dem cäsar seng duechter julia bestuet den triumvirat konnt dann och dem cäsar seng kandidatur fir d konsulat vun duerchsetzen seng amtsféierung war am senat ëmstridden eng strofverfolgung nom enn vum konsulat gouf awer duerch déi mat fënnef joer ongewéinlech laang amtszäit als prokonsul an iryllien a gallien cis an transalpina verhënnert viru sengem untrëtt bestit hien d calpurnia d prokonsulat a gallien war de wichtegste muechtgewënn fir de cäsar als prokonsul konnt hien eng arméi opstellen an obschonn dëst net zu senge flichte gehéiert huet fänkt hien e feldzuch duerch gallien un duerch d verlängerung vum triumvirat zu ravenna konnt dem crassus a pompeius hiert gemeinsaamt konsulat fir duerchgesat ginn an d verlängerung vum cäsar sengem prokonsulat fir fënnef weider joren doduerch konnt de cäsar am ganzen zéng joer a gallie bleiwen an d eruewerung vum land ofschléissen et gëtt geschat datt beim galliekrich ronn eng millioun gallier hiert liewe gelooss hunn an eng weider millioun versklavt gouf a sengem wierk de bello gallico schreift de cäsar selwer iwwer dës zäit a gallien am vercingetorix dem fürst vun den averner huet hien e redoutable géigner begéint eréischt an der schluecht bei alesia gouf déi gallesch resistenz definitiv gebrach de vercingetorix dee sech dem cäsar virun de mauere vun alesia erginn hat gouf zu roum higeriicht am joer war de crassus bei engem feldzug géint d parther ëm d liewe komm zu gläicher zäit war de pompeius méi no bei de senat geréckelt well him de cäsar ze mächteg gi war dëst ass d enn vum éischten triumvirat nom enn vu sengem prokonsulat hat de cäsar zu roum keng politesch basis méi an huet misse fäerten vum senat zur recheschaft gezunn ze ginn dësen huet sech op d militäresch muecht a fäegkeet vum pompeius verlooss wéi de cäsar selwer zouginn huet huet hien de putsch wéinst senger dignitas senger würd gemaach obschonn et verbuede war géint de wëlle vum senat mam militär an italien anzemarschéieren huet de cäsar den januar de grenzfloss rubikon iwwerschratt bei dësem evenement soll dann och de berüümte saz alea iacta est d wiirfel si gefall gefall sinn ouni widderstand kënnt de cäsar zu roum un de pompeius an aner membere vum senat waren a griicheland geflücht et sinn awer nach zwee weider feldzich noutwenneg am afrikanesche krich ass de cäsar vainqueur iwwer republikanesch senatstruppen ënner dem cato de jonken am hispanesche krich fält d entscheedung an der schluecht bei munda géint d jonge vum pompeius schonn éier hien endgülteg elengherrscher gëtt plangt den cäsar fundamental reforme vum réimesche staat hie léisst gesetzer codifizéieren plangt eng grouss bibliothéik a mam julianesche kalenner reforméiert hien och de réimesche kalennersystem nodeem hien aus egypten zréckkoum gouf hie fir zéng joer zum diktator ernannt no senge militäreschen erfolleger a spuenie gouf hien zum dictator perpetuus zum diktator op liewenszäit ernannt besonnesch dëse leschte verfassungswidregen titel léisst spekulatiounen opkommen den cäsar wéilt kinnek ginn nach haut si sech d historiker net eens wéi wäit ee sou spekulatioune gleewe soll sécher ass datt seng positioun där vun engem kinnek geglach huet och wann hien d monarchie net erëm agefouert huet op alle fall entscheet hie sech fir e feldzug an den osten fir d parther z ënnerwerfen iwwer de pabeier kënnt dëse plang allerdéngs net eraus d attentat op den cäsar setzt sengem feldzug en enn op den ide vum mäerz fält den cäsar engem komplott am senat zum affer déi vum marcus junius brutus ugefouert gouf dem cäsar seng berüümt leschte wierder anscheinend op griichesch sinn un dee mann geriicht fir deen hien trotz allen ënnerscheeder e väterleche frënd war kai sy teknon och du mäi jong den cicero géigner vum cäsar mä um attentat net bedeelegt war zéien a schreift spéider et wir dat gerecht enn fir en tyrann der legend no huet dem cäsar seng fra calpurnia hie gewarnt net an de senat ze goen well si vu senger ermuerdung gedreemt hätt doropshin hätt den cäsar geäntwert et gëtt näischt wat mer fäerte mussen ausser der angscht nom cäsar sengem doud komme nach weider biergerkricher déi bis zum joer undauere wäerten iwwer säi feldzug a gallien huet den cäsar säi wierk de bello gallico de gallesche krich geschriwwen a sengem wierk beschreift den cäsar liefhaft d schluechten an d intrige wärend den néng joer a gallien doriwwer eraus kann een dem buch och eng rei geographesch fakten enthuelen de bello gallico ass natierlech och eng rechtfertegung vu sengem feldzug deen ënner anerem d zil hat an der réimescher politik present ze bleiwen a fir sech selwer als ruhmräiche feldhär duerzestellen donieft huet den cäsar och e wierk iwwer de réimesche biergerkrich geschriwwen de bello civili weider schrëfte sinn nëmme fragmenthaft erhalen oder ganz verluergaangen de klaus kinski eigentlech nikolaus günther nakszynski gebuer den oktober zu zoppot haut sopot a polen a gestuerwen den november zu lagunita a kalifornien war en däitsche schauspiller a filmregisseur e gouf duerch seng recitale vum franois villon a vum rimbaud bekannt en ass besonnesch duerch seng optrëtter bei deenen hien aus dem neien testament gelies a gespillt huet opgefall de groussen duerchbroch koum mat den däitschen edgar wallace filmer an den italowestern huet hie mat virléift de brutale béise gespillt do sief haaptsächlech emol il grande silenzio ernimmt seng bescht a schéinst rollen huet e beim werner herzog gespillt de kinski an den herzog hu sech zerstridden gehaasst an hunn awer ëmmer erëm zesumme geschafft a filmer wéi aguirre der zorn gottes oder fitzcarraldo iwwer hiert verhältnes huet den herzog souguer en dokumentarfilm gedréint mein liebster feind als réimescht räich imperium romanum bezeechent ee generell de réimesche staat an de joerhonnerten no der reorganisatioun duerch den augustus am alldeegleche sproochgebrauch gëtt den ausdrock réimescht räich och benotzt fir d gebitt ze beschreiwen dat vu roum vum joerhonnert v chr bis zum joerhonnert n chr beherrscht gouf am wuertsënn vun imperium romanum versteet een dorënner allerdéngs just d vollmuechte vum imperator also dem keeser obscho roum och scho virum augustus länner eruewert hat déi vu roum als provënz verwalt goufen oder als clientsstaaten hu missen tribut bezuelen gëtt de réimesche staat nëmme fir déi zäit no der arichtung vum augustus senger autokratie imperium romanum genannt fir déi zäit virdru schwätzt ee vun der réimescher republik den ënnerscheed tëscht réimeschem räich a réimescher republik hunn nofollgend generatioune gemaach fir ervirzesträichen datt roum vun do un eng monarchie war d réimer aus där zäit selwer hu sech dogéint drop behaapt d republik géif weider bestoen och wann déi aner vëlker dat ni sou gesinn hunn déi gréisst ausdehnung hat d réimescht räich zu der zäit vum keeser trajan wéi d territoiren ëm d mëttelmier gallien deeler vu britannien a lännereie ronderëm d schwaarzt mier zum räich gezielt hunn d réimescht räich hat e groussen afloss op d gebidder wou et sech ausgebreet huet a souguer iwwer d grenzen eraus am oste vum räich huet sech de réimeschen afloss mat griichesch hellenisteschen an orientaleschen elementer vermëscht wärend de weste latiniséiert gouf aus dem latäin hu sech déi modern romanesch sproochen italieenesch franséisch spuenesch portugisesch a rumänesch entwéckelt op d entwécklung vun anere sprooche wéi d däitscht hat si groussen afloss virun allem dat europäescht rechts a staatswiesen ass staark vum réimesche räich markéiert ginn d geschicht vum réimesche räich léisst sech a verschidde phase mat fléissenden iwwergäng ënnerdeelen vun deenen der hei opgezielt sinn de stadstaat roum deen um ufank ënner etruskescher kinneksherrschaft stoung krut ëmmer méi afloss an italien nodeem e sech zirka vun den etrusker lassgeléist hat et ass och zu där zäit datt d kinnekräich an eng republik ëmgewandelt gouf déi all kéier fir ee joer vun zwéi konsulen déi vum senat gewielt goufen regéiert gouf als éischten eenegermoosse feste punkt kann een d zwieleftafelegesetz vu v chr notéieren roum huet mat enger expansioun a mëttelitalien ugefaangen mä huet nieft succèsen och néierlage missen astiechen duerno koumen d samnitekricher an de latinerkrich roum huet sech en alliancesystem geschaf andeems kolonien op strategesch wichtege plaze gegrënnt goufen ausserdeem goufen unioune mat den italieenesche stämm geschloss woubäi déi awunner awer net dat réimescht biergerrecht kruten am joerhonnert v chr setzt sech roum géint d samniten an aner italieenesch stämm duerch no an no ass déi ganz hallefinsel ënner réimesch herrschaft gefall mat der ausnam vun ueweritalien dat méi spéit annexéiert gouf am süde goufen d griichesch stadstaaten ageholl dës expansioun huet zu engem konflikt mam bis dohi friddleche karthago gefouert an dëst zu de punesche kricher am éischte punesche krich huet roum eng flott opgebaut fir sech karthago entgéintzestellen no verschiddene néierlage konnt roum sech a sizilien etabléieren datt dëst karthago net gepasst huet ass kloer a sou koum et zum zweete punesche krich wou den hannibal roum ellen un d ziddere bruecht huet besonnesch duerch d réimesch néierlag bei cannae allerdéngs ass et dem hannibal net gelongen den italieeneschen allianzsystem ze zerstéieren an de réimesche feldhär scipio gouf dem hannibal bei zama meeschter karthago huet seng muecht verluer a roum nieft spuenien huet un afloss gewonnen d victoire iwwer karthago an den zwéin éischte punesche kricher huet d stellung vu roum am westleche mëttelmier ofgeséchert vun huet sech roum och an d muechtspill vun den hellenistesche räicher agemëscht do waren d groussmuechten net an der lag friddlech zesummenzeliewen d folleg ware konflikter mat den antigoniden wou roum a griicheland intervenéiert ass fir de makedoneschen afloss zréckzedrängen e weidere krich gouf géint d seleukiden gefouert an e ruff ëm hëllef hat e krich géint den antiochos iii zur folleg domat gouf roum de facto d haaptmuecht am ëstleche mëttelmier d versich vu makedonien hir hegemonie oprecht z erhalen hunn zu weidere kricher gefouert woubäi makedonien de kierzere gezunn huet an zu enger réimescher provënz gouf dat selwecht schicksal gëllt fir griicheland an no der zerstéierung vu karthago am drëtte punesche krich fir d nei provënz africa nëmmen egypten dat an e réimescht protektorat ëmgewandelt gouf a pergamon konnten hir onofhängegkeet fir eng zäit sécheren pergamon gëtt zu enger réimescher provënz gëtt de rescht vum seleukideräich duerch de pompeius zur provënz syria zanter der mëtt vum joerhonnert v chr war d republik an enger innepolitescher kris déi zu de réimesche biergerkricher an zu enger reform vum politesche system féiere sollt d reform vun de bridder tiberius gracchus a gaius gracchus d gracchesch reform sollt och den äermste schichte vun der bevëlkerung hëllefen zu land ze kommen obwuel dës reform net duerchgesat konnt ginn huet si dach e konflikt opgeworf dee soubal net ophale sollt d optimates an d populares hu sech géigesäiteg d liewe schwéier gemaach fir hir politik duerchzesetzen mä och an italien huet et gebrodelt an den allianzsystem koum un d wackelen wat zum bundesgenossekrich gefouert huet no deem och all d allianzpartner d réimescht biergerrecht kruten am senat goung de sträit monter weider an ufanks konnt de sulla sech als diktator behaapten no sengem doud hu sech de julius cäsar an de pompeius bekricht woubäi de pompeius de kierzere gezunn huet mä och den cäsar konnt sech als diktator net behaapten a gouf v chr ermuert nom doud vum cäsar ass et de republikaner awer net gelongen déi al verhältnesser erëm hierzestellen an den octavian de spéideren augustus huet sech schlussendlech duerchgesat als dem cäsar säin ierwen hat den octavian et ufanks zimmlech schwéier mä en huet aus de feeler vu sengem virgänger geléiert a goung seng reform méi douce un fir de senat net ze bruskéieren hie wollt net datt et him genee sou ergoe géif wéi dem cäsar hien huet deemno ufanks déi republikanesch konstitutioun a kraaft gelooss a sech seng positioun duerch eng ganz partie ämter ofgeséchert de senat huet am octavian dann och kee kinnek gesinn mä de princeps den éischte bierger de regime dee vum octavian agefouert gouf gëtt dowéinst och prinzipat genannt am joer eiser zäit krut hie vum senat den titel mat deem hien an d geschichtsbicher agoung augustus d keeser ware meeschter iwwer de gesamte mëttelmierraum an och de westen a süde vu germanien huet zum réimesche räich gehéiert am nordoste goufen d réimer allerdéngs am joer gestoppt varusschluecht ënner dem keeser claudius koum britannien zum räich a spéider och thrakien déi gréisst ausdehnung hat d räich zu der zäit vum keeser traianus am joer och d zäit vum keeser hadrian deen zwar déi ëstlech eruewerunge vum traianus opginn huet ass eng gutt zäit fir d räich an der mëtt vum joerhonnert huet et geschéngt datt d räich op sengem héichpunkt ukomm wier mä schonn ënner dem marcus aurelius koumen déi éischt problemer op d réimer duer kämpf mat de germanen a parther an de follgende joerzéngte war keng rou am räich d grenze goufen ëmmer méi dacks ugegraff an och innepolitesch war d situatioun net roseg am joerhonnert konnten d severer d lag liicht stabiliséieren mä och si konnten e krich mat de sassaniden net verhënneren doropshi koumen d zaldotekeeser un d muecht déi de streidereie meeschter ginn an palmyra ënnerworf hunn vun un mam diokletian gëtt vun der sougenannter spéitantiquitéit geschwat hien huet d verwaltung reforméiert an de system vun der tetrarchie agefouert no dësem system gëtt et ëmmer zwéi senior keeseren augusti an zwéi junior keeseren caesar d räich war scho laang fir een eleng ze grouss ginn mä de gedanken d unitéit opzeginn koum net a fro dem konstantin de groussen war dat allerdéngs net genuch hien huet seng rivalen aus dem wee geraumt a war erëm eenzege keeser an d geschichtsbicher agaangen ass hie virun allem duerch d offiziell erlabe vum chrëschtentum an duerch d grënnung vu konstantinopel wouduerch sech den haaptschwéierpunkt vum räich méi no oste geriicht huet ënner dem valentinian i gouf d räich aus verwaltungsgrënn dann trotzdeem opgedeelt eng deelung déi nom doud vum theodosius i definitiv wäert sinn no der néierlag vun adrianopel konnt hien d goten a schach halen andeems hie veträg mat hinnen ënnerzeechent huet am laf vum joerhonnert ass allerdéngs d westréimescht räich zerfall iwwer d ursaache gëtt zanterhier gestridden eng dovu war sécher d vëlkerwanderung déi eleng awer sécher net decisif war wou d räich den ustuerm vun de barbaren virdrun dach zwee joerhonnerte laang paréiere konnt als warscheinlechst ursaach kéint een mam michael grant d zesummespill vu follgende faiten nennen no der schluecht vun adrianopel goung ëmmer méi d kontroll iwwer déi westlech provënze verluer virun allem de verloscht vun africa war e schwéiere schlag de regierungssëtz war op ravenna verluecht ginn mä och an italien hunn d germanen ëmmer méi un de grenze geréckelt hunn d westgoten roum eruewert sinn d wandalen nogezunn d réimesch arméi déi zu engem gréissten deel aus mercenairë bestanen huet hat deem wéineg entgéintzesetzen an innepolitesch war scho laang net méi alles wéi et sollt sinn huet den odoaker de leschten aus der rei vun de germaneschen héije beamten am réimische sold de westréimesche keeser romulus augustulus ofgesat huet awer erkläert e géif den ostréimesche keeser als nominell iwwer hie gestallt ugesinn am oste war d situatioun méi gënschteg an d byzantinescht räich huet nach bis an d joerhonnert era virubestanen d hellegt réimescht räich vun däitscher natioun huet sech als nofollger vum westréimesche räich ugesinn wärend de russeschen zar iwwer d byzantinesch ierfschaft och d keeserkroun revendiquéiert huet d begrëffer keeser an zar sinn dann och vum réimeschen caesar ofgeleet handball oder halenhandball zielt zu enge vun deene sportaarten mat deem meeschte kierperkontakt déi zwou ekippe musse probéieren de ball am géigner säi gol ze schéissen den handball gouf soss um feld feldhandball gespillt haut awer haaptsächlech an der hal ëmmer méi beléift ass hautdesdaags de beachhandball fir op der plage an amerika gëtt och nach e cityhandball fir an der stad handball änlech spiller gouf et schonn an der antiquitéit an der odyssee vum homer goufen d spiller vun urania beschriwen bei de réimer gouf et harpaston genannt béid spiller hate verschidden eegenschafte vum handball de walther von der vogelweide huet och vun engem fangballspiel geschriwwen eng handballfeld huet eng rechteckeg form vu op meter eng mëttellinn trennt dëst feld an zwou gleichgrouss hallschenten op de säite stinn d goler virun all gol sinn zwéin hallefkreeser gezeechnet dee méi klengen huet en duerchmiesser vu meter an trennt dem golkipp säi raum vum rescht vum terrain of et ass kengem feldspiller erlaabt an dee krees dranzetrëppelen deen zweeten hallefkrees bekannt als meter linn ass gestréchelt riicht virum gol gëtt et och nach d meter linn déi sou wéi d meter linn beim foussball fir strofwërf ass a spezielle fäll kann den terrain och méi kleng sinn all ekipp besteet aus feldspiller an engem golkipp bis zu spiller däerfen op der bänk sëtzen d längt vun engem match hänkt vum alter vun den ekippen of d häre spillen x minutten méi jonker spillen x minutten de ball däerf net mam fouss a kontakt sinn all anere kierperdeel de knéi mat abegraff däerfen de ball awer beréieren mam ball am grapp däerf ee maximal dräi schrëtt virum dribbelen an dräi schrëtt nom dribbele maachen soss gëtt et marché bei engem ballbesëtz däerf nëmmen eng kéier gedribbelt ginn oder de arbitter päift duebelen dribbel oder einfach duebelen bei marché oder duebelen kritt de géigner de ball wien net dribbelt däerf de ball héchstens dräi sekonne behalen de golkippsraum däerf vu kengem feldspiller beréiert ginn et ass allerdéngs erlaabt an dëse raum eranzesprangen soulaang een de ball geschoss huet ier een de buedem nees beréiert de golkipp däerf säi raum verloossen zielt awer dann als normale feldspiller an däerf dowéinst och net mam ball am grapp a säin eegene raum zrécktrëppelen gepaff gëtt vun engem bis zwéin arbitteren um feld an engem offiziellen op der auerbänk jiddwer ekipp däerf pro hallschent eng kéier en time out vun enger minutt ufroen dës auszäit kann nëmme vum arbitter geneemegt ginn wann dës ekipp am ballbesëtz ass auswiesselen däerf sou dacks wéi ee wëll gemaach ginn d spill gëtt dobäi net ënnerbrach d ausswiessele muss awer an der géigend vun der mëttelfeldlinn geschéien an nëmmen op der säit vun der bänk gewonnen huet wie beim ofpäifen déi meescht goler geschoss huet d spiller däerfen hire géigner blockéieren och duerch kierperkontakt an de ball ewechhuelen de ball däerf awer net aus de gräpp gerappt ginn an de géigner däerf och net festgehale ginn oder gestouss ginn bei feeler geet de ball un de géigner a follgend strofe kënne gepaff ginn déi offiziell op der bänk trainer kotrainer dokter kënnen och verwarnt ginn wann se ze vill jäitzen bei der zweeter verwarnung musse si d feld verloosen d informatiounen iwwer d lëtzebuerger handballfederatioun f l h an iwwer d veräiner zu lëtzebuerg stinn am artikel fédération luxembourgeoise de handball dluxair société luxembourgeoise de navigation aérienne ass eng lëtzebuergesch fluchgesellschaft hir heemechtsbasis ass de fluchhafe lëtzebuerg am joer huet d luxair passagéier op hire linnen a vakanzeflich transportéiert zanter ass d luxair partner bei der lufthansa hirem miles more programm generaldirekter vun der gesellschaft ass zanter dem mee de gilles feith deen déi plaz vum adrien ney iwwerholl hat wéi deen no joer un der spëtzt vun der luxair am juni an d pensioun gaangen ass den januar gouf dluxembourg airlines company gegrënnt an den februar ass hiren éischte fliger eng douglas dc op de fluchhafe le bourget op paräis geflunn d gesellschaft ass den oktober a luxair société luxembourgeoise de navigation aérienne ëmbenannt ginn den dezember ass fir d luxair mam kaf vun hirer éischter boeing eng nei ära ugaangen de fliger krut d immatrikulatioun lx lgh a gouf den dezember vum deemolege prënz henri um findel op den numm prince henri gedeeft de selwechten nomëtte gouf d maschinn festlech mat livesendung op rtl télé lëtzebuerg an de linnendéngscht opgeholl an ass op malaga geflunn den oktober huet luxair mat senger fluchverbindung mat frankfurt opgehalen dee leschte fliger d embraer lx lgz ass um um findel gelant d fluchverbindung mat frankfurt huet zanter dem abrëll bestanen der luxair gehéiere vun der cargolux vun ufank un haten d fligeren eng turquoise faarf deen éischte bombardier q vun der luxair deen den mee fir d éischt um fluchhafe lëtzebuerg gelant ass ass an de rout wäiss bloe faarwen esch uelzecht ass eng vun den gemengen an eng vun den stied am groussherzogtum lëtzebuerg a chef lieu vum kanton mam selwechten numm et gëtt keng aner uertschaften an der gemeng mat awunner ass esch déi zweetgréisst stad vum land laang en einfacht bauerendierfchen am dall vun der uelzecht huet esch mat der entdeckung vun der minett ëm an der domat verbonnener entwécklung vun de minièren der eisen a stolindustrie bannent e puer joerzéngte seng populatioun verzéngfacht d strukturkris an deem secteur déi mëtt der er joren ausgebrach ass huet et mat sech bruecht datt no an no all minièren an e groussen deel vun de schmelzen zougemaach hunn déi doduerch entstanen industriebrooche sinn zum deel am gaang nei bebaut ze ginn sou ginn a goufen zanter op belval nei administrativ kulturell an edukativ gebaier mä och wunnengen büroen a geschäfter gebaut an den er jore soll den terrain vun der fréierer schëfflenger schmelz nei strukturéiert a bebaut ginn an um fréiere site vu terres rouges soll virun allem wunnraum geschafe ginn den november gouf esch vum europäesche conseil op recommandatioun vum zoustännege comité zesumme mam litauesche kaunas zur europäescher kulturhaaptstad ausgewielt och déi gemenge vum gemengesyndikat prosud an déi vum pays haut val d alzette déisäits der grenz solle matmaachen schonn zanter der eisenzäit virun iwwer joer gouf um territoire vun der haiteger gemeng esch boun a wisenäerz verschafft um flouer op der gläicht e plateau tëscht esch a rëmeleng goufen bei archeologeschen ausgruewungen reschter vun iewen schlaken neel a soss paleometallurgesch zeie fonnt och d kelten hu sou do eise gemaach nom enn vun der réimerzäit an der vëlkerwanderung ass d wëssen dovu verluer gaangen den abrëll ass esch fir d éischt kéier ënner dem numm asch an enger bulle vum poopst honorius ii ernimmt ginn de jang de blannen huet hir de mee den titel fräi stad iwwerdroen am laf vun de joerhonnerte gouf esch ëmmer nees vu friemen truppen iwwerfall an dacks staark zerstéiert op uerder vum louis xiv hunn d stadmauere misse geschleeft ginn am juli huet esch dunn och nach säin titel stad verluer mä net laang duerno den oktober gouf se duerch eng kinneklech groussherzoglech veruerdnung zum chef lieu vum neie kanton esch ernannt an der zweeter hallschent vum joerhonnert ass et mat der industrieller entwécklung ëmmer méi schëtzeg virugaangen fir d éischt am tagebau duerno och a galerien gouf d minett ofgebaut an an de schmelzen déi wéi champignonen aus dem buedem geschoss koumen verschafft mat den neien aarbechtsplazen ass och d populatioun vun esch rasant an d luucht gaangen d aarbechter koumen am ufank aus anere géigende vum land virun allem dem éislek mä scho fréi hu missen aarbechtskräfte vu soss hier erbäigeruff ginn aus den nopeschlänner mä och aus polen an italien esch huet sech dunn och iwwer säin historesche stadkär den haitege quartier al esch eraus ausgebreet ronderëm d schmelzen metze schmelz brasseurs schmelz sinn nei stroossen a wunnengen entstanen quartiere grenz an neiduerf hiel den august gouf duerch gesetz vum juli d uertschaft schëffleng vun der gemeng esch uelzecht ofgetrennt fir déi eegestänneg gemeng schëffleng ze schafen den mee huet de grand duc guillaume fir d zweet kéier esch uelzecht zur stad ernannt esch hat do awunner tëscht an gouf eng nei schmelz am westen opgeriicht d adolf emil schmelz op belval dofir hu missen hektar bësch clair chne ëmgehae ginn nei aarbechterwunnenge gi ronderëm gebaut am quartier uecht an d cité welter vun u gouf de quartier brill urbaniséiert vill immigranten aus italien hunn do hiert doheem fonnt d uelzecht gouf iwwerdeckelt an d uelzechtstrooss mat hiren niewestroosse gouf zum neie mëttelpunkt vun der stad am éischte weltkrich war zu esch e puer méint d generalquartéier vum däitschen ierfprënz wilhelm von preuen a gouf souzesoen an e krichslazarett transforméiert d schmelzen hunn déi zäit net oder net vill produzéiert vill auslännesch aarbechter sinn nees an hir heemecht geplënnert direkt nom däitschen iwwerfall den mee gouf esch wéi aner uertschafte laanscht d franséisch grenz komplett evakuéiert well gefaart gouf d däitsch arméi géif op der maginot linn hänke bleiwen an doduerch esch an e schluechtfeld verwandelt ginn déi meescht leit koumen an zentral oder südfrankräich ënner wéinst der séierer franséischer defaite koume se no e puer wochen nees zréck bis op e puer haiser déi duerch eng granat zerstéiert gi waren gouf et keng gréisser schied wéi iwwerall zu lëtzebuerg goufen och zu esch d verwaltungsstrukture vum nazi okkupant agefouert d escher synagog gouf wéi och déi an der stad lëtzebuerg zerstéiert vum september u goufen honnerte vun zwangsaarbechter sougenannt ostarbeiter déi virun allem aus dem vum hitlerdäitschland besaten deel vun sowjetunioun koumen an de schmelzen an an de galerien agesat esch gouf den september vun den amerikaneschen truppe befreit nom krich huet esch sech weider ausgebreet an den er jore si besonnesch zu lalleng am bruch an zu raemerech nei quartieren entstanen an den er er jore war et besonnesch wobrécken dat bebaut gouf esch gouf wéi aner stied am minett och besonnesch haart vun der stolkris getraff virun allem sinn d recetten däitlech zréckgaangen doduerch konnt d renovéierung vum ale stadkär deen zimmlech delabréiert war eréischt an der mëtt vun den er joren an ugrëff geholl ginn vun den er joren un ass d populatioun vun esch no an no zréckgaangen vu bal am joer op am joer vill jonk stéit sinn an d schlofstied ronderëm d stad geplënnert eréischt vun den er joren un ass dësen trend gestoppt a souguer ëmgekéiert ginn huet d awunnerzuel vun esch awunner iwwerschratt zanter dem ufank vun den er jore gëtt op der industriebrooch vu belval en neie quartier opgeriicht no engem masterplang dee vun agora a vum fonds belval koordinéiert gëtt a wou vun ëffentlecher säit ë a d uni lëtzebuerg fuerschungsariichtungen e gebai fir ëffentlech verwaltungen an en neie lycée vu privater säit e kino a büros wunn a geschäftsgebaier am gaang sinn gebaut ze ginn oder scho fäerdeg sinn och op de sitte vun de fréiere schmelze vun esch schëffleng quartier alzette an terres rouges rout lëns soll an den er jore virun allem wunnraum fir eng leit geschafe ginn de gemengerot vun esch uelzecht gëtt nom proporz walsystem gewielt e setzt sech aus conseilleren zesummen an den er jore souz eng lsap csv koalitioun am schäfferot bei de gemengerotswale vum oktober koum et zu enger pattsituatioun béid parteie krute sëtz an de spëtzekandidat vun der csv den ady jung huet den usproch erhuewen fir buergermeeschter ze ginn wéi den csv gemengerotsmember jos mischo kuerz drop aus der partei ausgescheet ass deemno d lsap nees sëtz méi hat huet dës weider mat der csv déi op hirem buergermeeschterposte bestanen huet ouni succès probéiert eng koalitioun op d been ze stellen och verhandlungen tëscht lsap an dp hate kee succès sou koum et den abrëll zu neiwalen bei deenen d lsap sëtz krut a sou eng koalitioun mat deene gréngen an der lénker opgestallt huet esch uelzecht gëtt zanter vun enger csv dp déi gréng koalitioun regéiert buergermeeschter ass de déi persounen déi virdrun dee posten haten sinn an dëser lëscht opgezielt esch uelzecht besteet zur zäit aus quartieren an zwéin industrieterrainen vun deenen deen zu belval arcelor mittal nach a betrib ass wärend dee vum fréieren arcelor mittal wierk esch schëffleng zanter net méi a betrib ass an un de staat verkaaft gouf esch uelzecht läit um südlechen enn vun der autobunn a déi et mat der stad lëtzebuerg verbënnt nërdlech vun esch verleeft d autobunn a déi vu péiteng bis op schengen féiert an do un déi däitsch a ugebonnen ass och d nationalstroossen n an n ginn duerch esch esch läit op den cfl linne a a f vun esch aus féiert d ofzweigung f op däitsch oth et gëtt zwou garen um territoire vun der gemeng d gare esch uelzecht an d gare belval université marchandisegaren am neidierfchen an an der hiel sinn net méi am betrib de bus syndikat tice huet säi sëtz zu esch d linnen a verbannen esch a seng quartiere mat den aneren uertschafte vum kanton ausserdeem läit esch op de strecke vun den rgtr linnen belval belval an deen éischte fluchhafen am land war am quartier esch lankelz bei der haiteger rue de l aérodrome déi zäit gouf et ë a eng direktverbindung esch london den johnny got his gun fr johnny s en va t en guerre dt johnny zieht in den krieg ass en us amerikaneschen anti krichsfilm vun gedréint vum dalton trumbo dee säin eegene roman vun verfilmt huet de film erzielt d geschicht vum järegen joe johnny bonham dee fräiwillig fir d usa an den éischte weltkrich zitt a vun enger granat schwéier blesséiert gëtt als blannen an dafstommen torso läit en dann an engem spidol wou en tëscht dram a realitéit vegetéiert no méi wéi engem joer bréngt hien et fäerdeg sech matzedeelen mä wéi hien drëm biedelt stierwen ze däerfen do gëtt em dëse wonsch refuséiert d musekgrupp metallica huet zeenen aus dem film fir hiren éischte musekvideo one gebraucht enn vum an uganks vum joerhonnert gouf versicht mam opruff johnny get your gun jonk us amerikaner fir de militärdéngscht ze begeeschteren de filmtitel johnny got his gun weist nom motto dat huet en elo dovun wat den naive wonsch sech eng déidlech waff ze huelen als konsequenzen huet d virlag vum dalton trumbo ass ënner dem titel johnny zieht in den krieg es ist der entsetzlichste erschütterndste protest der jemals gegen den krieg erhoben wurde beim eichborn verlag erauskomm dpatrizier waren d uewerschicht am antike roum si koumen aus famillje mat berüümten oder aflossräiche virfahren d wuert patrizier patricius kënnt vum laténgesche pater papp d patrizier hu fir sech an usproch geholl d nofollger vun de grënner vu roum ze sinn wärend der fréier réimescher republik waren d bestiednisser tëscht patrizier a plebejer dem gewéinleche vollek verbueden och den handel war strikt getrennt no a no hu sech dës restriktiounen opgelockert an d patrizier an d plebejer hunn dnobilitas déi nei führungsschicht vu roum gebilt d politesch fraktioun vun de patrizier war meeschtens doptimates mä et konnt och emol virkommen datt si hiert gléck bei de populares probéiert hunn dat berüümtst beispill heifir ass den julius cäsar bekannt patrizierfamilljen aus deene vill konsulen an aner héich beamte koumen waren zum beispill d cornelier valerier julier claudier aemilier fabier a iunier am spéidere réimesche räich huet de keeser konstantin de groussen den titel patrizier als éierentitel nees agefouert um enn vum joerhonnert waren d patrizier déijeeneg déi d muecht hanner dem keesertroun haten wéi zum beispill de stichilo den aetius oder de ricimer nach am mëttelalter gouf et patrizierfamiljen déi am hellege réimesche räich an italien an a frankräich an d gesellschaftlech uewerschicht gebilt hunn djulier oder iulier iulii waren eng renomméiert patrizierfamill am réimesche räich a si koumen aus alba longa d gens julia oder d julier aus alba longa hunn hiren numm vum mythologesche iulus ofgeleet e jong vum trojaneschen held aeneas de grënner an éischte kinnek vun alba longa iwwer den aeneas de jong vun der venus hu sech d julier dann och eng gëttlech ofstamung ginn dëse punkt gëtt besonnesch vum julius cäsar betount d gens julia waren zwar net räich mä hunn awer zu de renomméierte famillje vu roum gezielt obschonn nëmme wéineg memberen an d politik gaange sinn wärend der réimescher republik am joerhonnert v chr fënnt een dacks den numm iulius an de lëschte vun de konsulen mä dës lëschte sinn ëmstridden war ee gewëssene gaius iulius iullus member vun den decemviri déi de staat verännert hunn fir follgend joerhonnerte sinn nëmmen zwee konsule nogewisen fir d joren an verschidde familljemembere ware konsul oder censor zu de bekanntste vertrieder vun der gens julia zielt ouni zweiwel de julius cäsar mat sengem doud verschwënnt déi direkt linn vun de julier mä d famill bleift bestoen mam augustus an der julesch claudianescher dynastie lieft den numm julius weider mä och eng grouss partie vu fräigeloossene gefaangene vum cäsar an hir nokommen hu gentilnomen iulius däerfen unhuelen sou fanne sech dann och bis an d joerhonnert eng gutt parti riedner a schrëftsteller mat deem numm den augustus gouf duerch adoptioun dem caesar säi jong an koum domat och an d julianesch famill hie war de grënner vun der julio claudescher dynastie déi bis regéiert huet den duebelnumm kënnt engersäits vu iulius duerch den augustus an vu claudius der livia drusilla hirem éischte mann tiberius claudius nero säi familljennumm hautdesdaags gëtt den numm julius als virnumm benotzt de mount juli geneesou wéi de julianesche kalenner komme vum numm julius ausserdeem gëtt et de julierpass an d julesch alpen troia oder troja gr lat troia ilium tierk truva an den altertumswëssenschafte gëtt de lat numm benotzt war eng antik stad an der landschaft troas am nordweste vun der haiteger tierkei um hellespont an der provënz anakkale hisarlk ass den tierkeschen numm vun engem meter héijen hiwwel d stad déi un den dardanellen louch huet den zougank zum schwaarze mier kontrolléiert d schëffer konnten deemools nach net géint de wand kräizen also hu si am hafe vun der festung op de gënschtege wand gewaart hire weezoll d lotsen a schutzsteieren hunn der stad räichtum bruecht grouss berüümtheet krut troja an der antiquitéit duerch d dichtung ilias vum homer deen hei de legendären trojanesche krich beschriwwen huet nach an der spéitantiquitéit gouf d plaz mat hire legendären helden am réimesche räich héich veréiert mam ufank vum mëttelalter gouf troja a seng lag vergiess opgrond vun de resultater vun den ausgruewunge vun de leschte joren ass bei de fachleit haut onbestridden datt troja d bühn fir den trojanesche krich war dee vum homer beschriwwe gouf beim homer heescht d plaz virun allem ilion oder ilios gr der legend no war den dardanos de grënner vun der dynastie vun de kinneke vun troja hien ass virun der sintflut geflücht an huet a phrygien beim kinnek teukros asyl kritt nom doud vum teukros war hien den eenzegen ierwen andeems hie sech mat der bateia der duechter vum teukros bestuet huet verschidden alen traditiounen no koum den dardanos aus dem ale stamm vun den dardanier um balkan am aktuelle kosovo den numm dardanier gouf op allefall benotzt fir d trojaner selwer ze beschreiwen den tros en enkel oder urenkel vum dardanos war den eponymen heros vun troas a vun troja d stad selwer gouf vu sengem jong dem ilos och ilion gegrënnt de laomedon de jong vum ilos ass no him op den troun komm de poseidon an den apollo déi vum zeus gestrooft goufen hu fir dëse grausame kinnek d mauere vun troja gebaut mä goufe vum kinnek net bezuelt wéi hien et versprach hat de laomedon huet souguer gesot hie géif hinnen d oueren erofschneiden d gëtter hu sech gerächt den apollo huet eng peschtepidemie op troja lassgelooss an de poseidon huet engem monster aus dem mier den uerder ginn d awunner ze friessen an d felder duerch mierwaasser ze zerstéieren d orakel vum zeus amun huet dem laomedon geroden seng duechter hesione z afferen a si um ufer ze loossen fir datt d monster aus dem mier si friesse kéint sou huet den herakles deen zesumme mam iason op der sich nom gëllene vlies a kolchis gereest war d hesione um ufer vun troja fonnt komplett plakeg an nëmme mat hire bijoue bekleet den herakles huet d kette gesprengt an ugebueden d monster ëmzebréngen wann hien déi zwee onstierflech päerd géif kréien déi den zeus dem laomedon fir d entféierung vum ganymed geschenkt hat d trojaner hunn doropshin eng héich mauer e bëssen ewech vun der küst gebaut wéi d monster un der mauer ukomm ass huet et seng grouss schnëss opgerappt an den herakles ass an den hals vum monster gesprongen no dräi deeg koum hien als gewënner aus dem bauch vum monster eraus mä hat all seng hoer verluer de laomedon soll den herakles doropshin ugeschass hunn an him amplaz vun den onstierfleche päerd zwee ganz normal päerd ginn hunn den herakles huet sech voller roserei op sengem schëff dovugemaach an huet troja de krich versprach den herakles huet zu tiryns zaldote rekrutéiert a schëffer prett gemaach zu sengem alliéierten hunn de iolaos den telamon de peleus den oekles vun argos an den deimachos vu böotien gezielt den herakles ass virun troja gelant an huet d schëffer dem oekles iwwerloss de laomedon huet d vollek op d schëffer geschéckt fir dëi ze verbrennen mä den oekles huet bis zu sengem leschten otemzuch duerchgehalen an de schëffer erlaabt nees op d mier erauszefueren dem telamon ass et gelongen e lach an d mauer ze schloen an an d stad eranzekommen den herakles huet de laomedon an all seng jongen bis op de jonke podarkes ëmbruecht d hesione gouf dem telamon geschenkt an duerft e prisonéier vun hirer wal fräikafen si huet sech fir hire jonke brudder podarkes entscheet dee gouf vun elo u priamos genannt wat sou vill heescht wéi zréckkaaft nodeem hien d stad néiergebrannt hat ass den herakles nees fortgezunn an huet de priamos um troun gelooss d legendär geschicht vum krich tëscht de griichen an troja ass d thema vun der ilias vum homer vun den epen aus dem trojaneschen zyklus a vun der aeneis vum virgil den ursprong vum trojanesche krich war d entféierung vun der schéiner helena der fra vum menelaos kinnek vu sparta duerch de paris fir d trojaner ze bestrofen hu sech d griichesch kinneken zesummegedo an hunn d stad zéng joer laang belagert duerch en trick vum odysseus mam trojanesche päerd konnte si an d stad erakommen a se plëmmen den august koum den däitschen händler an hobby archeolog heinrich schliemann op de plateau vun der troas och hie war op der sich nom legendären troja an huet fir d éischt ënner dem hiwwel balli da opgrond vun enger thees vum jean baptiste lechevalier gesicht de schliemann a seng fënnef aarbechter konnten hei awer näischt fannen a sou wollt hien nees zréckreesen hien huet allerdéngs säi schëff verpasst an huet dobäi zoufälleg de frank calvert kennegeléiert deen him erlaabt huet a sengem haus d nuecht ze verbréngen de calvert konnt de schliemann mat senger iwwerzeegung begeeschteren datt ënner dem hiwwel vun hisarlk d ruine vum legendären troja misste sinn de schliemann huet och wann et dacks anescht erzielt gëtt ni bestridden datt hien de wichtegsten hiwäis vum calvert kritt hat schonn de schliemann huet geschriwwen datt den auteur vun der ilias eng grouss dichteresch fräiheet iwwerdreiwung hat an hie war sech och bewosst datt hien net déi ganz stad mä nëmmen die pergamos burg der stadt troja ausgegruewen huet wéi weider ausgruewungen erginn hunn war troja vun der fréier bronzezäit zirka v chr bis an d spéitantiquitéit bewunnt et goufen souguer spuere fonnt déi weisen datt d gebitt nach méi fréi bewunnt war an déi bis an d joerdausend v chr zréckginn mam chrëschtentum huet d bedeitung vun der stad déi hir trojanesch helden aus de legende veréiert huet ofgeholl den afall vun de goten am joer huet d stad nach zimmlech gutt iwwerstanen d gebitt gouf awer no äerdbiewen um enn vum joerhonnert verlooss bis haut goufe méi wéi stratigraphien wunnschichten bauschichten entdeckt troja i troja x déi nees an iwwer feinschichten ënnerdeelt ginn dobäi zielen vereinfacht ausgedréckt troja i v chr an ii zu der fréier troja iii v zu der mëttlerer an troja vi viia zu der spéider bronzezäit troja viib gehéiert zu der fréier eisenzäit troja viii an ix datéieren an d zäit vum joerhonnert v chr bis an d réimesch zäit troja x e byzantinesche bëschofssëtz geet bis an d fréit mëttelalter troja i louch nach direkt op der plage d zitadell troja ii hat eng fläch vun zirka m véier brandkatastrophen vun troja iv un huet sech d fläch verduebelt troja vi hat sech no süden an osten op zirka m vergréissert d ënnerstad net matgerechent déi vum auteur vun der ilias beschriwwe festung kéint mat troja vi identesch sinn no anerer usiicht mat troja viia wat um enn vum an ufank vum joerhonnert v chr ënnergaangen ass dobäi ass net sécher op en äerdbiewen oder eng eruewerung schold um ënnergang war ob och den trojanesche krich en historesche kär huet ass nach ëmmer net wierklech kloer d lag vun der stad troja gëtt an der dichtung ilias vum homer kloer beschriwwen d dardanellen ginn ernimmt den héchste bierg ass den ida kazdagi an et ginn zwéi flëss ernimmt de skamandros haut karamanderes an de simois déi bei troja annenaner lafen an duerno weider op den hellespont fléissen et gëtt och vun den inselen tenedos haut bozcaada an imroz gökeada erzielt déi haiteg archeologesch flächen ëmfaassen nëmmen d festung vun troja mat zimmlecher sécherheet gouf et och e groussen deel vun der stad baussent de befestegungen de schliemann huet dat imposant troja ii aus der fréier bronzezäit fir dat homerescht troja gehalen hie war deemools der falscher meenung datt dës stad zäitgläich mat mykene an tiryns war den dörpfeld huet déi wunnschicht troja vi fir dat homerescht troja gehalen d schicht vih ass ëm v chr awer warscheinlech duerch e staarkt äerdbiewen zerstéiert ginn dofir ass de carl blegen dovun ausgaangen datt troja viia dat homerescht troja aus der ilias war dës thees fënnt de meeschten zousproch no neie keramikënnersichungen gëtt dat warscheinlech gewaltsamt enn vun troia op zirka v chr datéiert dat passt gutt zu de meeschten datéierunge vum trojanesche krich duerch antik auteuren als kandidat fir d ilion vum homer muss een awer och troja viib a betruecht zéien nieft dem festhale vun den traditioune vun troja vi an viia kommen hei och nei elementer op de plang zum beispill déi sougenanntn handmade ware déi op eng deelweis verännert bevëlkerung schléisse léisst dat passt besser zu den informatioune vum homer och d muechtpolitesch verhältnesser a klengasien wéi den homer se beschreift passe gutt an dës zäit d mykenesch kultur hat am an joerhonnert v chr weiderbestanen och handel a séifaart goufe weider bedriwwen e krich vun den achäer géint troja géif gutt an d joerhonnert v chr passen dogéint hätt en zuch géint troja am oder joerhonnert v chr wuel d hethiter op de plang geruff wat an hethitesche schrëften ze fanne wier mä och an dësem punkt bleift villes ongeklärt d fro wéi wäit een den homer tatsächlech als quell fir historesch evenementer vun der spéider bronzezäit benotze kann an ob et dann elo zu engem trojanesche krich komm ass kënnen hei net wierklech behandelt ginn op jiddwer fall hunn d theorië vun der gräzistik zum hexameter an zum entstoe vum epos wéi se am moment vum joachim latacz iwwerzeegend virgedroe ginn an den neisten ausgruewungsresultater eng stäip fonnt troja ass mat grousser warscheinlechkeet identesch mat der stad wilusa w ilios déi an hethitesche quellen ernimmt gëtt wat duerch d gruewunge vum tübinger archeolog manfred korfmann bestäerkt ginn ass sou gouf am ausgruewungsberäich vun troja eng ënnerierdesch quellen anlag fonnt déi an allen eenzelheete mat der beschreiwung vun enger quell an der stad wilusa am sougenannten alaksandu vertrag iwwereneestëmmt fir d klassesch philologie ass zur zäit de latacz de wichtegsten numm fir d historizitéit vun den homereschen epen an och d verbindung mat dem korfmannschen troja weder an der hethitescher nach an der griichesch réimescher schrëftlecher iwwerliwwerung loosse sech eendeiteg beweiser fir eng identitéit vun hisarlk mam homereschen troja fannen dat selwecht gëllt fir wilusa d ënnersichungen hu sech haaptsächlech op d akropolis vun troja beschränkt d uewerstad dëst huet sech mat engem internationalen team ronderëm den tübinger prehistoriker manfred korfmann geännert mat der hëllef vum geophysiker helmut becker gouf duerch geomagnetik miessungen eng grouss ënnerstad ënner der akropolis entdeckt zanterhier gouf bei den aktuellen ausgruewunge vum korfmann a sengem team zanter sengem doud elo ënner der leedung vum ernst pernicka och verstärkt d ënnerstad erfuerscht d real gréisst vun troja ass domat an den zentrum vun den diskussioune geréckelt dem korfmann seng theesen iwwer d bedeitung vun troja sinn an der fuerschung zanter op widderstand gestouss an hunn zu enger grousser diskussioun bei den däitschen altertumswëssenschaftler gefouert am kär kreest dës troja debatt den neue streit um troja ëm déi tatsächlech gréisst a bedeitung vum troja an der spéider bronzezäit wärend de korfmann an troja en iwwerregionalt handelszentrum gesinn huet hunn aner alhistoriker an archeologen d stad nëmmen als mëttelméisseg wichteg gesinn de protagonist vun dëser grupp ass dem korfmann säin fréieren tübinger kolleeg den alhistoriker frank kolb deen och selwer an der tierkei gegruewen huet den haaptvirworf un de korfmann a seng akadeemesch matstreider besteet an enger vernoléissegung vu wëssenschaftlecher virsiicht zanter dem ufank vum troja sträit huet de korfmann verschiddener vu senge gruewungsinterpretatiounen zréckgezunn an ass den argumenter vun der géigesäit e stéck entgéint komm un der gesamtinterpretatioun hält d team ronderëm de korfmann a seng nofollger allerdéngs fest eng eendeiteg entscheedung konnt d ausernanersetzung och op engem wëssenschaftleche symposium zu tübingen am fréijoer net bréngen d korfmann positioun charakteriséiert haut d troia bild vun der interesséierter ëffentlechkeet den ëffentleche sträit huet sech zanter ë bësse berouegt nom doud vum manfred korfmann am august gouf den tübinger archeometallurg ernst pernicka mat der wëssenschaftlecher leedung vum troja projet betraut fir d fortféierung vun der aarbecht zu troja am summer krut hie vun der tierkescher antikendirektioun d lizenz erdeelt d ausgruewungsserie vun joer soll elo zu engem wëssenschaftlechen ofschloss bruecht ginn an engem beschränkten ëmfang sollen och duerno d froen zu der bronzezäitlecher stadbefestegung weider ënnersicht ginn ausserdeem erfuerderen d pfleg d konservéierung an d presentatioun vun der unesco weltkulturierfschaft troja e groussen opwand schliisslech soll nach e musée virun den diere vun troja gebaut ginn de geoarcheolog eberhard zangger huet a sengem buch atlantis eine legende wird entziffert wat erauskomm ass d hypothees vertrueden dem platon säin atlantis hätt archeologesch noweisbar charakteristike mam historeschen troja a wier domat dat vun de griichen zerstéiert troja gewiescht wéinst dem numm vun der fréierer colonia ulpia traiana hu sech bis an d mëttelalter och d nimm troia minor kleng troia an troia francorum fränkescht troia fir xanten entwéckelt ëm huet d annolidd vun der grënnung vu xanten duerch d trojaner déi am trojanesche krich verluer haten erzielt nach wéi xanten un d herzogtum kleve gefall ass goufe schonn am selwechte joer mënze mat der opschrëft joannes troianorum rex johannes kinnek vun den troianer geklappt de victory war e kino am garer quartier an der stad den august huet de pierre dornseiffer de kino deemools als kino palace mat sëtzplazen opgemaach et war den éischte kino dee seng dieren an der stad opgemaach hat e stoung zimmlech am ufank vun der bouneweger strooss tëscht der aler avenue avenue de la gare an der wallis plaz den isidore thill huet de kino nom zweete weltkrich iwwerholl an de sall a victory ëmgedeeft an den er jore war de victory den tempel vum däitsche film an der stad den juli huet de victory definitiv seng dieren zougemaach mat dem amerikanesche film reanimator de roger manderscheid gebuer den mäerz zu izeg a gestuerwen den juni war e lëtzebuergesche schrëftsteller hien huet op däitsch a lëtzebuergesch romaner gedichter theaterstécker lauschterspiller dréibicher an erzielunge geschriwwen a war och als zeechner aktiv bekannt gouf e virun allem fir säin dréibuch vu stille tage in luxemburg e portrait vun der stad lëtzebuerg an deem e mat kriteschen an ironesche commentairen net gespuert huet an dat dofir fir munnech kritik gesuergt huet a fir seng romantrilogie schacko klak de papagei um käschtebam feier a flam eng zort bildungsroman serie an där d kandheet an d jugend vum haaptpersonnage christian knapp erzielt gëtt an déi munnech autobiographesch elementer opweist vun goung de roger manderscheid an de stater kolléisch an no sengem premièresexamen war hien dräi méint laang stagiaire als schoulmeeschter vun war hie reserve offizéier an der lëtzebuerger arméi a vun fonctionnaire bei der eisebunn dunn um ministère du travail tëscht an war hie fonctionnaire um ministère de la culture de roger manderscheid war member vum däitsche pen club an éierepresident vum lëtzebuerger schrëftstellerverband lsv war hien ee vun de matgrënner vun den éditions ultimomondo no sengem doud krut de passage nieft dem kapuzinertheater deen d theaterplaz mat der kapuzinerstrooss verbënnt den numm passage roger manderscheid zu izeg dréit zanter dem mee eng plaz dem roger manderscheid säin numm kuckt och bibliographie bnl de ciné de la cour war e kino an der stad lëtzebuerg e stoung hanner dem palais an der waassergaass en ass de oktober opgaangen ënner dem numm palast theater medinger am joer ass en a ciné de la cour ëmgedeeft ginn am zweete weltkrich ware franséisch nimm verbueden an dunn ass den numm a kammerlichtspiele ëmgewandelt ginn nom krich war et dann erëm de ciné de la cour an den er a er jore war de cour bei de studente beléift well et dunn deen eenzege kino an der stad war deen an der mëttesstonn eng virstellung hat an de leschte jore sinn am cour nach just reprisen a sexfilmer gespillt ginn den abrëll huet de ciné de la cour seng diere fir ëmmer zougemaach nodeem d gebai e puer joer eidel stoung ass et ofgerappt ginn um neie gebai ass e kapp aus steen ze gesinn dee fréier an der fassade vum kino war architekt vum ciné de la cour war de kënschtler mathias martin deen och d händschefabrik reinhard den hotel carlton an e puer schéi villaen an herrschaftlech haiser meeschtens am jugendstil an der stad zu hollerech um belair an am gronn entworf huet de kino the yank ass sou wäit wéi bekannt am joer an der rue de la grève beim rousegäertchen zu lëtzebuerg opgaangen säin éischten numm war l écran d gebai gouf als eent vun den éischte kubistesche gebaier zu lëtzebuerg no de pläng vun den architekten léon leclerc a pierre graach gebaut am zweete weltkrich gouf en a corso lichtspiele ëmgedeeft duerno krut en den numm the yank als unerkennung un d amerikanesch befreier vum zweete weltkrich an de er an er jore sinn am yank haaptsächlech b moviee gewise ginn wéi amerikanesch western italieenesch sandalefilmer a méi spéit italo western net ze vergiessen engleschsproocheg an italieenesch horrorfilmer den februar koum dunn de leschte kinosdag fir de yank d gebai gouf an de joren duerno ofgerappt a mat engem bürosgebai ersat de kino capitole war e fréiere kino an der aler avenue an der stad lëtzebuerg de ciné capitole huet den mäerz seng dieren opgemaach mam film die drei von der tankstelle vun vum däitsche regisseur wilhelm thiele proprietär war de georges reckinger de kino war ee vun deenen éischten zu lëtzebuerg déi tounfilmer konnte weisen am mee gouf den éischten dräidimensionale oder d film am natural vision procedé mam titel bvana le diable opgeféiert d zuschauer kruten dofir e spezialbrëll virun der séance ausgedeelt de mee ass am capitole fir d lescht e film gewise ginn den architekt jean mackel hat déi éischt pläng fir de kino gezeechent gebaut gouf en awer vum mathias martin et war e grousse sall mat parquet première a balcon en hat sëtzplazen de kino ass vum etienne gallowich renovéiert ginn an hat duerno sëtzplazen an d hasteng vun der fassad waren als symboler en har wellen a blëtzer mat de wierder vox a lux geklappt gi fir drop hinzeweisen datt am kino tounfilmer gewise goufen dobäi stinn och nach d buschtawen we als referenz un déi amerikanesch elektrotechnik firma western electric déi sengerzäit d akustik am capitole zu enger vun de beschten an europa qualifizéiert hat de ciné cité war e fréiere kino an der lantergässel rue génistre an der stad lëtzebuerg de ciné cité ass am joer op initiativ vum notaire charles michels zesumme mat de kinopionéier louis freising direkter vum ciné marivaux an isidore thill direkter vum ciné victory an the yank gebaut ginn en hat plaz fir zuschauer architekt vum gebai war de robert lentz de kino huet den oktober ugefaangen filmer ze weisen als éischte film gouf the bridge on the river kwai vum david lean mam alec guiness an der haaptroll gespillt no enger ëmännerung si vun un och filmer a mm am cité gewise ginn den éischten dovu war de film cleopatra vum joseph l mankiewicz mat der liz taylor a richard burton an den haaptrollen de november ass de cité zougemaach ginn d stad lëtzebuerg huet d gebai am joer fir mio frang kaaft et koum duerno nach e wéineg liewen an de sall wéi d bedreiwer vun de kinoen utopia an utopolis knapps joer tëscht dem abrëll an dem januar filmer am cité gewisen hunn bis d plange fir den ëmbau zum neien espace culturel cité engem kulturzenter fäerdeg waren dee leschte film deen den januar gewise gouf war après vous vum pierre salvadori d gebai gouf komplett ëmgebaut zanter dem september ass d bibliothéik vun der stad lëtzebuerg dran amenagéiert de januar hunn och déi iewescht stäck vum gebai hir nei funktioun iwwerholl et sinn dëst d boule e konferenzsall an eng lounge mat bar a restaurant den europe war e kino op der garerplaz an der stad lëtzebuerg de kinossall war am gebai vum hotel eldorado integréiert d gebai gouf vun den architekten arthur thill an armand theisen entworf den dezember huet den europe direkt nieft dem eldorado seng dieren opgemaach et war e flotte sall mat plazen an enger ariichtung fir mm filmer a stereotoun ze spillen den éischte film de gewise gouf war dem david lean säi lawrence of arabia a mm mat dem peter o toole an der haaptroll direkt duerno koum en dokumentarfilm a mm an den europe de flying clipper traumreise unter weissen segeln den europe huet an enger éischter zäit versicht spektakulär filmer ze weisen déi op deem deemools gréissten ecran an der stad gutt erauskoumen de februar spierkel ass den zweete mount am gregorianesche kalenner normalerweis huet hien deeg an engem schaltjoer sinn et der et ass awer och dräimol an der geschicht virkomm datt et en februar gouf den numm kënnt vum laténgesche mensis februarius rengegungsmount a bezeechent de leschte mount am alréimesche joer an deem senger zweeter hallschent rengegungs a sühneaffer fir déi lieweg an déi doudeg gemaach gi sinn vgl och lat februare rengegen februum rengegungsmëttel d bezeechnung spierkel am ale lëtzebuergesche kalenner kënnt vu spierk der méizuel vu spuerk wat näischt anescht wéi e bam oder zantstomp ass eng form wéi se och d äiszapfen hunn déi een an deem mount dacks un den diech oder u fielse fënnt den alen däitschen numm ass hornung sporkel oder schmelzmond de begrëff hornung huet laut duden baaschtert bedeit a sech dorop bezunn dat de februar de kierzte mount am joer war also gewëssermoossen de stoussnéckel well de februar de leschte mount am réimesche kalenner war war et brauch een oder zwéi schaltdeeg bäizehänken dëse brauch gouf vum julianeschen a vum gregorianesche kalenner iwwerholl de juni broochmount ass de sechste mount am gregorianesche kalenner et ass och den éischte mount vum summer den numm kënnt aus dem laténgesche junius an de mount war zu éiere vun der réimescher gëttin juno der fra vum jupiter benannt d bezeechnung broochmount am ale lëtzebuergesche kalenner geet op de mëttelalterleche flouerzwang zréck no deem d baueren aarbechte wéi d plouen d séien oder de karschnatz all zesummen zu enger bestëmmter zäit hu missen ufänken fir datt keen deem anere queesch iwwer d feld fueren oder eppes klaue konnt am broochmount huet also op de wisen a felder net däerfte geschafft ginn se louche brooch bis zum heemount oder nach duerno dem karschnatz de gottlob frick gebuer den juli zu ölbronn a gestuerwen den august zu mühlacker war en däitsche bass sänger de gottlob frick ass als jéngst vun kanner an engem fierschterhaus opgewuess seng aussergewéinlech bassstëmm ass fréi opgefall an hien huet am chouer vun der stuttgarter staatsoper gesongen fir d éischt als solist stoung de frick an der roll vum daland am der fliegende holländer op der bün vum landestheater vu coburg no e puer emweeër zu freiburg im breisgau an zu königsberg ostpreuen wou de karl böhm de sänger héiert an hien direkt engagéiert fir an d staatsoper op dresden do sollt de frick bis bleiwen an all wichteg bassrolle sangen den osmin de sarastro de rocco a seng léifst roll de philipp den zweeten an d wagner bassrollen du goung et hin an hier bis un der städtischen oper berlin bis als gaascht un der covent garden oper zu london dann bis séngt hien op de bayreuther festspiele de pogner den hunding den hagen and de fasolt e märchen ass eng prosaerzielung mat fantasteschen an iwwernatiirlechen elementer d wuert kënnt aus dem alhéichdäitschen mari berüümt an ass eng diminutivform vum mëttelhéichdäitschen maere noriicht d figure sinn am allgemenge feeën geeschter risen zwergen draachen déi feier späizen déieren déi schwätzen geeschter déi alleguer hëllefen datt dat gutt gewënnt oder och alt emol net märercher sinn zanter joerhonnerten mëndlech iwwerliwwert ginn dat sinn d volleksmärercher déi méi spéit gesammelt goufen an an där form nach haut bekannt sinn donieft gëtt et d konschtmärercher déi besonnesch an der däitscher romantik beléift waren den italieener giovanni francesco straparola mat senger sammlung le piacevoli notti déi ergëtzlech nuechten iwwer dem straparola säi liewen ass sou gutt wéi näischt bekannt hien ass warscheinlech zu caravaggio gebuer huet zu padua studéiert zu venedeg gelieft an ass do géint gestuerwen den italieener giambatista basile bis mat lo cunto de li cunti d mäerche vun der märercher dat posthum zu neapel erauskoum an dat méi spéit il pentamerone genannt gouf dat buch ass ganz an neapolitaneschem dialekt geschriwwen also an der sprooch vum vollek fënnef deeg laang zielt eng erfonnte grupp all dag zéng geschichten an dat an enger zimmlech gehäerzter gaassesprooch de pompeo sarnelli bis koum aus apulien war bëschof an huet säi posilechieata erausginn hei ass d rummhandlung eng friess an enger villa wou vill giess a gedronk gëtt an dobäi vill erzielt gëtt de charles perrault bis e franséischen auteur hat recht studéiert mä zanter huet hie nëmmen nach geschriwwen an der querelle des anciens et des modernes wou et dorëm gaangen ass ob all zäit a vollek seng eege kulturell héichleeschtunge fäerdeg brénge kann oder ob d wäerter vun der antiquitéit fir all zäiten de kompass fir all kulture bleiwen war de perrault op der säit vun de modernen an deemselwechte joer bréngt hie seng mäerchesammlung eraus dhistoires ou contes du temps passé avec moralitéz de perrault ass virsiichteg hie bréngt d buch ënner dem numm vu sengem zéng joer ale bouf eraus eréischt wéi et e grousse succès war huet hie sech dozou bekannt an der widmung déi sech un d niess vum kinnek riicht ernimmt den auteur datt seng geschichten all eng séier nëtzlech moral hätten a sengem buch sinn néng erzielungen dovun aacht volleksmärercher la belle au bois dormant de grimmbridder hiert dornröschen le petit chaperon rouge d roudkäeppchen cendrillon aschenputtel la belle au bois dormant war schonn am pentamerone ze fannen do geet et awer e bësse méi däitlech hir dem basile säi prënz erléist och do d prinzessin déi dovun zwillingen op d welt setzt dem perrault seng geschichte bréngen et fäerdeg datt vill damme vum haff sech dru ginn fir och sou geschichten ze schreiwen bis an dat uechzéngt joerhonnert kommen nach eraus mat der zäit huet déi naiv wonnerwelt sech awer nëmme nach ëm sech selwer gedréit den antoine galland huet géint déi orientalesch erzielunge vun den dausendaneng nuecht entdeckt a se fräi iwwersat dovu waren eenzel geschichte schonn a fréiere joerhonnerte mëndlech an europa geroden mä dat wierk am ganze war onbekannt dat war gelleg nei no an no huet sech den orientalismus a ganz europa breetgemaach de ballet d oper de roman a souguer d miwwelen an de wunnengen hu sech der neier moud ugepasst bis do onbekannt gewierzer museksinstrumenter haremen sultanen a sklavinne sinn op der bün an am buch opgedaucht et ass de christoph martin wieland deen a sengem fréie roman die abenteuer des don sylvio von rosalva d konschtmäerche fir den däitsche sproochraum erfënnt den titelheld fënnt e medaillon mat engem fraeportrait a scho mécht sech de protagonist op de wee fir d prinzessin dovu geet hien aus ze befreien dräi heelmëttele sollen den don sylvio erëm an d realitéit bréngen geeschträich gespréicher d léift vun der joer aler schéiner dona felicia an d erzielung vun engem geckeg iwwerdréite feeëmäerchen de johann wolfgang von goethe huet dräi märercher geschriwwen eréischt joer no dem sarnelli senger posilecheata koumen an italien nees märercher op pabeier mä des kéier waren et net exotesch geschichtercher fir en distinguéiert bildungspublikum de carlo collodi eigentlech carlo lorenzetti huet seng geschicht le avventure di pinocchio selwer geschriwwen an hien huet sech un d leit vun der strooss geriicht och d bild vun der fee ass en anert wéi an de franséischen hei ass et eng fra déi um ufank vum pinocchio als sëschter an duerno als mamm verstane gëtt de pinocchio koum fir d éischt am collodi senger kannerzäitschrëft giornale dei bambini eraus et ass dem iwwerzeegte republikaner drëm gaangen fir eppes géint den analphabetismusze maachen den dizzy gillespie gebuer den oktober zu cheraw south carolina a gestuerwen de januar zu englewood am new jersey eigentlech john birks gillespie war een us amerikaneschen jazzmuseker trompettist komponist sänger arrangeur a bandleader nodeem hien als jugendleche mat trombonn ugefaangen hat ass e mat zäit op trompett emgeklommen am joer huet hie bei guild seng éischt historesch bebop placken opgeholl e joer méi spéit huet e säin eegenen orchester mam kenny clarke john lewis milt jackson james moody an john coltrane mat deene leit reest hien am fréijoer duerch d usa frankräich an d belsch léist hie seng band aus finanzielle grënn op a spillt beim stan kenton kuerz hannerenee spillt e mam lalo shifrin jose mangual mogo santamaria an anere spezialiste vun der afro kubanescher a latäinamerikanescher musek grënnt hien d united nation orchestra mat deem en die hallef welt duerchsträift egypten marokko an e bësse méi spéit kanada an d usa mat dem louis armstrong ass en ee vun de gigante vum jazz huet de woody herman gesot den chet baker gebuer als chesney henry baker jr den dezember zu yale am oklahoma a gestuerwen den mee zu amsterdam war en us amerikaneschen jazzmuseker trompettist bügelhornspiller sänger a komponist am alter vun joer krut e vun sengem papp deen e grousse bewonnerer vum jack teagarden war eng trombonn de jonken chet begeeschtert vum harry james tauscht se a géint eng trompett fir d éischt spillt hien am schoulorchester da bei oppenen danzconcerten mellt e sech an d arméi an e flitt mat der ster army band op berlin gëtt en ausgemustert an hie studéiert harmonie owes spillt en a nightclubs eng entäuschte léift féiert de baker erëm an d arméi ee joer drop gëtt hien op arizona stroofversat an duerno aus psychiatresche grënn an d zivilliewen zréckgestallt ass hien zu los angeles a spillt no an no mat villen jazzgréissten mat dem stan getz dem charlie parker dann am quartett vum gerry mulligan am fréijoer geet hie beim mulligan fort an e grënnt e quartett op villen plakke vun där grupp ass de baker als sänger ze héieren am hierscht ass hie mat sengem eegene quartett oder quintett ëmmer méi dacks op europäesche bünen ze fannen bis schléit hie sech zu los angeles méi schlecht wéi recht duerch hie wëllt mat hëllef vu methadon vum heroin ewegkommen zu san francisco gëtt hie vun dealer geschloen hie kritt dat ennescht gebéck gebrach an hie verléiert dobäi e puer zänn dräi joer laang schafft en all dag stonnen op enger bensinnspompel hie léiert lues a lues erëm bügelhorn den dizzy gillespie hëlleft him hannescht op d bün fir laanscht d drogen ze kommen reest en erëm an europa da kommen e puer joer mat vill hin an hir ville musekpartner a ganz ville plakkenopnamen den mee fält den chet baker aus net geklärte grënn d zeitunge schreiwe vun drogendealer zu amsterdam aus der fënster vun engem hotel hien ass direkt dout den chet baker staamt musikalesch vum miles davis of seelen huet en trompettist d gefill vum elengsinn an der trauer sou ergräifend mat engem blosinstrument ausgedréckt de grock gebuer als charles adrien wettach den januar am moulin de loveresse an der géigend vu biel schwäiz a gestuerwen de juli a senger villa zu imperia italien war ee vun deene berüümtste museksclownen hien ass dat éischt kand vum jean adolphe wettach an der cécile péquegnat wat déi puer éischt wochen iwwerlieft säi papp huet zu reconvillier als auermécher geschafft seng famill hält et net laang op der selwechter plaz aus sou plënnere si fir d éischt op laneuveville op le landeron dann op le locle wou de papp e bistro iwwerhëlt mä dat ass och net fir laang de papp geet zwee joer bei brandt cie déi spéider omega schaffen an da keeft en e restaurant an der géigend vum bielerséi de paradiesli de jonken adrien dee kuerz virdrun den optrëtt vun engem wanderzirkus mat groussen ae materlieft hat trëtt am paradiesli mat senger schwëster op hie spillt de clown den héichseelakrobat a schonn de musekclown no der faillite plënnert d famill nees weider den adrien fänkt eng léier un als auermécher mä domat ass et no e puer wochen eriwwer fiert en an ungarn zwee joer gëtt hien engem adlege sengem jong franséischunterecht an da geet et op budapest wou en an engem musekinstrumentebuttek léiert pianoen ze stëmmen an ze flécken op enger tournee an däitschland liest en eng annonce en zirkus géif e jonke mënsch sichen dee gei spillen a sprange ka fir eng musikalesch clowns nummer hie mellt sech a gëtt ugeholl no villem hin an hier fënnt hien e clownpartner de brick dee virdru mat dem spuenesche clown brock opgetruede war de wettach wollt sech awer net brock nennen an huet no enger alternativ gesicht sou kënnt et zum numm grock tristan rémy les clowns edition bernard grasset paräis e klassiker tristan rémy les clowns grasset paräis en nodrock vum viregen muse ass eng englesch rockgrupp déi gegrënnt gouf muse gouf a südengland an der klenger uertschaft teignmouth gegrënnt wou déi dräi museker ze kennegeléiert hunn den dominic howard an de matthew bellamy hu sech scho vun hirer vireger band gothic plague hier kannt si hunn duerno zesumme mam christopher wolstenholme d band rocket baby dolls gegrënnt déi spéider a muse ëmgedeeft gouf hir éischt optrëtter hate si an engem boxring deen hinnen als bün an hirem lycée gedéngt huet spéider hu si als muse ep en erausbruecht déi e relativ grousse succès haten uganks gounge si zréck an de studio fir showbiz opzehuelen domat ass muse grouss erauskomm a si sinn op hir éischt welttournée gaangen no dëser laanger tournée gounge si zréck an de studio fir origin of symmetry opzehuelen bei hire studiosessions waren ëmmer grouss produzente bedeelegt déi och scho fir pink floyd a radiohead un de reegler souzen dësen album dee gelueft gouf fir säi bombastesche klang huet muse definitiv ob den zenith vun de rockbands bruecht astronomie ass e begrëff fir déi branche vun den naturwëssenschaften déi sech mat der erfuerschung vum universum ofginn dat heescht mat der verdeelung a beweegung de physikaleschen eegenschaften an zoustänn dem entstoen der entwécklung an der zesummesetzung vun der matière am weltraum a mat der entwécklung an de strukture vum kosmos am grousse ganzen d astronomie ass déi eelst naturwëssenschaft iwwerhaapt den numm astronomie kënnt aus dem griicheschen stron stär an nomos gesetz d astronomie beschäftegt sech nieft de planéiten a fixstären och mat galaxien a villen aneren himmelsobjeten an der astronomie fanne sech awer och erkenntnesser aus anere fachgebidder wéi zum beispill der physik der chimie der geologie der geophysik der mineralogie der biologie der mathematik der kartographie an nach aneren duerch d visuellt betruechte vum nuetshimmel an dem laf vun de planéiten an der sonn gëtt astronomie schonn zanter joerdausende bedriwwen zanter véierhonnert joer ginn teleskope benotzt zu de pionéier gehéiert ënner anerem de galileo galilei d joerhonnert huet grouss fortschrëtter mat sech bruecht besonnesch duerch d fotografie an d spektroskopie an der mëtt vum joerhonnert koum d onbemannt a bemannt raumfaart derbäi mëttlerweil gëtt mat de verschiddenste physikalesche methoden all elektromagnéitesch stralung déi aus dem weltraum kënnt beobacht dfree software foundation fsf déi vum richard stallman gegrënnt gouf ass eng organisatioun déi sech fir d fërderung an produktioun vu fräier software asetzt a versicht kapital fir de gnu projet zesummenzedroen den mäerz gouf dfree software foundation europe gegrënnt déi sech ëm d europäesch besoinen am beräich fräi software këmmert als offiziell duechterorganisatioun vun der amerikanescher free software foundation konzentréiert si hir aktivitéite ronderëm de gnu projet mä net exklusiv eng vun den haaptaufgabe vun der fsf europe ass d initiative vu fräier software ze koordinéieren e kompetenzzentrum fir politiker journalisten an affekoten op d been ze stellen an déi néideg infrastruktur fir fräi software a speziell de gnu projet ze schafen mat gnu savannah gouf zum beispill soueng entwécklerplattform fir fräi software geschaf am februar huet d fsf europe dfiduciary licence agreement virgestallt dat europäesche softwareentwéckleren d iwwerdroe vun zäitlech onbegrenzten exlusiven notzungsrechter a juristesche vertriedungsrechter un d fsf erméiglecht de richard matthew stallman gebuer de mäerz och bekannt ënner den initialen rms ass de grënner vum mouvement fir fräi software hien ass bekannt duerch d initiéiere vum gnu projet a fir mam eben moglen zesummen déi éischt lizenz fir distributioun vu software mat sengem source code geschriwwen ze hunn d gnu general public license oder gnu gpl hien huet och d konzept vum copyleft erfonnt hie war informatesche chercheur um massachusetts institute of technology an huet d free software foundation gegrënnt free ass am sënn vu fräi ze verstoen an net gratis hien huet och den texteditor gnu emacs den c compilator gcc an den debugger gdb geschriwwen seng riede sinn awer no enger zäitchen als exzessiv ugesi ginn notamment vum eric steven raymond an anere membere vun der communautéit fräien developpeuren de raymond grënnt d open source initiative d osi probéiert ënner anerem open source software an d amerikanesch informatikindustrie ze kréien de stallman hat och mam linus torvalds ze dinn deem hie reprochéiert net genuch op déi zentral plaz vu gnu a senger variant gnu linux anzegoen am september huet hien zu lëtzebuerg um centre de recherche public henri tudor iwwer d geforen an d méiglechkeete vu software patenter geschwat e bierg ass eng erhiewung an der natur an am géigesaz zum hiwwel meeschtens méi héich iwwer d entstoe vun de bierger goufen am laf vun der zäit déi verschiddenst theorien entwéckelt sou z b dem laplace seng hypothèse cosmogonique an där hien dervun aussgeet datt äerd am ufank eng kugel war déi vu geschmoltenem material gebilt gouf dat duerno lues a lues ofgekillt ass a fest gouf beim ofkillen hätt se sech zesummegezunn an dobäi wiere spannungen opgetrueden duerch déi bei der kontraktion d bierger enstane wieren den dutton hat eng theorie déi op der isostasie baséisert huet a bei där d bierger eng gläichgewichtsroll spille géifen den däitsche geophysiker alfred wegener huet unhand vu senger hypothees iwwer d ofdrifte vun de kontinenter ugeholl datt d bierger duerch gouss kräfte beim openanerstousse vu kontinentalplacken entstane sinn den amerikanesche geophysiker griggs huet geduecht se kéinten duerch staark vertikal konvektiounsstréim entstane sinn an de fransous perrin entwéckelt eng theorie vu metamorphismus zanter gouf ugeholl datt sougenannt transportnappen déi duerch d schwéierkraaft laanscht häng rutschen d ursaach kéinte sinn wann d schwéierkraaft och sécher eng roll spillt sou geet se awer net duer fir d bildung vu verschiddene biergmassiver wéi z b dem jura z erklären heiansdo hunn d bierger en eruptiven urspronk a presentéiere sech als eenzel vulkaner oder als kraterketten anerer déi schonn erodéiert waren goufen nach eng kéier an d luucht gehuewen a bilden da bierger mat flappege formen sou wéi de massif central ierpeldeng ass eng uertschaft am kanton dikrech an haaptuert vun der gemeng ierpeldeng op der sauer ierpeldeng läit am sauerdall am zentrum vun der nordstad net wäit vun ettelbréck an dikrech op enger héicht vun ongeféier m geologesch läit d uertschaft op der linn déi d devon schichte vun den ardennen am norden éislek vun den trias schichten am süden guttland trennt d géigend vun ierpeldeng war schonn zu gallo réimeschen zäite bewunnt op angelduerfer terrain net wäit weg vum zesummefloss vu sauer an uelzecht weise spueren op e réimesche castrum hin wéi vill dierfer deenen hiren numm op ingen endegt gouf ierpeldeng erpeld ingen tëscht dem an dem joerhonnert gegrënnt wéi d franke sech an eiser géigend néiergelooss hunn ierpeldeng daucht fir d éischt a schrëftlecher form an engem akt vun op wou d rittere frédéric a gérard vun ierpeldeng genannt ginn d ierpeldenger schlass gouf am joerhonnert als waasserbuerg gebaut haut ass et de sëtz vun der ierpeldenger gemengeverwaltung den ezio pinza gebuer den mee zu roum a gestuerwen den mee zu stamford an den usa war en italieenesche basssänger de pinza sollt eng carrière als velosportler machen mä hien huet sech et anescht iwwerluecht an ass op bologna an de conservatoire bei den alessandro vezzani gaangen fir seng stëmm ausbilden ze loossen säin éischten optrëtt op der bün war zu soncino als oroveso an der oper norma nom éischte weltkrich koum hien zu roum an dem teatro alla scale grouss eraus wou hien enner dem arturo toscanini de ramphis an der aida de raimondo an der lucia di lammermoor gesongen huet vu bis séngt hien am metropolitan opera house zu new york do séngt hien all grouss italieenesch bassrollen an de boris godunov an de spéidere jore war de pinza dee säi liewe laang käergesond war mam häerz geplot bei sengem begriefnes huet d eleanor steber den ave maria aus dem giuseppe verdi sengem otello gesongen den ezio pinza hat ni geléiert noute vum blat ze liesen an a senger autobiographie zielt hien wéi de rogers him e puer melodien aus dem south pacific um piano virgespillt huet mä hie war deen deen dmissa solemnis ënner dem toscanini gesongen huet mozart ënner dem bruno walter an déi gréisst richard wagner rollen an der scala dem pinza seng autobiographie koum zu new york eraus ezio pinza an autobiography lëscht vu sängerinnen a sänger klassesch musek diplomatik aus dem griicheschen diplma ass d studéiere vu schrëftlechen dokumenter op däitsch schwätzt ee vun urkundenlehre si beschäftegt sech mat der andeelung dem wäert dem alter an der authentizitéit vun historesche schrëftstécker wéi z b d paleographie zielt d diplomatik zu den hëllefswëssenschafte vun der geschicht den urspronk vun der diplomatik geet bis an d joerhonnert zréck wou ëmmer méi dacks un der authentizitéit vun dokumenter gezweifelt gouf an déi dofir méi genee ënnersicht goufen als äntwert op d kritik vum jesuitt daniel van papenbroeck schreift de benediktiner jean mabillon säi wierk de re diplomatica wat nach bis haut als urspronk vun der diplomatik gëllt am mëttelalter war et quasi normal dokumenter ze fälschen meeschtens aus territoriale grënn de begrëff paleographie kënnt aus dem griichesche paleo al a graphein schreiwen a bedeit also wuertwiertlech iwwersat déi al manéier ze schreiwen d paleographie zielt zu den hëllefswëssenschafte vun der geschicht d paleographie ass d wëssenschaft där hiert zil et ass al schrëften z entzifferen an dës al schrëften z analyséieren an d historesch entwécklung vun der schrëft ze studéieren d paleographie beschäftegt sech mat zwéin type vu geschriwwene quellen op der enger säit intresséiert si sech fir déi ëffentlech an déi privat dokumenter meeschtens juristescher déi an den archive versuergt sinn an op der anerer säit mat alle geschriwwenen texter vun engem auteur déi een an de bibliothéike fënnt well al texter en anere graphismus form vun de buschtawen hu wéi eisen ass d entzifferung net ëmmer evident villes hänkt och vum auteur selwer of ausserdeem benotzen d auteuren an d kopisten dacks ofkierzungen engersäits fir plaz ze spuere well de pabeier net grad bëlleg ass an anerersäits och fir datt et méi séier geet vun enger klorer punktuation kann een am mëttelalter net schwätzen wann emol e punktuatiounszeechen an engem text war sou war dat fir een auteur valabel mä nach laang net fir se all den auteur huet net unbedingt ëmmer säin numm an den datum iwwer den text geschriwwen fir den datum erauszefannen muss ee sech d schrëft genee ukucken déi am laf vun de joerhonnerte variéiert huet dës entwécklung vun der schrëft ass och eng äntwert op d sozial entwécklung dprotection civile oder kuerz einfach protex genannt ass eng lëtzebuergesch organisatioun déi vu fräiwellege gegrënnt gouf eng reorganisatioun war ufank der er joren et war d zäit vum kale krich wou d definitioun vun hiren aufgabe méi vaste war an zwar d bevëlkerung virun de verschiddene gefor ze schützen wat een och an hirem logo erkenne kann e ris dee mat engem schëld deen hien no uewen hält ee männche schützt mam neie gesetz gëtt et d protection civile u sech net méi si ass just nach eng ofdeelung betreit vum guy bley vun der ass der nei gegrënnter administration des services de secours déi d pompjeeën an d protex ënner een hutt bréngt direkter vun der ass ass zanter dem juli de michel feider gréisstendeels maachen all d memberen hir aufgab fräiwëlleg dat gëllt awer net fir d employéë vun der direktioun der leitstell an dem atelier zu lëntgen mat der telefonsnummer kënnt een direkt an d zentral déi zu gaasperech iwwer der direktioun ass an hir kann all bierger ëm hëllef froen a kritt déi och normalerweis ausserdeem kann ee sech um iwwer apdikten spideeler a véidokteren am déngscht renseignéieren am laf vun de joren huet d protection civile sech zu enger vereenegung aus ville klengen oder grousse fachtruppen developpéiert si sinn all dës gruppen déi opgezielt goufen sinn op hirem gebitt ausgebilt a maachen hir aarbecht fräiwëlleg des weidere këmmert sech d protection civile och nach ëm d alarméierung vun de pompjeeën an d organisatioun vun éischt hëllef coursen an och ëm d ausbildung vun hire memberen generell gesinn ass eng ambulanz en auto dee fir den transport a fir d rettung vu kranken an oder blesséierte bestëmmt ass zu deem zweck ass eng ambulanz mat dem néidegen technesche material ageriicht enger sougenannter sondersignalanlag mat bloe luuchten um daach frontblëtzer souwéi enger sireen déi dozou déngt aner leit op der strooss drop hinzeweisen datt eng ambulanz déi blo fiert also mat ugeschallte luuchten a sirenen ëmmer an iwwerall theoreetesch d virfaart huet ambulanze fënnt een an dräi gréissten entweder a meeschtens op basis vun engem transporter wéi mercedes sprinter vw t op basis vun engem klenge camion oder op basis vun engem persounewon ambulanze kënne vu privaten a staatlechen organisatioune betreit ginn doriwwer decidéiert de staat de gros vun den ambulanzen stéck stand juli gehéiert der protection civile déi am ganze land primärasätz fiert ausser an der stad lëtzebuerg wou d beruffspompjeeën dëse service mat ambulanzen normalen medicaliséierten naw an enger infektiounsambulanz assuréieren privatambulanze fueren hei nëmme sekundärasätz wéi transporter oder faarte vun engem spidol an dat anert am heefegste begéint een hei mercedes sprinteren déi vun den firmae binz oder was ëmgebaut goufen si hunn an der reegel bei sech verschidden ambulanzen haaptsächlech déi medicaliséiert ambulanzen hunn zousätzlech nach en ekg elektrokardiogramm der mark no dacks einfach propaq genannt zanter och méi dacks einfach zoll wéinst där neier mark op de samu en déi zwou infektiounsambulanze si bannen aus inox stol an erliichtere sou d desinfizéieren d chaufferskabin ass komplett vum patienteraum ofgetrennt an ass och loftdicht fir allerdéngs mat sou enger ambulanz fueren ze kënnen muss een de fürerschäin mat der kategorie c hunn de moment steet eng infektiounsambulanz zu diddeleng an eng an der stad d besatzung vun enger ambulanz besteet aus zwee oder dräi leit personal plus patient plus eventuell eng begleetpersoun dat heescht maximal fënnef persounen d personal ass normalerweis wat awer kann änneren dräi ambulancieren oder zwéin ambulancieren an een ambulancier stagiare et ass och méiglech dat zwéin ambulanciere fueren dat kënnt awer méi seele vir bei akuten noutfäll wa medezinesch hëllef gebraucht gëtt kann d ekipp vun der ambulanz de samu ufuederen dee mat sengen nef en zu hëllef kënnt dee moment besteet d ekipp vun enger ambulanz dann heefeg aus engem dokter an engem infirmier beim patient an engem chauffer wärend déi zwéin ausgewiesselt ambulancieren am nef an d spidol nokommen huet ee fréier bal iwwerall ambulanzen an der gréisst vun de stater gesinn gesäit een haut meeschtens just nach där op basis vu camionnetten oder sougenannte kofferambulanzen wei d stater an d diddelenger infektiounsambulanz dës si méi kamoud zu lëtzebuerg gëtt momentan probéiert all ambulanz mat datcom auszerëschten e system deen et méiglech mécht d asaatzadress direkt op e bildschierm an der chaufferskabin ze schécken an der leitstell vum ëmmer réckmeldung iwwer de status an d positioun vum gefier ze ginn ouni datt een agräife muss dëst mécht et souguer méiglech mat hëllef vun den asaz donnéeën a vum gps signal d ufaart automatesch ze navigéieren laang zäit gouf driwwer nogeduecht ambulanze mat hallefautomateschen defi en auszerëschten de règlement grand ducal vum november erlaabt jiddwer bierger am land en hallefautomateschen defibrillator aed ze benotzen zanter deem sinn och déi lëtzebuergesch ambulanze alleguer mat deenen aed en ausgerëscht de service d aide médicale urgente kuerz samu gëtt et zu lëtzebuerg zanter dem juni a kooperatioun mam ministère de la santé an der protection civile de samu deplacéiert sech mam auto oder mam helikopter d ekipp vum samu besteet aus engem dokter fir anästhesie engem enger infirmier infirmière an engem chauffer respektiv pilot ofhängeg vum gefier beim samu lëtzebuerg ass de chauffer member vun de beruffspompjeeën zu esch uelzecht an zu ettelbréck sinn et just en infirmier anästhesist an en dokter déi erausfueren de samu gëtt entweder vun der ekipp vun enger ambulanz geruff oder direkt vum matgeschéckt wann deen zoustännegen operateur bei der meldung um telefon eraushéiert datt déi persoun an nout medezinesch betreiung brauch de samu op véier rieder erkennt een un der opschrëft samu dëst gefier nennt een nef en notarzteinsatzfahrzeug an dësen autoe gi keng patienten transportéiert si déngen nëmmen dem transport vu medezineschem material an dem personal zu lëtzebuerg gëtt et zanter dem abrëll fënnef samus statiounen jee eng an der stad zu esch uelzecht an zu ettelbréck an deene spideeler déi déngscht hunn eng weider déi am cgdis zu hesper stationéiert ass an op gaasperech plënnert soubal de cnis fäerdeg ass an déi fënneft um findel am juni goufen déi al bmw x samu nef mat neie mercedes benz m bluetech nef ersat déi mat follgendem material ekipéiert sinn d luxembourg air rescue stellt fir de samu véier helikopteren si fléie vu sonnenopgank bis sonnenënnergank am dag si si zu ettelbréck an an der stad stationéiert all fleck am land ka sou theoreetesch a manner wéi minutten erreecht ginn am asaz si véier helikoptere vum typ mcdonnell douglas explorer dësen typ vun helikopter huet de virdeel datt d stabilisatioun an d steierung vum helikopter net vum engem heckrotor gemaach gëtt mä vun engem notar düsesytem am schwanz doduerch ginn déi klassesch geforen an accidenter déi duerch en heckrotor kënnen entstoen eliminéiert am helikopter selwer sinn op klengstem raum ekg defi beootmungsapparat a medikamenter verstaut verschidden helikopteren hunn ausserdeem eng seelwann déi dann zum asaz kënnt wann de pilot keng méiglechkeet gesäit fir ze landen d helikoptere fléien awer net nëmme primärasätz dat heescht rettungsasätz mä och sekundärasätz wéi transporter a sou weider en defibrillator ass en apparat deen hëlleft liewensgeféierlech häerzrythmusstéierungen duerch eng defibrillatioun oder eng kardioversioun ze stoppen beim häerzkummerflimmeren erkennt een um elektrokardiogramm eng méi oder manner gläichméisseg mä kleng häerzaktivitéit graff gesinn entsteet dat well den tissu deen d zesummenzéie vun den häerzkummere koordinéiert dat net méi richteg mécht doduerch gëtt d blutt net méi richteg gepompelt de kierper leit u sauerstoffmangel eng éischt moossnam wier e prekordiale fauschtschlag duerno eng kardiopulmonal reanimatioun en defibrillator geet d saach anescht un e versetzt dem häerz e stroumschlag deen dat onreegelméissegt zucken déi sougenannt fibrillatioun stoppt an d häerz ka probéieren nees an en normale rhythmus ze kommen allerdéngs ass déi method keen allheelmëttel e schock kann dem patient nëmme bei engem hyperdynamen ze schnellen häerzkreeslafstëllstand also häerzkummerflimmeren häerzkummerflatteren defibrillatioun oder ventrikulär tachykardie kardioversioun hëllefen en hypodynamen ze luesen häerzkreeslafstëllstand schwéier bradykardie bis zur asystolie kann net defibrilléiert ginn a kann nëmmen duerch d injektioun vun adrenalin behandelt ginn zur zäit ginn am rettungswiesen international zwou zorte vun defibrillatoren ënnerscheet déi klassesch manuell an di automatesch extern defibrillatoren de klasseschen defibrillator huet am normalfall zwou sougenannt paddles elektroden kabele fir den ekg e schierm an eng rei knäpp iwwer den ekg gëtt ofgelies ëm wéi eng aart vun häerzrythmusstéierung et sech handelt duerno stellt den dokter d stäerkt vum stroumschock an setzt d paddles op a schockt de patient déi defibrillatore sinn normalerweis just a spideeler bei dokteren an an den nefen vum samu e groussen deel vun dëse geréiter besonnesch déi vir de rettungsdéngscht besetzen d méiglechkeet op en hallef automatesche modus ze wiesselen en aed ass en defibrillator dee vun all mënsch kann an däerf benotzt ginn well e just een oder zwee knäppercher huet iwwer sproochuweisung a piktogrammer den oflaf erkläert an dem mënsch praktesch all d decisiounen ofhëlt et ass en apparat deen deelweis d gréisst vun nëmmen op cm huet an dacks an enger këscht verpaakt ass zu lëtzebuerg haten d ambulanzen normalerweis keen defibrillator bei sech zanter de gebrauch vun defibrillatoren vun där kategorie am règlement grand ducal vum november awer gereegelt gouf sinn all d lëtzebuergesch ambulanzen am rettungsdéngscht mat engem aed ausgerëscht meeschtens mam cardiac science powerheart g ausserdeem fënnt een zanterhier och ëmmer méi aeden an ëffentleche gebaier allerdéngs kascht sou een apparat och hautdesdaags nach tëscht an géigner behaapten datt d chance jeemools e fall ze hu wou e gebraucht géif ze kleng ass fir sou vill geld auszeginn nieft dem asaz vum defi ass awer eng häerz longen reanimatioun duerch de sekurist wichteg den aed ass dofir eng ergänzung awer ni en ersatz vun der kardiopulmonaler reanimatioun beim opmaache vum aed gesäit een zwou sougenannt fast pads elektroden déi ginn um bewosstlose patient an der anterior anterior position ubruecht dat heescht déi eng op der rietser broscht nieft dem sternum an ënner dem schlësselbeen déi aner op der lénkser säit vum thorax op der héicht vum apex bei de meeschten aeden sinn déi positiounen och op den elektroden duergestallt allerdéngs gëtt bei puppelcher eng elektrod vir op d broscht déi aner hannen op de réck gepecht anterior posterior positioun gläichzäiteg fänkt den aed un dem benotzer mëndlech uweisungen ze ginn verschidde modeller ënnerstëtzen e souguer bei der kardiopulmonaler reanimatioun mat akustesche signaler nodeem den aed dem benotzer deementspriechend uweisunge ginn huet fänkt e selbstänneg un en elektrokardiogramm opzehuelen an auszewäerten duerch déi analys erkennt den aed op en hyperdynamen häerzkreeslafstëllstand virläit also entweder eng ventrikulär tachykardie häerzkummerflatteren oder häerzkummerflimmeren bei engem hallefautomateschen aed gëtt de benotzer dann opgefuerdert duerch d drécke vun engem markante knäppchen e schock ofzeginn verschidde modeller musse virdru nach kuerz oplueden an déi zäitspan sollt benotzt gi fir mat der reanimatioun weiderzefueren éier de benotzer de schock lassléisst muss e sech vergewësseren datt den ënnergrond net naass oder fiicht reen schnéi ass an datt keng brand oder explosiounsgefor tankstatioun sauerstofffläschen besteet e komplett automateschen defibrillator gëtt de schock no entspriechende warnunge selbstänneg of sollt allerdéngs en hypodynamen häerzkreeslafstëllstand virleien deen den aed och erkennt ass eng defibrillation kardioversioun sënnlos de benotzer gëtt dann einfach dozou opgefuerdert mat der reanimatioun weiderzefueren no engem schock gëtt den aed nees weider uweisungen sollte beim patient weiderhi keng liewenszeechen erkennbar sinn muss d reanimatioun wa méiglech ouni paus weidergefouert gi bis d rettungsdéngschter do sinn an d uweisunge vum defibrillator befollegt ginn déi meescht modeller maache weiderhin all zwou minutten eng analys de gebrauch vun automateschen externen defibrillatoren gëtt am règlement grand ducal vum november gereegelt do gëtt zwëschen zwou kategorien ënnerscheet autonom defibrilléieren dat heescht mat engem reng manuellen defibrillator oder an engem manuelle modus däerfe weiderhin nëmmen dokteren oder infirmieren den danz ass d konscht vun der beweegung vum kierper meeschtens rhythmesch an am zesummenhank mat musek leit aus ville verschiddene kulturen danze fir hir emotiounen auszedrécken fir sozial bezéiungen ze fleegen an engem spirituelle kontext oder am kader vun enger opféierung danz kann een doriwwer eraus als eng form vun netverbaler kommunikatioun tëscht mënschen an och tëscht déieren z b de beiendanz ugesinn d beweegung vu géigestänn kann och als danz beschriwwe ginn d blieder danzen am wand d konscht en danz ze kreéieren heescht choreographie ursprénglech war den danz virun allem en zeremoniellen akt dee sech un eng méi héich muecht geriicht huet zil war et duerch danzritualer d schicksal ze beaflossen reendanz courage ze maachen krichsdanz oder juegddanz oder fir de gëtter ze gefalen egyptesch griichesch a réimesch antiquitéit e beootmungsapparat oder oxylog ass en apparat deen agesat gëtt wann e patient bewosstlos ass an oder schlecht otemt wann de patient an der lag ass z ootmen déngt en oxylog dozou him sauerstoff oxygène iwwer eng mask oder sond ze ginn wann de patient net ootme kann kann een hien intubéieren dat heescht en tüb an de loftrouer trachée aféieren an hie sou forcéieren z otmen modern apparater pompelen dobäi net nëmme blann mä passen hir aarbecht wéi zum beispill de sauerstoffgehalt ze doséieren permanent un si ersetzen u sech d beootme mam ambu oder beootmungssak mat deem duerch manuellen drock loft an d longen gepresst gëtt ausserdeem gëtt duerch intubatioun ausgeschloss datt ee loft an de mo pompelt oder datt de patient un erbrachenem kéint erstécken en elektrokardiogramm kuerz ekg electro cardio häerz ass en apparat mat deem een d häerzaktivitéit a kurven ëmwandele ka fir eng einfach auswäertung vun der häerzfunktioun z erméiglechen en ekg gëtt iwwer sougenannten elektrode mam kierper verbonnen dat si kleng déck stickere mat enger metallplack drun uewen ass e kontakt un deen eng ofleedung de kabel vum ekg bei de patient geluecht gëtt d häerz ass e muskel d beweegunge vun engem muskel gi vu klengen elektreschen impulser ausgeléist en ekg ass u sech en extreem empfindleche spannungsmiesser all zuckung vun all häerzkummer léist dofir en ausschlag um ekg aus fréier gouf déi direkt iwwer eng nol op pabeier geschriwwen haut gesäit een d well op engem ecran well awer vill doktere léiwer eppes an der hand hunn huet all normalen ekg d méiglechkeet fir d resultater auszedrécken den ekg schreift op spezielle millimeterpabeier soudatt sech einfach wann een et kann anomalië fanne loossen déi een net géif um bildschierm gesinn millimeterpabeier ass normale pabeier dee speziell bedréckt ass am heefegsten fënnt een an hefter pabeier op deen haisercher vun der gréisst millimeter op millimeter gedréckt sinn millimeterpabeier huet am géigesaz dozou normalerweis zwar och déi andeelung mä gläichzäiteg sinn dës këschtercher nach eng kéier a këschte vun mol millimeter ënnerdeelt an zäiten an deenen et nach keng computere goufen déi graphike mat allerhéchster prezisioun maachen huet een déi graphike missen op der hand maachen eng prezis zeechnung op normalem oder souguer op karréiertem pabeier ze maachen war onméiglech déi gréisst genauegkeet kann een erreechen andeems ee fir seng graphe millimeterpabeier benotzt an der medezin an zumools bei der elektrokardiographie ass millimeterpabeier net méi ewechzedenken wann een op engem ekg wëll klengst verännerungen erkennen schreift een en auszuch vum ekg op spezielle ekg millimeterpabeier mat jee no astellung steet mm da fir eng bestëmmt zäit heefeg steet mm fir millisekonnen doduerch loosse sech mat bloussem a klengst ofwäichunge vun der norm erkennen an unzeechnen an op deem wee eng diagnos stellen an der mathematik fënnt millimeterpabeier an der geometrie säin notzen millimeterpabeier ass optimal fir zeechnunge vun héijer prezisioun ze maachen wat besonnesch wichteg ass wann eng figur op der aner opbaut architekte benotzen wa si zeechnunge maachen och gär millimeterpabeier ee virdeel vu karréiertem pabeier ass datt e sech problemlos vergréissere léisst well automatesch all figur a secteuren ënnerdeelt gëtt bréissel fr bruxelles nl brussel ass d haaptstad vun der belsch am metaphoresche sënn steet bréissel och fir eng vun den eu institutiounen meeschtens de ministeschconseil bréissel huet decidéiert d gemeng bréissel huet eng fläch vun km mat awunner januar ass et déi gréisst vun den gemenge vun der haaptstadregioun déi ronn awunner huet nieft dem fait datt bréissel d haaptstad vum belsche kinnekräich ass ass et och de sëtz vun der nato an enger etlechen institutioune vun der europäescher unioun eu wéi der europäescher kommissioun dem conseil vun der europäescher unioun dem europäesche wirtschafts a sozialcomité an dem comité vun de regiounen kuckt och d fro vum sëtz vun den europäeschen institutiounen bréissel ass weiderhin de sëtz vun der zweesproocheger haaptstadregioun bréissel zu gudder lescht ass bréissel och nach de sëtz vun deenen zwou grousse sproochcommunautéite vun der belsch der flämesch sproocheger communautéit vlaamse gemeenschap an der franséisch sproocheger communautéit wallounien bréissel communauté franaise wallonie bruxelles souwéi der regioun flandern nl vlaanderen fr flandre den numm bréissel geet warscheinlech zréck op bruoc sella siidlung am mouer bréissel dat vum joerhonnert un nozewiesen ass war am mëttelalter gënschdeg geleeën um wee tëscht gent a köln en handelsposte vun de burgundeschen nidderlanden zanter gehéiert bréissel zum habsburgerräich zu frankräich bis zu den nidderlanden a gëtt haaptstad vun der belsch wéi déi sech vun den nidderlanden ofgespléckt huet de mëttelalterleche stadkär ass vu flämesche biergerhaiser dominéiert besonnech dgrand place nl grote markt déi op der unescos lëscht vun der weltkulturierfschaft steet stécht duerch hir eenheetlech bauweis am flämesche barock ëm ervir weidert kuckeswäertes sinn d spéit gotesch kathedral st michel ste gudule sint michiels sint gudula de cinquantenaires park mat sengem triumphbou dem kinnek säi palais e puer iwwerdaacht neo klassizistesch akafsgalerien an den atomium dee fir d weltausstellung vun gebaut gouf dat ass e gebai dat aus néng bulle besteet déi ënnerenee verbonne sinn an déi en eisemoleküll an facher vergréisserung duerstellen si sinn zesummen meter héich an tonne schwéier och de sprangbur manneken pis eng zentimeter héich bronzefigur an der alstad ass wäit iwwer d grenzen eraus bekannt hien huet eng garderob vun iwwer verschiddene kostümer déi an engem eegene musée ausgestallt sinn ausserdeem gëllt bréissel als eng haaptstad vu gastronomie a guddem iessen bréissel ass och déi heemlech haaptstad vun der bande dessinée et gëtt e musée deen dëser konscht dédiéiert ass an uechter d stad gëtt et en etlech haisergiewelen déi mat bekanntene gemoolte personnagen dekoréiert sinn leider gouf zu bréissel och vill historesch bausubstanz zerstéiert beim iwwerdeckele vum floss senne nl zenne der interconnectioun vun der nord an der süd gare der installatioun vun den eu institutiounen an engem megalomane bauprojet ronderëm d nord gare goufe ganz quartiere komplett ofgerappt dausende vu leit sinn expropriéiert ginn an nach haut sinn déi urbanistesch wonnen net ganz verheelt an der architektur gëtt et souguer en en ausdrock dofir bruxellisatioun deen dës ëmstänn als ofschreckend beispill beschreift an de krichsverbriecherprozesser vun tokio tky saiban eigentlech internationaalt militärescht geriicht fir de wäiten osten kyokut kokusai gunji saiban si responsabel persounen aus der keeserlecher arméi ugeklot gewiescht si sinn den abrëll um gebuertsdag vum keeser showa hirohito ugeklot ginn d verhandlungen hunn den mee ugefaangen an hu bis den november gedauert um enn goufe uklopunkten an gruppen zesummegestallt zwéi punkten nämlech verschwierung vu japan italien an däitschland ëm d weltherrschaft an dinvasioun an thailand si wéinst feele vu beweiser fale gelooss ginn als urteel ass d majoritär meenung vun de riichter aus den usa england der sowjetunioun der republik china kanada an neiséiland ugeholl ginn d riichter aus holland frankräich indien de philippinnen an australien hunn hir minoritär meenungen eenzel publizéiert besonnesch de fräisproch vum riichter radhabinod pal ass opgefall déi zum doud verurteelt sinn den dezember um gebuertsdag vum prënz akihito de keeser vun haut higeriicht ginn iechternach lokal eechternoach ass eng vun den lëtzebuergesche gemengen an eng vun den stied am groussherzogtum lëtzebuerg a chef lieu vum kanton mam selwechten numm iechternach ass eng vun deene klengste stied am land an eng vun deenen eelsten et huet e lycée lycée classique d echternach eng grondschoul an e précoce schonn am joerhonnert no christus hu réimer an der géigend gewunnt wéi d reschter vun enger réimervilla um iechternacher séi haut nach weisen d grënnung vun der stad iechternach geet op d joer no christus zréck den hellege willibrord en englesche missionär krut vun der irmina vun oeren bei tréier e stéck supp geschenkt wou hie säi klouschter kéint opriichten d abtei iechternach war bekannt fir hire scriptorium an deem ënner anerem de codex aureus epternacensis an de codex aureus escorialensis zwou gëlle bibelen evangeliaren geschriwwen a gemoolt gi sinn deen ee codex läit haut zu nürnberg zu iechternach ass e facsimile ze gesinn deen aneren wéi säin numm et seet am el escorial klouschter kilometer nordwestlech vu madrid duerch dat klouschter gouf iechternach séier zu enger wichteger handels an handwierkergemeng déi vun der ermesinde d stadrecht krut gouf enges nuets den abt jean bertels vun den hollänner gefaange geholl a koum eréischt duerch e léisegeld erëm fräi an der besatzungszäit duerch d truppe vun der franséischer revolutioun ass d abtei verkaaft ginn si gouf zu enger parzeläinsbrennerei ëmfunktionéiert an d tierm vun der basilika hunn als schaarschtecher gedéngt spéider war s eng kasär duerno nëmmen nach eng ruin mat hëllef vum willibrordus bauveräin gouf d basilika erëm opgebaut mat der eisebunn dem chareli koum den opschwonk erëm iechternach gouf lues a lues touristesch am zweete weltkrich hat iechternach well et direkt op der grenz louch an der ardennenoffensiv staark ze leiden grouss deeler vun der stad goufen zerstéiert dorënner och d basilika d basilika wéi d stad gouf nom krich erëm opgebaut de gemengerot vun iechternach gëtt nom proporz walsystem gewielt e setzt sech aus conseilleren zesummen de schäfferot dee sech no de wale vun gebilt huet huet op enger csv lsap koalitioun baséiert mam théo thiry csv als buergermeeschter dësen ass dann awer wéinst enger immoblienaffär den januar zréckgetrueden zanterhier ass den yves wengler csv buergermeeschter no de gemengerotswale vum oktober gouf dës koalitioun vun lsap an csv virugefouert fir déi fréier buergermeeschteren kuckt lëscht vun de buergermeeschtere vun iechternach eent vun de standbee vun iechternach ass den tourismus iechternach läit am sauerdall an um bord vum mëllerdall direkt bei der klenger lëtzebuerger schwäiz vill trëppelweeër gi vun iechternach aus an d bëscher ronderëm zwéi muséeën den abteimusée an de musée fir virgeschicht ginn en abléck an d vergaangenheet vun der stad an den trifolion centre culturel touristique et de congrès bitt plaz fir evenementer zu iechternach gëtt et e puer iwwer d grenzen eraus bekannten evenementer virbäi ass d sprangprëssessioun bei där all joer päischtdënschdes bis zu pilger zu éiere vum hellege willibrord a reien op d weis vun enger traditioneller musek duerch iechternach sprangen en anert grousst evenement ass den e lake festival bei deem leit haaptsächlech jonker dräi deeg laang bei rock techno a popmusek feieren den iechternacher museksfestival ass am beräich vun der klassescher a jazzmusek och e ganz renomméierte festival dee wäit iwwer d grenze bekannt ass zanter gëtt zu iechternach dat gréisst ballonstreffen am land ofgehalen donieft sinn all joer international sportveranstaltungen wéi den triathlon an de run for fun bis och den iechternacher marathon mat vun der partie am bekanntsten ass iechternach fir seng basilika an där an der krypta déi stierflech iwwerreschter vum hellege willibrord leien an der fréierer abtei iechternach ass haut den iechternacher kolléisch d abtei besteet aus fënnef deeler der rotonde dem haaptgebai der aler primärschoul engem bausseflillek an der orangerie si ass verbonne mat der basilika de rokoko pavillon vu steet an engem eck vum stadpark no bei der sauer dat fréiert geriichtsgebai bilt mat dem haus niewendrun dat haitegt stadhaus am dënzelt selwer ass e sall fir d gemengerotssëtzungen e sall an deem d hochzäiten ofgehale ginn e puer büroen archivraim an ausstellungssäll eng plackett um gebai erënnert un de stadbréif deen iechternach vun der ermesinde krut vun der mëttelalterlecher stadmauer déi m laang war gëtt et nach gutt erhale stécker a vun den ursprénglech op d mannst tierm sinn der fënnef nach gutt erhalen a ginn als wunneng benotzt respektiv un touriste verlount d grondmauere vun enger réimervilla goufe bei den aarbechte fir de séi fräigeluecht si war den zweete wunnsëtz vun engem räiche réimer dëse kënschtleche séi ass op der plaz wou fréier d lëschenhaus eng aart erhuelungsheem fir d pateren aus der abtei war den iechternacher séi ass och d plaz vum mobilux trophy dem e lake festival an dem marathon um troosknäppchen trooskneepchen am iechternacher dialekt steet e klenge pavillon vun deem aus een eng vue iwwer iechternach huet d wollefschlucht wolfsschlucht gorge du loup ass en enke schloff am lëtzebuerger sandsteen deen um wee vum troosknäppchen an den dall vun der äsbech leit et ass eng vun de spektakuläerste plaze vun der klenger lëtzebuerger schwäiz op der lëscht vun den nationale monumenter an der gemeng iechternach stinn nach weider gebaier déi klasséiert a kuckeswäert sinn d gemeng ass member vu follgenden interkommunale syndikater dlëtzebuergesch gëtt an der däitscher dialektologie als ee westgermaneschen mëtteldäitschen dialekt aklasséiert deen zum muselfränkesche gehéiert an der linguistik gëtt et och alt zu de sougenannten ausbausproochen respektiv kultursproochen gezielt d lëtzebuergescht gouf de februar per gesetz als nationalsprooch an nieft dem franséischen an dem houdäitschen als eng vun den dräi administrative sproochen zu lëtzebuerg deklaréiert lëtzebuergesch gouf per gesetz als ëmgangssprooch an de gemengeréit deklaréiert conseillere kënnen och eng aner offiziell sprooch benotzen mä et besteet keng iwwersetzungsflicht spéitstens zanter dem gesetz vun gëtt lëtzebuergesch national wéi eng eegestänneg sprooch behandelt ofgesi vun dësen éischter technesche critèren ass et virun allem och de symbolesche charakter d identifikatiounselement dat dra läit wat et mat sech bréngt datt d lëtzebuerger dat wat se schwätzen als hir sprooch ugesinn lëtzebuergesch gëtt zu lëtzebuerg geschwat mä och nach an de grenzregioune vu sengen nopeschlänner an däitschland an der géigend ëm béibreg an am museldall ronderëm tréier an der belsch an der provënz lëtzebuerg am arelerland an a frankräich an enger partie vu loutrengen wat ee méi a richtung oste geet wat dat wat geschwat gëtt ëmmer méi an déi aner muselfränkesch dialekter iwwergeet mat vill guddem wëll kann een och nach d usa dobäizielen wou d kands kands kanner vun deene lëtzebuerger déi am joerhonnert dohin ausgewandert waren nach vereenzelt lëtzebuergesch schwätze kënnen geleeëntlech gëtt nach ëmmer dat wat a siwebiergen transsylvanien rumänien geschwat gëtt oder gouf wéinst engem glach mam lëtzebuergeschen dobäigezielt och wa sech dat scho laang als wëssenschaftlech net haltbar erwisen huet an der belsch an a frankräich gouf lëtzebuergesch allerdéngs laang zäit nom zweete weltkrich net geléiert soudatt et virun allem eeler generatioune sinn déi et nach schwätzen doduerch datt et fir déi vill frontalieren um lëtzebuerger aarbechtsmaart nëtzlech ass gëtt et awer erëm zum beispill an owescoursen geléiert et gëtt verschidden dialektforme vum lëtzebuergeschen areler eechternoacher kliärrwer minetter miseler stater veiner weelzer asw fréier gouf et souguer vun duerf zu duerf ënnerscheeder bei verschiddene wierder oder et koum zu am rescht vum land onbekannte wierder z b al rëmelenger wierder wéi klëppchen oder schëntercher déi ënnerscheeder sinn an historesche sproochatlante genee beschriwwe ginn duerch d mobilitéit vun de leit an och duerch déi geschwate medien radio an televisioun verlafe sech dës ënnerscheeder awer ëmmer méi respektiv tendéieren zu enger zort standardlëtzebuergesch an der linguistik koinè genannt hin no enger rei vun uleef gouf eng eenheetlech orthographie duerch e ministeriellen arrté agefouert goufen dës reegele per groussherzoglecht reglement liicht verännert déi offiziell orthographie gëtt an de schoulen wann iwwerhaapt nëmmen ee joer enseignéiert wat dozou féiert datt weiderhin individuell orthographievarianten an der praxis koexistéieren zanter gëtt et e spellchecker deen ënner enger fräier lizenz steet an dorop ausgeluecht ass mat de gängegen open source programmer ze funktionéieren openoffice mozilla thunderbird asw dësen utilitär ënner dem numm www spellchecker lu gëtt reegelméisseg weiderentwéckelt lëtzebuergesch gouf vun der unesco an de weltatlas vun de sproochen déi a gefor sinn opgeholl d vitalitéit vun der lëtzebuergescher sprooch gëtt an der online versioun vum atlas als onsécher unsafe agestuuft déi ausso ass zu lëtzebuerg ëmstridden virun allem bei fuerscher déi sech mat der lëtzebuerger sprooch befaassen de soziolog fernand fehlen uni lëtzebuerg vertrëtt z b d meenung d lëtzebuerger sprooch wier net um ausstierwen am géigendeel si géif sech gutt entwéckelen sou als invité vum dag den mäerz um radio an der kulturchronik vum radio geet de jean claude majerus den mäerz nach emol op de sproochenatlas vun der unesco an hei gouf d lëtzebuerger sprooch jo als onsécher sprooch mam niveau aklasséiert déi bayresch sprooch huet déi selwecht astufung dat kënnt dohier datt d unesco critère benotzt wéi beispillsweis a wéi engem mooss eng sprooch an der nationaler press geschriwwe gëtt wéinst hirer schwaacher stellung an der geschriwwener press ass d lëtzebuergesch do agestuuft ginn de lëtzebuergesche linguistik a literaturlabo op der uni lëtzebuerg zeechent en anert bild vun eiser sprooch verglach mat den er an de er joren huet d lëtzebuergesch signifikativ u bedeitung zougeholl ëmmer méi leit schwätzen et et gouf nach ni sou vill op lëtzebuergesch geschriwwe wéi haut an dat net nëmmen an der literatur mä och a nei beräicher wéi d elektronesch post email sms oder um internet wikipedia websäiten bloggen facebook experte wéi de fernand fehlen ginn och ze bedenken datt d lëtzebuergesch eng kleng a jonk sprooch ass déi voll an der entwécklung stécht an där hir plaz an der kultureller a soziokultureller landschaft vu lëtzebuerg erhale wäert bleiwen de statec huet an objektiv donnéeë virgeluecht vun de kanner déi tëscht an als lëtzebuerger gebuer goufen hunn der just d lëtzebuergescht als haaptsprooch vun der aktiver auslännescher populatioun sinn et nach déi däitsch vun deene der am meeschten op d mannst e gewëssen niveau am lëtzebuergeschen hunn virun de belsch portugisen italieener an zum schluss d fransousen an der moyenne kënnen also eng vun hinne guer kee lëtzebuergesch dem alter no gekuckt sinn et um stand vun nach déi jonk auslänner an déi vun där eelerer generatioun déi déi zu de meeschte lëtzebuergesch als haaptsprooch ugesinn vu bis joer sinn et der just oder souguer manner am ganzen ass et sou datt vun alle leit déi zu lëtzebuerg liewen d sprooch kënnen an hunn net mol eng rudimentär basis vum lëtzebuergeschen de fall oder de kasus gëtt op lëtzebuergesch haaptsächlech am artikel den en aner determinanten mäin dësen keen an an attributiven adjektiver gewisen d lëtzebuergesch kennt fäll den akkusativ deen och d funktioun vum nominativ iwwerholl huet den dativ an nach an e puer expressiounen de genitiv vum nominativ bleift just nëmmen e puer nominalphrasen np wéi der däiwel oder eiser herrgott well de genitiv am lëtzebuergeschen net ausgepräägt ass gëtt d possessioun mam dativ ausgedréckt dem mann säi buch dëst gëtt dacks als genitivëmschreiwung genannt genitivumschreibung op däitsch a periphrastic genitive op englesch wat d zuel ugeet do kennt d lëtzebuergescht d eenzuel de singulier an d méizuel de pluriel et ass d eenzuel déi onmarkéiert ass dëst heescht datt et eng méizuelendung gëtt mä keng eenzuelendung am lëtzebuergesche kennt d méizuel keng geschlechter déi gëlle just an der eenzuel geschlechter genus gëtt et der dräi männlech weiblech a sächlech dat biologescht geschlecht vu leit an déieren entsprécht an deene meeschte fäll och dem wuert sengem geschlecht sou ass de papp de mann den dokter männlech an d mamm d fra weiblech ausnam ass dmeedchen dat sächlech ass d nimm vun den deeg méint a joreszäite si männlech ausnam ass dfréijoer dat sächlech ass d nimm vun de beem blummen a friichte sinn am allgemenge weiblech d dänn d eech d rous d piisch zesummegesat wierder kréien de genus vum leschte wuert wierder déi net mat engem biologesche geschlecht verbonne sinn kënnen iergendee geschlecht hunn ouni datt d wuert mat dësem grammatesche geschlecht eppes ze dinn hätt verschidden endunge kënnen de genus bestëmmen wierder mam prefix ge si sächlech si bezeechnen dacks kollektiver d geméis d gestreids d gebraddels d gefréiss en adjektiv ass e wuert dat e substantiv beschreift mä et kann awer och als adverb benotzt ginn wou en dann en anert adjektiv beschreift oder e verb oder eng ganz konstruktioun morphologesch gesi gëtt et zwou kategorië vun adjektiver si sinn entweder attributiv oder predikativ predikativ adjektiver kommen nom substantiv a ginn net deklinéiert attributiv adjektiver kommen awer virum substantiv ginn deklinéiert a kréien hir respektiv morphologesch endung interessant ass och hei datt déi bestëmmt artikelen dacks virun engem attributiven adjektiv d form vum demonstrativ unhuelen weiblech d gëtt déi oder och di sächlech d gëtt dat a méizuel d gëtt déi de komparativ gëtt am lëtzebuergeschen analytesch gemaach dat heescht datt d adjektiv selwer net geännert gëtt z b er wéi am däitschen mä datt nach en anert wuert drugehaange gëtt dofir gëtt net schéiner gesot mä méi schéin beim superlativ gëtt tëscht dem relative superlativ an dem absolutte superlativ ënnerscheet de sougenannte superlatif relatif épithète gëtt d selwecht deklinéiert wéi en adjectif épithète an engem onmarkéierte saz ass d wuertuerdnung svo also sujet verb an objet ech iesse kuch wann am ufank vum saz nach en zousaz oder en attribut englesch adjunct steet da kënnt als éischt d verb an duerno de sujet muer iessen ech kuch dëse phenomeen gëtt v verb second genannt well d haapt verb ëmmer an zweeter positioun ass lëtzebuergesch huet awer och e mëttelfeld wou den objet vum saz tëscht dem hëllefsverb op der lénkser säit an dem haaptverb op der rietser säit steet ech muss kuch iessen an niewesätz ass d wuertuerdnung sov datt ech kuch iessen wann an engem niewesaz en auxiliaire an e participe passé ass da kënnt d haaptverb fir d éischt an den auxiliaire fir d lescht datt ech de kuch giess hunn wann an engem niewesaz e modalverb an en infinitiv ass da kënnt d modalverb fir d éischt datt ech kuch muss iessen et wier awer net falsch wann d modalverb am enn kënnt datt ech kuch iesse muss oder souguer virum objet datt ech muss kuch iessen neologisme sinn nei wuertbildungen an nei bedeitunge vu wierder déi schonn existéieren e frontalier oder grenzgänger ass eng persoun déi am nopeschland vun deem land schafft an deem se wunnt enn waren zu lëtzebuerg ronn leit frontalieren aus den nopeschlänner an residenten ronn d hallschecht vun den net resident frontaliere kënnt aus frankräich a jee e véierel kënnt aus der belsch an aus däitschland enn hunn iwwer leit aus den nopeschlänner zu lëtzebuerg geschafft d zuel vun de frontalieren zu lëtzebuerg geet zënter joerzéngten an d luucht evolutioun vun der zuel vun de frontalieren zu lëtzebuerg frontaliers non résidents frontaliers résidents x quell statec enger etüd vum statec no ginn d frontaliere ronn vun hirer pai zu lëtzebuerg aus dat waren am joer ronn milliarden euro wéinst deenen deiere grondstécks an haiserpräisser zu lëtzebuerg gëtt et och ëmmer méi lëtzebuerger selwer déi dëse status hunn loutrengen fr lorraine ass eng fréier regioun am nordoste vu frankräich d awunner sinn dloutrenger fr lorrains a lorraines am kader vun enger territorialer reform goufen déi dräi franséisch regiounen loutrengen elsass a champagne ardenne den januar zesummegeluecht fir eng nei regioun mam numm grand est ze bilden loutrengen war déi eenzeg franséisch regioun déi eng grenz mat dräi länner hat nämlech mat der belsch lëtzebuerg an däitschland ausserdeem war loutrengen d nopeschregioun vun de fréiere regiounen elsass champagne ardenne a franche comté den ursprong huet loutrengen am karolengesche kinnekräich lotharingie wéi d kinnekräich verschwënnt gëtt vu béide säiten u loutrenge gerappt vum hellege réimesche räich a vu frankräich obwuel d räich ufanks nach d nues fir huet verléieren d keeseren awer am laf vun der zäit ëmmer méi d kontroll iwwer loutrengen zugonschte vu frankräich trotz de méi rezenten däitsche versich vun an gehéiert loutrengen haut zu frankräich en etlech leit op der elsässescher an däitscher grenz departement moselle schwätzen haut nach nieft franséisch en däitschen dialekt mat milliarden euro produzéiert loutrengen vum franséische bip wat d regioun op déi plaz vun den regioune bréngt d servicer fir entreprisen an d logistik sinn déi zwéi secteuren wou een déi stäerkst progressioun feststelle kann parallel dozou verschlechtert sech d situatioun vun den traditionellen industrien textil metallurgie konsequenz dovun ass en héije chmage taux duerch seng geographesch lag war a loutrengen zu allen zäiten en austausch tëscht franséischer a germanescher kultur sou hu vill saache sech mol als éischt a loutrenge verbreet éier de rescht vu frankräich eppes dovu matkritt huet aus loutrenge kommen och vill kulturell tendenzen wouvun déi bekanntst wuel den art nouveau ass deen a frankräich vun der école de nancy verbreet gouf de minett ass den numm dee fir eng géigend am südweste vu lëtzebuerg gebraucht gëtt als minettsgéigend bezeechend een déi partie vum lëtzebuerger land wou am buedem en eisenhalteg rout äerz virkënnt dat minett genannt gëtt an dem buedem déi typesch raschtbrong faarf gëtt dës géigend läit am süde vum guttland op der grenz mat frankräich an der belsch d haaptstad vun der minettsgéigend ass esch uelzecht déi ganz minettsgéigend ass vun der eisen a stolindustrie markéiert an huet hire ganze räichtum der existenz vun de schmelzen ze verdanken dëst erkennt een och un de villen aarbechtersiidlungen an industriebroochen déi an der géigend ze fanne sinn de minett ass nieft der stad lëtzebuerg déi géigend zu lëtzebuerg mat der héchster populatiounsdicht an der literatur iwwer d exploitatioun vun der minett zu lëtzebuerg gëtt vum lothringisch luxemburgischen becken geschwat dëse minettsbaseng gëtt agedeelt an de bassin de briey de bassin de metz thionville an de bassin de longwy mat am ganze ha a frankräich ha leien an der belsch an ha um lëtzebuerger territoire zesumme mécht dat en total vu ha lëtzebuergesch auteure schreiwe vun ha am ganzen de lëtzebuerger deel gëtt an zwee gedeelt de baseng westlech vun der uelzecht vu bieles iwwer uewerkuer déifferdeng nidderkuer rolleng bis rodange an de baseng am oste vun der uelzecht esch rëmeleng diddeleng interessant ze wëssen ass et och datt d minett am westlechen deel kiselhalteg ass an am ëstleche kallekhalteg de loutrengesch lëtzebuergesche baseng huet e gefäll vun ongeféier a richtung zentrum vum paräisser baseng dowéinst läit dat iewescht lager zu lëtzebuerg dacks just e puer meter ënner dem buedem a konnt duerch galeriesagäng an de fronten oder carrément duerch dagbau erreecht ginn wärend et a loutrengen dofir dacks scho vill ze déif louch a just duerch pëtzer fir den ofbau accessibel gemaach konnt ginn landschaftlech war d minettsgéigend deemno vu minièren iwwer an ënner dem buedem a schlakentippe markéiert déi awer erëm zum deel vun der natur erëmgeholl goufen an haut zum deel naturparke sinn oder vun u staark ofgebaut goufe fir terrassementsmaterial ze kréien aner markant punkte waren d schmelzen an d héichiewen déi och lues a lues aus dem landschaftbild veschwannen zu de gemengen an der minettsgéigend ziele streng geholl just d gemenge péiteng déifferdeng suessem esch uelzecht schëffleng keel rëmeleng an diddeleng meeschtens gëtt awer einfach de ganze kanton esch uelzecht domat gemengt dat bossegt ass datt just déi leit déi net am land vum roude buedem mä am rescht vum kanton esch uelzecht liewen vu sech behaapten si kéimen aus dem minett déi richteg minettsdäpp awer kennen deen ausdrock guer net a soe ganz einfach si wieren aus dem süden den ausdrock vum roude buedem terres rouges fir säin deel geet net wéi ee kéint unhuelen op dat iewescht rout minettslager zréck mä op den däitschen hütten aktië veräin rothe erde mat senge bis zu héichiewen zu lëtzebuerg dee säin numm vum standuert vum mammenhaus am oochener staddeel rothe erde hat deen eytmologesch vun ofgeholztene buedem gerodete erde hierkënnt sou ass dann och an éischter linn d schmelz laanscht d other strooss zu esch uelzecht terres rouge genannt ginn vum enn vum éischte weltkrich u bis s ugaangs der er joren zougemaach gouf mat der zäit huet deen ausdrock sech duerch eng falsch iwwersetzung fir d ganz minettsgéigend agebiergert schonn am joerhonnert v chr hunn d kelten ugefaangen wakeminett dt bohnerz ze sammelen an anzeschmëlzen dat ware kleng knollenaarteg brongeisesteng déi een dacks nom plouen einfach sou um feld fonnt huet spéider an der réimerzäit ass och verschiddentlech no eisenäerz gegruewe ginn mä dat huet d liewe vun deene meeschte leit ni grouss beaflosst si waren aarm baueren déi maximal zu e puer honnerten a verspreeten dierfercher gewunnt hunn net ëmsoss huet den napoléon d land als département des forts a säin empire erageholl well ausser bëscher an emol eng wiss oder e feld gouf et zu där zäit net vill eng ganz rëtsch leit hu sech als wander a geleeënheetsaarbechter duerch d liewe geschloen op industrieller basis goufen d minettssteng dunn tëscht an ofgebaut a verschafft déi meescht waasserleef am minett gehéieren zum anzuchsgebitt vun der musel eng ausnam ass d kuer mat hiren niewebaachen déi zum anzuchsgebitt vun der meuse gehéieren an der linguistik gëtt déi dialektform vum lëtzebuergeschen déi am südweste vum land geschwat gëtt dacks minetter genannt charakteristesch dofir si partikularismen am vokalismus wéi z b bei de pronomina mär an där fir mir an dir moar a goar fir mar muer a gare asw dacks gëtt och de sch méi prononcéiert ausgeschwat wéi am rescht vum land a bei verschidde wierder op cht fält de ch ewech z b lut fir luucht gesit fir gesiicht minett ass en oolithescht eisenäerz dat am süde vum lëtzebuerger land usteet an der sougenannter minettsgéigend souwéi a loutrengen den numm ass am fong e pejorativen diminutiv vu mine grouf well d minett e relativ schappegen eisegehalt vun bis huet d minett ass wärend dem mëttlere jura dem sougenannten dogger entstanen a fir genee ze sinn am aalenium virun bis millioune joer de gehalt u kallek a kiselsaier spillt eng wichteg roll souwuel beim ofbau wéi och bei der verhüttung am héichuewen wann d verhältnes cao sio bei läit da kann een d eisenäerz ouni zougabe schmëlzen läit d verhältnes iwwer dann ass et kallekegt äerz läit et drënner dann hu mer et mat kiselegem äerz ze dinn zu lëtzebuerg fënnt ee keen neutraalt verhältnes mä dofir awer déi zwee aner getrennt duerch d uelzechtdall am rëmelenger becken ass kallekegt äerz fe cao sio an am déifferdenger becke kiselegt äerz fe cao sio d minett läit an zéng lager déi no hirer dominanter faarf benannt goufen et ënnerscheet een tëscht dem routsandegen ieweschte routkallekegem ënneschtem routkallegen rouden wëlle gielen gielen groen brongen schwaarzen a grénge lager vun uewen no ënnen opgezielt zu lëtzebuerg ware se awer net alleguer an all minière vertrueden gemenkerhand huet ee just dräi bis sechs lager vu gewéinlech zwéi bis dräi meter déckt fonnt dës minettsschichte gi getrennt vun de sougenannten tëschemëttelen an zwar kalleksteen bengeléck mergel buch a sandsteen déi eenzel schichte koumen zoustanen well de mieresspigel staark geschwankt huet an dann aner zorten oflagerunge favoriséiert huet d faarwe vun der minett hänken domat zesummen op et vill bakterië gouf déi d eise rout oxidéiert hunn oder net a wéi eng aner mineralie a wéi enger konzentratioun mat ofgelagert goufen dobäi konnt eent an dat selwecht lager och alt emol seng faarf wiesselen mä d terminologie ass trotzdem bliwwen d minettslager hunn eng neigung vun a richtung südwesten zu lëtzebuerg komme se un d surface soudatt een hei entweder mat galerië riicht erafueren oder souguer dagebau bedreiwe konnt wärend se a loutrénge scho vill méi déif leien an dacks just iwwer schächt erreecht konnte ginn duerch beweegungen an der äerdkuuscht si plazeweis rëss entstanen an déi gebascht lager goufen op verschidden héichte gesat et sinn déi sougenannt verwerfungen mat heiansdo bedeitende spronghéichten soudatt e lager net ëmmer riicht weider ofgebaut konnt ginn déi bedeitendst verwerfunge sinn dat ganzt becke vu ronn ha vun deem mat ha just e klengen deel op haitegem lëtzebuerger staatsgebitt läit gëllt mat geschatenen urspréngleche milliarden tonnen äerz als eent vun de gréisste vun der welt schonn am joerhonnert v chr hunn d kelten dat sougenannte bounäerz verhütt d gallo réimer hu stollen duerch de fiels gedriwwen dat richtegt ausmooss vun de minettsvirkomme gouf awer eréischt vum fransous renaudin entdeckt an dat selwecht joer hunn d bridder metz sech dru gewot fir minett an hirem eecher betrib ze schmëlzen den héije phosphorgehalt vun der minett bis huet uganks nach den industriellen ofbau erschwéiert bis datt dëse manktem duerch d erfindung vum thomas verfahre besäitegt konnt ginn d offallprodukt thomasmiel gouf e richtege sege fir déi wéineg fruchtbar éisleker biedem an huet do den ubau vu weess a gromperen erméiglecht eng hellewull minettsdäpp goufe gebraucht als éischt aus allen deeler vum land duerno koume jonk italieener an däitsch biergfachleit tëscht deenen zwéi weltkricher du virun allem polen a jugoslawen bal biergaarbechter waren gläichzäiteg beschäftegt duerno sinn et der duerch den asaz vu maschinnen nees manner ginn iwwer doudeger huet de biergbau am ganzen ze bekloe gehat den héichpunkt vun der lëtzebuergescher äerzfërderung gouf mat bal milliounen tonnen am joer erreecht dat konnt awer net verhënneren datt d minett do scho sukkzessiv duerch méi héich konzentréiert importäerzer mat engem eisegehalt vu bis ersat gouf an ëmmer méi grouwen hir diere fir ëmmer hu missen zoumaachen den dezember huet mam thillebierg zu déifferdeng déi lescht lëtzebuerger grouf opgehalen an den juli war och exitus zu tressange montrouge däitsch oth den agank louch zu esch uelzecht ee mount drop gouf dee leschte lëtzebuerger héichuewen zougemaach no ronn joer ofbau däerft awer ëmmer nach d hallschent vun der minett am buedem waarden hautdesdaags ass e kierfecht gréisstendeels eng zoue plaz e bësselche verstoppt vun der ëffentlechkeet entweder duerch maueren hecke beem oder aneres d réimer haten do eng ganz aner visioun vum doud respektiv den doudegen wat een unhand vun de réimesche begriefnesritualer däitlech gesäit fir d réimer ass d räich vun den doudege ganz enk verbonn mat hirem alldeegleche liewen sou fanne mer och un alle grousse stroosse kollektiv nekropolen an awer och eenzel griewer vu familljen déi doudeg sinn net diskret mä gräifen dagdeeglech an d liewen an a sief et nëmmen duerch d inscriptiounen op de griewer epitaph dëst beweist d koexistenz vun deenen zwou welten déi sech net ignoréieren mä matenee verbannen direkt vun ufank un allerdéngs eng kleng prezisioun net all d réimer si gläich wann et ëm d stierwe geet mir kennen hautdesdaags gréisstendeels den doud vu wichtege personnagen an effektiv hunn d réimesch auteuren sech wéineg ëm den doud vum klenge mann bekëmmert mä hu sech bei den eliten opgehalen a bei de politiker an intellektuellen an der réimescher welt ass deen eenzeg wichtegen doud dee vum männleche staatsbierger d begriefnesser vu fra a kanner fale méi kuerz aus wann iwwerhaapt hiren doud intresséiert d communautéit net besonnesch obwuel et och do natierlech ausname gëtt d verschidden etappen vum doud bis zum begruewe vun der läich sinn déi zäit an där d famill trauert d totalitéit vun de ritualer soll de verstuerwene vun der welt vun de liewenden trennen no engem stiefesfall vun engem mann muss seng famill den doud enger sougenannter bestattungsfirma matdeelen nom gesetz vu pozzuoli iwwer d begriefnesser sollt een net ze laang waarden fir de kierper ze begruewen well deen eng source vu verschmotzung duerstellt mä wéi sou dacks leien theorie a praxis e gutt stéck ausernaner d trauernd famill muss sech als solches weisen vum réimeschen auteur varro gi mer leider just detailer iwwer d fraleit gewuer de varro erzielt eis vum funus indictiuum dem feierleche begriefnes an der ganzer zäit tëscht dem doud an dem begriefnes dat ka bis zu enger woch daueren droen d fraleit e sougenannte ricinum eng zort schal mat deem si ëffentlech hir trauer weisen effektiv sollten d fraleit wärend der trauerzäit op allméigleche luxus verzichten an dësen alen accessoire droen si hu misse versichen der doud gläich ze ginn fir ze weisen datt hir trauer si vun den normale stierflechen ënnerscheet déi deeg vum stierffall bis zur afferung vun der porca praesentanea wärend dem begriefnes sinn eng ëffentlech zäit op fir d stad am géigesaz zu eiser gesellschaft ass den doud zu roum en ëffentlecht evenement den onméiglechen doud mort impossible nicole belayche sinn eng rei ritualer déi de liewege charactère vum verstuerwenen ervirhiewe sollen eigentlech soll den doudegen duergestallt ginn als een deen nach lieft direkt nom doud fänkt déi éischt sequenz un d siwen deeg vun der expositioun dës period huet eng partie grënn un éischter linn soll bewise ginn datt den doudegen net nëmme schwaachgefall ass an enger zweeter etapp gëtt den doudegen a sengem liewe gewisen wéi soueng zeremonie ofleeft wësse mer duerch den doud vum keeser septimius severus de verstuerwene gouf am atrium vum haus presentéiert als éischt goufen déi lescht deeg vum verstuerwenen nogespillt obschonn dëse schonn a britannien gestuerwen a verbrannt gi war aus wuess gouf nom modell vum verstuerwenen en ofdrock geschaf a reegelméissegen intervalle kommen d dokteren bei d bett vum verstuerwene kucken dee jo anscheinend nach lieft de siwenten dag kann nodeem den doud agetrueden ass mam begriefnes ugefaange ginn wärend der ganzer zäit gouf de verstuerwene gewäsch parfüméiert e krut seng schéinsten toga ugedo an dëser gloriéiser opmaachung gëtt hien am cortège ronderëm gefouert wärend dem cortège läit de kierper net méi wéi wärend der expositioun am haus mä e sëtzt riicht d illusioun vum liewen fir de cortège gëtt eng praefica engagéiert si séngt iwwer dem doudege säi liewen an d trauer iwwer säin doud déi éischt membere vun der pompa sinn d virfahre vum verstuerwenen hir masken dimagines gi vu leit gedroen déi dem verstuerwene gläichen um enn vum cortège droen d hannerbliwwen däischter kleeder d fraleit droen hir hoer lass dëst soll hiren degot fir d welt däitlech maachen d däischter kleeder markéieren de lien tëscht dem trauernden an der welt vun den doudegen virum doudege ginn och käerze gedroen obschonn de cortège am dag ass de cortège hält traditionell op der plaz op wou den doudege soll begruewe ginn et fält op datt d gëtter an dëser éischter woch nom doud quasi keng plaz hunn trotzdeem ass déi zeremonie dofir net manner reliéis d zeremonie fänkt traditionell mat engem affer fir d gëttin ceres un d sougenannt porca praesentanea den holzkoup huet normalerweis aus zypressenholz bestanen wéinst dem spezielle gudde geroch deen dëst holz beim verbrenne fräigëtt d äsche kommen der famill vum verstuerwenen zou allerdéngs war et brauch e fanger oder en anere kierperdeel net ze verbrennen mä ze begruewen d grafbäiluechte déi a réimesche griewer fonnt goufen sinn deels cadeauen deels awer och objeten déi dem verstuerwene gehéiert hunn bei de cadeaue fënnt ee gréisstendeels iesswuere wéi fësch eeër oder austeren dës iesswueren hu keng speziell plaz wou si am graf leie sollen ganz wichteg ass natierlech och d mënz déi dem verstuerwenen an de mond geluecht gëtt fir de charon ze bezuelen dacks goufen och kleeder an de griewer fonnt e rimm oder bijouen bis zum enn vum joerhonnert war d verbrennen déi gängegst method d urne goufe meeschtens a kleng monumenter gestallt spéider am an joerhonnert goufen ëmmer méi leit begruewen wat och d zuel vu griewer erkläert déi aus där zäit fonnt goufen de kierper gouf dobäi meeschtens op de réck geluecht mat den ärem laanscht de kierper natierlech gëtt et do och ausnamen déi sech d archeologen net ëmmer erkläre kënnen zum beispill kierperen déi um bauch leien roum huet ëmmer versicht d welt vun de liewende vun der welt vun den doudegen ze trennen an do sinn d griewer natierlech keng ausnam et ass verbueden doudeger an der stad selwer ze begruewen dës reegelung gouf ënner anerem an der lex ursonensis festgehalen fir de rescht spillt d plaz fir d graf e locus religiosus awer keng roll soulaang engem den terrain gehéiert deen terrain gehéiert nom begriefnes dann dem doudegen a kann net méi verkaaft oder verschenkt ginn d sarkophagen déi zu roum gebaut ginn gi meeschtens laanscht eng mauer gesat an dowéinst fënnt een op deene griewer da meeschtens och nëmmen op dräi säite skulpturen d quasitotalitéit vun de réimer huet un eng séil gegleeft oder e weiderliewen nom doud an iergendenger form den doud war fir d réimer keen enn d réimer hu gegleeft datt d séil hir identitéit an hire geescht behält an am schlëmmste fall zréckkënnt fir si ze verfollegen doduerch loosse sech och eng partie ritualer nom doud erklären déi fir d réimer ganz wichteg waren wärend den néng deeg nom begriefnes ass d famill vun enger rei gesellschaftlechen militäreschen oder geriichtlechen aufgaben fräigestallt lex coloniae genetivae iuliae an dëser zäit këmmere si sech ëm eng partie ritualer wéi de sacrum novemdiale en iessen un deem den doudegen indirekt deelhëlt zum beispill duerch d dekoratioun all d virfahre mussen elo vun der famill geéiert ginn dparentalia widderhuele sech all joer dëst familljefest huet vum bis februar gedauert bis zu den caristia mat där ee léif persounen déi nach um liewe sinn éiert dlemuria si fir d famill an d ganz stad eng geleeënheet fir berouegungsritualer duerchzeféieren fir datt d geeschter si a fridde liewe loossen nom doud haten d réimer d gewunnecht mat wuess en ofdrock vum doudege sengem gesiicht ze huelen aus deem dann doudesmaske fir de verstuerwene gemaach goufen dëst trëfft allerdéngs nëmmen op wichteg leit zou déi op d mannst en deel vum réimesche cursus honorum hanner sech haten dës imagines ginn dann am atrium vun den hannerbliwwenen opgestallt dvenus libitina gouf als gottheet ugesinn déi de geneeën oflaf vun de ritualer iwwerwaacht doduerch gouf gegleeft datt den doudege gutt doiwwer ukënnt wann ee sech un all d ritualer hält an hirem tempel gouf all verstuerwenen notéiert wourëms sech héchstwarscheinlech dlibitinarii d spezialisten vu begriefnesser bekëmmert hunn et gëtt ugeholl datt dës libitinarii schonn eng gewësse positioun an der gesellschaft haten an datt si och gutt verdéngt hunn ob an den zeitungen dem internet der justiz oder anere beräicher d méisproochegkeet zu lëtzebuerg gehéiert zum alldag vun den awunner a vun de grenzgänger d gesetz iwwer de sproochegebrauch zu lëtzebuerg vum februar leet fest iwwersat aus dem franséischen dëst gesetz huet wéi et agefouert gouf am fong soss näischt gemaach wéi de status quo virun allem am administrativ juristeche beräich ze beschreiwen nämlech dee vun der méisproochegkeet polyglossie zu lëtzebuerg am géigesaz zu anere länner wéi z b der schwäiz belsch oder kanada wou jee no regioun verschidde sprooche geschwat ginn ass d distributioun vun de sproochen net geographesch mä funktionell an individuell funktionell heescht datt een zu lëtzebuerg jee no situatioun mat anere sproochen ze dinn huet kuckt dozou weider ënnen individuell heescht datt déi eenzel persounen zu lëtzebuerg ënnerschiddlech sprooche gebrauchen ëmmerhi si bal vun den awunner net lëtzebuerger a vun all deenen déi zu lëtzebuerg schaffen si manner wéi en drëttel lëtzebuerger de gebrauch wéi en hei ënnendrënner beschriwwe gëtt bezitt sech op déi funktionell distributioun virun allem aus der siicht vun de lëtzebuerger mammesproochler fir déi individuell distributioun kuckt den artikel demographie vu lëtzebuerg d ëmgangssprooch an der chamber ass lëtzebuergesch heiansdo och franséisch wann z b gesetzestexter zitéiert ginn lëtzebuergesch gëtt per gesetz als ëmgangssprooch an de gemengeréit deklaréiert conseillere kënnen och eng aner offiziell sprooch benotzen mä et besteet keng iwwersetzungsflicht cf vum nationale literaturzentrum déi geschriwwe press zu lëtzebuerg gebraucht haaptsächlech däitsch lëtzebuergesch gesäit ee just ganz vereenzelt a verschiddene kolumnen diglossie ganz rar sinn s och op franséisch portugisesch oder englesch meeschtens zeitungen déi sech speziell un d auslänner riichten beim nationale radio a fernsee gëtt haaptsächlech op lëtzebuergesch gesent mat auslänneschen aarbechtskolleegen dacks an dem auslänner senger mammesprooch well besonnesch d frankophon frontalieren net ëmmer direkt de besoin gesinn fir vun ufank u sech konsequent a lëtzebuergesch coursen anzeschreiwen mä ëmmer wann den interlocuteur d national landessprooch wéinstens passiv beherrscht dann natierlech op lëtzebuergesch den individuelle sproochegebrauch spigelt och déi komplex sproochlech situatioun am land erëm d vollekszielung vun huet follgend resultater ervirbruecht am alldeegleche gebrauche vun der gesamtpopulatioun déi am land wunnt ë a lëtzebuergesch franséisch an däitsch d frontaliere sinn an dësen zuelen net berücksichtegt an der moyenne schwätzt den duerchschnëttsawunner all dag sproochen vun den auslänner déi am land wunnen schwätzen der am ganzen ë a lëtzebuergesch bei den däitschen hollänner a montenegriner sinn et ronn d hallschent bei de fransouse de belsch an de portugise vun de lëtzebuerger hunn uginn ë a lëtzebuergesch ze schwätzen eng aner wëssenschaftlech etüd vum ceps instead aus dem joer déi um material vun der european values study baséiert war eng enqute un hand vun engem echantillon vun der bevëlkerung huet déi geschwate sproochen an hir heefegkeet resp kombinatioun mat anere sproochen a verschiddene kontexter famill aarbechtsplaz bekanntekrees analyséiert ausserdeem gouf weider ënnersicht wat fir sprooche jee no land wou een hierkënnt an zu wat fir engem soziale milieu ee gehéiert gebraucht ginn quell european values study luxembourg ceps instead gefrot gouf en echantillon vu erwuessener e faksimile ass eng méiglechst prezis kopie vun enger virlag meeschtens vun enger aler oder wäertvoller bucheditioun engem dokument wéi z b engem manuskript lat fac maach simile d selwecht dobäi gëtt d schrëftbild sou erëmginn wéi et am original ass inklusiv biller asw mä och z b schiet um originaldokument flecken lächer asw et ass z ënnerscheede vun enger transskriptioun wou ee just den text an engem aneren dokument wuertwiertlech ëremgëtt et gëtt verlagen déi op d editioun vu faksimileë spezialiséiert sinn d wuert fax ass déi amerikaniséiert ofkierzung vun der selwechter laténgescher wuerzel statuen déi op ëffentleche plaze stinn si geleeëntlech faksimileeën vun deenen den original op enger sécherer plaz steet dcommunauté européenne du charbon et de l acier kuerz als ceca schumanplang oder montanunioun bezeechent ass déi éischt europäesch communautéit si gouf den abrëll zu paräis vun däitschland frankräich italien holland der belsch a lëtzebuerg gegrënnt si geet zréck op d iddi vum jean monnet a robert schuman déi doduerch de fridden an europa séchere wollten andeems datt frankräich däitschland an aner länner déi wollten hir produktioun vu kuel a stol sollten zesummeleeën kuckt dozou schuman deklaratioun d héich autoritéit d exekutivorgan vun der ceca hat hire sëtz zu lëtzebuerg op der metzer plaz do huet se den august hir aarbecht opgeholl opgrond vum ceca traité ass de gemeinsame stolmaart den mee opgaangen an den éischten europäesche stol gouf dunn zu esch uelzecht gegoss zu lëtzebuerg gëtt et en etlech stroossen déi no der ceca benannt sinn opgrond vum ceca vertrag goufe follgend institutioune geschaf wéi d europäesch verträg fusionéiert goufen huet d europäesch kommissioun d aufgabe vun der haute autorité iwwerholl aus der europäescher konsultiver versammlung déi spéider assemblée parlementaire européenne geheescht huet an deene hir memberen nach vun den nationale parlamenter bestëmmt goufen ass dat fräigewielten europäescht parlament ervirgaangen de vertrag vun der ceca ass den juli ofgelaf an net méi erneiert ginn seng funktioune goufe vum traité iwwer d europäesch unioun iwwerholl d missioun vun der héijer autoritéit war et fir supranational entscheedungen ze treffen jee nodeem onmëttelbar oder no unhéierung vum comité consultatif oder an dem ministerrot a gewësse fäll war d zoustëmmung vum ministerrot erfuerdert d entscheedungsgewalt am stol kuelen an am äerzberäich ass domat de grënnerstaate vun der ceca entzunn an op d héich autoritéit vun der ceca iwwerdroe ginn d nominatioun vun de membere vun der héijer autoritéit huet deemools eng hefteg diskussioun an déi och d arbed verwéckelt war ausgeléist et goung ënner anerem drëm wéi een afloss d patronat an d gewerkschaften am zukënftegen exekutivorgan vun der montanunioun sollten hunn wéi de bäitrag et beweist schliisslech hu sech d regierungen op déi follgend kompositioun gëeenegt de verzicht op d ausübung vun nationale souveränitéitsrechter am beräich vun der schwéierindustrie hat fir lëtzebuerg déi gréisst konsequenzen keen anert vun de sechs grënnerlänner huet eng industrie der héijer autoritéit ënnerstallt déi zu oder méi zu sengem bruttoinlandsprodukt bip bäigedroen huet eng rei vu lëtzebuerger a persoune vu lëtzebuerger ofstamung hunn ausser dem robert schuman dem joseph bech an dem albert wehrer vill zum erfolleg vum schumanplang bäigedroen et sinn d fro wou d communautéiten hire sëtz sollten hunn huet joer bis zu enger léisung gebraucht de willibrordus bauveräin gouf de dezember vun iechternacher bierger gegrënnt mam zil suen ze sammele fir d iechternacher basilika déi deemools just nach eng ruin war nees opzeriichten duerch donen kollekten a manifestatiounen déi en organiséiert huet si genuch fongen zesummekomm fir den architekt antoine hartmann domat ze chargéieren d basilika nees zu enger kierch ze maachen no hirer zerstéierung am zweete weltkrich gouf d basilika duerch de lëtzebuerger staat alt erëm nei opgeriicht de willibrordus bauveräin huet am ganze land eng souscriptioun gemaach fir d ariichtung vun der basilika z erméiglechen well d basilika hautdesdaags en nationalmonument ass iwwerhëlt de staat hiren ënnerhalt de willibrordus bauveräin ass haut eng a s b l där hir aufgaben et sinn d sprangprëssessioun z organiséieren an de willibrord kult ze propagéieren de bauveräin publizéit d zäitschrëft feliciter de robert schuman gebuer den juni am faubourg clausen an der stad lëtzebuerg a gestuerwen de september zu scy chazelles bei metz war e franséische politiker als franséischen ausseminister huet de schuman d grënnung vun der ceca der éischter europäescher communautéit an d weeër geleet kuckt schuman deklaratioun spéider war de schuman president vum europäesche parlament hie gëllt mam jean monnet als ee vun de grënnungspäpp vun der europäescher unioun de jean baptiste nicolas robert schuman koum juni a clausen op d welt säi papp war de jean pierre schuman e loutrenger vun évrange direkt hanner fréiseng a seng mamm war d eugenie duren enger gebierteg beetebuergerin well loutrengen déizäit deelweis däitsch war hat de robert schuman bis nom éischte weltkrich déi däitsch nationalitéit vun war hie schüler am kolléisch an der stad lëtzebuerg wou hie seng première gemaach huet an dëser zäit gouf hien een aktive member an der pennalerlandsmannschafta studentescherferialverbindungamicitia luxemburgensis déi de september am noperquartier pafendall gegrënnt gi war ee joer méi spéit huet hien déi däitsch première abitur um keeserleche gymnasium zu metz gemaach vun bis huet en zu boulay an der sous préfecture geschafft a gouf member vum metzer gemengerot nodeem elsass loutrengen erëm franséisch gouf krut en d franséisch nationalitéit a war vun bis zu senger verhaftung duerch d gestapo deputéierte fir dunion republicaine lorraine an der assemblée nationale dem franséische parlament vun bis war de schuman president vun der parlamentarescher kommissioun alsace lorraine zäitweileg och vizepresident vun der assemblée nationale vun bis souz hien zu metz an zu neustadt an der weinstrae am prisong mä konnt vun do fortlafen an ënnerdauchen nom krich war hien op en neits deputéierten am franséische parlament als president vun der finanzkommissioun vun bis war de schuman ausseminister an aacht regierungen déi ni laang gehalen hunn den mee koum et zur historescher schuman deklaratioun fir europa nei opzebauen andeems mat der ceca sollt ugefaange ginn d zil wier eng federatioun vun europa den abrëll gëtt de cecas traité zu paräis ënnerschriwwen vun bis huet hien eng rëtsch virträg a ganz europa gehalen fir ënnerstëtzung vu senger iddi vun engem gëeenten europa ze fannen vun bis war de schuman zum president vum europäesche parlament d traitéë vu roum vun hunn europa op dee wee zréckgefouert deen de papp vun europa schonn a senger deklaratioun vum mee ageschloen hat de robert schuman ass de september zu scy chazelles gestuerwen no engem feierleche läichendéngscht an der kathedral vu metz gouf hien um kierfecht vu scy chazelles begruewen goufe seng stierflech iwwerreschter an d kierch saint quentin transferéiert just nieft der kierch steet d haus an deem hie bis zur lescht gewunnt huet haut ass e musée an deem haus den juli gouf hie vum buergermeeschter émile hamilius zum éirebierger vun der stad lëtzebuerg ernannt fir un de robert schuman z erënneren sinn eng plaz an eng rei stroossen no him benannt zu beetebuerg diddeleng esch uelzecht fréiseng hielem op der kockelscheier zu ollem péiteng schuller zolwer an an der stad lëtzebuerg offiziell dgroussherzogtum lëtzebuerg ass e land an europa dat tëscht däitschland der belsch a frankräich läit et huet eng fläch vun an hat den januar dem statec no awunner lëtzebuerg ass member vun der uebl dem benelux der europäescher unioun der oecd an der nato note vun der geschicht vum haitege staat lëtzebuerg kann een eréischt vum joerhonnert u schwätzen virdrun ass d geschicht vu lëtzebuerg als déi vun der géigend ze verstoen resp där vun der grofschaft an duerno dem herzogtum mam selwechten numm ëm d joer den datum ass ëmstridden huet de siegfried aus dem haus vun den ardennergrofen mat der abtei sankt maximin vun tréier lännereien zu feelen géint de bockfiels op deem e spéitréimescht kastell mam numm lucilinburhuc stoung getosch do ronderëm huet sech d stad lëtzebuerg entwéckelt an d haus lëtzebuerg huet sech zu enger grofschaft etabléiert duerch ierfschaft koum lëtzebuerg an de besëtz vum spuenesche kinnek philippe ii vun do un heeschen d gebidder déi als nidderlande bezeechent ginn spuenesch nidderlanden no de konfessiounskricher hu sech d nidderlande gedeelt d herzogtum lëtzebuerg war vun do un deel vun de südlechen nidderlanden déi och einfach weider spuenesch nidderlanden oder nach kathoulesch nidderlanden genannt gi sinn frankräich dat d ëmklamerung duerch d habsburger sprengen a gläichzäiteg de rhäin als grenz erreeche wollt huet sech och fir d nidderlanden intresséiert an dofir koum et ëmmer nees zu kricher nom drëssegjärege krich an dem spuenesch franséische kontinuatiounskrich koum et zum traité vun de pyrenäen an deem ë a decidéiert gouf datt deeler vum herzogtum lëtzebuerg u frankräich kéimen diddenuewen montmédy damvillers ivoy asw huet de louis xiv d festung lëtzebuerg eruewert an d herzogtum huet de facto bis zu frankräich gehéiert d herzogtum lëtzebuerg grad wéi och déi aner fürstentümer déi d nidderlanden ausgemaach haten sinn ofgeschaaft ginn d fransousen hunn départements réunis la france amplaz vun de fréieren nidderlanden a vun den onofhängege principautéite vu léck stavelot malmedy a bouillon agefouert dem alen herzogtum lëtzebuerg säi gebitt ass op dräi departementer verdeelt ginn forts sambre et meuse an ourthe duerch den traité vu campo formio am oktober huet éisträich zu gonschte vu frankräich op déi südlech nidderlande verzicht domat waren och d awunner vum ale lëtzebuerger raum no internationalem recht fransousen um wiener kongress gouf dat viregt herzogtum lëtzebuerg vun den europäesche groussmuechten net restauréiert d preisen déi d ostufer vun der musel scho besat haten kruten nach all déi al lëtzebuergesch gebidder ëstlech vun der our mat ausnam vu veianen an déi ëstlech vun der sauer aus dem gebitt vum département des forts an deeler vum departement sambre et meuse ass aus reng strategesch diplomateschen an dynastesche grënn ee groussherzogtum ginn de wëllem vun oranien nassau dee grad kuerz virdrun als hollännesche kinnek wëllem i unerkannt gi war gouf a personalunioun groussherzog vu lëtzebuerg dat neit lëtzebuerger land gouf och an den däitsche bond eng zort ersatzräich integréiert an d festung lëtzebuerg gouf eng bundesfestung wat dem preisesche kinnekräich d garnisounsrecht erméiglecht huet vun zäit zu zäit sollten d vertrieder vun deene ronn länner déi am däitsche bond waren sech ënner dem virsëtz vum keeser vun éisträich zu frankfurt treffen well de wëllem i dee kinnek vun de vereenegten nidderlande war och als herrscher vu lëtzebuerg wéi ee kinnek wollt behandelt ginn huet hien um wiener kongress drop gehale fir grouss herzog ze ginn also eng kinneklech houheet deut königliche hoheit fra altesse royale wat en als einfachen herzog vu lëtzebuerg net hätt kënne sinn dat ass d erklärung firwat lëtzebuerg als grouss herzogtum nei entstanen ass et huet deemno glat näischt mat der gréisst vum land ze dinn huet dem wëllem i seng onglécklech ongerecht politik a senge südprovënzen d belsch revolutioun ausgeléist déi och ee gudden deel vun de lëtzebuerger begeeschtert huet well hien eise groussherzog säi groussherzogtum praktesch ëmmer nëmme wéi déi provënz vu sengem räich behandelt hat den abrëll néng joer no der grënnung vun der belsch gouf um traité vu london no laangem hin an hier d groussherzogtum an zwee gedeelt de westlechen deel deen haaptsächlech franco romanesch wallounesch a louthrengesch war gouf als provënz lëtzebuerg der belsch zougesprach an de germanophonen also ëstlechen deel ass weiderhin als groussherzogtum fir d éischt kéier een eegestännege staat ginn allerdéngs nach ëmmer bis a persunalunioun mat holland déiweg neutralitéit huet a däitschland net doru gehënnert lëtzebuerg am éischten an am zweete weltkrich ze besetzen am zweete weltkrich gouf lëtzebuerg de facto wéi e reichsgebiet behandelt am ufank mat schéi schwätzen duerno mat terror hunn d besatzer probéiert d lëtzebuerger dovun z iwwerzeegen datt si heim ins reich géife gehéieren eng lëtzebuergesch minoritéit déi ofschätzeg gielemännercher genannt gouf huet mat den nazie collaboréiert vun sinn d lëtzebuerger an d wehrmacht agezu ginn gouf den norde vum land wärend der ardennenoffensiv uerg zerstéiert nom krich huet lëtzebuerg seng neutralitéit opginn an ass member vun enger rëtsch inter oder supranationalen organisatioune ginn dorënner dem benelux der nato an der ceca dem éischte virleefer vun der eu lëtzebuerg ass eng representativ demokratie a form vun enger konstitutioneller monarchie mat engem groussherzog als chef vum land e parlament chamber genannt gëtt fir joer gewielt deputéierte vertriede véier walbezierker d opdeelung vun de sëtz no de chamberwale vum oktober ass déi heiten d chrëschtlech sozial vollekspartei chrëschtdemokratesch sëtz d lsap sozialistesch sëtz d demokratesch partei liberal sëtz déi gréng gréng sëtz d alternativ demokratesch reformpartei sëtz an déi lénk sëtz d piratepartei d kpl an d pid sinn net an der chamber vertrueden aus deene walen ass d regierung bettel schneider ervirgaangen eng koalitiounsregierung aus dp lsap an déi gréng si gouf de dezember vereedegt um plang vun der europäescher unioun ass lëtzebuerg duerch sechs deputéiert vun am ganze am europäesche parlament vertrueden am ministesch conseil huet et stëmmen op d lëtzebuerger verfassung seet no enger ännerung vun datt e gesetz de sproochegebrauch reegelt dës gesetz vum februar leet fest datt d nationalsprooch vun de lëtzebuerger d lëtzebuergesch ass datt d gesetzestexter an hir bestëmmungen wéi s auszeféiere sinn op franséisch geschriwwe ginn an datt ee wat d verwaltungssproochen a juristesch sprooche betrëfft vum franséischen däitschen oder lëtzebuergesche gebrauch maache kann bierger kënnen eng demande un d verwaltung op lëtzebuergesch franséisch oder däitsch schreiwen d äntwert muss sou wäit wéi méiglech an der selwechter sprooch sinn am géigesaz zu länner wéi z b der schwäiz oder der belsch wou jee no regioun verschidde sprooche geschwat ginn ass d distributioun vun de sproochen net geographesch mä funktionell an individuell polyglossie d lëtzebuergesch huet sech lues a lues an der perceptioun vun de lëtzebuerger vun enger variant vum däitschen onst däitsch zu enger eegener sprooch gewandelt och vum gebrauch hir ass et an deene leschte joerzéngten iwwer déi traditionell domäne vun engem dialekt erausgewuess a gëtt haut vun der fuerschung als déi neist germanesch sprooch ugesinn lëtzebuerg ass an zwielef kantonen an gemengen agedeelt dräi verwaltungsdistrikter déi et virdru gouf goufen ofgeschaaft d land ass an zwéi geriichtsbezierker agedeelt de bezierk lëtzebuerg an de bezierk dikrech de bezierk lëtzebuerg ass fir d friddensgeriichter op lëtzebuerg an esch uelzecht opgedeelt lëtzebuerg läit a westeuropa tëscht der belsch frankräich an däitschland zu den haaptentreprisen zu lëtzebuerg zielen klasséiert no der zuel vun hiren employéen arcelor goodyear groupe cactus cfl bgl bnp paribas banque internationale luxembourg luxair pedus service bcee groupe guardian du pont de nemours kredietbank groupe courthéoux match cargolux groupe saint paul brink s security luxembourg ing groupe céramétal auchan luxembourg lëtzebuerg hat den januar ronn awunner eng méi wéi dat joer virdrun dovu sinn lëtzebuerger an auslänner vun der gesamtbevëlkerung si ronn leit portugisen fransousen italieener belsch däitscher britten a hollänner eng weider leit hunn d nationalitéit vun aneren eu staaten a vu baussent der eu am laf vum joer ass d zuel vun enger hallwer millioun awunner iwwerschratt ginn vun bis ass d wunnbevëlkerung bannent joer ëm ronn leit gewuess vum enn vum zweete weltkrich bis souguer ëm wat praktesch eng verdueblung ass de bevëlkerungswuesstem geet zum groussen deel op den zouzuch vu leit aus dem ausland zréck déi op lëtzebuerg schaffe kommen d zuel vun den aarbechtsplazen ass vun am joer iwwer am joer op p am joer geklommen dës héich zuel vun aarbechtsplaze bréngt och mat sech datt déi zu engem ëmmer méi groussen deel vu sougenannte frontaliere besat ginn hir zuel ass vu am joer iwwer am joer op am joer geklommen waren et der lëtzebuerg huet joerzéngtelaang eng pionéierroll a punkto europawäite kommerzielle radio zanter an televisiounsprogrammer zanter gespillt haut nach huet d rtl group hei hire sëtz gouf deen éischte lëtzebuerger televisiounssatellit astra a op orbit geschéckt eng sëllege koumen der no déi vun der ses déi hire sëtz zu betzder huet bedriwwe ginn an deene leschte joerzéngten huet och d lëtzebuerger filmproduktioun en opschwong erlieft ongeféier gëtt et am land dogma ass e filmescht manifest vun ënner anerem dem lars von trier et war am mäerz zu paräis de film huet grad säin honnertste gebuertsdag gefeiert an all déi grouss an dichteg filmleit hunn zesummen gesiess an iwwer filmer a kino philosophéiert wier do net sou en duerchgeknalltenen dän duerch den odéon theater schauplaz vun den festivitéiten gelaf an hätt rout ziedelcher verdeelt an duerch d loft gehäit ob deenen e manifest stoung dat sougenannte keuschheitsgelübd den dogma vill leit hunn déi aktioun vum nach relativ jonke lars von trier fir e witz gehalen e witz dee kee war de lars von trier heescht eigentlech lars trier de von huet e sech spéider ugëeegent de lars von trier ass en zimmlech egozentresche mënsch a fält ëmmer erëm op duerch absurd iddien sou zum beispill huet hien wéi hien am idioterne d regie gefouert huet um regiestull keng kleeder ugehat hie war plakeg ausserdeem ass hien deen eenzege gewiescht deen et bis elo gepackt huet leit wéi d björk psychesch sou ze zerleeën datt se joer keng anstänneg musek méi kënne maachen de lars von trier probéiert ëmmer nei saachen ze maachen wou een him ka virwerfen datt hie seng stäerkten net ausbaut den thomas vinterberg ass zu kopenhagen gebuer dee räichen helge klingenberg feiert säi gebuertsdag op sengem landwiesen invitéiert hien déi ganz famill frënn a bekannter fir déi geleeënheet mat hinnen ze feieren et ass eng perfekt idyll vergiess ass de suizid vu senger duechter linda virun engem hallwe joer bis säi jong de christian eng ried hält an där ried erkläert hie gemittelech a ganz roueg datt säi papp hien a seng schwëster linda iwwer jore vergewaltegt huet dann hieft hien d glas op dee mann dee meng schwëster embruecht huet ob e mäerder to the man who killed my sister to a murderer domat brécht am haus klingenberg d panik aus den toastmaster probéiert kënschtlech d laun riicht ze halen a jiddweree probéiert z iwwerspille wat gesot gouf alles an allem ass festen ee vun deene beschten dogma filmer an e brillant beispill fir sech mam theema dogma ze beschäftegen am idiots fënnt sech e krees vu kolleegen zesummen a si probéieren deen ënneren idiot ze fannen fir deen opzedreiwe behuele si sech wéi geeschtech handikapéierter de film beschäftegt sech mat de reaktiounen tëscht de gruppememberen an der psychescher differenz tëscht de persounen eng gruppesexzeen gouf speziell mat porno acteure gedréit de lars von trier war fréier selwer porno regisseur dogma filmer erkennt ee virun allem un der eegewëlleger handkameraféierung dobäi kann et engem am ufank dronke ginn dann zeechne si sech doduerch aus datt dat fir hollywood filmer typescht bild vun der gewalt ofgeleent gëtt dofir gëtt awer eng aner komponent agesat déi am puritaneschen amerika tabu ass sex dogma filmer si voll mat sex wéi ee gutt am idioterne gesäit fir de festen goufen am ganze sexzeene gedréint vun deenen awer nëmmen eng gewise gëtt domat ass dogma haaptsächlech eng erausfuerderung un den us amerikanesche film an eenzelen dogma filmer ass ausserdeem d bildqualitéit relativ schlecht wat duerch d handkamera kënnt d beweeggrënn vum lars von trier senger ekipp dogma ze maache sinn absolut net kloer den offizielle grond war laut manifest deen iwwerstrapazéierten an iwwercosmetiséierte film erëm ze botzen nees wäertvoll ze machen an den dogma als deen eenzeg richtege film ze propagéieren dat war gutt gemengt mä e puer problemer stoungen am wee en ongeschriwwent gesetz seet datt all regisseur nëmmen een dogma film mécht wat hätt dat fir en zweck ausserdeem geet ewell de lars von trier genee wéi den thomas vinterberg vir datt si dogma haassen an en am léifste wéilten erëm aus der welt schafen souguer wierker maachen fir mam dogma ofzerechnen ausserdeem ass dat reegelwierk enorm enk an iwwerdriwwe penibel gewielt kuerzerhand mécht et bal kee sënn ënner deenen emstänn e film ze maachen wat genië wéi de lars von trier och wëssen war dogma also e geniale coup de pub wann een d geschicht vun dogma verfollegt stellt ee follgende schema fest gegrënnt éischte film dogma déi fro geet bei allem noliesen an nofroen net zu enn et wäert warscheinlech ni ee wësse wat de lars von trier mat dogma wollt bewierken dogma ass dout dorun däerft keen zweiwel bestoen an awer huet dogma eng spuer duerch de kino gezunn generell war dogma en trau dech spill dogma huet saache gemaach déi kee sech getraut huet an abeemol akzeptéiert an appréciéiert goufen déi extreem frai kameraféierung zum beispill gouf ausgebaut mëtt den er war déi duerchschnëttlech längt vun engem filmschnëtt sekonnen dogma huet misse wéinst technesche prinzipien méi lues schneiden filmer wéi als extremt beispill dem gus van sant säin elephant hu spéider beandrockend gewisen datt e film mat schnëtter bis zu minutten zwar ongewinnt ass mä funktionéiere kann de film traffic war e film deen obwuel e keen dogma film war sech immens un de critèren orientéiert huet an androcksvoll weist wéi d fräiheet am film kann de film verbesseren e praktescht beispill aus dem film dancer in the dark dogma huet zum engen den dänesche film bekannt gemaach zum aneren d toleranzen ausgebaut allerdéngs gëllt et ze bemierken datt de lars von trier bei dancer in the dark selwer säin eegend manifest iwwer bord gehäit huet fichier programming republic of perl gif right framed programming republic of logo perl ass eng villfälteg programméiersprooch an steet fir practical extraction and reporting language fir aner bedeitunge vun deem begrëff kuckt perl homonymie d sprooch ass an de mëtt uechtzegerjoeren vum larry wall entwéckelt gi wéi hie probéiert huet eng usenet aarteg hierarchie vun dateie fir e bug reporting system ze schreiwen wou awk eng aner performant programméiersprooch einfach net méi duergaangen ass d syntax berout op praktesche konditiounen dat heescht am fong näischt anescht wéi datt den larry wall aus ville verschiddene programméiersproochen dat bescht zesummegesicht an dunn implementéiert huet déi wuel bekanntst sproochen déi als virlag gëlle kënnen sinn c sed an awk perl ass eng vun de meeschtgebrauchte sproochen déi bei cgi benotzt gëtt a gëtt dowéinst gär als sprooch déi de web zesummenhält betitelt déi meescht gutt perl bicher kommen aus dem o reilly verlag opzeziele wieren méi unwendungs spezifesch awer och ganz interessant sinn birobidjan ru yi ass eng russesch stad an den administrativen zentrum vum jiddesche autonomen oblast se läit tëscht zwéi flëss dem bira an dem bidjan no bei der chineesescher grenz a sibirien si huet ëm déi awunner schonn um ufank vun der oktoberrevolutioun hunn d bolschewike sech gedanke gemaach wéi se déi millioune judden déi déi zäit an der sowjetunioun gelieft hunn a landwirtschaftlech kolonisatiounsprojete kéinten abauen besonnesch an ënnerentwéckelte regioune vun deem grousse land wollte se leit usidelen am mäerz huet den zentralexekutivausschoss vun der sowjetunioun decidéiert an der géigend vum floss amur eng jiddesch kolonie opzeriichten moskau ass et natierlech drëm gaangen hire jiddesche problem ze léisen an anengems d sécherung vun der grenz mat china besser an de grëff ze kréien well an deem moment war d iddi vun engem palestinensesche juddestaat ëmmer méi akut dinformatik engl computer science ass eng ingenieurswëssenschaft déi sech mat der systematescher an automatescher veraarbechtung duerstellung späicherung an iwwerdroung vun informatioun besonnesch mat hëllef vu computeren befaasst se huet sech ënner anerem aus der mathematik an der elektrotechnik entwéckelt a gëtt zanter den er joren als selbststänneg wëssenschaft ugesinn well an alle richtunge vun der wëssenschaft d duerstellung interpretatioun veraarbechtung an d produktioun vun informatioun eng zentral roll spillt déngt d informatik als universell hëllefswëssenschaft traditionell deelt d informatik sech a follgend beräicher op d theoreetesch informatik beschäftegt sech mat der abstraktioun an der konstruktioun vu modeller an zesummenhang mat problemer déi an iergendenger weis mat computeren ze dinn hunn si ass d mathematesch basis vun der informatik an domat och déi eelst deeldisziplin si ënnerdeelt sech ënner anerem an d praktesch informatik befaasst sech mat de softwaregrondlage vun der informatik si gëtt dacks als de kär vun der informatik ugesinn obwuel et am amerikanesche sproochgebrauch kee richtegen numm fir se gëtt zu hir zielen zum beispill d technesch informatik befaasst sech mat den hardwaregrondlage vun der informatik hir wuerzele leien an der elektrotechnik an an der logik de mëttelpunkt vun der technescher informatik läit awer virun allem an der kombinatioun vun den eenzele bauelementer soudatt se funktiounsfäeg computeren erginn zu hir ginn ënner anerem gezielt d applizéiert informatik beschäftegt sech mat den uwennungsméiglechkeete vu computeren an allen anere beräicher vun der wëssenschaft de mikis theodorakis op griichesch gebuer den juli op der insel chios griicheland ass e griichesche komponist schrëftsteller a politiker säi papp staamt vu kreta a seng mamm aus klengasien schonn als kand war dee klenge mikis vun der musek gepaakt mat joer huet e seng éischt kompositioune geschriwwen nodeem am zweete weltkrich däitsch italieenesch a bulgaresch truppen griicheland besat haten gouf hien zu tripolis eng éischt kéier vun italieeneschen zaldote verhaft d joer drop gouf hien nach eng kéier festgeholl a gefoltert nodeems en erëm fräigelooss gouf konnt en op athen goen do daucht en ënner an e gëtt member vun der nationaler liberatiounsfront an där zäit krut en heemlech coursen am athener conservatoire vum philoktitis economidis no der liberatioun gehéiert den theodorakis zu deene partisanen déi d muechtergräifung vu konterrevolutionäre gruppéierunge wëlle verhënneren mä griicheland rutscht an e schreckleche biergerkrich eran deen d land vun bis a misär a verzweiflong stierzt an dausende vu mënscheliewen op béide säite kascht de mäerz gëtt den theodorakis bei enger demonstratioun vun der police sou zerschloen datt e fir dout gehalen an an d morgue bruecht gëtt duerno huet e sech misse verstoppen an ass am ënnergronn un der tuberkulos krank ginn gouf e verhaft an op d insel ikaria verbannt enn gouf en nodeem e kuerz fräigelooss gi war op en neits zréck op ikaria an duerno op d insel makronissos an e vernichtungslager deportéiert an deem dausende vu politesche gefaangen ëmbruecht gi sinn de mäerz gouf e schwéier gefoltert seng péngeger hunn em d bee gebrach an en hallef dout geschloen duerno hu s en zweemol lieweg begruewen nëmme mat hëllef vu komeroden a vu sengem papp de yorgos theodorakis deen op kreta alles verkaaft huet wat en hat fir him bäizestoen koum de mikis als e kierperlech a séileg schwéier blesséierten aus där häll eraus awer nach zéng joer duerno huet hien um macronissos féiwer enger zort epilepsie gelidden den theodorakis huet zu där ausenanersetzung bäigedroe mat sengem lidderzyklus epitaphios no de gedichter vum yannis ritsos deen an zwou ganz verschiddene versiounen zur selwechter zäit op disk erauskomm ass deen een ënner dem hadjidakis mat der nana mouscouri deen aneren ënner dem theodorakis mat dem grigoris bithikotsie eng verkierperung vum rembetiko ganz giichenland huet sech an zwee lager gespléckt an dës musek ass zum ausdrock vun de politeschen a kulturelle géigesätz tëscht bourgeoisie an aarbechter gestane leit a jugendlechen politesch rietsen a lénkse ginn de mikis theodorakis gouf ganz séier zur grousser figur vun enger erneierong vu griicheland besonnesch nodeem den doktor an deputéierte vun der gauche eda de grigoris lambrakis z zu saloniki ermuert gi war gouf den theodorakis als president vun der lambrakis jugend an d griichescht parlament gewielt den abrëll koum et zum putsch vun de rietsextremen colonellen a griicheland véier méint huet den theodorakis als grënner vun der pariotescher front géint d junta am ënnergrond gekänpft den august gouf hie vun der sécherheetspolice verhaft gefoltert duerno op internationalen drock fräigelooss mä konnt sech nëmmen a sengem haus zu vrachati ophalen gouf hien an d biergduerf zatouna verbannt a spéider an d konzentratiounslager oropos verschleeft wou en erëm schwéier un tuberkulos erkrankt war eng international solidaritéitscampagne geleet vu sou bedeitende kënschtler wéi dmitri schostakowitsch leonard bernstein arthur miller an harry belafonte huet sech agesat fir datt e sollt fräikommen den abrëll krut de franséische politiker jean jacques servan schreiber d autorisatioun vum george papadopopulos dem griicheschen diktator den theodorakis mat op paräis an den exil ze huelen dem theodorakis seng fra a seng kanner goufen ee mount méi spéit vun engem fransous dee mat enger lëtzebuergerin bestuet ass aus griicheland erausgeschmuggelt vu paräis aus huet den theodorakis mat honnerte vu concerten an der ganzer welt de kampf géint d junta virugefouert den februar war e fir d éischt zu lëtzebuerg dem theodorakis säi grousse wonsch a säin zil war all d kräfte vun der resistenz z eenegen obschonn him dat net gegléckt ass ass hien an der ganzer welt en héich geuechtent symbol vum widderstand géint all diktatur ginn no hirem versuch den äerzbëschof makarios iii op zypern ze stierzen an ëmzebréngen an der invasioun vun den tierkeschen truppen op der insel am juli ass d diktatur zesummegebrach ee vun deenen éischten déi erëm zréck an hir heemecht geflu sinn wou e wéi e volleksheld gefeiert gouf war de mikis theodorakis mä scho kuerz zäit duerno ass dat aalt politescht spill mat sengen intrigen erëm ugaangen an et koume fir den theodorakis eng ganz rei joren wou en tëscht engagement a resignatioun aarbecht am parlament a fräiwëllegen exil zu paräis hin an hier gerappt war enn vun den er joren huet en zu paräis seng sinfonesch aarbecht erëm opgegraff huet fréi wierker ëmgeschriwwen an nei opgebaut sinfonien kantaten oratorien ballets a kierchemusek am geescht vun der griichesch orthodoxer musek komponéiert zu gudder lescht huet e sech mat der oper ofginn duerno huet en nëmmen nach als komponist an als dirigent geschafft mä nom doud vu sengem brudder yannis an no schwéiere gesondheetsproblemer war hie net méi dee selwechte mënsch en huet du versicht dofir ze suergen wat mat sengem risege wierk géif geschéien wann en net méi do wier en huet seng komplett archiven der fondatioun lilian voudouri am megaron zu athen vermaacht a seng lescht wierker komponéiert d oper lysistrata an d bünemusek zu medea dem guy wagner dediéiert elo schafft en drun fréier nach onbekannt wierker erauszeginn sou erimia einsamkeet a seng vill schrëften ze publizéieren ëmmer op en neits awer gräift en an wann d politesch ëmstänn dat vun em verlaangen protester géint d nato bombardementer a jugoslawien géint d behandlong vum gekidnappte leader vun de kurden abdullah öcalan géint d repressioun vun de palestinenser an d politik vum ariel sharon wat em den absurde virworf vun antisemitismus abruecht huet géint den george w bush seng regierung a seng administratioun an dee vun hinnen ausgeléiste krich am irak den juli huet en als haaptriedner vun der kultureller amphiktyonie zu delphi virun der gefor gewarnt datt den george w bush kéint atomwaffen asetzen de mikis theodorakis ass doctor honoris causa vun den univsersitéite vu montréal tessaloniki kreta an thessalien volos a commandeur vun der franséischer éierelegioun am joer wou e säin gebuertsdag gefeiert huet krut en de russeschen internationalen andreas den éischtberuffene präis an den imc unesco musekspräis obschonn hie gesondheetlech geschwächt ass komponéiert hie weider east of the aegean rhapsodie fir trompett an orchester an ergräift positioun wann en humanitäre problem hie beréiert sou huet hien nach den november eng deklaratioun geschriwwen zugonschte vun de griichesche prisonéier déi an den hongerstreik gaange sinn fir besser haftkonditiounen ze kréien den éischte kontakt mat lëtzebuerg huet de mikis theodorakis duerch seng fra myrto kritt där hire professer um institut jolie curie zu paräis e lëtzebuerger war am mee gëtt dem theodorakis seng famill vum jacques lhardit aus griicheland geschmuggelt de jacques lhardit deem seng fra d josette robinet eng lëtzebuergerin war sollt sech spéider ëm de centre de rencontres neimënster bekëmmeren op initiativ vum guy wagner kënnt den theodorakis eng éischt kéier op lëtzebuerg fir do am stater theater den februar e concert ze ginn de mee kommen d maria farantouri an de petros pandis op déifferdeng fir e concert mat theodorakis musek den mäerz ass den theodorakis selwer zu déifferdeng fir den anniversaire vum volleksbildungsveräin ccd initiéiert vum cornel meder am kader vun dësem evenement besicht den theodorakis och eng ausstellung déi him am lycée technique mathias adam zu péiteng dediéiert ass den juli dirigéiert den theodorakis am kader vum iechternacher festival an der basilika selwer d éischtopféierong am weste vu senger sinfonie mam orchester vun rtl an dem cyprien katsaris um piano den juli gëtt vum cepa der charlotte kerr hire film quo vadis mikis an der stater cinemathéik gewissen a presenz vum theodorakis an der regisseurin den juli stellt de guy wagner d éischt editioun vu senger biographie iwwer den theodorakis um schlass an der buerg vir dobäi gëtt och d international stëftung mikis theodorakis filiki vum komponist selwer aus der daf gehuewen den juli ass den theodorakis um wisefest vun der zeitung dobäi de mee gëtt den theodorakis den concert mat populärer musek am escher theater a fänkt vun do aus eng welttournee un am mee steet de feschtival fir de anniversaire vum escher theater am zeeche vum mikis theodorakis deen awer net op lëtzebuerg komme kann well säi fils george schwéier verbrennongen erlidden hat de juli ass am kader vun der summerakademie vum cepa d éischtopféierong vum film mikis theodorakis eine stimme für die freiheit vun der vivien treuleben a presenz vun der regisseurin an hirem staff den september gëtt den theodorakis säi concert theodorakis chante theodorakis am escher theater dee gëtt fir den cna vum vivien treuleben verfilmt an op rtl télé lëtzebuerg gewisen den oktober gëtt de canto general an engem projet vum inecc am escher theater ënner der leedung vum pierre cao opgefouert de mikis theodorakis kënnt op esch an dirigéiert doraus säi neruda requiem aeternam den mee gëtt dem mikis theodorakis seng oper electra am stater theater uropgefouert e grousse verdéngscht vum ze vill fréi verstuerwenen direkter jeannot comes an de foyere vum theater gëtt eng vum guy wagner zesummegestallt ausstellung gewisen an déi editioun vun der theodorakis biographie op däitsch virgestallt de mee ass den theodorakis fir d lescht am land fir e concert zu déifferdeng mat der maria farantouri a presenz vum prënz guillaume an der prinzessin sybilla den september mécht de guy wagner den internet site fir den theodorakis an dräi sproochen op dee just zum gebuertsdag vum mikis säin visiteur hat de mee ass déi éischt emission integral vum mikis theodorakis sengem wierk vum guy wagner um radio et gëtt am ganzen emissiounen déi bis de dezember daueren an stonne musek a presentatioun duerstellen de oktober ass d maria farantouri am cape zu ettelbréck bei där geleeënheet gëtt déi franséisch versioun vum guy wagner senger biographie mikis theodorakis une vie pour la grèce éditions phi virgestallt de oktober ginn dem theodorakis seng poèmes gedichte éditions phi zweesproocheg op der frankfurter buchmesse presentéiert vun der stëftong filiki den juni feieren d amis de la grèce hire gebuertsdag mat engem concert maria farantouri a musek vum theodorakis am stater conservatoire den februar spillt den orchestre philharmonique du luxembourg am megaron zu athen déi sinfonie vum theodorakis ënner der leedong vum bramwell tovey mat dem jean muller als solist den theodorakis ass beim concert dobäi de juli dirigéiert de martin folz de canto general um wolzer festival am theodorakis sengem jubiläumsjor huet den nationale literaturzentrum vu miersch vum februar bis den abrëll eng grouss ausstellung gewisen mikis theodorakis témoin de notre époque konzipéiert a realiséiert vum guy wagner de multimedialen deel war vu sengem fils serge am kader vun dëser ausstellung war de februar e concert mat kammermusek vum theodorakis zu miersch am cnl gespillt vum henning schmiedt jens naumilkat a volker schlott des weideren eng liesung mat ina an asteris kutulas e concert maria farantouri henning schmiedt am cape ettelbréck an d stater cinemathéik huet vun abrëll bis juni sechs filmer mat musek vum theodorakis gewisen zorba etat de siège serpico iphigenia trojan women an elektra den mäerz huet d nena venetsanou e concert zu éiere vum mikis theodorakis zu nidderaanwen ginn an den juli huet de cepa am kader vun der summerakademie an der handwierkerschoul e gittarerezital mam rainer rohloff organiséiert d kulturzäitschrëft galerie huet am juli en dossier vun säiten iwwer de mikis theodorakis publizéiert den november huet de lëtzebuerger ambassadeur fir griicheland s e conrad bruch dem mikis theodorakis d insignie vum grand officier vum lëtzebuerger ordre de mérite an de botschaftsraimlechkeeten zu athen iwwerreecht d laudatio huet de guy wagner gehalen de mikis theodorakis huet iwwer dausend lidder geschriwwen dorënner ass eng grouss zuel vun zyklen e genre deen hien eréischt an d musek vu senger heemecht agefouert huet si baséieren op gedichter vun de bedeitendste griicheschen dichter awer och vum federico garcia lorca a vum pablo neruda si gehéieren haut zum kultugutt vum griichesche vollek epitaphios archipelagos politia a d epiphania die geisel kleine zykladen mauthausen romiossini griichentum d sonn an d zäit mythologie ta lyrika lidder aus der batterer heemecht d quartiere vun der welt dionysos phaedra wéi en ale wand e mier voll musek lyrikotera lyrikotata erimia einsamkeet odysseia fir déi mat x bezeechent filmer a fernseespiller ass musek vum theodorakis benotzt ginn ouni datt de komponist der awer extra dofir geschriwwen hätt dat gëllt besonnesch och fir z wou den theodorakis keng konnt schreiwen well en an der verbannung zu zatouna war der name der rose ass e film vum jean jacques annaud aus dem joer mam sean connery a christian slater an den haaptrollen mir schreiwen d joer vun eiser här no engem mysteriéisen doudesfall an enger benediktiner abtei sinn d pateren iwwerzeegt datt d apokalyps net wäit ewech ass well awer e konzil an der abtei usteet wou den abt michael lonsdale en treffen tëscht enger franziskaner an enger delegatioun vum poopst arrangéiere soll fir doriwwer ze schwätzen wéi räich d kierch eigentlech däerf sinn gëtt de franziskanerpater william vu baskerville sean connery erbäigeruff fir bei der opklärung vum doudesfall ze hëllefen éier den illustre besuch ukënnt mä ouni datt deen een doud opgekläert gëtt stierwen nach eng partie aner pateren e mysteriéisen doud an de william a säi jonken noviz adson vu melk christian slater kommen engem geheimnis vun der abtei op d spur wat dës léiwer verstoppe géif donieft kréie si och nach mat der helleger inquisitioun ze dinn a si hunn all hänn voll ze dinn fir dës vun der onschold vu ketzer z iwwerzeegen william vu baskerville adso if i knew the answers to everything i would be teaching theology in paris jorge de burgos christ never laughed william vu baskerville can we be so sure jorge de burgos there is nothing in the scriptures to say that he did william vu baskerville and there s nothing in the scriptures to say that he did not en ambulancier ass eng persoun déi op enger ambulanz matfiert an eng entspriechend ausbildung huet zu lëtzebuerg beschreift ambulancier d ausbildung déi sou eng persoun huet sou wéi et zum beispill an däitschland mat den ausbildungen zum rettungsassistent rettungssanitäter oder rettungshelfer gehale gëtt zu lëtzebuerg ginn d ambulanciere vun der protex an der croix rouge vun der protection civile ausgebilt als viraussetzung muss een en éischt hëllef cours absolvéiert hunn fir stagiairesambulancier muss een op d mannst joer hunn member an engem centre de secours sinn an do reegelméisseg am wochen takt an d ambulancierscourse goen déi coursen zéie sech iwwer joer gläichzäiteg geet een eng kéier am joer an d école nationale de la protection civile zu schëmpech an där zäit ass ee stagiaireambulancier an et däerf een als drëtte mann mat zwéin aneren ambulanciere matfueren no zwee joer däerf een dann den ambulanciersexamen maachen en examen dee sech an e prakteschen e schrëftlechen an e mëndlechen deel opdeelt wann een dee gepackt huet ass een ambulancier et muss een awer weiderhin op d mannst bei vun de course matmaachen en ambulancier ass u sech en transportspezialist fir blesséiert oder krank persounen seng kompetenze si grondsätzlech all moossnamen ofgesi vu sougenannten actes medicales zu deenen all medikamentenofgab oder kierperverletzung zielt dat heescht et ass een net berechtegt medikamenter ze ginn perfusiounen ze setzen an änleches allerdéngs huet en d méiglechkeet eng sauerstofftherapie ze maachen well duerch déi d geforen nëmmen ënner ondenkbaren zoustänn real sinn d aufgabe sinn also d iwwerwachung den transport d betreiung sou wéi einfach liewensrettend moossname wéi verbänn uleeën beootmung häerzdrockmassage ofsaugen an immobilisatioun e rettungskorsseli dacks och ked vum hierstellernumm kendrick extraction device genannt ass e geschier fir blesséiert persounen aus autoen erauszehuelen e ked besteet aus engem haarden a steiwe réckendeel mat striewen dran deen op der bauch a kapphéicht eng läischt huet déi ee kann ëmklappen de ked gëtt um patient festgemaach zousätzlech gëtt de kapp mat enger minerv fixéiert wann de ked ugeluecht ass kann een d persoun ouni hir dobäi d réck oder d kapppositioun ze veränneren aus dem auto hiewen sou hëlleft e ked wierbelsaileverletzungen ze verhënneren de rettungskorsseli huet am bauchberäich getrennt fixersiounsgurter déi mat de faarwe rout giel a blo markéiert sinn zousätzlech zu denn gurter ass nach op all säit hannen am réck e schwaarze gurt dee sech vir tëscht de bee kräizt an da fixéiert gëtt de jean claude juncker gebuer den dezember zu réiden op der atert ass e lëtzebuergesche politiker hie war vun bis president vun der europëscher kommissioun virdru war hie vun bis ouni ënnerbriechung member vun der lëtzebuerger regierung an zanter premierminister zäitweileg och finanzminister ausserdeem war hie vun bis president vum eurogrupp no de virgezunnene chamberwale vum oktober war hie fir e puer méint deputéierten an der chamber als jong vun engem hüttepolizist vun der arbed ass de jean claude juncker zu bieles gemeng suessem opgewuess säi lycée huet e ganz an der école apostolique vun den häerz jesu pateren zu clairefontaine gemaach an mam lëtzebuergesche premièresexamen section a latine deen en am lycée michel rodange an der stad geschriwwen huet ofgeschloss de jean claude juncker ass bestuet d koppel huet keng kanner am hierscht hat hien e schrot autosaccident wéinst deem en zwou wochen am koma louch bei de chamberwale vum juni gouf de jean claude juncker an d parlament erëmgewielt huet awer an der regierung santer poos iii seng funktiounen als finanz an aarbechtsminister bäibehalen den januar nodeem de jacques santer zum president vun der europäescher kommissioun ernannt gouf gouf de jean claude juncker premierminister a staatsminister vu lëtzebuerg hien huet awer och nach seng zwéi vireg portefeuillë bäibehalen am juni no de chamberwalen gouf de jean claude juncker nees zum premier ernannt dës kéier vun enger koalitiounsregierung déi aus vertrieder vun der csv an der demokratescher partei dp zesummegesat war d regierung juncker polfer ausserdeem war hien zoustänneg fir d finanzen an d kommunikatiounen wéinst sengem bis dohi perséinleche beschte resultat bei de chamberwale vum juni gouf de jean claude juncker op en neits premierminister staats a finanzminister vun enger regierung déi aus vertrieder vun der csv an der lëtzebuerger sozialistescher aarbechterpartei lsap zesummegesat ass d regierung juncker asselborn i och an der regierung juncker asselborn ii déi aus de chamberwale vum juni ervirgoung an déi den juli vereedegt gouf war hien nees staats a premierminister a minister fir den tresor den abrëll gouf hien zousätzlech minister fir de kultus den september gouf de jean claude juncker zu scheveningen fir joer vum januar un zum éischte president vun der informeller reunioun vun de finanzministere vun de memberslänner vun der eurozon dem eurogrupp gewielt dëst mandat gouf den september ëm joer deemno bis enn verlängert an de statuten no sollt de jean claude juncker och net méi fir en drëtt mandat kandidéieren däerfen den september gouf allerdéngs an enger reunioun vun der eurogrupp zu nice decidéiert dem jean claude juncker en drëtte mandat unzebidden wat dësen ugeholl huet den januar gouf hien nach eng kéier fir zwee an en halleft joer a sengem mandat confirméiert am summer huet de jean claude juncker säin accord ginn nach eng kéier méint drun ze hänken ënner der konditioun datt den yves mersch soll an den direktiounsrot vun der europäescher zentralbank nominéiert ginn den januar dunn huet hie säin amt dem jeroen dijsselbloem iwwerlooss an der éischter hallschecht vun huet eng spezialkommissioun vun der chamber sech mat de praktike vum srel aus deene jore virdrun auserneegesat deem virausgaange ware revelatiounen iwwer illegal macheschafte vu verschiddene membere vum srel deels duerch presseartikelen deels duerch aussoen am kontext vun der bommeleeër affär am ofschlossrapport huet d chamberkommissioun festgestallt datt de juncker deem de srel als premierminister direkt ënnerstoung déi politesch verantwortung fir dës onkontrolléiert aktivitéiten ze droen hätt de juncker selwer war wéi erauskomm war affer vu sou praktike ginn wéi den deemolege chef vum srel marco mille heemlech e gespréich tëscht hinnen zwéi mat enger preparéierter auer opgeholl hat den juli huet de juncker no laanger diskussioun an der chamber neiwalen ugekënnegt bei de chamberwale vum oktober déi dorophin organiséiert goufen gouf de jean claude juncker nees als dee kandidat mat deene meeschte stëmmen an d parlament erëmgewielt well d csv kee koalitiounspartner fonnt huet an dräi parteien nämlech d lsap d dp an déi gréng sëtz vu op sech vereenege konnten hu si koalitiounsgespréicher gefouert déi de dezember an der regierung bettel schneider hiren ausdrock fonnt hunn de jean claude juncker war zanterhir bis enn september fraktiounschef vun der csv fraktioun der haapt oppositiounspartei an der chamber fir d wale fir d europäescht parlament war de jean claude juncker de spëtzekandidat vun der europäescher vollekspartei evp ouni selwer fir d parlament kandidéiert gehat ze hunn déi grouss parteien am europaparlament ware sech am januar eens ginn datt de spëtzekandidat vun där partei mat deene meeschte sëtz sollt de preisdent vun der europäescher kommissioun ginn d europäesch staats a regierungscheffen hu sech laang där interpretaioun vum traité vu lissabon widersat well et si sinn déi de kommissiounspresident ze designéieren hunn deen awer vun ep approuvéiert muss ginn well en anere kandidat virum parlament keng chance gehat hätt huet den europäesche conseil de juni de jean claude juncker virgeschloen de brittesche premierminister david cameron hat sech bis zulescht där nominatioun widersat konnt awer keng spärminoritéit vu votën zesummekréiern fir et ze verhënneren de juli gouf hie vu vun de deputéierte vum europaparlament déi present waren zum president vun der europäescher kommissioun gewielt haten der dergéint gestëmmt nodeem d europaparlament den oktober mat dofir an dergéint bei enthalungen och dem ganze collège vu kommissaren d vertaue gestëmmt hat huet d juncker kommissioun hiert mandat offiziell den november ugetrueden schonn déi éischt woch vu sengem amt gouf hien duerch d luxleaks verëefentlechunge vu senger vergaangenheet als premier a finanzminister erëmgeholl de jean claude juncker gouf bis enn eng mol fir seng politesch aarbecht ausgezeechent sou gouf hie méi dacks schonn zum doctor honoris causa ernannt an zwar vun hie gouf de februar vum franséische president jacques chirac zum grand officier de la légion d honneur ernannt den abrëll huet de rumänesche president ion illiescu de jean claude juncker mat den insignë vum grousse stäre kräiz der héchster rumänescher distinctioun ausgezeechent hien ass zanter dem mee éierebierger vun tréier de januar gouf hien éierebierger vun orestiada enger stad an thrakien de mee krut hien den oochener karlspräis de jean claude juncker gouf den mäerz als membre associé étranger an der académie des sciences morales et politiques vum institut de france paräis installéiert amplaz vum verstuerwene léopold sédar senghor de februar gouf hie sénateur d honneur vun der académie européenne des sciences et des arts den november krut hien de verdéngschtuerde vum land rheinland pfalz fir seng landesiwwergräifend zesummenaarbecht a säin engagement an der groussregioun den november krut hien d grokreuz vum verdienstorden der bundesrepublik deutschland deurozon och alt euroland oder eurolänner genannt ëmfaasst déijéineg memberstaate vun der europäescher unioun déi den euro als wärung agefouert hunn d eurozon besteet aus eu staaten a gëtt dowéinst och euro bezeechent dat sinn zur zäit zwee memberstaaten dänemark a schweden hu bis op weideres decidéiert virleefeg net der eurozon bäizetrieden och de fréieren eu member groussbritannien war net an der eurozon déi memberstaaten déi den mee respektiv den januar an den juli der eu bäigetruede sinn hu keng méiglechkeet vu vireran ze refuséieren den euro anzeféieren si mussen allerdéngs déi néideg convergenzcritèren erfëllen éier se dat kënne maachen dovun hunn dat bis ewell gepackt slowenien malta an zypern d slowakei estland lettland a litauen den eurogrupp bezeechent d informell reunioun vun de finanzministere vun der eurozon déi politesch decisiounen déi den euro betreffen sollen ofschwätzen de jean claude juncker war vum januar bis den januar den éischte president vun dësem grupp säi mandat dat ufanks op joer festgeluecht gi war war am ganze véiermol verlängert ginn aktuelle president ass de jeroen dijsselbloem éier den traité vu lissabon den dezember a kraaft getruede war war den euro grupp just en informelle grupp ouni juristesch basis am protokoll vum traité vu lissabon steet iwwer den eurogrupp artikel d ministere vun deene memberstaaten deenen hir wärung den euro ass kommen informell zesummen sou reunioune ginn ofgehalen wann et néideg ass fir froen zu de spezifesche responsabilitéiten ze diskutéieren déi se zesummen am bezuch op hir gemeinsam wärung hunn d europäesch kommissioun ass bei deene reunioune mat derbäi d europäesch zentralbank gëtt invitéiert un deene reuniounen deelzehuelen déi preparéiert gi vun de vertrieder vun de ministeren aus deene länner déi den euro als wärung hunn an déi fir d finanzen zoustänneg sinn artikel d ministere vun de memberstaaten deenen hir wärung den euro ass wielen e president fir zwee an en halleft joer mat der majoritéit vun deene memberstaaten ausserdeem goufen am neien traité d reegele vum conseil vun der eu geännert datt wann den ecofin conseil iwwer saachen ofstëmmt déi d eurozon betreffen just déi länner déi den euro hunn d h d eurogrupp länner doriwwer ofstëmmen däerfen chamber ass déi lëtzebuergesch bezeechnung fir dchambre des députés dat lëtzebuergescht parlament d gebai vun der chamber steet um krautmaart nieft dem groussherzogleche palais an der stad lëtzebuerg zanter dezember sinn d archive vun der chamber iwwer de site vum nationalarchiv online zougänglech an dat fir d zäit vun bis de grondstee fir d chambersgebai deemools htel des états um krautmaart gouf de juli geluecht architekt war den antoine hartmann d roll vun der chamber ass et als deel vun der legislativer prozedur gesetzespropositioune maachen ze kënnen dës propositiounen an och d gesetzesprojeten déi vun der regierung abruecht kënne ginn ze diskutéieren a se dann unzehuelen oder ze refuséieren d funktiounsweis vun der chamber gëtt bestëmmt duerch dispositiounen wéi s an der lëtzebuerger konstitutioun an am walgesetz festgeluecht sinn an duerch hir eege geschäftsuerdnung règlement intérieur dlegislatur ass den zäitraum fir deen d deputéiert gewielt ginn se dauert prinzipiell fënnef joer ausser et gëtt virgezunne walen d sessioun ass eng ënnerdeelung vun der legislatur déi period vum joer bannent där d chamber ouni besonnesch grënn an ouni speziell convocatioun zesummekënnt nennt een uerdentlech sessioun session ordinaire se fänkt den zweeten dënschden am oktober un an dauert gemenkerhand bis kuerz virun der nächster sessioun normalerweis huet all legislatur uerdentlech sessiounen all sessioun gëtt duerch de groussherzog perséinlech oder a vertriedung duerch de premierminister op an zougemaach am géigesaz dozou muss eng ausseruerdentlech sessioun session extraordinaire vum grand duc fir e besonnesche grond aberuff ginn dem chamberpresident seng roll ass et d chamber no baussen hin ze representéieren an an de sëtzungen fir uerdnung an d anhale vum reglement ze suergen d riednerzäiten z erdeelen an d resultat vun ofstëmmungen an d decisioune vun der chamber ze verkënnegen hie kann duerch vizepresidenten ersat ginn oder wa kee vun hinnen disponibel ass duerch den eelsten deputéierten doyen um ufank vun enger legislatur wielt d chamber de chambersbüro e besteet aus dem chamberspresident den vizepresidenten an héchstens memberen aus de verschiddene fraktiounen de büro ass souzesoe responsabel fir d administratioun vun der chamber en organiséiert déi finanziell an organisatoresch froen déi d deputéiert betreffen d personal dat an der chamber schafft asw dem chamberbüro ënnersteet d chamberverwaltung administration parlementaire där hir aufgab et ass d chamber bei de legislativen a politeschen aufgaben z ënnerstëtzen si setzt sech aus dem president vun der chamber an de presidente vun deene verschiddene politesche fraktiounen zesummen hir wichtegst roll ass et den ordre du jour vun de sëtzunge festzeleeën den oflaf vun de sëtzungen ze proposéieren an hiren avis iwwer déijéineg projete vu règlement grand ducalen ofzeginn bei deenen dat vum gesetz hir virgesinn ass d parlamentaresch kommissioune sinn do fir parlamentaresch aarbechte méi rationell ausféieren ze kënnen si bereeden d chamberssëtzunge vir andeems an hinnen d gesetzesprojeten a propositiounen an och d amendementer an d motiounen diskutéiert ginn d parteie sinn sou wäit wéi méiglech proportionell zu hirer sëtzzuel an deene verschiddene kommissioune representéiert et gëtt permanent kommissiounen enqutë kommissiounen reglementärer a spezieller déi all vun der chamber selwer bestëmmt kënne ginn permanent kommissioune sinn déi zu deene sujeten zu deenen et reegelméisseg gesetzesprojeten oder propositioune gëtt déi reglementär sinn déi déi duerch d reglement virgesi sinn spezialkommissioune kënnen zäitweileg fir verschidden dacks sozial sensibele sujete gegrënnt ginn wéi eethik immigratioun drogen asw enqutëkommissiounen déngen dozou méi liicht a bestëmmt regierungs affären ze bréngen d chamber setzt sech aus deputéiert zesummen déi a walbezierker déi no de reegele vum allgemenge walrecht mat proportioneller representatioun fir eng dauer vu joer gewielt ginn nom walgesetz vun sinn d chamberwalen all joer den éischte sonndeg am juni ausser wann dee sonnden op päischte fält oder an deem mount och nach europawale sinn ass legislatioun liicht ugepasst ginn et ass elo keng ried méi vu päischten mä den zäitraum ass ongeféier de selwechte bliwwen d sëtz an der chamber ginn nom prinzip vum klengsten elektorale quotient verdeelt all partei kritt an all walbezierk eng zuel vu sëtz déi proportionell zur zuel vun de wielerstëmmen ass déi hir lëscht am ganze verbucht huet d kandidaten déi déi meescht stëmmen op der lëscht haten kommen an d chamber a bei stëmmegläichheet gëtt ausgeloust well déi limitéiert zuel vun den deputéiertesëtz an de walbezierker aktuell an net exakt proportionell zu den expriméierte stëmme ka sinn gëtt d sëtzverdeelung follgendermoosse festgehalen fir ee konkreete walbezierk gëtt en nombre électoral berechent andeems een all d stëmme vun alle lëschten duerch d zuel vun de sëtz am walbezierk plus deelt dann gëtt fir all lëscht gekuckt wéi dacks den nombre électoral an den total vun de stëmmen an der lëscht passt dat heescht all d stëmme vun der lëscht gedeelt duerch den nombre électoral an dann no ënnen ofgerënnt ergëtt d zuel vun de sëtz déi déi eng partei scho mol sécher kritt wann domat nach net all d sëtz an deem walbezierk verdeelt sinn da gëtt en neie quotient pro lëscht gerechent an zwar ginn all d stëmme pro lëscht duerch déi zuel vu sëtz déi d lëscht schonn huet plus gedeelt d lëscht mam héchste quotient kritt e weidere sëtz wann dann d sëtz nach net all verdeelt sinn da gëtt déi prozedur widerholl no der virgezunner wal vum oktober bei där parteien ugetruede waren sinn der schliisslech am parlament adr csv déi lénk dp lsap déi gréng gewielt goufen d uerdentlech sëtzung huet sech sech aus deenen deputéiert zesummegesat déi bei de chamberwale vum juni direkt gewielt goufen respektiv nogeréckelt sinn als ersatz fir déi déi gewielt goufen awer en amt als minister ugeholl hunn zanterhier koum et zu e puer verännerungen fir deputéiert z ersetzen déi op hiert amt verzicht hunn resp gestuerwe sinn den juli huet de groussherzog henri ugekënnegt nodeem et den juli am kader vun der debatt ëm d konklusioune vun der srel enqutëkommissioun kloer gi war datt d regierung juncker asselborn ii keng majoritéit méi hanner sech hat datt en d chamber de oktober opléise géif an et den oktober zu neiwale kéim net méi dobäi d chamberdeputéiert déi bei de wale vum juni an d chamber gewielt goufen sinn mol a kommissiounssëtzungen zesummekomm an mol an ëffentleche sëtzungen et si projet de loië gestëmmt ginn proposition de loien an verfassungsännerungen vu projeten debatte goufe gefouert et gouf heure d actualitéen an parlamentaresch ufroen un d regierung d uerdentlech sëtzung huet sech zesummegesat aus deputéiert vun der adr vun der csv vun déi gréng vun der dp vun der lsap an ouni partei stand juni de jacques santer gebuer den mee zu waasserbëlleg ass e lëtzebuergesche politiker no senger première am atheneum goung de jacques santer fir ee joer op d cours supérieurs an duerno op d universitéite vu stroossbuerg a paräis wou en droit an ekonomie studéiert huet hien huet seng berufflech carrière als affekot ugefaangen gouf en attaché am ministère vun der sécurité sociale tëscht an war e fraktiounssekretär vun der csv gouf e staatssekretär fir sozial a kulturpolitik an der regierung werner schaus ii nodeem de pierre werner sech aus dem politesche liewen zréckgezunn hat ass de jacques santer dee bei de chamberwale vun deem joer spëtzekandidat vu senger partei war premierminister vun enger koalitiounsregierung mat der lsap ginn des koalitiounsregierung mam santer un der spëtzt gouf an vun de wieler confirméiert de jacques santer war och vun bis member vu conseil de gouvernance vun der weltbank a vun bis gouverneur vum internationale wärungsfonds vun bis war de jacques santer deputéierte vum europäesche parlament a vun bis ee vun de lëtzebuerger membere vun der europäescher konventioun zanter ass de jacques santer president vum verwaltungsrot vun der fondation musée d art moderne grand duc jean am summer gouf e president vum verwaltungsrot vun der clt ufa als nofollger vum gaston thorn hien ass och member vum verwaltungsrot vun der rtl group zanter vun der general mediterranean holding an zanter president vun der a s b l the institute for global financial integrity déi vu sandstone gegrënnt ginn ass hien ass am verwaltungsrot vun der unicredit luxembourg de jacques santer ass witmann a papp vun zwéin erwuessene jongen wourënner de patrick santer den elmer bernstein gebuer de abrëll zu new york a gestuerwen den august zu ojai a kalifornien war een us amerikanesche filmmusekkomponist den elmer bernstein huet als komponist vu radio programmer an dokumentarfilmer ugefaangen ass hien op hollywood gaangen an huet do filmmusek geschriwwen am ganzen huet hien iwwer stécker geschriwwen seng bekanntst kompositioun dierft d titelmelodie vum western the magnificent seven sinn déi ë a och jorelaang an zigarettereklamme aus den er joren agesat gouf fir de western mythos z ënnermolen hie gouf mol fir den oscar nominéiert hie krut déi belounung awer nëmmen eng kéier dat war fir de musical thoroughly modern millie mat engem concert an der londoner royal albert hall huet en de august seng joer als filmmusekkomponist gefeiert hie war net famill mam leonard bernstein an asien ass den zweete weltkrich mam iwwerfall vun de japaner op china am joer ugaangen fir europa huet en den september ugefaangen wéi däitschland polen ugegraff huet an doropshi frankräich a groussbritannien den september däitschland de krich erkläert huet en huet fir europa bis den mee gedauert an asien huet japan eréischt am august d waffen néiergeluecht nodeem zwou atombommen hiroshima an nagasaki zerstéiert haten d italiener hunn an nordafrika grad wéi scho virdrun an europa schwéier réckschléi hinhuele missen no enger feelgeschloener italieenescher offensiv enn vum joer hunn d brite se a libyen komplett néiergemaach den däitsche generol erwin rommel krut dowéinst am februar den uerder fir mat schwaache verbänn dem afrikakorps de staark an nout gerodene bëndnispartner bei senger verdeedegung z ënnerstëtzen de pazifikkrich vun bis tëscht de keeserleche japaneschen truppen an den usa huet ugefaangen no dem japaneschen ugrëff op pearl harbor op hawaii de dezember zaldotelidder op däitsch zaldotelidder op franséisch zaldotelidder op englesch den éischte weltkrich am engleschen a franséischen och great war respektiv grande guerre genannt huet vun bis gedauert an iwwer néng milliounen affer gefuerdert a gouf an europa dem noen osten afrika an ostasie gefouert de krich gouf aus éischt tëscht de mëttelmuechten däitscht räich an éisträich ungarn op der enger säit an de muechte vun der entente frankräich groussbritannien a russland souwéi serbien op der anerer säit ausgedroen ouni ze wëlle koum d belsch als affer dobäi an dat déi däitsch ouni op d belsch neutralitéit rücksiicht ze huelen nom schlieffeplang amarschéiert sinn am verlaf vum krich goufen d mëttelmuechten duerch d osmanescht räich a bulgarien verstäerkt wärend op alliéierter säit d staate japan italie portugal rumänien an d usa an de krich agetruede sinn am éischte weltkrich hu sech d muechtpolitesch géigesätz vun den europäesche groussmuechten entlueden déi zu enger enormer oprëschtung gefouert haten um enn vum krich ware staaten an deenen hir kolonien an deenen am ganzen milliarde mënsche gelieft hunn also zirka dräi véirel vun der deemoleger äerdbevëlkerung am krichszoustand opgrond vun de verwerfungen déi den éischte weltkrich weltwäit ausgeléist huet an de follgen déi een nach haut spiert gëllt e bei villen historiker als urkatastroph vum joerhonnert de krich huet den juli mat der krichserklärung vun éisträich ungarn u serbien ugefaangen den juli huet russland d generalmobilmaachung fir d ënnerstëtzung vu serbien decidéiert doropshin huet d däitscht räich als bündnispartner vun éisträich ungarn russland den august de krich erkläert nach de selwechten owend si russesch kavallerie sektiounen iwwer d ostpreisesch grenz marschéiert ugefaangen hat alles mat engem attentat zu sarajevo den juni wou den éisträichesch ungareschen trounfolger franz ferdinand a seng fra gestuerwe waren an hanner deem membere vun der serbescher log schwaarz hand vermutt gi sinn an engem ultimatum vum juli hat d éisträichesch ungaresch regierung zu wien schuedenersatz vun der serbescher regierung gefuerdert ënner anerem eng geriichtlech enqute géint d membere vum komplott an där och d keeserlech a kinneklech regierung e wuert matzeschwätzen hätt d serbesch regierung huet dëse leschte punkt ofgeleent mat der begrënnung datt dat en agrëff an hir souveränitéit wier mä huet awer déi aner haart fuerderunge vum ultimatum akzeptéiert duerch d krichserklärung kuerz drop goufen eng rei vu bündnisser aktivéiert déi séier zum weltkrich gefouert hunn den éischte weltkrich war deen éischte krich dee mat engem massive materialasaz tanksen militärloftschëffer fligeren a massevernichtungswaffe wéi gëftgas gefouert gouf d fronten hu sech awer kaum beweegt zum deel well vis vis vun der moderner technik déi al militärstrategie stoung am endlose stellungskrich hunn d truppe sech géigesäiteg opgeriwwen besonnesch op de schluechtfelder viru verdun an a flandern sinn op béide säiten honnertdausenden zaldoten ëmkomm ouni datt sech eppes un der militärescher lag geännert hätt och an deem punkt stellt den éischte weltkrich e krich duer deen an de grausamkeeten alles iwwertraff huet wat bis dohi bekannt war eng vun de bekanntste waffen déi am éischte weltkrich zum asaz komm sinn war déi déck bertha eng kanoun mat ongewéinlech groussem kaliber den damien kratzenberg gebuer de november zu klierf gouf den oktober an der stad lëtzebuerg higeriicht nodeem de kratzenberg seng lycéesstudien zu dikrech gemaach hat huet hien zu lille paräis a berlin philologie studéiert duerno war hie professer fir griichesch an däitsch fir d éischt zu dikrech dann zu iechternach an am kolléisch seng léift fir déi däitsch kultur a besonnesch fir déi däitsch literatur huet de kratzenberg op ganz däitschland iwwerdroen fir hie waren d lëtzebuerger däitschstämmeger hien huet seng däitschstämmegkeet bei all geleeënheet ervirgehuewen awer an deem moment huet en nach op déi staatlech souveränitéit gehalen wéi sech vum januar un eng diktatur am nopeschland breetgemaach hat huet en et um ufank fir eppes gehalen mat deem déi däitsch kultur scho géif fäerdeg ginn mä am laf vun der zäit huet de kratzenberg sech ëmmer méi zum nationalsozialismus gedréint hien huet ugefaangen sech zu dem nationalsozialistesche führerprinzip ze bekennen dat huet mat sech bruecht datt hien et fir néideg fonnt huet datt déi biergerlech fräiheete missten ofgebaut ginn fir d ziler vum nationalsozialismus z erreechen den héichpunkt an där entwécklung koum do krut de kratzenberg déi renomméiert goethemedaille für kunst und literatur wéinst sengen aussergewéinleche verdéngschter fir déi däitsch kultur iwwer de lëtzebuerger ambassadeur huet hien dem adolf hitler ausriichte gelooss hien den hitler wier den edelste mënsch an de stärkster hort für die zukunft europas am mee koum et zu engem prozess géint ee vu senge schüler deen um nationalfeierdag an der kathedral e knuppert explodéiere gedoen hat am prozess koum dunn eraus datt de kratzenberg seng schüler all samschdeg ëm sech hat fir se z endoktrinéieren hien ass doropshi vu journaliste beschëllegt ginn seng plaz als professer ze mëssbrauchen hien huet dunn e prozess géint de journalist émile marx gewonnen säi gudden numm als pedagog hat doduerch awer gelidden am mee huet en e virtrag zu köln gehalen an deem hien iwwer d zougehéieregkeet vun de lëtzebuerger zu der germanischen rasse geschwat huet an an deem en déi historesch a sproochlech zougehéieregkeet zu däitschland beweise wollt nëmmen e puer wochen no der annektioun vum rescht vun der tschechoslowakei als däitschgefouert protektorat böhmen und mähren hu sou wierder natierlech groussen androck gemaach a sinn als averständnis fir der gedelit hir heim ins reich virstellunge verstane ginn doropshin huet den erzéiungsminister nicolas margue dem kratzenberg matgedeelt wann hien dat nach eng kéier géif maachen da géif e seng staatsplaz verléieren wéi däitsch truppen den mee lëtzebuerg besat haten war d gedelit komplett eng politesch organisatioun am déngscht vum okkupant de mee gouf dvolksdeutsche bewegung vdb gegrënnt déi ënner dem kratzenberg dann däitlech fir en anschluss un nazidäitschland agetrueden ass a senger neier funktioun war de kratzenberg dem däitsche chef der zivilverwaltung dem gauleiter gustav simon ënnerstallt de juli huet dvdb en opruff gemaach luxemburger höre die stimme des blutes sie sagt dir dass du nach rasse und sprache ein deutscher bist luxemburgertum in allen ehren denn wahres luxemburgertum ist reines deutschtum vum abrëll bis zur liberatioun war de kratzenberg direkter vum kolléisch eng funktioun déi hien awer wéinst senge politeschen aktivitéiten virun allem am vdb net konnt ausüben hie gouf an der schoul duerch en däitschen directeur faisant fonction ersat wéi d alliéiert op däitschland zougeréckelt sinn huet de kratzenberg sech den september duerch d bascht gemaach op tréier dann iwwer koblenz op weienberg e bréif u säi meedchen huet en no krichsenn verroden hie gouf op lëtzebuerg bruecht wou him de prozess gemaach gouf dee prozess huet véier deeg gedauert den august gouf hien zum doud verurteelt den damien kratzenberg gouf den oktober um schéissstand vun der kasär um helleg geescht plateau erschoss hie gouf nom krich als den haaptmann vun der lëtzebuerger nazikollaboratioun betruecht also als lëtzebuergeschen degrelle oder quisling hie war de brudder vum albert kratzenberg de gustav johannes simon gebuer den august zu malstatt burbach haut am regionalverband saarbrücken a gestuerwen den dezember zu paderborn war als nsdap gauleiter moselland anengems de chef der zivilverwaltung cdz vun bis zu lëtzebuerg dat déi zäit vun nazidäitschland besat war dem gustav simon säi papp war eisebunnsbeamten seng eltere ware vu klenge baueren hier aus dem hunsrück de simon ass zu saarbrécken an d primärschoul gaangen an duerno huet hien zu merzig fir schoulmeeschter geléiert mä obschonn hien den diplom hat gouf hien net ernannt dunn huet en decidéiert fir säi premièresexamen nozemaachen an där zäit huet e bei der eisebunn a bei der douane ausgehollef no senger première huet hien op der universitéit zu frankfurt am main ekonomie gemaach krut hie säin diplom als ekonomieprofesser an huet zu völklingen geschafft d joer drop huet en opgehale mat schoul halen an huet ugefaangen haaptberufflech fir d nsdap ze schaffen schonn war de simon am comité vun enger völkischen hochschulgruppe zu frankfurt de august gouf hie member vun der nsdap membersnummer mat enger memberskaart ënner war hien ee vun den alten kämpfer deem dat gëllent parteiofzeechen automatesch zougestanen huet huet hien zu hermeskeil dortsgruppe vun der nsdap gegrënnt kuerz drop huet en d hochschulgruppe frankfurt vum nationalsozialistischen deutschen studentenbund gegrënnt gouf de simon op der uni frankfurt mat majoritéit vun de studenten als éischten nationalsozialistesche president vum allgemeinen studenten ausschuss asta gewielt scho wärend sengem studium war hie ganz aktiv fir d nsdap an en huet am hunsrück eng partie vun ortsgruppe gegrënnt vun un ass et séier eropgaangen an der parteihierarchie de simon war kuerz hannerenee bezierksleeder vun der nsdap conseiller zu koblenz an deputéierten am rheinischen provinziallandtag gouf hie fir de wahlkreis koblenz trier deputéierten am reichstag den juni gouf de simon vum hitler zum gauleiter vum neigeschaafte gau koblenz trier ernannt am géigesaz zu bal alle gauleitere war de simon net member vun der sa oder vun der ss mä hie war obergruppenführer vum nskk dem nationalsozialistesche kraftfahrerkorps nom iwwerfall den mee stoung lëtzebuerg am ufank ënner der militärverwaltung vum däitsche militärbefehlshaber von belgien und nordfrankreich dem generol alexander von falkenhausen déi phas vun der okkupatioun war den august eriwwer wéi den hitler duerch en arrté de gustav simon zum chef der zivilverwaltung cdz nominéiert huet den cdz ënnerstoung direkt dem reichskriegsminister also dem adolf hitler selwer den dee ministère iwwerholl hat als säi vertrieder an dëser funktioun hat hien de regierungspresident vun tréier den heinrich siekmeier hinnen hir aufgab war déi ganz staatsadministratioun vum groussherzogtum an eng däitsch ëmzeänneren a lëtzebuerg zu engem bestanddeel vum däitsche räich ze maachen bei krichsenn ass de simon ënner dem meederchersnumm vu senger mamm am westfäleschen upsprunge ënnergedaucht wou hie sech als gäertner verdangt huet den dezember gouf hien do vun engleschen zaldote festgeholl a mat an de prisong op paderborn geholl iwwer dem simon säin doud gouf a gëtt et zu lëtzebuerg an an däitschland zanter enn vill widderspréchlech rumeuren bei de widderspréch geet et virun allem dorëm wou e gestuerwen ass an ënner watfir ëmstänn am kär geet et eigentlech ëm zwou versiounen déi offiziell versioun nennt als plaz vum doud paderborn cf doudeschäin vum état civil vu paderborn bild op dëser säit de simon soll sech do am vun der englescher arméi geleete prisong kuerz viru senger ausliwwerung op lëtzebuerg erhaangen hunn wat op deem dokument opfält dat ass datt d registréiernummer eréischt am februar also sou zwéi méint nom doudesdatum agedroe gouf der zweeter versioun no wier de simon zu lëtzebuerg gestuerwen déi englesch besatzungsadministratioun hätt nämlech hiren accord ginn fir de simon auszeliwweren an hie wier vun zwéi lëtzebuerger mat engem auto vu paderborn op lëtzebuerg bruecht ginn fir sech do viru geriicht ze veräntwerten kuerz virun der stad wier et beim waldhaff zu engem vum simon provozéierten tëschefall komm bei deem hien ëmbruecht gi wier dem simon seng läich wier am prisong am gronn ofgeliwwert an do e puermol vun der press fotograféiert ginn ier se begruewe gi wier dem simon säi virzäitegen doud hätt de geplangte prozess verhënnert fir déi onerwaarten affär ze vertuschen wieren d medien ënner anerem d agence dana deutsch amerikanische nachrichtenagentur an d tageblatt vum brittesche captain hanns alexander mat gestallten informatiounen iwwer de selbstmord zu paderborn versuergt ginn eng jett historesch etüde soen datt dës versioun vum simon sengem doud aus der loft gegraff wier de gaston egmont thorn gebuer den september an der stad a gestuerwen de august war e lëtzebuergesche politiker am zweete weltkrich gouf hie vum besatzer verhaft a war e puer méint an engem stroflager internéiert wärend sengem droitsstudium zu montpellier lausanne a paräis war hie president vun der lëtzebuerger studentennunioun der unel a vun enger internationaler studentekonferenz der isc no sengem studium gouf hien um barreau ageschriwwen gouf hie fir d éischt kéier an d chamber gewielt tëscht an war hien och schäffe vun der stad lëtzebuerg a vun bis member vum europäesche parlament vun bis war de gaston thorn ausseminister minister fir d fonction publique a fir de sport an der regierung werner schaus ii gouf hie selwer premierminister vun enger koalitiounsregierung tëscht der demokratescher partei dp an der lëtzebuerger sozialistescher aarbechterpartei lsap a war och responsabel fir d portefeuillen ausseministère a sport war hien och president vun der sessioun vun der uno generalversammlung no de wale vun gouf d chrëschtlech sozial vollekspartei csv koalitiounspartner vun der dp de gaston thorn huet d ressorten aussebezéiungen kooperatioun wirtschaft mëttelstand a justiz iwwerholl de januar gouf de gaston thorn president vun der europäescher kommissioun bis januar duerno war e virun allem an der privatwirtschaft aktiv tëscht an war e president vum verwaltungsrot vun der bil an tëscht an president vun der clt hie war bis am verwaltungsrot vu foyer finance hien huet sech awer och weider fir d international politik intresséiert a war president vum international european movement member vun der trilateraler kommissioun an dem comité jean monnet hie war och president spéider éierepresident vun der liberal international enger daachorganisatioun vu liberale parteien de gaston thorn war mat der lëtzebuergescher journalistin a publizistin liliane thorn petit bestuet de sauvetage ass e service vun der lëtzebuerger protection civile vun deene protex zenteren am land hunn e service de sauvetage hir aufgab ass grossomodo gesinn den techneschen aspekt vun der rettung ofgesi vum asaz am feier fir dee gréisstendeels d pompjeeën zoustänneg sinn dofir hunn déi meescht zentren viraus rëschtween kuerz och v rw oder hëllefsleeschtungstankläschween htlf déi gefierer sinn z b ekipéiert mat verschidden asazzenteren hunn ausserdeem e mannschaftstransporter mtw e geschierwon gw e kommandowon kdw en assatzleedwon elw oder e kranwon kw de gros vun de sauvetageasätz sinn uelegspueren oder beem ewechmaachen persounen aus accidentéierte gefierer retten leit aus gebaier huelen oder aus hirer dacks mësslecher situatioun befreien souwéi den ambulancieren hëllefen d sauveteure ginn iwwer e piipser alarméiert dromy schneider eigentlech rosemarie magdalena albach gebuer den september zu wien a gestuerwen den mee zu paräis war eng däitsch schauspillerin d romy schneider ass d duechter vun de schauspiller magda schneider a wolf albach retty an däitschland war hir carrière enn vun den er joren un engem déifpunkt ukomm d rettung koum aus frankräich d romy huet bei engem film den alain delon kenne geléiert mat deem huet se ënner der regie vum luchino visconti zu paräis theater gespillt si krut filmrollen ugebuede vum visconti boccaccio a vum orson welles le procès mat hirer carrière goung et da biergop an a frankräich huet d romy sech zu enger grousser schauspillerin entwéckelt si gouf ee vun de stare vum franséische film dat besonnesch duerch d filmer vum claude sautet uganks vun den er joren huet d romy sech enger schwéierer operatioun missen ënnerzéien hire jong ass kuerz duerno duerch en trageschen accident ëm d liewe komm vun deene schicksalsschléi huet si sech net méi erholl a si ass am jonken alter vun joer un häerzversoe gestuerwen dbiologie ass d wëssenschaft vun de liewewiesen d wuert biologie kënnt aus dem algriicheschen bos liewen a lgos léier a gouf am joer vum franséische biolog jean baptiste de lamarck agefouert déi wichtegst kennzeeche vun de liewewiesen oder organismen sinn well d viren net aus zelle bestinn an och keen eegene metabolismus hunn gi si dacks net zu de liewewiese gezielt populärwëssenschaftlech kann een d liewewiesen a fënnef gruppen kinnekräicher andeelen wëssenschaftlech ginn d liewiesen an dräi domäner agedeelt d bakterien an d archaeë ginn dacks zesummen als prokaryonten prokaryota bezeechent d vire feelen an der lëscht well nach net gewosst ass wéi si ënnereneen an och net mat deenen anere liewewiese famill sinn der aktueller systematik no déi awer vun de wëssenschaftler nach kontrovers diskutéiert gëtt ginn d eukarya eukaryoten a sechs gruppen kinnekräicher agedeelt adl s m the new higher level classification of eukaryotes with emphasis on the taxonomy of protists the journal of eukaryotic microbiology keeling p j et al the tree of eukaryotes trends in ekology and evolution eng alternativ liicht verschidde klassifikatioun mat fënnef amplaz sechs kinnekräicher eng definitioun vum liewe gëtt gebraucht well follgend definitioune goufen ënner anere virgeschloen literatur hazen r was ist leben spektrum der wissenschaft okt d biologie benotzt ganz allgemeng d methode vun der wëssenschaft wéi donieft bidden ënnerschiddlech deeldisziplinnen eegen zougäng dphysik vum griichesche phusikos dat natierlecht a phusis natur ass d wëssenschaft vun der natur am allgemengen si befaasst sech mat der matière der energie an de fundamentale kräfte vun der natur déi d interaktiounen tëscht de partikele steieren bis zum joerhonnert ass d physik als natierlech philosophie bezeechent ginn d physiker ënnersiche phenomeener déi sech iwwer all gréisstenuerdnunge verdeelen vun de subnukleare partikelen aus där all normal matière besteet partikel physik bis zum materiellen universum als e ganzt kosmologie entdeckungen aus der physik fannen uwendungen a villen anere naturwëssenschaften well matière an energie grondleeënd bausteng vun der natur sinn verschidden eegenschaften déi vun der physik ënnersicht ginn si wouer fir all materielle system wéi zum beispill conservatioun vun der energie sou eegenschafte ginn als physikalescht gesetz bezeechent d physik gëtt heiansdo fundamental wëssenschaft genannt well all aner naturwëssenschaft biologie chimie geologie asw mat bestëmmte materialer schaffen déi de physikalesche gesetzer follegen zum beispill ass d chimie d wëssenschaft vun de chemikalien an den moleküllen aus deene se bestinn d eegenschafte vun de chemikalie gi bestëmmt vun den eegenschafte vun de moleküllen aus deene se bestinn an déi ginn akkurat vu verschiddene gebidder aus der physik beschriwwen wéi quantemechanik thermodynamik an den elektromagnetismus d physik ass ganz enk un d mathematik gebonnen d mathematik liwwert de logesche kader an dem physikalesch gesetzer exakt formuléiert an hir viraussoen ausgerechent kënne ginn physikalesch theorië gi praktesch ëmmer mat der hëllef vun der mathematik ausgedréckt an déi mathematik déi dobäi benotzt gëtt ass meeschtens méi komplizéiert wéi an den anere wëssenschaften den ënnerscheed tëscht der physik an der mathematik ass deen datt d physik probéiert déi welt ze beschreiwen an där mir liewen dogéint ënnersicht d mathematik all méiglech strukturen och déi déi keen ebenbild an der natur hunn dës ënnerscheedung ass awer a verschiddene fäll net sou einfach ze maachen et gëtt e grousst gebitt tëscht der mathematik an der physik dat mathematesch physik genannt gëtt an dat sech domat befaasst d mathematesch struktur vun de physikaleschen theorien z ënnersichen klassesch physik behandelt déi traditionell gebidder an theemen déi schonn am ufank vum joerhonnert bekannt an och gréisstendeels ausgeschafft waren mechanik akustik optik hëtzt an elektrizitéit a magnetismus de gréissten deel vun der klassescher physik beschäftegt sech mat matière an energie ënner normale konditiounen dogéint beschäftegt sech déi modern physik dat ass déi physik déi no den ännerunge vum physiker senger usiicht vun der welt duerch revolutionär theorie vum ufank vum joerhonnert entstanen ass mat dem behuele vun der matière an der energie ënner extreeme konditiounen wei z b bei liichtvitess oder quasi liichtvitess oder awer iwwer extreem grouss oder kleng dimensiounen zum beispill ënnersichen d atomar an d nuklear physik d matière an der klengst méiglecher gréisst wou een nach cheemesch elementer kann ënnerscheeden d physik vun de partikelen intresséiert sech fir nach méi klengen dimensiounen well si sech mat den fundamentale bausteng vun der matière befaast dat gebitt vun der physik gëtt och nach als physik vun den héijen energien bezeechent well een extreem héich energie brauch fir deen typ vu partikelen a grousse partikel acceleratoren ze produzéieren an sou dimensioune verléieren normal alldeeglech notioune vu raum zäit matière an energie hir gëltegkeet déi zwou haapttheorien vun der moderner physik ginn en anert bild vum raum vun der zäit a vun der matière wei dat vun der klassescher physik d quantentheorie befaasst sech mat der diskreter amplaz vun der kontinuéierlecher natur vu ville phenomeener op atomarem oder sub atomarem niveau a mat der komplementaritéit vu partikelen a welle bei der beschreiwung vun deene phenomeener d relativitéitstheorie beschäftegt sech mat der beschreiweung vu phenomeener déi sech an engem referenzkader ofspillen dee sech par rapport zum beobachter beweegt d speziell relativitéit këmmert sech em d uniform beweegungen an enger flaacher raumzäit an ëm d objeten déi sech no un der liichtvitess beweegen d allgemeng relativitéit verallgemengert déi speziell mat de beschleunegte beweegungen an enger gekrëmmter raumzäit a gëtt d relatioun vum gekrëmmte raum zur gravitatioun béid d quantentheorie an d relativitéitstheorie fannen uwendungen an der moderner physik am géigesaz zu anere wëssenschafte gëtt et an der physik eng trennung tëscht theorie an experiment zanter dem joerhonnert hunn déi meescht individuell physiker sech entweder an der theoreetescher physik oder an der experimenteller physik spezialiséiert an am joerhonnert waren nëmme ganz wéineg physiker a béiden erfollegräich dogéint sinn an der biologie an an der chimie all erfollegräich theoreetiker och experimentatore gewiescht graff gesot probéieren theoreetesch physiker theorien auszeschaffen déi et fäerdegbréngen experimentell resultater ze beschreiwen z interpretéieren an och nei phenomeener virauszesoen dogéint maachen experimentell physiker verschidden experimenter mat deenen een nei phenomeener erfuersche kann oder awer theoreetesch viraussoen teste kann obwuel theorie an experiment separat entwéckelt ginn kënne se net een ouni deen anere bestoen fortschrëtter an der physik ginn dacks gemaach wann en experiment e resultat gëtt dat net mat den theorien erkläert ka ginn an dowéinst eng nei theorie entwéckelt muss ginn anerersäits ginn d iddien vun den theoreetiker awer och dacks den ufank fir en neit experiment ouni experiment kann theoreetesch fuerschung an déi falsch richtung goen sou ass dëst eng haaptkritik géint d m theorie eng populär theorie an der physik vun den héijen energien fir déi nach keen experimentellen noweis konnt bruecht ginn obwuel d physik sech mat enger grousser villfalt vu systemer beschäftegt gëtt et verschidden theorien déi vun all physiker benotzt ginn vun all dësen theorië gëtt haut ugeholl datt se an engem gewësse beräich korrekt sinn zum beispill beschreift d theorie vun der klassescher mechanik akkurat d beweegunge vun engem objet sou laang dëse vill mei grouss ass wéi en eenzelen atom an hie sech méi lues wéi d liichtvitess beweegt all dës theorië bleiwen ëmmer nach gebidder mat aktiver fuerschung sou ass zum beispill e wichtegen aspekt vun der klassescher mechanik de chaos eréischt am laf vum joerhonnert entdeckt ginn also joerhonnerte no der éischter formuléierung vun dëser theorie vum isaac newton déi zentral theorië si wichteg instrumenter fir méi spezialiséiert theme kënnen unzegoen an et gëtt vun all physikstudent egal a watfir enger richtung hie sech spezialiséiert gefuerdert datt en déi theorië gutt beherrscht déi aktuell fuerschung an der physik deelt sech a verschidde gebidder op déi all verschidden aspekter vun der materieller welt ënnersichen d physik vun der kondenséierter matière déi vu villen als dat gréisst eenzelt gebitt vun der physik ugesi gëtt beschäftegt sech domat wéi d eegenschafte vun der normaler matière wéi déi fest a flësseg stoffer mat deene mir all dag ze dinn hunn aus den eegenschaften a mutuellen interaktiounen tëscht den atomer aus deenen des stoffer bestinn ervirginn d gebitt vun der atomarer molekulairer an optescher physik befaasst sech mat der aart a weis wéi sech individuell atomer a molekülle behuelen a besonnesch wéi se d luucht absorbéieren an erëm ofginn d gebitt vun der partikelphysik dat dacks och als physik vun den héijen energien bezeechent gëtt ënnersicht d eegenschafte vu subnuklearere parikelen déi méi kleng wéi en atom sinn heizou gehéieren d elementarpartikelen déi d grondbausteng vun der matière bilden schlussendlech ginn d physikalesch gesetzer vun der astrophysik an der kosmologie benotzt fir astronomesch phenomeener z erklären déi vun der sonn an aneren objeten am sonnesystem bis bei d universum als e ganzt ginn et gëtt vill gebidder vun der fuerschung déi d physik mat anere wëssenschafte mëschen zum besipill dat wäitreechend gebitt vun der biophysik dat physikalesch eegenschafte vu biologesche systemer ënnersicht oder d quantechimie déi erfuerscht wéi d quantentheorie d cheemescht verhale vu moleküllen an atomer erkläre kann hei ass eng lëscht vun engem deel vun deene felder kuckt och berüümt physiker a nobelpräisser an der physik zanter der antiquitéit hunn d léit versicht d eegenschafte vun der matière ze verstoen firwat falen net ugehalen objeten op de buedem firwat hu verschidden materialer verschidden eegenschaften a sou weider aner mysterie waren d beschafenheet vum universum d form vun der äerd an d behuele vun himmelskierper wéi der sonn an dem mound e ganze koup theorië si proposéiert ginn mä déi meescht vun deene ware falsch déi theorië si gréisstendeels a philosopheschen terme verfaasst ginn a sinn ni duerch systematesch experimenter oder beobachtunge getest ginn sou wéi dat haut de fall ass et gëtt allerdéngs ausnamen an anachronismen sou huet zum beispill de griicheschen denker archimedes vill quantitativ korrekt beschreiwunge vun der mechanik an der hydrostatik gemaach d wierker vum ptolemäus astronomie a vum aristoteles konnten och net all phenomeener beschreiwe wéi d beobachtunge méi prezis gi sinn dëst huet mat sech bruecht datt wourechten déi bis dohin als absolut ugesi gi waren a fro gestallt goufen dëst an d sich no neien äntwerten huet zu enger period mat grousse wëssenschaftleche fortschrëtter gefouert déi haut als wëssenschaftlech revolutioun bezeechent gëtt hir ufäng kënnen an der neientdeckung vum aristoteles am an joerhonnert gesi ginn si fënnt hiren héichpunkt an der publikatioun vum isaac newton sengem philosophiae naturalis principia mathematica am joer dësen datum ass ëmstridden déi meescht historiker z b den howard margolis soen datt d wëssenschaftlech revolutioun am joer mat dem éischten drock vum polneschen astronom nikolaus kopernikus sengem buch de revolutionibus dat hien eng dose joer méi fréi geschriwwen hat ugefaangen huet d hpothees vun dësem buch ass datt d äerd ronderëm d sonn dréint aner wichteg fortschrëtter an där zäit goufe vum galileo galilei christiaan huygens johannes kepler a blaise pascal gemaach wärend dem fréie joerhonnert huet den galileo als éischte wëssenschaftlech experimenter benotzt fir theorien ze validéieren dëst ass d fundamental iddi vun der wëssenschaftlecher method de galileo huet verschidde behaaptungen um gebitt vun der dynamik opgestallt an och erfollegräich getest dozou zielt d gesetz vun der inertie am joer huet den newton säi principia mathematica publizéiert an deem zwou verständlech an erfollegräich theorien ausgeschafft sinn d beweegungsgesetzer vum newton aus deenen déi klassesch mechanik entstanen ass an d gravitatiounsgesetz vum newton dat d fundamental kraaft vun der gravitatioun beschreift béid theorien hu mat de beobachtungen iwwerenee gestëmmt dprincipia enthalen och verschidden theorien um gebitt vun der dynamik vun de flëssege matièren am laf vun den nächste joerhonnerten ass d klassesch mechanik vum leonhard euler joseph louis de lagrange william rowan hamilton an aneren ausgebaut an ëmformuléiert ginn d gesetz vun der universeller gravitatioun huet en neit gebitt nämlech d astrophysik ervirbruecht déi astronomesch phenomeener mat hëllef vu physikaleschen theorië beschreift nodeem den newton déi klassesch mechanik definéiert hat war dat nächst grouss fuerschungsfeld an der physik d natur vun der elektrizitéit beobachtungen am an am joerhonnert vu wëssenschaflter wéi dem robert boyle dem stephen gray an dem benjamin franklin hunn d fëllementer fir spéider aarbechte geluecht déi bobachtungen hunn och eist grondsätzlecht verstoe vun der elektrescher spannung a vum stroum geschaf am joer huet de michael faraday d etüd vum magnetismus mat där vun der elektrizitéit verbonnen him ass opgefall datt ee magnéit deen a beweegung ass elektresche stroum an engem leeder induzéiert de faraday huet och d konzept vun elektromagnéitesche felder opgesat den james clerk maxwell huet dorop opgebaut an am joer ënnerenee verbonnen equatioune publizeiert déi d interkonnektioune vun elektreschen a magnéitesche felder erklären dës equatioune konnten duerno vum oliver heaviside mat hëlléf vum vektorrechnen op véier equatioune reduzéiert ginn nieft aneren elektromagnéitesche phenomeener kënnen dem maxwell seng equatiounen och benotzt gi fir d luucht ze beschreiwen dëst ass vum heinrich hertz mam erfanne vum radio an mat der entdeckung vun de röntgen stralen vum wilhelm röntgen confirméiert ginn well een d luucht mat elektromagnéiteschen termë ka beschreiwen ass den albert einstein op d iddi vu senger spezieller relativitéitstheorie komm dës theorie bréngt et fäerdeg klassesch mechanik mat dem maxwell sengen equatiounen ze verbannen d speziell relativitéitstheorie vereenegt raum an zäit an d raumzäit an dëser theorie gëtt et eng aner transformatioun tëscht referenzkadere wéi an der klassescher mechanik wat mat sech bruecht huet datt d relativistesch mechanik huet missen entwéckelt ginn als ersatz fir déi klassesch mechanik am fall vun de luese relative vitesse fënnt een d klassesch mechanik an der relativistescher mechanik erëm den einstein huet weider un der spezieller theorie geschafft andeems hien d gravitatioun mat a seng rechnungen abezunn huet a publizéiert am joer seng allgemeng relativitéitstheorie d basis vun der allgemenger relativitéitstheorie ass d feldequatioun vum einstein déi beschreift wéi den tensor vun der energie an der matière d raumzäit verformt weider aarbecht um einstein senger feldequatioun huet resultater erginn déi de big bang schwaarz lächer an en universum dat sech ausbreet viraussoen den einstein war iwwerzeegt datt d universum statesch ass an huet dowéinst eng kosmologesch konstant a seng equatioun agefouert fir datt statesch léisunge méiglech sollte sinn mä am joer huet den edwin hubble astronomesch beobachtunge gemaach déi beweisen datt sech d universum ausdehnt vum joerhonnert un ass d thermodyanmik vum boyle vum young a vu villen aneren entwéckelt ginn am joer huet den bernoulli statistesch argumenter an der klassescher mechanik benotzt fir doraus resultater aus der thermodynamik ofzeleeden dat war d gebuertsstonn vun der statistescher mechanik am joer huet de thompson bewisen datt ee mechanesch aarbecht kann an hëtzt verwandelen an huet den joule d konservatioun vun der energie agefouert an dës souwuel a form vun hëtzt wéi och als mechanesch energie de ludwig boltzmann ass am joerhonnert verantwortlech fir déi aktuell form vun der statistescher mechanik am joer huet de wilhelm röntgen d röntgen stralen entdeckt déi sech als héichfrequent elektromagnéitesch stralung erausgestallt hunn d radioaktivitéit ass vum henri becquerel entdeckt ginn a méi am detail vu marie a pierre curie an aneren erfuerscht ginn dat war den ufank vum gebitt vun der nuklearphysik am joer huet de joseph j thompson den elektron entdeckt dat elementar partikel wat den elektresche stroum a stroumkreeser transportéiert huet hien den éischte modell vum atom proposéiert deen haut als plumpudding modell bezeechent gëtt d existenz vum atom ass schonn vum john dalton proposéiert ginn dës entdeckungen hunn d iddi vum atom als grondbaustee vun der matière déi vill physiker vun där zäit vertrueden hunn ënnermauert an hunn zu weiderer fuerschung un der struktur vun den atomer ugereegt am joer huet den ernest rutherford aus sengen diffusiounsexperimenter d existenz vun engem kompakten atomkär hirgeleet deen aus postiv geluedenen deeler de protonen besteet d neutronen déi neutral kärdeeler sinn vum james chadwick entdeckt ginn d relatioun tëscht mass an energie einstein ass op eng spektakulär aart a weis wärend dem zweete weltkrich bewise ginn andeems intensiv nuklearfuerschung op deenen zwou säite bedriwe ginn ass mam zil eng atombomm ze bauen déi däitsch ustrengungen ënner der leedung vum heisenberg hu keng friichte gedroen am géigesaz zu den allierten hirem manhattan project an de vereenegte staaten huet en team ënner der leedung vum enrico fermi am joer déi éischt vum mënsch gemaachen nuklear kettereaktioun fäerdeg bruecht ass dunn deen éischten nukleare sprengstoff um trinity site an der géigend vun alamogordo am new mexico getest ginn d quantesch feldtheorie ass ausgeschafft gi fir d quantemechanik mat der spezieller relativitéitstheorie konsistent ze maachen si ass an de spéiden er joren entstanen duerch aarbechte vum richard feynman julian schwinger sin itiro tomonaga a freeman dyson si hunn d theorie vun der quantescher elektrodynamik ausgeschafft déi et mat erfolleg fäerdeg bréngt de lamb shift z erklären quantesch feldtheorie huet de kader fir modern partikelphysik gesat déi d fundamental kräften tëscht den elementare partikelen erfuerscht den chen ning yang an den tsung dao lee hunn an den er joren eng onerwaarten asymetrie beim verfall vu subatomare partikelen entdeckt de yang an de robert mills hunn eng nei klass vu jauge theorien erausgeschafft déi de kader geliwwert hu fir nuklear kräften ze verstoen d theorie fir déi staark nuklear kraaft ass vum murray gell mann proposéiert ginn d elektroschwaach kraaft d unifikatioun vun der schwaacher nuklearer kraaft an dem elektromagnetismus ass vum sheldon lee glashow abdus salam a steven weinberg proposéiert ginn an vum james watson cronin a vum val fitch konfiméiert ginn dës endeckungen hunn zum sougenannte standard modell an den er jore gefouert deen all elementar partikel déi bis haut observéiert gouf beschreift d quantemechanik huet och d theoreetesch handwierksgeschier geliwwert fir d physik vun der condenséierter matière där hiert haaptgebitt d physik vun der fester matière ass si beschäftegt sech mat den eegenschafte vu festen an flëssege stoffer wouzou phenomeener wéi kristallstrukturen semikonduktivitéit a suprakonduktivitéit gehéieren de felix bloch deen am joer eng quantemechanesch beschreiwung vun den elektronen an engem kristall ginn huet gehéiert zu de pionéier vun der physik vun der condenséierter matière den transistor ass vun de physiker john bardeen walter houser brattain an william bradford shockley an de laboratoirë vu bell telephone entwéckelt ginn déi zwéi grouss themë vum joerhonnert nämlech déi allgemeng relativitéitstheorie an d quantemechanik sinn onkompatibel mateneen d allgemeng realtivitéit beschreift d universum um moosstaaf vun de planéiter de solarsystemer an de galaxien wärend d quantemechanik um moossstaf vun de subatomare partikele schafft des erausfuerderung gëtt vun der stringtheorie ugeholl déi d raumzäit net mat hëllef vu punkte beschreift mä mat eendimensionalen objeten de stringen dës stringen hunn d eegenschafte vu konventionelle lastiken z b d spannung an d vibratioun dës theorie gëtt ganz hoffnungsräich resultater déi awer nach net konnte getest ginn d sich no experimentellen iwwerpréiwe vun der stringtheorie sinn nach am gaang d vereent natiounen hunn d joer genee joer no dem einstein senger annus mirabilis zum weltjoer vun der physik erkläert d fuerschung an der physik geet am moment op enger grousser zuel vu fronte weider a wäert dat och nach fir en eng laang zäit maachen an der physik vun der condenséierter matière ass dee greissten ongeléiste problem zur zäit d suprakonduktivitéit bei héijen temperaturen grouss efforten haaptsächlech vun experminteller natur ginn dru gesat fir d spintronic a quantesch computeren z entwéckelen an der partikelphysik sinn déi éischt experminetell hiweiser op eng physik nom standardmodell ogedaucht ee vun den haapthiwäiser ass datt den neutrinoen hir mass net gläich null ass déi experimenter schéngen de problem vun de solaren neutrinoen deen et schonn eng länger zäit gëtt geléist ze hunn d physik vun den neutrinoe mat mass ass am moment e gebitt mat intensiver fuerschung souwuel um expermintelle wéi och um theoreetesche plang nodeems mat dem large hadron collider um cern e partikelaccelerator mat enger energie vu bal tev gebaut gouf an den higgs boson fonnt gouf geet et elo ënner anerem dorëm supersymetresch partikelen ze fannen theoreetesch versich fir d quantemechanik an d allgemeng relativiéit an der quantescher gravitatioun ze vereenegen hunn nach keng friichte gedroen obwuel si scho méi wéi en halleft joerhonnert undaueren déi kandidaten déi am moment am warscheinlechste schéngen sinn d m theorie d superstringtheorie an d schläife quantegravitatioun vill astronomesch a kosmologesch problemer konnten och nach net befriddegend erkläert ginn zu deene problemer zielen d existenz vu kosmesche strale mat ultrahéijer energie d asymetrie vun de baryonen d beschleunegung vun der ausdehnung vum universum an déi anormal rotatioun vun de galaxien obwuel et grouss fortschrëtter op de gebidder vun der physik vun den héijen energien der quantephysik an der astronomescher physik gouf ass den oflaf vu villen alldeegleche phenomeener nach ganz wéineg verstan sou zum beispill d komplexitéit chaos an turbulenzen komplex problemer déi op den éischte bléck schénge wéi wa se duerch eng schlau uwendung vun der dynamik an der statik ze léise wieren hunn nach ëmmer keng léisung zum beispill d enstehung vun engem koup sand wierbelen a fléissendem waasser d form vu waasserdrëpsen d mechanisme vun der uewerflächespannung oder heterogen kollektiounen déi sech selwer arrangéieren wa se gerëselt ginn zanter den er joren hunn dës komplex problemer aus verschiddene grënn eng grouss opmierksamkeet kritt mä virun allem well et vun do u méiglech war dës problemer mat mathematesche methoden op computeren op eng nei aart a weis ze modeleieren d interdisziplinär wichtegkeet vun der léisung vun dëse komplexe problemer ass méi grouss ginn wéi ee bei der etüd vun der turbulenz an der aerodynamik an der beobachtung vum entstoe vu motiver a biologesche systemer gesäit am joer hat den horace lamb korrekt virausgesot i am an old man now and when i die and go to heaven there are two matters on which i hope for enlightenment one is quantum electrodynamics and the other is the turbulent motion of fluids and about the former i am rather optimistic ech sinn elo en ale mann a wann ech stierwen an an den himmel kommen da gëtt et zwou saachen déi ech gär verstoe géif déi éischt ass quantesch elektrodynamik an déi zweet ass d turbulent beweegung vu flëssegkeeten an ech sinn zimmlech optimistesch datt dat mat der éischter klappt darcheologie ënnersicht déi materiell kultur verschidden objeten miwwelen nekropolen monumenter mä awer och schanken a planzlech iwwerreschter wéi kären a pollen a versicht d relatiounen tëscht dësen eenzelen elementer ze verstoen den archeolog versicht d ëmwelt d techniken d ekonomie an d gesellschaft ze rekonstituéieren d archeologie ass eng quell vun der geschicht an den archeolog ass een typ vun historiker dee sech haaptsächlech un de saachen intresséiert déi am buedem vergruewe sinn hien ass en historiker vun der materieller kultur a vum alldag den interessi un ale kulturen ass näischt neies schonn d réimer hu sech dofir begeeschtert si hunn d pyramide besicht an der renaissance koum et zu enger grousser begeeschterung fir d antiquitéit an déi déi sech et leeschte konnten sinn an italien an d vakanz gefuer am léifsten op roum bei dëse reese goufen natierlech och objete gesammelt fir doheem ze weisen an et ass virkomm datt dofir och alt gegruewe gouf bei dëse sammler fanne mer ënner anerem d medici famill vu florenz am joerhonnert geet et richteg mat ausgruewunge lass dëst duerch d decouverte vu pompeji an herculanum am joer am an joerhonnert ginn ëmmer méi ausgruewungen ugefaangen an zu de wichtegsten zielen do wuel d decouverte vum homereschen troja duerch den heinrich schliemann an d graf vum tutanchamun prospektioune sinn eigentlech keng ausgruewungen an deem sënn mä éischter eng etüd vun der landschaft si ginn normalerweis viru programméierten ausgruewunge gemaach fir ze kucken op sech de ganzen opwand iwwerhaapt lount bei sou prospektioune schafft eng pluridisziplinar ekipp zesummen a sicht systematesch no interessante plazen dobäi gëtt et verschidden type vu prospektiounen preventiv ausgruewunge sinn zäitlech limitéiert an trieden ëmmer dann op wann duerch geplangt bauaarbechten archeologesch sitten a gefor kommen eng ganz partie ausgruewunge goufen zum beispill op der streck vum tgv a frankräich gemaach éier den zuch iwwer alles rullt programméiert ausgruewunge sinn zäitlech onbegrenzt an gi vun enger bestëmmter problematik aus bei sou ausgruewunge weess ee genee no wat ee siche wëllt an et besteet keen zäitdrock normalerweis ginn sou ausgruewungen am summer gemaach an et gëtt fir ee mount am joer gegruewen doduerch dauert et natierlech laang bis een zu engem resultat kënnt an dësem fall steet de bagger schonn um terrain dat kann zum beispill beim bau vun engem haus geschéien beim ausgruewe vum fëllement stéisst een op eemol op eng al réimervilla an dësem fall gi ganz séier d archeologen op den terrain geruff an déi probéieren a kierzter zäit dat wichtegst vum site erauszehuelen fir datt d aarbechte kënne weidergoen den archeolog sicht net den objet selwer mä wat deen objet him verrode kann dowéinst ass et extreem wichteg den objet net aus sengem ëmfeld erauszehuele bis d etüd vum kontext an deem den objet fonnt gouf ofgeschloss ass de quadrillage vum terrain gëtt an dräi achsen horizontal x y déift z gemaach meeschtens mat ficellen hautdesdaags gëtt et natierlech och d méiglechkeet einfach eng digital foto vum terrain ze maachen an um computer e plang ze zeechnen bei der stratigraphescher method ënnersicht een déi verschidde schichten am buedem déi déifst schichte sinn dobäi normalerweis déi eelst a mat dëser method kann een eng rei phase feststellen phase wou den terrain bebaut war phase wou d gebaier zerstéiert goufen asw heiansdo kënnt et vir datt een zum beispill an engem merowengesche graf mënzen oder vase fënnt déi e gutt stéck méi al sinn dat kënnt vir wann zur merowengerzäit elo zum beispill een op der selwechter plaz begruewe ginn ass op där et schonn e graf gouf an duerch d ëmgruewe vum buedem hu sech déi zwou schichte vermëscht dat mécht d datéiere natierlech méi schwiereg a verlaangt e groussen effort fir eng ongeféier zäitperiod festzesetzen datéiert gëtt hei andeems d objete matenee verglach ginn verschidden objete kann ee bal op den dag genee datéieren dëst ass zum beispill bei mënzen de fall op deenen een dacks den herrscher vun där zäit drop fënnt eenzegen hoken ass hei natierlech datt d mënzen iwwer länger zäit am ëmlaf waren nimm fënnt een awer och op aneren objeten zum beispill op vasen oder och kilometersteng an natierlech gëtt et och historesch fakten déi engem nëmmen e klenge spillraum oploosse vu wéini bis wéini dësen objet benotzt gouf e planéit ass en himmelskierper deen net selwer liicht a sech an enger kepler ëmlafbunn ëm e stär beweegt den numm staamt vum griichesche plnetes a bedeit déi doruechter wanderen algriichesch de wanderer planéit fréier goufen d planéiten am däitschen och als wandelsterne bezeechent déi meescht planéite vum sonnesystem gi vu mounden ëmkreest um enn vum joerhonnert gouf den éischten exoplanéit e planéit baussenzeg vum sonnesystem entdeckt an zwar den pegasi b deen ëm de stär pegasi kreest d zuel vun de bekannten exoplanéiten ass zanter deem ëmmer méi grouss ginn d haaptasteroidenceinture trennt déi bannenzeg vun de baussenzege planéiten d duerchschnëttsofstänn vun de planéiten zur sonn loosse sech zimmlech genee mat der titius bode rei uginn tëscht dem mars an dem jupiter ass e lach dat mat der d haaptasteroidenceinture gefëllt gëtt allerdéngs trëtt den ofstand vum neptun net an der rei op et gëtt bis haut kee kloer definéierte critère fir zwëscht planéiten an asteroiden z ënnerscheeden sou war de planéitestatus vum pluto wéinst senger klenger gréisst a senger staark elliptescher bunn déi och nach géint d ekliptik geneigt ass ëmstridden vill astronomen zielen de pluto zur kuiperceinture engem reservoir vu koméiten an asteroiden deen no banne bis un d bunn vum neptun reecht déi kierzlech entdeckung vun änlech groussen himmelskierper an der kuiperceinture hunn d diskussioun ëm dem pluto säi status erëm nei opliewe gelooss d i a u international astronomesch unioun huet am joer dem pluto säi rang als planéit ofgesprach de pluto figuréiert elo als zwergplanéit eng gutt definitioun vun engem planéit gëtt dcalifornia institute of technology dat enk mat der nasa zesumme schafft en objet am sonnesystem gëtt als planéit bezeechent wann en eng méi grouss mass huet wéi all déi aner objeten zesummen déi am selwechten orbit sinn sou ass d äerd e planéit well se méi schwéier ass wéi all asteroiden déi déi selwecht ëmlafbunn wéi d äerd hunn de pluto ass zwar de gréissten objet a senger ëmgéigend awer net méi schwéier wéi d zomm vu sengen nopeschobjeten dofir kann en no der definitioun net zu de planéite gezielt ginn no där definitioun géifen et an eisem sonnesystem aacht amplaz néng planéiten fir sech d reiefolleg vun de planéitebunnen vun der sonn aus gesinn ze mierke gëtt et en däitschen akrostichon als ieselsbréck mein vater erklärt mir jeden sonntag unsere neun planeten d ufanksbuschstawe sinn déi selwecht wéi déi vun den nimm vun de planéiten dobäi gëtt de pluto nach matgezielt en engleschen akrostichon wier zum beispill mother very thoughtfully made a jelly sandwitch under no protest hei steet den t fir terra an den a fir d haaptasteroidenceinture d planéite merkur venus mars jupiter a saturn si mat bloussem a um nuetshimmel z erkennen a gesi méi hell aus wéi déi meescht stären si ware schonn an der antiquitéit bekannt a goufe vu ville kulture mat hiren haaptgötter identifizéiert déi nach haut benotzten nimm stamen aus der réimescher mythologie obwuel et schonn an der antik vertrieder vum heliozentresche weltbild gouf z b aristarchos vu samos sou gouf dach bis an d mëtt vum joerhonnert allgemeng ugeholl datt sech d planéiten zesumme mat der sonn ëm d äerd beweegen geozentrescht weltbild ënner gënschtege bedingungen ass den uranus och mat bloussem a z erkennen an e gouf scho falsch als stär katalogiséiert ma eréischt gouf e vum sir friedrich wilhelm herschel als planéit erkannt mat hëllef vun eeleren observatiounen ass et dem johann elert bode gelongen seng ëmlafbunn genee ze bestëmmen mat hëllef vu stéierungen an der bunn vum uranus huet den urbain le verrier d bunn vun engem weidere planéit berechent wat den september zu der entdeckung vum neptun duerch de johann gottfried galle an den heinrich louis d arrest gefouert huet duerch den nei entdeckte planéit konnten allerdéngs net all onreegelméissegkeeten an der bunn vum uranus erkläert ginn schliisslech gouf vum clyde william tombaugh e weideren objet entdeckt a méi spéit pluto genannt dee bis elo als néngte planéit gëllt d existenz vun engem weidere planéit transpluto oder planéit x am sonnesystem ass onwahrscheinlech en himmelskierper ass en astronomeschen objet dee vun der astronomie an der astrophysik ënnersicht gëtt astronomesch objeten ëmfaassen himmelskierper raumfluchkierper kosmologesch objeten an astronomesch elementer vun der himmelsmechanik himmelskierper ass eng sammelbezeechnung fir all ausserierdesch natierlech kierpere wéi planéiten mounden asteroiden koméiten meteoritten meteoroiden stären z b d sonn a stäresystemer objeten am sënn vun der raumfaart si raumfluchkierper dat sinn objete vun der kosmologie wéi déi prinzipiell strukture vum universum filamenter a voids an bis elo nach hypothetesch oder an hirer natur nach net ganz geklärten objeten wéi schwaarz lächer donkel matière kuckt och urknall stréngtheorie eng orientéierung vun eenzele fachgebidder vun der astronomie objeten no bei der äerd solar objeten extrasolar objeten objete baussenzeg vun der grenz vun eisem sonnesystem deep sky objete astronomesch elementer sinn ausgewielt immateriell geometresch objeten si hëllefe bei der definitioun vun astronomesche koordinatesystemer an der lag zoueneen fir d ëmrechnung vun de koordinaten fir d referenzéierung a fir d berechnung vu bunnnelementer a bunndate vun engem objet dem zäitpunkt vun astronomeschen evenementer souwéi de beweegungen an de positioune relativ zum standpunkt vum beobachter ephemeriden rechentechnesch gi s awer geneesou wéi materiell objete behandelt ënner engem stär versteet een en himmelskierper dee vu sech aus liicht aus plasma besteet an deem seng stralungsenergie duerch kärfusioun bannen am stär entsteet awer och déi kompakt endstadie vun der stärenentwécklung wéi neutronestären a wäiss zwergen ginn zu de stäre gezielt och wa se nëmmen duerch hir reschtwäermt stralung ofginn fréier gouf de begrëff fixstär fir d ofgrenzung géintiwwer wandelstäre gebraucht awer och d fixstäre beweege sech wann och nëmme ganz lues miessbar um himmel sou wäerten an e puer dausend joer déi haiteg stärebiller net méi z erkenne sinn um ganzen himmel sinn ongeféier stäre mat bloussem a z erkennen den ubleck vun deenen anscheinend strukturlose punkten um himmel ka liicht doriwwer ewech täuschen datt d stären net nëmmen duerch hir distanz mä och duerch déi immens variatiounsbreete vun hiren temperaturen liichtkraaft massendicht volumen a prozesszäiten wäerter iwwerspanen déi een duerchaus als astronomesch bezeechne kann sou kéint een déi baussenzeg schichte vu roude risestären no de critèrë vun der ierdescher technik als vakuum bezeechnen wougéint dat bannenzegt vun neutronestäre sou dicht ass datt en téiläffel dovu sou vill wéi e ganze bierg weie géif genee sou ginn déi bedeelegt temperature vun e puer dausend bis zu e puer milliarde kelvin nieft deenen extreem ënnerschiddlechen erschéngungsforme vu stäre gëtt et awer och dacks en zimmlech grousse räichtum u bannenzege strukturen dësen artikel kann dowéinst och nëmmen e graffen iwwerbléck ginn an op artikele weisen déi méi wäit féieren d stären hunn an alle kulturen eng wichteg roll gespillt an déi mënschlech imaginatioun ugereegt si goufe reliéis interpretéiert a fir bestëmmung vum kalenner a méi spéit och fir d orientéierung an d navigatioun benotzt déi an eisem kulturkrees bekannte stärebiller kommen zum deel vun den babylonier an aus dem griicheschen antiquitéit déi zwielef stärebiller vum déierekrees bilden d basis vun der astrologie mä wéinst der prezessioun sinn déi sichtbar stärebiller haut par rapport zu den astrologeschen déierekreeszeechen ëm ongeféier een zeeche verréckelt vill vun den haut bekannten nimm wéi algol deneb oder regulus kommen aus dem arabeschen oder dem laténgeschen ongeféier zanter huet d astronomie d stärebiller dozou benotzt fir den objeten an deene jeeweilegen himmelsregiounen en numm ze ginn ee bis haut nach wäit verbreete system fir d benennung vun den hellste stäre vun engem stärebild geet op d stärekaarte vum däitschen astronom johannes bayer zréck d bayer bezeechnung vun engem stär besteet aus engem griichesche buschtaf virum genitiv vum laténgeschen numm vum stärebild an deem de stär läit sou ass also lyrae den drëtthellste stär am stärebild lyra en änleche system gouf vum britteschen astronom john flamsteed agefouert d flamsteed bezeechnung vun engem stär besteet aus vir enger fortlafender zuel an duerno erëm dem genitiv vum latengeschen numm vum stärebild wéi zum beispill lyrae d flamsteed bezeechnung gëtt dacks da gewielt wann et fir e stär keng bayer bezeechnung gëtt déi meescht stäre ginn awer nëmmen duerch hir nummer an engem stärekatalog identifizéiert et gëtt eng rei vu firmen a souguer observatoiren déi hire clienten géint eng entspriechend bezuelung ubidden fir e stär no hinnen ze benennen dës nimm ginn allerdéngs nëmme vun deene betreffende firmen an hire clienten unerkannt d international astronomesch unioun déi offiziell fir benennung vun de stären zoustänneg ass huet sech ganz däitlech vun dëser praxis distanzéiert de stär deen eis am noosten ass ass d sonn den nächste fixstär am klassesche sënn ass proxima centauri ongeféier liichtjoer vun eis all stären déi ee mat bloussem a erkennen kann gehéieren zu eiser galaxis si schénge sech ronderëm e band um himmel ze konzentréieren d mëllechstrooss déi de plang vun eiser galaxis markéiert d stäre sinn duerch hir enorm distanz a wierklechkeet däitlech méi kleng wéi déi punkten déi mer gesinn souguer an deem beschten teleskop erschénge se nëmmen als punkten d flackere vun de stären dat een heiansdo gesi kann berout nëmmen op turbulenzen an der atmosphär vun der äerd d astronomie huet an de leschten honnert joer ëmmer méi dacks op methode vun der physik zréckgegraff sou berout e groussen deel vun eisem wëssen iwwer d stären op theoreetesche stäremodellen deenen hir qualitéit un der iwwereneestëmmung mat den astronomeschen observatioune gemooss gëtt emgekéiert ass d erfuerschung vun de stären duerch déi enorm zuel vu phenomeener an duerch d spanwäit vun de bedeelegte parameter och fir déi physikalesch grondlagefuerschung vu grousser bedeitung bal all d stäre sinn a galaxien galaxië bestinn aus e puer millioune bis zu honnerte vu milliarde vu stären a si sinn hirersäits a galaxiëkéip gruppéiert no schätzunge vun astronome gëtt et am ganze siichtbaren universum ongeféier milliarde galaxië mat ongeféier trilliarde stären wéinst der gravitatioun ëmkreesen d stären den zentrum vun hirer galaxis mat vitesse vun e puer dose km s a brauchen typescherweis fir en ëmlaf e puer honnertdausend joer méi no zum zentrum gëtt et allerdéngs däitlech méi kuerz ëmlafzäiten d stäre si bannent enger galaxis net ganz gläichméisseg verdeelt mä si bilden deelweis oppe stärekéip wéi zum beispill d pléiaden op däitsch och siebengestirn genannt oder kugelstärekéip déi am halo vu galaxië sinn do derbäi sti se am galakteschen zentrum däitlech méi no beienee wéi an de randberäicher stäre loosse sech mat wéinege zoustandsgréissten bal vollstänneg charakteriséieren déi wichtegst nennt een fundamental parameter dozou zielen d uewerflächentemperatur d schwéieraccelleratioun an d heefegkeet vun de cheemeschen elementer op der stäreuewerfläch loosse sech aus dem stärespektrum ermëttelen ass d distanz vun engem stär bekannt beispillsweis duerch d miessung vun senger parallax sou kann een d liichtkraaft iwwer d visuell magnitude berechnen déi duerch fotometrie gemooss gëtt aus dësen informatiounen kënne schliisslech de radius an d mass vum stär bestëmmt ginn d rotatiounsvitesse v um equator kann net direkt berechent ginn mä nëmmen d projizéiert komponente mat der inklinatioun i déi d orientéierung vun der rotatiounsachs beschreift bal all stäre loosse sech eendeiteg an eng spektralklass an an eng liichtkraftklass andeelen si falen bannenzeg vum hertzsprung russell diagramm hrd oder dem faarwen hellegkeets diagramm a relativ kleng beräicher wou déi wichtegst d haaptrei ass d taatsaach datt sech bal all stäre sou einfach andeele loossen bedeit datt d ausgesi vun de stäre vun nëmme relativ wéinege physikalesche prinzipie bestëmmt gëtt am verlaf vu senger entwécklung beweegt sech de stär am hertzsprung russell diagramm d bunn vun engem stär an dësem diagramm ass haaptsächlech duerch eng eenzeg gréisst festgeluecht nämlech seng ufanksmass dobäi bleiwen d stären déi meescht zäit op der haaptrei an entwéckele sech am spéitstadium zu rout risen an enden deelweis als wäiss zwergen dës stadie ginn am artikel iwwer d stärenentwécklung méi no beschriwwen der wertebereich einiger zustandsgröen überdeckt viele gröenordnungen d uewerflächentemperature vun den haaptreiestären reeche vun ongeféier k bis k hir masse vun bis sonnemassen an hir radie vun bis sonneradien rout rise sinn däitlech méi kal a kënne sou grouss ginn datt déi komplett äerdbunn an hir plaz hätt bei vy canis majoris souguer déi vum saturn wäiss zwerge hunn temperaturen bis zu k sinn awer nëmme sou kleng wéi eis äerd obwuel hir mass mat der sonnemass ze vergläichen ass d mass vun haaptreiestäre kann duerch d mass liichtkraaft relatioun ofgeschat ginn d eegebeweegung vun engem stär schliisslech ass de vitessvektor a bezuch op d position vun der sonn typesch eegebeweegungen leien tëscht an kilometer pro sekonn dat ass meeschtens och eng eegenschaft vun der stärenëmgéigend d h stäre si meeschtens a rou an hirer eegener ëmgéigend dat kënnt dohier datt stären a gruppen aus grousse gaswolleken entstinn duerch zoufälleg prozesser wéi beispillsweis stärerendez vousen an dichte kugelstärekéip oder méiglech supernova explosiounen an hirer ëmgéigend kënne stären iwwerduerchschnëttlech eegevitesse kréien sougenannt runaway stars oder hyperschnellleefer déi jeeweileg vitess geet awer ni iwwer wäerter vu wéinegen honnert kilometer pro sekonn eraus déi éischt entdeckung vu stären déi duerch hir eegebeweegung d mëllechstroos verlooss haten goufen an de leschte jore gemaach momentan sinn eelef vun dëse stäre bekannt déi gréisstendeels no begéignunge mat dem schwaarze lach am galakteschen zentrum hiren impuls kritt haten de friedrich wilhelm raiffeisen gebuer den mäerz zu hamm bei sieg a gestuerwen den mäerz zu heddesdorf war en däitsche politiker a philantrop hie war buergermeeschter vu verschiddenen uertschaften vun u vu weyerbusch am westerwald vun u vu flammersfeld a schliisslech vun bis vun heddesdorf haut e staddeel vun neuwied de raiffeisen gehéiert zu de grënner vun der genossenschaftlecher selbsthëllef an däitschland hien hat d iddi wuel duerch seng tätegkeet als jonke buergermeeschter vu flammersfeld kritt wéi e mam leide vun der landbevëlkerung konfrontéiert gouf déi wéinst schlechte rekolten dacks op wucherer ugewise waren dofir huet en darlehenskassenveräiner gegrënnt an huet sou der landwirtschaft gehollef an d ofrëtschen an de misär verhënnert de raiffeisen huet e wichtege bäitrag zu der sozialgeschicht vum joerhonnert geleescht a gëllt als e grousse wohltäter aus der deemoleger zäit no him gouf d raiffeisenorganisatioun benannt déi mëttlerweil weltwäit aus méi wéi eenzele landwirtschaftleche genossenschafte besteet déi sech ëm allgemeng finanzdéngschtleeschtunge këmmeren dtitius bode rei ass eng empiresch reegel iwwer d ofstänn vun de planéiten zur sonn duerno ass den ofstand d vum planéit zur sonn an astronomeschen eenheeten d k woubäi k dat heescht k ass respektiv eine zweerpotenz wéi ee gesäit stëmmt d reegel bis op e puer prozent genee mat den tatsächlechen ofstänn iwwereneen allerdéngs gëtt et zwou ausnamen et gëtt keng sécher erklärung firwat d ofstänn vun de planéite sech no der titius bode rei verhalen eng méiglech ursaach wier de resonanz effet tëscht de planéiten simulatiounen iwwer d entstoe vu planéitesystemer schéngen dat ze bestätegen et ass awer och méiglech datt et sech bei der titius bode rei ëm eng reng zoufälleg zuelekonstellatioun handelt fir de fall dat et sech bei der reegel net nëmmen ëm zoufall handelt gëtt et och hypotheese fir déi zwou uewegenannten ausnamen d reegel gouf vum johann daniel titius entdeckt a vum johann elert bode verëffentlecht d entdeckung vum uranus huet d reegel bestätegt vill astronomen hunn no engem planéit am lach zwëscht mars an jupiter gesicht an der nuecht zum januar huet dunn den giuseppe piazzi en himmelskierper op der ugehollener distanz entdeckt et war dëst deen éischten entdeckten asteroid ceres dhaaptstadregioun bréissel fr région de bruxelles capitale nl brussels hoofdstedelijk gewest ass eng vun den dräi regiounen vun der belsch si gouf gegrënnt an ëmfaasst selbstänneg gemengen déi awer sou unenee gebaut sinn datt ee kaum um stadbild mierkt datt ee vun där enger an déi aner kënnt d stad bréissel ass eng wann och déi gréisst vun dësen gemengen well an der belsch alles wat mat kultur sprooch oder educatioun ze dinn huet net ënner d kompetenz vun de regiounen mä vun de communautéitë fält sinn där zwou fir dës gemengen zoustänneg d franséisch communautéit vun der belsch communauté franaise de belgique an d flämesch communautéit vlaamse gemeenschap ongeféier vun den awunner ziele sech zur franséischsproocheger zur flämeschsproocheger communautéit d haaptstadregioun ass dann och offiziell zweesproocheg dofir mussen all offiziell schreiwes bis hin zu de stroosseschëlter an deenen zwou sprooche sinn a vun de schoule bis zu de kulturariichtungen theater asw gëtt et alles duebel an där enger oder aner sprooch een awunner op ass kee belsch vun den ongeféier auslänner déi an der regioun bréissel liewen sinn der eng aus engem vun den dunn eu memberstaaten déi aner komme virun allem aus dem maghreb der tierkei an zentralafrika d haaptstadregioun bréissel sëtzt sech aus selbstännege gemengen zesummen de pierre werner gebuer den dezember zu saint andré lez lille bei lille a gestuerwen de juni an der stad lëtzebuerg war e lëtzebuergesche politiker hie gëllt als ee vun de pappen vum euro no sengem studium tëscht an zu paräis droit a politikwëssenschaft huet de pierre werner bei der banque générale du luxembourg geschafft den mäerz nom doud vum pierre frieden gouf de pierre werner premierminister staats a finanzminister tëscht an war hie vun do un mat ausnam vun de joren regierungschef vu verschiddene koalitiounsregierungen an hat zousätzlech jee nodeem d portefeuillën aussebezéiungen finanzen justiz fonction publique an oder kultur bei de chamberwale vum juni ass hien net méi ugetratt hie war tëscht a president vum verwaltungsrot vun der clt an hie war vun bis president vun der ses un där hirer grënnung hie maassgeeblech bedeelegt war de pierre werner ass de juni an der stad lëtzebuerg verscheet hien ass de papp vum jurist a botaniker jean werner den yukichi chuganji chganji ykichi mäerz zu chikushino september zu orori war zanter dem doud vum italieener antonio todde am januar eng zäit laang den eelste mann vun der welt a stoung dofir och am guinness buch vun de rekorden de pensionéierten ziichter vu seideraupen huet an der stad ogori an der fukuoka prefecture op der insel kyushu a japan gelieft hien ass am alter vun joer an deeg am krees vu senger famill verscheet mat sengem doud ass de joan riudavets offiziell den eelste mann vun der welt ginn de rainer werner fassbinder gebuer den mee zu bad wörishofen bayern a gestuerwen den juni zu münchen war en däitsche film a büneregisseur filmproduzent dréibuchauteur a schauspiller de fassbinder wollt d filmhéichschoul zu berlin besichen hie gouf awer net zougelooss schreift e säin éischt theaterstéck katzelmacher e grënnt da mat der irm hermann der hanna schygulla dem peer raben an dem kurt raab de grupp antitheater vun un dréint de fassbinder ee film nom aneren seng éischt filmer bis dréint de fassbinder haaptsächlech mat de schauspiller aus dem antitheater ufank der er joren dréit de fassbinder eng ganz serie bedeitend filmer wéi der händler der vier jahreszeiten wildwechsel an die bitteren tränen der petra von kant televisounsgeschicht huet hien och mat der verfilmung an deeler stonnen vum alfred döblin sengem roman berlin alexanderplatz geschriwwen de fassbinder huet séier geschafft mat drogen huet hie sech gedoppt mat joer ass en un enger iwwerdosis gestuerwen de pierre frieden gebuer den oktober zu mäertert a gestuerwen den februar zu zürich war e lëtzebuergesche politiker a schrëftsteller tëscht an studéiert de pierre frieden philosophie a literatur an der stad an zu freiburg zürich genf a münchen gëtt hie professer a gëtt bis coursen am dikrecher kolléisch am stater kolléisch an um cours supérieurs vum bis den september haten besatzer hien am gronn agespaart an duerno bis de november am kz hinzert duerno gouf hie vu senger plaz als direkter vun der nationalbibliothéik den oktober entlooss duern stoung en ënner hausarrest vum oktober bis zur liberatioun am september vum dezember bis de juli war hie member vum staatsrot d funktioun als minister fir erzéiung kultur a wëssenschaften hëlt hien an der regierung regierung dupong schaus no de parzielle chamberwalen vum juni am süden an am osten nees un hie war bestuet mat der madeleine kinnen dem pierre frieden säi literarescht wierk dréit sech ëm de mënsch am liicht vun engem kathouleschen humanismus hien huet vill bicher an artikele verëffentlecht als unerkennung un de pierre frieden sinn eng rei stroossen no him benannt zu déifferdeng an der stad lëtzebuerg zu mäertert schëffleng an zolwer de clemens krauss gebuer den mäerz zu wien a gestuerwen de mee zu mexiko stad war en éisträicheschen dirigent hie war mat der rumänescher sopranistin viorica ursuleac bestuet de clemens krauss war de jong vun der clementine krauss enger schauspillerin a sängerin mat aacht joer gëtt e member vun de wiener sängerknaben seng musekstudie mécht en op der wiener musikakademie bei dem richard heuberger an dem hermann graedener fänkt hien als chouerchef an der oper zu brno un vun ass e schonn orchesterchef am däitschen theater zu riga zu nürnberg zu stettin an zu graz vun bis dirigéiert hien ofwiesselnd mam franz schalk an der wiener staatsoper do léiert de krauss de richard strauss kennen déi zwéi männer bleiwen zäitliewens frëndschaftlech verbonnen trëtt de krauss d successioun vum ernst lert un de städtische bühnen frankfurt am main un hie gëtt intendant mä geet et erëm op wien do gëtt hie musikdirektor ass en zu berlin an der selwechter funktioun gëtt hien zu münchen generalmusikdirektor nom krich kritt e bis wéinst senger astellung géintiwwer den nazie verbueden ze dirigéieren duerno reorganiséiert hien de mozarteum zu salzburg komplett nei a gëtt coursen op der wiener musikhochschule bis ier en zréck op wien geet d traditioun vun den neujahrskonzerte gouf zu wien vum krauss agefouert mat ausnam vun an huet hie se dirigéiert bis zu sengem liewensenn de pierre dupong gebuer den november zu heeschdref a gestuerwen den dezember an der stad war e lëtzebuergesche politiker de pierre dupong war ee vun de grënnungsmembere vun der rietspartei gouf en an d chamber gewielt vun bis war hie generaldirekter am finanzministère finanzminister tëscht an zousätzlech minister fir sozialversécherung an aarbecht vum november bis zu sengem doud den dezember war hie staatsminister a regierungschef weider portefeuillen déi e betreit hat waren d finanzen an zäitweileg d arméi d landwirtschaft d aarbecht a soziales seng regierunge ware bis grouss koalitiounen tëscht der rietspartei an de sozialisten zum deel och zousätzlech mat de liberalen a vun d regierung vun der nationaler unioun an där véier parteie vertruede waren hien ass premier an der exilregierung vun bis bliwwen an och nom krich an der regierung vun der nationaler unioun goungen d sozialisten an d oppositioun d chrëschtlech sozial vollekspartei an de groupement démocratique hunn d ministere gestallt hunn d sozialisten déi liberal nees ofgeléist de pierre dupong ass am alter vun joer an der stad verscheet hie war de papp vum politiker jean dupong fir un den dupong z erënnere sinn zu lëtzebuerg eng rei stroossen no him benannt zu beetebuerg déifferdeng diddeleng esch uelzecht heeschdref keespelt an der stad zu schëffleng an zu zolwer den hugo gernsback gebuer de august um plateau bourbon am garer quartier vun der stad als hugo gernsbacher a gestuerwen den august zu new york war en erfinder schrëftsteller an editeur hie gëllt als papp vum moderne science fiction roman nodeem den hugo gernsbacher tëscht an zu bingen fir ingenieur geléiert hat huet hie sech mat us dollar an der täsch op de wee an amerika gemaach fir do eng nei zort batterie déi e grad erfonnt hat ze kommerzialiséieren wat him och gelongen ass déi joren drop huet hie sech mat dem nach neie phenomeen vun de radiowelle beschäftegt hien huet en apparat erfonnt dee funksignaler konnt empfänken an ausstralen an doruechter clibb vu radios amateure gegrënnt hien huet seng lëtzebuergesch originnen net vergiess a senge geschichten dauche reegelméisseg leit op déi als familljennimm en numm vu lëtzebuergeschen uertschaften oder flëss droen den hugo gernsback war dräimol bestuet fir d éischt mat der rose harvey du mat der dorothy kantrowitz an zu gudder lescht mat der mary hancher bis zu sengem doud zu new york hat en patenter ugemellt dgermaine damar gebuer den august zu péiteng als germaine haeck ass eng lëtzebuergesch filmschauspillerin eng zäitchen huet si och de kënschtlernumm ria poncelet ugeholl no hirem bestietnes huet se och den numm vun hirem mann gedroen germaine haeck toporow am turnveräin vun nidderkuer huet d germaine haeck hir éischt schrëtt fir hir spéider carrière geléiert wéi d nazien den mee lëtzebuerg besat hunn ass d famill haeck a frankräich geflücht si sinn zu paräis bei famill ënnerkomm do huet d germaine damar hiert kënschtlerescht talent weiderentwéckelt mat hirer schwëster geny an hirem fréieren turnléiermeeschter atilio bariviera ass si als trio delux zu paräis opgetrueden no an no gouf hir akrobatiksnummer bekannt a si sinn am alhambra an am bobino opgetrueden nieft der akrobatik huet d germaine damar zu paräis och nach ballet geléiert nom krich ass si mat hirer schwëster sylvie an där hirem mann als trio vialine opgetrueden ënner anerem zu kairo virum kinnek faruk zu kairo huet si d sängerin a schauspillerin zarah leander kennegeléiert duerch d zarah leander konnt d germaine damar den mee proufopnahme fir den herzog filmverleih maachen am selwechte joer huet si hiren éischte film gedréint si krut direkt d haaptroll am revuefilm tanzende sterne fir de film huet si hiren numm germaine haeck a germaine damar emgeännert si gouf am ufank als franséisch dänzerin virgestallt bis journalisten erausfonnt haten datt si lëtzebuergerin wier d germaine damar ass an hire filmer besonnesch als dänzerin opgefall a si huet bal nëmmen a revuen an a gesangsfilmer matgespillt mam willy birgel huet d germaine damar och an engem theaterstéck matgespillt duerch de film die beine von dolores gouf si an argentinie sou bekannt datt si do joer laang ëm chrëschtdag eng eege fernseeshow hat bis huet d germaine damar ee film nom anere gedréint dunn huet si hire spéidere mann de roman g toporow kennegeléiert an huet no engem leschte film a spuenien de schauspillerberuff opginn zanter dem doud vun hirem mann lieft d germaine damar mat hirem jong dem roman m toporow gebuer am november zu fort lauderdale a florida usa déislek ass den nërdlechen deel vu lëtzebuerg et ass de lëtzebuergeschen numm vun der geologescher formatioun déi rhäinesche schifer genannt gëtt an déi sech vu frankräich duerch d belsch a lëtzebuerg bis eriwwer an däitschland zitt a frankräich heescht se ardennes an der belsch ardenne an der eenzuel an däitschland eifel schnee eifel oder schneifel bezeechent an ostbelgien an an däitschland déi héchst deeler vun der eifel de grenzraum zu eisem éislek heescht an däitschland islek an am südlechen deel vun ostbelgien eeslek den numm öslingen soll nom historiker nik welter vum kelteschen osninga kommen wat biergzuch bedeite géif d ardenne huet der keltescher gëttin arduinna hiren numm ginn d wuerzel ard an der keltescher sprooch awer och an aneren indoeuropäesche sproochen latäin z b bedeit héich schwéier ze erklammen als den nërdlechen drëttel vu lëtzebuerg a mat enger gesamtfläch vun ongeféier km grenzt d éislek südlech op enger imaginärer linn déi ënner pärel am weste bis ënner veianen am oste verleeft un d guttland d éislek läit op enger héicht vun tëscht a m an der moyenne an d éisleker landschaft ass vun enger héichflächelandschaft mat wellefërmegen hiwwelen an déif ageschniddene flossdäller markéiert déi liicht no süden offält op kneiff an d buergplaz zu huldang am norde vum éislek si mat ëm m déi zwou héchste koppen aus dem grand duché mam stauséi uewersauer am naturpark uewersauer a mam barrage vu veianen am naturpark our zielt d éislek zwee vun de gréisste lëtzebuergesche stéigewässer am norden ass d éislek gepräägt vun engem wäitem nëmme liicht hiwwelegen héichplateau op deem nërdwestlech flaach däller zu suppen a moueren tendéieren no süden hi ginn déi landwirtschaftlech héichflächen duerch enk an dacks mat wise bewuesse flossdäller vun uewersauer our wolz klierf a blees duerchschnidden dës mat bësch bewuessen dallpente setze sech gréisstendeels am mëttleren a südlechen deel vum éislek aus louhecken zesummen heibäi handelt et sech ëm eechen déi virun ongeféier joer ugeplanzt goufen an eng grouss wirtschaftlech bedeitung fir d regioun haten hir schuele sinn zum gierwe vu lieder an den éisleker implantéierte gierwereie benotzt ginn si dominéieren haut zesumme mat de fiichtemonokulturen déi verstäerkt nom weltkrich ugeplanzt goufen d regioun an hunn déi ursprénglech bichebëscher gréisstendeels remplacéiert nieft de sëllege bauerendierfer am dënn bewunnten éislek sinn esch sauer klierf veianen a wolz nëmmen e puer vun de mëttelalterlechen uertschaften wou op hiwwelkoppen oder fielshäng schlässer a buerge stinn d éislek besteet aus methamorphem gestengs dat ursprénglech aus der zäit vum ënneschten devon siegenien a emsium staamt deemools war d regioun vun engem risegen flaache mier bedeckt an deem sech an der éisleker géigend haaptsächlech sedimenter vun toun a sand ofgelagert a sech iwwer d zäit verfestegt hunn d entwécklung vun der haiteger landschaft huet am ënneschte karbon virun zirka millioune joer mat der variskescher faltung vum devonesche gestengs ugefaangen déi gefaalte steng goufen zum rhäinesche schifergebirge eraus gehuewen an iewescht schichten nees relativ séier duerch erosioun ofgedroen ier am tertiär virun zirka millioune joer sech d landschaft nees lues gehuewen huet an d flëss sech an d gestengs agedéift hunn duerch enormen drock an hëtzt déi duerch d faltung entstane sinn ass vill d devonesch gestengs an aner gestengs ëmgewandelt ginn am éislek waren dëst virun allem schiferen a quarziter de geologeschen ënnergrond am éislek besteet nërdwestlech an am südlechen drëttel aus gestengs aus dem siegenien do tëscht leie schichten aus dem emsium déi eelst steng ënneschten a mëttlere siegenien bestinn aus quarzophylladen quarzeg sandsteng a sandeg kompakt schiferen a kommen nëmme laanscht d belsch grenz am nordweste vum éislek vir den ieweschte siegenien ëmfaasst haaptsächlech graffschifere mat seelene bänke vun tounegem sandsteen liicht spléckbar tounschifere kommen an der géigend ëm maartel vir déi do als leeë laang zäit ofgebaut goufen d schifere vu stolzebuerg schifer mat gudder schichtung quarzophylladen a seelene bänke vu quarzsandsteen an de quarzophyllade vu schüttbuerg déi zousätzlech nach quarzsandsteen enthalen stamen aus dem ënneschten emsium de mëttleren emsium ëmfaasst déi faarweg klierfer schiferen si bestinn aus grénglechgroen groen oder wäiroude schiferen a sandsteen dat jéngst éisleker gestengs läit an der wëlzer kaul déi vun der belscher grenz bei harel nërdëstlech an enger sträif queesch duerch d éislek op déi däitsch grenz bei rouderssen ausleeft de kär vun dëser kaul forméieren déi mëll touneg sandeg donkelblo a fossilräich wëlzer schiferen aus dem ieweschten emsium si ginn ëmrand vun enger dënner sträif vum quarzit vu bärel hasselter dee mat engem quarz gehalt vu dat häertste gestengs aus lëtzebuerg ass gréisser carrièren ëm bärel an op freng tëscht pënsch a buckels hunn dat gestengs exploitéiert d éisleker steng zerfalen zu nierstoffaarmen stengeg leemege biedem deenen et virun allem u phosphor a kallek feelt eréischt d industrialiséierung am süde vum land huet den akerbau am éislek staark verbessert déi räich u phosphor thomasschlak en nieweprodukt aus de schmelzen konnt reng gemuel als düngemëttel benotzt ginn wéi och d guttland gehéiert d éislek zu engem vum atlantik beaflosste geméissegte klima allerdéngs ass d klima e bësselche méi rau a méi fiicht wéi am guttland déi mëttels jorestemperature leie bei c si erklären déi grouss zuel vu fraschtdeeg am joer iwwer an am wanter déi méi laang schnéiperiod déi bis an de mäerz dauere kann nëmmen am kiischpelt an am südlechen ourdall sinn d duerchschnëttstemperature bësselche méi mëll a leien tëscht an c déi duerchschnëttlech temperature vu mee bis september leien op den héichplateaue bei c an an de flossdäller bei c domat ass d vegetatiounsperiod mat deeg wou temperaturen iwwer c leien ganz kuerz typesch fir d éislek sinn och déi erhéichten nidderschléi si leien tëscht an iwwer mm pro joer wouvun zirka mm am summer falen den norden an nordweste kréien an der reegel bësselche méi ree mat zanter der erneierter christianiséierung vun eiser géigend am fréie mëttelalter bis zur franséischer revolutioun ass d grenz tëschent dem äerzbistum tréier an dem bistum léck ongeféier do verlaf wou och d grenz tëschent dem guttland an dem éislek verleeft d éislek huet deemno zum bistum léck gehéiert an et gëtt eng phantasievoll erklärung vum numm éisleck déi sech op dioc èse léck berifft bedéngt duerch d mannerwäerteg qualitéit vum buedem ass d éislek ganz laang méi aarm bliwwe wéi d guttland dat huet sech eréischt mat der industrialiséierung am süde vum land geännert engersäits si vill éisleker déi duerch mechaniséierung vun der landwirtschaft net méi um land gebraucht goufen entweder ausgewandert oder vun un an d minettsgéigend als industrieaarbechter schaffe gaangen anerersäits huet d stolindustrie een nieweprodukt hierginn d thomasmiel deen als dünger konnt agesat ginn laang gouf et nërdlech vun ettelbréck quasi keng fest stroossen sou datt d éislek zimmlech isoléiert bliwwen ass besonnesch am wanter wann d weeër voller schnéi oder bulli waren a vill dierfer hunn eréischt tëschent de weltkricher zougank zu fléissendem waasser kritt wéi honnerte vu kilometere vu waasserleitunge geluecht goufen wärend dem zweete weltkrich ass d éislek net verschount bliwwen besonnesch an der ardennenoffensiv am kale wanter mat vill schnéi am dezember an am januar huet d regioun schwéier kämpf missen erleiden de krichsschued war grouss an d verloschter héich de richard avedon gebuer de mee zu new york city a gestuerwen den oktober war en us amerikanesche fotograf a portraitist hie gëtt nieft dem irving penn als ee vun de gréissten zäigenësseschen amerikanesche fotografe betruecht den avedon kënnt als bouf vun engem moudegeschäftsbesëtzer damemouden op d welt hie studéiert op der columbia university an et ass an der zäit vu sengem militärdengscht bei der marine wéi hien ugefaangen huet sech fir d fotografie z intresséieren de richard avedon ass den oktober an texas un enger gehierbluddung am alter vun joer gestuerwen vum mäerz bis den october schafft den avedon un engem neie projet fir den amon carter museum of western art vu fort worth texas reest hie mat zwéin assistenten duerch us staate fir portraiten ze maachen mat enger aler daedorff kummerkamera vun x zoll fotograféiert hien iwwer mënschen als hannergrond hëlt e wäisse pabeier dräi meter héich an m an der breet hie stellt sech net hanner den apparat mä niewendrun d objektiv ass annerhallwe meter vun de leit ewech de lucien irvin edmond de la fontaine genannt dicks gebuer de juli op n um marché aux grains dem haitege knuedler an der stad lëtzebuerg a gestuerwen de juni zu veianen war jurist an auteur vu lëtzebuergesche kaméidistécker gedichter a lidder an och verschiddene fuerschungsaarbechten hie war de brudder vum alphonse de la fontaine a vum léon de la fontaine de lucien irvin edmond de la fontaine war den drëtte jong vum gaspard théodore ignace de la fontaine an der joséphine francq gëtt dem dicks säi papp vum kinnek wëllem ii vun holland zum gouverneur vum groussherzogtum lëtzebuerg ernannt nodeem den dicks seng première am kolléisch gepackt huet geet hien op d universitéit vu léck an op déi vun heidelberg studéieren am juli verléisst en d uni nodeem hien den eed als affekot geleescht hat gëtt hien den november zum zweeten ergänzungsriichter um friddensgeriicht an der stad ernannt an den abrëll zum éischten den mee gouf hien zum sekretär a büroschef vun der lëtzebuerger delegatioun bei der eisebunnsgesellschaft guillaume luxembourg ernannt an dat selwecht joer gouf en och korrespondéierende member vun der section historique vum institut grand ducal zu réimech hat hien am dezember op der glashëtt do wou haut dcaves saint remy sinn ouni succès eng wiewerei opgemaach déi gouf versteet a gouf duerno als holzlager vun de bridder weidenhaupt gebraucht den dezember huet hie sech mat senger rechter kusinn jeanne pauline élise dutreux bestuet si war d duechter vum dokter damien dutreux a senger fra catherine j eugénie de la fontaine wat sengem papp seng sëschter war vun bis war den dicks buergermeeschter vu stadbriedemes do huet hie mat senger fra elise am schlass gewunnt de januar gëtt hien zum friddensriichter vum kanton veianen ernannt hien huet bis zu sengem doud zu veianen gewunnt zwee joer méi spéit gi seng stierflech iwwerreschter op stadbriedemes an d familljegraf iwwerfouert den dicks war meter grouss hat rout hoer e roude baart blo aen a blond aperen hie war kierperlech mockeleg an huet gehippt dat nodeem hien als klenge bouf d riedele krut an doropshin um lénkse been geläämt war obschonn hien aus enger aristokratescher famill gestaamt huet war hien ëmmer no beim normale vollek nieft senger léift fir d musek d poesie an der lëtzebuergescher kulturgeschicht hat och de phenomeen vum perpetuum mobile him et ugedoen hien hat sech och eng eegen nätzanlag mat waasser aus enger nopeschbaach fir säi gaart gebastelt den dicks hat zwéi jongen den alfred abrëll an den adrien januar an e meedchen d eugénie august am ganzen huet den dicks tëscht an eng gedichter geschriwwen nieft dem vulleparlament ass de wëllefchen an de fiisschen original de wellefchen an de fschen wuel am bekanntsten et ass vill doriwwer gerätselt ginn wou dem edmond de la fontaine säi pseudonym dicks hierkënnt wéi den dicks dee wéinst enger krankheet am kandsalter kromm a gebéckt goung als friddensriichter op veianen koum haten déi veiner spottvullen déi sougenannt kuantessen him séier en numm verpasst dgebrachent rad well e beim goen e been am krees no bausse geschwenkt huet wéi en an den éischte deeg eng kéier duerch veianen goung souzen e puer kommäre virun der dier an eng sot oh wat e krommen ass dat den dicks deen dat matkritt hat huet geäntwert gelt an dee kënnt iech riichten de michel lentz gebuer den mee an der stad lëtzebuerg an do gestuerwen de september war e lëtzebuerger schrëftsteller deen als nationaldichter bezeechent gëtt hien huet virun allem gedichter geschriwwen dorënner den text vum lëtzebuergeschen nationallidd ons heemecht vu beruff war hie staatsbeamten de michel lentz de jong vum bäckermeeschter jean pierre lentz a senger fra marguerite spresser koum an der chimaysgaass den mee mëttes e véirel op eng op d welt ëm hat säi papp um eck chimaysstrooss ënneschtgaass dat haus kaaft kuerz drop huet hien nach e klengt haus an der ënneschtgaass kaaft fir do seng bäckerei ze féieren no senger primärschoul ass de michel lentz an de kolléisch gaangen wou hien säi premièresdiplom krut no engem joer philologie an der bréisseler université libre ass hien enn an d sekretariat vun der regierung ernannt ginn den september de lentz war do scho commis de première classe huet hie sech mat der jeanne reuter bestuet dem meedche vun engem pensionéierte schoulmeeschter aus der stad si haten dräi kanner d mathild d elise an de pierre mathis edmond deen gestuerwen ass berufflech ass et weider eropgaangen war de michel lentz ënnerbürochef scho bürochef a conseiller an der rechnungskummer eng plaz déi hie bis zu senger pensioun hat de september ass de lentz deen zu där zäit bal blann war gestuerwen den nationaldichter krut den september e staatsbegriefnes an de staatsminister paul eyschen huet d läicheried gehalen de michel lentz ass um nikloskierfecht um lampertsbierg begruewen nom doud vum edmond de la fontaine hu frënn sue gesammelt fir him e monument opzeriichten kuerz drop koum et zu engem comité deen och dem michel lentz wollt en denkmal setzen op drock vum staatsminister eyschen dee sech nach un dem dicks säi fulleparlament am gréngewald erënnert huet an deem dem eyschen säin däitschfrëndleche papp als ale kueb presentéiert gouf koum et dann zu engem kompromëss an de staatsminister huet net bräichten e monument anzeweien dat just fir den dicks eleng gewiescht wier d dicks lentz monument steet um square jan pallach nieft der plëss d arem an der stad lëtzebuerg de michel lentz war e gliddege patriot wat aus alle senger gedichter däitlech ervirgeet säin éischt gedicht huet hie mat siwwenzéng joer geschriwwen eng éischt sammlung vu senge gedichter koum ënner dem titel spss an ierscht eraus véierzéng joer duerno waren et dhierschtblummen en drëtte band wantergrëng gouf ni gedréckt vill vu senge gedichter goufe vertount deels vun him selwer a vu sengem fils edmond mä och vun aner komponisten dicks jean antoine zinnen laurent menager j a müller gustave kahnt an albert thorn quell eng nationalhymn ass e musekstéck dat d staats und nationalgefill vun engem land ausdrécke soll si gëtt meeschtens bei feierlechen uläss gespillt wéi zum beispill bei engem staatsempfang ma och bei der éierung vun gewënner vu sportlechen evenementer wéi zum beispill bei den olympesche spiller déi meescht länner hunn zanter dem ufank vum joerhonnert sou eng nationalhymn entwéckelt an déi meescht dovun hunn souwuel eng melodie wéi och en text ma et gëtt der och déi ouni text gespillt ginn et gëtt verschidde bräich wann d nationalhymn erkléngt ma fir gewéinlech stinn d leit dobäi op munnechmol gëtt d nationalhymn och matgesong wann de gesellschaftssystem geännert gëtt da wiesselt dacks och d nationalhymn e puer staaten hu méi national hymnen woubei zwar nëmmen eng déi offiziell nationalhymn ass ma déi aner an der ëffentlechkeet déi selwecht staark symbolkraft hunn an zum deel och bei offiziellen uläss gespillt ginn e beispill dofir ass groussbritannien wou sech nieft der nationalhymn god save the queen och d hymnen rule britannia an land of hope and glory etabléiert hunn the star spangled banner ass zanter dem mäerz déi offiziell nationalhymn vun den usa den text gouf vum francis scott key geschriwwen d musek staammt aus engem populären engleschen drénklidd ëm d joer vum john stafford smith to anacreon in heaven zimmlech spektakulär war den optrëtt vum jimi hendrix zu woodstock bei deem en déi amerikanesch nationalhymn mat verzerrten téin op senger gittar gespillt huet a géint de bluddege krich am vietnam protestéiert huet bei offiziellen uläss gëtt fir gewéinlech nëmmen déi éischt strof gesongen o say can you see by the dawn s early light what so proudly we hailed at the twilight s last gleaming whose broad stripes and bright stars through the perilous fight o er the ramparts we watched were so gallantly streaming and the rockets red glare the bombs bursting in air gave proof through the night that our flag was still there o say does that star spangled banner yet wave o er the land of the free and the home of the brave on the shore dimly seen through the mists of the deep where the foe s haughty host in dread silence reposes what is that which the breeze o er the towering steep as it fitfully blows now conceals now discloses now it catches the gleam of the morning s first beam in full glory reflected now shines on the stream tis the star spangled banner o long may it wave o er the land of the free and the home of the brave and where is that band who so vauntingly swore that the havoc of war and the battle s confusion a home and a country should leave us no more their blood has washed out their foul footsteps pollution no refuge could save the hireling and slave from the terror of flight or the gloom of the grave and the star spangled banner in triumph doth wave o er the land of the free and the home of the brave oh thus be it ever when freemen shall stand between their loved homes and the war s desolation blest with victory and peace may the heaven rescued land praise the power that hath made and preserved us a nation then conquer we must for our cause it is just and this be our motto in god is our trust and the star spangled banner in triumph shall wave o er the land of the free and the home of the brave djanet leigh gebuer de juli als jeanette helen morrison zu merced a kalifornien a gestuerwen den oktober zu beverly hills war eng us amerikanesch schauspillerin si huet an kino an tëleesfilmer matgespillt d janet war eenzegt kand vun engem assurancenagent an immobilienhändler si war véiermol bestuet mam john carlyle annuléiert mam stanley reames mam tony curtis vun deem se gescheet gouf dann mam robert brandt bis zu hirem doud si ass d mamm vun der jamie lee curtis an der kelly curtis zwou filmschauspillerinnen hir bekanntst roll huet nëmme minutte gedauert do war se schonn an der dusch erstach dat war am alfred hitchcock sengem psycho vun si gouf nominéiert fir en oscar a krut e golden globe duerno koum the manchurian candidate vum john frankenheimer e film deen nom mord um president john fitzgerald kennedy direkt aus dem verkéier gezu gouf well d thema gehierwäsch un us amerikaneschen zaldoten am koreakrich vill ze kriddeleg war lëtzebuerg läit a westeuropa tëscht der belsch frankräich an däitschland et huet eng fläch vun km déi gréisst distanz vun norden no süden huldang rëmeleng ass km vu westen no oste sinn et der maximal km pärel rouspert d grenze mat den nopeschlänner hunn en total vun km dovu sinn de grenzverlaf tëscht lëtzebuerg a frankräich geet zréck op den traité vu courtrai vum mäerz d grenz mat der belsch gouf duerch eng konventioun festgehalen déi de august zu maastricht ënnerschriwwe gouf d grenz tëscht lëtzebuerg an däitschland gouf de juni an engem traité zu oochen festgehalen op grond vun engem neie vermoosse vun der grenz gouf den traité den dezember geännert an duerch e gesetz vum mee confirméiert d grenz mat däitschland huet d eegenaart datt se bei de waasserleef e kondominium ass d h datt d our d sauer an d musel ëmmer op hirer ganzer breet zu den zwee länner gehéieren d land deelt sech an zwou geographesch regiounen an der gemeng ëlwen läit déi héchst plaz op kneiff bei wilwerdang mat meter an déi zweethéchst d buergplaz zu huldang mat meter den déifste punkt ass do wou d sauer an d musel leeft op der spatz zu waasserbëlleg op m ng l d stad lëtzebuerg méi genee d plëss d arem läit op enger héicht vu meter déi geographesch extremitéiten vum land sinn ausser der kuer mat hiren niewebaachen der rouerbaach der mierbaach an der maragole am süde vum land an der fooschtbaach am éislek déi an d meuse lafen gehéieren all d waasserleef zu lëtzebuerg zum baseng vun der musel de begrëff agnostizismus v griich a gnoein net wëssen gëtt mat zwou verschiddene bedeitungen associéiert éischtens bezeechent dee begrëff déi philosophesch an theologesch usicht datt d existenz oder d net existenz vun engem gott respektiv gëtter entweder onbekannt oder grondsätzlech net erkennbar ass an anere wieder d existenz vun engem oder méi gëtter ass weder beweisbar nach ze widderleeën dowéinst refuséieren d agnostiker sech kloer zum glawen un d existenz vun engem gott ze bekennen mä am géigesaz zum atheismus schléisst den agnostizismus d méiglechkeet datt et awer e gott kéint ginn net aus zweetens bezeechent de begrëff agnostizismus erkenntnestheoretesch léieren déi d erkennbarkeet vun der welt am grousse ganzen oder a wichtege beräicher bezweifelen dviviane reding gebuer de abrëll zu esch uelzecht ass eng lëtzebuergesch politikerin csv no hirem studium op der sorbonne zu paräis dat se mat engem doktorat ofgeschloss hat huet d viviane reding vun bis als journalistin an editorialistin beim wort geschafft tëscht an war si presidentin vun der union luxembourgeoise des journalistes an hirer partei der csv war si bis vizepresidentin a vun war se nationalpresidentin vun de chrëschtlech soziale fraen vun bis war d viviane reding member vun der europäescher kommissioun ënner der presidence vum romano prodi war si zoustänneg fir erzéiung kultur jugend medien a sport gouf s an der kommissioun vum josé manuel barroso responsabel fir d dossieren informatiounsgesellschaft a medien huet de josé manuel barroso si zur vizepresidentin vun der kommissioun barroso ii gemaach responsabel fir justiz mënschen a biergerrechter am november gouf bekannt datt d viviane reding wéi d reegelen et virgesinn bei der kommissioun ugefrot hat fir däerfen e posten am kuratorium vun der bertelsmann stiftung an am conseil d administration vum minnen a metallkonzern nyrstar unzehuelen a gréng luucht dofir krut am januar krut si vun der kommissioun och den accord fir member am opsiichtsrot vun agfa gevaert ze ginn den mee gouf si duer opgeholl am september huet si hiert mandat am europaparlament néiergeluecht fir bei de an chamberwale vum oktober op der zentrumslëscht vun der csv ze kandidéieren si gouf an d chamber gewielt d viviane reding huet kanner deuropäesch kommissioun dacks kuerz eu kommissioun ass d exekutivorgan ënner den europäeschen institutiounen se huet eng véierfach roll fir d éischt emol ass et si déi europäesch rechtsvirschrëften déi sougenannt reglementer an direktiven ausschafft an dem europäesche parlament a conseil virleet datt déi sollen driwwer ofstëmmen dëst nennt een initiativrecht d europäesch traitéë leeë fest a wat fir beräicher d kommissioun iwwerhaapt virschléi maache kann dës si virun allem transport industrie soziales landwirtschaft ëmwelt energie regionalentwecklung handel an entwécklungshëllef dem subsidiaritéitsprinzip no kann d kommissioun nëmmen dann nei initiative proposéieren wann déi um niveau vun der eu méi effizient sinn wéi wa se géifen op nationalem regionalem oder lokalem plang organiséiert ginn dann ass se dofir verantwortlech datt déi sëllegen eu aktivitéiten ausgefouert ginn a s iwwerwaacht d gestioun vum eu budget a verschiddene beräicher wéi z b der konkurrenz hunn d memberstaate si zu enger zort arbitter gemaach si ka strofe bei karteller verhänken fusiounen oder staatlech hëllefen un entreprisë verbidden schliisslech passt s op datt d europäesch traitéen a rechtsvirschrëften agehale ginn dat gëtt hir d méiglechkeet eng plainte géint e memberstaat virum europäesche geriichtshaff ze maachen wann dee sech net un déi reegelen déi e mat vereinbart huet hält och vertrëtt d kommissioun virun allem am beräich handel an zesummenaarbecht op weltwäitem plang d eu an hir memberstaaten an handelt an hirem numm international accorden aus d europäesch kommissioun besteet zanter dem juli aus memberen pro eu memberstaat dat nennt een heiansdo och de collège vun der kommissioun si hëlt hir decisioune mat enger majoritéit vun hire memberen et mussen der deemno op d mannst vun un zoustëmmen ënnerstëtzt an hirer aarbecht ginn dës fraen a männer vun enger beamten an employéen dat kléngt no vill t sinn der awer net méi wéi bei enger mëttelgrousser stad déi meescht mataarbechter schaffen zu bréissel eng zu lëtzebuerg hiren offizielle sëtz huet si zu bréissel am berlaymont engem x fërmege gebai um rond point schuman do donieft sinn hir administratiounen an enger gebaier uechtert bréissel verdeelt zu lëtzebuerg sinn et eng hallef dose gebaier um kierchbierg an op der cloche d or wou d bureaue vun de kommissiounsservicer ënnerbruecht sinn vun u sollen déi op enger eenzeger plaz dem btiment jean monnet um kierchbierg zesummegelucht ginn dat aus engem gebai vun stäck an engem längelzeche mat hirer siwe bestoe soll de kommissiounspresident gëtt vun de regierunge vun de memberstaaten ausgesicht a muss vum europäesche parlament confirméiert ginn déi aner kommissiounsmembere gi vun hirem land am averständnes mam president ernannt a mussen och eng majoritéit vun den deputéierten iwwerzeege kënnen d kommissioun gëtt op joer nominéiert mä se kann duerch e mësstrauensvote vum parlament fréizäiteg heemgeschéckt ginn de president fir säin deel huet d recht eenzel memberen z entloossen wann hien et fir néideg fënnt d kommissioun ass onofhängeg vun de regierunge vun de memberstaaten an däerf eleng am intressi vun der eu als ganzes handelen zënter november ass de collège ënnert der presidentschaft vum jean claude juncker am amt de werner plang ass nom lëtzebuerger politiker pierre werner genannt op enger ried op engem parteikongress vun der däitscher cdu am januar huet de pierre werner e fënnef punkte plang virgestallt deen exposéiert wéi et zu enger wirtschafts a wärungsunioun an europa kéint kommen den interessi war grouss am september huet e säin exposé virun de finanzministere vun der ewg widderholl an duerno am dezember um sommet vun de staats a regierungscheffen zu den haag dës hunn dann och am mäerz e grupp agesat mam werner un der spëtzt fir e plang auszeschaffen dee soll duerleeën wéi een etappeweis zu enger europäescher wirtschafts a wärungsunioun sollt kommen de rapport deen dëse grupp ausschafft an deen no sengem president werner plang genannt gëtt hält fest datt d wirtschaftspolitiken openeen ofgestëmmt gi mussen datt et néideg ass gemeinsam instanzen ze grënne fir decisiounen ze huelen datt d gouverneure vun den zentralbanken an engem comité zesummegefaasst solle ginn datt d variatioune vun de wiesselcoursen ënnerenee limitéiert musse ginn an datt en europäesche fong soll geschaf ginn fir d course wann néideg ze stäipen de werner plang ass zwar gutt ukomm mä d auswierkunge vum zesummebroch vum bretton woods system a vun der pëtrolskris op déi europäesch ekonomie hunn dozou gefouert datt de plang einstweilen e plang bliwwen ass eréischt an den er joren krut d iddi vun enger europäescher wirtschafts a wärungsunioun en neien ulaf deen zu der adoptioun vum euro sollt féieren de mercury programm war den éischte bemannte raumfaartprogramm vun den usa en huet vun bis gedauert an hat als zil e mënsch am orbit ëm d äerd fléien ze loossen d fréiphas gouf vun der national advisory committee for aeronautics naca geplangt an e gouf vun der nei gegrënnter nasa duerchgefouert dem mercury programm goung de manhigh programm vun der us air force viraus bei deem mat ballonfaarten an d stratosphär d auswierkung vun der kosmescher stralung op de mënsch ënnersicht gouf ufanks oktober gouf beschloss e bemannte raumfaartprogramm an den usa duerchzeféieren d pläng hate virgesinn e raumschëff mat engem mënsch orbital ëm d äerd kreesen ze loossen an der fréiphas gouf vun engem bemannte satellit geschwat fir dee programm ausféieren ze kënnen hu misse verschidde systemer entworf a getest ginn sou gouf am langley research center e programm fir eng voll gesteiert fallschiermlandung entwéckelt mat hëllef vun der united states air force déi schonn erfarungen op deem gebitt hat goufen d rakéiten erausgesicht well déi awer nëmme fir militäresch zwecker gebaut waren hu se misse weiderentwéckelt ginn et huet sech dobäi an éischter linn ëm d atlas an d redstone rakéite gehandelt un der redstone war och déi däitsch grupp ëm de wernher von braun bedeelegt de november gouf den numm mercury offizielle projetsnumm d mercury raumkapsel gouf ënner der leedung vum maxime faget vun der nasa entwéckelt méi wéi zwanzeg industrien hate matgeschafft den zouschlag fir de bau vum raumschëff krut d firma mcdonnell aircraft corporation d startmass vun der kapsel war kg d héicht ouni rettungsrakéit m de gréissten duerchmiesser war m bei engem feelstart konnt d raumkapsel duerch eng rettungsrakéit vun der rakéit getrennt an a sécherheet bruecht ginn d rettungsrakéiten hunn ni brauchen agesat ze ginn den astronaut konnt d lag an d fluchbunn vun der kapsel mat der handsteierung beaflossen d raumkapsel hat awer och eng arichtung déi et der buedemequipe erlaabt huet d raumschëff vollstänneg ze steieren d raumkapsel gouf vun engem astronaut geflunn de raum an der kapsel hat e volume vun kubikmeter an den astronaut konnt d kapsel iwwer schalteren sécherungen a hiewele bedéngen eng wichteg aufgab beim neesantrëtt vun der raumkapsel an d atmosphär hat d hëtzschëld beim neesantrëtt hu vitesskräfte vu g op den astronaut gewierkt nom neesantrëtt gouf d kapsel mat fallschiermer ofgebremst an ass um mier gelant d nasa hat raumkapsele bestallt zousätzlech goufe weider net fluchfäeg modeller fir versich gebaut mat hëllef vun der versuchsrakéit little joe déi schonn disponibel war fir ballistesch bunnen ze testen konnten éischt tester mat dem raumschëff an der rettungsrakéit gemaach ginn donieft gouf op basis vun enger atlas rakéit d big joe system agefouert mat deem e raumschëff héich genuch an de weltraum geschoss konnt ginn fir de kriteschen neesantrëtt an d äerdatmosphär ze testen an ze trainéieren den dezember gouf de saimiriaf gordo op der spëtzt vun enger jupiter c rakéit vun der u s army an d schwéierlosegkeet geschoss där hien minutten ausgesat war de gordo hat de start an d landung iwwerlieft war awer am ozean erdronk wéinst engem mechanesche feeler vun de fallschiermfunktiounen mat der rakéitespëtzt den juni gouf de mercury programm offiziell agestallt well de president john f kennedy a senger kongressried de mee d moundlandung wärend dem lafende joerzéngt als zil uginn hat hu misse grouss raumfaart programmer uviséiert ginn well sou éiergäizeg plange mat dem mercury programm net ze realiséiere waren dat louch an éischter linn un der onméiglechkeet d raumschëff ze manövréieren dat war awer fir kopplungsmanöver am all eng noutwendeg viraussetzung nom mercury koum de gemini programm fir deen d geplangs schonn ugefaangen hat de charles gordian troeller gebuer de mäerz an der stad a gestuerwen den mäerz zu hamburg war e lëtzebuergesche journalist dokumentarfilmmécher a resistenzler knapps zréck zu lëtzebuerg huet hien mat senger jiddescher frëndin ruth kahn a frankräich misse flüchten wou se sech bestuet hunn mat hëllef vum hollännesche geheimdéngscht huet hien e resistenzlerreseau opgebaut deen hollänner belsch a lëtzebuerger duerch frankräich spuenien a portugal bis a groussbritannie geschleist huet verbattert iwwer d haltung vun der lëtzebuerger exilregierung an der aart a weis wéi d politescht liewen zu lëtzebuerg sech nom krich organiséiert huet huet hie mam norbert gomand d wochenzeitung l indépendant gegrënnt doran huet en dacks d haltung vun der lëtzebuerger regierung géintiwwer hire bierger wärend der naziokkupatiounszäit kritiséiert dat huet dozou gefouert datt d regierung mat enger suite vu prozesser déi zeitung an d faillite gedriwwen huet de gordian troeller huet doropshi lëtzebuerg de réck gedréint a virun allem als auslandskorrespondent vu verschiddenen europäeschen zeitunge geschafft hien huet ë a reportage vun den nürnberger prozesser a vu madrid aus iwwer spuenie gemaach am ufank vun de er joren huet de gordian troeller zu amsterdam d marie claude deffarge kennegeléiert déi duerno seng zweet fra gouf zesummen hu si reportagë vun aus der ganzer welt gemaach sou hu si vun bis ë a reegelméisseg fir déi däitsch illustréiert stern geschafft bekannt gouf d koppel virun allem duerch hir dokumentar filmer déi se vun u gemaach hunn d serie im namen des fortschritts fr au nom du progrès besteet aus filmer déi se tëscht a gedréint hunn ass d marie claude deffarge gestuerwen an de gordian troeller huet mat der ingrid becker ross virugeschafft mat där en och schonn d serie frauen der welt fr planète des femmes filmer tëscht an gedréint hat zesummen hu se filmer aus der serie kinder der welt realiséiert déi all op der däitscher tële zum deel och op där franséischer gewise goufen a sengen engagéierte reportagë stellt den troeller sech ëmmer op d säit vun de schwaachen d leitmotiv ass d beschreiwung vum schwéiere liewe vun den einfache leit an de sougenannten entwécklungslänner agebonnen an déi politesch a wirtschaftlech konditiounen déi dëst liewe bedingen den troeller prangert d amëschen an dat rücksichtslost duerchsetze vun den intressie vun de fréiere kolonialmuechten un mä och déi importéiert ideologië vun den neien hären a meeschteren mir sinn am kale krich déi gewuesse strukturen zerstéieren an déi nei ongerechtegkeete schafen hie weist zum beispill unhand vu brasilianeschen doléiner an enger zockerrouerplantage wéi de sougenannte fortschrëtt deen de welthandel fërdert dozou bäidréit datt e puer wéineg sech kënnen iwwerméisseg beräicheren iwwerdeems wäit deeler vun der populatioun ënner der hongersgrenz liewe mussen fir seng reportage huet de gordian troeller eng hellewull präisser kritt dorënner de renomméierten adolf grimme preis fir säi liewenswierk hien ass am alter vu joer zu hamburg gestuerwen als hommage un de gordian troeller ass am dezember an der serie films made in luxemburg eng dvd mat dräi dokumentarfilmer ënner dem titel gordian troeller revisited erauskomm dattentat vu saravejo vum juni bei deem den éisträicheschen trounfolger franz ferdinand a seng fra sophie ëm d liewe kënnt gëllt allgemeng als ee vun den ausléiser vum éischte weltkrich bosnien an herzegowina déi zanter ënner éisträichescher verwaltung sinn an de jure annexéiert goufen si vun onroue gezeechent d serbesch awunner an dat sinn ëmmerhin prozent wëll d vereenegung mam kinnekräich serbien zentrum vun dësen iddien ass d geheimorganisatioun schwaarz hand ujedinjenje ili smrt eenheet oder doud déi d politescht zil huet all d südslawen ënner serbescher féierung ze verenegen natierlech ass de besuch zu sarajevo eng eemoleg chance fir d attentäter déi sech warscheinlech sou bal net méi bidde wäert doriwwer eraus huet den datum awer och eng bestëmmte bedeitung fir d serben den juni ass den sankt veit dag de mytheschen nationalfeierdag vun de serben un deem si der nidderlag géint d tierken um amselfeld erënneren fir den éisträicheschen trounfolger ass et eng fro vun deeg bis hien op den troun klamme wäert ëmmerhin huet den éisträichesche keeser franz joseph scho joer dësen ament huet de franz ferdinand gutt virbereet an hien huet eng jett wëlles virun allem geet et him ëm eng restrukturéierung vum éisträichesche villvëlkerstaat andeems d südslawesch bevëlkerungsgruppe méi staark agebonne ginn mat sou pläng mécht hie sech zu wien net onbedéngt beléift an dat ass hie souwisou schonn net op den troun kënnt hien eigentlech méi duerch zoufall als neveu vum keeser franz joseph nodeem de krounprënz rudolf sech selwer ëmbruecht hat zu allem iwwerfloss hat e sech och nach mat der falscher fra bestuet der sophie chotek enger béimescher gräfin an den ae vun den habsburger net akzeptabel feinden hat de franz ferdinand demno genuch eigentlech ass et fir d attentäter zimmlech einfach et si keng speziell sécherheetsmoossname geholl ginn an de franz ferdinand a seng fra sophie fueren am cabrio duerch d stroosse vu sarajevo nodeem den auto laanscht déi éischt zwéi poste fiert ouni datt eppes geschitt warscheinlech waren d attentäter awer net sou king fiert den auto laanscht de abrinovi deen eng handgranat an den auto geheit déi lant allerdéngs um pavé wou s explodéiert a panik mécht sech breet den auto bleift op urode vum franz ferdinand emol stoen an de abrinovi gëtt festgeholl en offizéier vum franz ferdinand gouf beim éischten uschlag blesséiert a gëtt an d spidol bruecht duerno geet et wéi de blëtz op d gemeng fir déi eigentlech geplangt visite an der gemeng lauschtert de franz ferdinand gedëlleg dem buergermeeschter seng ried wëllt awer duerno de weidere programm léiwer ofbriechen an an d spidol fueren allerdéngs krut säi chauffer dat net matgedeelt an ënnerschreift souzesoen d doudesurteel fir de franz ferdinand a seng fra sophie de provënzgouverneur a bäifuerer mécht hien dodrop opmierksam an den auto bleift fir e puer sekonne stoen an déi ginn dem princip duer deen zweemol schéisst déi éischt kugel geréit de franz ferdinand am hals déi zweet geet op seng fra viru geriicht seet hien aus datt en net wëlles hat d sophie ëmzebréngen mä datt seng schëss eigentlech nëmme fir de franz ferdinand bestëmmt waren den auto fiert weider bei d residenz vum gouverneur mä d doktere kënnen näischt méi fir den trounfolger a seng fra maachen d attentäter sinn zu siwen sechs bosnesch serben an ee bosnesche moslem déi jéngst attentäter hu knapps joer dräi vun hinnen dorënner de gavrilo princip an den nedeljko abrinovi goufen zu belgrad vun der schwaarzer hand ausgebilt an hirem gepäck hu si revolveren handgranaten an zyankali fir datt de géigner si op kee fall lieweg ze pake kritt gehollef kréie si vu serbeschen douanieren fir iwwer d grenz ze kommen wéi wäit d serbesch regierung um attentat matbedeelegt war ass ni opgekläert ginn et gëtt allerdéngs spekuléiert datt awer brochdeeler un héijer plaz bekannt gi waren mä et gouf net agegraff um véirel vir zwielef fänken d morsetasten u mat klicken an d nouvelle geet ronderëm d welt den däitsche keeser wilhelm ii ass entsat de franz ferdinand war e perséinleche frënd vun him d noriicht erreecht de keeser op senger yacht hohenzollern fir hien ass kloer datt dëst attentat net einfach kann higeholl ginn mä et muss zréckgeschloe ginn mit de serben muss aufgeräumt werden und zwar bald heescht et an der keeserlecher depesch u wien och an éisträich ass d faass iwwergelaf an der press liest ee vun de serben nëmmen nach als mordgesindel läusevolk oder hammeldiebe de generalstabschef franz freiherr conrad vun hötzendorf géif léiwer haut wéi muer um balkan amarschéieren de keeser ass erstaunlech roueg a wierkt net wierklech verwonnert vun der nouvell hien huet sech zanter laanger zäit domat offonnt datt seng dynastie vum pech verfollegt ass op een doudege méi kënnt et do wierklech net méi un mä en aneren huet an éisträich d fiedem an der hand den ausseminister leopold graf berchtold dee fir eng militäresch interventioun plädéiert an duerch deen et zum faméise blankoscheck vum keeser wilhelm ii kënnt dee fatal folge fir europa wiert hunn deuropäescht parlament oder europa parlament ass déi institutioun vun der europäescher unioun eu déi an direkter a geheimer wal demokratesch gewielt gëtt et vertrëtt deemno direkt déi milliounen eu bierger an hëlt deel um legislative prozess vun der eu zesumme mam conseil vun der europäescher unioun an deem d memberstaaten duerch hir ministere vertruede sinn stëmmt et iwwer gesetzesvirschléi of déi d europäesch kommissioun ausgeschafft huet d membere vum parlament also d deputéiert ginn zanter direkt vun de bierger fir joer gewielt president ass zanter januar den antonio tajani zanter de wale vun gëtt et deputéiert inkl präsident hir zuel pro memberstaat hänkt of vun deem senger awunnerzuel vun ë a lëtzebuerg mat bis hin zu däitschland mat deputéierten bis op fraktiounslous deputéiert sinn all an enger vun dëse fraktioune vertrueden d europäescht parlament hält seng plenarsëtzungen zu stroossbuerg an all zousätzlech sëtzungen zu bréissel all deputéiert ass an engem oder méi vun de kommissiounen déi jee no den theemen d plenarsëtzung preparéieren si wéi och déi verschidde politesch gruppen hunn hir reunioune meeschtens zu bréissel d generalsekretariat vum europäesche parlament ass zu lëtzebuerg d europäescht parlament an den europäesche conseil deelen d legislativ gewalt jee no sujet gëtt et dräi prozeduren no deenen des opdeelung geschitt d parlament an de conseil deelen och d responsabilitéit iwwer d adoptioun vum budget vun der eu d europäesch kommissioun mécht e budgetsprojet deen am parlament a conseil debattéiert gëtt d parlament kann de budget rejetéieren wat scho méi wéi eemol virkoum an deem fall muss déi ganz prozedur vu vir ugefaange ginn deemno huet d parlament d méiglechkeet ze beaflossen wat fir suë woufir ausgi ginn allerdéngs geet bal d hallschent vum eu budget un d landwirtschaft an iwwer déi depensen huet d parlament näischt ze soen schliisslech huet d parlament d kontroll iwwer d kommissioun d kommissioun muss d vertraue vum parlament hunn éier s iwwerhaapt ufänke ka mat schaffen a mat enger zweedrëttel majoritéit kann d parlament s och erëm fréizäiteg entloossen d parlament kontrolléiert weiderhin op d kommissioun hir aarbecht gutt mécht andeems et d rapporte vum europäesche rechnungshaff examinéiert an et kann der kommissioun wéi och dem conseil mëndlech oder schrëftlech froen stellen de quirijn van regteren altena ass en hollännesche kontrabassist de quirijn van regteren altena huet beim anthony woodrow am sweelinck conservatoire zu amsterdam kontrabass studéiert dunn ass en an d usa gaangen an en huet do beim gary karr an der hartt school of music säi studium weidergefouert fir méi en afwiesslungsräiche repertoire ze spillen huet hie säi musekalescht liewen opgedeelt engersäits trëtt en als solist op an anerersäits ass hien de kontrabassist vum hollännesche schönberg ensemble an den haaptkontrabassist vum den haager residentie orkest ënner dem evgeny svetlanov de quirijn van regteren altena ass och zäitweileg mam hollännesche pianist peter beijersbergen van henegouwen opgetrueden mat deem hie wierker agespillt huet vun der sofia gubaidulina a vum arthur honegger de kënschtler spillt op engem instrument dat vum gianbattista grancino zu mailand gebaut gouf de groupe de support psychologique kuerz gsp ass e grupp vu fräiwëllege bei der protection civile de grupp ass nach relativ jonk a besteet momentan aus gutt memberen stand juli d aufgab ass graff gesinn a stresssituatioune séilesche bäistand ze leeschten an éischter linn bedeit dat datt persounen deenen eppes schroes zougestouss ass zum beispill e selbstmord an der famill en accident bedreeung duerch aner persounen a sou weider ze hëllefen si iwwerdroen allerdéngs ni de message vum doud vun enger persoun dat ass d aufgab vun der police mä dacks sti si an zweeter rei fir direkt ze hëllefen d gsp leit hëllefen net nëmmen anere leit mä och hiren eegenen sou kënnt et ëmmer erëm vir datt de gsp och mat ambulancieren oder sauveteuren no schwéieren asätz schwätzt an op hir problemer ageet och no traumateschen erliefnesser fir drëttpersoune wéi éischt hëllefsleit spréngt de gsp an d gsp leit si keng psychologen mä secouriste mat enger unerkannter ausbildung déi iwwer zwee joer dauert um terrain erkennt ee si un hire grénge gilete mat der wäisser opschrëft psy fir member vu gsp ze gi muss een op d mannst joer al sinn bekannt ass d gsp duerch hir hëllef besonnesch zu waasserbëlleg bei der geiselnam bei der betreiung vun deenen déi beim accident vum luxair fluch blesséiert goufen oder aenzeie waren oder awer och bei deene leit déi am dezember aus deem bei flutkatastrophe verwüsten ostasien heemkoumen et bleift nach z ernimmen datt d membere vum gsp un d beruffsgeheimnes gebonne sinn als noutruff bezeechent een all versuch duerch kommunikatioun no hëllef ze ruffen dëst ka vum klassesche jäize bis zur sms alles sinn woumat een op sech opmierksam maache kann dobäi ass et egal ob een humanitär oder technesch hëllef brauch noutriff gëtt et genee sou gutt fir heizungsmonteure wéi fir ambulanzen am klassesche sënn allerdéngs sicht ee bei engem noutruff entweder no pompjeeën ambulancieren oder polizisten déi engem séier zur hëllef kommen noutriff déi op keng spezifesch adress ginn an déi wéi z b den sos an der navigatioun an aviatioun per funk oder morsen ofgesat ginn sinn noutsignaler den juli hunn déi zoustänneg ministere vun den eu memberstaaten eng decisioun getraff mat där se sech verflicht hunn d telefonsnummer op hire reseaue fräizeschalten d iddi dohanner ass datt all bierger vun der eu sech nëmmen eng nummer muss verhalen an iwwerall an europa séier u seng hëllef kënnt déi decisioun ass sou wäit ëmgesat och wa vill länner nach ëmmer hir al noutruffnummere bäibehalen hunn des weidere bitt all handy all telefonskabinn an all telefon souwisou d méiglechkeet den gratis unzeruffen bei handye léisst sech dës nummer dacks souguer ouni pin code sim kaart oder mat aktiver tastespär wielen ausserdeem léisst sech normalerweis en noutruff souguer da mam handy ofsetzen wann d haaptnetz dat sougenannt a netz dout ass international sinn d noutruffnummeren nach ëmmer net déi selwecht vill länner hunn den als noutruff agefouert um amerikanesche kontinent ass d nummer méi populär wéi an europa den nieft dësen zwou groussen nummere gëtt et och eng rei net grad sou wäit verbreet nummere wéi den oder den fir weider infoen kuckt bei de linken fir e qualifizéierten noutruff ass all disponent dankbar wann ee sech un d w reegel hält si wëlle wëssen wichteg ass datt een ni däerf anhänken dat mécht den disponent vum noutruff de michael reeves gebuer de oktober a gestuerwen den februar zu london un enger iwwerdosis vu schloftabletten war en englesche filmregisseur fir säin zweete film the sorcerers engagéiert hien de boris karloff a sengem nächsten a leschte film witchfinder general spillt de vincent price d haaptroll hei geet et ëm de mathew hopkins deem säi liewensziel et ass hexen ze fannen an ze verbrennen de michael reeves huet a sengem kuerze liewen zwar nëmmen b filmer gedréint hien huet et awer fäerdeg bruecht a jiddwerengem vu senge filmer ee vun de grousse schauspiller aus dem horrorfilmgenre fir d haaptroll z engagéieren de film witchfinder general ass nom fréien doud vum michel reeves e kultfilm ginn d unesco lëscht vum weltierwen world heritage besteet aus dem weltkulturierwen an dem weltnaturierwen am ganzen ëmfaasst se denkmaler an länner dovu si kulturdenkmaler k an naturdenkmaler n denkmaler gehéiere souwuel zum kultur wéi zum naturierwen d uno ënnerorganisatioun ënnerstëtzt bei de genannte monumenter d protektioun an d restauratioun duerch materiell an wëssenschaftlech hëllef d grondlag dozou ass eng unesco konventioun fir d protektioun déi zu stockholm ausgeschafft gouf se ass a kraaft getrueden fir an déi lëscht opgeholl ze ginn muss wéinstens ee vun dëse critèren erfëllt sinn d iddi fir dëse projet koum duerch en opruff vun der unesco vum mäerz fir déi monumenter ze retten déi duerch de bau vum assuan staudamm vum nil zerstéiert gi wieren eemol d joer normalerweis ufanks juli gesäit sech den unesco world heritage committee fir doriwwer ofzestëmmen wat nach op d lëscht komme kéint op d rout lëscht vum kulturierwen gi besonnesch bedreet objeten opgeholl souguer wann den zoustännege staat keng demande gemaach huet zanter stinn op där lëscht denkmaler de begrëff vum kulturellen ierwen héritage geet op den henri baptiste grégoire zréck deen am joerhonnert bëschof vu blois war an ass schonn de mee an der haager konventioun definéiert déi vun den usa net ënnerschriwwe gouf e schaltjoer ass e joer mat amplaz vun deeg zanter der aféierung vum gregorianesche kalenner gëllt sou war d joer e schaltjoer wéinst der reegel dogéint war keent wéinst der reegel de julianesche kalenner de virgänger vum gregorianeschen huet nëmmen déi éischt reegel kannt e joer op der äerd huet genee deeg am julianesche kalenner hat e joer am duerchschnëtt eng längt vun deeg an dat huet am laf vu joerhonnerten zu engem ënnerscheed vun deeg gefouert de gregorianesche kalenner huet dësen ënnerscheed duerch e joer mat deeg manner ausgeglach an zwar wou nom oktober direkt de oktober koum zanterhier huet d joer am duerchschnëtt deeg dat ass zwar ëmmer nach ze vill ma eréischt an joer entsteet e feeler vun deeg de schaltdag ass deen dag deen an engem schaltjoer bäigesat gëtt deen dag gëtt am februar bäigefléckt soudatt an engem schaltjoer de februar amplaz vun deeg huet kleng lëtzebuerger schwäiz petite suisse luxembourgeoise ass eng géigend am oste vu lëtzebuerg si ëmfaasst ënner aneren d uertschaften iechternach bäerdref scheedgen konsdref beefort grondhaff a mëllerdall hiren numm huet se wéinst de fielsen aus lëtzebuerger sandsteen déi duerch baachen a flëss fräigeluecht goufen doduerch si fielswänn hielen a schlëff entstanen déi d klammsportler natur a wanderfrënn gläichermoossen unzéien den numm petite suisse luxembourgeoise kleine luxemburger schweiz gëtt et zanter den er joren géint enn vun den er jore sinn am tourismusberäich bestriewungen opkomm hien duerch d bezeechnung regioun mëllerdall région mullerthal z ersetzen wat net onëmstridden ass well de mëllerdall nëmmen e klengen deel vun der petite suisse ass an deen neie begrëff doduerch zu konfusioune féiere kann zu der nei definéierter regioun mëllerdall petite suisse gehéiere gemengen déi sech am grupp leader müllerthal deen zanter existéiert regruppéiert hunn et sinn dat d gemengen ärenzdall bäerdref bech beefort iechternach konsdref fëschbech fiels hiefenech noumer reisduerf rouspert mompech a waldbëlleg dës gemengen decken eng gesamtfläch vun km of d hielen a fielsvirspréng an der géigend hu schonn an der alsteenzäit v chr de mënsche schutz gebueden archeologesch fondsaachen wéi feilspëtzten aus feiersteen mä och rëtzen an de fielswänn weisen drops hin datt s och an der mëttlerer steenzäit mesolithikum v chr vu jeeër bewunnt waren dem eelste lëtzebuerger säi skelett op zirka v chr datéiert deen de oktober um lieu dit loschbour ënner engem fielsvirsprong entdeckt gouf kann haut am naturmusée bewonnert ginn d réimer hunn d fielsen als steebroch benotzt am mëttelalter goufen do d millesteng fir déi sëllege millen an der ëmgéigend gewonnen kuckt den numm mëllerdall zeien dovu sinn z b d huellay d pitteschkummer an den amphitheater bei bäerdref zu bäerdref steet och de véiergëttersteen op deem réimesch gottheeten ze gesi sinn an deen interessanterweis an der kierch ënner dem altor steet zanter dem joerhonnert lackelt dës géigend touristen un dovun zeien z b d nimm vu verschiddene fielsformatiounen déi aus dem krimkrich perekop malakoff tuerm respektiv dem tierkesch russesche krich vun schipkapass stamen haut gëtt et km trëppelweeër fir ze verhënneren datt d natur ze vill verschampeléiert gëtt an déi fragil vegetatioun zu schued kënnt ass de klammsport reglementéiert leit déi gär klamme ginn mussen eng demande beim ëmweltministère maachen an däerfen dat nëmmen op ausgewisene plazen an der wanterbaach bei bäerdref d kleng lëtzebuerger schwäiz ass deel vum däitsch lëtzebuergeschen naturpark a sachsen gouf et zanter dem enn vum joerhonnert de begrëff sächsische schweiz ufanks dem joerhonnert war d schwäiz mat hire romantesche séien a bierger um gudde wee fir déi touristesch destinatioun par excellence an europa ze ginn a mat der schwäiz verglach ze ginn war fir all géigend an europa schmeechelhaft a sengem buch légendes des artistes dat erauskomm ass a wou ë a d legend vum laange veit erzielt gëtt huet de jacques collin de plancy d iechternacher géigend an engem zock mat der schwäiz ernimmt c est la suisse des pays bas que cette contrée romantique den hiwäis op holland ergëtt sech doraus datt deemools den hollännesche kinnek och groussherzog vu lëtzebuerg war an et fir e friemen net onbedéngt kloer war datt lëtzebuerg keen deel vun holland war wéini den numm kleng lëtzebuerger schwäiz fir d éischt gebraucht ginn ass konnt nach net eendeiteg erausfonnt ginn méiglecherweis gëtt et en zesummenhang mat engem artikel deen an der hollännescher zeitung nieuwe amsterdamse courant publizéiert an vum henri adolphe reuland a sengem guide das romantische ernztal oder fels und seine umgegend ernimmt gouf deen artikel huet d verschéinerungsaarbechten déi an dem joer am mëllerdall gemaach gi sinn beschriwwen a sot als conclusioun datt de mëllerdall elo mat den haaptattraktioune vun der sächsescher schwäiz konkurréiere kéint domat war eng éischt kéier den numm schwäiz mat dem mëllerdall a verbindung bruecht ginn de verglach mat der sächsescher schwäiz ass och vum hollänneschen auteur vu reesliteratur marie adrien perk gemaach ginn awer net fir de mëllerdall mä fir d sandsteefielse vum wee dee vun der fiels duerch den dall vun der manzebaach bei d meesebuerger schlass féiert alles herinnert u aan de saksische schweitz alles erënnert iech un d sächsech schwäiz schreift de perk a senge schetsen uit luxemburg skizzen aus lëtzebuerg d gedanklech verbindung vun der lëtzebuerger sandsteegéigend an der schwäiz louch deemools also an der loft och wa se nach net op eng bestëmmte plaz fixéiert war den echternacher anzeiger vum mee huet e bericht aus der trier schen zeitung iwwer d excursioun déi de wëssenschaftleche veräi vun tréier de mee op iechternach gemaach hat iwwerholl an deem och de verglach mat der sächsescher schwäiz ze fannen ass déi kéier fir d géigend vun iechternach die umgebung von echternach kann dreist mit der sächsischen schweiz oder anderen berühmten gegenden deutschlands rivalisiren an engem artikel an der metzer zeitung deen den echternacher anzeiger den oktober publizéiert huet gëtt ebenfalls de verglach mat der sächsescher schwäiz an der iechternacher géigend gemaach de begrëff lëtzebuerger schwäiz ass awer nach net an den touristeguide vun der géigend aus dem ufank vun den er joren ze fannen och net an dem grand duché de luxembourg historique et pittoresque vum dr jean pierre glaesener deen op der säit d presenz vum far hymenophyllum tunbrigense an de säitlechen däller vum mëllerdall ernimmt an dobäi schreift datt dëse raren hautfar och an der suisse saxonne virkéim där hir fielslandschaft eng grouss analogie mam mëllerdall presentéiere géif en direkten hiwäis op den numm lëtzebuerger schwäiz fënnt een awer net beim glaesener eng relatioun tëscht dem glaesener senger analogie mat der sächsescher schwäiz an dem spéideren numm lëtzebuerger schwäiz wéi alt gemengt ginn ass léisst sech also net etabléieren méi en direkten hiwäis op d schwäiz als solch ass an engem artikel ze fannen deen am mee am echternacher anzeiger publizéiert ginn ass do geet vu schweizergleichen naturschönheiten rieds am kontext äsbech dall an huel lee hohllay dat eelst bis dato bekannt dokument wou de begrëff lëtzebuerger schwäiz virkënnt ass eng topographesch kaart fir touristen aus dem joer déi den titel petite suisse luxembourgeoise carte de la sre inférieure dréit hiren auteur war de jean pierre schmit a si ass an der imprimerie les arts graphiques zu bréissel gedréckt ginn si ass am lëtzebuerger nationalarchiv ze fannen eng verklengert monochrom reproduktioun vun der kaart ass an dem buch die stadt echternach die kleine luxemburger schweiz dat den émile borschette erausginn huet ze gesinn vun den er joren u gi bezeechnunge wéi luxemburger schweiz kleine luxemburger schweiz suisse luxembourgeoise a petite suisse luxembourgeoise allgemeng gebraucht och iwwer d grenze vum land eraus sou kënnt d expressioun petite suisse luxembourgeoise an dem artikel le grand duché de luxembourg vum georges rodenbach am supplément littéraire vum figaro paräis vum dezember vir de kontext ass allerdéngs e bësse konfus dluxemburger wort huet deen artikel kuerz duerno ofgedréckt am joer huet den iechternacher fotograf jacques marie bellwald en album guide mam titel la petite suisse luxembourgeoise erausginn am laf vun de joren huet hien och eng hellewull vu postkaarte mat der légende petite suisse luxembourgeoise resp kleine luxemburger schweiz an den handel bruecht domat ass awer nach ëmmer net kloer wie schlussendlech den numm petite suisse erfonnt huet am guide vum iechternacher verschéinerungsveräin aus dem joer liest een d hollänner déi bekanntlech déi éischt touristen am lëtzebuerger land waren hätten de begrëff luxemburger schweiz fir d éischt gebraucht wat jiddefalls net stëmmt ass d behaaptung de mëllerdall hätt vun oder souguer schonn vu kuerz no un den numm kleine luxemburger schweiz gedroen am weltkrich huet den däitschen okkupant sech um hiwäis op d schwäiz gestéiert an enn januar ass an der zeitung déi nei bezeechnung echternacher felsenland opgedaucht déi d nazie vun elo un an der plaz vun der luxemburger schweiz imposéiert hunn an enger aussergewéinlecher sitzung den februar am veräinshaus zu iechternach déi den iechternacher amtsbürgermeister christian stock aberuff hat sinn d gemengepäpp vun iechternach beefort bäerdref mompech a rouspert offiziell iwwer deen neien numm informéiert ginn an datt hir gemenge vun elo un wat den tourismus ubelaangt am fremdenverkehrsamt des amtes echternach regruppéiert wieren de codex aureus epternacensis och evangeliar vun iechternach ass e meeschterwierk vun der mëttelalterlecher buchmolkonscht en ass tëscht an am skriptorium vum klouschter vun iechternach entstanen de prunkdeckel war e cadeau vun der keeserin theophanu gest an hirem jong otto iii fir déi iechternacher benediktinerabtei d pateren hunn doropshin eng evangelien handschrëft geschaf dës handschrëft hieft sech vun deenen aneren of déi zu där zäit zu iechternach gemaach goufen virun allem duerch déi räichhalteg illustratioune vun zeenen aus dem liewe vu christus den text ass op pergament geschriwwen a mat initialen dekoréiert d blieder sinn mm grouss fir d éischt kënnt eng virried vum hieronymus un de poopst damasus den hieronymus hat am joerhonnert d reiefolleg vun de véier evangelie festgesat da kënnt eng aner virried déi explizéiert wéi d kanontafelen ze gebrauche sinn déi tafelen erméiglechen et ze kucken wat fir partien bei deene verschiddenen evangelisten iwwereneestëmmen da kommen déi véier evangelien virun all evangelium dat textgenee erëmgi gëtt ass e bild vum evangelist deen als schreiwer duergestallt ass op am ganze säite sinn a jee dräi sträifen déi ënnerenee stinn iwwer honnert eenzelbiller gemoolt besonnesch ervirzehiewe sinn déi säiten op deenen den text mat goldtënt geschriwwen as dohier den numm de bildrand ass mat purpur gefierft all biller spigelen d liewen am mëttelalter erëm a sinn domat eng wichteg quell fir ze wëssen wéi d leit gelieft hunn op de riddos säite si gemoolten imitatioune vu byzantinesche seidestëfter ze gesinn um viischten deckel deen üppeg mat edelsteng dekoréiert ass gesäit een op goldblech déi zwéi stëfter lénks ënnen de jonke kinnek a spéidere keeser otto iii riets ënne seng mamm d keeserin theofanu an deenen anere goldpartieë sinn déi véier paradäisflëss an d symboler vun de véier evangelisten ze gesinn op der lénkser säit stinn d muttergottes déi helleg willibrord a benedikt an op der rietser den hellege péitrus de bonifatius an de liudger d relief aus elfebeen an der mëtt vum deckel weist de jesus um kräiz gedroe vun der äerd de codex gouf bis zu der franséischer revolutioun am klouschter iechternach versuergt wéi d klouschter opgeléist gouf ass d buch iwwer mainz op erfurt bruecht ginn huet den ernst ii vu sachsen gotha altenburg de codex kaaft e gouf do deel vun der bibliothéik vum schlass friedenstein zu gotha gouf et an eng stëftung integréiert dherzog von sachsen coburg gotha sche stiftung für kunst und wissenschaft gouf d evangeliebuch mat anere konschgéigestänn vun der famill vum herzog op coburg bruecht de codex aureus stoung zum verkaf d lëtzebuerger regierung konnt oder wollt deemools net déi gefroten zomm opbréngen soudatt en den mee fir millioun d mark vum germanisches nationalmuseum vun nürnberg opkaaft gouf wou en haut ze gesinn ass zu lëtzebuerg gëtt et e puer exemplare vun der facsimile editioun eent dovu kann een am iechternacher abteismusée bewonneren sujeten aus dem codex goufen als käpperchesmotiver benotzt ddian fossey gebuer de januar zu san francisco a gestuerwen de dezember am karisoke research centre am ruanda war eng us amerikanesch verhalensfuerscherin si war spezialiséiert op d erfuerschung vu bierggorillaen d dian fossey war vu beruff ergotherapeutin ufanks der er jore war si fir d éischt an ostafrika ass si am optrag vun der national geographic society an de ruanda gereest fir eng laangzäitetude iwwer bierggorillaen ze maachen mat der zäit huet si et fäerdegbruecht vun de gorillaen akzeptéiert ze ginn sou war et méiglech ginn abléck a verhalensformen familljestrukturen a besonnesch an d kommunikatioun tëscht deenen déieren ze kréien a spezialistekreesser war se wéinst hiren dokumentarfilmer an den artikelen am national geographic magazine séier bekannt am ruanda huet se de karisoke research center opgebaut mat de braconnieren hat se grouss problemer well d gorillaen um austierwe sinn an dofir um schwaarzmaart gesicht sinn am dezember ass d dian fossey an der ruandescher provënz ruhengeri doutgeschloen opfonnt ginn de muerd konnt ni opgekläert ginn hir memoiren gorillas in the mist goufen vum michael apted verfilmt d buch geet méi an den detail vun hirer wëssenschaftlecher carrière et vergësst awer méi eenzelheeten aus hirem privatliewen wéi zum beispill hir affär mat dem fotograf bob campbell déi am film am detail behandelt gëtt sou richteg bekannt ass d dian fossey ginn wéi de film erauskoum an deem d sigourney weaver d titelroll gespillt huet de roger ebert iwwer de film hien erzielt eis wat d dian fossey gemaach huet a wat mat hir geschitt ass mä en erzielt eis net wie si war mumm sweet mumm ass e lëtzebuergesche film vum paul scheuer georges fautsch a maisy hausemer deen den oktober seng première hat den john e diderich e räichen amerikaner reest op lëtzebuerg fir endlech de musical aus clausen ze gesinn aus deem seng bomi him ëmmer lidder gesongen huet an an deem si als jonkt meedchen d haaptroll gespillt hat nodeems hien eng déck zomm sue sprange gelooss huet ginn dräi verschidde regisseure sech dru fir dat stéck nei opzeféieren et handelt sech heibäi ëm dmumm séis vum dicks de film ass eng zort brennglas vun der lëtzebuergescher kulturszeen vum enn vun den er joren nieft der hellewull vu schauspiller a museker déi un den inszenéierunge vun der mumm séis bedeelegt sinn hunn och en etlech aner leit aus deem milieu journalisten kulturbeamten regisseuren cameo optrëtter e gouf am ganze vun leit gesinn congé fir e mord ass e lëtzebuergesche film vum paul scheuer deen de dezember seng première hat den här huberty wëll sech en observatoire baue loosse well hien un astronomie intresséiert ass den apdikter henri lamesch aus dem duerf ass mat dem här huberty senger niess bestuet den här an d madame lamesch fäerten datt dem monni seng suen all bei dem projet vum observatoire dropginn an datt si als eenzeg ierwen nom monni sengem doud eidel ausginn dunn hunn den här apdikter an d madame eng iddi se wëllen de monni ëmbréngen de film ass a mm gedréint an hat e budget vun nëmmen millioune lëtzebuerger frang als éischte film op lëtzebuergesch ass en an engem richtege kino dem utopia gelaf ier en op tournée uechter d land goung et ass dee lëtzebuergesche film mat bis ewell deene meeschte spectateuren dem cna no gouf e vun am ganze respektiv leit gesinn australien offiziell commonwealth of australia ass e staat um australesche kontinent tëscht dem indeschen ozean an dem südpazifik am südoste vun asien zesumme mat der nopesch insel tasmanien bilt en de commonwealth of australia en autonomen deel vum commonwealth of nations australien breet sech iwwer ongeféier km vum kap byrne vun osten no westen an iwwer km vum kap york am norde bis tasmanien am süden aus zu australien mat enger duerchschnëttlecher héicht vun m iwwer dem mieresspigel gehéieren als wichtegst baussenzeg gebidder norfolk island an australian arctic territory d küst ass km laang iwwer méi wéi km erstreckt sech de great barrier reef vum südleche queensland bis zum golf vu papua et ass eent vun de bedeitendste mieresökosystemer a geschützte liewensraum fir fësch weechdéier a korallenaarten aus dem great western plateau deen deeler vu queensland westaustralien a vum northern territory ëmfaasst erhieft sech den uluru ayers rock een m héije monolith vun km ëmfank den héchste bierg den m héije mount kosciusko läit laanscht d ostküst am great dividing range aus dem haitegen indonesien koumen d aboriginies ongeféier v chr op den australesche kontinent an hunn en als éischt besidelt zu där zäit muss hir bevëlkerung aus ëm déi leit bestanen hunn si hunn d ganzt land bevëlkert a verschidde sproochen a kulturen entwéckelt am a joerhonnerthunn d spuenier déi deemools déi gréisst kolonialmuecht op der welt waren eng grouss expeditioun aus dem peru an de süd pazifik geschéckt mat der hoffnung do op gold ze falen wéi sech de wonsch net erfëllt huet hu se de projet opginn an hu sech vun deem moment un och guer net méi mat dem süd pazifik befaasst ëm huet dunn de kapitän james cook d ostküst vun australien erfuerscht a se fir déi brittesch kroun a besëtz geholl wéinst der isoléierter lag vun australie si méi wéi vun den australesche planzenaarten endemesch d landschaft gëtt vu méi wéi verschidden zorte vun eukalyptusbeem vum bambestand markéiert et sinn akazien an eukalyptusaarten déi do zu honnerte virkommen wéinst der äerdgeschichtlecher entwécklung liewen an australien beidelmamendéieren wéi koalabieren känguruen an urmamendéieren protheria déi eeër leeën wéi zum beispill d schnieweldéieren ornithorhynchidae an de seechomessekéisécker tachyglossidae australien ass ausserdeem e paradäis fir insekten a reptiller déi meescht sinn harmlos mä verschidde spannen a schlaange sinn héich gëfteg a liewensgeféierlech schof päerd a ranner ginn importéiert vun de mamendéieren vun de vullen vun de reptiller an vun de spannendéieren an insekte sinn eenzegaarteg australien huet e bicameralt parlament dat aus engem senat mat senatoren déi nom verhältneswalrecht fir joer bleiwen an engem representantenhaus mat membere besteet dat all joer mëttels preferenzwalen nei gewielt gëtt de commonwealth of australia besteht aus staaten new south wales queensland westaustralien südaustralien tasmanien victoria an zwéin territoiren australian capital territory an northern territory déi bedeitendst exporter kommen aus der landwirtschaft an aus dem biergbau z b kuelen eisenäerz a gold d land ass ee vun de gréisste randfleeschexporteuren gutt ee véirel vun der ganzer wollproduktioun vun der welt kënnt aus australien vun der bevëlkerung schafft an der landwirtschaft an der industrie a am dengschtleeschtungssecteur de bruttoinlandprodukt leit bei us pro awunner stand déi meescht immigrante kommen aus neiséiland groussbritannien a china et gëtt all joer duerchnëttlech awanderer de gebuertentaux leit bei kanner pro fra d haaptsprooch ass englesch obschonn d australier och hiren eegenen aussie slang benotzen donieft ginn nach weider sprooche geschwat de schoulsystem vun australien ass an d primärschoul an an d sekundärsschoul agedeelt schoulflicht besteet vum bis zum liewensjoer wien op d universitéit wëll goe muss joer an d schoul virdru gaange sinn déi eelst universitéit vun deenen ass déi am joer gegrënnten universitéit vu sydney virun ongeféier millioune joer huet australie sech vum urkontinent gondwana beim ausenanerdrifte vun der antarktis ofgespléckt viru fofzegdausend joer ass de kontinent fir d éischt vun den aboriginies bewunnt ginn si sinn héchstwarscheinlech aus südostasien eriwwerkomm a gehéieren zu den eelste kulturen op der welt de begrëff terra australis incognita gouf laang virun der entdeckung vun australie benotzt wéinst der staarker presenz vun den hollänner an den indoneeseschen häfen vu bantam a batavia jakarta ass d entdeckung vun australien séier eng realitéit ginn d hollännesch flott konnt déi zäit op déi bescht schëffer zréckgräifen an huet et mat hëllef vun deene relativ séier gepackt den éischter geféierleche süd pazifik ze befueren géint dem ufank vum joer ass et dem willem janszoon gelongen d mierstrooss tëscht dem australesche kontinent an neiguinea z ereechen den detroit gëtt allerdéngs no dem spueneschen fuerscher luis vaez de torres deen do ee joer méi spéit laanschtkënnt benannt duerch dem janszoon seng entdeckunge beschléissen d regierunge vu batavia gréisser expeditiounen an de süd pazifik den abel tasman entdeckt doropshin d insel déi méi spéit ënnert sengem numm bekannt gouf tasmanien et gesäit am ufank aus wéi wann de britteschen asaz an australien änlech verlafe sollt wéi dee vun de spuenier oder vun den hollänner kënnt den englesche fräibeiter william dampier am nord oste vun australien un wéi hien nees an englandwar konnt hien d autoritéiten iwwerzeegen eng nei expeditioun ze finanzéieren op senger zweeter rees schreift hien de komplettste rapport iwwer den inselkontinent vun där zäit de rapport ass allerdéngs mat villen negativen ausdréck gefëllt an déi bréngen déi englesch autoritéiten derzou wärend bal joer näischt méi z ënnerhuelen fir groussbritannien huet australien e bedeitende strateegeschen wäert dee besonnesch nom verloscht vun den amerikanesche kolonien am joer opfälleg gëtt d kontroll iwwer de kontinent offréiert groussbritannien nämlech e wichtege militäreschen a kommerzielle stëtzpunkt a sou gutt méiglechkeete fir den handel am pazifik a méi generell an asien gëtt de brittesche gouvernement bekannt datt et plangt eng prisongsinsel bei der botany bay opzemaachen den mee verléisst de kapitän vun der royal navy arthur phillip england mat gefaangen d schëff kënnt den januar bei der botany bay un allerdéngs gefält et em do net gutt genuch an hie mécht sech doropshin a richtung norden bei port jackson vun deem den james cook scho geschwat hat mä deen dunn awer nach net erfuerscht war port jackson erweist sech als ee vun de beschten natierlechen häfen op der welt de januar deen haut den australeschen nationalfeierdag ass australia day mécht en déi éischt europäesch kolonie op déi kolonie dei vu port jackson aus gesinn e bësse mei wäit eran am land läit gëtt sydney gedeeft nom numm vum staatssekretär dem lord sydney dee responsabel fir d pläng vun der kolonisatioun war tëschent an duerchlieft australien déi éischt europäesch awanderer hunn eng wichteg roll fir déi positiv entwécklung vun der australescher ekonomie gespillt ausserdeem hannerloosse si eng geschicht räich mat mythen a legenden déi d imaginatioun vu villen australesche schrëftsteller poeten a moler beaflosst huet d westküst gëtt eréischt an den er joren vum joerhonnert voll erschloss déi aner kolonien gi gegrënnt dorënner victoria am joer a western australia am joer de ganze kontinent ass awer weiderhin net ganz erfuerscht d biedem déi niddreg nidderschléi an net zulescht déi repetitiv dréchenten hunn australien sécherlech méi wei aner länner dozou predestinéiert fir eng extensiv véizuucht am géigesaz zu enger ubau agrikultur ze hunn d entwécklung vun der zuucht ass eng vun de wichtege grondlage vun der kolonisatioun vum distrikt vu port phillip deen am süde vun new south wales läit an déi an der zweeter hallschent vun den er joren ofgeschloss gouf de bau vu melbourne fänkt am joer un an d stad entwéckelt sech dann och ganz séier an de er joren vum joerhonnert verlaangen d kolonien ëmmer méi onofhängegkeet ass et da souwäit den distrikt vun port philip gëtt onofhängeg a gëtt an zukunft victoria mat der haaptstad melbourne genannt wärenddeem definéieren d véiziichter lues an lues d grenzen vun engem neie staat dem queensland mat der haaptstad brisbane de queensland gëtt vun new south wales ofgetrennt tëscht an hëlt d wollexportatioun staark zou an de gehandelte wäert geet vun millioune pond op erop mam ukommen vun neien awanderer a mat der entwécklung vun den neien haaptstied vun deene jiddwereng de wichtegsten hafen an der ëmgéigend ass fänken d australesch staaten an domat am fong ganz australien un eng méi grouss autonomie unzefroen den transfert vun der muecht op d australesch kolonien ass definitiv domat vereinfacht ginn well groussbritannien de system vum fräien handel zum schluss vun de er jore vum joerhonnert adaptéiert huet dëse fräien handel erkläert datt groussbritannien wueren bëlleg um internationalen maart akafe kann an dann och gewënnbréngend erëm verkafe kann domat ass den inselstaat wesentlech manner ofhängeg vu senge kolonien dowéinst koum et zum australien colonies act deen de kolonien new south wales victoria southern australia a vandiemens land wat an tasmanien ëmgedeeft gouf eng autonom regierung verschaaft am joer ass d exekutiv dann an den hänn vum cabinet oder dem ministerrot dee virun de lower houses vun deenen d memberen demokratesch gewielt goufen responsabel ass de goldrausch aus de er jore vum joerhonnert bréngt eng staark zounam vun der populatioun mat sech huet australien bal milliounen awunner mol méi wéi déi meescht immigrante kommen aus groussbritannien den usa oder kanada all net wäissen awanderer gëtt net akzeptéiert déi politik ass esou populär datt déi nei regierung s als eng vun den nationalen devisen am joer unhëlt em sinn d goldoderen awer scho bal all um enn an obschonn australie seng ekonomesch situatioun an der riicht halen kann haaptsächlech wéinst dem nach ëmmer ganz grousse wollexport geet et mat dem land biergof d leit hannerfroen dann och der regierung hir politik well deen zum beispill nach ëmmer un der eisebunn queesch duerch de kontinent festhält an där hire bau vill suen brauch an den joren tëscht an a d gesellschaft gedeelt déi eng sinn unhänger vum protektionismus déi aner vum fräien handel d zeitungen an d politiker sinn dann och an engem dilemma wat fir enger vun den zwou gruppe se recht solle ginn all dat wéi och d jalousien zwëschent de verschiddenen australesche staaten verhënnert e gutt zesummeschaffe bis ongeféier an d joer ignoranz a puere rassismus vu säit vun der bevëlkerung si fir vill urawunner en deel vum alldag zwar hunn d aboriginies déi selwecht rechter wéi all déi aner australier vun enger anerer ofstamung mä dat gëllt allerdéngs nëmmen um pabeier duerch d medie bedéngt gesi vill australier d aboriginies als eng aart schandfleck am géigesaz zu den touristen déi dacks an australie kommen fir eng vun deenen eelste kulture kennen ze léieren d australesch regierung gëtt zwar milliarde vun dollar fir d ënnerstëtzung vun den aboriginies aus mä fir e kontrakt auszehandelen wéi dat an anere länner mat de selwechte problemer besteet ass si net bereet no laangem streiden an de gerichter iwwert dee verluerenen buedem vun den uraustralier hunn d riichter schlussendlech unerkannt natierlech ënnert bestëmmte bedéngungen datt déi éischt australier en urusprooch ob grond a buedem kéinten hunn tëscht an huet de begrëff geklaut generatioun d ronn gemaach domat sinn d mischlingskanner gemengt déi hiren elteren ewechgeholl goufen an an heemer koumen vill aboriginies leiden nach haut ënner aarbechtslosegkeet alkoholproblemer an zivilisatiounskrankheeten de séiere wuesstem vun der bevëlkerung an de joren tëschent an dréit besonnesch zum wuesstem vun de sechs haaptstied bäi d kolonien urbaniséiere sech ëmmer méi ronderëm d punkte vun deenen aus e puer joerzéngter méi fréi d kolonisatioun ugefaangen huet mam ofhuele vun dem goldofbau am victoria souwéi an new south wales an den er joren gi vill prospekteren an d stied hiert gléck probéieren zum schluss vum joerhonnert si sydney a melbourne ënnert de gréisste stied vun der welt och wann australien weiderhin nëmme ganz schwaach bewunnt ass all déi aner kolonië ginn als direkt konkurrente gesinn an nëmmen de lien mat groussbritannien ass vu gréisserer wichtegkeet den éischte weltkrich ass den ausschlaggebende punkt fir déi richteg unificatioun vun de australesche staaten zu engem grousse staat dee sech senger kraaft an identitéit bewosst ass australien äntwert dem opruff vun den alliéierten a schéckt méi wéi zaldoten an de krich méi wéi doudeger an blesséierter sinn déi markant zuelen d pouvoiren déi der federaler regierung per konstitutioun zougetraut ginn erlaben et eng staark zentral féierung ze hunn vun engem finanzielle standpunkt aus gesinn zitt australien e virdeel aus dem éischte weltkrich besonnesch d textil d automobilsindustrie an d siderurgie profitéieren doduerch verstäerkt sech och d positioun vun den australesche produkter wéi zum beispill der woll dem weess dem kalleffleesch an dem schofsfleesch op dem brittesche marché e konflikt an der nationalistescher partei déi vum william morris huges gegrënnt gi war forcéiert en dann d muechtpositioun ze verloossen de stanley melbourne bruce chef vum konservative fligel gëtt neie premier mat hëllef vun enger koalitioun mat als eenzegem seriéise géigner der labor party fir en änlechen wuesstem wéi wärend dem krich oprechtzeerhalen probéiert d regierung basisindustrien z entwéckelen mä déi grouss ekonomesch depressioun vun den er jore mécht hinnen e stréch duerch d rechnung d konsequenz vum schwaarzen donneschdeg huet dann och an australie seng affer gefuerdert well d ëffentlech an d perséinlech scholden zu enger zäit méi grouss goufen an där de chmage scho relativ héich war bis zu der liberatioun vun de philippinneschen inselen benotzen d alliéiert truppen ënner dem amerikanesche generol macarthur australien als operatiounsbase obwuel d perte wesentlech manner schlëmm ware wéi wärend dem éischte weltkrich waren d australier psychologesch méi ugeschloen well zu all moment eng japanesch invasioun gefaart gouf mat der victoire vun den alliéirten am korallemier am joer gëtt déi invasioun allerdéngs onméiglech eng weider kéier adaptéiert sech d australesch ekonomie op déi saachen déi vum krich gefuerdert ginn d industrie verwandelt sech an eng transformatiouns industrie den curtin stierft am joer an déi nei regierung déi vum joseph benedict chifley geleet gëtt verbessert d relatiounen tëschent australien an den usa mam anzus traité a mat neiséiland als drëtte partner zanter ass eng koalitiounsregierung zu canberra un der muecht si besteet aus der liberaler partei an der nationaler partei haut stellt labour partei d oppositioun duer déi virdrun joer laang regéiert huet premierminister ass den john howard grondsätzlech gläicht de system vun der australescher regierungspolitik dem modell vun der liberaler demokratie groussbritannien an nordamerika si huet donieft awer och eege kennzeechen d vollek wielt d parlament dat an zwee gedeelt ass d represententenhaus house of representatives an den senat senate déi partei déi d mehrheet huet am represententenhaus stellt d regierung ob virschlag vun der regierung ernennt kinnigin elisabeth ii e generalgouverneur dësen ernennt dann déi verschidde ministeren déi him vum premier virgeschloe ginn eng legislaturperiod dauert maximum joer an australien besteet walpflicht d representantenhaus an de senat ginn no engem preferenzsystem gewielt woubäi all kandidat enger nummer op all walziedel zougeuerdent gëtt dekonomie vun australien ass eng vun de gréisste kapitalistesche wirtschaften op der welt mat engem bruttoinlandprodukt vun trilliarden usd d gesamtverméige vun australien läit bei trilliarden usd hat d land déi gréisst ekonomie op der welt nominale bip australien ass och den gréissten importateur an den gréissten exportateur obwuel de secteur vun der agrikultur hautdesdaags bei wäitem net méi sou wichteg ass wéi fréier hänkt awer nach ëmmer e groussen deel vum räichtum vum land vun der zuucht vu randbéischten a vun der landwirtschaft of d traditioun fir béischte weeden ze loossen ass zur zäit vun der kolonialisatioun gebuer ginn wéi déi éischt spuenesch schof aus südafrika agefouert goufen d weede breede sech haut op ongeféier vun der benotzbarer fläch aus australien ass den éischte produzent an exportateur vu woll op der welt besonnesch vun der mérinos woll déi vu besserer qualitéit ass trotzdeem maachen d beneficë vum export vun der woll haut nëmmen ongeféier vun den totalbeneficer op der exportatioun aus ongeféier d hallschent vun der woll gëtt an new south wales a western australia produzéiert de staat victoria ass deen éischte produzent vu schofsfleesch all d staaten an territoire vun australien praktizéieren d véizuucht mä queensland ass den éischte produzent mat ongeféier vun der kappzuel déi am ufank vun den er joren ongeféier millioune käpp staark war australien produzéiert grad sou gutt fleesch wéi och mëllechartikelen d mëllechindustrie ass haaptsächlech an dem süd osten besonnesch am victoria ze lokaliséieren well et do méi reent d farme sinn technologesch an der spëtz vun deem wat sech haut maache léisst am géigesaz zu deem bild wat ee gär kritt wann ee sech sendungen iwwer den outback ukuckt déi riseg ranchen am norden zum beispill benotzen dacks helikopteren a motorrieder fir hir träpp beieneen ze halen unfanks vun den er joren huet d randfleeschproduktioun bal milliounen tonnen an d mëllechproduktioun millioune liter ausgemaach obwuel nëmmen ongeféier vun der gesammtfläch vun australien fir cultures alimentaires ze gebrauche sinn ass dëse secteur ganz wichteg fir d australesch ekonomie de weess mécht ongeféier vun der ugebautener fläch aus d fudderplanzen an aner fruuchtzorte maachen ongeféier aus de weessubau ass extreem mechaniséiert a gëtt an alle staate praktizéiert den ubau ass awer och haaptsächlech am süd osten a süd westen ugesidelt allgemeng huet d absolut produktioun an de leschte joren ëmmer méi ofgeholl well d leit op nei méi rentabel zorten ëmklammen den huewer de geescht de kar de mais an den tubak spillen och eng wichteg roll räis a kotteng ginn haaptsächlech an der reenzon ëm de murrumbidgee floss am queensland an an new south wales ugebaut den zockerrouer ubau ass op queensland an am distrikt vu richmond river an new south wales beschränkt well do de beschte buedem ass sinn ongeféier milliounen tonnen zockerrouer produzéiert ginn et gëtt och vill friichten ugebaut ënner anerem äppel banannen drauwen orangen bieren ananassen a papayaen d haaptubaugebidder fir de wäin sinn d däller vu barossa a south australia den hunter valley an new south wales a verschidde regiounen a victoria besonnesch awer den dall vum murray floss d bëscher bedecken hautdesdaags nëmmen nach eng fläch vun ongeféier de groussdeel vum holz dat fir de commerce bestëmmt ass gëtt aus nolenholzbëscher gewonnen d eukalyptus holz gëtt haaptsächlech fir d miwwelproduktioun benotzt ongeféier milliounen hektar si permanent geschützt d australesch waasserfläche bidden ongeféier verschiddenen zorte vun fësch an enger hellewull anere maritime liewewiesen e liewensraum d ausbeut vun de waasserflächen duerch fëscherei ass awer zimmlech kleng mat ongeféier tonnen am joer interessant ass an deem sënn datt ongeféier vun de recettë vun de crustacéeë kommen australien war bis zum schluss vun den er joren eng vun de gréisste walfänkernatiounen mä huet zanterhier déi aktivitéit ausser fir wëssenschaftlech zwecker opginn frankräich amtlech république franaise franséisch republik ass en demokrateschen zentralisteschen eenheetsstaat am weste vun europa frankräich huet grenze mat der belsch lëtzebuerg däitschland der schwäiz italien monaco spuenien an andorra d küste vu frankräich ginn iwwer den atlantik mam äermelkanal an d mëttelmier nieft dem territoire an europa huet frankräich och eng partie iwwerséigebidder an der karibik ë a d martinique d guadeloupe an een deel vu saint martin südamerika franséisch guyane virun der küst vun nordamerika saint pierre et miquelon am indeschen ozean d réunion d insel mayotte am pazifik tahiti clipperton asw an an ozeanien nei caledonien asw ausserdeem erhieft frankräich en usproch op en deel vun der antarktis terre adélie an arktesch gebidder am déiwe süde vum indeschen ozean ë a d kerguelen inselen frankräich ass grënnungsmember vun der uno wou et ee permanente sëtz am sécherheetsrot huet vun der eu a vun der atlantescher allianz respektiv nato am ganzen huet dat franséischt mammeland an europa eng fläch vu km am franséische landschaftsbild fënnt ee virun allem flaach géigenden a kleng hiwwelen am norden a westen de rescht ass mat bierger bedeckt haaptbierger sinn d pyrenäen am südwesten de massif central an d alpen am südosten den héchste bierg vu frankräich an och héchste bierg vun den alpen ass de mont blanc meter wéinst senger form gëtt frankräich och l hexagone sechseck genannt déi mat ofstand wichtegst a gréisst stad a frankräich ass d haaptstad paräis mat ronn milliounen awunner an der agglomeratioun regioun le de france d groussraim ëm marseille lille a lyon hunn och méi wéi eng millioun awunner d aktuellt frankräich besteet gréisstendeels aus dem anticke gallien den numm kënnt allerdéngs vun engem germanesche vollek de franken déi sech op de lännereie vum réimesche räich néiergelooss hunn eng éischt richteg dynastie déi eng partie territoire ënner dem regnum francorum vereenegt huet waren d merowenger mam kinnek clovis am joer ënner sengen ierwe gouf d frankeräich awer nach dacks opgedeelt duerch d merowengesch ierfschaftspolitik no där d kinnekräich nom doud vum kinnek ënner all de jongen opgedeelt gëtt eng zweet dynastie d karolenger konnte sech am joerhonnert behaapten an ënner dem karel dem groussen koum et zu engem grousse keeserräich no sengem doud gouf d räich alt erëm opgedeelt an aus der francia occidentalis gouf dat spéidert frankräich dfrancia orientalis gëtt zum haitegen däitschland d karolenger konnte sech nach bis um franséischen troun behaapten ier d kapetenger mam hugues capet un d muecht komm sinn nodeem mam philippe iv d valois um franséischen troun souzen si schlussendlech d bourbonen mam henri iv d kinneke vu frankräich bis zu der franséischer revolutioun bliwwen d joerhonnert war vu verschiddene regimme markéiert no der convention nationale dem directoire an dem consulat huet sech den napoleon zum keeser kréine gelooss gouf an der sougenannter restauratioun d monarchie nees agefouert mä dëse system konnt sech a frankräich net méi duerchsetzen no engem second empire sinn d fransousen nees zu enger republik iwwergaangen enger regierungsform déi sech bis haut mat der fënnefter republik behaapte konnt frankräich ass eng zentralistesch organiséiert demokratie mat engem semi presidentielle regierungssystem an der konstitutioun vun der v republik huet de staatspresident dee vum vollek gewielt gëtt eng staark positioun hien ernennt de premierminister an op rot vum premierminister déi aner ministeren huet vis vis vu gesetzesvirschléi vum parlament e veto recht a kann d nationalversammlung opléisen d parlament besteet aus zwou kummeren der nationalversammlung assemblée nationale mat deputéiert déi vum vollek gewielt ginn an dem indirekt gewielte senat mat no der senatsreform memberen aktuellen präsident vun der republik ass den emmanuel macron seng partei lrem huet och eng majoritéit an der nationalversammlung assemblée nationale am senat hunn d konservativ parteien d majoritéit ënnert anerem déi republikaner frankräich war grënnungsmember vum nordatlantiktraité a krut militäresche schutz vun den usa wéi den de gaulle un d muecht komm ass hu sech d bezéiungen zu den usa an zu der nato déi vun den usa dominéiert gouf verännert ënner der leedung vum de gaulle huet sech frankräich zu enger atommuecht entwéckelt an hat zanter mat der force de frappe och eng atomsträitkraaft déi fligere mat atombommen an den déngscht opgeholl huet hat frankräich schonn ofschossrampe fir mëttelstreckerakéiten opgestallt déi an atomsprengkäpp kruten an de er joren huet frankräich seng atommuecht och op d mier ausgebreet véier atom u booter hu jeeweils atomar mëttelstreckerakéiten an der aktueller baussepolitik beméit sech frankräich ëm gutt relatioune mat sengem noper däitschland käreuropa a steet zesumme mat den däitschen der virmuechtstellung vun den usa skeptesch géintiwwer duerch dës skepsis ass frankräich bis mäerz aus der militärescher organisatioun vun der nato ausgetrueden mä ass awer am politeschen deel weiderhin integréiert bliwwen dobäi kënnt och en engagement nom enn vun der kolonialherrschaft an afrika wou frankräich bis haut a ville länner d uerdnungsmuecht bliwwen ass frankräich ass ausserdeem member am uno sécherheetsrot mat vetorecht d doudesstrof gouf a frankräich ofgeschaaft frankräich ass a regiounen opgedeelt déi hirersäits nees an departementer opgespléckt sinn vun deene regioune sinn um europäesche kärland france métropolitaine dorënner och d mëttelmierinsel korsika déi allerdéngs als collectivité territoriale e sonnerstatus huet déi aner véier regioune bestinn aus jeeweils nëmmen engem departement a ginn dohier départements et régions d outre mer d r o m genannt bis zu der ännerung vun der konstitutioun am joer départements d outre mer ofk d o m am eenzelen handelt et sech heibäi ëm guadeloupe martinique guyane la réunion a mayotte donieft gëtt et d d r o m si wéi dat franséischt kärland member vun der eu fir d t o m gëllt dat net gesetzer aus frankräich gëllen an den t o m nëmme wann dat ausdrécklech ernimmt gëtt traditionell ass a frankräich d wirtschaftspolitik vu staarke staatlechen agrëffer beaflosst dobäi spillt virun allem den historesche merkantilismus besonnesch de colbertismus eng wichteg roll frankräich ass eng sougenannt gemëscht ekonomie déi an de leschte joren ëmmer méi dereguléiert a privatiséiert ginn ass e staatleche mindestloun de smic séchert den ugestallten e stonneloun vun euro schlësselindustrien besonnesch d energiewirtschaft sinn ënner staatlecher kontroll frankräich ass e wichtege produzent vun atomstroum däitschland zielt zu de gréisste clienten a frankräich ginn ongeféier prozent vum elektresch mat atomkraaftwierker produzéiert domat huet frankräich nieft litauen momentan den héchste prozentsaz un atomstroumproduktioun op der welt wäin steet opgrond vun de ville wäibaugebidder op fënnefter plaz vun de franséischen exporter no autoen fligeren pharmazeutesche produiten an elektronik och den tourismus spillt eng grouss roll d bruttoinlandsprodukt bip ass an der moyenne vun bis ëm pro joer an d luucht gaangen an huet de wäert vun milliarden euro erreecht am verglach mat dem bip vun der eu kënnt frankräich op en index vun eu zum januar gouf d bevëlkerung inkl den iwwerséigebidder op millioune geschat no däitschland steet frankräich an der eu domat op der zweeter plaz wat d bevëlkerungszuel ugeet an der eu huet frankräich e bevëlkerungsundeel vun am joer koumen op gebuerten stierffäll dat entsprécht engem iwwerschoss vun persounen louch de gebuertentaux bei den januar ware vun der bevëlkerung méi al wéi joer géintiwwer am joer am selwechten zäitraum ass den undeel vun de leit ënner vu op gefall d kannerstierflechkeet läit bei den duerchschnëttleche männleche franséische staatsbierger huet eng liewenserwaardung vu joer d frae kommen op joer wéi a bal allen europäesche staate gëtt et a frankräich eng bildungsflicht déi am géigesaz zu der schoulflicht och duerch hausunterrecht ofgeschloss ka ginn a frankräich gëtt et follgend schoulformen am kader vun der europawäiter harmoniséierung vun de studien bologna prozess gëtt och an de franséischen héichschoulen den lmd system agefouert lmd bedeit datt noenaner dlicence respektiv bachelor no joer de master no joer an en doktorat no joer ofgeschloss kënne ginn déi national diplomer falen domat ewech d awanderer vu verschiddenen natiounen virun allem aus portugal osteuropa dem maghreb an allgemeng aus afrika hunn hir sprooche matbruecht d zuel vun den awanderer aus arabesche länner gëtt op millioune geschat am ënnerscheed zu den traditionelle sprooche konzentréiere sech déi sproochgemeinschafte besonnesch an de grousse stied mä et kann ee se kengem geneeë geographesche gebitt zouuerdnen frankräich ass offiziell e laizistesche staat dat heescht staat a reliounsgemeinschafte si komplett vunenaner getrennt well vu staatlecher säit keng daten iwwer d reliounszougehéieregkeet vun den awunner erhuewe ginn berouen all informatiounen iwwer eng konfessionell zesummesetzung vun der bevëlkerung op schätzungen oder informatioune vun de reliounsgemeinschafte selwer dofir si follgend zuele mat der néideger virsiicht ze genéissen frankräich dréit den éierentitel déi eelst duechter vun der kierch ze sinn huet sech de kinnek clovis chlodwig i ludwig louis no enger victoire géint d alemannen an der schluecht vun tolbiac zülpich zum éischte chrëschtlechen herrscher vun europa ernannt a sech deefe gelooss dbelsch offiziell dkinnekräich belsch ass e land a westeuropa et läit laanscht d nordmier a grenzt un holland däitschland lëtzebuerg a frankräich d land erstreckt sech op enger fläch vun an huet eng bevëlkerung vu ronn milliounen wouduerch et dat dichtst bewunnt land op der welt ass an dat an europa mat enger bevëlkerungsdicht vun pro quadratkilometer rechtlech ass d belsch e souveräne staat an eng federal konstitutionell monarchie mat engem parlamentaresche system hir institutionell organisatioun ass komplex a souwuel op regionale wéi op sproochleche grënn strukturéiert et ass an dräi héich autonom regiounen opgedeelt déi flämesch regioun am norden déi wallounesch regioun am süden an d haaptstadregioun bréissel am zentrum bréissel ass déi klengst an am dichtst bewunnt regioun souwéi déi räichst regioun wat de pib pro kapp ugeet den numm belsch belgique belgië ass vum laténgesche wuert belgium ofgeleet dat de julius cäsar a sengem buch de bello gallico ëm d joer v chr ernimmt huet fir d regioun ze beschreiwen zanterhier gouf de de begrëff belsch resp belgica belgae belgique asw am laf vun der zäit fir eng méi oder wéineger grouss géigend respektiv fir verschidde géigende gläichzäiteg a fir ënnerschiddlech mënschegruppe benotzt d belsch ass mat lëtzebuerg an holland en deel vun den historeschen nidderlanden vum enn vum mëttelalter bis an de joerhonnert war d gebitt vun der belsch e wuelhabenden a kosmopoliteschen zentrum vun handel a kultur tëschent dem a fréie joerhonnert huet d belsch d schluechtfeld tëschent villen europäesche muechte gedéngt dowéinst huet d land de spëtznumm d schluechtfeld vun europa verdéngt e ruff duerch béid weltkricher verstäerkt d land ass am joer no der belscher revolutioun als moderne staat entstanen wéi et vum vereenegte kinnekräich vun den nidderlanden getrennt ass de oktober huet d belsch hir onofhängegkeet vun holland erkläert d belsch war ee v un den éischte länner an deem d industriell revolutioun zum droe koum wat sech besonnesch beim verschaffe vu kuel an eisenäerz laanscht d sambre an d meuse manifestéiert huet bis hat d belsch eng rei vu kolonien an afrika déi gréisst dovu war de kongo déi zweet hallschent vum joerhonnert war gepräägt vu klammende spannungen tëschent den hollänneschsproochegen an de franséischsproochege bierger déi duerch sproochlech a kulturell differenzen an ongerecht wirtschaftlech entwécklung vu flandern a wallounien ugedriwwe goufen d belsch deelt sech grenze mat frankräich km holland km däitschland km a lëtzebuerg km seng gesamtfläch inklusiv waasserfläch sinn km d landfläch elleng sinn km et läit tëscht de breetegraden an n an de längtegraden a e zu de grousse geographesche regioune vun der belsch zielen d küsteplaine an den zentrale plateau déi am nordwesten dominéieren an d ardennen am süden déi südlechst spëtzt vum land gehéiert nach zum paräisser baseng d klima ass temperéiert a maritim mat bedeitendem nidderschlag an alle joreszäiten wéi déi meescht länner an nordwesteuropa d duerchschnëttstemperatur ass am niddregsten am januar bei c an am héchsten am juli bei c d belsch ass zanter e federale staat dee sech aus dräi communautéiten an dräi regiounen zesummesetzt déi regioune sinn d haaptstadregioun bréissel d flämesch regioun an d wallounesch regioun déi zwou lescht si jiddereng a jee fënnef provënzen ënnerdeelt d communautéite baséieren op der sprooch heibäi handelt sech ëm d hollänneschsproocheg flämesch communautéit d franséischsproocheg communautéit déi ongeféier prozent vun alle belsch ausmécht an déi kleng däitschsproocheg gemeinschaft an den ostkantonen déi ongeféier ee prozent ausmécht d haaptstadregioun bréissel ass offiziell zweesproocheg franséisch an hollännesch och wa franséisch déi dominant sprooch ass d belsch ass eng konstitutionell monarchie an eng federal parlamentaresch demokratie d federaalt parlament setzt sech aus dem senat an der representantechamber zesummen an der belsch gëllt d walflicht dowéinst gëtt et eng vun den héchste walbedeelegungen op der welt staatschef ass de kinnek aktuell de kinnek philippe mä mat limitéierte prerogativen hien designéiert d ministeren dorënner de premierminister déi d vertraue vun der representantechamber hunn fir d federal regierung ze forméieren de regierungsrot besteet aus net méi wéi memberen mat der ausnam vum premierminister muss de regierungsrot aus grad souvill franséischsproochege wéi hollänneschsproochege ministere bestoen zu de frankophone parteien zielen d sozialistesch partei de mouvement réformateur d chrëschtdemokraten déi gréng an défi bei de flammänner gëtt et d nei flammännesch allianz n va d chrëschtdemokraten d liberal partei d sozialdemokraten déi gréng an de vlaams belang d ekonomie vun der belsch ass staark globaliséiert an d transportinfrastruktur ass gutt an de rescht vun europa integréiert dem land säi strategesche standuert am häerz vun enger héich industrialiséierter regioun mécht et zu engem vun de haapt handelslänner an zu engem vun de räichste länner op der welt d wirtschaft charakteriséiert sech duerch eng produktiv aarbechtskraaft en héije pnb an héich exporttauxe per capita der belsch hir haaptimporter si réimaterialien maschinnen an ekipementer chemikalien réidiamanten medikamenter liewensmëttel transportekipementer an pëtrolsprodukter d haaptexportgidder si maschinnen an ekipementer chemikalien fäerdeg diamenten metaller a metallprodukter a liewensmëttel am allgemengen ass d belsch wirtschaft extreem op zerwisser orientéiert mat enger dynamescher flammännescher ekonomie an der wirtschaft vu wallounien déi zanter der strukturkris an der schwéierindustrie nach ëmmer krämpes huet sech dovun z erhuelen als ee vun de grënnungsmembere vun der europäescher unioun ënnerstëtzt d belsch d iddi vun enger oppener vollekswirtschaft an d erweidere vun de kompetenze vun den eu institutioune fir nei memberen an den europäesche bannemaart ze integréieren zënter via d belsch lëtzebuerger wirtschaftsunioun hunn d belsch a lëtzebuerg e gemeinsame bannemaart mat zoll a wärungsunioun ufank hat d belsch eng bevëlkerung vun iwwer awunner dovun hu schonn als urban gegollt d bevëlkerungsdicht ass awunner op de quadratkilometer woubäi deen taux a flandern méi héich an an den ardennen am niddregsten ass a flandern hunn iwwer leit gelieft an d stied mat de meeschten awunner waren antwerpen gent a bruges a wallounien hunn leit gelieft a charleroi léck an namouer haten déi meeschten awunner d haaptstadregioun bréissel hat awunner dräi aner gemengen nieft bréissel selwer an där regioun haten iwwer awunner besonnesch d kontributiounen an der molerei an an der architektur vu belsche perséinlechkeete sinn ervirzehiewen zum beispill d molerei wärend der flammännescher renaissance zu de bekannte flammännesche moler zielen de peter paul rubens den antoon van dyck de pieter bruegel den eeleren an de jan van eyck kënschtler aus dem joerhonnert sinn de wim delvoye de constant permeke de rené magritte an de paul delvaux de victor horta war ee vun de bekanntste jugendstil architekten de belsch adolphe sax huet de saxophon erfonnt de jacques brel gëllt als ee vun de beschte chansonnieren europawäite succès am joerhonnert huet de stromae belsch auteure sinn ënner anerem de georges simenon d amélie nothomb den hugo claus d suzanne lilar an den hendrik conscience och d bande dessinéeën hunn an der belsch e besonnesche stellewäert mam hergé tintin dem peyo schlumpfen dem andré franquin gaston lagaffe marsupilami dem dupa oder dem morris lucky luke vill belsch restaurante si renoméiert an et fënnt ee s an de grousse restaurantsguide wéi dem guide michelin d belsch ass bekannt fir hire béier eisekuchen schockela a fritten éischt hëllef ass eng net medezinesch hëllef déi persounen an ongléckleche lagen zegutt kënnt dobäi spillt et am éischte moment keng roll ob déi hëllef qualifizéiert ass oder net fir allerdéngs eng effektiv éischt hëllef kënnen unzebidden kënnt en net dolaanscht e cours matzemaachen dës course gëtt et iwwerall an verschiddenen ausféierungen op der welt e cours an der éischt hëllef sollt ënner anerem follgend punkten ëmfaassen zu lëtzebuerg gëtt et eng rei bestëmmungen zur éischter hëllef nach ass e cours an der matière fir de fürerschäin net obligatoresch e cours ass allerdéngs ëmmer vu virdeel d croix rouge an d protection civile bidden déi course gratis an de gemengen betriber an a schoulen un de slogan minutte fir e liewen mécht dorop referenz dat bei akuten noutfäll déi éischt minutten iwwer liewen an doud kënnen entscheeden eng zäit an där keng ambulanz kann do sinn d gesetz seet dat eng persoun sech strofbar mécht wa si net no beschtem wëssen a gewëssen hëlleft sollt een e feeler bei enger éischter hëllef maachen an doduerch dem patient schued maachen kann déi persoun dofir net belaangt ginn en éischt hëllef cours dauert zu lëtzebuerg mol zwou stonnen a schléisst mat enger prüfung an engem diplom am secourissem of vakuummatratzen gëtt et virun allem an ambulanzen et ass eng matt déi mat klenge kugele gefëllt ass op der säit ass e ventil un dat een eng pompel uschléisse kann déi d loft aus dëser matt eraussuckelt doduerch kommen d kugelen an der matratz méi enk beieneen an d matratz gëtt steif dat ass besonnesch nëtzlech bei persoune mat knachebréch oder blessen un der wierbelsail well si doduerch kënnen immobiliséiert ginn an d gefor vu weidere verletzungen beim transport verhënnert gëtt vakuumschinne sinn apparater déi aus enger duebeler vakuumwand bestinn déi wéi eng vakuummatratz mat kugele gefëllt ass an eng vakuumschinn leet ee gebrache kierperdeeler fir se ze fixéiren sonata arctica ass eng finnesch power metal melodic speed metal band aus der klenger stad kemi déi ofgesi vun de balladen séier lidder ginn deelweis vu melodeschen a sphäresche keyboards dominéiert wat dohier kënnt datt hire frontman a villsäitegen sänger tony kakko ursprénglech den eenzege keyboarder vun der band war doran awer entre temps vum henrik klingenberg ofgeléist gouf déi méistëmmeg keyboards brénge besonnesch op de live shows e spezielle sound genee sou typesch fir dës band sinn déi extreem séier gittar soloen am typesche power metal stil wéi en zum beispill den timo tollki vu stratovarius geprägt huet bei deem pro riff ëmmer nëmmen eng säit ugeschloe gëtt woubäi riffs pro sekonn ganz normal sinn d band gouf ënner dem numm tricky beans gegrënnt huet deen numm awer an tricky means ëmgeännert anscheinend hu si am ufank musek gemaach déi näischt mat metal ze dinn hat am selwechte joer koum hiren éischten album ecliptica eraus de frontman tony kakko dee bis dohi keyboard gespillt a gesongen huet huet beschloss sech elo primär op de gesank ze konzentréiren als remplaant koum de mikko harkin dobäi wéineg spéider huet de bassist d band verlooss a gouf duerch de marko paasikosi ersat als nächsten huet de mikko harkin d grupp verlooss a gouf duerch den henrik klingenberg ersat e joer drop as hiren drëtten album winterhearts guild erauskomm am september de véierten dee sech reckoning night nennt an deen als hiren experimentellsten an erwuessensten album dominéire kann eng franséisch regioun ass zugläich eng administrativ opdeelung vum franséische staatsgebitt eng dezentral gebittskierperschaft mat enger eegener juristescher perséinlechkeet e walbezierk an en administrative bezierk vun dendezentrale staatsservicer d regioune goufen geschaf goufen et der duerch d territorialreform sinn et der zanter dem januar nëmmen nach regiounen an europa wou och nach korsika derbäi kënnt gëtt net als regioun bezeechent mä huet awer déi selwecht kompetenzen a iwwerséiregiounen zu dësen zielt och den departement mayotte deen déi selwecht kompetenze wéi eng regioun huet grad ewéi d guyane an d martinique déi allebéid eng eenzeg gebittskierpeschaft regioun an departement hunn déi iwwerséigebidder gehéieren zur europäescher unioun ochwann se baussent europa leien d regioune ginn engersäits vum conseil régional enger assemblée délibérante an anersäits vum conseil économique social et environnemental régional enger assemblée consultative geréiert déi leschtgenannte setzt sech zesummen aus de forces vives vun der regioun an huet als missioun fir hiren avis zu verschiddenen theemen ofzeginn déi an d kompetenz vun der regioun falen ier dës dann un de conseil régional virugeleet ginn de president vum conseil régional ass iwwerdeems d exekutivorgan vun der regioun lëscht vun de franséische regiounen de conseil ass déi wichtegst decisiounsinstanz vun der europäescher unioun hien ass et deen an de meeschte fäll zesumme mam europäesche parlament d reglementer an direktiven unhëlt déi dann an alle memberstaate gëllen respektiv mussen an nationaalt recht transposéiert ginn de conseil representéiert d memberstaate vun der eu doduerch datt hei d ministeren aus de nationale regierunge vun de memberslänner beienee kommen et sinn ëmmer déi ministeren déi fir deen dossier responsabel sinn iwwer deen et ze decidéiere gëtt geet et zum beispill ëm eng direktiv aus dem ëmweltberäich sinn et déi ëmweltministeren déi am ëmweltconseil doriwwer ofstëmmen et gëtt am ganzen néng zesummesetzungen an deenen de conseil zesumme ka kommen all minister schwätzt am numm vu senger regierung an ass viru sengem nationale parlament dofir verantwortlech wat en am conseil mécht et kënnt nawell vir datt ministeren doheem vun direktive schwätzen déi bréissel decidéiert huet an dobäi gär vergiessen datt si selwer dës decisioun matgedroen hunn de conseil erfëllt sechs fundamental funktiounen déi véier éischt responsabilitéite betreffe communautaire sujeten d h déijéineg bei deenen d memberstaaten hir souveränitéit doriwwer zesummegeluecht an den institutioune vun der eu iwwerdroen hunn et seet een och alt éischte pillier dozou déi zwou lescht nennt een zweeten an drëtte pillier vun der eu heibäi handelt et sech ëm domainen bei deenen d memberstaate weiderhin d soen hunn mä tëschteneen inter gouvernemental zesummeschaffen beim zweete pillier ass dat z b en arméikontingent vu leit déi bannent kuerzer zäit aus den nationalen arméien zesummegezu ka ginn fir a krisegebitter geschéckt kënnen ze ginn deen drëtte betrëfft virun allem zesummenaarbecht an informatiounsaustausch bei schwéierkriminalitéit drogenhandel geldwäscherei terrorissem asw dës zwee piliere sinn nach am opbau de conseil huet säi sëtz zu bréissel am justus lipsius gebai um rond point schuman vis vis vun der europäescher kommissioun d ministere kommen do méint am joer zesummen am abrëll juni an oktober hu se hir reuniounen zu lëtzebuerg all memberstaat huet zu bréissel eng permanent ekipp representatioun mat un der spëtzt dem ambassadeur bei der eu déi seng interesse verdeedegt dës ambassadeure kommen all woch am coreper comité des représentants permanents zesummen fir dem conseil zouzeschaffen an d decisiounen déi en hëlt ze preparéieren fir datt kee land sech soll vun engem anere bevirdeelegt villen ännert dem conseil seng presidence all méint dat heescht zum beispill datt wann am hierscht d ëmweltministeren zesummekommen de franséischen ëmweltminister de virsëtz huet am conseil gëtt ofgestëmmt dobäi huet e land ëm sou méi stëmme wat et méi grouss ass woubäi d gewiichtung liicht zugonschte vun deene méi klenge länner geet vum januar u sinn d stëmmen sou verdeelt fir datt eng propositioun ugeholl gëtt brauch se meeschtens eng qualifizéiert majoritéit dës ass dann erreecht wann op d mannst d hallschent heiansdo och zwee drëttel vun de memberlänner dofir sinn an op d mannst stëmmen zesummekommen déi och nach vun der eu populatioun musse representéieren heiansdo bei méi kriddelege beräicher wéi der baussen a sécherheetspolitik der steierpolitik oder der asyl an immigratiounspolitik ass unanimitéit gefrot all länner mussen d accord sinn dat heescht ëmgedréint datt an dëse beräicher all eenzele memberstaat e vetos recht huet de conseil vun der europäescher unioun däerf net verwiesselt gi mam europäesche conseil d h dem sommet vun de staats a regierungscheffen dee véiermol am joer gehale gëtt fir déi grouss europäesch theemen ze beschwätzen och net ze verwiesselen ass e mam europarot op franséisch conseil de l europe dee säi sëtz zu stroossbuerg huet an deen näischt direkt mat der eu ze dinn huet mä eng international organisatioun ass där hir memberschaft wäit doriwwer erausgeet dës lëscht vun de lëtzebuerger kantonen ass en deel vun de d kantone sinn eng kreatioun vun der franséischer revolutionärer herrschaft duerch e beschloss vum august si kantonen entstanen dovun der op d mannst deelweis um haitege staatsgebitt den september koum awer schonn eng reduktioun op kantonen dovun der op deem haitege staatsterritoire den oktober an de mäerz koume weider ännerungen déi dunn awer scho relativ no bei deenen haitege louchen no hunn déi zu lëtzebuerg geschloe gemenge vum kanton arel mat deene vum kanton käerjeng zum kanton capellen fusionéiert de kanton beetebuerg gouf mat deeler vum kanton messancy mä ouns d gemeng dippech zum kanton esch uelzecht de kanton vu rued respektiv betzder gouf vum kanton gréiwemaacher absorbéiert an aus dem kanton osper gouf de kanton réiden vun bis hunn d kantone miersch a réiden zum distrikt miersch gehéiert deen ofgeschaaft gouf duerch d gemengefusioune kënnen d kantonsgrenzen änneren dat war schonn de fall wéi d gemenge baastenduerf a fouhren zur neier gemeng tandel fusionéiert hunn de kanton veianen ass e wéineg méi grouss ginn an de kanton dikrech e wéineg méi kleng hautdesdaags huet d andeelung vum land a kantone keng administrativ funktioun méi et gëtt weder kantonaladministratiounen nach kantonalparlamenter oder kantonalgeriichter just d stroossebauverwaltung huet an all kanton eng néierloossung an den enregistrement huet bis op veianen iwwerall e büro dat war awer net ëmmer sou vum september bis zum akraafttriede vum gesetz vum abrëll war all kanton de kompetenzberäich vun engem friddensgeriicht donieft gouf et nach milizkantonen déi zanter dem juli mat de justizkantonen iwwereneegestëmmt hunn an déi an hirem chef lieu d louszéien an d musterung vun de milizionären z organiséieren haten an dësem artikel geet et ëm dgeschicht vun der lëtzebuerger schreifweis mat deenen éischte publikatiounen op lëtzebuergesch huet sech vum selwen d fro vun der orthographie vum lëtzebuergesche gestallt schonn den antoine meyer deen als éischte lëtzebuerger literat gëllt hat am virwuurt vu sengem publizéierten e schrek ob de lezeburger parnassus erkläert wéi d lëtzebuergescht ze schreiwe wier genee wéi hien hu sech spéiderhin den dicks de michel lentz an de michel rodange hir perséinlech orthographie op mooss geschneidert heibäi ass besonnesch den dicks mat sengem versuch über die orthographie der luxemburger deutschen mundart z ernimmen d kommissioun déi dwörterbuch der luxemburgischen mundart zesummegestallt huet war sech dëser lacune bewosst an huet eng eegen orthographie ausgeschafft déi sou ass tëscht den zeile vum virwuert erauszeliesen mat vill krämpes entstanen ass se gëtt am selwechte virwuert explizéiert charakteristesch ass ë a datt bei den diphthongen den zweete laut méi kleng an no uewe versat geschriwwe gëtt kou speit liewen lues an de sch als transkribéiert gëtt laang vokaler gi mam circonflexe markéiert lfen mlen den nikolaus welter a rené engelmann hunn eng weider vereinfacht rechtschreiwung zesummegestallt an der sproochefuerschung ass si ënner der bezeechnung orthographie welter engelmann bekannt si huet am bichelchen das luxemburgische und sein schrifttum vum nikolas welter eng dräi an eng hallef din a säite ageholl do fanne mer och diakritesch zeechen erëm déi mer vun dicks lentz rodange hier kennen wéi z b den hittche fir e laange vokal ze markéieren oder den apostroph fir en diphtong dscht zng respektiv le w wo er dës schreifweis behandelt och schonn wéi déi vun haut den respektiv den anescht wéi déi aner vokalen an an engem verständlechen iwwerschwang vun nationalismus gouf nom zweete weltkrich duerch en arrté ministériel vum juni eng nei orthographie ënner dem kierzel olo propagéiert olo steet fir offiziell lëtzebuerger orthographie an hir geeschteg päpp waren den deemolegen erzéiungsminister nicolas margue an de professer jean feltes dës schreifweis op reng phonetescher basis lezebuejer shreftshproogh èèshteméch metvogh samshdéch désharsh mèrssi huet bei de leit déi un dat an der schoul geléierten däitscht wuertbild gewinnt waren keng akzeptanz fonnt et gouf just e puer wéineg publikatiounen an deene se gebraucht gouf a kee schoulbuch dat s opgegraff hätt obwuel se bis déi eenzeg richteg war schonns deen éischte volume vum luxemburger wörterbuch deen erauskoum war op enger neier schreifweis opgebaut am kader vun der section de linguistique de folklore et de toponymie vum institut grand ducal gouf eng dictionnaireskommissioun ernannt déi ënner dem professer joseph tockert vun bis d viraarbechte fir dluxemburger wörterbuch geleescht huet déi duerch den amarsch vun nazi däitschland ënnerbrach goufen d kommissioun ass nei operstanen a gouf nom doud vun hirem president dem joseph tockert den februar vun der hélène palgen weidergefouert a presidéiert vun u louch d sekretariat an den hänn vum professer robert bruch seng jorelaang fuerschungsaarbecht gouf vun der sprooch sektioun vum institut grand ducal ënner dem titel précis de grammaire luxembourgeoise publizéiert si huet duerno d fëllement fir déi zwanzegjäreg aarbecht vun der dictionnaireskommissioun duergestallt a war och d basis fir den arrté ministériel vum oktober deen d schreifweis vun der lëtzebuerger sprooch op der basis vun der däitscher rechtschreiwung festgeluecht huet an der reform duerch dat groussherzoglecht reglement vum juli goufen e puer detailer an der orthographie vum robert bruch geännert virun allem goung et drëms all deem rechnung ze droen wat sech haut als ufuederung un d lëtzebuergescht riicht eng sprooch déi jo bekanntlecherweis ëmmer méi an däitsch franséisch englesch an aner wuertschätz glanne geet déi wichtegst ännerungen am november huet den zenter fir d lëtzebuerger sprooch e kompendium mat alle reegelen erausbruecht an deem och ewell d onkloerheete gereegelt sinn déi bis dohi bestanen hunn de robert bruch huet fréi agesinn datt als schrëftsprooch nëmmen eng héichsprooch a fro kéim eng sougenannt allgemeng lëtzebuerger ëmgankssprooch eng koinè wéi hie se nom griichesche wuert koinos fir gemeinsam gedeeft huet bei de griiche war d koinè eng gemeinsam sprooch déi sech ëm viru christus am ganze mëttelmierraum bis an den noen osten ausgebreet hat fir de robert bruch war et d lëtzebuerger sprooch tëscht dummeldeng a miersch also den uelzechtdall erop déi sech am beschten dofir gëeegent huet als standard als allgemeng ëmgankssprooch ze gëllen an op där eng schreifweis opzebauen dat heescht net datt d dialekter vum lëtzebuergesche mat der bruch orthographie net ze schreiwe wieren mä den ënnerscheed tëscht der koinè an den ënnermondaarten ass duerch si méi däitlech gezeechent ginn wat besonnesch fir d schrëftsprooch an och fir d literatur op lëtzebuergesch e virdeel ass dat bréngt eis och zur prinzipieller fro vun der noutwennegkeet vun enger orthographie fir d lëtzebuergescht an dësem kontext soll een och net aus den ae verléieren datt déi lëtzebuerger sprooch wuel eng kleng an eisem eegene land awer beileiwe keng minoritéitesprooch ass et ass nach net sou laang hier datt och de premier gesot huet d integratioun vun ede auslännesche matbierger géif iwwer d lëtzebuerger sprooch geschéien an net iwwer eng aner eng sprooch mat enger fixer orthographie ass méi liicht ze schreiwen a gëtt dofir och léiwer geschriwwen de wuertschaz bleift och quantitativ méi konstant an d wierder änneren hiert gesiicht net all puer joerzéngten eppes wat fréier zu dosende vu regionalen a lokale wuertvariétéite gefouert huet z b gedoen gedon gedongen gedinn gedunn gemaacht gemaach gemat gemeet och déi literaresch kreatioun huet bei enger fester orthographie virdeeler zanter gëtt et e spellchecker deen ënner enger fräier lizenz steet an dorop ausgeluecht ass mat de gängegen open source programmer ze funktionéieren openoffice mozilla thunderbird asw dësen utilitär ënner dem numm spellchecker lu gëtt reegelméisseg weiderentwéckelt an dësem artikel geet et ëm dgeschicht vun der lëtzebuerger sprooch déi fro déi deene meeschten e liewe laang um häerz an och um mo läit ass déi ob d lëtzebuergescht wierklech eng sprooch ass oder nëmmen en däitschen dialekt well dat héiert ee jo dacks genuch un zwee zäitversate beispiller well ech beweisen datt d äntwert net liicht ass déi sougenannt siwebierger sachsen déi am joerhonnert aus eise géigenden tëscht flandern an elsass fort an transsylvanien deemols am kinnekräich ungarn zanter dem enn vum éischte weltkrich a rumänien ausgewandert sinn schwätzen haut nach zu e puer dausend eng sprooch déi een no joer kéint fir en éisleker dialekt halen un der thees vum däitschen dialekt oder platt ass natierlech eppes drun d wuerzele vun eiser sprooch reeche wäit zréck bis an d zäit ëm no christus an an d gebitt vun de franken méi prezis besonnesch am éislek vun de ripuarier engem rhein fränkesche stamm a soss am land bei déi westfränkesch salier déi am laf vun hirer vëlkerwanderung den tour iwwer de paräisser raum gemaach an an hirer fränkescher sprooch e koup vu gallo romaneschen aflëss erlieft hunn dat ass zumann wat heescht zumann d thees vum robert bruch eng opfaassung déi haut awer net méi onëmstridden ass datt dëst awer nëmmen eng vun eise wuerzelen ass kann ee liicht beweisen mir louchen a leien no bei frankräich a bei wallounien d grofe vu lëtzebuerg waren op de romanesche kulturraum ausgeriicht dat aalt herzogtum hat däitsch awer och wallounesch deeler a schonn am joerhonnert spéitstens awer mam ufank vun der sougenannter friemherrschaft also am joerhonnert ënner de burgunder gouf de romaneschen afloss systematesch ënner der zweemoleger herrschaft vun de fransousen vun an duerno bei der franséischer revolutioun an ënner dem napoleon koumen net nëmme vill franséisch wierder an eis sprooch mä d franséischt gouf direkt eis amtssprooch denke mer nëmmen un de code napoléon deen zum deel haut nach gëllt datt eis westmuselfränkesch sprooch ganz allgemeng duerch déi järeg herrschaft vun de burgunder de spueneschen habsburger de franséische kinneken den éisträicheschen habsburger an um enn schonn an der sougenannter entloossung an d onofhängketkeet an och nach vun den hollänner an de preise beaflosst a geformt gouf steet fest dat léisst ee begräifen datt hei am laf vun de joerhonnerten eng eegestänneg sprooch entstanen ass déi mat engem renge fränkeschen dialekt net méi vill ze doen huet eréischt bei der schläifung vun der festung sinn déi lescht friem d preisen wéi mer haut dacks nach ouni nuance fir all däitsche soen iwwer musel sauer an our heemgezunn a wann der haut engem vun tréier sot hatt hat säi portmonni nees um büffet trëlle gelooss oder mäin nëwwi huet um pallier eng rar kollektioun vu pottschampe stoen da versteet dee vun tréier kee wuert vergiesse mer eppes net lëtzebuerg war bis kee staat an nach manner eng natioun mat engem nationalitéitsgefill dat gefill ass eréischt lues a lues gewuess d sprooch vun de lëtzebuerger e westfränkeschen taartebuedem also mat allméigleche galloromanesche bis franséische garnituren war eng sprooch fir den alldag fir ze schwätzen net fir ze schreiwen a scho guer net fir literatur ze produzéieren déi räich an déi déck hunn ënner sech dacks franséisch an däitsch geschwat d lëtzebuergescht war d sprooch iwwer land d sprooch vun de klengen ongebiltene leit ni geschriwwen ni festgehalen well gewuess vu géigend zu géigend vun duerf zu duerf an dat erkläert och net ganz mä zum gudden deel firwat mer haut nach op knapps x km eng onmass vu verschidde regionalen a lokalen ënnermondaarten hunn déi ettelbrécker schwätzen anescht wéi déi dikrecher housener ass net maarnecher an um wormer berreg schwätze s anescht wéi ënnen am duerf et war keng rechtschreiwung a keng literatur do déi d sprooch festgehalen gebonnen kanaliséiert hätt d schrëft lëtzebuergesch daucht ongeféier op wéi d land onofhängeg gouf respektiv kuerz virdrun en éischt an eenzegt dokument vu lëtzebuergescher literatur wann ee sou wëllt staamt allerdéngs schonn aus dem joerhonnert et ass dyolanda lied d beschreiwung a ronn verse vum liewe vun der veianer grofenduechter yolanda déi géint de wëlle vun hiren elteren géint all intrigen an hochzäitspolitesch spekulatiounen an d klouschter mariendall goung en epos dat de brudder hermann vu veldenz op muselfränkesch niddergeschriwwen huet an eiser ursprooch an enger sprooch déi mat där vun de leschte joerhonnerten an där vun haut sou gutt wéi näischt méi ze doen huet d schrëft lëtzebuergesch aus de leschten zwee joerhonnerten hu mer net de sproochgeléierten a linguisten mä de literaten ze verdanken de klengen a manner klenge schreiwer a schrëftsteller déi sech erkéngt hunn literatur ze produzéieren ech schécken nach eng kéier viraus datt vun enger orthographie nach keng ried goung a wat fir enger sprooch wier déi och festgehale ginn bei all deenen ënnerdialekter gemengerhand gëtt gesot eis literatur wier mat der onofhängegkeet vum land gebuer dat stëmmt nëmmen zum deel de gréivemacher spillmann mathias schou méi bekannt ënner dem numm de blannen theis dee vun gelieft huet hannerléisst eis well eng partie liddercher déi hien zum deel opgeschriwwen an zum deel och selwer verfaasst huet hopp marjänn zu arel op der knippchen et leeft eng geess iwwer d hesprenger bréck fir nëmmen déi ze nennen vun engem jacob diedenhoven dee vun gelieft huet kenne mer dat zimmlech frivolt gedicht de bittgank no conter an also nach ëmmer joer virun der onofhängegkeet publizéiert den antoine meyer dee vun gelieft huet e gedichtband op lëtzebuergesch e schréck op de lëtzebuerger parnassus richteg awer ass datt mat der onofhängegkeet och d zesummegehéiregkeetsgefill oder d nationalgefill opkoum d vollék am neie staat war nach keng natioun et ass et awer net zulescht duerch eis dräi sougenannt nationaldichter dicks lentz a rodange ginn dobäi sinn déi dräi beileiwen net an een dëppen ze geheien deen eelsten ass de michel lentz dee vun bis gelieft huet en ass am haitegen hotel schintgen an der ënneschtgaass gebuer an ass och do als pensionéierte staatsbeamte vun der chambre des comptes gestuerwen eigentlech huet hien nëmme gedichter geschriwwen vun deenen der awer vill vertount goufen an zum deel haut nach gesonge ginn d margréitchen wéi meng mamm nach huet gesponnen iwwer mir net ee stierchen vu mengem dueref goung ech hier besonnesch awer de feierwon eis éischt inoffiziell nationalhymn an natierlech och eis heemecht wou d uelzecht duerech d wisen zitt e lidd vun deem haut déi an déi strof eis offiziell nationalhymn duerstellen den edmond de la fontaine dee mer besser als dicks kennen ass also dräi joer méi spéit gebuer ass an zwee joer virum michel lentz gestuerwen dem friddensriichter vu beruff verdanke mer eng partie gedichter dorënner de wëllefchen an de fisschen mä virun allem de lëtzebuerger theater säi stéck de scholdschäin ass dat éischt stéck a lëtzebuerger sprooch a gëtt haut nach meeschtens zesumme mat der mumm séis dem dicks säi bekanntste stéck opgefouert e puer aner stéker vun him sinn op der juegd d kiermesgäscht an de ramplassang alles kaméidestécker mat gesank eis éischt sougenannt operetten dicks a lentz hu sech gutt kannt a waren och zesummen am comité vum turnveräin gym d gym huet d stécker vum dicks gespillt an heisndo huet de lentz souguer regie gefouert et stëmmt also net datt déi zwéin sech net leide konnten och wa se mol iwwer d lëtzebuerger sprooch kaméidi mateneen haten d sprooch huet se wierklech ënnerscheet den dicks wousst als friddensriichter wéi de lëtzebuerger d maul gewuess wier mä de lentz huet gemengt e misst wéi e grandseigneur a superpatriot schreiwen dat huet den dicks him am gedicht de volleksdichter virgehäit wou en dra seet kuck wou s de stees a wou s de bass den zolverknapps ass kee parnass de michel rodange ass gebuer siwe joer nom lentz a véier joer nom dicks gestuerwen ass e schonn am alter vun nëmmen joer joer virum lentz a joer virum dicks firwat dës genee zuelen dicks a lentz krute schonn d h resp joer no hirem doud e gemeinsaamt monument op der plëssdaarm opgeriicht mä et huet nom doud vum rodange joer also méi wéi en halleft joerhonnert gedauert bis se him dee klenge fiisschen um knuedler vergonnt hunn nëmmen dräi wierker vun him siefe genannt d theaterstéck dem grof siegfried seng goldkummer dat laangt gedicht dem léiweckerchen säi lidd mä dann natierlech säi liewenswierk den renert déi zwéi biergerlech dichter lentz an dicks hu wuel vum rodange gewosst mä se hu kee kontakt mat him gesicht se hunn en noweislech ni ernimmt se hu souguer säin doud doutgeschwigen haut wësse mer och wann dat de rodange näischt méi dénge kann datt de rodange héich iwwer deenen anere béide steet mä zu liefzäite vun deenen dräi haten d leit léiwer de liichte kascht vum dicks déi patriotesch gefiller vum lentz as wéi dem kranke rodange seng sozialkritesch téin vis vis vun der politik an dem allgemenge misär vun de klenge leit déi vun honger zu dausenden an amerika ausgewandert sinn wéi hat de lentz iwwer d land geschriwwen wéi wunnt et sech sou heemleg dran wéi ass t sou gutt doheem ma jëmmen dës dräi hunn déi jonk lëtzebuerger literatur sou geprägt datt an der éischter hallschent vum joerhonnert net vill neies oder besseres nokoum e puer leit muss een awer nennen de fabréckshär an theaterschreiwer andré duchscher deen exklusiv an der iechternacher ënnermondaart geschriwwen huet de batty weber deen nieft aneren theaterstécker besonnesch eis éischt grouss tragedie de schéifer vun aasselburn verfaasst huet de steeseler willy goergen dee méi fir seng kannergedichter bekannt ass an deem säi jong de max goergen dee fir e gudde vollekstheater gesuergt huet stécker déi virum zweete weltkrich an och nach duerno reegelméisseg gespillt goufen sou d meedche vu gëtzen oder d schmattslisy dëst ass awer och d zäit vun den éischte satiriker wéi den auguste liesch deem mer d maus ketti verdanken an de putty stein d zäit nom zweete weltkrich bréngt eng reegelrecht explosioun an der lëtzebuerger literatur mat sech nei leit ginn nei weeër a maachen eis literatur salonfäeg soudatt se sech haut roueg mat literature vun anere länner moosse kann nëmmen e puer nimm siefe genannt marcel reuland tit schroeder pol greisch roger manderscheid henri losch josy braun guy rewenig a jhemp hoscheit nieft satiriker wéi pir kremer pol pütz oder jemp schuster och d kannerliteratur entwéckelt sech op eng imprerssionant manéier de lëtzebuerger schrëftstellerverband zielt haut ronn memberen vun deenen der ongeféier all joer oder bal all joer mat engem neie buch op de maart kommen mir wëssen dat geschwatent lëtzebuergescht ass al dat geschriwwent jonk d sprooch an all hiren ënnermondaarte war eng gebrauchssprooch fir den alldag net fir d literatur oder fir op offizielle plazen ze gebrauchen den dezember hält de caspar mathias spoo als zweeten nom charles mathias andré eng ried op lëtzebuergesch an der chamber wou jo nëmme franséisch geschwat gouf awer de spoo hat keen erfolleg mat deem versuch an t ass nach guer net sou laang hier datt et eng selbstverständlechkeet ass am parlament lëtzebuergesch ze schwätzen ass d lëtzebuergescht an der primärschoul agefouert ginn haut gëtt et och eng lëtzebuergeschstonn op septième mä fréier wéi haut an ob an der primärschoul oder am postprimaire gëtt d lëtzebuerger sprooch an d lëtzebuerger literatur op eng manéier behandelt déi an europa eenzegaarteg ass kee land huet sou en zerrassent verhältnes zur eegener mammesprooch wéi lëtzebuerg dat verhältnes ass historesch z erklären wat awer net heescht datt et net ze verbessere wier wéi bis ugefaange gouf op lëtzebuergesch ze schreiwen an ze dichten du war och de wonsch no enger eegener orthographie no enger lëtzebuerger rechtschreiwung do a schonn den antoine meyer deen als éischte lëtzebuerger literat gëllt huet hannen a sengem gedichtbändchen e schréck op de lëtzebuerger parnassus eng method publizéiert wéi hie lëtzebuergesch schreift dicks lentz a rodange haten hir eege schreifweisen entwéckelt besonnesch den dicks huet sech mat sengem versuch über die orthographie der luxemburger deutschen mundart ervirgedoen et huet awer bis gedauert ier déi éischt wierklech orthographie vum nikolaus welter a vum rené engelmann entwéckelt gouf se ass am bichelchen das luxemburgische und sein schrifttum vum nikolaus welter festgehalen an t ass déi orthographie an där mer déi diakritesch zeechen vun dicks lentz rodange z b den hittchen op zng dscht oder den apostroph bei wo er le w erëmfannen en halleft joerhonnert laang also nach bis nom weltkrich geschriwwe gouf ouni jeemools als offiziell erkläert ginn ze sinn se gouf eréischt vun der orthographie vum robert bruch an där mir haut schreiwen ofgeléist an där mer awer ganz vill elementer aus der orthographie welter engelmann erëmfannen virum robert bruch senger orthographie gouf et awer nach eng aner schreifweis an déi ass also direkt nom krich duerch en arrté ministériel zu der offizieller lëtzebuerger schreifweis deklaréiert ginn olo t ofizièl lezebuurjer ortografi d offiziell lëtzebuerger orthographie gouf dat genannt wat den nicolas margue an de jean feltes sech do ausgeduecht haten an iwwer dat d ganzt land haart gelaacht huet firwat dës schreifweis war geduecht fir an engem verständlechen iwwerschwang vun de nationalistesche gefiller wäit vun nazidäitschland ewechzekommen no bei d amerikaner ze réckelen den sch z b als sh ze schreiwen mä déi zwéin hären hate vergiess datt mir germanesch sproochwuerzelen hunn a vu kandsbeen un un déi däitsch rechtschreiwung gewinnt goufen an engem wuert et war keng akzeptanz do d leit hunn déi olo schreifweis op reng phonetescher basis net gewollt an hunn déi al vum nikolaus welter einfach virugeschriwwen de professer a linguist robert bruch huet am institut grand ducal ënner dem titel précis de grammaire luxembourgeoise eng lëtzebuergesch grammatik publizéiert d rechtschreiwung aus dëser grammatik gouf d basis fir d schreifweis vum sougenannten lëtzebuerger dictionnaire deen eng kommissioun an där de robert bruch am ufank sekretär war an engem zäitraum vu méi wéi joer ausgeschafft huet gouf dës schreifweis zu eiser offizieller schreifweis deklaréiert an wéi d lëtzebuerger sprooch och offiziell zu eiser drëtter nationalsprooch erhuewe gouf am memorial engem méi breede publikum nobruecht de robert bruch huet och de begrëff geschaf vun der koinè e griichescht wuert fir eis allgemeng lëtzebuerger ëmgankssprooch nom griichesche wuert koinos gemeinsam zesummen ech sot et schonn am ländche schwätze mer eng onmass ënnerdialekter an de robert bruch huet gespiert datt mir sou eppes wéi das hochdeutsche eeben eng allgemeng lëtzebuerger sprooch a rechtschreiwung bräichten seng studien hunn hien dozou bruecht ze soen datt dat ganz normaalt lëtzebuergescht ouni awer prezis critèren opzestellen fir hien am uelzechtdall tëscht dummeldeng a miersch geschwat géif also an den dierfer wéi walfer heeschdref luerenzweiler a lëntgen op der rietser a steesel hënsdref pretten a gousseldeng op der lénkser säit vun der uelzecht an hien huet déi sprooch als parameter fir dat offiziellt lëtzebuergescht geholl en iertum wier et awer elo ze mengen et däerft een also nëmme méi an der koinè schreiwen de contraire ass richteg well dem robert bruch seng orthographie erlaabt et an all eisen ënnermondaarten ze schreiwen dkoinè ass eenzeg an eleng do fir leit déi sief et als schrëftsteller oder och als verfaasser vun offiziellen texter eng allgemeng sprooch brauchen a fir d sprooch no baussen ze stabiliséieren sou herrlech ënnermondaarte wéi déi vun iechternach veianen klierf oder réimech opzeginn wier eng veraarmung vun eiser sprooch dem robert bruch seng orthographie ass also déi déi mer haut schreiwen allerdéngs huet den cpll de conseil permanent de la langue luxembourgeoise als nofollger vun der fréierer dictionnaireskommissioun den juli eng kleng reform um robert bruch senger schreifweis virgeholl verschidde saache si geännert vereinfacht oder bäigefléckt ginn de robert bruch hat net un alles geduecht wat verständlech ass well eng sprooch sech jo och ëmmer weider entwéckelt a mir musse wëssen wéi ee joer méi spéit saache schreift wéi rondpoints schëld saumon fumés schnittercher oder one man showen dës kombinatoresch flexibilitéit um niveau vun den zesummegesate wierder huet de jérme lulling a sengem mémoire de d e a iwwer déi lexikalesch kreativitéit vum lëtzebuergesche beschriwwen duerno nach eng kéier méi am detail a senger dokterthees a sengem artikel quelques réflexions sur les modifications orthographiques proposées par le conseil permanent de la langue luxembourgeoise cpll dans leur document de discussion de mars huet hien den cpll op d resultater vu senge recherchen opmierksam gemaach an och op d aarbechte vum anja namur an dem alain carion an deene si ë a déi orthographesch integratioun vu franséische wierder am lëtzebuergeschen analyséiert hunn kuerz no der reform gouf tëscht an en éischte spellchecker fir d lëtzebuergescht ënner dem numm cortina entwéckelt dee projet gouf deemools allgemeng begréisst awer och vereenzelt kritiséiert well keng dialektal varianten am theesaurus virkomm sinn de projet cortina gouf agestallt véier joer drop gouf e spellchecker ënner fräier lizenz entwéckelt dee mat de gängegen open source programmer funktionéiert openoffice mozilla thunderbird asw dësen utilitär ënner dem numm www spellchecker lu gëtt reegelméisseg weiderentwéckelt wéi laang schwätze mer nach eis sprooch wat bleift an joer nach vun hir iwwereg mir baséiren op enger muselfränkescher also germanescher sprooch mat prezisem frankophonen aschlag dat franséischt huet am laf vun der zäit besonnesch bei den intellektuellen ëmmer méi e groussen deel vun der sprooch beluecht dir braucht nëmmen dchamberblietchen ze liesen parallel sinn besonnesch nom zweete weltkrich dausende vu wierder aus eisem wuertschaz verschwonnen frot mol e jonke lëtzebuerger vun haut wat e klauschter en digel e wissbam en teimer oder e fléiel ass awer net alles ass mam ausstierwe vun der agrarwirtschaft z erklären den defizit an der mammesprooch vun de jonke leit läit wuel zum deel drun datt d technik denke mer nëmmen un d elektronik eng abberzuel vun englesche begrëffer an d sprooch aschleist datt besonnesch déi kleng a primärschoulskanner ënner enger dauerberiselung vun der däitscher televisioun vum fernsee stinn an datt hir beruffsaktiv elteren selwer e groussen deel virun der televisioun sëtzen a vill manner mat de kanner schwätze wéi fréier dovun ofgesinn datt och scho bei den eltere vun haut e grousse sproochdefizit festzestellen ass wouhier sollen d kanner dann hire wuertschaz kréien vun der gaass an der schoul dat bréngt eis zur demographescher situatioun nach ass d lëtzebuerger sprooch keng minoritéitesprooch mä vergiesse mer net datt just nach vun de leit déi hei wunnen lëtzebuergesch schwätzen a wa mer déi leit huelen déi am beruffsliewe stinn da komme mer nach op prozent aktiv lëtzebuerger an also prozent déi kee lëtzebuergesch schwätzen donieft wësse mer datt an den auslännesche famillje méi kanner gebuer ginn wéi an de lëtzebuergeschen klassesch war et bis lo fir ze soen de portugisen hir kanner léieren d lëtzebuergescht op der gaass am schoulhaff dat stëmmt bis elo wann och net iwwerall et gëtt schoulhäff do héiert ee kee lëtzebuergescht méi héchstens nach e schlecht franséischt op där anerer sat begéint der jonk portugisen aus der zweeter an drëtter generatioun déi net nëmmen en akzentloost lëtzebuergescht mä souguer en authentesche veianer oder iechternacher ënnerdialekt schwätzen de lëtzebuerger wuertschaz awer hëlt of dorun ass keen zweiwel an d fro wéi laang d strooss oder de schoulhaff d sprooch weidervermëttele kann hänkt dovun of wéini d prozenter sou kippen datt mer als lëtzebuerger oder lëtzebuergesch sproocheger net méi zu genuch sinn fir d sprooch nach weiderzedroen wann eise premier seet eis sprooch wier den integratiounsfaktor nummer eent fir eis auslännesch gäscht da kënnt dat stëmmen seng ausso ass vläicht visionär gewiescht mat den neien eu länner aus dem osten ass et nämlech eriwwer mat der passe partouts sprooch franséisch an och d englescht gëtt weder bei deenen neie friemen nach bei de lëtzebuerger e gemeinsamen nenner hier dat bedéngt awer datt dem lëtzebuergesche méi konsequent opmierksamkeet geschenkt gëtt wéi nëmmen an e puer walsloganen wa mer zu sou vill natiounen an dësem klenge land d lëtzebuergescht als ingetratiounsfaktor wëllen hunn da muss seng bedeitung am précoce am préscolaire am primaire an am postprimaire grëndlech iwwerduecht ginn da brauche mer nei strukturen an nei qualifikatiounen an de sproochcourse fir erwuessener da brauche mer sou séier wéi méiglech nei dictionnairen da muss déi nei lëtzebuerger universitéit sech bewosst ginn datt si proffe fir lëtzebuerger sprooch a literatur fir de secondaire auszebilden huet da gehéiert och der lëtzebuergescher literatur eng besser plaz am enseignement well wat wier eng sprooch eng natioun ouni hir literatur déi d sprooch festhält a s op engem kulturellen niveau weidervermëttelt een éischte schrack a richtung vum opwerte vun der lëtzebuerger sprooch ass vun der lëtzebuerger universitéit gemaach ginn wéi si fir d wantersemester eng formation continue fir lëtzebuergesch formateuren am beräich vun der erwuessenebildung agefouert huet lëtzebuergesch quo vadis heescht eng rezent publikatioun lëtzebuergesch wuer gees de hin d äntwert hänkt dovun of ob mir d sprooch eescht huelen oder net ob mir selwer als lëtzebuerger an europa iwwerliewe wëllen de pierre even gebuer de dezember zu wiesbaden ass e lëtzebuergeschen affekot komponist an hobbyhistoriker dem pierre even seng famill staamt vu beefort a vu metz hien huet vun bis am conservatoire zu wiesbaden piano a vun un zousätzlech kompositioun beim prof karl wilhelm brühl a vun zu mainz kierchemusek beim prof diethard hellmann studéiert vun u gëtt et opféierunge vun orchestermusek kammermusek a geeschtlecher musek ë a lidderzyklus heimatlos no gedichter vun der anise koltz tango para los odos dithyrambus für streicher trio für flöte klarinette und fagott neuf caractères pour violon et piano sonate für violoncello und piano verschidde wierker fir uergel säit chouerwierker säit zwou kantaten pastorale für vier posaunen de pierre even ass president vum luxemburger freundeskreis rhein main e v de pierre even gouf member als korrespondent vum institut grand ducal de luxembourg section historique a krut eng nominatioun an der historische kommission für nassau hien ass zanter comitésmember vum verein für nassauische altertumskunde und geschichtsforschung premièren auswiel den europäesche wirtschafts und sozialcomité ewsc ewsa op däitsch cese op franséisch huet eng berodend funktioun an der europäescher unioun e gouf duerch d traitéë vu roum geschaf an him si patronat gewerkschaften baueren konsumenten an aner interessegruppe vertrueden déi zesummen déi organiséiert biergerschaft forméieren déi genee zesummesetzung d organisatioun an d aufgabe vum ewsc sinn an den artikelen bis vum traité iwwer d europäesch communautéit gereegelt den ewsc huet memberen déi sech jee no hirer gréisst op d memberstaate vun der eu verdeelen d membere ginn zwar vun de regierunge vun de memberslänner proposéiert mä sinn an hirer aarbecht komplett onofhängeg si ginn op fënnef joer ernannt a kënnen eng zweet kéier erëmernannt ginn déi lëtzebuerger membere sinn stand oktober nobert geisen claudine otto jean claude reding marco wagener marie josiane willems a romain wolff den ewsc huet just eng beroder funktioun kann also keng decisiounen huelen déi definitiv wieren hie muss awer consultéiert ginn wann et ëm gesetzesprojete geet déi d wirtschafts oder sozialpolitik vun der eu uginn zanter dem traité vu maastricht sinn d gebidder ausgespreet ginn op ëmwelt erzéiung konsumenteschutz gesondheet indirekt besteierung transeuropäesch réseauën a strukturfongen sou gëtt hien avisen of bei propositiounen déi d europäesch kommissioun dem europäesche parlament an dem conseil vun der europäescher unioun mécht a politesche gespréicher mat der kommissioun dem parlament oder dem rot vertrëtt den ewsc d interessen an d positioune vu senge memberen de comité kënnt an enger vollversammlung zesummen d avisen déi do ugeholl ginn ginn a ënnercomitéën oder fachgruppen virbereet déi thematesch organiséiert sinn all joer ginn aus senger mëtt e president an vizepresidente gewielt den ewsc huet säi sëtz zu bréissel den albert borschette gebuer de juni zu dikrech a gestuerwen den dezember zu bréissel war e lëtzebuergeschen diplomat a schrëftsteller den albert borschette huet säi lycée zu dikrech an an der stad gemaach an duerno op den unien zu aix en provence innsbruck münchen a paräis studéiert am krich gouf en an d wehrmacht zwangsrekrutéiert a huet missen un d ostfront seng erliefnesser do huet e literaresch verschafft bal all seng bicher hunn iergendwéi mat der sowjetunioun oder mam krich ze dinn fir säi roman continuer mourir krut hien de self präis nom krich war hie presseattaché am staatsministère an duerno war hien der rei no vertrieder vu lëtzebuerg beim ieweschte kommando vun der franséischer besatzungsarméi an däitschland an der kontrollkommissioun vun den alliéierten zu berlin a botschaftssekretär zu berlin an dann zu bréissel säin asaz an a fir europa kann een als bäitrag dozou gesinn weider kricher an europa onméiglech ze maachen an engem vu senge bicher schreift e vun der génération sacrifiée tëscht a war den albert borschette stännege representant ambassadeur vu lëtzebuerg bei den europäesche communautéiten der spéiderer europäescher unioun tëscht an war hien ënner de successive presidentschafte vum franco maria malfatti sicco mansholt a franois xavier ortoli member vun der europäescher kommissioun kommissär zoustänneg fir d konkurrenz ënner senger zoustännegkeet koum et ënner anerem zum zerschloe vum zockerkartell vun bis war en zousätzlech kommissär fir regionalpolitik an de budget no him genannt ass e konferenzzentrum zu etterbeek haaptstadregioun bréissel an eng strooss um kierchbierg an der stad lëtzebuerg rue albert borschette den europäesche geriichtshaff offiziell geriichtshaff vun der europäescher unioun virdrun geriichtshaff vun den europäesche communautéiten gouf duerch den traité vu paräis ceca traité gegrënnt en ass dat iewescht geriicht vun der europäescher unioun wat europäescht recht betrëfft seng aufgab ass et dofir ze suergen datt de communautairen droit an alle memberslänner d selwecht interpretéiert an ugewennt gëtt de geriichtshaff kann a litigen tëscht memberstaaten organer vun der eu enterprisen oder privatpersounen decidéieren den europäesche geriichtshaff huet säi sëtz an der stad ronn leit schaffen do den europäesche geriichtshaff huet ee riichter pro memberstaat fir datt all national rechtsuerdnunge solle vertruede sinn fir méi effektiv ze schaffen kann de geriichtshaff och an enger grousser chamber zesummekommen déi aus riichteren zesummegesat ass heiansdo och a chamberen zu oder riichteren dem geriichtshaff zur säit stinn generolaffekoten déi d schlussconclusioun ausschaffen a begrënnen opgrond vun där d riichter hiert urteel fällen d riichter an d generalaffekote ginn op joer vun hire respektive länner ernannt hiert mandat kann ëm joer verlängert ginn déi heefegst zorte vu prozedure mat deenen de geriichtshaff ze dinn huet sinn wann eng national geriichtsinstanz zweiwelen huet wéi d europäescht recht auszeleeën ass oder wéiwäit et unzewenden ass ka se a muss se heainsdo en avis vum europäesche geriichtshaff ufroen deen avis gëtt d geriicht a form vun engem arrt préjudiciel of d ofschléissend urteel am fall selwer gëtt dann awer vum nationale geriicht gesprach dës kloe kënne vun der europäescher kommissioun agereecht ginn wa si fënnt datt e memberstaat senge verflichtungen déi en duurch den europäeschen droit huet net nokënnt z b wann en eng direktiv net oder falsch an d nationaalt recht ëmgesat huet och d memberstaate kënnen sou eng klo géint en anere memberstaat maachen am fall vun engem urteel géint e memberstaat muss deen d ëmstänn déi zur klo gefouert hunn direkt änneren wann eng privatpersoun e memberstaat de conseil d kommissioun oder d europäescht parlament der meenung sinn e bestëmmte rechtsakt vun der eu wier illegal kënnen se d geriicht uruffen fir datt dat en annuléiert duerch den europäeschen traité sinn d europäescht parlament de conseil an d kommissioun dozou verflicht ënner gewëssen ëmmstänn bestëmmt decisiounen ze huelen wa se dat net maachen kënnen d memberstaaten déi aner organer oder ënner bestëmmte konditiounen eenzelpersounen oder enterprisen de geriichtshaff uruffen datt e soll feststellen datt dëst näischt maachen net rechtens anss wann eng plainte bis enregistréiert ass gëtt se engem riichter an engem generolaffekot zougedeelt d prozedur déi dunn uleeft besteet aus engem schrëftlechen an engem mëndlechen deel bei der schrëftlecher prozedur deelen d parteie schrëftlech hir vuë mat wouropshin de riichter e rapport mécht an deem en dës deklaratiounen an de rechtleche kader zesummefaasst op basis vun deem rapport schafft de generalaffekot seng conclusiounen aus déi conclusiounen hëllefen dem riichter en urteelsprojet auszeschaffen deen en deenen anere riichteren matdeelt duerno kënnt den zweeten deel déi mëndlech verhandlung déi ass am prinzip virun der grousser chamber kann awer och jee no bedeitung a complexitéit vun der affär viru manner riichter oder oflafen hei kënnen d affekote vun de parteien de riichter an dem generolaffekot hir argumenter duerleeën an dës kënne froe stellen duerno presentéiert de generolaffekot seng conclusioune wouropshin d riichter iwwer d urteel deliberéieren an et da verkënnegen den urteelssproch gëtt mat enger majoritéit geholl wann net all riichter enger meenung waren gëtt dat net gesot dee wuel wichtegsten arrt vum europäesche geriichtshaff ass deen an der affär van gendt und loos vun hei gouf fir d éischt festgehalen datt d memberstaate sech fräiwëlleg enger communautéit mat enger eegener rechtsuerdnung ënnerworf hunn an dofir och en deel vun hirer souverainitéit ofginn hunn e fait deen deen een oder anere politiker an de memberstaaten nawell gär vergësst d gebaier an deenen de geriichtshaff ënnerbruecht ass si mat der zuel vun de memberstaate vun der eu an domat der zuel vu fäll déi behandelt ginn an dem personal dat dofir gebraucht gëtt gewuess den alen deel no baussen hin u senger markanter corox stolkonstruktioun z erkennen gouf gebaut no pläng vum jean paul conzémius franois jamagne a michel van der elst e gouf tëscht an komplett entkäert a restauréiert ë a fir dem asbest lass ze ginn deen deemools verschafft gi war dora si säll fir d geriichstverhandlungen all mat dolmetscherkabinnen a plaz fir d publikum dee gréissten dovun dgrande salle d audience huet dolmetscherhaisercher a bitt virwëtzege plaz ausserdeem gëtt et do raim fir konferenzen fir d press a fir visiteursgruppen am gebai ronderëm dat op stäck ausgeluecht ass hunn déi riichter déi avocat généralen an hir all kéier mataarbechter hir büroen dës am ganzen m goufen enn méi wéi verduebelt wéi déi zwéin m héich tierm mat jee stäck déi ëstlech vum haaptgebai gebaut goufen a betrib geholl goufen dora si virun allem déi ronn iwwersetzer installéiert déi tierm hunn mio euro kascht tëscht den tierm an deenen anere gebaier ass eng bibliothéik déi fir de public op ass eng kantinn a formatiounssäll architekt vun den dräi tierm ass den dominique perrault deen ë a och déi franséisch nationalbibliothéik zu paräis entworf huet den europäesche geriichtshaff däerf net verwiesselt gi mam europäesche geriichtshaff fir mënscherechter deen huet säi sëtz zu stroossbuerg an ass en organ vum europarot dseine ass ee floss am norde vun frankräich si huet hir quell an der bourgogne bei saint germain source seine um platto vu langres am departement cte d or a leeft vun osten no nordwesten fir zu le havre an den äermelkanal ze lafen mat enger längt vu km ass si den drëttlängste floss a frankräich a se huet een anzuchsgebitt vun ongeféier km d plaz vun der quell den domaine des sources de seine gouf vun der stad paräis opkaaft fir domat hiren usproch um floss ze beweisen an den haussmann huet do e kitschegt monument dat un d gëttin sequana soll erënneren opriichte geloss d seine ass op km mat schëffer befuerbar a mieresschëffer kënne bis km d seine eropfueren d seine fléisst duerch follgend departementer haaptnieweflëss vun der seine dcargolux airlines international s a kuerz cargolux ass eng lëtzebuergesch fluchgesellschaft d cargolux ass am mäerz ënner anerem zesumme vun der luxair der salen shipping group der loftleidir icelandic gegrënnt ginn d gesellschaft huet mat enger cl ugefaangen déi am ufank vu lëtzebuerg aus an déi deemoleg brittesch krounkolonie hong kong geflunn ass se haten en éischte fligerverloscht den dezember ze verzeechnen wéi d cl tf llg bei engem transport mat hëllefsmëttele fir d schäizer rout kräiz an der géigend vu bangladesch eng onkontrolléiert noutlandung gemaach huet bei där déi véier besatzungsmemberen ëm d liewe koumen vun där zort fligere waren et der stéck dat selwecht joer gouf och eng dc vu mcdonnell douglas kaaft den juni hunn de luc frieden an de claude wiseler am numm vum lëtzebuerger staat e kontrakt ënnerschriwwen mat deem vun der cargolux un d ing iwwerdroe goufen déi se da fir milliounen euro u qatar airways verkaf huet de staat hat deemools vun de partë vu cargolux waren an der hand vun der luxair der snci an der spuerkeess am oktober gouf bekannt datt bei deem deal déi para ëffentlech undeelseegener staat luxair spuerkeess snci hir aktien zu engem wäit méi niddrege präis ofgetrueden hu wéi verschidde privatinvestisseuren ë a bip investment partners a lux avantage sou soll dem lëtzebuerger land no d bip milliounen us dollar vum verkaf vu sengen aktie kritt hunn dovun der millioune fir hir virzuchsaktien iwwerdeems d luxair milliounen dollar kritt huet obwuel se wa se d selwecht behandelt gi wier milliounen dollar méi fir hir virzuchsaktien hätt kéinte kréien genee sou hätt d spuerkeess déi milliounen dollar krut bei gläicher behandlung der milliounen usd méi fir hir virzuchaktie kéinte kréien an d snci der milliounen drop op déi milliounen déi se krut am januar huet qatar airways seng bedeelegung nees verkaf de selwechte mount gouf de paul helminger zum president vum verwaltungsrot nominéiert an de méint duerno gouf en neie koaktionär gesicht de januar huet déi chineesesch hnca milliounen us dollar vun de parten iwwerholl deen accord gesäit ë a den developpement vun enger sougenannter dual hub strategy vir mat engem europäesche logistikzenter um fluchhafe lëtzebuerg an engem chineeseschen um fluchhafe vu zhengzhou hnca huet sech dozou engagéiert der cargolux hiert kapital am fréijoer mat ze erhéijen den dirk reich ersetzt de richard forson als generaldirekter hat cargolux en ëmsaz vun milliarden dollar an en nettogewënn vun milliounen dollar d cargoluxoperéiertop destinatiounen dovureegelméisseg auckland melbourne stand de lester young gebuer als lester willis young de august zu woodville mississippi a gestuerwen de mäerz zu new york war en us amerikaneschen tenorsaxophonist klarinettist a komponist de lester young wiisst zu new orleans an enger familljen op an där jiddwereen e puer museksinstrumenter spillt de klenge lester fänkt mat batterie trompett altsaxophon a gei un wiesselt en op tenorsaxophon a spillt beim art brosnson senge bostonians an d joren drop spillt e bal bei engem bal bei engem aneren gëtt hien engagéiert vum count basie fir am reno club zu kansas city mat deem senger big band opzetrieden zu där zäit begéint en d billie holiday an den teddy wilson mat deenen hie spéider nach vill studiosopnahme maache wäert grënnt hien eng eege band e joer drop spillt e bei sengem brudder lee an ass en erëm fir eng zäitche beim basie da geet en an d arméi mä en deel dovu verbréngt en an militärprisonge wéinst drogenaffairen nom krich gëtt en eng zäit vum norman grantz gemanaged fir deem seng jazz at the philharmonic tourneeën wéinst sengen alkoholproblemer fënnt hien nëmmen nach free lance aarbecht an orchesteren säin éischten europa optrëtt hat en an dee leschten am februar am blue note zu paräis e puer deeg drop ass de lester young am hotel alwin zu new york un häerzversoe wéinst alkoholismus gestuerwen den europäesche rechnungshaff dcour des comptes européenne kontrolléiert datt all d recetten déi d europäesch unioun anhëlt an all d depensen déi se mécht op eng legal a korrekt manéier gemaach gi sinn an datt de budget vun der eu gutt geréiert gëtt e gouf gegrënnt huet säi sëtz zu lëtzebuerg ronn leit schaffen do den europäesche rechnungshaff huet memberen pro eu membersland déi op joer déi verlängert kënne ginn vum conseil vun der europäescher unioun ernannt ginn intern kënnen des sech a chamberen organiséieren déi verschidden zorten rapporten oder avise kënne maachen d membere wielen aus hirer mëtt e president op joer zanter september ass dat de klaus heiner lehne d haaptfunktioun vum europäesche rechnungshaff ass wéi gesot ze kontrolléieren datt beim eu budget alles an der rei ass dofir kontrolléiert en d dokumenter vun allen organisatiounen déi recetten oder depensë vun eu sue geréieren wann néideg mécht e kontrollen um terrain seng conclusiounen ginn a rapporte publizéiert déi d europäesch kommissioun an d memberstaaten iwwer eventuell mëssstänn informéieren dee wichtegste rapport ass dobäi de joresrapport iwwer dat ofgelafent budgets joer deen e fir d europäescht parlament an de conseil déi sinn d budgets autoritéit ausschafft d commentairen déi an dësem rapport stinn spillen eng wichteg roll fir d parlament fir ze decidéieren ob et d gestioun vum budget duerch d kommissioun soll approuvéieren oder net den europäesche rechnungshaff gëtt och nach avisen of iert d eu nei finanzreegelen aféiert e kann och soss zu bestëmmte punkten an zu jiddwer moment commentairen ofginn oder op demande vun enger vun den institutioune vun der europäescher unioun hin säin avis ginn de rechnungshaff schafft an totaler onofhängegkeet a ka fräi entscheeden wéi a wat e kontrolléiert a wéini an a wat fir enger form e publik mécht wat en erausfonnt huet en huet eng mataarbechter wouvun der eng kontrollere sinn déi sech an audit gruppen organiséieren dës kontrollere maachen dacks inspektiounsvisitte bei deenen aneren institutiounen de memberlänner an an deene länner déi eng finanziell hëllef vun der eu kréien d kommissioun ass zwar responsabel iwwer déi fongen mä d gestioun dovu gëtt zu an deene betraffene länner gemaach de rechnungshaff ka selwer keng legal schrëtt aleeden wann d kontrolleuren eng fraude oder eng illegalitéit entdecken gi se dat sou séier wéi méiglech un déi kompetent europäesch instanze virun soudatt déi kënnen déi néideg mesuren huelen de jean dondelinger gebuer de juli a gestuerwen den oktober war e lëtzebuergeschen diplomat a politiker hien huet säin droitsstudium zu nanzeg a paräis mat engem doktorat ofgeschloss an huet eng lizenz fir politologie vum st anthony s college zu oxford tëscht an war e stännege representant ambassadeur vu lëtzebuerg bei der europäescher communautéit der spéiderer europäescher unioun duerno gouf e generalsekretär am ausseministère vun bis war en ënner der presidence vum jacques delors member vun der europäescher kommissioun kommissär an do zoustänneg fir d dossieren informatioun kommunikatioun kultur an audiovisuell medien duerno war de jean dondelinger ambassadeur vu lëtzebuerg a griicheland den umberto nobile gebuer den januar zu lauro bei neapel a gestuerwen den juli zu roum war en italieenesche loftschëffpionéier den nobile ass besonnesch duerch d polarfahrte mat sengen zwee hallefsteife loftschëffer berüümt ginn den nobile war un der fabrikatioun vum loftschëff roma bedeelegt dat spéider vun der italieenescher regierung un d usa verkaaft gouf droma gouf den februar zu hampton virginia duerch en accident an der loft zerstéiert membere vun der equipage koumen dobäi ëm d liewen fir en zweete fluch iwwer den nordpol dës kéier ouni den amundsen ass den nobile den mee vu spitzbergen aus mat der italia gestart de mee um wee fir zréck ass d loftschëff no bei spitzbergen op d äis ofgestierzt woubäi d gondel sech mat néng mënsche u bord vum schëff geléist huet doduerch gouf d loftschëff nees méi liicht an ass erëm mat sechs leit an d luucht gaangen mä gouf ni méi erëmfonnt doropshi gouf eng international sichaktioun organiséiert un där sech den amundsen bedeelegt huet zanterhier ass den amundsen vermësst den nobile dee sech e puer schanke gebrach hat gouf vun engem schweedesche pilot gerett déi aner leit aus der ekipp goufen den juli vum sowjeteschen äisbriecher krassin a sécherheet bruecht de josé julin mart y pérez gebuer den januar zu havanna op kuba a gestuerwen den mee zu dos ros och op kuba gëllt als kubaneschen nationaldichter a symbol fir d onofhängegkeetsstriewe vu sengem land zu där zäit war kuba eng spuenesch kolonie de josé mart war dat eelst vun den aacht kanner vum mariano marti an der leonor perez cabrera wéi de jonke josé joer hat ass seng famill op valencia a spuenie geplënnert mä schonn zwee joer drop si s erëm op hir heemechtsinsel zréckgaangen am oktober gouf hie festgeholl krut vun der spuenescher regierung landesverrot virgehäit a gouf am alter vu joer zu joer prisong verurteelt no enger zäit hat de mart béis problemer mat senge been d ketten mat deenen hien ugestréckt war hate sech ageschnidden an de prisonéier koum op eng prisongsinsel viru kuba disla de pinos kuerz drop gouf hien a spuenien rapatriéiert wou hien droit studéiert huet no enger kuerzer iwwergaangszäit a frankräich ass en heemlech op kuba zréckgaangen wou hien awer als illegale keng aarbecht krut nodeem hien eppes iwwer e joer am guatemala als geschichts a literaturprofesser geschafft hat ass en op new york gaangen vun do aus huet hien a florida d exilkubaner fir eng revolutioun géint d spuenier mobiliséiert an déi selwecht zäit huet en eng lobby opgebaut géint eng méiglech us amerikanesch annexioun vu kuba eng iddi déi munneche politiker net friem war de mart läit um cementerio santa efigenia kierfecht zu santiago de cuba begruewen kuerz no sengem doud ass de spuenesch amerikanesche krich ugaangen eent vum josé mart senge gedichter aus de versos sencillos einfach versen gouf méi spéit vertount a weltberühmt guantanamera de roland wiltgen gebuer de oktober zu déifferdeng ass e lëtzebuergesche komponist a musekspedagog hien huet fir d éischt musek an zwar trompett piano a kompositioun am escher conservatoire an zu metz studéiert ass hien op paräis gaangen an huet op der école normale de musique de paris an um conservatoire national supérieur de musique de paris studéiert a mat diplomer an harmonie kontrapunkt fugue an analys ofgeschloss zanter ass hie professer am escher conservatoire a member vu villen examensjuryen zu lëtzebuerg an der belsch frankräich an an italien zanter der grënnung vun der sacem lëtzebuerg am joer war hien do a verschiddene gremien aktiv an huet zesumme mat anere komponisten d flac fédération luxembourgeoise des auteurs et compositeurs an d liewen geruff bis war hien och hiren éischte president hie wunnt zu uespelt zanter sinn bis elo eng stécker a ville verschiddenen genren entstanen piano uergel chouer divers kammermuseksensembelen an allen gréisstenuerdnungen säin interessi fir elektronesch a computer technologien huet e puer kompositioune fir dëse medium ervirbruecht d haaptgewicht vu sengem schafen läit awer am symphonesche beräich sief et musek fir blechbléiser harmonieorchesteren oder symphonieorchesteren vill vun dëse kompositioune sinn optragswierker a goufe vu renomméierten ensembelen zu lëtzebuerg an am ausland opgefouert e puer vu senge wierker sinn op cd opgeholl ginn an e groussen deel ass bei den éditéiert de jean baptiste fresez gebuer den juli zu lonkech a frankräich a gestuerwen den mäerz an der stad lëtzebuerg war e lëtzebuergesche moler an zeecheprofesser zwéi vu senge schüler déi spéider bekannt goufen waren de jacques sturm an de pierre brandebourg hien huet op der académie des beaux arts zu bréissel studéiert a studiereesen op paräis bréissel an aner europäesch stied gemaach ass hie mat sengen elteren op lëtzebuerg wunne komm säi papp huet op der faiencerie op siwebueren geschafft am juli krut hien d lëtzebuergesch nationalitéit duerch naturalisatioun vum fresez si portraiten a landschaften am nationalmusée fir geschicht a konscht zu lëtzebuerg ze gesinn de comité vun de regiounen deen duerch de maastricht traité geschaf gouf besteet aus representante vu regionalen a lokale kierperschaften déi vun den eu memberstaate proposéiert a vum conseil vun der europäescher unioun op joer ernannt ginn hien huet säi sëtz zu bréissel d lëtzebuerger membere sinn simone beissel agnès durdu albert lentz paul henri meyers etienne schneider a romain schneider stand november d europäesch kommissioun an de conseil mussen de comité vun de regioune consultéieren wann et ëm legislativ propositioune geet déi fir d regioune relevant sinn dorënner falen d educatioun d kultur d ëffentlech gesondheet d trans europäesch netzer an d kohesiouns a strukturfongen also deen deel vum eu budget mat deem an deene méi aarme géigende bau oder soss projeten ënnerstëtzt ginn de comité kann och vu sech aus resolutiounen unhuelen intern organiséiert e sech a kommissiounen déi den theemen no projeten vun den avisen oder de resolutiounen ausschaffen déi da vun allen ofgestëmmt ginn deuropäesch zentralbank kuerz ezb gouf gegrënnt fir wéi et am traité iwwer d europäesch unioun virgesi war déi neigeschaaft wärung den euro anzeféieren an ze géréieren change operatiounen ze maachen an dofir ze suergen datt d bezuelsystemer ouni problemer funktionéieren hir aufgab ass et och d wirtschafts a wärungspolitik vun der eu ze definéieren an ëmzesetzen si ass zanter dem dezember eng vun den institutioune vun der europäescher unioun an huet hire sëtz zu frankfurt am main fir dës aufgaben z erfëlle schafft si mam europäesche system vun den zentralbanken zesummen an deem déi zentralbanke vun den eu memberstaaten vertruede sinn op den januar hunn vun deene länner den euro agefouert cf eurozon a bilden zesumme mat der europäescher zentralbank de sougenannten eurosystem d europäesch zentralbank wéi och d national zentralbanke vum eurosystem si vëlleg onofhängeg an hiren decisiounen déi aner europäesch institutiounen an d regierunge vun de memberstaaten däerfen net probéieren dës ze beaflossen eng vun den haaptaufgabe vun der europäescher zentralbank ass et d präisstabilitéit an der eurozone bäizebehalen fir datt den euro seng kafkraaft behält fir dat s erreechen muss si d inflatioun genee am a behalen d ezb mécht alles fir datt dës ënner am joer bleift dofir kontrolléiert se fir d éischt emol wéi vill suen am ëmlaf sinn wann dat der ze vill wieren par rapport zu de wueren a servicer déi ugebuede ginn géif d inflatioun an d luucht goen zweetens kontrolléiert se wéi d präisser sech entwéckelen a se évaluéiert wéi wäit doduerch d präisstabilitéit an der eurozon a gefor ass fir d mass vun de suen am ëmlaf ze beaflossen leet d europäesch zentralbank de leetzënssaz taux directeur fest dee fir déi ganz eurozon gëllt d aarbechte vun der ezb ginn duerch dës entscheedungsinstanzen definéiert op all euroschäin sti lénks uewen d initiale vun der ezb an deene verschiddene sproochen d ënnerschrëft op der er serie ass bei de schäiner déi bis gedréckt goufen déi vum wim duisenberg déi vun bis droen déi vum jean claude trichet an déi duerno déi vum mario draghi d europäesch unioun eu huet memberstaaten déi grënnungsmembere vun den europäesche communautéiten déi och schonn den ceca vertrag ënnerschriwwen haten den januar koum et zum bäitrëtt vun weidere länner hat och ënnerschriwwen datt et wéilt bäitrieden mä d vollek huet dat an engem referendum refuséiert den januar ass et um tour vu den januar trieden déi länner vun der iberescher hallefinsel bäi den januar trieden länner deem bäi wat zanter duerch den traité vu maastricht an europäesch unioun ëmbenannt ginn ass alt nees eng kéier huet d norwegescht vollek seng regierung iwwerstëmmt a bei engem referendum neen zum bäitrëtt gesot den mee sinn länner op ee siess der eu bäigetrueden mat a déi den januar bäigetruede sinn huet sech d zuel vun de memberstaate op erhéicht den juli koum mat dem memberstaat als bis ewell lescht land dobäi den januar ass d vereenegt kinnekräich aus der eu ausgetrueden et gëllen iwwergangsreegele bis den dezember fir déi bestoend rechter a flichten duerch en neien handelsvertrag z ersetzen d eu huet zanterhier nëmmen nach memberstaaten mat follgende länner lafe bäitrëttsverhandlungen d h datt se am gaang sinn eu virschrëften an dat jeeweilegt nationaalt recht ëmzesetzen potenziell kandidate fir member vun der eu ze ginn déi awer d konditiounen nach net erfëllen sinn dlufthansa deutsche lufthansa ag ass déi gréisst däitsch fluchlinn mat sëtz zu köln hiren heemechtfluchhafen ass zu frankfurt zweet dréikräiz vun der gesellschaft gëtt lues a lues de fluchhafe vu münchen d haaptmaintenancehale sinn zu hamburg d lufthansa war bis zu bal a staatlechem besëtz ass d lufthansa aktie fir d éischt un der bourse cotéiert ginn huet de staat nach vun den aktie kontrolléiert zanter ass d lufthansa vollstänneg privatiséiert d lufthansa ass grënnungsmember vun der star alliance d lufhansa gehéiert och international zu de gréisste gesellschaften mat hire verkéiersleeschtungen ass se virbäi am internationale loftverkéier am joer huet se am internationale verkéier déi meescht passagéier vun allen iata fluchgesellschaften transportéiert an ass och bei der fracht op der plaz goufen prozent méi passagéier transportéiert wéi d joer virdrun bei der lufthansa cargo gouf duerch déi schwaach konjunktur manner fracht transportéiert prozent manner wéi nach d auslaaschtung ass mat prozent nëmmen ee prozentpunkt ënner där vun bliwwen d geschicht vun der lufthansa besteet aus zwéin deeler sou wéi et sech bei der lufthansa och em zwéi verschidde betriber handelt déi eng lufhansa gouf et bis déi aner déi nei lufthansa ass an den er joren entstanen wéi d alliéiert et bis erlaabt hunn déi zäit déi déi al lufthansa nach ze liewen huet an de er jore steet am zeeche vum krich no och am zeeche vum ënnergank méi a méi strecke mussen de betrib astellen well sech de krich zu ongonschte vun den nationalsozialisten entwéckelt scho laang ka keen normale bierger méi mat der lufthansa fléien d maintenancehalen an d personal vun der lufthansa stinn de facto am déngscht vun der luftwaffe schonn eleng doduerch datt d gesellschaft muss militäresch aufgaben iwwerhuelen am november gëtt bei der eurasia de betrib agestallt dat no enger interventioun vun der chineesescher régierung d base zu kunming gëtt geraumt an d personal verléisst china mëtt dezember muss de brasilianesche syndicato condor ltda de betrib astellen de mäerz vun deem joer huet schonn d deruluft liquidéiert misse ginn gëtt de syndicato condor ltda an servicos aereos cruzeiro do sul ltda ëmbenannt vun bis ginn no an no ëmmer méi strecke suppriméiert d piloten an d lufthansareparaturbetriber schaffe fir d luftwaffe d maschinne ginn als transporter agesat den mäerz gëtt de leschte fluchplang gemaach am verlaf vum joer gëtt déi al lufthansa liquidéiert scho kuerz nom krich versichen e puer vereenzelt symphatisanten erëm eng grondlag fir eng zivil aviatioun opzebauen mä eréischt uganks der er jore geléngt et hir aktiounen op eng zolidd basis ze setzen kuerz drop entwéckelt sech d lufthansa erëm zu enger profitabler a moderner entreprise déi däitschland an der welt representéieren däerf a kann den opbau vum zerstéierten däitschland d wirtschaftswonner an de kale krich loossen et zou datt scho sou kuerz nom krich rem an däitschland ka geflu ginn an och däerf lukrativ maschinnen gënschteg präisser an e gudde service bei héijer zouverlässegkeet loossen d lufthansa séier erëm an d gewënnzon fléien d er jore stinn am zeeche vum fortschrëttsglawen an dem onbegrenzte wuesstem den düsefliger steet am mëttelpunkt vum interessi de wuerentransport gëtt méi rapid a linieflich an den ostblock iwwerwannen ideologesch grenzen den oktober gëtt d lufthansa maschinn landshut um fluch vu palma de mallorca op frankfurt am main vu véier palestinenseschen terroristen entfouert an den oktober vun der gsg an der operatioun feuerzauber befreit d wiedervereinigung vun däitschland erméiglecht et der lufthansa joer nom enn vu zweete weltkrich nees erëm op berlin fléien tëscht an packt et d gesellschaft hir gréisste wirtschaftlech kris z iwwerwannen an dat mat engem grousse sanéirungsprogramm de betrib dee bis dohi gréisstendeels am besëtz vum staat war gëtt a enger rei vu schrëtt komplett privatiséiert technik fracht an informatik ginn an eng extra gegrënnte gesellschaft verluecht ginn d lufthansa d air canada d sas d thai airways an d united airlines mat der star alliance déi éischt multilateral allianz am weltloftverkéier an dëser allianz schléisse sech weider fluchgesellschaften un zanter gehéiert der lufthansa d air dolomiti déi zur zäit operativ lufthansa flott besteet aus follgenden typen stand mai stand bei internationale verbindunge kréien d flich richtung däitschland ongerued nummeren an d flich an d ausland gerued nummern d lufthansa huet ee vun den opwennegste villfléierprogrammen miles and more den james bond ass e fiktive personnage vun engem sophistikéierte brittesche spioun dee vum ian fleming erfonnt gouf an an deem senge bicher virkënnt spéiderhin och an de bicher vun kingsley amis john pearson john gardner raymond benson an zanter kuerzem charlie higson de fleming huet säi personnage nom amerikaneschen ornitholog james bond benannt an huet spéider der fra vun deem mann an engem bréif geschriwwen his brief unromantic anglo saxon and yet very masculine name was just what i needed de bond huet de codenumm deen dabbel ou seven ausgeschwat gëtt déi duebel heescht datt hien d licence to kill huet et ass d autorisatioun fir op senge missioune leit ëmzebréngen vum james bond gëtt et eng serie vu filmer déi vun eon productions gemaach goufen an déi e grousse succès haten d majoritéit vun deene filmer gouf vum albert r broccoli a vum harry saltzman gemaach spéiderhin sinn dem broccoli seng duechter d barbara broccoli an säi stéifjong de michael g wilson weidergefuer d filmer goufe gréisstendeels vun united artists oder mgm op de maart bruecht et gëtt och eng rei vu videospiller déi op de filmer baséieren an e puer mat originalskripte mat dem personnage den james bond ass an d populär kultur an an de populäre langage integréiert ginn am engleschsproochege raum soen d leit wa se eppes futuristesches beschreiwe wëllen right out of james bond james bond style security asw déi vill a verschidde james bond romaner a filmer hunn mat de joren de stil geännert vu realistesche spionagedramen op science fiction den zentrale personnage den james ass de jong vun engem schottesche papp dem andrew bond an enger schwäizer mamm der monique delacroix déi schonn allenzwee duerch accidenter beim klammen an de bierger ëm d liewe koumen zu där zäit wou d bicher spillen den james ass kuerz an den eton college an d schoul gaangen mä no enger libesbezéiung ass hien do erausgeworf ginn an dunn an de fettes college a schottland gaangen an de filmversioune vum personnage huet de bond den diplom an orientalesche sprooche vun der cambridge university obwuel dat géint d informatiounen an de romaner geet a géint d zeen am film tomorrow never dies an där de bond et net fäerdegbréngt e computer mat chineeseschem clavier ze benotzen de bond kann also fléissend russesch schwätzen hie behaapt am film the world is not enough datt hien déi sprooch zu oxford geléiert huet an et kann een hien an de verschiddene filmer a ville sprooche schwätzen héieren hie war an der royal navy éiert hie bei de secret service gaangen ass an huet de miliätaresche rang vun engem commander den john gardner huet a senge bicher de bond an de rang vun engem captain promovéiere geloss mä hie gouf no an no dégradéiert ouni erklärungen an de bicher genee wéi an de filmer bestit sech de bond mä seng fra gëtt den dag vum bestietness vu sengem gréisste feind ëmbruecht dem ernst stavro blofeld dee fait huet ëmmer nach eng gewësse resonanz an de bicher genee wéi an de filmer an de romaner ass seng eeler schottesch haushälterin d may déi net nëmmen an de ville romaner vum fleming ëremkënnt eng vun den eenzege konstanten mä si huet sech als genee sou alterslos erausgestallt wéi si a verschiddene vum john gardner senge romaner opgedaucht ass d may ass och e vun deene wéinege personnagen déi ëmmer nees an de bicher opdauchen deen zwar am literaresche kanon virkënnt mä net an de filmer ze gesinn ass dem fleming säi bond gouf gebuer huet bei sengem alter gelunn fir an der royal navy volunteer reserve kënne member ze ginn an ass um enn vum krich commander de motto vun der bond famill orbis non sufficit latäin fir d welt ass net genuch den hautbois ass en holzblosinstrument den hautbois gehéiert an der sachs hornbostel systematik zu den aerophonen instrumenter an dodran zu de rouerblatinstrumenter den hautbois an d instrumenter aus senger famill ginn duerch en duebelrouerblat ugeblosen e besteet aus engem riichte konesche rouer aus holz ebenholz oder vum buchsbam vu cm deen aus dräi deeler besteet d uerwerstéck ënnerstéck an schallstéck dobäi kënnt nach d mondstéck dat klengt doubelrouerblat dat beim blosen tëscht d lëpse geholl gëtt den deckelsystem besteet aus oppene grëfflächer rankklappen an zouenen deckele fir déi chromatesch tounleeder dann aus oktavdeckelen an hëllefs an trillerklappen änlech wéi bei de flütten beim spille gëtt den hautbois schréi no ënne gehal den toun ass net ganz haart mä dee spezifesche klang fält direkt op d instrumenter aus der hautboisfamillje gehéieren zu den eelste blosinstrumenter iwwerhaapt dat aalt griicheland huet se als aulos méizuel auloi kannt roum als tibia méizuel tibiae all statuetten déi fonnt goufen deiten drophin datt där instrumenter ugewénkelt bei de mond gefouert si ginn déi eelst miniatur staamt aus der kyklade kultur aus der mëtt vum joerhonnert virun eiser zäitrechnung zanter dem mëttelalter fanne mer se bei den hierden besonnesch an dem ëstlechen europa den numm war schalmei dat war eng verdäitschung vum franséische chalumeau dat sengersäits vum laténgesche calamus rouer oder hallem ofstaamt no an no sinn d schalmeie méi grouss gebaut ginn am däitsche krute se den numm pommer bommer bomhart bombardo vu ville komponisten de franséische fändel besteet aus dräi vertikale sträife vun der selwechter breet e gouf wärend der franséischer revolutioun geschaf enger vexillologescher legend no huet de la fayette am juli d faarwe vu paräis blo a rout mat der faarf vun der monarchie wäiss verbonnen d faarfauswiel staamt effektiv vum la fayette deen d faarwe vum amerikanesche fändel no der amerikanescher revolutioun mat heem bruecht huet d dispositioun bleu au mat blanc au centre et rouge flottant gouf offiziell mam dekret vum februar ugeholl a vum mee u benotzt fir verwiesslunge bei de séischluechten ze verhënneren d fändele vun der landarméi droen d tricolore zanter an d garde nationale schonn zanter am joer huet d restauratioun erëm de wäisse fändel agefouert deen allerdéngs duerch d juli monarchie erëm ofgeschaf gouf fir d tricolore ze benotzen no der revolutioun vu war ee moment d tendenz do fir e roude fändel ze benotzen d tricolore steet an der konstitutioun vum oktober d proportiounen vum franséische fändel sinn dbundesrepublik däitschland oder einfach däitschland ass e staat a mëtteleuropa an huet gemeinsam grenze mat dänemark polen der tschechescher republik éisträich der schwäiz frankräich lëtzebuerg der belsch an holland am norde sinn d nordmier an d baltescht mier natierlech grenzen däitschland ass eent vun de gréisste länner a westeuropa wat elo kënnt ass nëmmen eng kuerz skizz vun de wichtegste geschichtlechen entwécklungen an däitschland an an der regioun vum haitegen däitschland méi detailer stinn am artikel geschicht vun däitschland am artikel iwwer däitschland am mëttelalter oder awer och an den artikelen iwwer d bundesrepublik resp iwwer d ddr déi eelst spuere vu mënschen um gebitt vum haitegen däitschland sinn ongeféier joer al zanter ronn joer gëtt däitschland permanent bewunnt e puer keltesch a germanesch stämm gi fir d éischt bei de griichen a réimer an der virchrëschtlecher zäit ernimmt de rhäin gëtt v chr d grenz mat dem réimesche räich eng éischt geschicht vu ganz germanie liwwert am joer de réimeschen auteur tacitus tëscht dem an dem joerhonnert verdeele sech déi germanesch stämm iwwer europa vëlkerwanderung a vermësche sech mat den net ausgewanderte kelten grouss deeler vum haitegen ostdäitschland si bis an d héicht mëttelalter ënner staarkem slaweschen afloss germania slavica als konsequenz vun der héichmëttelalterlecher ostmigratioun gi si assimiléiert an akkulturéiert d frankeräich gëtt gegrënnt a stellt mam karel de groussen als éischte westleche keeser no der ofsetzung vum romulus augustulus duerch den odoaker den usproch op d féierungsroll an europa mä säi räich bleift nëmmen e puer joerzéngter stabil duerch streidereien tëscht sengen nofollger zerfält et an dräi deeler westfränkescht räich lotharingien an ostfränkescht räich déi nächst generatiounen deele säi räich ëmmer méi op als traditionellen mä e bëssen arbiträr gewielten datum fir d grënnung vun däitschland als staat gëllt den februar wéi den otto i als éischten ostfränkesche kinnek zu roum zum keeser gekréint gouf d westfränkescht räich entwéckelt sech zu engem nationalstaat dem haitege frankräich wärend d ostfränkescht räich ëmmer méi de lokalen interessen zum affer fält obwuel d keesere vum ostfränkesche räich ëmmer erëm versichen d räich z eenegen zerfält d hellegt réimescht räich vun däitscher natioun dat eigentlech grad eréischt entsteet gréisstendeels ëmmer méi an onmasse vu gréisstendeels onofhängege staaten a fräi räichsstied no der reformatioun an dem drëssegjärege krich ass d muecht vum keeser nëmmen nach reng formell deen zoustand dauert bis dat joer dankt den däitsche keeser franz ii dee schonn keeser vum éisträichesche villvëlkerstaat ginn ass op drock vum franséische keeser napoleon of andeems hien op d droe vun der räichskroun verzicht ënner dem napoleon gëtt d zuel vun däitsche staaten duerch fusioune staark verklengert wouduerch vill räichsstied hir onofhängegkeet verléieren ee moment gouf et där stied de wiener kongress dreift d vereenegung weider a schliisslech grënnen däitsch staaten e lassenen däitsche bond deutscher bund ënner der féierung vun éisträich scho kuerz no der gescheiterter nationaler a liberaler mäerzrevolutioun vun kënnt et zur kollisioun vu preisen dat ëmmer méi staark gëtt mat der däitscher groussmuecht éisträich ëm d virmuechtsstellung am däitsche bond resp an europa wat zum däitsch éisträichesche krich vun féiert preise gewënnt dee krich et kënnt duerno zu enger deelung an domat zur opléisung vum däitsche bond preisen annektéiert seng nërdlech géigner aus dem krich doduerch gëtt d zuel vun den däitsche staaten nach eng kéier méi kleng no der grënnung vum norddäitsche bond am uschloss dorun natierlech ënner der féierung vu preisen kënnt et bal ouni siichtbaren iwwergank zur grënnung vum däitsche räich allgemeng gëtt vun engem klengen däitschland geschwat well éisträich net dezou gehéiert zu dëser grënnung kënnt et nom franséisch preisesche krich vun an der proklamatioun vum preisesche kinnek wilhelm i zum däitsche keeser hien huet sech selwer net als keeser vun däitschland ugesinn well dozou senger meenung no och den däitschen deel vun éisträich misst gehéieren mat der räichsgrënnung gehéieren op eemol gebidder a regiounen zu däitschland déi guer net méi zum hellege réimesche räich däitscher natioun gehéiert haten mä stécker vu preise baussent dem räich waren dozou gehéieren ost a westpreisen danzeg an deeler vum haitege polen an och nach schleswig an den er joren huet dat däitscht räich op friddlechem wee kolonien an afrika an asien kaaft woubäi déi bescht kolonien awer scho laang anere gehéiert hunn nom enn vum éischte weltkrich setzt d novemberrevolutioun vun der monarchie am däitsche räich an an éisträich ungarn en enn de keeser wilhelm ii dankt of an aus dem däitsche räich gëtt eng parlamentaresch demokratesch republik am versailler vertrag gëtt däitschland vun den alliéierten dozou gezwongen eng rei vu gebidder hierzeginn elsass loutrengen u frankräich eupen malmedy un d belsch nordschleswig un dänemark d provënze posen a westpreisen an den oste vun uewerschlesien an de süde vum ostpreisesche krees neidenburg u polen d memelregioun u litauen an d hultschiner ländchen un d tschechoslowakei dozou kënnt de verloscht vun all de kolonien des weidere muss däitschland all joer reparatioune bezuelen an dat iwwer en zäitraum vun joer d weimarer republik leit ënner stännege konflikter tëscht demokrateschen an autoritäre stréimungen dozou kënnt e wäitverbreete refus vum versailler vertrag a wirtschaftlech schwieregkeeten déi deelweis och dovu kommen datt däitschland muss fir d reparatiounen ze bezuelen immens kreditter ophuelen ass et mat där republik eriwwer wéi de gebiertegen éisträicher adolf hitler mat hëllef vu senger partei der nsdap un d muecht kënnt d nsdap mécht aus däitschland ganz séier en totalitären eeparteiestaat vun ufank u gi politesch géigner verfollegt wärend de judden eng kloer ausgrenzungspolitik an d gesiicht bléist wärend dem zweete weltkrich gi schätzungsweis bis zu sechs millioune judden an europa ëmbruecht zanter den er jore gëtt dofir holocaust gesot d jude soe schoah dofir dausende membere vun anere bevëlkerungsgruppen sinti a roma homosexueller physesch a psychesch behënnert mënsche gi verhaft oder falen dem massemord zum affer eng genee zuel ass och hei net bekannt d nationalsozialistescht däitscht räich war op expansioun ausgeriicht fir d éischt gëtt éisträich nach ouni allze vill widdersproch a mat zoustëmmung vun der bevëlkerung annektéiert anschluss d annektioun vum däitsch bewunnte sudeteland am selwechte joer gëtt och nach relativ widdersprochslos vun de groussen europäesche länner akzeptéiert mä den ugrëff op polen léist den zweete weltkrich aus e krich dee weltwäit eng geschaten millioune leit d liewe kascht fir dat grouss däitscht räich ass dëse krich den mee eriwwer mat enger kapitulatioun ouni konditiounen den hitler huet sech schonn den abrëll suicidéiert gehat déi iwwerliewend politesch a militäresch haaptverantwortlech ginn an den nürnberger prozesser viru geriicht gestallt d ns diktatur huet an der geschichtswëssenschaft mä och an der ëffentlechkeet dozou gefouert datt sech froe gestallt ginn déi wäit iwwer dës zwielef joer erausginn z b ob nëmmen den hitler mat senger clique deeler vun der däitscher elite eng bevëlkerungsmajoritéit oder souguer dat ganzt däitscht vollek fir d verbrieche verantwortlech ze maache sinn d alliéiert ufanks d usa d sowjetunioun a groussbritannien méi spéit och d besatzungsmuecht frankräich beméie sech um ufank vun der besatzung nach ëm eng gemeinsam politik an där saach eens sinn si sech iwwer d demilitariséierung an d entnazifizéierung mä scho bei der fro wat een ënner enger demokratie ze verstoen huet kommen éischt differenzen tëscht der sowjetunioun engersäits an de westmuechten anerersäits op am ufank huet frankräich nach annektiounspläng vis vis vun däitschland éisträich mat der konditioun neutrale staat ze ginn an d tschechoslowakei ginn erëm selbstänneg staaten pole gëtt an neie grenzen nees opgebaut woubäi dës grenzen no weste geréckelt goufen de joseph stalin hat nämlech pole grouss deeler vum däitschen oste versprach an der sowjetunioun d nërdlech hallschent vun ostpreisen wat vun de westmuechten op der konferenz vu potsdam nëmme mat widderstand accordéiert gëtt allerdéngs hätt d verdreiwe vun den däitsche missen human iwwer d bün goen an déi polnesch a sowjetesch verwaltung gouf provisoresch genannt d däitscht räich gouf deemno definitiv opgeléist an a sengem kär ginn nei staaten an der bundesrepublik méi spéit bundesländer genannt forméiert bei dem zéie vun de grenze vun dëse staate spillen deelweis d grenze vun de besatzungszonen eng roll z b tëscht niddersachsen a mecklenburg resp sachsen anhalt souwéi tëscht thüringen an hessen d bundesrepublik deutschland gëtt den mee an den dräi westleche besatzungszone gegrënnt d ddr de oktober an der sowjetescher besatzungszon domat war dat fréiert däitscht räich an zwéin nei staaten opgedeelt a grouss gebidder a regioune waren den nopeschstaaten zoukomm d bundesverfassungsgeriicht stellt awer fest die brd ist nicht rechtsnachfolger des deutschen reiches sondern als staat identisch mit dem staat deutsches reich de kale krich tëscht west an ost trennt mëtteleuropa d bundesrepublik an d ddr duerch en eisene rideau eréischt e muechtwiessel an der sowjetunioun féiert zu friddleche revolutiounen an um schluss zum zesummebrieche vun de kommunistesche regierungen an der ddr an den anere staate vum warschauer pakt mat dem enn vum eisene rideau a mëtteleuropa geet och erëm d grenz tëscht der bundesrepublik an der ddr op den oktober trëtt d ddr der bundesrepublik bäi däitsch wiedervereinigung déi vergréissert bundesrepublik ass domat och nees souverän ginn zesumme mat frankräich spillt dat neit däitschland haut eng féierend roll an der eu däitschland ass vir dobäi bei deene staaten déi versichen e méi vereenegt europa ze schafen mat engem politeschen verdeedegungs a sécherheetsapparat kuckt heizou den haaptartikel geschicht vun däitschland den nërdlechen deel vun däitschland d norddeutsche tiefebene ass en déifland dat vun der äiszäit geformt gouf a mëtteldäitschland fënnt een d mittelgebirge mat senge bëscher am süde sinn d alpen den déifste punkt läit bei neuendorf sachsenbande an der wilstermarsch mat m ënner dem mierespigel den héchste bierg ass d zugspitze mat meter grouss flëss an däitschland sinn ënner aneren de rhäin d donau d elbe d weser d oder extrem wierderkonditioune wéi dréchenten tornadoen stierm an exzessive frascht oder hëtzt asw si relativ seelen dat kënnt wuel och dovun datt däitschland an der geméissegter klimazon läit an de leschte jore gouf et an däitschland zwou schlëmm iwwerschwemmungen déi vu villen als zeeche vun der klimaerhëtzung gesi ginn eng weider indikatioun dofir kéint de joerhonnertsummer gewiescht sinn deen ee vun deene wäermsten zanter joerzéngte war d suite waren ënner aneren schlecht rekolte bei de baueren däitschland läit op der eurasescher plack d grenzen zu anere placke si wäit ewech wat dann och erkläert firwat et bis elo keng schwéier äerdbiewe mat den deementspriechende suite gouf kuckt heizou den artikel däitsch inselen haaptstad a regierungssëtz ass berlin e puer ministère sinn zu bonn bliwwen de politesche system vun däitschland ass federal an d land ass gréisstendeels als parlamentaresch demokratie organiséiert de staat ass a bundesländer ënnerdeelt däitschland ass member vun der eu der nato an dem g déi gréisst däitsch stied si berlin hamburg münchen a köln dat gréisst ballungsgebitt ass d ruhrgebiet déi fënneftgréisst stad an zugläich däitsch finanzmetropol ass frankfurt am main wou och de gréissten däitsche fluchhafen ass de rhein main fluchhafen dësen ass an europa den zweetgréissten a bei der fracht de gréissten kuckt heizou d artikelen lëscht vun den däitsche stied lëscht vun den däitsche groussstied haaptstad a regierungssëtz vun der bundesrepublik däitschland ass berlin duerch den artikel gg ass d bundesrepublik deutschland eng demokratesch sozial a rechtsstaatlech republik et gëtt deelsouverän länner bundeslänner vun deenen der e puer a regierungsbezirker ënnerdeelt sinn d grundgesetz ass d konstitutioun vun däitschland a gouf geschriwwen staatschef ass de bundespresident dee méi representativ aufgaben iwwerhëlt de regierungschef ass de bundeskanzler hien huet richtliniekompetenz fir d politik vun der bundesregierung däitschland ass eng kanzlerdemokratie däitschland ass e bundesstaat dee féderal organiséiert ass d h et gëtt zwéin niveauen am politesche system de bund deen de gesamtstaat däitschland an d länder no bausse vertrëtt all niveau huet seng eegen exekutiv legislativ a judiciaire organer de bundestag an de bundesrat decidéieren zesummen iwwer gesetzer vum bund an hunn d recht mat enger jeeweileger majoritéit d konstitutioun z änneren an de länder decidéieren dländerparlamente en landtag resp eng bürgerschaft iwwer d gesetzer vun hirem land d députéiert sinn no der konstitutioun ganz op sech gestallt wa se sollen entscheeden trotzdeem dominéieren intern virentscheedungen an de parteien d législatioun d exekutiv besteet um niveau vum bund aus der bundesregierung déi vum bundeskanzler presidéiert gëtt um niveau vun de länder presideiert de ministerpresident resp d buergermeeschtere vun de stadstaaten d exekutiv d verwaltunge vum bund an de länner gi jeeweils duerch déi entspriechend ministere gefouert si stinn dunn och op der spëtzt vun de verwaltungen wéi an alle länner spille verbänn am politesche system eng wichteg roll duerch hir aarbecht als lobby probéiere si d politik an d richtung vun hire jeeweilegen interessen ze steieren dës tatsach ass staark ëmstridden a souwisou gëtt se net gär vun deene verbänn gesinn déi duerch déi lobbyasrbecht negativ betraff sinn d bundesverfassungsgeriicht ass zoustänneg fir d anhale vum grondgesetz déi ieweschst geriichtshäff vum bund sinn de bundesgerichtshof zu karlsruhe d bundesverwaltungsgericht zu leipzig d bundesarbeitsgericht d bundessozialgericht an den bundesfinanzhof zu münchen de groussdeel vun der applikatioun vum recht läit an den hänn vun de länner d geriichter vum bund sinn nëmme fir d revisiounen zoustänneg a kontrolléieren ob d decisioune vun de geriichter aus de länner formal dem recht entspriechen kuckt heizou d artikelen politesche system däitschland politesch parteien däitschland grundgesetz déi bundesdäitsch aussepolitik huet als prioritéit d verbindung mam westen däitschland huet beim opbau vun europäeschen organisatorische strukturen en entscheedenden undeel d zil war dobäi laang zäit datt den nopere soll d angscht virun däitschland geholl ginn an doduerch och d limitéierungen duerch d besatzer iwwerflësseg ze maachen d bundesrepublik ass zanter member vum europarot an huet de traité vu roum ënnerschriwwen de grondstee vun der eu vun haut wärend dem kale krich war déi däitsch aussepolitik zimmlech limitéiert dat wichtegst zil war déi däitsch eenheet militärasätz am ausland koumen net a fro obwuel d stationéierung vun amerikanësche rakéiten a betruecht gezunn gi war zanter e puer joer ass d bundeswehr si däerf sech net un ugrëffskricher bedeelegen an ass just do fir d verteidegung vum land an de partnerstaaten a verschiddene friddensmissiounen a konflikter dobäi jeegleche militärasaatz muss vum bundestag accordéiert ginn däitschland feelt et u primäre ressourcen dofir ass seng économie gréisstendeels op den industriellen an den déngschtleeschtungssecteur konzentréiert grouss fläche vum land ginn allerdéngs landwirtschaftlech exploitéiert nëmmen vun alle beschäftegte sinn am akerbau däitschland ass mat engem bruttoinlandproduk vun iwwer billiounen euro déi drëttgréisste vollekswirtschaft an industrienatioun op der welt ausserdeem exportéiert däitschland méi wéi jiddwer anert land op der welt beim liewensstandard dem human development index läit däitschland allerdéngs nëmmen op der plaz an der welt am moment leit déi däitsch wirtschaft un enger aussergewéinlech héijer aarbechtslosegkeet virun allem an ostdäitschland an un engem relativ niddrege wirtschaftswuesstëm d sich no den ursaache vun dëser kris spléckt d gesellschaft de patronat an neoliberal économiste gesinn dee staarken däitsche sozialstaat als grond well duerch déi héich lounniewekäschten d betriber an déi méi gënschteg nopeschlänner auswäichen gewerkschaften a globaliséierungskritiker stäipe sech op keynesianistesch modeller a behaapten datt kierzungen an de soziale beräicher den nationale marché schwäche kéinten als weltwäit konkurrenzfäegst branchë vun der däitscher industrie gëllen d automobil d elektrotechnesch d maschinnebau an d chimiesindustrie kuckt heizou den artikel wirtschaftsplaz däitschland däitschland ass flächeméisseg e bësse méi grouss wéi säi nopeschland polen huet awer mat ronn mio mënsche méi wéi duebel sou vill awunner dovu sinn ethnësch gesinn ronn mio vun däitscher ofstamung a ronn mio anerer ofstamung mio mënschen hunn déi däitsch nationalitéit e puer dozou och nach eng vun engem anere land mio mënsche sinn auslänner also ongeféier vun der populatioun kuckt den artikel wunnbevëlkerung an däitschland offiziell schrëft an amtssprooch ass standarddäitsch och nach houdäitsch genannt donieft gëtt et e puer néier mëttel an uewerdäitsch dialekter déi deelweis bis an dat not ausland erareechen unerkannte minoritéitesprooche sinn dänesch frisesch sorbesch a romanes donieft gëtt et och nach nidderdäitsch niddersächsesch an nidderfränkesch regionalsproochen niddersächsesch ass zanter duerch d sproochecharta vum europarot unerkannt d sprooche vun deene leit déi keng däitsch originnen hu respektiv deenen hir mammesprooch net däitsch ass schwätzen genee wéi hir nokommen virun allem russesch ongeféier mio tierkesch ongeféier mio polnesch ongeféier mio d sproochen aus ex jugoslawien d spuenescht a verschidde sproochen aus den islamesche länner wäerte méiglecherweis vum däitschen assimiléiert ginn anerersäits schéngt et awer och ëmmer méi zu enger ghettoiséierung ze kommen vun enger ëmmer méi grousser zuel vun immigranten déi keen däitsch kënnen duerch d grondgesetz ass eng gedanken gewëssens a reliounsfräiheet festgeluecht d majoritéit vun der däitscher bevëlkerung ass enger chrëschtlecher konfessioun ugehéiereg réimesch kathoulesch kierch evangelesch kierch orthodox kierch an e minime prozentsaz ass member an de chrëschtlesche fräikierche wéi z b de baptisten evangelesch fräikierchlëch kierch de methodisten der fräier evangelescher kierch an verschiddenen aneren ofzweigunge vum chrëschtentum zu de bedeitende reliounen an däitschland gehéieren och den islam zirka mio oder vun der bevëlkerung d zeugen jehovas zirka oder vun der bevëlkerung an d juddentum zirka oder vun der bevëlkerung ongeféier vun der däitscher bevëlkerung virun allem an den neie länner déklaréiern datt si kenger relioun ugehéieren ausser deene meeschte relioune gëtt et an däitschland och memberen a symphatisante vun de verschiddenste sekten a spirituelle beweegungen däitschland gouf zanter der fränkescher zäit christianiséiert d reformatioun huet am joerhonnert an däitschland an an der schwäiz ugefaangen ugestouss duerch leit wéi den ulrich zwingli an de martin luther d reformatioun ass nach haut déterminéierend fir d reliéis landschaft an däitschland vun de membere vun den unerkannte communautéite gëtt eng kirchenstéier verlangt den erléis geet un d kirchen kuckt heizou den artikel reliounen an däitschland wéinst der dezentraler struktur vun däitschland gëtt et eng abberzuel vu kulturellen institutiounen an événementer virun allem an de grousse stied bayreuther festspiller berliner festwochen berliner philharmonisches orchester international filmfestspiller vu berlin berlinale laang nuecht vun de muséeen zu berlin frankfurter buchmesse leipziger buchmesse internationale kurzfilmtage oberhausen déi däitsch ginn respektiv goufen am réckbléck op eng aussergewéinlech grouss zuel vun erfinder a bedeitende wëssenschaftler carl benz otto hahn max planck wilhelm conrad röntgen albert einstein wernher von braun werner von siemens asw hire klassesche schrëftsteller literatur goethe schiller asw hire berüümte komponisten beethoven wagner bach asw an hire philosophen kant marx nietzsche etc als volk der dichter und denker bezeechent kuckt heizou den artikel lëscht vun de bedeitenden däitschen déi beléiftest sportaart an däitschland ass de foussball mio aktiver aus clibb sinn am dfb organiséiert deen d foussball weltmeeschterschaft ausgeriicht huet wat d televisiounsquote betrëfft kann nëmmen d formel mat dem foussball mathalen tennis huet nom enn vum boris becker an dem steffi graf hir carrière u popularitéit verluer d bildung an däitschland läit an den hänn vun de länder gëtt allerdéngs duerch d bundeskultusministerkonferenz gereegelt an alle länner gëtt et eng néngjäreg schoulflicht d héichschoulmaturitéit kritt een jee no land no zwielef oder dräizéng schouljoer quasi all jugendleche geet duerno op eng weiderféierend bildungsariichtung auszebildender an de betriber ginn een oder zwéin deeg an der woch an eng beruffsschoul studente kënnen tëscht wëssenschaftlëchen universitéiten a méi praxisorientéierte fachhéichschoule wielen d weiderbildung am beruff spillt och eng grouss roll aarbechtslosen deelt d aarbeechtsamt weiderbildungsbongen aus reegelméisseg gëtt däitschland an de leschte jore vun der oecd fir seng bildungspolitik kritiséiert d problemer am system ginn zwar erkannt mä verbessert gouf nach näischt déi däitsch depensë fir d bildung leien am oecd vergleich ënner dem duerchschnëtt e besonnesche schwaachpunkt sinn dobäi déi éischt schouljoren dogéint gëtt vill an d héichschoulen investéiert de stroosseverkéier huet an der zweeter hallschent vum joerhonnert d eisebunn als wichtegst verkéiersmëttel ofgeléist däitschland huet eent vun den dichteste stroossennetzer op der welt mat km autobunn an km stroosse vum bund d eisebunnsnetz vun der deutsche bahn ag ass an de leschte joren ëmmer méi kleng ginn wärend de fluchverkéier ëmmer méi zougeholl huet de fluchhafe vu frankfurt am main ass d haaptachs vun der däitscher fluchgesellschaft lufthansa obwuel d ëmweltschied doduerch ëmmer méi grouss ginn an virun allem duerch déi zwee verkéiersmëttel d global erhëtzung accéléréiert gëtt ass déi däitsch verkéierspolitik op weidert subventionéiere vu strooss a fliger amplaz op d subventiounéiere vun der eisebunn ausgeriicht kuckt dozou d artikelen lëscht vun den däitschen eisebunnsgesellschaften lëscht vun den autobunnen an däitschland lëscht vun den eisebunnsstrecken an däitschland d feierdeeg an däitschland ginn duerch gesetzer vun den eenzele länder gereegelt néng feierdeeg an all d sonndeger gëllen a ganz däitschland no der konstitutioun als tag der arbeitsruhe und der seelischen erhebung ddräi kinnekräicher vu korea waren d kinnekräicher goguryeo baekje a silla déi d koreanesch hallefinsel an d mandschurei vum joerhonnert v chr bis zum joerhonnert occupéiert hunn aner méi kleng kinnekräicher a stämm hu wärend an no dëser period bestanen zu deenen ënner anerem gayac dongye okjeo buyeo usan an tamna zielen d period fänkt traditionell v chr un wéi d kinnekräich vu saro am süd oste vun der hallewinsel eng gewëssen onofhängegkeet vis vis vun der han dynastie gewënnt déi zwee aner kogury nërdlech a südlech vum floss yalou a paekche am süd oste vun der hallefinsel ronderëm d haitegt seoul gi respektiv v chr vu china onofhängeg dëst kinnekräich trennt sech vu kogury a gëtt zu engem asyl fir baueren déi virun engem kriegeresche staat fortlafen d haaptstad war um ufank ungjin haut gongju oder chongju duerno sabi haut puyo südëstlech vu seoul d gaya staaten trenne sech vu paekche am joerhonnert eiser zäit d verschwanne vum räich vun der han dynastie ufanks vum joerhonnert huet et deenen dräi kinnekräicher erméiglecht sech weiderzeentwëcklen d héich koreanesch gesellschaft entdeckt de konfuzianismus zanter dem joerhonnert dësen huet awer am buddhismus säi géigner fonnt kogury dat gréisst vun den dräi kinnekräicher hat zwou haaptstied nangnang haut pyongyang a kungn um floss yalou ufanks war et nëmmen eng federatioun op der grenz mat china mä no a no eruewert kogury ëmmer méi territoiren an der mandschurei a verdreift am joer déi lescht chineesen vun nangnang de kulturellen afloss war awer net méi réckgängeg ze maachen an de buddhismus gëtt offiziell relioun am joer am joerhonnert war paekche wirtschaftlech zimmlech gutt drun an huet quasi eng hallschent vum südlechen deel vun der hallefinsel dominéiert d kinnekräich saro wat a silla emgedeeft gouf eruewert d staate kaya oder gaya befestegt stied a senger noperschaft ufanks vum joerhonnert d haaptstad war gumsong haut gyeongju oder kyongju de buddhismus gëtt offiziell relioun am joer mat der chineesescher tang dynastie liéiert annexéiert silla kogury am joer nodeem paekche schonn eruewert gouf wat zur silla period féiert den dominique heckmes gebuer den september zu hoen a gestuerwen de februar um lampertsbierg war e lëtzebuergesche komponist a musekkritiker hien ass zu hoen opgewuess huet piano an uergel studéiert an ass zu lëtzebuerg op de seminaire gaangen nodeem hien zum geeschtleche geweit gi war huet de mgr koppes hien op oochen geschéckt fir musek ze studéieren ass hie chouerregent vun der matrise vun der kathedral zu lëtzebuerg ginn hien huet haaptsächlech geeschtlech wierker komponéiert verschidde massen a cappella oder mat uergel an orchester kantaten a verschidde stécker fir chouer nach haut gi wierker opgeféiert wéi d missa consolatrix afflictorum op o maria domine salvum fac veritas mea in te dominum speravi an dlitaniae lauretanae wéinst sengem polyphonen spéitklasseschen a romantesche kompositiounsstil gëtt den dominique heckmes och bruckner vu lëtzebuerg genannt de februar ass den dominique heckmes um lampertsbierg gestuerwen den oktober gëtt den edikt vun nantes duerch den edikt vu fontainebleau widderruff den edikt vun nantes war domat iwwer joer gëlteg den henri iv hat et fäerdeg bruecht de sougenannte reliounskricher a frankräich en enn ze setzen andeems e mam edikt vun nantes dat protestantescht bekenntnes a frankräich erlaabt huet de louis xiii an de richelieu hunn zwar de protestanten hugenotten hiert gewiicht am land reduzéiert mä och si hunn d reliéis toleranz a kraaft gelooss de louis xiv huet säi beruff als roi très chrétien ganz genee geholl fir hie sollt et a frankräich nëmmen eng konfessioun bekenntnes ginn an zwar de katholizismus virun allem war hien der meenung datt d protestanten ze vill republikanesch iddien hunn nom doud vum mazarin gouf et ronn eng millioun protestanten a frankräich mat ëm déi tempelen protestantesch gotteshaiser an enger éischter phas bis huet d franséisch monarchie dorop gebaut datt sech vill protestante géifen zum katholizismus bekéieren wann et hinne verbuede wier hiert bekenntnes auszeliewen dofir gouf sech wuert fir wuert op den edikt vun nantes beruff andeems zum beispill d protestanten aus allen ëffentleche funktiounen erausgehäit goufen den edikt war effektiv wat dat theema ugaangen ass net ganz kloer d mooss vun de strofe gouf erhéicht fir all déi déi sech net un déi nei bestëmmunge gehalen hunn de gleewege gouf verbueden z emigréieren keng synod konnt ouni den accord vum kinnek ofgehale ginn a si hu sech net däerfe mat katholicke bestueden begriefnesser vu protestante konnten nëmme moies fréi oder owes spéit duerchgefouert ginn psalmen hunn nëmmen nach doheem oder am protestantesche gotteshaus däerfe gesonge ginn an net méi an der ëffentlechkeet gouf souguer eng extra keess ageriicht fir déi déi sech zum katholizismus bekéiert hunn ze belounen dat goung awer nach net duer fir de protestantismus aus frankräich erauszekréien a sinn d verfolgungen am béarn an am languedoc weidergaangen ëmmer méi leit hu sech zum katholizismus bekéiert a sou koum et datt de louis xiv fonnt huet den edikt vun nantes wier iwwerflësseg well jo souwisou kee protestant méi am land wier dat huet dunn zur revokatioun vum edikt vun nantes duerch den edikt vu fontainebleau geféiert d protestanten hate vun elo u kee recht méi hir konfessioun ze praktizéieren a si hunn hir kanner misse kathoulesch deefe loossen vill vun dësen neie katholicken hunn dat natierlech net éierlech gemengt a sinn am geheimen dem protestantismus nawell trei bliwwen sou si se zwar mat an d mass gaangen hunn awer net kommunizéiert wann se liesen oder schreiwe konnten hu se hire kanner doheem hir konfessioun weiderginn zéngdausende vu protestanten hunn doropshi beschloss d land ze verloossen wouvun der bis an holland ausgewandert sinn bis an england an däitschland an d schwäiz an bis an d englesch kolonien an nordamerika dacks waren dat gutt handwierker offizéier geschäftsleit oder wëssenschaftler de protestantismus huet a frankräich trotzdeem iwwerlieft well verschidde géigenden wéi d cévennen hanner nmes a montpellier sech gutt gëeegent hunn fir widderstand ze leeschten dem louis xiv seng antiprotestantesch politik war deemno keen erfolleg am géigendeel säi räich huet ganz vill dichteg leit zu gonschte vu senge géigner verluer an de protestantismus huet nawell a frankräich weiderbestanen spéider ënner dem louis xvi koum et nees zu engem toleranzedikt deen de november zu versailles ënnerschriwwe gouf den europäeschen ombudsmann oder mediateur ass de vermëttler tëscht den europäesche bierger an den europäeschen institutiounen all bierger all entreprise a jiddwereen deen an engem eu land säi wunnsëtz huet ka bei him eng plainte areechen wann e fënnt datt eng vun dësen institutiounen net rechtméisseg oder net reglementär gehandelt huet seng funktioun gouf duerch den traité iwwer d europäesch unioun traité vu maastricht agefouert den europäeschen ombudsmann gëtt op fënnef joer vum europäesche parlament gewielt zanter ass dat d emily o reilly hire virgänger war vun bis den nikiforos diamandouros wann der iech als affer vun schlechter administratioun kuckt uewen duerch en organ oder eng instanz vun der eu spiert musst der iech fir d éischt op normalem administrative wee un dëst wennen fir ze probéieren sou d situatioun riicht gebéit ze kréien wann dat net geléngt kënnt der eng plainte beim mediateur areechen dëst däerf net méi spéit wéi joer nodeem der vun dëser schlechter administratioun gewuer gouft geschéien an ärer plainte musst der genee uginn wien der sidd an iwwer wat der iech beschwéiert dir kënnt froen datt är donnéeë vertraulech behandelt ginn eng wichteg konditioun fir datt är plainte ka vum ombudsmann behandelt ginn ass datt se nach net virun engem geriicht agereecht ginn ass méi genee detailer fannt der um europäeschen ombudsmann senger websäit den europäeschen ombudsmann mécht eng enqute op d europäesch institutiounen mussen him all déi informatiounen iwwer déi saach ëm déi et geet liwweren an him zougank zu deenen dossiere ginn wann de mediateur da feststellt datt et sech effektiv ëm schlecht administratioun gehandelt huet informéiert en déi betraffen institutioun doriwwer a mécht e projet wat hie wëlles huet ze recommandéieren dës institutioun huet dann méint zäit fir dozou stellung ze huelen an hir meenung zu där saach ze ginn duerno mécht de mediateur säin definitive rapport fir d europäescht parlament an déi betraffen institutioun an informéiert deen dee sech beschwéiert huet iwwer d resultat vun senger enqute d fäll mat deenen en ze dinn hat publizéiert de mediateur all joer an engem rapport diechternacher sprangprëssessioun ass e reliéise cortège deen all joer op päischtdënschdeg zu iechternach ofgehale gëtt op eng zort polkamelodie sprangen d participanten a reien duerch d stroosse vun der stad an dann an d basilika bei d graf vum hellege willibrord déi haiteg form vun der sprangprëssessioun geet an d joerhonnert zréck mä temoignage loossen hir originn bis an d spéitmëttelalter zréckverfollegen déi eelst quell ass déi vum abbé thiofrid dee vun enger pilgerprëssessioun bei d graf vum willibrord geschriwwen huet et goung doran awer keng rieds vun engem danz am mëttelalter goufen déi gemengen déi vun der iechternacher abtei ofhängeg waren dozou forcéiert an der päischtwoch hiren undeel fir d kierch ofzeginn dëst huet sech bannprëssessioun genannt goufen an engem justiztext helleger déi danzen ernimmt déi éischt bildlech representatioun vun der sprangprëssessioun geet zréck op d joer wéi et zum danzen oder sprange koum ass net ganz kloer de willibrord wéi och de jang den deefer an de väit vitus waren helleger zu deene bei nervekrankheeten krämp oder epilepsie gebiet gouf ausdréck wéi wilwertskränkt iechternacher krankheet oder och nach krankheet vum hellege jang goufen dacks mat der sprangprëssessioun a verbindung bruecht et ass dofir unzehuelen datt kranker wéi z b spastiker an der prëssessioun matgefouert goufen oder awer d leit an der prëssessioun sech sou beweegt hunn fir dës krankheeten net ze kréien eng aner theorie seet datt d sprangprëssessioun sech aus enger ziviliséierter form vun de gäisselprëssessiounen entwéckelt huet déi besonnesch am joerhonnert als mëttel géint d pescht verbreet waren am joerhonnert dem joerhonnert vun der opklärung gouf dat gesprangs souwuel vu weltlecher wéi vu kierchlecher säit ëmmer méi kritiséiert déi eng hunn et als ausdrock vun obskurantismus gesinn déi aner hunn dentgleisunge bedauert wann d leit ze vill excitéiert goufen sou huet den tréierer bëschof d sprangprëssessioun verbueden well se net vernënfteg wier och de jousef ii huet all prëssessioune verbidde gelooss huet dat verbuet awer geschwënn duerno nees ophiewe gelooss warscheinlech well souwisou kee sech dru gehalen huet dat hin an hier goung virun d franséisch revolutioun huet se verbueden den napoleon huet se erëm erlaabt d fraen hunn d recht kritt matzemaachen hautdesdaags gëtt d sprangprëssessioun vum willibrordus bauveräin organiséiert deen och d reiefolleg vun de pilger a museksgruppen de parcours asw festleet den danzschrëtt ass néierens festgeschriwwen deen éischte film temoignage weist datt am ufank vum joerhonnert verschidde leit e puer schréck no vir dann nees zréckgespronge sinn dacks waren dat dräi schrëtt no vir an zwéin no hannen dës reegelung déi ëmmer erëm fir chaos gesuergt huet a warscheinlech net historesch ass gouf definitiv ofgeschaaft zanterhier spréngt ee vum rietsen op dee lénkse fouss heiansdo andeems een d been schwéngt opgestallt gëtt sech am abteishaff a reien zu an deene jiddweree sech u sengem noper mat engem wäissen nuesschnappech unhält et ass keng tenue virgeschriwwen vill sprénger passe sech awer der traditioneller tenue vun den iechternacher sprénger un schwaarz box jupe a wäisst hiem oder blus folkloristesch tenuen z b dirndl sinn net zougelooss gespronge gëtt am rhythmus vun enger traditioneller polkas weis d motivatioun bei der sprangprëssessioun matzemaachen ass haut souwuel eng reliéis wéi och eng traditionell fir vill schüler aus dem iechternacher kolléisch ass et z b nach ëmmer eppes ganz besonnesches do matzesprangen de november huet d unesco zu nairobi d iechternacher sprangprëssessioun op hir lëscht vun den immaterielle kulturgidder gesat zu lëtzebuerg an an den nopeschlänner gëtt d iechternacher sprangprëssessioun gär als bild oder verglach geholl fir auszedrécken datt eppes just schwéierfälleg an no vill gedeessems virugeet dfranoise groben gebuer de dezember an der stad lëtzebuerg a gestuerwen den mee war eng lëtzebuergesch cellistin d franoise groben huet am stater conservatoire ugefaangen cello beim georges mallach ze studéieren an duerno op der musikhochschule köln an der meeschterklass beim boris pergamenschikow d etuden ofgeschloss am joer huet si den zweete präis vum prestigiéisen tchaikovski concours vu moskau kritt zanter war si cellistin am zehetmair quartet dee vum thomas zehetmair gegrënnt ginn ass an op der ganzer welt optrëtt d franoise groben huet mat der finanzieller ënnerstëtzung vun der generalbank op engem matteo goffriller cello vu gespillt d bank huet d instrument am dezember dem orchestre philharmonique du luxembourg iwwerginn wou et den numm le luxembourgeois krut d franoise groben war d duechter vum joseph groben les danseurs d echternach ass e lëtzebuergesche kuerzfilm aus dem joer de film besteet aus zwéin deeler was man in der vergangenheit von der echternacher springprozession auf dem kinematographischen zelluloid festgehalten hat war meist nur reportage hier gibt es dazu gute und beste gestaltung die aufnahmen sind glücklich ausgewählt sie berücksichtigen alle phasen der prozession da dröhnen die glocken da stürmen gegeneinander die stimmen der einzelnen sänger da stauen sich die massen es flutet das wogen der springer ein unruhiger sturm in den engen gassen luxemburger wort les danseurs d echternach war den éischte lëtzebuergesche film deen zu cannes um filmfestival gewise gouf an der kategorie documentaire de film ass ze fannen um dvd vum film magno tripudio vum georges fautsch one reel picture show ass e kuerzfilm vum lëtzebuergesche regisseur andy bausch aus dem joer en ass d adaptatioun vun enger kuerzgeschicht vum e a poe the tell tale heart déi schonn e puermol virdru verfilmt gouf en hat am oktober première am kinosch wou en zesumme mat van drosselstein an der däiwel gewise gouf true nervous very very dreadfully nervous i had been and am but why will you say i am mad dat ass den ufank vum poe senger säite geschicht déi fir d éischt gedréckt gouf den auteur léisst de protagonist an der éischter persoun erzielen wéi en de muerd un engem mann deen am selwechten haus gewunnt huet geplangt an ausgefouert huet an dat well een a vum mann deem vun engem geier geglach huet an him schrecklech angscht agejot huet en huet dunn den ale mann ëmbruecht an ënner sengem zëmmerbuedem verstoppt wéi poliziste bei de mäerder koumen do huet e se souguer opgefuerdert fir d haus ze duerchsichen mä op eemol héiert en d häerz vum doudege schloen ëmmer méi haart d sandauer ass e lëtzebuergesche film vum christian delcourt aus dem joer eng fra begéint duerch zoufall en ale schoulkolleg gefiller vu fréier erwächen erëm tëscht deenen zwee de film sollt eigentlech eng normal laangfilmdauer hunn du wollt de filmfong de projet op minutte stutzen schliisslech koum eppes an der mëtt dobäi eraus eng längt vu minutten déi de marc krippler am lw fir ubruecht hält d sandauer ass deen éischte film vun der produktiounsfirma filmkessel deen an d kinoe koum vor allem nicole max als nelly versteht es mit ihrem sensiblen spiel eine breite palette von gemütszuständem auszudrücken aber auch die beiden anderen hauptdarsteller alexandra ley und conny scheel sind überzeugend telecran marc krippler de gbor darvas gebuer den januar zu szatmrnémeti siebenbürgen haut satu mare rumänien a gestuerwen den februar zu budapest war en ungaresche komponist a musekswëssenschaftler de gbor darvas bis gbor steinberger gouf zu szatmrnémeti a siebenbürgen gebuer ass hie mat senger famill op budapest geplënnert wou en an de lycée an an de conservatoire gaangen ass vun néng joer un huet hie piano geléiert an tëscht an studéiert hien op der franz liszt musekakademie zu budapest fir d éischt fagott duerno kompositioun beim zoltn kodly an den er jore si seng orchesterkompositiounen dacks a concerten a besonnesch am ungaresche radio gespillt ginn verléisst hien ungarn a lieft am zweete weltkrich am chile eng zäit laang war hie mataarbechter vum dirigent erich kleiber de president vun der europäescher kommissioun kommissiounspresident presidéiert wéi säin numm et seet d europäesch kommissioun offiziell kommissioun vun den europäesche communautéiten dacks fir et méi einfach ze maachen eu kommissioun oder d kommissioun genannt hie gëtt vun de regierunge vun den eu memberstaaten ernannt an duerno vum europäesche parlament confirméiert hien ernennt op virschlag vun de regierungen d membere vun der europäescher kommissioun och kommissäre genannt déi hirersäits mussen en bloc vum parlament d vertraue votéiert kréien duerch den traité vun nice huet de kommissiounspresident d méiglechkeet kritt d portefeuillë vun de kommissiounsmemberen nei ze verdeelen oder se ze froen zréckzetrieden de kommmissiounspresident kann déi grouss politesch linne vun der kommissioun bestëmmen hien organiséiert a leet d reunioune vum kommissiounscollège déi gewéinlech all mëttwochs moies sinn hie vertrëtt weiderhin d kommissioun wann den europäesche conseil zesummekënnt bei de reunioune vum g den gréissten industrienatiounen a bei de sessioune vum europäesche parlament dat haitegt amt vum president vun der europäescher kommissioun geet zréck op dat vum president vun der héijer autoritéit vun der ceca dat et zanter gëtt vun ufank un gouf d héich autoritéit och kommissioun genannt goufen nieft der ceca d europäesch atom communautéit and d europäesch ekonomesch communautéit och bekannt als europäesch wirtschaftsgemeinschaft ewg geschaf hunn dës communautéiten zu den europäesche communautéite fusionéiert hir exekutivorganer goufen och zesummegeluecht zur kommissioun vun den europäesche communautéiten presidente vun der héijer autoritéit och kommissioun vun der ceca genannt presidente vun der kommissioun vun der europäescher ekonomescher communautéit an den europäesche communautéiten vun un de josé manuel duro barroso gebuer den mäerz zu lissabon ass e portugisesche politiker hie war vun bis president vun der europäescher kommissioun de barroso huet droit a politologie zu lissabon florenz an new york city studéiert a säi studium op der uni zu genf an ekonomie a soziologie ofgeschloss hie gouf assistenzprofesser op der uni lissabon wou e sech an internationaler politik spezialiséiert huet säi studium huet en op d uni genf an op d georgetown university vu washington dc gefouert e koum op lissabon zréck a gouf direkter vum departement fir international relatiounen op der lusada universitéit zu porto seng politesch carrière huet schonn a senger studienzäit ugefaangen nach virun der oeilletsrevolutioun vum abrëll hie war ee vun de parteileadere vun der partido comunista dos trabalhadores portugeses movimento revolucionrio do proletariado portugus enger éischter philosophesch orientéierter maoistescher lénkspartei geschwënn awer huet hien déi hanner sech gelooss an ass am dezember der partido social democrata bäigetrueden enger partei déi trotz hirem numm éischter zum biergerleche lager zielt am europäesche parlament gehéiert se zu der fraktioun vun der europäescher vollekspartei an där e bis haut trei bliwwen ass a senger politescher carrière hat hie follgend funktiounen an där funktioun huet hien d friddensofkommes am angolanesche biergerkrich mat ausgeschafft an sech fir d onofhängegkeet vun osttimor agesat seng politik war a portugal dacks controverséiert z b seng ënnerstëtzung vun der invasioun vum irak am fréijoer d privatiséierung vu staatsenterprisen a staark aschnëtter bei den ëffentlechen depensen de barroso huet déi moossnam justifiéiert mat der schlechter ekonomescher situatioun dem budgetsdefizit deen d sp virgängerregierung hannerlooss hat an och de contrainten fir den euro stabilitéitstspakt anzehalen bei de wale fir d europaparlament am juni huet seng partei dann och manner gutt ofgeschnidden den juni ass de barroso als premierminister zréckgetrueden nodeem d staats a regierungscheffe vun der europäescher unioun hien als nofollger vum romano prodi fir d amt vum president vun der europäescher kommissioun designéiert hunn den juli gouf en dora vum europäesche parlament confirméiert no dräi ëmbesetzunge vun designéierte kommissiounsmemberen wéinst deenen et net sécher war ob d parlament dem barroso seng ekipp géif approuvéieren huet dës schliisslech den november vum parlament d vertraue votéiert kritt se huet den november hiert amt offiziell ugetrueden de juni huet den europäesche conseil hien eestëmmeg fir en zweet mandat vu joer designéiert de september huet och d europäescht parlament majoritär fir hie gestëmmt et gouf kee géigekandidat de josé manuel barroso ass bestuet an huet dräi kanner dportugisesch republik repblica portuguesa oder och einfach nëmme portugal ass e staat am südweste vun der iberescher hallefinsel e gëtt am westen an am süde vum atlanteschen ozean am osten an am norde vu spuenien begrenzt donieft gehéieren zum portugisesche staatsgebitt d inselgrupp vun den azoren souwéi madeira westlech vun der haaptstad lissabon läit cabo da roca dee westlechste punkt vum europäesche festland den numm portugal entstaamt dem numm vun der siidlung cale am delta vum floss douro cale kéint e griichescht wuert sinn kalles schéin a sech op d schéinheet vun der natur am norde vum portugal vun haut bezéien deen d griichen deemools koloniséiert haten aner historiker mengen datt cale aus dem phönizesche kéim well d phenizier portugal an der zäit virun de réimer besidelt haten wéi portugal zum réimeschen imperium gehéiert huet gouf cale e wichtegen hafen op latäin portus cale am mëttelalter gouf portus cale zu portucale duerno portugale woubäi dëst wuert am an am joerhonnert nëmmen déi nërdlech deeler vum land waren also d regioun tëscht de flëss douro a rio minho anerersäits verkierzt sech den numm portus cale zu porto der zweetwichtegster stad déi sech dowéinst voller stolz als déi stad betruecht déi dem land den numm ginn huet portugal huet eng ganz komplex administratioun et gëtt fënnef regiounen regies distrikter distritos an zwou autonom regiounen regies autnomas donieft existéieren sougenannt statistesch ënnerregiounen subregies estatsticas een niveau drënner kommen dann ongeféier kreesser municpios oder concelhos a gemengen freguesias déi andeelung ass éischter ineffizient an deier et gëtt un enger reform geschafft déi d distrikter ofschafen an d kompetenzen dezentraliséiere soll d vir an d fréigeschicht vum land entsprécht zum gréissten deel der entwécklung an den anere regioune vun der iberescher hallefinsel vun v chr un sinn d iberer warscheinlech aus nordafrika agewandert vun v chr un goufe vun de phenizier a vun v chr un vun de griichen kolonie gegrënnt no v chr wandere kelten eran déi sech mat den iberer vermëscht hunn sougenannt keltiberer zu deene gehéiert och de stamm vun de lusitaner deenen hire laténgeschen numm méi spéit dem land säi sollt ginn no v chr gouf dat gebitt vu karthago eruewert an nom zweete punesche krich u roum ofgetrueden vun de réimer gëtt et ënner dem numm lusitania zum deel als eegestänneg provënz verwalt déi réimesch herrschaft hält op an der vëlkerwanderungszäit d sueben no a virun allem d westgoten no grënnen hir räicher um terrain vum spéidere portugal am joer gouf d land vun de mauren eruewert portugal gëtt en deel vum kalifat vu cordoba wou d almoraviden d soen hunn fänkt len mat der chrëschtlecher reconquista un aus portugal gëtt sou am joerhonnert eng eegestänneg grofschaft déi un den henri vu burgund fält de grënner vun der éischter portugisescher kinneksdynastie ënner dem henri sengem jong an nofollger alphonse i gëtt portugal onofhängeg den alphonse selwer gëtt kinnek d burgunder sinn a portugal bis um rudder gëtt dat éischt ständeparlament cortes aberuff ass d reconquista no der eruewerung vun der algarve a portugal fäerdeg gëtt lissabon nei haaptstad vum kinnekräich d zäit nom miguelistekrich gëtt vum konflikt tëscht de riets an de lénksliberale cartisten a setembristen bestëmmt stierft mat der kinnigin maria ii d haus bragance an direkter linn aus wéinst dem bestietnes vun der kinnigin mam ferdinand ii vu sachsen coburg gotha kann d portugisesch branche vun dësem däitschen adelshaus den troun iwwerhuelen bis d schlussphas vun der monarchie gëtt vun enger allgemenger schwächt vum land wirtschaftleche problemer staatsfaillite a sech widderhuelend republikanesch opstänn bestëmmt kommen de kinnek carlos i a säin ierwe bei engem attentat ëm d liewen gëtt d republik ausgeruff et bleift ze soen datt portugal seng lescht kolonien nämlech de klengen iwwerséiterritoire macau op der südchinesescher küst ongeféier km vun hongkong ewech eréischt u china zréckginn huet déi éischt phas no der revolutioun ass vun engem konflikt tëscht enger éischter konservativer stréimung generol antnio sebastio ribeiro de spnola an engem sozialistesche flillek otelo saraiva de carvalho haaptmann otelo gezeechent dee sech an dem mfa movimento das foras armadas der vereenegung vun de putschenden offizéier ofspillt um ufank gésäit et sou aus wéi wann d sozialistesch stréimung géif gewannen well et zu verstaatlechungen a landreforme komm ass déi nei konstitutioun von definéiert de sozialismus als staatszil mä wéi sech bei den éischte presidentschaftswalen no der neier konstitutioun de moderéierten generol eanes iwwerraschend däitlech géint den haaptmann otelo kann duerchsetzen sinn d weiche gestallt fir datt d land erëm eng parlamentaresch demokratie no westeuropäeschem modell ka ginn den eanes an de chef vun der sozialistescher partei de mrio soares premier vun bis a vun bis staatspresident vun bis féieren d land an d europäesch gemeinschaft den januar gouf de cavaco silva zum president gewielt hie gouf den januar erëmgewielt den norde vu portugal huet e relativ killt a fiicht klima en ass ënnerdeelt an zwou provënze resp landschaften de minho am nordweste ass eng vun de géigende wou déi meescht leit wunnen d groussstied leien nëmmen op der atlantikküst bannen am land leien dofir vill dierfer a méi kleng stied de minho gëtt wéinst sengem klima an der relativ staarker vegetatioun als de grénge gaart vu portugal bezeechent d häng vun de ville flossdäller si fir den ubau vun drauwe reservéiert aus deenen de bekannte portwäin an de vinho verde gemaach ginn donieft gëtt et och vill geméiskulturen d natierlech vegetatioun ass eng mëschung vun där aus der gemässegter klimazone an aus där vun der subtropescher jee no héicht gëtt et eechen oder käschten resp kiferen an olivebeem am nordoste läit trs os montes hanner de bierger dësen deel vum land deen dem mier de réck dréit ass eng gebiergsregioun an där et am wanter zimmlech kal an am summer zimmlech waarm ka ginn d vegetatioun ass net sou staark wéi am minho an hëlt of wat ee méi no bei d spuenesch grenz kënnt déi zwou provënzen hunn eng gemeinsamkeet hir gebiergsmassiver wéi z b de maro oder de peneda gers gi vu ville flëss wéi dem rio minho grenzfloss tëscht portugal a spuenien oder dem rio douro duerchschnidden am norde vu portugal läit de nationalpark peneda gers dat gréisst naturschutzgebitt vum land wou et och nach reschter vum urbësch gëtt mat beem wéi der wantergrénger steeneech grouss stied am norde si porto vila nova de gaia matosinhos braga vila real a bragana mëttelportugal ass gréisstendeels hiwweleg bis gebiergeg an huet mat der serra da estrela eng gréisser biergskette wou et och e skigebitt gëtt déi wichtegst landschafte sinn dbeira de ribatejo den tejo plateau mat dem spëtznumm gaart vu lissabon d estremadura an den zoufloss vum tejo an den atlantik déi ganz regioun ass relativ fruchtbar an huet en optimale klima fir den ubau vu wäindrauwen wäi gëtt hei schonn zanter der réimerzäit produzéiert donieft ginn och nach all méiglech zorte kar räis sonneblummen a geméis ugebaut d regioun gëtt vum tejo an zwee gedeelt iwwerschwemmungen déi fréier am ribatejo reegelméisseg eng plo waren kommen zanter dem bau vu ville staumaueren net méi vir grouss stied a mëttelportugal si lissabon aveiro amadora almada seixal cascais coimbra viseu guarda leiria castelo branco covilh setbal a santarém de süde vu portugal besteet aus dräi landschaften terras do sado alentejo an der algarve déi ganz régioun ass platt bis hiwweleg mat engem drechene bis gliddege klima den alentejo fréier souzesoen de portugisesche reservoir fir kar ass hautdesdaags nëmmen dënn bewunnt a vill vu senge bewunner wanderen aus wäitleefeg karfelder mat olivebongerten a korkeechen dominéieren d landschaft zum kar kënnt och nach de wäinubau an a klammende proportiounen d sonneblumen als haaptproduiten d wisen déi am fréijoer voll vu blumme sinn ginn als weede fir d schof benotzt zum wirtschaftleche néiergang droen net zulescht och déi ëmmer méi laang drécheperiode bäi fir deem entgéint ze steiere ginn ëmmer méi staumauere gebaut net heemesch mä ëmmer méi heefeg ze fanne sinn eukalyptusbeem déi allerdéngs wéinst der grousser brandgefor déi vun hinnen ausgeet net onëmstridde sinn déi südlech küsteregioune sinn haaptsächlech vu kifere bewuess donieft gëtt et vill palmenzorten vun deenen awer nëmmen d zwergpalm aus dem land selwer ass d algarve markéiert déi ganz südküst vum land an ass mat hire schéine stied de géie küsten a sandplagen zu enger beléifter vakanzendestinatioun ginn wat déi gewinnt negativ niewewierkunge vum massentourismus mat sech bruecht huet grouss stied a südportugal si portalegre évora beja faro a sagres de wichtegste floss ass de rio guadiana deen och d grenz zu spuenien markéiert un déi grouss hëtzt am summer ugepasst sinn och vill planzen déi waasser späicheren zu portugal gehéieren och déi zwou inselgruppen madeira holzinsel an d azoren d héngerdéifsinsel am atlantik déi sinn duerch vulkanesch aktivitéit entstanen an hu wéinst hirer lag virun der afrikanescher küst eng zu engem deel tropesch zum aneren deel subtropesch vegetatioun den héchste bierg vu portugal fënnt een op den azoren monte pico m de wichtegste floss vu portugal ass den tejo deen a spuenien ënner dem numm tajo entspréngt a bei lissabon an den atlanteschen ozean fléisst d déierewelt vu portugal ass nëmmen onwesentlech anescht wéi déi vu spuenien vereenzelt gëtt et nach wëllef de pardelluchs deen et nëmmen op der iberescher hallefinsel gëtt ass a portugal bal ausgestuerwen nëmmen nach seele ginn eenzeldéiere fonnt an déi sinn héchstwarscheinlech iwwer d spuenesch grenz an d land komm fir de rescht fënnt een nach d wëllkaz de routfuuss d wëllschwäin den hirsch wëll geessen an d wëllkanéngchen a portugal kann ee vill vigel observéieren well d land op der migratiounsroute vun den zugvigel fir d destinatioun afrika läit dorënner besonnesch am süden och flamingoen steenadler liewen an de küstegebidder a ginn do och op d juegd am banneland kommen och verschidden zorte schlangen a skorpioune vir portugal ass aus sproochlecher ethnescher a reliéiser siicht en homogeent land d portugisesch sprooch gëtt am ganze land geschwat just an den dierfer vu miranda do douro gëtt en dialekt geschwat de mirandesesch deen dem astureschen zougerechent gëtt eng grouss majoritéit vun de portugise bekennt sech zum kathoulesche glawen aus anthropologescher siicht sinn d portugisen e mëschvollek dat aus den nokomme vun den iberer besteet der urbevëlkerung vun der iberescher hallefinsel den nokomme vun de réimeschen goteschen suebeschen a maureschen invasoren de maureschen afloss ass a portugal méi staark wéi an aneren europäesche länner no der reconquista goufen d mauren zum deel verdriwwen zum gréissten deel als versklavt si hu sech méi spéit mat der bevëlkerung vermëscht a waren um opbléie vum handwierk a vum akerbau am fréie mëttelalter bedeelegt iwwer laang jore war portugal en auswanderungsland wichteg zentre vu portugisescher kultur gëtt et virun allem a frankräich wou portugise liewen anerersäits war portugal schonn an den zäite vun den onofhängegkeetskricher vu senge kolonien zilland fir immigranten aus den koloniséierte géigenden zanter dem bäitrëtt vu portugal an d europäesch unioun ass d land ëmmer méi zu engem awanderungsland gi fir mënschen aus afrika angola südamerika brasilien de kap verdeschen inselen an aus osteuropa russland moldawien an aus der ukrain enn hunn ongeféier auslänner a portugal gelieft vun deene stamen déi meescht aus anere portugiseschsproochege länner si gréisstendeels katholicken an hunn de selwechte kulturelle fong e véirel vun den auslänner déi a portugal liewen sinn europäer zum deel leit déi hir pensioun am land verbréngen mä dobäi sinn awer och portugisen déi ausgewandert waren an dunn zréckkommen deelweis mat anere päss statistesch gesinn kënnt op zéng portugisen ee bierger deen net vun do ass méi wéi d hallschent vun den auslänner lieft zu lissabon oder an anere küstestied d bevëlkerungsdicht ass am gréissten an der küstesträif tëscht der spuenescher grenz an der géigend ronderëm lissabon op deem terrain liewe prozent vun der ganzer bevëlkerung d hannerland ass nëmme ganz dënn besidelt iwwer prozent vun de leit wunnen an enger vun de groussstied lissabon oder porto méi wéi d hallschent lieft an uerschafte mat manner wéi awunner matzen am land gëtt et ëmmer méi migratiounsbeweegungen ëmmer méi mënsche plënneren aus dem hannerland a richtung industriezentren lissabon porto oder tourismusgéigenden algarve madeira oder op d azoren zanter dem bäitrett vum portugal zur eg am joer huet sech dem land seng économie sech méi a méi diversifiéiert a sech dobäi virun allem op den déngschtleeschtungssecteur ausgeriicht dengschtleeschtunge maachen an der tëschenzäit ongeféier zwee drettel vum bip aus wéi och an anere staate vun europa goufen an de leschte joren noutwenneg privatiséierungen duerchgefouert an dem staat seng ausgabe reduzéiert huet sech portugal fir de bäitrett an d europäesch wärungsunioun qualifizéiert an huet den januar wéi aner staaten och den euro als wärung agefouert d neiverschëldung vu portugal läit momentan iwwer den déi am maastricht vertrag definéiert goufen woubäi et allerdéngs net dat eenzegt land am moment ass de wirtschaftswuesstem huet mat ongeféier all joer zwar an der vergangenheet den eu durchschnett an der reegel iwwertraff trotzdeem ass portugal nach ëmmer den äermsten almember vun der eu de bip pro kapp a kaafkraaftparitéiten läit bei ongeféier vum duerchschnett vun den eu länner virun der ostvergréisserung woubäi en nach bei louch als negativ fir e méi staarke wuesstem vun der produktivitéit an der beschäftegung gi virun allem strukturell probleme betruecht wéi z b den ëmmer nach schlechte bildungssystem an déi héich zuel vun analphabeten déi deels schlecht infrastruktur an eng ineffizient verwaltung aus deene grënn geréit portugal ëmmer méi a rivalitéit mat länner mat nidderege paien aus mëttel an osteuropa asien an nordafrika an ass deemno fir auslännesch direktinvestitiounen net besonnesch attraktiv d durchschnëttsléin sinn a portugal ganz niddrëg bei ganz laangen aarbechtszäiten auslännesch investitiounen komme virun allem aus groussbritannien a spuenien déi gréisst investitioun vun allen zäite war de bau vun auto europa enger autofabrik de chmage ass mat ongeféier am verglach mat dem eu durchschnëtt niddereg woubäi een dorun denke muss datt et e groussen informelle secteur an der portugisescher wirtschaft gëtt deen e gewëssen deel vun deenen aarbechtslose beschäftegt déi anerfalls an d chmage statistike géife falen den aussenhandel gëtt zu ongeféier mat den eu partner ofgewéckelt exportéiert gi virun allem kleeder a schong maschinnen chimiesproduiten kork cellulose a pabéier importéiert gi maschinnen all zorte vun transportmëttelen pëtrol a pëtrolsproduiten a landwirtschaftsproduiten portugal huet e ganz groussen handelsbilanzdefizit an och en zahlungsbilanzdefizit deen duerch héich recetten aus dem tourismus allerdéngs net sou héich ass wéi den handelsbilanzdefizit portugal huet vill natierlech ressourcen dorënner kuel koffer zënn gold eisenäerz a pyrit a chalcopyrit tounmineraler wéi kaolinit a wolframit an uraninit et gehéiert domat zu de weltwäit féierende natiounen an der wolfram an uranproduktioun wärend dem zweete weltkrich huet hitlerdäitschland portugisesche wolfram fir seng waffenproduktioun benotzt an der atombomm vun hiroshima war portugiseschen uran dran d landwirtschaft a portugal ass eng vun den ineffizientesten an europa den undeel vum akerbau um bip läit bei ongeféier mä iwwer vun der aktiver bevëlkerung schaffen hei dat huet dozou gefouert datt vill betriber hu missen opginn soudatt mëttlerweil bal d hallschent vun de liewensmëttel muss importéiert ginn d korkeecheplantatiounen am alentejo an de ubau vu mandelen ass och an enger déiwer kris anerersäits ginn op grousse flächen eukalyptusbeem gesat well déi méi séier wuessen an domat der celluloseindustrie engem wichtege wirtschaftsfacteur vum portugal déi noutwenneg ressource liwwert ëmweltpolitesch gesinn ass dat eng ganz schwiereg situatioun well den eukalyptus dem buedem seng reserven hëlt den urbësch an domat och d déierewelt op d säit dréckt a selwer ganz liicht brennt wat zu deene bekannten an heefege katastrophale bëschbränn am summer féiert genee wéi den akerbau huet och d fëscherei produktivitéitsproblemer d portugisesch fëschereiflott ass am verglach mat der spuenescher wäit hannendran déi meescht fësch ginn importéiert ongeféier vum bip mat klammender tendenz bréngt den tourismus an woubäi déi meescht touristen aus spuenien a groussbritannie kommen d algarve ass den zentrum vun der tourestescher aktivitéit a läit dobäi mat groussem ofstand un der spëtzt zanter der oeilletsrevolutioun vun huet portugal sech zu enger stabiler parlamentarescher demokratie entwéckelt déi véier wichtegst organer vun der politik a portugal sinn de president de premier a säi ministerrot d parlament an d justiz de president deen all fënnef joer direkt an allgemenge wale bestëmmt gëtt ass och commandant en chef vun der arméi hien ernennt de premier an de ministerrot woubäi en sech do un de resultater vun der parlamentswal z orientéieren huet de staatsrot ass e gremium deen de president beréit e besteet aus sechs zivile beamten alle fréiere presidenten fënnef persounen déi vum parlament gewielt ginn a fënnef persounen déi de preident bestëmmt d regierung gëtt vum premierminister ugefouert dee sech säi ministerrot zesummenstellt all nei regierung muss dem parlament e programm virleeën iwwer deen debattéiert gëtt wann dee programm net refuséiert gëtt dann heescht dat datt d régierung vum parlament akzeptéiert gëtt dparlament gëtt als assembleia da repblica versammlung vun der republik bezeechent a besteet aus enger kummer mat bis zu deputéiert d deputéiert gi fir véier joer gewielt woubäi d verhältneswalrecht benotzt gëtt de president huet d recht d parlament opzeléisen an neiwalen auszeschreiwen diewescht geriicht ass déi héchst instanz vun der portugisischer justiz woubäi et speziell iewescht gerichter fir militäresch verwaltungsrechtlech a steierrechtlech froe gëtt d portugisesch cour constitutionnelle huet néng memberen an iwwerwacht d verfassungsgerecht ausleeë vum recht am parteiespektrum dominéieren dräi parteien de sozialisten ps stinn zwou biergerlech konservativ parteien d sozialdemokratesch partei psd an d vollekspartei pp géinteniwwer déi zwou leschtgenannte parteien hu sech zu enger walallianz der fora portugal zosummegedoen de ps stellt zanter der oeilletsrevolutioun ëmmer de president andeems d premieren schonn aus béid lagere komm sinn zurzäit regéiert d biergerlech konservativt lager weider parteien sinn déi portugisesch gréng partido ecologista os verdes pev d kommunisten an de lénksblock bloco de esquerda be kuckt dozou och den artikel lëscht vun de politesche parteien portugal portugal ass member vun der europäescher unioun eu an hat d presidence vum conseil vun der eu am éischte hallefjoer iwwerholl an där zäit huet portugal als zil gehat den dialog mat afrika ze forcéieren an impulser fir d stäerkung vun der konkurrenzkapazitéit vun der europäescher wirtschaft ze ginn dat semester huet et nees d presidence portugal war grënnungsmember vun der nato an bedeelegt sech mat truppe bei der friddenssécherung um balkan zesumme mat spuenien ass portugal un den ibero amerikanesche sommete bedeelegt deenen hiert zil den dialog virun allem mat de länner aus latäinamerika ass portugal war och an der féierungsroll wéi d communautéit vun de portugiseschsprochege länner cplp gegrënnt ginn ass mam zil d kooperatioun vun dëse länner ze verdéiwen portugal huet och timor leste ënnerstëtzt eng fréier kolonie an där hirem onofhängegkeetswëllen souwuel finanziell wéi och militäresch a kooperéiert elo mat dësem jonke staat zesumme mat asiatesche länner den usa an der uno portugal huet en territorialsträit mat spuenien wéinst olivenza resp olivena dat zu spuenie gehéiert mä awer vu portugal revendikéiert gëtt olivenza ass zanter ënner spuenescher verwaltung allerdéngs huet spuenien sech um wiener kongress vun bereet erkläert den territoire u portugal zréckzeginn dat ass nach net geschitt wat portugal dofir bis haut reegelméisseg verlaangt portugal gëtt heiansdo och d land vun de poete genannt an der portugisescher literatur hat d poesie ëmmer méi e staarken afloss wéi d prosa am mëttelalter wéi d portugisesch natioun entstanen ass war am nordweste vun der ibereschen hallefinsel d poesie wäit verbreet an huet exzellent sou gutt epesch wéi lyresch wierker produzéiert ausser deene bekanntste klasseschen dichter lus de cames a fernando pessoa gëtt et eng rei aner manner bekannte kënschtler déi op déi modern portugisesch literatur e wichtegen afloss hunn d prosa huet sech e bësse méi spéit entwéckelt eréischt am joerhonnert koumen déi éischt chroniken oder biographië vun helleger eraus de ferno lopes ass dovun dee wichtegsten hien huet eng chronik geschriwwen iwwer d regentschaft vun dräi kinneken aus senger zäit international ass déi portugisesche modern literatur am meeschte bekannt hei falen d schrëfte vum ea de queirs an dem nobelpräisdréier fir literatur josé saramago am meeschten op ongeféier vun de portugise si réimesch kathoulesch woubäi a portugal glawensfräiheet besteet d pilgerplaz ftima läit a portugal an ass der maria dem jesus senger mamm dévouéiert d maria gëtt vun de portugise vill veréiert bal wéi eng gottheet wat fir munnecher en indiz op de fait ass datt d virfahre vun de portugise virun der christianiséierung haaptsächlech weiblech gottheeten ugebiet hunn d portugisesch kichen huet enorm vill aspekter well d portugise vill saachen déi s op hiren entdeckungsfahrte kennegeléiert hunn an hir kachtraditiounen opgeholl hunn an all régioun vu portugal gëtt et eege spezialitéiten mat verschiddene fleesch a fëschzorten oder mieresfriichten d nationaliessen ass de bacalhau bei deem et verschidde zoubereedungsméiglechkeete gi soll portugal ass och fir säi wäi bekannt schonn zanter der réimerzäit gëtt portugal mat dem gott vum wäin an de fester dem bacchus associéiert och haut gehéieren d wäiner aus portugal zu deene beschten op der welt bekannt ass virun allem de séisse porto kuckt dozou och den artikel caldeira de carne déi wichtegst museksform a portugal ass de fado dee ganz melancholesch ka sinn an dowéinst deelweis responsabel ass fir de klischee vun de melancholesche portugisen géintiwwer den temperamentvolle spuenier dës musek huet eppes vu saudade etwa seensucht u sech an et ass gutt méiglech datt s eng mëschung ass vun de lidder vu portugisesche matrousen an de rhythme vun afrikanesche sklaven dobäi gëtt en ënnerscheed tëscht zwou stilformen dem fado vu lissabon an deem vu coimbra d amlia rodrigues war déi wichtegst a bekanntst fado kënschtlerin no hirem doud kruten e puer jonk kënschtler d méiglechkeet aus dem schiet erauszekommen an nei forme vum fado ze produzéieren déi zum deel nëmmen nach duerch d saudade un den urspréngleche fado erënneren och an de fréiere portugisesche kolonien hat de fado sech ausgebreet a sech eegestänneg zum kap verdesche morna vun der cesria évora oder zum brasilianesche choro weiderentwéckelt aus der zäit vum faschisteschen estado novo ënner dem salazar staamt eng liddermaachertraditioun déi bekanntst vertreter vun dëser protestbeweegung sinn de josé afonso dacks zeca genannt an de sérgio godinho vum josé afonso staamt d interpretatioun vum grndola vila morena e lidd dat den depart fir d oeilletsrevoluioun aglaut hat an der popmusk huet sech a portugal den hip hop tuga erausgeschielt deen eng u portugal adaptéiert fassong vum hip hop ass an deen ënner jugendlecher ganz populär ass all portugisesch regioun ass houfreg op hiren eegene folklorestil ranchos folclricos déi portugisesche musek und danztraditioun huet sech a brasilien mat den traditioune vun de sklaven aus dem angola vun haut gemëscht an ass als samba och a portugal ganz beléift ënner den angolaneschen immigranten ass och de kuduro eng zort haarden allerhad sënnleche samba mat engemhelleweche rhythmus ganz populär de kizomba ass en änlechen danzrhythmus deen awer net sou verbreet ass am juni gëtt et a ganz portugal fester zu éiere vun den dräi vollekshellegen santos populares dës dräi helleg sinn den antonius den hellege johannes an de péitrus gefeiert gëtt mat wäin gua pé moscht traditionellem brout mat sardinnen stroossefester an dänz hochzäiten feier a freedefeier an vill gudder laun santo antnio gëtt an der nuecht vum op den juni gefeiert virun allem zu lissabon wou dësen hellëge gebuer gouf und gelieft huet wou et och eng zort cavalcade marchas populares him zu éiere gëtt et ginn och hochzäiten zelebréiert casamentos de santo antnio de populäersten hellegen ass de so joo hl jean deen um gehaansdag virun allem zu porto a braga gefeiert gëtt woubäi et sardinen a caldo verde eng traditionell zopp gëtt an d leit sech géigesäiteg mat plastikhummeren op de kapp schloen wat gléck soll bréngen zu éiere vum so pedro gëtt den an den juni gefeiert besonnesch zu pvoa de varzim an zu barcelos woubäi déi fester zu éiere vum mier sinn dofir gëtt vill feier fogeiras benotzt an et gëtt erëm eng zort stroossefuesend foussball ass dee bekanntsten beléiftsten an am meeschte gespillte sport a portugal de portugisesche foussball huet weltklassespiller wéi den eusébio manuel rui costa oder de lus figo ervirbruecht nieft dem foussball hu portugisesch sportler international an aneren disziplinnen marathon beachvolleyball und rullhockey groussen erfolleg et gëtt a portugal nach eng traditionell sportaart de jogo do pau bengelspill dat e selwerverdeedegungssport ass an einfach hëlze bengelen als waff benotzt dëse sport staamt aus dem mëttelalter ass awer haut nach populär d bengelen déi hautdesdaags dofir geholl ginn si bis zentimeter laang also méi kuerz wéi déi vu fréier bis zu der oeilletsrevolutioun gouf d bildung lénks leie gelooss an och no der revolutioun geet den opbau vum bildungssystem nëmme lues virun dat mierkt ee bis haut hat nëmmen een zéngtel vun den drëssegjäregen en héichschouldiplom domat hat portugal ënner den eu membere virun der osterweiderung dee mat groussem ofstand nidderegste wäert mat senge analphabeten louch portugal och an dëser statistik vir hautdesdaags awer net méi zanter läit den taux vun den analphabeten meeschtens bei eelere leit bei an vun de schüler an der primärschoul si scolariséiert dat ass e grousse problem fir d wirtschaftlech entwécklung an dréit virun allem bei d ineffizienz vum akerbau bäi well virun allem d landbevëlkerung vum analphabetismus betraff ass mä och d portugisesch mëttelschicht ass ënnerduerchschnëttlich gebilt well den accès op d universitéiten eréischt an de leschte jore méi einfach ginn ass sou feelt et z b u gutt ausgebilten entrepreneren déi traditionell besëtzer vu firme sinn der ausländescher konkurrenz dacks net méi gewuess well se duerch ierwschaft net duerch ausbildung zu hirem posten als chef komm sinn de schoulsystem besteet aus enger véierjäreger primärschoul an enger fënnefjäreger uewerschoul et besteet eng gesetzlech festgeluecht zwielefjäreg schoulflicht fir all d kanner vun hirem sechste liewensjoer un d flichtschoul ass an de staatleche schoule gratis a fir an enger vun de relativ ville privaten institutiounen kënnen an d schoul ze goen kënnen aarm famille subside kréien wien no der uewerschoul nach descola secundria besicht wärend dräi joer däerf op d universitéit a kann tëscht e puer méiglechkeete fir säin héichschoulstudium wielen d héichschoulbildung gëtt a portugal vu staatlechen a privaten universitéiten universidades a staatlechen a private fachhéichschoulen escolas politécnicas ugebueden an duerchgefouert fir den entléene régiounen ze hëllefen sinn a ville mëttleren stied héichschoulen agericht ginn de wiessel vun enger institutioun zu enger anerer ass relativ liicht et ass op jiddwerfall en opnameexamen z absolvéieren an et sinn studéiertaxen fälleg déi bei de private schoulen méi héich si wéi bei de staatlechen an och vum fach ofhängeg sinn op staatleche schoule si bis zu all joer fälleg trotzdeem ass ongeféier en drëttel vun de studente bei enger privater institutioun ageschriwwen zousätzlech zu den aschreiwtaxe si propinas ze bezuelen dat sinn taxen déi fir d austelle vun zensuren an diplomer agezu ginn ongeféier vun de studente kommen an de genoss vun enger akommesofhängeger staatlecher subventioun déi staatlech portugisesch radio an televisiounsgesellschaft rtp radioteleviso portuguesa bedreift zwéin televisiounssenderen rtp an rtp zanter si privatsenderen a portugal erlaabt zanterhier gëtt et nach sic an tvi televiso independente bedriwwe vun der kathoulescher kierch de programm gëtt bei alle véier sendere vu brasilianeschen a portugiseschen telenovelas an action serien dominéiert d noriichte sinn an héijer mooss op portugal ausgeriicht filmer ginn dacks op englesch mat ënnertitele gewisen den auslandssender rtp internacional kann och a mëtteleuropa empfaange ginn a weist dat bescht aus alle véier programmer a portugal gëtt et ongeféier radiostatiounen woubäi de sender vun der rtp an de kathoulesche sender radio renascena landeswäit kënnen empfaange ginn d rtp ass iwwer kuerzwell och a mëtteleuropa ze héieren allerdéngs nëmmen op portugisesch ënner de villen zeitungen déi a portugal gedréckt ginn leeft momentan e konsolidéierungsprozess of bei deem wuel e puer méi kleng zeitungen ënnergoe wäerten déi wichtegst zeitunge sinn déi konservativ liberal dirio de notcias de linksliberale pblico allen zwee vu lissabon an de jornal de notcias vu porto ganz grouss oploen hunn och d sportzeitungen déi all dag eraus kommen a sech bal nëmme mat foussball beschäftegen déi wichtegst sinn d o jogo an da bola als bescht wochenzeitung gëllt den expresso am beräich vun der klaatschpress sinn d magaziner maria an nova gente déi all woch gedréckt ginn déi publikatioune mat den héchsten oploen déi dräi wichtegst fluchhäfe vu portugal porto lissabon a faro gi vun e puer fluchgesellschaften ugeflunn woubäi déi zwou portugisesch fluchgesellschaften tap portugal a portuglia déi meescht verbindungen ubidden et gëtt och flich bannent dem land mä well d land ze kleng ass sinn déi net besonnesch attraktiv an tendéieren dozou relativ deier ze sinn d stroossennetz ass virun allem och mat hëllef vu subside vun der eu gutt ausgebaut wat leit déi portugal an den achtzeger jore fir d lescht kéier besicht haten verwonneren däerft déi wichtegst route gi vun autostradas mat péagen oder itinerrios principais ip gratis resp itinerrios complementares ic zerwéiert an ofgeleeëne gebidder kann een allerdéngs nach dacks op pavé stroosse stoussen d selwerfueren speziell an de stied sollte sech mëtteleuropäer gutt iwwerleeën dem chaos zu de stousszäiten an dem generéisen ausleeë vun de verkéiersreegelen ass net jiddweree gewuess datt de stroosseverkéier a portugal zu den onsécherste gehéiert hunn europäesche onglécksstatistike schonn dacks bewisen taxie si relativ bëlleg besonnesch an de stied d eisebunnsnetz a portugal ass net besonnesch dicht op den haapttrasse sinn d verbindungen awer effizient a séier wann d eisebunner net grad streiken d billjeeë si relativ bëlleg op den niewestrecke gouf an de leschte joerzéngten näischt méi investéiert a vill sinn och mëttlerweil ausser betrib international zich verbanne portugal mat e puer stied a spuenien donieft gëtt et eng verbindung op irn op der spuenesch franséischer grenz mat direktem tgv uschloss fir op paräis dogéint gëtt et en zimmlech dicht busnetz dat zu niddrege präisser bal all uertschaft ufiert international busse verbanne mëtteleuropa mat portugal si gi wéinst der laanger fuerzäit allerdéngs bal nëmme vu gaaschtaarbechter benotzt d busse fueren a portugal vun der rodoviria of wou een och d biljeeë kritt wat nach dozou ze soen ass all krees huet en eegene reliéise feierdag dacks fir den hëllegen antonius den juni dem hëllege johannes de juni oder den hëllege péitrus den juni wann de krees kee sou e feierdag huet dann ass fuessonndeg e gesetzleche feierdag de fuessonndeg gëtt awer faktesch wéi e normale feierdag behandelt virun allem well d staatsbeamten deen dag normalerweis fräi hunn donieft gëtt doriwwer diskutéiert de juni als feierdag anzeféieren onofhängegkeet vu portugal am joer eng ronnschwanzséikou famill vun den trichechidae ass e grousst mamendéier aus dem mier wat och no sengem engleschen numm manati oder einfach séikou genannt gëtt d trichechidae ënnerscheede sech vun den dugongidae duerch d form vun hirem kapp respektiv hirem schwanz de schwanz vun enger ronnschwanzséikou gläicht engem paddel bei den dugongidae ass et éischter eng forschett d ronnschwanzséikou ass e planzefriesser ka bis zu meter laang ginn ze fannen si ronnschwanzséikéi virun de küste vun nord süd an zentralamerika souwéi an der karibik eng bestëmmten aart lieft un der westküst vun afrika trichechus senegalensis eng aner un der ostküst vu südamerika t inunguis an zu gudder lescht ass eng drëtt bei den antillen doheem t manatus eng ronnschwanzséikou verbréngt seng zäit haaptsächlech an de nidderege gewässer an ass souwuel am séiss wéi am mierwaasser doheem fréier gouf d ronnschwanzséikou wéinst hirem ueleg an hirem fleesch gejot mä ass haut awer gesetzlech geschützt d ronnschwanzséikou vun den antillen steet op der rouder lëscht obscho si keng natierlech feinden huet sou huet dach d ausbreedung vum mënsch hir geschuet well hiren natierleche liewensraum ëmmer méi zerstéiert gouf ronnschwanzséikéi begéine sech dacks ronderëm elektrizitéitswierker well do d waasser méi waarm ass mëttlerweil si se ofhängeg vun dëser kënschtlecher hëtzt ginn an hunn opgehalen a méi waarm gewässer ze wanderen well et jo op der plaz dauernd neit waarmt waasser gëtt et gëtt dräi aarte vu der ronnschwanzséikou si gehéieren allen dräi zu der gattung trichechus den europäesche conseil och alt eu sommet genannt bréngt d staats a regierungscheffe vun der europäescher unioun eu hir ausseministeren an och de president vun der europäescher kommissioun zesummen hie leet déi allgemeng politesch orientéierunge vun der eu fest a spillt domat eng decisiv roll doran wéi a wuer d eu sech entwéckelt wat hir prioritéite sinn asw en huet säi sëtz zu bréissel am europa building den europäesche conseil kënnt gewéinlech véiermol am joer zesummen kann awer vu sengm president zu aussergewéinleche sommetën zesummegeruff ginn wann d aktualitéit dat erfuerdert seng aufgaben a funktiounsweis sinn am aart vum eu traité an dem aart an vum traité iwwer d funktionéiere vun der europäescher unioun gereegelt de president gëtt op zwee an en halleft joer vun de staats a regierungscheffe gewielt hien däerf soss kee politescht mandat hunn seng roll ass et eng kontinuitéit an der aarbecht vum europäesche conseil ze garantéieren a bei konflikter ze vermëttelen a kompromësser ze proposéieren hien huet awer keen eegent stëmmrecht zanter sinn d staats a regierungscheffen an onreegelméissegen ofstänn zesummekomm si se sech eens ginn datt vun do u reegelméisseg ze maachen mam akraafttriede vum eenheetlechen europäeschen akt gouf den europäesche conseil als eu institutioun an d europäesch traitéen opgeholl virum a kraaft triede vum traité vu lissabon war de president dee staats oder regierungschef deem säi land grad d presidence hat virum akraafttriede vum traité vun nice waren des sommeten gewéinlech an deem land dat grad d presidence huet zanterhier ass dat ëmmer méi dacks zu bréissel fir d éischt am justus lipsius gebai wou och de conseil vun der europäescher unioun säi sëtz huet an zanter am neien europa gebai den europäesche conseil ass z ënnerscheede vum conseil vun der europäescher unioun deen zesumme mam europäesche parlament d legislativorgan vun der eu ass hei stëmmen déi jeeweileg fachministeren nei gesetzer of déi an der eu gëllen weider däerf een en net mam europarot op franséisch conseil de l europe verwiesselen dëst ass nämlech eng eegestänneg international organisatioun mat sëtz zu stroossbuerg déi näischt mat der eu ze dinn huet an an där och länner wéi z b d tierkei a russland member sinn seng kompetenz läit virun allem am beräich mënscherechter den europäesche geriichtshaff fir mënscherechter ass deel dovun spéitantiquitéit ass eng modern bezeechnung fir d epoch wou d antiquitéit an d mëttelalter iwwergeet wat d datéierung ugeet sinn d fuerscher sech net ëmmer eens mä ganz graff kann een dës period vum réimesche keeser diokletian bis zum byzantinesche keeser justinian i goe loossen demno bezeechent d spéitantiquitéit en eegestännegen zäitraum deen een net méi zur klassescher antiquitéit kann zielen mä awer och nach net zum mëttelalter als haaptcharakteristike vun dëser period gëllen d unerkennung vum chrëschtentum d reform vun der arméi an der administratioun vum diokletian a vum konstantin de groussen d sakral positioun vum keeser gouf verstäerkt an duerch d vëlkerwanderungen déi de westlechen deel vum réimesche räich grondleeënd verännert hunn d datéierung vun der spéitantiquitéit ass bei de fuerscher en emstriddent theema allgemeng gëtt de regierungsuntrëtt vum diokletian als ufank vun der period unerkannt wat d enn ubelaangt si sech d fuerscher awer net ëmmer eens meeschtens gëtt en datum gewielt tëscht der deelung vum räich duerch den theodosius i an dem enn vum westréimesche räich oder dem enn vun der regierungszäit vum justinian i géint verschidden historiker gi souguer nach méi wäit a setzen d enn vun der spéitantiquitéit mam afall vun den araber am mëttelmierraum gläich pirenne thees d byzantinescht räich huet zu gläicher zäit bis zum fall vu konstantinopel weiderexistéiert an der eelerer fuerschung gouf dacks nach d meenung vertrueden datt d spéitantiquitéit eng period vu moraleschem verfall war edward gibbon decline and fall of the roman empire voltaire essai sur les moeurs et l esprit des nations dës theorie as hautdesdaags awer zimmlech widderluecht an et fënnt ee se héchstens nach a filmer mam regierungsuntrëtt vum diokletian ass d réimescht räich a seng spéitphas eragetrueden no der kris vun der zäit vun den zaldotekeeseren huet den diokletian sech beméit d räich ze stabiliséieren an ze reforméieren sou koum et dann och zu enger grondleeënder reform vun der administratioun mat enger méi staarker zentraliséierung a bürokratiséiserung déi sech och an engem méi restriktive steiersystem gewisen huet fir eng besser administratioun gouf d räich an diozesen ënnerdeelt och d arméi gouf reforméiert si gouf an eng marsch comitatenses an eng grenzarméi limitanei opgedeelt fir bei eventuellen iwwerfäll op der grenz méi séier ze konteren dës reform gouf definitiv ënner dem keeser konstantin beend mä ganz nei war d iddi vun enger mobiler arméi net am grousse ganzen hunn d reformen e gudden déngscht geleescht an dem chaos deen nach wärend den zaldotekeesere geherrscht huet en enn gesat am oste konnt sech roum géint d persie vun de sassanide behaapten déi vum caesar galerius geschloe goufen an d militäresch reformen hunn d verdeedegung vun der rhäin an donaugrenz verstäerkt manner erfolleg hat den diokletian allerdéngs mat senger regierungsform der tetrarchie véiererherrschaft déi zwee seniorkeeseren augusti an zwee juniorkeesere caesares virgesinn huet a reliéis duerch d künstlesch adoptioun vu gëtter zementéiert gouf sou huet den diokletian deen och weiderhin an dësem system d bestëmmend figur war de bäinumm iovius ugeholl wat een ongeféier mat schützling an abkömmling vum jupiter iwwersetze kann dëse system konnt sech awer net géint d dynastesch iddi duerchsetzen wat d evenementer nom fräiwëllegen zrécktriede vum diokletian am joer beweisen de konstantin de groussen de jong vum tetrarch constantius chlorus huet sech am sträid ëm d muecht nom diokletian sengem récktrëtt duerchgesat als éischt huet de konstantin sech mam maxentius ugeluecht deen och de jong vun engem tetrarch war dem maximian säin dee sech souguer mam konstantin senger duechter bestuet huet an dësem sträid ëm d muecht koum et zur schluecht bei der milvescher bréck an zur mysteriéiser bekéierung vum konstantin zum chrëschtentum well him anscheinend virun der schluecht e kräiz erschéngt ass an hien dann am zeeche vum kräiz d schluecht fir sech entscheede konnt no ass de konstantin elengherrscher am räich nodeem hie säi konkurrent licinius am oste verdriwwen huet doropshin huet de konstantin dat fäerdeg gemaach wat dem diokletian seng reformen ugefaangen haten an der verwaltung nei haffämter goufe geschaf den praefectus praetorio gëtt héchsten zivilbeamten an et ginn nei steieren agefouert a beim militär kreatioun vum titel magister militum ënner senger herrschaft kënnt et och zum bedeitendste schrëtt op laang siicht zanter der aféierung vum prinzipat duerch den augustus d förderung vum chrëschtentum och wann nach bis haut d relatiounen tëscht dem konstantin an de chrëschten ëmstridde sinn ausserdeem huet de konstantin eng nei haaptstad baue gelooss konstantinopel d stad vum konstantin an dat neit roum domat louch de schwéierpunkt vum räich definitiv am osten nom doud vum konstantin am joer ass e bluddege krich ëm d muecht ugaangen deen d konstantinesch dynastie deziméiert huet dem konstantin säi jong constantius ii konnt sech schliisslech als elengherrscher duerchsetzen allerdéngs koum et méi spéit zum konflikt mat sengem bei der gallescher arméi beléifte neveu julian dëse gouf nofollger vum constantius ii an huet versicht eng renaissance vum heedentum anzeleeden mä ouni erfolleg nom doud vum keeser julian bei enger campagne géint d sassaniden am joer blouf d chrëschtentum d dominant relioun a schonn dem julian säin nofollger de keeser jovian war chrëscht den oste gouf ëmmer méi staark christianiséiert mä och de westen deen zu zäite vum konstantin nach wäitleefeg heednesch war huet sech ëmmer méi fir d chrëschtentum intresséiert cf augustinus vun hippo och wann et nach zu enger rei ausenaanersetzunge komm ass donatismus arianismus monophysitismus am osten aussepolitesch war keng rou z erwaarden am norden a laanscht d donau sinn d germanen an d räich agefall genee souwéi méi spéit d hunnen an am oste war d gefor vun de sassaniden reell d réimescht räich gouf zanter dem valentinian i deen dem jovian säin nofollger am joer ginn ass erëm vun zwee keesere regéiert fir der situatioun meeschter ze ginn dozou koum och nach datt an de er jore vum joerhonnert d vëlkerwanderungen ugefaangen hunn d goten déi iwwer d donau virun den hunne geflücht waren an och ufanks am réimesche räich ënnerkoumen sech dann awer no repressalie revoltéiert hunn hunn de valens dem valentinian i säi brudder a keeser am osten an der schluecht vun adrianopel geschloen de valens koum bei dëser schluecht ëm d liewen an de gratian den eelste jong vum valentinian i a säin nofollger huet de spuenier theodosius i als keeser am osten agesat huet dësen en traité mat de goten ënnerschriwwen duerch dee si am räich bleiwe konnten an als zaldoten foederati an der réimescher arméi dénge sollten mä awer hir autonomie behale kéinten reegelt e vertrag mat persien de sträit ëm armenien den theodosius dee méi spéit de bäinumm de grousse kréie sollt wéinst senger resoluter antiheednescher politik huet dat onméiglecht méiglech gemaach an den osten quasi stabiliséiert am westen ass d situatioun awer nach laang net sou roseg nodeem de gratian eng partie erfollegräich campagne gefouert huet wéi zum beispill géint d alemannen kënnt hie bei engem opstand vu britannien dee sech och um kontinent ausgebreet huet zu lyon ëm d liewen nodeem sech den theodosius an den usurpateur maximus eng zäitchen eens gi sinn léisst hien dësen awer hiriichten doropshin huet hien dem valentinian ii dem jéngste brudder vum gratian de westen iwwerlooss mä och dëse ka sech net laang un der muecht halen stierft de valentinian ii warscheinlech vu sengem magister militum arbogast an den doud gedriwwen den arbogast setzt den heedneschen eugenius als keeser an den theodosius mécht sech alt erëm op de wee an de westen a schléit den eugenius an der schluecht um frigidus den eugenius kënnt bei dëser schluecht ëm an den arbogast hëlt sech dodropshin d liewen d heedentum dat den theodosius scho mat gesetzer aus de joren staark limitéiert hat an duerch gesetzer an de joren an souguer verbueden huet krut domat säi politeschen doudesstouss ënner dem theodosius kënnt et dann nach emol zu enger kuerzer eenheet vum räich éier et definitiv gedeelt gëtt an dat tëscht senge bouwen honorius am westen an arcadius am osten am osten huet eng period vu relativem fridden ugefaangen dee geleeëntlech vu kämpf op der donaufront hunnen a germanen an am joerhonnert op der ostgrenz vun de sassanide gestéiert gouf eréischt an der zweeter hallschent vum joerhonnert huet sech d osträich erëm méi staark ëm d verdeedegung vu senge grenze misse këmmeren wirtschaftlech ass den oste weiderhin de staarken deel vum räich bliwwen a konnt ëmmer nach grouss zomme mobiliséieren ausserdeem konnt d ostréimesch diplomatie verschidde kämpf no westen deviéieren virun allem konnt den afloss vun de magisti milita déi dacks eng barbabesch ofstamung haten reduzéiert ginn den arcadius a säi jong den theodosius ii waren zwar net onbedéngt kompetent herrscher mä d administratioun vum räich huet trotzdeem ouni allzegrouss problemer funktionéiert och wann et um ufank vum arcadius senger regirungsperiod zu engem konflikt mam westräich koum wiem dann elo illyricum gehéiert de westkeeser honorius hat souguer op urode vu sengem magister militum stilicho fir eng zäit wëlles militäresch géint d osträich virzegoen dëst gouf awer ni duerchgefouert zumools net méi nodeem d rhäingrenz definitiv zesummegebrach ass an d germanen agefall sinn de stilicho gouf ëmbruecht e muerd iwwer deen den honorius um courant war domat gouf erëm bewisen datt d keeser ze vill mächtege militärleit net trauen an dat och dacks zu recht am weste gouf et keng rou méi vu germanen an hunne bedreet ëmmer an der gefor vun engem putsch duerch de magister militum an ze dacks vun onfäege kandkeesere wéi den honorius regéiert huet d westréimescht räich no a no seng wichtegst provënzen un d germane veluer ufanks vum joerhonnert ass dann och nach britannie verluer gaangen an d westréimesch arméi an där vill germane gedéngt hunn huet sech nom doud vum aetius de facto opgeléist am westen hu sech um territoire vum imperium romanum an der hallschent vum joerhonnert eng rei germanesch räicher gebilt vandalen westgoten franken angelsachsen ostgoten a a a gouf roum vun de westgoten ënner dem alarich geplëmmt dëse war virdru schonn am osträich aktiv entweder als alliéierte vum stilicho oder och emol eleng de fall vu roum war fir d heeden en eendeitegt zeechen als strof vun de gëtter well si sech vum ale glawe getrennt hunn den augustinus vun hippo schreift doropshi säi grousst wierk de civitate dei iwwer de gottesstaat als direkt äntwert op dës ënnerstellung d militäresch katastroph war fir de weste mam zesummebroch vun der rhäingrenz komplett déi wichtegst provënze vun de westréimesche keeseren déi säit dem honorius zu ravenna gewunnt hunn gounge verluer d westgote goufe an der aquitaine ugesidelt wou si e staat am staat ageriicht hunn allerdéngs mam averständnes vun der lokaler aristokratie am weste gouf et souwisou keng fäeg arméi méi fir deem eppes entgéint ze setzen d westgoten hu kuerz drop mat de sueben hispanien a besëtz geholl d vandale gi an africa an huelen domat dem westréimesche keeser seng räichste provënz ewech soudatt dësen eigentlech nëmme nach iwwer italien an deeler vu südgallie regéiert huet d gefor vun den hunnen ënner dem attila konnt zwar duerch de magister militum néiergeschloe ginn mä dofir hunn d réimer missen op germanesch foederati zréckgräifen trotzdeem huet de keeser valentinian iii de leschte keeser aus der theodosianescher dynastie de generol ëmbrénge gelooss aus angscht viru sengem afloss dëst huet de keeser misse mam liewe bezuelen seng nofollger waren net méi kompetent wat de fall vum magister militum ricimer weist deen de facto d westräich dirigéiert huet de ricimer konnt och eng partie erfolleger fir sech verbuchen wat d ofwier ubelaangt mä och hie konnt net verhënneren datt roum vun de vandale geplëmmt gouf eng gemeinsam operatioun vu west an ost géint d vandale war en echec deen zur unerkennung vum vandaleräich duerch byzanz gefouert huet den oste konnt seng grenze stabil halen de keeser markian deen nofollger vum theodosius ii gouf huet refuséiert den hunne tribut ze bezuelen an huet et fäerdeg bruecht datt si sech éischter op de weste konzentréieren mat der depositioun vum romulus augustus am joer duerch den odoaker ass d westréimescht räich u sengem enn de leschte legitime keeser war allerdéngs de julius nepos wat awer zanter der deelung an zumools nom zesummebroch vun der rhäingrenz net méi liewensfäeg war d wirtschaftlech méi staarkt a méi bevëlkert ostréimescht räich konnt sech am géigesaz zum westréimesche räich behaapten de keeser leo i konnt mat hëllef vum méi spéide keeser zenon de gotesche magister militum aspar ausschalten den anastasios i hannerléisst senge nofollger de gréisste staatsschatz an der réimescher geschicht ënner dem keeser justinian i koum et souguer zu enger restauratio imperii obschonn dëse versuch d imperium erëm ze restauréieren nëmme kuerzfristeg erfolleger opweises hat am byzantinesche räich ass d réimescht räich staatsrechtlech um liewen erhale ginn d kultur vun der antiquitéit huet hei weidergelieft obschonn d kulturellt liewen zu byzanz an de follgende joerhonnerten eng transformatioun matmécht a byzanz scho kuerz nom justinian i seng eege weeër geet am westen entsteet eng germanesch romanesch welt um enn vum joerhonnert léisst sech de frankekinnek clovis deefen an huet sou d ierfschaft vum réimesche räich a gallien ugetratt an italie féiert de got theoderich de groussen weiderhi säi räich no réimeschem muster d fréimëttelalter huet sech an de follgende joerhonnerte lues awer sécher entwéckelt allerdéngs koum et dozou parallel am westen zu engem kulturelle niddergank réckgank vun der literalitéit a verfall vun de stied eréischt no a no koum et erëm zu enger redecouverte vun den anticken auteuren bis zum corpus iuris civilis an der spéitanticker literatur fanne sech keng zeeche vun enger dekadenz an der syrescher literatur fënnt een eng parti wichteg wierker erëm an an der laténgescher literatur wieren ënner anerem den ammianus marcellinus de boethius den augustinus vun hippo den ausonius an de cassiodor z ernimmen am griicheschen oste muss ee besonnesch den libanios ervirhiewen an bei de neoplatonisten ginn och eng jett wierker geschriwwen d buch setzt sech géint de schrëftrullo duerch an an der architektur ginn nei bautypen erfonnt basilika d mosaikkonscht entwéckelt sech och weider an der konscht dominéieren awer einfach formen am verglach mat der klassescher antiquitéit am westen huet sech latäin quasi ganz duerchgesat d griichesch sproocheg gebidder an italien an op sizilie verschwannen eréischt no der eruewerung vum justinian i koum et zu enger griichiséierung vun dëse gebidder am oste war griichesch déi dominant sprooch a latäin gouf nëmmen an der arméi der administratioun an an deeler vun thrakie geschwat allgemeng kann een awer feststellen datt d sproochkapazitéit vun den eliten zréckgeet fir de westen d griichescht a fir den osten d laténgescht am westen ass en réckgang vun dr bevëlkerung festzestellen deen allerdéngs eréischt am a joerhonnert däitlech gëtt déi grouss stied am weste roum a karthago am oste konstantinopel antiochia alexandria waren ëmmer nach grouss zentren an hunn eréischt fir de westen u bedeitung no der eruewerung duerch d germane verluer ënner anerem duerch dësen afall vun de germane koum et am westen zu engem wirtschaftleche réckgang dem oste goung et donieft besser virun allem och well déi wichteg industrie an handelszentren am oste louchen wou och d strooss vun der seid opgehalen huet a mat de perser gehandelt gouf d privatverméige war ënner enger klenger uewerschicht opgedeelt déi sech ëmmer méi a grandios villen um land zréckgezunn huet de gréissten deel vun der bevëlkerung war also éischter aarm an huet vum dagesloun gelieft um land waren d piechter an der reegel un hiert land gebonnen do virun allem a gallien koum et och emol zu opstänn ënner anerem deem vun de bagauden wat d sklaven ugeet streide sech d fuerscher gär mä et gëtt allgemeng ugeholl datt sech wéineg geännert huet an der praxis an d sklaven also weiderhin eng net onwichteg roll gespillt hunn de keeser huet am spéitréimesche räich eng stellung ugeholl déi där vun engem vizekinnek vu gott op der äerd geglach huet woubäi hien nach ëmmer un den alréimesche prinzip vun der fiirsuerg gebonne war an e neie keeser nach ëmmer duerch akklamatiounen agesat gouf innepolitesch mierkt een de staarke wëlle vun enger zentralisatioun vun der administratioun d bürokratie huet zougeholl an d arméi gouf am westen ëmmer méi vernoléissegt a barbariséiert wat schlussendlech zur opléisung am joerhonnert gefouert huet dem westen hunn och d finanziell mëttel gefeelt fir dës arméi z ënnerhalen d kierch ass am westen op déi plaz geréckelt déi de staat net méi erfëlle konnt hir stellung gouf ëmmer méi gefestegt et koum awer zu e puer kontroversen engersäits duerch d heedentum wat am a joerhonnert nach aktiv war mä och differenzen an der kierch selwer arianismus monophysitismus hunn eng festegung schwiereg gemaach dobäi koum de schock vu plëmmung vu roum op deen den augustinus den orosius an anerer literaresch reagéiert hunn an der spéitantiquitéit entwéckelt sech och de bëschof vu roum zum poopst wärend an egypten d mënchtum seng éischt schrëtt wot dës verstäerkte positioun vun der kierch huet och dozou gefouert datt sech verschidde perséinlechkeete géint de staatsdéngscht a fir den déngscht fir d kierch entscheet hunn ambrosius am westen huet schonn am joerhonnert en transformatiounsprozess ugefaangen dee lues a lues zum fréimëttelalter gefouert huet natierlech bedéngt duerch d germanesch presenz am réimesche räich d germanen hunn awer ni versicht d réimesch kultur ewechzekréien wéi dem theoderich dem grousse seng administratiounspraxis oder och nach de westgoten hir rechtspraxis weist d grenze sinn awer fléissend am oste koum et ni zu engem evenement wéi allerdéngs leet déi modern fuerschung net méi sou e grousst gewiicht op den ënnergank vu westroum wéi dat nach virdrun dacks de fall war den abroch vun den araber um ufank vum joerhonnert mécht der eenheet vun der mëttelmierwelt definitiv en enn d quellelag vun der spéitantiquitéit ass wuel déi bescht vun der gesamter antiquitéit virun allem duerch déi vill monumental quellen déi wichtegst source ass den ammianus marcellinus da kënnt mat groussem ofstand de subjektiven heed zosimos a verschidde kierchendénger eusebius ambrosius augustinus dozou kommen nach de jordanes a fragmenter vun aneren historiker fir d datéierung vum enn vun der spéitantiquitéit ass de prokopios von caesarea eng gutt source weiderhi sinn d riede vum libanios a themistios an eng onmass vun urkunde vu bedeitung dozou kommen nach de corpus iuris civilis inscriptiounen papyri an alles wat d archeologie eis liwwere kann d erfuerschung vun der spéitantiquitéit war problematesch virun allem wéinst dem fléissenden iwwergang an d mëttelalter d eeler fuerschung huet an der spéitantiquitéit virun allem eng zäit vun dekadenz a verfall gesinn beaflosst duerch montesquieu a voltaire nach am joerhonnert gouf des theorie ugeholl eréischt d studie vum john b bury an aneren hunn zu enger neier siicht op des period gefouert déi net méi als reng verfallszäit kann ugesi ginn wéiwäit de spéitantike staat en zwangsstaat war bleift weiderhin ëmstridden och wann déi haart meenung vun der eelerer fuerschung net méi sou ouni weideres akzeptéiert ka ginn de peter brown huet a sengen aarbechten op d metamorphose vun der anticker welt an dëser epoch opmierksam gemaach woubäi hie sech virun allem mat de reliéisen a kulturelle verännerunge beschäftegt der fuehrer s face ass en zeechentrickfilm aus dem haus disney aus dem joer am zweete weltkrich goufen an alle gréissere länner ënner anerem munnech propagandafilmer gedréit nodeem d usa mat an de krich goungen sinn natierlech d filmstudioe mat agespaant gi fir d krichspropaganda den disney studio war natierlech och mat dobäi an hat wëlles eng vun hire bekanntste figuren an d nazidäitschland ze versetzen den titel war scho bekannt donald duck in nutzi land mä dunn huet de spike jones mat senge city slickers e propagandalidd erausginn dat en enorme succès hat der fuehrer s face doropshin gouf de filmtitel geännert an dem spike jones säi lidd mat agebaut den zeechentrickfilm deen den januar fir d éischt gewise gouf hat sengersäits nach méi e groussen erfolleg mir sinn an engem us amerikanesche propagandafilm géint d nazidäitschland deen de walt disney am zweete weltkrich gemaach huet den donald duck läit am bett a gëtt duerch eng bläreg marschmusek wakereg steet op an dréint sech zu de portraite vum hitler dem japanesche keeser hirohito a dem mussolini a gréisst déi op eng rituell manéier duerno well en erëm a säi bett awer anonym hänn schëdden him en eemer waasser iwwer de kapp fir e vum bett ewechzehalen da geet et op de kaffisdësch den donald hëlt hanner engem hitler portrait aus engem kofferfort eng kaffisboun eraus déi un engem fuedem hänkt déi zappt hien an eng taass waasser dann deet hie seng naziuniform un mat hakekräizbrassard an hakekräizkap fir schaffen ze goen when der fuehrer says we ist der master race we heil heil right in der fuehrer s face not to love der fuehrer is a great disgrace so we heil heil right in der fuehrer s face de spike jones his city slickers ass eng us amerikanesch musekband déi berüümt ass wéinst hire parodien op alles wat jeemools en toun vu sech ginn huet am bekanntste kéint hir william tell overture sinn dem rossini seng ouverture als sportreportage mat der stëmm vum doodles weaver bananas coming up through the bunch when herr goebbels says we own the world and space we heil heil right in herr goebbels face d wuert heil ass an en hallefmol am lidd ze héieren nom krich ass de film an den tirang verschwonnen eréischt ass de film erëm opgedaucht an dem dvd coffret on the front lines aus der serie walt disney treasures ass e fir déi alleréischt kéier ze fanne mat anere kuerzfilmer déi bei disney an där zäit gezeechent goufen der fuehrer s face krut en academy award also en oscar als best short subject cartoons den dagobert duck engl scrooge mcduck ass eng comicfigur aus dem walt disney universum hien ass de monni vum donald duck groussmonni vum tick trick an track an als fantastilliardär déi räichsten int vun der welt senge fiktive liewensdonnéeën no ass hien zu glasgow gebuer an zu entenhausen gestuerwen den don rosa huet awer am joer och verlaude gelooss datt den dagobert säin gebuertsdag feiere géif den dagobert ass eng erfindung vum carl barks déi éischt kéier daucht hien am joer an der geschicht christmas on bear mountain op säin engleschen originalnumm weist schonn op säi charakter hin duerch deen en och weltwäit bekannt ass scrooge mcduck de familljennumm mcduck léisst direkt erkennen datt den dagobert schottesch originnen huet säi virnumm scrooge ass eng uspillung op de knéckegen ebenezer scrooge dem haaptcharakter aus dem charles dickens sengem a christmas carol geneesou beléift wéi dem carl barks seng comicgeschichten ëm d famill duck si mëttlerweil d comicalbe vum don rosa hie gouf fir d éischt ugestallt fir den egmont verlag eng comicserie ze zeechnen sein leben seine milliarden bis haut huet den don rosa et op iwwer duck albume bruecht den euro iso code eur symbol ass d wärung vun der europäescher wirtschafts an wärungsunioun vun den memberstaate vun der europäescher unioun eu hunn en als wärung d belsch däitschland éisträich estland finnland frankräich griicheland holland irland italien lettland lëtzebuerg litauen malta portugal d slowakei slowenien spuenien an zypern dobäi komme net eu staaten wourënner d micro staaten monaco san marino an den hellege stull vatikanstad ausserdeem gëtt et länner an och d wärungszonen cfa franc an cfp franc deenen hiren ëmrechnungscours un den euro gebonne ass kuckt och eurozon den euro gëtt et vum januar un als offiziell buchwärung scho virdrun de februar war allerdéngs schonn en éischten emprunt an euro e virleefer op der lëtzebuerger bourse zur cote zougelos ginn euro biljeeën a mënze koumen den januar an ëmlaf den euro gëtt duerch de system vun den europäeschen zentralbanke verwalt dee sech aus der europäescher zentralbank an den zentralbanke vun der eurozon zesummesetzt d europäesch zentralbank ass als eenzeg kompetent decisiounen déi den euro betreffen ze huelen de virleefer vum euro ass den ecu d rechnungsunitéit vum europäesche wärungssystem ews deen a kraaft getruede war obschonn den ecu am wäert vun an euro ëmgetosch gouf ass nëmmen den euro eng echt wärung den ecu war just eng rechnungsunitéit also och keng buchwärung ausserdeem ware just däitschland frankräich an d benelux länner déi ganzen zäit am ews integréiert am traité iwwer d europäesch unioun traité vu maastricht sinn d convergenzcritère festgeluecht déi mussen agehale ginn fir kënnen an der eurozon dobäi ze sinn den dezember si sech d eu finanzministeren iwwer den euro stabilitéitspakt eens ginn den januar ass d gebuertstonn vum euro vun do u sinn déi al national wärunge just nach fraktioune vum euro mä den euro gouf et just um pabeier virementën a versementën konnten an euro gemaach ginn a griicheland zanter dem januar konten a spuerbicher konnten an euro oder den ale wärunge gefouert ginn wäertpabeieren an aktien goufe just nach an euro gehandelt mä nach sollt et joer daueren bis datt d leit eurosmënzen a schäiner am grapp kéinten halen am september ass domat ugefaange ginn fir d éischt d banken dann d geschäfter no an no mat den neie billjeeën a schäiner anzedecken dës hunn awer bis zum joreswiessel net däerfen an zirkulatioun bruecht ginn eng ausnam waren d euro mënzen déi ee vum dezember a form vun enger zort virwelztiitchen euro starterkit genannt bei banken a posten ze kafe krut zu lëtzebuerg z b am géigewäert vu frang d iddi war datt d leit sech alt kéinte mat deene neie mënze kënneg maachen an och datt e se mënz an der täsch hätten wann se vum januar un akafe goungen den januar punkt hallefnuecht goufen och d billjeeën an den ëmlaf bruecht wärend eng kuerzer iwwergangszäit déi ënnerschiddlech no land war mä net méi laang wéi den februar gedauert huet sinn den euro an déi al landeswärunge parallel zirkuléiert dës hunn zanterhier kee legale cours méi kënnen awer nach eng gewëssen zäit och dëst ass vu land zu land an och nodeem ob et billjeeën oder mënze sinn bei den zentralbanken an euro ëmgetosch ginn lëtzebuergesch a belsch frang mënzen z b goufe just bis den dezember ëmgetosch elo zielt just nach hire metall oder sammlerwäert d schäiner a frange behalen awer hire wäert an deene länner déi duerno den euro agefouert hunn gouf dat gläichzäiteg als buch an ëmlafwärung gemaach de sougenannte big bang zeenario och gouf d period vun der parallel zirkulatioun vun der aler wärung an dem euro op deeg begrenzt den taux vum euro par rapport zu den ale wärunge vun der wärungsunioun gouf ausser fir griicheland d slowakei slowenien zypern malta an estland den dezember festgeluecht d basis dobäi war den ëmrechnungswäert vum ecu een euro entsprécht par rapport zum us dollar huet den euro sech am ufank negativ entwéckelt de januar deen éischten dag wou coursen op der bourse an euro gehandelt goufen huet euro ronn us dollar entsprach no ongeféier joer hat den euro mat ronn dollar pro euro säin déifste stand par rapport zum dollar erreecht des tendenz geet awer zanterhier nees no uewen den september huet de wiesselcours us dollar fir euro iwwerschratt an de februar krut ee fir d éischt kéier fir euro dollar an am juli us dollar zanterhier ass de wäert vum dollar par rapport zum euro nees an d luucht gaangen e louch am juni ëm usd fir eur dës länner hunn hir al wärung duerch den euro ersat dozou gehéieren och déi véier franséisch departementer vun déisäit dem mier départements outre mer oder dom guyane réunion martinique a guadeloupe et kann een deemno am südamerikaneschen djungel mam euro bezuelen och saint pierre et miquelon huet den euro dräi länner hate scho virdrun eng wärungsunioun mat engem land dat der ewu bäigetruede ass an hunn deemno och den euro als legal wärung agefouert dëst sinn si hate virdru schonn d recht eng begrenzte mass suen a form vu mënzen erauszeginn a franséische frang resp liren a kënnen dofir och eng limitéiert zuel euros mënzen erausginn andorra fir säin deel däerf och no engem wärungsaccord mat der eu zanter mënze klappen aner territoiren hu vu sech aus decidéiert den euro zu hirer standardwärung ze maachen ouni datt s eege sue kéinten erausginn oder soss eppes matzedecidéieren hätten kosovo a montenegro hate virdrun als wärung déi däitsch mark andorra hat de franséische frang an d spuenesch peset kuckt och den artikel eurozon groussbritannien an dänemark hate fir sech am traité vu maastricht eng sougenannt opt out klausel duerchgesat d h si hu sech d recht virbehalen méi spéit ze decidéieren ob a wann si dem euro géife bäitrieden fir schweden ass dës méiglechkeet a sengem bäitrëtts traité zwar net virgesinn mä et erfëllt bis ewell net d critèren dem wiesselcours mechanismus ii bäizetrieden och huet d schwedesch vollek an engem referendum schonn zweemol refuséiert der europäescher wärungsunioun bäizetrieden déi staaten déi den mee estland lettland litauen malta polen d slowakei slowenien tschechien ungarn an zypern den januar bulgarien a rumänien an den juli kroatien der eu bäigetruede sinn hu keng méiglechkeet vu vir eran net member an der europäescher wärungsunioun ze sinn se mussen awer selbstverständlech d stabilitéitscritèren anhalen an joer an der salle d attente vum wiesselcours mechanismus ii sinn éier se den euro kënnen aféieren de juni goufen d estesch kroun de sloweeneschen tolar an de litauesche litas am wiesselcours mechanismus ii agebonnen den abrëll sinn de lettesche lats d maltesecht pond an d zypriotescht pond dobäikomm an den november d slowakesch kroun bei deenen anere sinn d critèrë fir den ewr ii bis ewell nach net erfëllt slowenien huet sech als éischt vun deene länner qualifizéiert an den euro den januar als memberstaat agefouert malta an zypern sinn den nokomm an d slowakei war den januar un der rei den huet estland den euro agefouert den januar lettland an den januar litauen d eurobilljeeë sinn an alle länner d selwecht et gëtt billjeeë vu euro euro euro euro euro euro a euro drop ze gesi si verschidde motiver zum theema baustiler an europa uechtert d zäit op der viischter säit ass als motiv eng fënster op der récksäit eng bréck aus deene verschiddene bauepochen et si keng reel bauwierker mä stiliséiert representatioune vun deem wat typesch fir déi ofgebilten zäit war et gëtt aacht mënzen euro euro euro euro euro euro euro euro d viischt säit vun de mënzen den avers ass identesch an allen eurozon memberlänner representéiert ass op de mënze vun a cent europa an der welt op de mënzen déi virun erauskoumen sinn op den a cent mënzen déi bis eu memberslänner niefteneen an um an euro stéck d eu mat hire bis memberslänner vun ass op de mënzen am wäert vun cent bis euro europa als kontinent ofgebilt fir den erweiderunge vun an an duerno rechnung ze droen all land aus der eurozon huet säin eegenen design op der récksäit revers vun de mënzen déi eenzeg gemeinsamkeet sinn déi stären aus dem europäesche fändel op der récksäit kann dat selwecht bild op allen mënze sinn wéi bei den ireschen e verschiddent jee no faarf vun der mënz wéi bei de spueneschen oder awer ee verschiddent fir all mënz wéi bei deenen éisträicheschen do donieft gëtt et nach extraversioune vun den euro mënzen déi d memberstaaten eemoleg bei enger bestëmmter geleeënheet an an enger limitéierter oplo erausgi kënnen et kann een iwwerall an der eurozon mat deene verschiddene mënze bezuelen vu wou och ëmmer se sinn eleng an de offizielle sprooche vun de länner vun der eurozon gëtt et varianten fir dat kleng wiertchen euro auszschwätzen oiro am däitschen öro am franséischen an am hollänneschen yurou am engleschen a mat gerulltem r euro am italieeneschen spueneschen esteschen a finneschen euru am portugiseschen airo am letteschen an ewro am griicheschen am slowakeschen an am sloweeneschen zu lëtzebuerg gëtt sech typescherweis jee no perséinlechem got no der däitscher oder der franséischer ausschwätzweis geriicht bei cent ass et nach méi komplizéiert dofir hunn d griichen en eegent wuert lept lept an an de romanesche sprooche gëtt am alldag dacks dee gebräichlechen numm fir den honnertsten deel gebraucht wéi centime centesimo cntimo asw d finne schreiwen sentit senttiä am lëtzebuergesche schéngt sech den tsent duerchgesat ze hunn zantimm oder centime héiert een éischter seelen a su fir sou wéi fréier d centimes mënz fënnef su stéck housch ass praktesch inexistent den euro huet de karlspräis vun der stad oochen kritt den euro d gemeinsam wärung vun memberstaate vun der europäescher unioun zirkuléiert a form vu verschiddene billjeeën donieft gëtt et verschidde mënzen déi éischt serie dovu gouf den januar an ëmlaf bruecht am oktober ware bal milliarde schäiner mat engem wäert vu bal milliarden euro am ëmlaf zanter gëtt eng nei serie an ëmlaf bruecht déi déi al no an no ersetze soll ugefaange gouf mam euro schäin et gëtt verschidde coupuren déi all eng aner faarf hunn d motiver dorop representéieren d geschicht vun den europäeschen architekturstiler op der viischter säit dem recto si fënsteren a paarten ze gesinn op der récksäit dem verso brécken des solle verbonnenheet an oppenheet symboliséieren entworf huet se den éisträicher robert kalina op alle billjeeë sinn den europäesche fändel d initiale vun der europäescher zentralbank a varianten bce ecb ezb ekt ekp d ënnerschrëft vum president vun der zentralbank den numm euro a laténgescher a griichescher schrëft an eng kaart vun europa op der récksäit d faarwe vun der neier serie déi europa serie genannt gëtt bleiwen déi nämmlecht wéi déi vun der éischter och d motiver brécken a fënsteren bleiwen onverännert just den allgemengen design gëtt liicht anescht méi kräfteg faarwen d zuele sinn uewe méi grouss d wuert euro steet och op kyrillesch do vum er un ass eng siichtfënster dran asw als éischte schäin gouf dee vu euro vum abrëll un no an no ersat déi am alen design halen nach eng zäitchen hir gëltegkeet am september dat joer drop koum dee vun euro un d rei an am november den zwanzeger de fofzeger koum am summer eraus an d schäiner vun an euro kommen am fréijoer an zirkulatioun de er gëtt net erneiert an d billjeeën an där denominatioun ginn no an o aus dem verkéier gezunn anescht wéi d euromënzen hunn d eurobilljeeë keng national säit déi géif weisen vu wou de billjee hirkënnt dofir kann een um buschtaf virun der seriennummer gesinn wat fir eng national zentralbank de schäin erausginn huet d buschtawe w k a j si reservéiert fir déi länner déi den euro nach net agefouert hunn op der viischter säit verstoppt ass de code duerch deen d dréckerei z erkennen ass de plackecode an der éischter tabell uewe steet wou de code ze fannen ass de buschtaf steet fir d dréckerei kuckt hei drënner d coden a c an s si reservéiert fir dréckereien déi bis ewell keng billjeeën drécken d dréckerei muss net noutwennegerweis an deem land sinn dat de billjee erausgëtt sou sinn z b verschidde finnesch euroschäiner an enger englescher dréckerei gedréckt ginn de buschtaf an d ziffer um wupp vum code ginn un wou de schäin um drockbou war a ass uewe lénks j ass ënne riets zënter kënnt beim fënnefter ugefaangen all joers en neie billjee eraus deen no an no déi al ersetze soll dammentour ass e lëtzebuergesche film vum regisseur paul scheuer en hat den september seng première am utopia am stot vum romain welter engem erfollegräiche banquier a senger fra franoise enger sculptrice déi duerch en accident un de rollstull gebonnen ass hänkt den hausseege schif beim jogge léiert de romain d lynn en attraktivt jonkt meedche kennen a verléift sech zolidd an hatt no enger zäitche kënnt d lynn mat enger dramatescher fuerderung un fir mat him kënnen zesummen ze sinn soll de romain seng fra ëmbréngen de romain léisst sech breetschloen a schläicht sech mat engem revolver un d haus erun mä éier en zur dot kann iwwergoen fält e schoss de film hat e budget vun millioune lëtzebuerger frang a gouf am ganze vun leit am kino gesinn de film krut um max ophüls festival zu saarbrécken de preis der sz leserjury d schrëftzeechen dat zeechen englesch at sign genannt ass e wichtege bestanddeel vun e mail adressen wou et de benotzernumm vum servernumm trennt ursprénglech bedeit am englesche geschäftsverkéier dat selwecht wéi zu oder zu jee am däitschen lemons cents zitrounen cent well et am handelberäich an engleschsproochege länner dacks gebraucht ginn ass koum et op de clavier vun de schreifmaschinnen a spéider natierlech op tastature vun de pcen déi zwou schreifweisen an kommen eigentlech aus dem franséischen am englesche gëtt normalerweis at wéi an i m at home gesot an dat zeechen heescht commercial at am däitsch gëtt oder souguer shift alpha ausgeschwat méiglecherweis kënnt de begrëff aus dem mëttelalter als handschrëftlech verschmëlzung ligatur vun de buschtawen a an d vum laténgeschem wuert ad lëtz bei oder bei eppes wéi bei der erfindung vun der e mail am arpa netz no engem nach net benotzten zeechen am schrëftsaatz vun den amerikaneschen telegraphen ascii gesicht ginn ass dat de benotzer vum servernumm kloer deele sollt ass den ray tomlinson op den gestouss an hien huet et geholl fir at symbol an den e mail adressen an eelere programméiersproochen z b basic dbase ass heinandsdo och fir operator fir d positiounsdonnéeë geholl ginn de basic befeel stellt zum beispill d wuert hallo an der zéngter zeil an no der zwielefter spléck um schierm duer zanter ass d at zeechen och offizielle bestanddeel vum morsecode suessem ass eng uertschaft am südoste vu lëtzebuerg am kanton esch uelzecht an huet der gemeng suessem hiren numm ginn den numm suessem kënnt fir d éischt als sasseheim vir änlech forme sinn den numm sassenheim besteet aus dem grondwuert sassen an der nosilb heim uertschaften déi mat der nosilb heim ophalen ginn dacks op eng grënnung duerch d germanen zu der zäit vun der vëlkerwanderung zréck d grondwuert sassen leet sech vum germaneschen numm sahso of dat iwwersat der sachse bedeit an dësem fall wier d siidlung eventuell no engem sippen eelste benannt ginn méiglech ass awer och datt ënner dem karel dem groussen eng gewëssen unzuel vu sachsen do ugesiedelt goufen an datt d uerschaft ufanks ee sachsenheim war de karel de groussen dee laang an ëmmer erëm géint déi heednesch sachsen an de krich gezunn ass huet mat virléift d ëmsiedlung an d fränkescht räich als mëttel agesat fir de widderstand ze briechen enger weiderer theorie no déi awer net ganz iwwerzeegend kléngt wier d uertschaft réischt ëm d joer entstanen zu enger zäit wou d leifeegener och hintersassen genannt goufen deemno wier suessem virun joer e leifeegenenduerf gewiescht mee dann hätte ganz vill dierfer esou kënne genannt ginn bieles ass eng uertschaft an der minettsgéigend an der gemeng suessem bieles daucht eng éischt kéier ënner dem numm belevas op änlech nimm sinn den uertsnumm kënnt aller warscheinlechkeet no aus dem keltesche belo wat souvill heescht wéi hell blénkeg a vis wat ee mat waasser oder baach iwwersetze kann oder veis wat souvill heescht wéi fléissen et léisst sech allerdéngs net méi feststellen wat fir e waasserlaf gemengt war allerdéngs gëtt et um réissenger a réidenger bann eng baach déi beler heescht koppen an hiwwelen déi dräi sougenannt bierger sinn d ausleefer vum loutrengeschen äerzbaseng bassin ferrifère de lorraine si gehéieren zu engem plateau dee sech vu bieles bis op rodange zitt de westlechen deel vum minettbaseng an der fachliteratur ass e bekannt als de becken von beles differdingen rodingen kieseliges lager dbuerghaus vu bieles an der gemeng suessem daucht fir d éischt kéier an engem dokument vum november op an deem vun der buerg an der fräiheet vun de bielesser geschwat gëtt haut fënnt een allerdéngs keng spuer méi vun där buerg weder am volleksmond nach op ale kadasterpläng haut kann ee sech déi buerg vun wuel éischter als eng zort befestegte bessere bauerenhaff virstellen d suessemer hunn d bielesser buerghaus wuel opginn an engem huefmann verpacht zanter deem zäitpunkt verwësche sech d spuere vum buerghaus am verkafsakt vu heescht et item einen daselbst gelegenen adlichen freyen hof bestehendt ahn hau scheuren stallung ietziger zeith aber gantz verfallen mit adlicher freyleith und gerechtigkeith aysementen garten büscheltgen von etwa vier morgen landts auch allen darzu gehörigen zehendts freyen wieen und zween weyeren zwo verfallene weyerplatzen auch lendereyen von funfftzigh oder mehr morgen lands op der ferraris kaart vu ass am südlechen deel vu bieles en isoléiert haus ze gesinn dobäi handelt et sech warscheinlech ëm dat fréiert bielesser buerghaus dat läit graff gesot an der géigend vum haitege kierfecht de rené klein grenzt et weider a mam kadaster vun der maria theresia zu beles obgesagter herschaft einerseiths friderich crux erben zur andern gesagtes eysement zu diesem gehorig a mam kadaster vun deen als noper vum cruxhaus e gebai am réidenger wee genannt beim dorff weist dat op béide säiten de flouernumm im widem huet wat haut südlech vum gebauten haff a gadder läit also do wou lo déi nei haiser op der no frankräich ëmbenannter strooss sinn esch sauer vereelzt och esch am lach ass eng lëtzebuergesch uertschaft an der gemeng esch sauer am kanton wolz mat awunner stand mäerz si huet sech am laf vun de joerhonnerte ronderëm e fiels am dall vun der sauer entwéckelt op deem nach haut d ruine vun der buerg stinn vun uewe gesinn huet esch sauer eng schléngeform d duerf läit tëscht den uertschafte kauneref lëlz an eschduerf fir d éischt kéier gëtt esch sauer am liber aureus epternacensis ernimmt do steet geschriwwen datt e gewëssen nebulungus seng gidder a seng sklaven der iechternacher abtei vermaach huet dat war am drëtte joer vun der herrschaft vum karel dem groussen also tëscht dem oktober an dem oktober am mount juni vum joer huet e gewësse maingaud seng fra hiltrud an hire jong godfrid vun der abtei stavelot land wisen an awunner an der uertschaft esch krut op dem bierg deen dozou gehéiert huet ass d buerg esch sauer opgeriicht ginn zolwer ass eng uertschaft an der gemeng suessem zolwer ass déi uertschaft déi an der suessemer gemeng am fréisten ernimmt gëtt am oktober schenkt d famill garbannus ratsint dem klouschter iechternach ihren ganzen besitz im wawergau in der nähe des kastells mit dem namen zolveren in der villa die hagenen genannt wird u sech ass zolwer also den numm fir d buerg um zolwerknapp éier e fir d duerf gebraucht gëtt et ass net ganz kloer ob den numm elo vum germaneschen oder vum keltesch galloréimeschen hierkënnt fréier nimm d bedeitung vum uertsnumm ass u sech nach ëmmer onkloer et gëtt awer ugeholl datt en e kelteschen urspronk huet an iwwersat sonnebierg bedeite kéint dbuerg fiels an der fiels huet hiren urspronk am joerhonnert haut ass dës buerg net méi ganz erhalen nëmmen e brochdeel vun der ganzer buerganlag konnt restauréiert ginn an den texter fënnt een d häre vun der fiels eng éischt kéier um enn vum joerhonnert um enn vum joerhonnert gouf d buerg iwwerfall an a brand gesat an ass zanterhier eng ruin op e puer plazen deelt e gruef d buerg an zwee deeler de lëtzebuerger staat huet d buerg am joer opkaf a mat de renovéierungsaarbechten ugefaangen nach haut ginn do archeologesch ausgruewunge gemaach den eelsten deel vun der kärbuerg ass d homburger haus dat ëm gebaut gouf dat léisst sech an dokumenter nokucken déi soen datt déi zwou schwëstere vum johann ii d irmgard an d mathilde d bridder friederich a conrad vun homburg tëscht an bestuet hunn si sinn duerch déi bestietnesser zu matpropriétairë vun der buerg ginn d haus selwer huet waarscheinlech aus zwéi stäck bestanen fir all koppel een d chriechinger haus ass dat eenzegt haus dat komplett restauréiert gouf et gouf ëm gebaut et besteet aus dräi stäck an engem keller d trapenhaus huet fënnef stäck mat méi klenge kummeren un der ëstlecher säit ass en hëlzenen ubau op der héicht vum éischte stack am grousse sall um éischte stack ass eng kleng kapp an d nordsäit agelooss um rez de chaussée sinn d bäckerei an d kiche vun der buerg gewiescht besonnesch interessant um bakuewen ass datt den damp net direkt duerch de vertikale kamäi verschwënnt de kamäi mécht op hallwem wee no baussen e knécks a verleeft dann horizontal eraus genee iwwer dem horizontalen deel vum kamäin war de schlofeck vum haushär an der kichen ass ausserdeem e pëtz vun zwee meter duerchmiesser iwwer dëse pëtz gëtt et iwweregens eng chriechinger legend den tom bimmermann gebuer de dezember zu esch uelzecht ass e lëtzebuergesche komponist deen zu los angeles lieft vun bis geet hien an de conservatoire zu esch uelzecht do léiert hie solfège harmonie kontrapunkt fugenanalys musikalesch esthetik a piano schléisst hie säi lycée zu esch of a geet op paräis op de conservatoire national supérieur de musique de paris do kritt e seng diplomer am kontrapunkt an der fuge an an harmonie vun bis ass hien zu salzburg am mozarteum wou e säin diplom fir dirigent fir sinfoneschen orchester mécht duerno geet e vun bis an dirigente coursen a frankräich an zu wien am escher theater goufen en etlech vu senge kompositioune fir d éischt opgefouert pohjola ass eng plaz an der finnescher mythologie déi sech op pohja den norden bezitt an och op d land vun de sami am finnesche nationalepos kalevala an der realitéit besteet pohjola aus deeler vu lappland an dem ale kainuu pohjola kann awer och als reng mythologesch plaz verstane ginn als nërdlecht land dat fir ëmmer an der keelt läit an zugläich och nach d source vun allem béisen ass krankheeten an de frascht komme vun dësem pohjola pohjola ass de géigner vu väinölä dem land vun de kalevala an der mythologie ass d louhi eng mächteg béis hex d herrscherin vu pohjola de schmadd seppo ilmarinen kreéiert op hire wonsch hin d sampo als bezuelen dofir datt hien der louhi hiert meedche bestueden däerf d sampo ass änlech wéi d griichesch cornucopia eppes wéi e becher dee ni eidel gëtt mä och aner figuren aus der kalevala wollten sech mat den duechtere vum louhi bestueden ënner hinne ass den aventurier lemminkäinen an de weise väinämöinen d louhi verlaangt och vun hinne gewësse wonner sou zum beispill d ëmbrénge vum schwan vun tuonela dës hochzäiten hunn traditionell mat ordentleche feieren an de groussen hale vu pohjola opgehalen d fondatioune vun der sail déi d welt dréit waren no der finnescher mythologie iergendwou iwwer dem nërdlechen horizont zu pohjola déi ganz geschichte ronderëm d louhi de krich ëm d sampo an d brieche vun der sail déi d welt dréit sinn de stoff aus deem dkalevala besteet deuropäesch investitiounsbank eib gouf duerch den traité vu roum geschaf fir dozou bäizedroen verschidden ziler vun der europäescher unioun z erreechen andeems se verschidden investissementsprojete finanzéiere soll sou projete mussen z b dozou bäidroen d europäesch integratioun eng ausgeglachen entwécklung wirtschaftlech a sozial cohesioun oder eng op wësse baséiert innovativ ekonomie ze fërderen d eib huet hire sëtz zu lëtzebuerg ronn leit schaffen do president ass de werner hoyer d europäesch investitiounsbank investéiert a projeten déi den ziler vun der europäescher unioun eu dénge sollen se mécht keng beneficer an hieft keng zënsen op hire konten op hir fongen déi s investéiert stamen net aus dem eu budget si si geléint op de finanzmäert oder stame vun hiren aktionären d h den eu memberstaaten doduerch datt d memberstaaten hanner hir stinn huet si déi héchst kreditwierdegkeet aaa a kann deementspriechend zu ganz gënschtege bedingungen héich zomme léine goen déi se dann a projete vun ëffentlechem intressi investéiert déi soss net oder nëmmen zu méi héije prten finanzéiert hätte kënne ginn d projeten an déi d europäesch investitiounsbank investéiert ginn op grond vun dëse critèren ausgewielt dës critèrë gëlle fir aktiounen an a baussent der eu bal vun den aktioune vun der eib gi bannent der eu realiséiert e wichtegen deel an deenen neie memberslänner d bei ënnerstëtzt ausserdeem d nohalteg entwécklung an de mëttelmierlänner an de sougenannten akp staaten afrika karibik a pazifik an an eenzele projeten a latäinamerika an an asien schliisslech ass d bei haaptaktionär vum europäeschen investitiounsfong deen op d been gesat gouf fir investissementer an de kleng a mëttelbetriber ze finanzéieren bei grousse projeten iwwer milliounen euro schafft d eib direkt mat de promoteure vum projet bei méi klenge projete schafft se mat enger banken a spezialiséierte finanzvermëttler zesummen d eib decidéiert autonom wiem se wéi vill léint an dat op grond vun de meritë vum projet an de méiglechkeete vun de finanzmäert all joer gëtt s e rapport eraus an deem se hir auswiel beschreift d eib schafft mat den institutioune vun der eu zesummen hir vertrieder kënnen dobäi sinn wann d comitéë vum europäesche parlament zesummekommen an hire president kann un de versammlunge vum conseil vun der europäescher unioun deelhuelen d eib huet e conseil vu gouverneuren dee sech aus de ministeren meeschtens de finanzministeren vun den eu memberstaaten zesummesetzt dësen definéiert d allgemeng politik vun der bank a puncto prten approuvéiert de bilan an de joresrapport erlaabt der bank projete baussent der eu ze finanzéieren an decidéiert iwwer eventuell kapitalerhéijungen da gëtt et nach e verwaltungsrot wouvun de president vun der bank och president ass an deen aus membere besteet déi vun den eu memberstaaten ernannt ginn an engem dee vun der europäescher kommissioun nominéiert gëtt dësen approuvéiert déi eenzel aktiounen wou sue ge oder verléint ginn a muss doriwwer oppassen datt alles riicht leeft schliisslech ass do den direktiounscomité hien ass d exekutivorgan vun der bank an domat fir hiren alldeeglegen oflaf verantwortlech le pont rouge ass e film vum geneviève mersch aus dem joer zanter féiert d rout bréck vum lampertsbierg op de kierchbierg an der stad lëtzebuerg déif ënner der bréck läit de pafendall mat sengen haiser ënner der bréck lieft et sech net méi roueg well vun der bréck fält all méigleches erof fritte vun der fouer steng oder mënschen déi d flemm mam liewen hunn dës situatioun gëtt vun de kanner an den erwuessenen aus dem pafendall an interviewë beschriwwen ouni ee grujelegt bild ze weisen geléngt et der geneviève mersch d angscht an d onsécherheet vun de leit aus dem pafendall duerzestellen iwwregens wéi de film no senger opféierung fir vill diskussioun gesuergt hat ass endlech e schutz op der bréck opgeriicht gi fir datt kee méi kann an den dall erofsprangen de louis ferdinand destouches méi bekannt ënner sengem schreiwernumm louis ferdinand céline oder einfach céline gebuer de mee zu courbevoie a frankräich a gestuerwen den juli zu meudon war e franséischen dokter a schrëftsteller säi papp de fernand destouches koum vum havre a war privatbeamten am déngscht vun enger assurancëgesellschaft a seng mamm gebuer marguerite guillou huet ee buttek geféiert säi grousspapp den auguste destouches war professeur agrégé am lycée vum havre gewiescht de louis ferdinand destouches ass zu paräis grouss ginn an och do bis zum certificat d études an d schoul gaangen duerno huet hie sech an däitschland an an england opgehal ier en zu paräis an zu nice bei verschiddene bijoutieren an d léier gaangen ass mat uechzéng joer huet hi sech fräiwëlleg an den e régiment de cuirassiers zu rambouillet gemellt gouf hien op der front an nordfrankräich blesséiert wat him eng invaliditéit vu dmédaille militaire an e véiert deckblat am illustré national n abruecht huet wat heescht dat no engem openthalt zu london krut en eng plaz als handelsagent an der ex däitscher kolonie kamerun do ass hien awer vum paludismus befall ginn an hien ass zréck a frankräich komm tëscht an huet hie fir de vëlkerbond geschafft deen hien an d vereenegt staate vun amerika an a westafrika geschéckt huet vun un war hie praktiker an engem dispensaire zu clichy ënner dem pseudonym céline huet hien d buch voyage au bout de la nuit publizéiert fir dat hie mam prix théophraste renaudot geéiert gouf huet hie säin zweet wierk verëffentlecht mort crédit an no enger rees an der sowjetunioun huet e mea culpa erausginn an an bagatelles pour un massacre a l école des cadavres wéi den zweete weltkrich ausgebrach ass war hien zu saint germain en laye etabléiert hie gouf du fir d reederei paquet dokter um schëff chella de céline ass dunn op paräis gaangen an huet de mobiliséierten dokter vu sartrouville an deem senger praxis ersat wärend dem exode vum mä juni huet hien eng ambulanz mat kranke leit betreit duerno ass en zréck op paräis gaangen an huet den dispensaire vu bezons geleet huet e les beaux draps publizéiert an guignol s band wärend der okkupatioun vu frankräich huet de céline eng rëtsch antisemitesch artikelen a verschiddenen zeitungen erausginn domat huet hie säin numm als gudden a stilistesch innovative schrëftsteller ruinéiert vun bis huet de céline am exil gelieft d éischt an däitschland zu sigmaringen wou de marschall pétain mat enger partie unhänger vun den nazien a sécherheet bruecht gi war an dunn am neutralen dänemark déi dänesch autoritéite hunn de céline zwar festhuele gelooss mee net ausgeliwwert no bal engem joer am prisong koum hie fräi a konnt sech bei sengem affekot dem me mikkelsen néierloossen a frankräich gouf e par contumace zu engem joer feste prisong veruertelt nodeems en amnestiegesetz a senger heemecht gestëmmt gi war konnt de céline zréck a frankräich goen a sech nees als dokter zu meudon installéieren do huet hie besonnesch no der aarmer bevëlkerung gekuckt de céline ass bei sech doheem gestuerwen céline voyage au bout de la nuit op cd audioen liest den denis podalydès den integralen text bei frémeaux associés isbn äerzengel archange ass en documentaire vum claude waringo aus dem joer e film iwwer de lëtzebuerger vëlosprofi charly gaul deen den tour de france gewonnen hat de film besteet aus biller vun där zäit aus interviewen mam sportreporter pilo fonck a mam historiker gilbert trausch an aus extraiten aus der geschriwwener press der streifen ist eigentlich nicht an charly gauls person interessiert er versucht vielmehr zu dokumentieren was die luxemburger in gaul sahen wie er sich in den köpfen seiner mitmenschen in eine mythische figur verwandelte welches bild man von ihm hatte welche erinnerungen und vorstellungen sich mit dem namen charly gaul verbinden viviane thill tageblatt august den giovannino oliviero giuseppe guareschi gebuer den mee zu fontanelle di roccabianca engem deel vun der gemeng roccabianca an der italieenescher provënz parma a gestuerwen den juli zu cervia war en italieenesche journalist karikaturist a schrëftsteller hien ass bekannt ginn duerch seng romanfiguren de kathoulesche geeschtlechen don camillo a de kommunistesche buergermeeschter peppone den numm vun der stad an där sech alles ofspillt hat de guareschi nëmmen an der alleréischter geschicht geschriwwen pontenara a wéi déi éischt bucheditioun erauskoum hat de guareschi den numm erausgeholl bei de filmer ass et anescht an deenen zwéin éischten huet d uertschaft keen numm awer an deenen dräi aneren ass se einfach genannt ginn wéi d klengstad wierklech geheescht huet wou d filmer gedréit goufen brescello den éischte film vun gouf englesch synchroniséiert mam orson welles als d stëmm vu jesus um kräiz a gouf an den usa gewisen de succès war net terribel well vun deenen anere filmer ass kee méi iwwer de grousse pull gaangen de superjhemp ass eng lëtzebuerger comicfigur an de protagonist vun der comicserie mam selwechten numm déi vum lucien czuga geschriwwen a vum roger leiner gezeechent gouf d figur vum superjhemp ass als persiflage op déi nei well vun nationalbewosstsinn déi an den er joren opkomm ass entstanen en ass inspiréiert vum mat camembert gedoppte super dupont enger franséischer figur vum marcel gotlib a vum jacques lob déi hirersäits eng karikatur vum amerikanesche superman ass als biergerlechen typ ass de superjhemp de charel kuddel eng verkierperung vum typesche lëtzebuerger en ass staatsbeamten am ministère vun den ongeléiste problemer wunnt mat fra félicie kuddel fleck a kanner metti sandra steve an engem eefamilljenhaus op rue de la patrie zu luxusbuerg mat hëllef vu kachkéis verwandelt e sech an de superjhemp deen doduerch ausseruerdentlech kräfte kritt a fléie kann an all episod muss de superjhemp d land luxusbuerg virun engem oder méi béise retten wéi dem filip von filoux der jessica jaguar oder anere polit terroristen a sengen aventurë begéint een ëmmer erëm karikature vu verschiddene bekannte lëtzebuerger an och déi lëtzebuergesch an international aktualitéit vum viregte joer gëtt dodra verschafft freaks ass en us amerikanesche film aus dem joer den hans an d frida aus dem zirkus tetrallini hu sech gär den hans huet awer och en a op d trapezkënschtlerin cleopatra geworf d cleopatra bestit sech da mat dem liliputaner hans eleng wéinst dem hans senge suen freaks as eent vun deenen aussergewéinlechste wierker aus der filmgeschicht d rolle vun de freaks gi vu mënsche gespillt déi wierklech déforméiert oder handicapéiert sinn de film ass awer a kengem moment voyeuristesch e probéiert och a kengem moment d matleed beim nokuckert fir déi anormal acteuren ervirzeruffen et sinn och net d freaken déi als déi béis am film optrieden mä déi wierklech schlecht sinn am fong geholl déi normal dat heescht déi ouni kierperlech gebriechen no iwwer joer beréiert de film nach ëmmer an en huet näischt vu senger wierkung verluer de film ass an england joer verbuede gewiescht dem tod browning seng carrière war no freaks sou gutt wéi eriwwer duerno ass hie vun de filmstudioe boykottéiert ginn freaks war bis elo bal nëmmen an engem ciné club oder an enger cinémathèque ze gesinn am november koum de film an enger exzellenter fassung op dvd bei warner home video eraus mam begrëff bommeleeër gëtt zu lëtzebuerg eng bis ewell onbekannt grupp vu persoune benannt déi tëscht dem abrëll an dem abrëll mat enger rei sprengstoff uschléi virun allem op infrastrukturariichtungen an op ëffentlech gebaier d land an otem gehalen huet wann de begrëff bommeleeër sech am kollektive verhalt festgesat huet sou woussten d enquteure zanter dem juli datt et sech ëm eng grupp vun op d mannst leit handele misst bommerleeërten wier dann och dee méi richtegen ausdrock fir d auteure vun dësen uschléi nodeem et jorelaang roueg ëm d affär war huet d enqute zanter en neien driff kritt de november huet de procureur robert biever op enger pressekonferenz matgedeelt datt zwou persounen déi zur zäit vun den uschléi bei der brigade mobile vun der gendarmerie waren beschëllegt gi wieren wéinst versichtem doutschlag wéi en eng woch méi spéit an enger chamberkommissioun wësse gelooss huet déi zwéi bestreiden eppes mat der affär ze dinn ze hunn mat uschléi op en elektresche mast vun der cegedel zu beidler den mee an den juni ass d serie vun den am ganzen uschléi ugaangen un deem mast hounge stroumleitungen déi de laangwellesender vun rtl mat stroum beliwwert hunn virdru gouf et eng hallef dosen déifställ an abréch ë a um fuesweekend a a verschiddene steekaulen bei deenen iwwer kg luxite sprengsalpéiter sprengkapselen an zündere geklaut goufen déi koume bei den uschléi zum asaz den abrëll gouf et eng explosioun an engem onbewunnte weekendhaischen zu buerschent déi awer net eendeiteg zum deel well keng spueren opgeholl goufen mat der serie a verbindung bruecht konnt ginn weider goung et da mat enger serie vun uschléi an de méint duerno déi ë a elektresch pottoen gasleitungen telefonskabelen d radaranlag um fluchhafe lëtzebuerg mä och d schwämm um kierchbierg eu ariichtungen de sëtz vum wort de büro vum untersuchungsriichter dee mam dossier befaasst war um stater geriicht e policebüro an d privatwunnenge vun engem notaire a vum gendarmeries colonel wagner dee just virdru pensionéiert gouf als zil haten et gouf bei deenen uschléi zum gléck keng mënschlech affer op d mannst keng direkt mä dacks war et just den zoufall dee schlëmmeres verhënnert huet en ingenieur gouf awer bei der spueresécherung un der hand blesséiert et gouf blesséiert an den accidentéierten autoen déi op der escher autobunn an d kabele vum ëmgefalenen héichspannungsmast gerannt waren an een zaldot ass um wee fir op en asaz fir e potentiellt attentatszil ze bewaachen bei engem autosaccident déidlech verongléckt och de muerd un engem hobbydetektiv gouf mat der affär a verbindung bruecht ouni datt awer bis ewell schlësseg beweiser dofir virléichen den ugeriichte materielle schued gëtt op wäit iwwer milliounen euro geschat laang ware keng revendicatiounen oder bekennerschreiwe vun den auteure bekannt eréischt ass duerchgesickert an am november vum robert biever confirméiert ginn datt et léisegeldfuerderunge gouf respektiv us dollar sollt d cegedel bezuelen fir datt domat opgehale géif et gouf och e mësslongene versuch dës suen den erpresser ze ginn eng belounung vun milliounen aler frangen enger euro war ausgesat gi fir deen deen et erméiglecht d auteure festzehuelen trotz enger zäitweis bis zu mann héijer spezialkommissioun déi iwwer d affär enqutéiert huet sinn d polizeilech ermëttlunge jorelaang zu kenge schlëssege resultater komm wien dohanner géif stiechen et gouf an all méiglech richtungen enqutéiert ugefaange bei leit déi hir rechnunge bei der cegedel net bezuelt haten iwwer studentekreesser well d attentater meeschtens de weekend iwwer waren an d awunner vu bestëmmten uertschaften bis hin zu méigleche verbindungen zu der waldbëlleger affär mä och zu auslänneschen terrororganisatioune wéi d raf oder d belsch cellules communistes combattantes de fait datt et der police u mëttele gefeelt huet an och datt bannent kuerzer zäit noenee véier untersuchungsriichter mam dossier befaasst waren hu mat dozou bäigedroen datt bal joer der ëffentlechtkeet keng resultater konnte matgedeelt ginn sou ass et net verwonnerlech datt an der press alt ëmmer nees iwwer méiglech hannergrënn oder verbindunge mat aneren affäre spekuléiert gouf souguer de kriminolog armand mergen huet z b an engem rtl interview sibyllinesch gemengt d affär wier opgekläert mä net public als méiglech matschëlleg goufen alt de prënz jean brudder vum grand duc henri oder de fréiere chef vun der brigade mobile oder de geheimdéngscht an d gespréich bruecht uganks vun den er joren ass d enqute déi bis dohin ni klasséiert gi war nees méi intensifiéiert ginn rtl radio an televisioun hunn tëscht abrëll a februar ëmmer op den dag genee d virfäll vun joer virdrun a spezialreportagen thematiséiert dobäi koumen och alt nei detailer un d ëffentlechkeet virun allem zeien hu sech gemellt vun deenen der e puer deklaréiert hunn si wieren net seriö geholl ginn oder net zréckkontaktéiert ginn wéi se wollten eng ausso maachen en zeien hat am november gesot hien hätt eng persoun aus dem ëffentleche liewen e puer stonne virun engem attentat op d radaranlag um findel do an der noperschaft erëmerkannt mä wier deemools wéi en dat bei der sreté gemellt huet vun dëser ënner drock gesat ginn den numm ni ëffentlech ze soen souguer de premier jean claude juncker huet sech dunn ageschalt a sech vum mann den numm soe gelooss deen en dann un de procureur weiderginn huet fir datt deen dem mann seng observatiounen der zoustänneger untersuchungsriichterin virugi sollt den februar huet de stater parquet e communiqué verëffentlecht an deem e sech op deem zeie seng aussoe bezunn huet an ausféierlech duergeluecht huet datt de prënz jean déi sougenannt persoun aus dem ëffentleche liewen befrot gi wier an en alibi hätt kënne virbréngen eng juegd a frankräich op där hien wat vun anere bestätegt gouf invitéiert war och eng adn prouf war geholl ginn där hiert resultat negativ war d conclusioun vum communiqué war il résulte de ce qui précède que l enqute effectuée permet de conclure que le prince jean de luxembourg n est pas impliqué dans les attentats l explosif d une faon ou d une autre dëse communiqué huet fir eng kontrovers a justizkreesser gesuergt besonnesch den affekot gaston vogel huet dëst eng violatioun vum principe de l egalite des citoyens devant la loi pénale genannt de november op engem sonndegmoien huet de procureur d etat vum parquet lëtzebuerg robert biever iwwerraschend eng pressekonferenz ageruff op dëser ass e laang op déi eenzel attentater agaangen huet fir d éischt kéier verschidde faite bestätegt wéi z b datt et bréiwer ënner anerem erpresserbréiwer vun den täter gouf virun allem awer huet en d enqute beschriwwen an d konklusiounen zu deene se komm wier datt eng ganz rëtsch indizie dorop géifen hiweisen datt d täter op d mannst en deel vun hinnen an de forces de l ordre selwer méi genee an der brigade mobile ze siche wieren nëmme leit mat zolittem insiderwëssen hätte kënnen déi ganz attentatsserie plangen an duerchféieren dorop hätt och d profil vun den täter higedeit ë a datt se offensichtlech net un de suen intresséiert waren déi an den erpresserbréiwer gefuerdert goufen weider indizie hu sech aus der fro cui prodest wiem notzt et ofleede gelooss well villes drop hindeit datt et bei den attentater drëm goung ze demonstréieren wéi hëllef a muechtlos d uerdnungskräfte wieren an op politeschen an ëffentlechen drock hin de budget fir gendarmerie a police an de joren duerno massiv an d luucht goung soudatt sech hir personell a materiell situatioun verbessert huet kéint een unhuelen datt dat ee vun den haaptmotiver war falluntersuchungen déi vum däitsche bundeskriminalamt a vum fbi op demande vun der staatsanwaltschaft gemaach gi waren hunn déi theesen ënnermauert weider huet de robert biever confirméiert datt zwéi fréier membere vun der brigade mobile deen dag virdru verhéiert an inculpéiert gi waren si wieren awer well keng gefor bestéing datt se kéinte fortlafen nees op fräiem fouss perquisitioune bei deene persoune wieren och scho virdru gemaach ginn de november goufen déi zwou inculpéiert persounen trotz présomption d innocence mam vollem numm an der éischter editioun vun der gratiszeitung point genannt de dezember huet de robert biever virun der juristescher chamberscommissioun ausgesot datt en eng uklo wéinst versichtem muerd gemaach hätt dat wéinst der sprengfal boobie trap déi am juli op aasselscheier geluecht gi war ausserdeem huet e vun enger ausspionéierung vum ben geiben dem fréiere chef vun der brigade mobile rapportéiert déi vun der gendarmerie a vum geheimdéngscht gemaach gi wier ouni datt den untersuchungsriichter dovu wousst déi zwou beschëllegt persounen hunn den dezember iwwer hiren affekot gaston vogel matdeele gelooss si géifen déi géint si erhuewe beschëllegungen ofstreiden an engem bréif vum januar un de justizminister luc frieden huet de procureur d état robert biever seriö reprochen iwwer d net anhale vu strofrechtleche prozedure bei der observatioun vun engem deemools verdächtege geäussert hie wërft der groupe d observation et de recherche gor déi am zesummenhank mat der bommeleeëraffär op d bee gestallt gouf vir si hätt ermëttlunge gemaach ouni datt wéi dat hätt misse sinn de procureur doriwwer informéiert gouf wat de biever als afin de rester poli on dira que c est extraordinaire beschriwwen huet d untersuchungsriichterin wier eréischt fir d éischt dovu gewuer ginn de justizminister frieden huet doropshin den januar an der chamber ugekënnegt de pierre reuland generaldirekter vun der police an deemools chef vun der brigade mobile de la gendarmerie an de guy stebens deemools commandant adjoint vun der brigade mobile a chef vum gor well déi noutwenneg serenitéit vun der policeaarbecht a fro gestallt wier vun hire funktiounen als generaldirekter respektiv generalsekretär vun der police déi se bis dohin haten z entbannen den prozess steet nach aus den juli huet den untersuchungsriichter ernest nilles néng persounen dorënner de charles bourg aloyse harpes pierre reuland armand schockweiler a guy stebens déi fréier héich posten an der gendarmerie haten beschëllegt mattäter a komplize vun alle sechs attentater ze sinn déi no deem op de justizpalais den oktober nach gemaach goufen well sou laang d auteure vun den uschléi net bekannt waren ass d figur vum bommeleeër och literaresch verschafft ginn am joer goufen zwou episode vun der d kuerzfilm serie de bommeleeër vun der lëtzebuergescher filmproduktiounsfirma pyrrhus movie productions produzéiert et handelt sech ëm eng slapstick komedie déi d affär op d schëpp hëlt a se mat reelle faite vun haut an deemools mëscht d serie wëllt d aart a weis a fro stellen wéi d affär ënnersicht gouf a gëtt et si véier episode virgesinn déi jeeweils tëscht an minutten daueren parallel leeft d produktioun vun engem kinofilm le novembre les chanes de radio et de télévision de rtl ont diffusé dans leurs programmes en langue luxembourgeoise l interview d un témoin anonyme soutenant avoir identifié dans la matinée du novembre vers heures une personne dans une voiture devant la porte de l aéroport du findel près du chteau d eau se situant l intersection de la route de l europe et la route de trves la porte en question se situe plus de mètres des lieux o des explosions devaient se produire le mme novembre peu après heures attentat l explosif qui est attribuer au groupe non identifié ce jour des bommeléerten le témoin ajoutait que dans la suite il avait fait l objet de pressions de la part de personnes se déclarant tre membres de la sreté publique pour qu il ne révèle jamais le nom de la personne qu il déclarait avoir vu dans la voiture finalement le témoin déclara dans une interview rtl du novembre que monsieur le premier ministre était la seule personne en qui il avait confiance et qui il confierait le nom de la personne reconnue par lui aux lieu date et heure indiqués ci avant monsieur le premier ministre accepta de rencontrer le témoin le novembre et lors de cet entretien le témoin affirma avoir vu dans les circonstances prédécrites dans la voiture en question s a r le prince jean de luxembourg dans la matinée du novembre monsieur le premier ministre transmit l information au procureur d etat lequel continua l information par écrit madame le juge d instruction directeur dès le novembre madame le juge d instruction directeur confiait aux enquteurs en charge du dossier la mission de recueillir les déclarations du témoin et de vérifier celles ci le décembre s a r le prince jean de luxembourg fut auditionné par la police judiciaire selon les déclarations du prince jean de luxembourg qui a collaboré avec les autorités judiciaires il se trouvait en france une chasse dans le loir et cher la date indiquée par le témoin pour les journées des et novembre il produit une copie d une lettre du novembre lui adressée l époque et qui fait état de cette mme chasse il produit une attestation testimoniale de la part de l auteur de la lettre qui confirme l authenticité et l envoi de celle ci au jour de sa date le prince jean de luxembourg verse en outre une attestation testimoniale émanant d une personne ayant pris part la dite chasse et confirmant sa présence cette chasse en date des et novembre cette attestation est accompagnée de photos prises l occasion de la chasse le prince jean de luxembourg figurant sur plusieurs de ces photos finalement l intéressé fait communiquer madame le juge d instruction directeur l original du livre de chasse comprenant les inscriptions relatives la chasse susindiquée le prince jean de luxembourg figure parmi les personnes inscrites la chasse tous les éléments qui précèdent permettent de conclure que le prince jean de luxembourg ne se trouvait pas au luxembourg en date du novembre date de l attentat l explosif au findel l enqute diligentée la suite des déclarations du témoin a permis de constater qu en novembre un enquteur de la sreté publique avait pris contact avec le témoin et avait recueilli ses informations sous forme d une note au dossier il est vrai non signée par le témoin les déclarations actuelles du témoin faites devant les enquteurs de la police judiciaire et madame le juge d instruction directeur divergent sur certains points de celles actées au dossier en ainsi la note au dossier ne renseigne pas d identification de la personne ayant pris place dans la voiture la description du physique de cette personne et l identification et la couleur de la voiture données actuellement divergent des données actées en il y a par ailleurs une incertitude au sujet de l heure de la constatation des faits par le témoin l enqute a d autre part permis de constater qu il existe des divergences entre les déclarations actuelles du témoin et les éléments objectifs du dossier notamment en ce qui concerne les conditions météorologiques en date du novembre et les horaires de son travail il reste que le témoin a confirmé devant les enquteurs du service de police judiciaire et madame le juge d instruction directeur avoir reconnu le prince jean de luxembourg au cours de la matinée du novembre près du findel dans les conditions prédécrites en ce qui concerne les pressions dont le témoin affirme avoir fait l objet si de nombreux devoirs d enqute ont été effectués ceux ci n ont cependant pas permis ce jour de déterminer ce qui s est réellement passé ce volet de l enqute est toujours en cours dans le cadre de l enqute des vérifications ont par ailleurs été faites en ce qui concerne l emploi du temps du prince jean de luxembourg au cours des années notamment pour les dates des autres attentats l explosif commis au cours des années si pour un certain nombre de dates l intéressé n est plus en mesure de retracer son emploi du temps en raison de l écoulement du temps il a pu tre établi que pour d autres dates le prince jean de luxembourg soit se trouvait l étranger soit prenait part des activités documentées au luxembourg le prince jean de luxembourg a marqué son accord ce qu un prélèvement adn soit effectué sur sa personne en vue de la comparaison de ce prélèvement avec des traces prélevées dans le cadre des crimes en question le résultat de l expertise ordonnée par madame le juge d instruction directeur est négatif conformément aux critères habituellement appliqués en matière d appréciation des indices et des témoignages dans le cadre d une instruction judiciaire madame le juge d instruction directeur a décidé eu égard aux éléments du dossier de ne pas donner de plus amples suites cette piste il résulte de ce qui précède que l enqute effectuée permet de conclure que le prince jean de luxembourg n est pas impliqué dans les attentats l explosif d une faon ou d une autre depuis la commission des attentats l explosif au cours des années l instruction pénale destinée en identifier les auteurs n a aucun moment été abandonnée il a été et est toujours dans l intention des autorités judiciaires de mener cette affaire son terme pour ce faire les autorités judiciaires ont notamment décidé en de procéder l aide du groupe d enquteurs du service de police judiciaire chargés spécialement de l enqute des attentats l explosif une nouvelle analyse de tous les éléments du dossier et d enquter sur d éventuels éléments nouveaux actuellement l instruction est toujours en cours no der publikatioun vum communiqué vum parquet huet den dnr en interview mam matre gaston vogel gefouert rtl huet als reaktioun op den dnr interview mam gaston vogel dat heiten opgezeechent bommenteppech vum josy braun ass e schlësselroman iwwer d bommenuschléi déi vun bis lëtzebuerg an otem gehalen haten hierscht op der éisleker scheedhéicht flitt e juegdchalet an d luucht geschwënn duerno gëtt en hobby detektiv aus der résidence lorblumm vermësst wat d land nach net weess et ass den optakt fir eng serie vu sprengstoff uschléi an am ufank gesäit et sou aus wéi wann déi dichtegst institutioun vun der nationaler ekonomie soll getraff ginn d cancoillottes ardennaises no an no si sech regierung chamber justiz sreté a service de renseignement awer net méi sou sécher do gëtt et net nëmmen abréch a polverdepoten a lénks a riets explosiounen do gëtt et iwwerdeems iwwerfäll op geldinstituter do gëtt an enveloppen an a wallissen enorm vill léisegeld transportéiert dat ni ukënnt do platzen niewebäi de poopst an d gëlle fra an den troublement do gëtt et verstoppt a manner verstoppt hiwäiser an op eemol gëtt och en numm ronderëm gereecht de kommissär marius gallo schreift e rapport a kritt der op d pouten hie kniwwelt laang un engem zweete rapport a bréngt en och un de mann laanscht den hierarcheschen déngschtwee d ländche verschwënnt ënner engem bommenteppech an ënner dem teppech verschwannen d bommen am ufank vum buch heescht et d geschicht an och d persounen déi dra virkommen wiere fräi erfonnt hätt een awer d impressioun verschidden evenementer aus dem leschte joerhonnert géifen deenen am roman gläichen da kéint dat nëmmen un der fantasie vun dësem oder deem lieser leien deen d gras wuessen an d fléi néitschen héiert mä dat wier jo net verbueden an och kemgem ze verdenken den hannergrond ass d affär vum bommeleeër déi an den er jore fir vill opreegung zu lëtzebuerg gesuergt hat a bis haut net opgekläert ass de jean louis joseph bernard gebuer den august stad lëtzebuerg a gestuerwen den september och do war e lëtzebuergesche geeschtlechen schrëftsteller a vun bis chefredakter an editeur vum luxemburger wort no senger première am kolléisch huet de jean bernard zu léiwen an um séminaire zu lëtzebuerg studéiert a gouf zum paschtouer geweit duerno huet en en doktorat an der philosophie gemaach do donieft louch säin intressi beim film zanter huet hie sech an der internationaler kathoulescher filmaarbecht engagéiert an gouf e generalsekretär vun der internationaler kathoulescher filmorganisatioun ocic fir d belsch a fir lëtzebuerg als jonke seminarist hat hien selwer e film gedréit deen awer net fäerdeg gouf mat läif a séil am seminaire de januar gouf de jean bernard vun der gestapo verhaft an den mee an d konzentratiounslager dachau bruecht am februar krut hien iwwerraschend deeg congé vum kz a sengen erënnerunge steet wéineg doriwwer de bernard freet sech doran ob de grond dora louch datt paschtéier sollte gelackelt ginn sech ëffentlech den nazien z ënnerwerfen hie schreift das wäre ein propagandaerfolg sechs luxemburger geistliche kehren umgeschult aus dachau zurück war das die erklärung für meinen unerhörten urlaub well de jean bernard refuséiert hat ze collaboréieren huet e missen hannescht op dachau de august ass en definitiv fräigelooss ginn bis am september wéi lëtzebuerg befreit gouf huet de jean bernard zréckgezunn an engem klouschter gelieft duerno gouf en zum chefredakter an editeur vum wort ernannt de jean bernard war vun bis president vum ocic haut signis hie gouf zum éierendoumhär vun der kathedral zu lëtzebuerg ernannt huet hie seng aarbecht als editeur wéinst gesondheetleche problemer opginn mä weider an der redaktioun geschafft hie war conseiller vun der peepstlecher kommissioun fir film radio an televisioun fir dat zweet vatikanescht konzil war e member vum aarbechtssekretariat fir press film radio an televisioun an e war president vun der kommissioun fir déi verfollegt kierch bannent der konferenz vun den internationale kathouleschen organisatiounen de codex aureus escorialensis och speyerer evangeliar gouf am joerhonnert am benediktinerklouschter vun der iechternacher abtei geschriwwen a gemoolt en ass haut an der real biblioteca de san lorenzo de el escorial ze bewonneren d gëllen evangeliebuch aus el escorial ee vun deene schéinste codices aus der karolengescher zäit gouf fir den heinrich iii vu lëtzebuerg gemaach e besteet aus säiten an enthält eng sammlung vun de véier evangelien wéi säin numm et seet aureus gëllen si grouss partien aus rengem gold geschriwwen den text vun den evangelien ass op zwou kolonne verdeelt d schrëft ass zimmlech grouss a ganz harmonesch ouni siichtbar korrekturen de codex zeechent sech aus duerch e ganze koup rummen an dekoratiounen am schéinst sinn déi säiten op deenen d evangelisten ze gesi sinn an déi éischt wierder vun hiren evangelien klaipda ass deen eenzege mierhafe vu litauen um baltesche mier e läit am historesche memelland ronn km nordëstlech vu kaliningrad königsberg an km nordwestlech vun der haaptstad vilnius ewech d stad ass och ënner hirem historeschen numm memel bekannt baltesch stämm hunn am joerhonnert d buerg klaipda gegrënnt well dëst gebitt tëscht de lännereie vum däitschen uerden a vum schwäertbridderuerde louch goufen d stad an d buerg vum däitschen uerden eruewert an als memel vum schwertbridderuerden iwwerholl obwuel dës strategesch wichteg buerg geséchert gouf war keen enn vun de konflikter ofzegesinn dat louch awer och dodrun datt den uerde versicht huet litauen ze christianiséieren a politesch ënner kontroll ze kréien doropshi koum et zu ugrëffer vun de kuren den aukstaiten an den zemaiten duerch d permanent bedreeë vun den uerden hu sech déi ostbaltesch stämm ënner dem fürst gediminas zu engem éischte litauesche räich zesummegedoen an de follgende jore kënnt et ëmmer erëm zu ausernanersetzunge mat de stied a länner ronderëm litauen danzeg polen königsberg elbing an d stad gouf méi wéi eng kéier geplëmmt oder néiergebrannt zanter dem fridde vu melno see wou beschloss gëtt datt memel dem däitschen uerde gehéiert kënnt d land emol erëm zur rou d grenz tëscht preisen a litauen war eng vun de wéinege grenzen déi iwwer laang zäit bis onverännert blouf am joer kritt memel d kulmer stadrecht a gouf domat eng preisesch landstad goufen d awunner duerch d reformatioun mam albrecht vu brandenburg preussen protestantesch wirtschaftlech goung et fir d stad biergop déi nom drëssegjärege krich schweedesch gëtt am nërdleche krich gouf memel vun de schweden néiergebrannt am siwejärege krich gouf memel vun vun de russe besat nom éischte weltkrich fält memel mam versailler vertrag un d fransousen allerdéngs gëtt d géigend vu litauen ugegraff an d fransouse verzéie sech den mäerz gëtt memel vum reich ageholl bis d rout arméi d stad erëm zréckeruewert do gouf memel dann och a klaipda ëmbenannt bis zum enn vum zweete weltkrich hunn do vill däitscher gewunnt hautdesdaags ass klaipda de schwéierpunkt vun der russescher minoritéit a litauen déi gréisst bevëlkerungsgrupp sinn awer nach ëmmer d litauer klaipda huet eng schéin alstad mat fachwierkhaiser d landmaark vun der stad ass d simon dach monument mam ännchen vun tharau op der theaterplaz ausserdeem gëtt et zwee historesch postgebaier de georges hausemer gebuer den februar zu déifferdeng a gestuerwen den august war e fräie schrëftsteller iwwersetzer zeechner an editeur zu déifferdeng gebuer ass de georges hausemer zu stengefort péiteng waasserbëlleg mäertert an hoen opgewuess hien huet zu salzburg a mainz publizistik a romanistik studéiert zanter huet hien als fräie schrëftsteller iwwersetzer verlagsmataarbechter an zeechner zu esch uelzecht gelieft hien hat länger openthalter an den usa international writing program iowa a spuenien an zu berlin an huet zanter reesen an asien thailand indien nepal china afrika senegal mali burkina faso niger usa mëttel a südamerika gemaach hie war grënnungsmember a bis sekretär vum lëtzebuerger schrëftstellerverband lsv seng biller huet hien zanter e puermol am salon du cal an am konschthaus beim engel ausgestallt de georges hausemer huet am summer zesumme mam susanne jaspers de lëtzebuergesche verlag capybara books gegrënnt de georges hausemer gouf fir säi wierk als auteur an iwwersetzer mat verschiddenen nationalen an auslännesche präisser boursen a stipendien ausgezeechent z b e puermol beim nationale literaturconcours fir romaner kuerzgeschichten reesgeschichten gedichter de georges hausemer huet zanter romaner erzielungen kuerzgeschichten gedichter an iwwersetzungen aus dem franséischen engleschen a spueneschen publizéiert donieft huet hien texter an zeitungen zäitschrëften an anthologien zanter och reesreportagen an nationalen an internationalen zeitungen frankfurter allgemeine zeitung frankfurter rundschau süddeutsche zeitung neue zürcher zeitung der standard telecran etc geschriwwen hien ass den auteur vum luxemburger lexikon aus dem franséischen zesumme mat der gabrielle seil aus dem englischen aus dem lëtzebuergeschen zesumme mam roger manderscheid iwwer waasser ass den éischte lëtzebuerger roman an deem ech bis elo lëtzebuerg wierklech erëmkannt hun an amplaz elo selwer a spéitréimesch zeremonien ze verfalen gënne mer eis léiwer eng ganz kleng passage aus engem grousse buch wann s d eppes kanns immer vertieft er seine beobachtungen und erfahrungen durch rückgriffe auf historische politische und kulturelle hintergründe schlielich entspricht seiner neugierigen sinnlichen weltoffenen mentalität eine klar informierende kraftvolle eigenwillige leidenschaftlich die umwelt erhellende sprache sie bleibt stets auf der höhe ihres gegenstandes als versierter autor hat er den reportagestil im griff de claude turmes gebuer de november zu dikrech ass e lëtzebuergesche politiker déi gréng hien ass zanter dem dezember minister fir landesplanung a fir energie an der regierung bettel schneider braz virdru war hien joer laang vun bis deputéierten am europäesche parlament no sengem lycée huet hien eng licence a sporterzéiung zu louvain la neuve gemaach an ass sportsprofesser ginn zanter ass en am mouvement écologique aktiv tëscht an war hie sekretär vu friends of the earth europe enger daachorganisatioun vun ëmweltorganisatiounen säi schwéierpunktthema ass d energiepolitik sou war en tëscht an vizepresident vun eufores enger nro déi sech fir erneierbar energien an europa asetzt hie war och zäitweileg president vun der energiekommissioun vun der stad esch uelzecht dem juni gouf hien zum staatssekretär am ëmweltministère an der regierung bettel schneider ernannt wou en de stënterlech verstuerwene camille gira ersat huet bei de chamberwale vum oktober gouf hien als kandidat fir déi gréng am walbezierk norden an d chamber gewielt hien huet op dat mandat verzicht a gouf de dezember als minister fir landesplanung an energie an der regierung bettel schneider braz vereedegt de jean spautz gebuer den september zu schëffleng ass e lëtzebuergesche gewerkschaftler a politiker de jean spautz war aarbechter um walzwierk op der arbed hien huet sech fréi politesch engagéiert vun bis war hie president vun der joc a vun bis president vun der jugendsektioun vun der csv vun dëser partei war hien och vun bis president president vum lcgb war hie vun bis de jean spautz war tëscht an member vum schëfflenger gemengerot an zousätzlech tëscht an schäffen vun bis war hien deputéierten an der chamber war en hire vizepresident a vun bis hire president vun bis war hien inneminister minister fir famill soziale wunnengsbau a sozial solidaritéit an der regierung werner thorn flesch a santer poos i vun bis war hien inneminister a minister fir wunnengsbau an urbanismus an der regierung santer poos ii an iii vun bis an dann nees vun bis war hien deputéierte vum europäesche parlament hie war och member vun der assemblée consultatice vum europarot a vun der westeuropäescher unioun de jean spautz ass de papp vum monique a marc spautz dlydie catherine polfer gebuer den november an der stad lëtzebuerg ass eng lëtzebuergesch dp politikerin si ass zanter buergermeeschtesch vun der stad lëtzebuerg fir d éischt bis an zanter deputéiert an der chamber fir d éischt bis tëscht an war d lydie polfer buergermeeschtesch vun der stad lëtzebuerg wou si d nofolleg vun hirem papp dem camille polfer gemaach huet vum august bis juli war si vizepremièreministesch ausseministesch a ministesch fir verwaltung a verwaltungsreform an der regierung juncker polfer vun bis war si nees member vum europäesche parlament bei de chamberwale vum juni deene vum oktober an deene vum oktober gouf si all kéier an d chamber erëmgewielt de dezember gouf si op en neits als buergermeeschtesch vun der stad lëtzebuerg vereedegt nodeem de xavier bettel premierminister an der regierung bettel schneider gi war d lydie polfer huet eng erwuessen duechter a wunnt an der stad lëtzebuerg de jhemp hoscheit gebuer den september zu esch uelzecht ass e lëtzebuergesche schrëftsteller hie war generalsekretär vum lëtzebuerger schrëftstellerverband dem lsv a franséischprofesser am escher jongelycée de jhemp hoscheit ass de papp vum ben hoscheit menfp chambre des métiers luxembourg programme communautaire européen leonardo da vinci lingua bëschzeck bëschzeck bëschzeck tutti frutti bëschzeck tournéesprogramm mam jemp schuster j h emp texter jhemp hoscheit a jemp schuster mam jhemp hoscheit jemp schuster musek jerry philipps première an der escher theaterstiffchen schülercabaret mat texter vum jhemp hoscheit a jemp schuster opgefouert vum fads theater aus dem lt esch première am escher theater j h emp texter jhemp hoscheit a jemp schuster mam mady durrer jhemp hoscheit a jemp schuster musek balli baldauff première an der escher theaterstiffchen j h emp texter jhemp hoscheit a jemp schuster mam mady durrer jhemp hoscheit a jemp schuster musek jos schartz a jerry philipps première am dierfgen j h emp texter jhemp hoscheit mam jhemp hoscheit a jemp schuster première an der theaterstiffche vum escher theater eng coproductioun escher theater schoulcommissioun pësperkëscht première am escher theater bnl e kasperlstéck fir d sécurité routière opgefouert vun der brigade volante vun der gendarmerie grand ducale uechtert d land opgefouert am thétre des capucins luxembourg concours fir kannertheater gemeng lëtzebuerg bnl cnl concours littéraire national fir kannertheater bnl cnl mentioun beim concours littéraire national iwwerdroen op rtl leedung frank hoffmann produktioun pol kieffer musek rené nuss mam steve karier christian kmiotek a rita weiler publizéiert an der galerie no vum ccdifferdange mentioun beim concours littéraire national fir radiospiller mention spéciale beim concours littéraire national fir radiosstécker schülertheater opgefouert vum fads theater aus dem lt esch schülertheater opgefouert vum fads theater aus dem lt esch opgefouert am kader vu kuerz gesot op lëtzebuergesch kuerz theaterstécker vu pol greisch nico helminger jhemp hoscheit produktioun tol am sall vum tol e kaméidistéck opgefouert vun der escher liewensfrou am escher theater vu buergen kamellen a komplizen e stéck aus dem minett sélectionéiert fir de stückemarkt texte am centre national de littérature mäerz organiséiert vum thétre national du luxembourg bnl cnl theatergrupp ltma péiténg première lamadelaine bnl concours freed um liesen en theaterstéck fir déi jonk iwwer d welt vun de reklammen opgefouert vun der theatergrupp ltma péiteng première lamadelaine bnl opgefouert vun der escher liewensfrou am escher theater première opgefouert vun der ettelbrécker theatergroupe rido op sélectionéiert fir den stückemarkt am centre national de littérature mersch organiséiert vum thétre national de luxembourg bnl cnl opgefouert vun der ettelbrécker theatergroupe rido op abléck an aeblécker vun new york manhattan publié ds wenn erinnerungen schwimmen können éditions phi cf anthologien prix d encouragement beim concours littéraire national fir kuerzromaner in galerie no prix concours littéraire national fir geschichte fir kanner vun joer voir anthologie literaturpräis fir kannergeschichten präisser beim concours fir littérature enfantine men mac mentioun beim concours littéraire national fir kuerzgeschichten in galerie no mentioun beim concours littéraire national fir kuerzgeschichten in plogeeschter cf publikatiounen gréngespoun almanach vum joerhonnert éditions guy binsfeld luxembourg ried geschriwwe fir den escher zufunftsatelier urban vision a gehale vum steve karier voir anthologies concours liberté de conscience non primé artikel fir d revue mention spéciale beim concours littéraire national fir kuerzgeschichten cnl text fir d anthologie déi d walfer gemeng fir déi walfer bicherdeeg bei den éditions guy binsfeld publizéiere léisst voir anthologies mam gust müller anne jungblut lëtzebuerg concours littéraire national pour essais littéraires concours littéraire national pour essais littéraires série d articles publiés dans lëtzebuerger land concours fonds national de soutien la production audiovisuelle text jhemp hoscheit llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch ass en duerf op der insel anglesey an der grofschaft mam selwechten numm am nordweste vu wales jorelaang hat déi kleng uertschaft mat eppes méi wéi awunner dee längsten uertsnumm vun der welt bis eng aner uertschaft dee rekord den juli gebrach huet et ass dat llanhyfryddawelllehynafolybarcudprindanfygythiadtrienusyrhafnauole mat sou engem numm ass llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch zu der bekanntster uertschaft a wales ginn wat natierlech vill touristen ugezunn huet um quai vun der restauréierter viktorianescher gare steet dat laangt schëld virun deem sech touristen opstelle fir op d foto ze kommen meeschtens gëtt den duerfnumm als llanfair p g llanfairpwll oder llanfairpwllgwyngyll ernimmt den numm kënnt aus der walisescher sprooch a bedeit mariekiirch an enger kaul bei wäissen hieselter no bei engem séieren trëndel an der géigend vun der thysiliokiirch déi net wäit ewech ass vun enger rouder hiel den domainnumm vu llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch ass de längste vun der welt well domains maximal buschtawen com däerfen hunn dschluecht vu saint quentin war den august zanter oktober hunn d spannungen an italie géint d spuenier erëm zougeholl den duc franois de guise huet d campagne dirigéiert d spuenier hunn dovu profitéiert datt déi franséisch arméi wäit ewech ass an um ufank vum summer starte si eng offensiv an der picardie den duc vun der savoie emmanuel philibert belagert saint quentin wat schlecht befestegt ass de coligny deen sech an der stad mat e puer truppen ophält versicht dat bescht aus der situatioun ze maachen an et gëtt och versicht hien do erauszehuelen de connétable anne de montmorency deen d kinneklech arméi leet marschéiert iwwer d somme a versicht d arméi duerch d supp an d stad eranzekréien well alles zimmlech an der hetz geschitt kommen eng knapps männer ënner dem d andelot eran duerno wollt de connétable sech bei dag zréckzéien mä duerch seng vill bagage goung dat ganz lues iwwer d bühn wouvun den emmanuel philibert profitéiert well hie méi männer zur verfügung huet fänkt hien eng schluecht un de connétable hat emol keng zäit seng truppe richteg ze uerdnen an et kënnt zu engem desaster fir d fransousen de connétable gëtt prisonéier geholl genee wéi ee vu senge bouwen den duc vu montpensier den duc vu longueville de louis de gonzague zéng ritter vum uerden vu saint michel an gentilhommes d spuenier am géigesaz dozou hate nëmme kleng perten mä d spuenier konnte vun hirem succès net profitéieren si sinn zu saint quentin bliwwen wou de philippe ii de august antrëfft an de coligny gëtt prisonéier geholl duerch dëse retard konnt paräis eng nei arméi opbauen a saint quentin gëtt erëm franséisch d prisonéier hu vill suë misse bezuelen an den desaster vu saint quentin huet de montmorency fir eng zäit vun der politescher bün ewechgeholl den nic weber gebuer de juni zu bruechtebaach a gestuerwen den september zu bäreldeng war e lëtzebuergesche journalist publizist a schrëftsteller den nic weber ass an enger famill mat véier kanner opgewuess no de kannerjoren a sengem heemechtsduerf ass hien an den iechternacher kolléisch gaangen duerno koum den zweete weltkrich den nic weber koum nom studentestreik vun an en erzéiungslager op d buerg stahleck duerno bei d flak op esch uelzecht an dunn zréck a säin duerf dat an der ardennenoffensiv vill ze leiden hat vun bis huet den nic weber zu paräis aalt däitsch an aalt englesch studéiert no der sorbonne der haute école de journalisme der école supérieure des affaires sociales études internationales koum d école du louvre koum hien zu paräis als redakter bei d united press vun u war den nic weber editeur vun der neier serie vun der kultureller zäitschrëft les cahiers luxembourgeois den nic weber huet sech mat der miep h e roselle bestuet an ass papp vun zwee kanner eng europäesch direktiv de richtlinie ass en europäescht gesetz dat vum europäesche legislateur d h dem conseil vun der europäescher unioun meeschtens zesumme mam europäesche parlament decidéiert ginn ass si verflicht déi länner un déi se geriicht ass also meeschtens alle e bestëmmtent zil dat dora festgehalen ass bannent enger bestëmmter zäit z erreechen wéi se dëst zil erreeche sollen z b duerch nei oder geännert national gesetzer oder och soss mesuren ass de memberstaaten iwwerlooss et ass eng vun de rolle vun der europäescher kommissioun dorop opzepassen datt d memberlänner d direktive richteg an zur zäit transposéieren also inhaltlech erfëllen wann dat net de fall ass ka s eng plainte virum europäesche geriichtshaff maachen ausserdeem kann eng eenzelpersoun oder eng entreprise hire staat verkloen wann hinnen well hien ze spéit eng direktiv ëmgesat huet schued entstanen ass eng direktiv ass z ënnerscheede vun engem reglement en internetforum ass eng web applikatioun op enger websäit déi et senge benotzer erméiglecht fir mateneen ze kommunikéieren et ass eng alternativ zu scho méi eelere systemer wéi usenet oder mailinglëschten am géigesaz zum chat ginn déi geschriwwe bäiträg net an engem lach vu logdateien ënner mä se bleiwe gespäichert a kënne vu all berechtegte benotzer user resp gaascht guest gelies ginn déi verschidden nimm fir internetforume sinn an der reegel huet sou een internetforum e bestëmmt theema an ass an der struktur a kategorië resp an ënnerkategorien opgegliddert bannent de kategorië kann de benotzer dann en theema topic thread wat e wëllt opmaachen deem en natierlech och een titel iwwerschrëft gëtt doropshi kënnen aner benotzer dann äntwerten reply an de threadstarter kann dat selbstverständlech och déi eenzel bäiträg an engem internetforum nennt een och nach postings pl bäitrag oder replies pl äntwert ofhängeg vun der foresoftware an hirer konfiguratioun gëtt et verschidde méiglechkeete fir den inhalt vun engem theema unzeweisen en internetforum ass generell hierarchech organiséiert an an all gréisserem internetforum gëtt et op d mannst dës zorte vu benotzer de josy braun gebuer de januar zu lëtzebuerg an do gestuerwen den august war e lëtzebuergesche schrëftsteller no der primärschoul zu biwer huet e seng humanités gréco latines an der belsch an der école apostolique vu clairefontaine gemaach duerno diktioun an art dramatique zu lëtzebuerg vun bis war hie gewerkschaftssekretär watereng gewerkschaft a vun bis journalist duerno huet hien als fräie schrëftsteller geschafft de josy braun huet prosa lyrik theater cabaret radio spiller kannertheater a kannerbicher op lëtzebuergesch an och op däitsch geschriwwen en deel vu senge wierker goufen op däitsch franséisch englesch italieenesch portugisesch a russesch iwwersat de josy braun war hie gouf e puermol am kader vum nationale literaturconcours ausgezeechent a krut d sëlwerplackett vun der actioun lëtzebuergesch deen éischte kriminalroman a lëtzebuerger sprooch deen bei den éditions phi erauskoum war laang vergraff ass e bei den éditions josy braun nees nei erauskomm bannent kuerzer zäit stierwe sechs leit u vergëftem porto wann d sreté mengt et hätt een et op d affekoten ofgesinn da gëtt déi theorie doduerch op d kopp gehäit datt et och ganz aner persounen erwëscht iwwersat vum luis gonalves bandeira an iwwerschafft vum forum portugal lëtzebuerg zu lissabon gouf dës lëtzebuergesch portugisesch geschicht vum verlag campo das letras vu porto am abrëll erausbruecht e gouf den abrëll an der portoskellerei ferreira zu vila nova de gaia an de abrëll am grémio literario zu lissabon virgestallt zu lëtzebuerg war déi offiziell virstellung de juli am moment wéi portugal d eu presidence iwwerholl huet dëse roman spillt an engem klengen duerf d haaptpersoune sinn en ale mann an e klenge jong déi sech eleng derduerch schloen mat engem ziedel deen dem tolly aus engem vergiessene buch entgéintfält gëtt e vergaangent halleft joerhonnert nees waakreg kréiwénkel ass e verdreemte roman an zugläich eng geschicht déi een an otem hält éditions phi et si kuerzgeschichten op däitsch iwwer leit déi op der schietsäit vum liewe stinn éditions phi klenge roman op däitsch op der basis vun enger wouerer geschicht e jonke kriibskranke museker huet en ausgefalene leschte wonsch a seng kolleegen aus der band verspriechen him dee wonsch z erfëllen vergraff an deem buch geet et net nëmmen ëm dem charly seng grouss oueren déi engem puppelchen d liewe retten mä och ëm den tinnchen an säin täschemesser ëm de patrick deen nuets an engem auto agespaart ass ëm den teddy deen dem papp ieselsbrécke baut ëm dräi kazen ëm e papp dee mengt hie wier eng respektspersoun ëm en onheemleche strummert ëm dem professer kueb seng strofen ëm e verréckte sylvestermenü asw éditions phi a gedichter gëtt d geschicht vun den zwillingen zëss a john erzielt de john ass kee ganz schéinen mä schonn als klenge bouf staark wéi en uess d zëss mat de rouden hoer ass eng léif kleng maus mä heiansdo eng richteg zatz dat mat de geeschter vun der buerg mat den eilen a mat de kuebe schwätzt an dat och zaubere kann éditions phi déi gedichter riichte sech u kanner vu bis joer d buch huet soubal wéi et eraus war seng prouf bei de kanner bestanen d léierpersonal schafft an de schoulen domat e puer vun de gedichter stinn och am schoulbuch fir d an d schouljoer lies a fléi éditions phi dës iwwersetzung op lëtzebuergesch vum antoine de saint exupéry sengem buch le petit prince koum joer nom auteur sengem doud eraus éditions phi d numia ass e weesekand a kënnt aus engem land dat wäit ewech vu lëtzebuerg läit fantamira d kanner vu juckebuerg hunn dat brongt krauselegt meedchen immens gär mä e puer grouss leit fannen datt d numia besser do wier wou de peffer wiisst e märchen an deem et besonnesch ëm d léift zu alle mënschen an ëm de respekt virun der ëmwelt geet ddésirée nosbusch gebuer de januar zu esch uelzecht ass eng lëtzebuergesch schauspillerin televisiounspresentatrice filmregisseurin a produzentin d désirée nosbusch huet hir carrière mat nëmmen joer beim däitschsproochege radiosprogramm vun rtl ugefaangen do huet se kannersendunge komoderéiert mä geschwë krut se eng eege sendung hits von der schulbank op der däitscher televisioun huet se zesumme mam anke engelke eng kannersendung an der ard moderéiert an am zdf krut se geschwënn hir eegen emissioun musicbox hits mit désirée mat joer huet d désirée nosbusch hiren éischte film nach mitternacht a gläich drop en zweeten der fan gedréit dee fir opreegung suergt well de weiblechen haaptpersonnage e popstar deen en unhimmelt wuertwiertlech zum friesse gär huet gläichzäiteg huet se fir zodi an der deemools nach biderer däitscher televisiounslandschaft gesuergt well se sech an enger sendung mam bayeresche ministerpresident franz josef strauss an d hoer kritt hat an dofir mat protestbréiwer zougeschott gouf kuerz drop goung d désirée nosbusch op new york an eng schauspillschoul koum si hannescht op lëtzebuerg fir do den grand prix eurovision de la chanson ze moderéieren an de joren duerno pendelt se tëscht europa an amerika hin an hir se spillt reegelméisseg a filmer kino an televisioun mat dorënner e puer vum andy bausch a moderéiert virun allem op der däitscher tëlee galaen a variétésendungen fir d éischt op der theaterbühn war se bei de ruhrfestspiller zu recklinghausen wou se d katherina am william shakespeare sengem kaméidistéck der widerspenstigen zähmung ënner der intendanz vum frank hoffmann gespillt huet am abrëll huet se beim däitsche fernseesender vox d moderatioun vun der talkshow the story of my life iwwerholl woubäi jeeweils eng prominent koppel domat konfrontéiert gëtt wéi se am héijen alter géifen ausgesinn a wou dann iwwer d algi geschwat gëtt d désirée nosbusch war vun bis mam éisträichesche filmkomponist harald kloser bestuet mat deem se zwee kanner luka teresa gerda an noah lennon huet vun bis war si mam däitsch tierkesche schauspiller mehmet kurtulu zesummen d koppel huet sech getrennt d nosbusch ass den september mam däitsche kameramann tom bierbaumer bestuet ginn si lieft haaptsächlech zu berlin an zu los angeles de kurt schumacher gebuer den oktober zu culm a westpreisen haut a polen a gestuerwen den august zu bonn war en däitsche politiker hie war parteipresident vun der spd vun bis an spd fraktiounspresident am éischten däitsche bundestag vun bis de kurt schumacher huet an der zäit vun bis den toun uginn wéi et dorëm gaangen ass d spd a westdäitschland erëm opzebauen an den éischte jore vun der bundesrepublik war de schumacher de grousse politesche géigespiller vum konrad adenauer och wann dem schumacher seng politesch virstellungen op laang siicht zum gréissten deel en echec waren gehéiert hien dach zu deene leit déi gründerväter vun der bundesrepublik däitschland genannt ginn no senger promotioun stellt de schumacher säi ganzt liewen aktiv an den déngscht vun der spd virun ass hie fir d éischt mol redakter an enger parteizeitung duerno deputéierten am landtag a kuerz drop och am reichstag de gréissten deel vun der nationalsozialismuszäit muss hien am kz verbréngen no gëtt hien onëmstriddene parteichef an ee vun de protagoniste vun der fréier bundesrepublik där hie säi stempel opdréckt am géigesaz zum fuuss adenauer beschreift säi biograph peter merseburger hien andeems en um machiavelli seng terminologie vum léiw zréckgräift mat engem onheemlech staarke wëllen polemesch a wéi et schéngt och net vu senge virstellungen ofzebréngen gëtt hie fir d leit vun där zäit e charismatescht géigebild zum éischte kanzler de preisesche sozialist schumacher ass an den éischte jore vun der bundesrepublik an der ëffentlecher meenung de kloer dominéierende politiker an a vu westdäitschland eréischt duerch d wale vun déi deenen de rhäinlännesche katholik adenauer kanzler gëtt an duerch den definitive kierperleche verfall vum schumacher dee bal zur selwechter zäit ufänkt ännert dat bild seng fuerderungen dréit de schumacher mat leidenschaftlecher radikalitéit vir een aarm verléiert hien am éischte weltkrich säi lénkst bee muss amputéiert ginn d zäit am konzentratiounslager schuet senger gesondheet vill entkräft a kierperlech staark geschiedegt huet de kettefëmmert awer wéi et schéngt e wëllen deebis zur tocksegkeet geet a kënnt dowéinst de leit vu senger zäit a gespréichspartner wéi e liewegt symbol vu moralescher korrektheet a vun engem onbeugsame kampf fir e fräiheetleche sozialismus vir de schumacher gebuer den oktober ass dat véiert kand den eenzege jong vum evangelesche kommerzant carl schumacher a senger fra gertrud geb meseck am etat civil steet hien als curt ernst carl schumacher säi papp carl ass net nëmme geschäftlech erfollegräich mä och politesch aktiv den unhänger vum lénksliberale fräisënn ass vill jore laang culmer stadtverordnetenvorsteher héchstwarscheinlech genee date sinn net bekannt gëtt hien dobäi och vun de polneschen deputéierten ënnerstëtzt d famill schumacher huet vill familiär bezéiungen an der politescher a wirtschaftlecher elite vun der stad zanter ass de carl och kreistagsdeputéierten an vertrëtt hie culm bei de verhandlunge vum reichsverband vun den däitsche stied säi jong kurt liest an där zäit dsozialistische monatshefte d zäitschrëft vum revisionistesche flillek vun der spd an de märz eng lénksliberal zäitschreft déi den hermann hesse a de ludwig thoma erausginn de jong aus guttbiergerlechem haus gëllt an der schoul als iwwerzeegte sozialdemokrat leit awer och ënner der perséinlecher isolatioun déi dat mat sech bréngt bannent der westpreuescher gesellschaft culm läit nëmmen kilometer vun der grenz vum deemools zaristesche russland ewech seng matschüler sinn zum gréissten deel polen a senger ofschlossklass sinn däitscher a polen am gymnasium zu culm war e puer joer éier de schumacher fir d éischt an d schoul gaangen ass de gebrauch vum polnesche verbuede ginn e verbuet deen all joer rituell op enger grousser versammlung widderholl gouf duerch säi matschüler a frënd franz raszeja gëtt de schumacher member an der traditiounsräicher mä verboudener philomatevereenegung vun de polen a léiert sou hir astellungen hir kultur an hiert staarkt nationalgefill kennen bei der éischter méiglecher geleeënheet mellt sech de schumacher den august kuerz nom ufank vum éischte weltkrich als krichsfräiwëllegen ouni sech kënne virzestellen wéi sech dat op seng schoulcarrière auswierke géif ee vun de grënn firwat hie fräiwëllegen ass ass well culm als stad un der grenz staark gefor leeft zur frontstad an domat affer vun enger belagerung ze ginn hie geet nach eng kéier kuerz op d schoul zréck fir en notabitur ze maachen säin net selwer gewieltent aufsatzthema an deem exame bezitt sech zäitgeméiss op e schiller theema will ruf ich aus das schicksal mit uns enden so stirbt sich s schön die waffe in den händen de schumacher ass nach joerzéngte méi spéit déif beandrockt dovun datt sech an den deeg duerno och de gréissten deel vu senge polnesche matschüler op déi däitsch säit schloen a sech fräiwëlleg an der arméi mellen si si virun allem dovu motivéiert géint russland kënnen an de krich ze zéien als zaldot am infanterie regiment nr gëtt hie schonn den dezember zu wloclawek bei ldz polen schwéier blesséiert getraff vun zwee queeschschléier duerch den ueweraarm an zwee schëss duerch d hand bleift hie stonnen um feld leien an dëser zäit gëtt hie vu weidere granatsplitteren um been getraff éier hien op engem holzwon an d feldlazarett iwwer km ewech geschleeft gëtt do gëtt him de rietsen aarm amputéiert dem m grousse schumacher säi gewiicht fält an de méint drop vun op kg zudeem gëtt en och nach vun der ruhr net verschount den oktober gëtt hie schumacher offiziell aus der arméi entlooss well e säi rietsen aarm am krich verluer huet kritt hien all mount eng rent vun mark dozou eng krichszoulag vu mark an d einfach verstümmelungszoulag vu mark souwéi d eisent kräiz klass culm fält nom éischte weltkrich u polen d decisioun zitt hefteg diskussiounen an der stad mat sech deeler vum schumacher senger famill plënneren an de rescht vum däitsche räich déi aner bleiwen a polen hien erlieft dat zum gréissten deel op der plaz well hien zu där zäit säi referendariat um amtsgeriicht vu culm mécht déi dissertatioun ass vu villen als bekenntnesschreiwes vum schumacher ugesi ginn no der novemberrevolutioun war d spd zu enger vun den haaptparteie ginn am staat bis gouf si nach mat alle mëttele vum staat bekricht zanter der revolutioun muss si awer fir de staatsapparat schaffen de schumacher probéiert a senger dissertatioun un dee problem erunzegoen an dëser dissertatioun stellt hien déi zwéi wichteg theoreetiker vun der sozialdemokratie de ferdinand lassalle an de karl marx nieftenaner si stelle fir de schumacher d haupttypen aller sozialistischen politiker duer de marx deen nom schumacher den staat aus dem endziel hinwegphilosophiert soll hunn fir de mythos des emanzipierten individuums ze kreéieren wärend de lassalle den aarbechterstaat fir d höchste menschheitsideal gesäit de schumacher entscheet sech an där situatioun eendeiteg fir d sozialdemokratie als staatspartei hie beschreift déi senger meenung no existéierend noutwennegkeet vun der inkorporatioun vun den aarbechter in das staatsganze e fuerdert datt et zu der festigung der staatsgesinnung an der stärkung des abwehrwillens vor allem gegen russland kënnt a senger zäit zu leipzig an zu halle bleift de schumacher op distanz zur partei d stied sinn héichbuerge vun der uspd den deemolegen ausserparlamentareschen an op de politesche streik ausgeriichte politikstil stéisst hien zréck nodeem hien e puer joer gezéckt huet fir seng verhältnesser zimmlech ongewéinlech gëtt hien den januar also wéi et d keeserräich nach ginn ass an e puer méint virun der novemberrevolutioun member vun der spd als akademiker an der spd gehéiert hie souwuel bei de sozialdemokrate wéi och an den akadeemesche kreesser enger däitlecher an op béide säiten zu enger net grad beléifter minoritéit wärend der revolutioun ass hien ënner anerem mat dem otto braun member vum berliner arbeiter und soldatenrat gëtt d spd och säi patron hie gëtt politesche redakter vun der sozialdemokratescher stuttgarter zeitung schwäbische tagwacht zu stuttgart fält de schumacher als leidenschaftlechen orateur an zimmlech fréi och als géigner vun den nationalsozialisten op gëtt hien de president vum stuttgarter reichsbanners schwarz rot gold gëtt e president vun der stuttgart spd dem kreesverband mat de meeschte membere vun der württemberger spd scho fréi fänkt de schumacher u sech souwuel mat de kommuniste wéi och mat den nationalsozialisten deenen hie sech allenzwee a gläichem mooss refuséiert ausenanerzesetzen dem schumacher senger meenung no hunn d aktioune vun der spéiderer kpd an déi doduerch verursaachte reaktioune vun de politesche rietsen vill dozou bäigedroen de spillraum fir eng wierklech demokratesch revolutioun dramatesch a fatal ze reduzéieren hien hält déi a sengem stuttgarter walkrees relativ staark kpd fir eng komplett vu moskau gesteiert partei an der kpd géif et keng demokratie bannent der partei ginn hiert verhältnes zur demokratie an zur gewalt wier déi selwecht wéi déi vun der nsdap eng zesummenaarbecht mat der kpd ass fir de schumacher zu kengem moment och nëmmen eng theoreetesch méiglechkeet mat der nsdap setzt sech de schumacher fir d éischt méi intensiv ausenaner senger meenung no ass den antisemitismus den eenzege lien deen d beweegung beienaner géif halen den nationalsozialismus géif just un d gewalt gleewen an d selbstbestëmmungsrecht dat si fir d vollék verlaangt géif doduerch zu enger farce ginn nodeem hie bei der wal nëmmen ëm e puer stëmmen net eragewielt gouf gëtt de schumacher fir d éischt kéier an de reichstag gewielt hien ass en decidéierte géigner vun der toleréierungspolitik vis vis vum heinrich brüning senger regierung zanter ass hie member vum presidium vun der spd fraktioun well de reichstag no bal net méi schaffe kann hält de schumacher do och nëmmen eng eenzeg ried am februar attackéiert hie virun allem d nsdap den nationalsozialismus wier der dauernde appell an den inneren schweinehund im menschen fir d éischt kéier wier dem nationalsozialismus in der deutschen politik die restlose mobilisierung der menschlichen dummheit gelungen spéitstens vum juli un dem datum vum preuenschlag gesäit sech de schumacher an onbedéngter oppositioun zur politescher entwécklung déi ëmmer méi séier op de fatale punkt zousteiert hien ass och am reichstag deen nodeem den hitler un der muecht war ënner schwierege konditioune gewielt gëtt hie gehéiert zu deene wéinege parlamentsmemberen déi mat un der ried vum otto wels schaffen mat där deen den neen vun der spd zum ermächtigungsgesetz formuléiert déi zentral botschaft freiheit und leben könne man den sozialdemokraten nehmen nicht aber ihre ehre an där ried bestëmmt dem schumacher säi ganzt behuelen an der zäit vum nationalsozialimus den juni plädéiert hien op enger sëtzung vun der spd reichstagsfraktioun fir d illegal aarbecht vun der partei an nach eng kéier den juni op enger spd reichskonferenz hien ass net sou wéi d parteispëtzt déi mengt et kéint net méi schlëmm wéi zu zäite vum bismarck senge sozialistegesetzer ginn vertrieder vun enger haltung vis vis vun den nationalsozialisten déi keng kompromesser erlaabt vum juni u gëtt de schumacher mat steckbréiflech gesicht de juli gudder zwou wochen no dem verbuet vun der spd gëtt de schumacher zu berlin festgeholl nodeem hie bei engem geheime sozialdemokrateschen treffen am schwarzwald matgemaach hat de schumacher kritt d chance eng verzichtserkläerung op politesch aktivitéit z ënnerschreiwen a sech domat seng fräiheet ze zréckzekafen hie refuséiert doropshi gëtt hie fir néng joer néng méint an néng deeg a verschidde konzentratiounslagere gespart ufanks vum dezember un am kz heuberg duerno bis juli am kz oberer kuhberg zu ulm um enn am kz dachau an eng zäitchen och am kz flossenbürg de schumacher kann zwar als weltkrichsveteran op e bësse rücksicht hoffen mä riskéiert well hien ëfters widdersprécht a souguer en hongerstreik ufänkt e puermol säi liewen am konzentratiounslager refuséiert hien all zort vu kontakt mat kommunistesche prisonéier well hien hinnen eng matschold gëtt un den nazien hirer muechtergräifung de mäerz gëtt hien als schwéierkranke mann op hannover entlooss wou hie gezwonge gëtt bis zur liberatioun den abrëll ze bleiwen no dem attentat vum juli gëtt hie vum august bis den september op en neits inhaftéiert déi kéier am kz neuengamme kuerz nom krich an der befreiung vun däitschland vum nationalsozialismus fänkt de schumacher un d spd nees opzebauen genee wéi den august bebel gëtt de schumacher als wahrer volkstribun mitreiender redner führer an den glaubte wer zur spd gehörte peter lösche beschriwwen schonn de mee zu engem moment wou d brittesch besatzungsmuecht et nach net erlaabt huet parteien ze grënnen gëtt de schumacher vun ongeféier sozialdemokratesche fonctionnairen zu hannover an d funktioun vum lokale president gewielt de schumacher beweist am duerchernee vun der nokrichszäit grousst organisatorescht geschéck a gëtt sou a kuerzer zäit zu enger net kontestéierter féierungsfigur vun der sozialdemokratie an de westleche länner am juli ginn him westdäitsch parteibezierker eng vollmuecht si chargéieren den früheren reichtagsabgeordneten dr kurt schumacher mit der organisatorischen und politischen führung der partei im gesamten reich den mee véier wochen nodeem an der sowjetescher besatzungszon d zwangsvereenegung géint déi de schumacher sech agesat hat vu kpd an spd zur sed agefouert gouf gëtt de schumacher schliisslech mat vun stëmmen zum parteipresident vun der spd an den dräi westleche besatzungszone gewielt de büro dr schumacher zu hannover entwéckelt sech zur faktescher parteizentral seng mataarbechter wéi den erich ollenhauer d annemarie renger den egon franke den alfred nau den herbert kriedemann an d herta gotthelf ginn d organisatoresch basis vun der spd de schumacher wëll d feeler vun der weimarer republik emgoen a gräift a sengen inhaltleche konzepter op iwwerleeungen aus der weimarer zäit an op déi vun de sozialdemokraten am exil zréck säin afloss op d entwécklung vun der spd ewech vun der klassepartei mat marxistesch inspiréiertem programm hin zu enger pluralistescher lénkser vollekspartei ass widderspréchlech zum engen entstammt hie kengem typeschen spd hannergrond wat seng famill a säi soziaalt ëmfeld betrëfft gehéiert par rapport zu de cheffe vun der weimarer republik zu enger neier generatioun an huet theoreetesch fundéiert all vum marxismus inspiréiert revolutiounsperspektive fale geloss fir hien ass d partei net an éischter linn eng aarbechterpartei mä eng partei vu fräiheet a gerechtegkeet d aarbechter sollen zwar eng gläichberechtegt roll am staat anhuelen mä dem schumacher säin zil ass net méi dat vun engem arbeiterstaat seng positiounen besonnesch säi patriotismus maachen d spd fir nei wieler a membersmilieuen op déi hir virdrun entgaange sinn anerersäits erstéckt hien och diskussioune bannent der partei wéi zum beispill déi vum carlo schmid d iddien déi sou besonnesch duerch den openthalt vu ville sozialdemokraten am exil entstane sinn brauche sou jore méi laang fir an der partei duerchzekommen de schumacher gesäit d partei als déi wichtegst stäip vum politische system am chaos vun der nokrichszäit a mat dem hannergrond vun de groussen aufgaben deene sech déi fréi bundesdäitsch politik stelle muss sécher awer och perséinlechkeetsbedéngt ass fir hien d eenheet vun der partei eent vun de wichtegsten ziler zu den eegenschafte vum kurt schumacher déi dacks kritiséiert goufen gehéiert säin autoritäre féierungsstil de willy brandt deem säi féierungsstil genee de kontraire ass charakteriséiert de schumacher a sengem buch links und frei ich begriff etwas widerstrebend die magnetische wirkung die er auf viele ausübte er bat nicht er forderte er wog nicht argumente gegeneinander ab sondern schleuderte das ergebnis seines nachdenkens in den zuhörerkreis und dies mit erheblichem stimmaufwand de schumacher verlaangt vun de membere vun der spd eng stolhaart parteidisziplin an ass verdeedeger vum fraktiounszwang spd politiker déi ëffentlech eng aner meenung vertrieden gi vun him schaarf ugegraff z b de wilhelm hoegner an de wilhelm kaisen am fall hoegner geréit dee bal scho militanten zentralist mat dem geneesou vehemente bayeresche federalist unenaner wärend den hoegner dem schumacher seng diktator allüren kritiséiert gesäit de schumacher am hoegner net ganz zu onrecht e separatist dee mat der bayernpartei an engem concours läit fir erauszefanne wien de beschte bayer wier mat hëllef vu sengem büro der bayerescher spd déi dem hoegner seng positiounen och wäit iwwerdriwwe fënnt an dem fréiere londoner emigrant waldemar von knoeringen bréngt de schumacher et um enn fäerdeg den hoegner an der spd z isoléieren am fall paul löbe ass dem schumacher seng begrënnung die individuelle meinungsfreiheit ist auch in der öffentlichkeit gesichert wenn aber einmal entschlüsse vorliegen dann müssen sie auch respektiert werden es kann auch nicht nach beschlussfassung die diskussion in jedem moment von neuem beginnen d demokratische freiheit läit fir de schumacher in der einordnung in die groe idee deren praktische gestaltung demokratisch fixiert ist an der spd gëtt et der nëmmen e puer déi him widderspriechen oder souguer säi féierungsusproch a fro stellen de fraktionsmember heinrich ritzel erkläert déi tatsaach datt de schumacher och a parteiinternen diskussiounen kaum widdersproch kritt mat der schaarfer aart vu senger argumentatioun déi vill leit scho frühzeitig verstummen lie anerer schwiegen gegenüber dem mann der durch seine physischen leiden so etwas wie unantastbarkeit ausstrahlte e vun deene wéinegen déi dem schumacher säi stil oppe kritiséieren ass eeben de paul löbe an engem bréif un de schumacher schreift hien du weit wie sehr wir dich alle schätzen da aber nun überhaupt keine andere meinung in der partei laut werden soll als die deine scheint mir etwas zu viel verlangt wohl zehnmal haben genossen mich schon gefragt ist denn niemand da der kurt das einmal offen sagt ja ja es gibt leute die sich davor zu fürchten scheinen schlielich aber kann eine gesunde politik nicht nur dadurch betrieben werden da man die anderen rechts und links dreimal täglich vor den kopf stöt am géigesaz zu de méigleche géigner huet de schumacher d virdeeler kloer op senger säit hien huet e koherent politescht konzept fir d nokrichszäit huet de respekt vun de parteimemberen de politeschen duerchsetzungswëllen an eng organisatioun fir dëse wëllen och duerchsetzen ze kënnen alles fakteuren déi deenen anere feelen de schumacher refuséiert d offer vun den alliiéierten ministerpresident vu baden württemberg ze ginn well hie sech net regional a sengen aktioune wëllt beschränken hie gëtt allerdéngs dat joer zum president vum zonenbeirat an der brittescher besatzungszon gewielt bei der bundestagswal vun gëtt de kurt schumacher an den éischte bundestag gewielt d spd verléiert no ufanks widderspréchleche pronostike mat vun de stëmme géint cdu csu déi vun de stëmme kréien am géigesaz zu villen aneren an der spd fir se mam numm ze nennen d landespolitiker wilhelm kaisen bremen max brauer hamburg an hermann lüdemann schleswig holstein ass hie ganz decidéiert géint eng grouss koalitioun an domat och fir eng oppositiounsroll vun der spd déi zwéin onëmstridde parteicheffe vun de grousse parteie si géint eng staark oppositioun an hire parteie fir eng kloer richtungsentscheedung duerch d walen och perséinlech wier souwuel e minister schumacher an engem ministesch kabinett adenauer wéi och déi ëmgedréinte konstellatioun nëmme schwéier méiglech gewiescht schonn op enger walversammlung am oktober gesäit de schumacher d oppositiounsroll als eng méiglechkeet fir d spd d sozialdemokrate fäerten auch nicht vor einem gefährlichen leben in der opposition denn wir sozialdemokraten sagen uns es ist besser für uns und die welt wenn die opposition einmal von einer internationalistischen demokratischen partei als von chauvinisten und nationalisten und allen reaktionären die ja augenblicklich bei der cdu untergekrochen sind soweit sie nicht im osten des reiches bei der sed sind de konrad adenauer gëtt éischte bundeskanzler de kurt schumacher gëtt als éischten oppositiounschef säi géigespiller am bundestag am géigendeel zur praxis an der weimarer republik begräift hien d oppositionsroll ëmmer als konstruktiv d oppositioun soll nom schumacher senger meenung net un éischter plaz d régierung kritiséieren mä si soll selwer kapabel sinn besser oder zumindest genee sou gutt virschléi ze maachen mat där parlamentarescher stilännerung hannerléisst hie säi vläicht wichtegst ierwe fir de politesche system vun der bundesrepublik de schumacher ass den onëmstriddene chef vun der spd fraktioun an obwuel säi plang de fraktiounszwang an d geschäftsuerdnung schreiwen ze loossen net opgeet praktizéiert hien e konsequent hien ass och wéinst der weimarer erfarung der meenung datt d parlament genee sou wéi eng handlungsfäeg regierung eng eeneg oppositioun brauch déi och kapabel ass am noutfall d regierungsfunktiounen z iwwerhuelen an der däitscher traditioun ass hie sou de grënner vun der funktioun vum oppositiounschef den august stierft de schwéierkranke schumacher un de spéitfolge vun der laanger kz haft zu bonn begruewe gëtt hien zu hannover an de stroossen tëscht bonn an hannover stinn honnertdausende vu leit an erweisen him déi lescht éier d süddeutsche zeitung schreift an hirem noruff wir brauchen dich obwohl du unser gegner bist und wir wissen es und das weitere tröstliche ist darin enthalten da es hier keiner mittelmäigen und mittellauwarmen persönlichkeit entgegenwallte keinem wirte wundermild sondern einem strengen abweisenden unerbittlichen am schumacher senge politesche virstellungen huet de begrëff volkes eng zentral plaz an dat a sengen zwéi bedeitungsniveauen souwuel als begrëff fir den drëtte stand vun der franséischer revolutioun d ausgebeidelt an d ënnerdréckte massen wéi och am sënn vun engem staatsvollek de kurt schumacher wëll en demokratescht a sozialistescht ongedeeltent däitschland méiglechst an de grenze vun däitschland soll méiglechst séier seng souveränitéit erëmkréien a seng plaz ënner de fräie vëlker vun europa erëm anhuelen hie steet an der traditioun vun der revolution vun an där vun hie kämpft fir en unitaresche verfassungsstaat fräi walen parteiendemokratie parlamentarismus d iwwerwanne vum obrigkeetsstatus an der kapitalistescher klassegesellschaft fir hien ass d spd déi eenzeg partei déi weder duerch den nationalsozialismus nach duerch de stalinismus belaascht ass d sozialdemokrate wieren dofir als eenzeg kapabel e fräit däitschland an e fräit europa z integréieren a sou zum spannungsofbau tëscht de groussmuechte bäizedroen dem schumacher seng politesch konzepter hunn de vir an den nodeel ni administrativ muecht besiess ze hunn e virdeel well hie seng virstellunge sou ni un der realitéit moosse muss onduerchféierbar pläng komme sou net zum virschäin a widderspréch an deenen theorië sinn net sou gutt ze gesinn en nodeel well hie sou kaum ënner dem drock steet fir eppes bäizeléieren hie ka seng positioune bäibehalen an dat och an enger weltgeschichtlecher situatioun déi sech rapid ännert sou féiert hien d spd an eng programmatesch isolatioun aus där si laang zäit bis an d er joren eran net erauszekënnt de schumacher ass vun der programmatescher ierfschaft vun der bebelscher spd markéiert fir hien ass d iwwerwanne vum klassekampf ee vun den zentrale bute vun der politik senger meenung no kann dat nëmmen duerch d verstaatlechung vun de schlësselindustrië passéieren genee sou déif ass hie vum echec vun der weimarer republik beaflosst a mengt eng vun den ursaachen dofir an der schlechter demokratiséierung vun der ekonomie ze gesinn besonnesch am duerchernee vun der nokrichszäit plädéiert ze vergläiche mat dem labour party a groussbritannien mä och groussen deeler vun der cdu fir eng geplangt ekonomie fir de ravitaillement vun der bevëlkerung mat dem noutwennegste sécherzestellen d demokratie an d participatioun vum vollek un der muecht léisst sech fir de schumacher am beschten duerch fräi an allgemeng walen duerchsetzen duerch déi zueleméisseg iwwerleenheet vum vollek géinteniwwer den traditionelle funktiounseliten si walen de sécherste wee fir deenen eliten hir privilegien ofzehuelen konzeptioune wéi déi vun de bolschewiken déi d volleksherrschaft eréischt no enger zäit vun der diktatur vum proletariat uviséieren refuséiert hien fir hie féieren nëmmen demokratesch methoden zu enger vollksherrschaft vum schumacher hautzedags am bekannteste ass wuel d zitat vun de kommunisten als rotlackierte faschisten de schumacher reprochéiert der kpd klassenverrat well si d weimarer republik net nëmmen net verdeedegt mä aktiv zu hirem ënnergang an domat der entwécklung vum nationalsozialismus bäigedroe soll hunn fir hien ass d kpd en organismus deen de wëlle vun der sowjetescher aussepolitik vollstrecke soll an hiren beschwörungen vun der demokratie a der däitscher eenheet ass si fir hie verlugen mat enger neo nationalistischen sprooch gleich der des alten nazismus géif sech d kpd a spéider d sed fir eng nationalrussische politik mit nationaldeutschen phrasen asetzen op eng verhandlungsoffer vun der volkskammer reagéiert hien den januar am bundestag mat senger gewinnter ätzender schärft die deutschen demokraten können nur mit deutschen über deutschland verhandeln aber nicht mit gesinnungsrussen deren deutschtum eine bloe äuerlichkeit ist schonn am summer féiert hien eng trennung vun der ost spd ënner dem otto grotewohl duerch hie stellt sech an dësem moment kloer géint den zäitgeescht a beede parteien ass d bestriewen no enger einheit der arbeiterklasse staark an anere länner wéi italien oder frankräich gëtt et eng gemeinsam antifaschistische front vu kommunisten a sozialdemokraten setze souguer nach d westmuechten op eng zesummenaarbecht mat der udssr hie geet och gär an dës richtung obwuel hien och weess wéi vill dat de walresultate vun der spd géif schueden d héichbuerge vun der aarbechterbeweegung leie virun allem an de landesdeeler am osten wärend déi biergerlech parteien am kathoulesche westen a süde vun der neier bundesrepublik méi staark sinn déi vum schumacher durchgesaten ofgrenzung vun der spd zum kommunismus bestëmmt d partei bis an d er joren eran éreischt dës ofgrenzung huet den organiséierte kommunismus vu senge wichtegste gespréichspartner spd an déi vun hir dominéierte gewerkschaften isoléiert a verhënnert soudatt d kommunisten afloss op d gesellschaftlech mëtt kréien de politolog hans peter schwarz beschreift de schumacher als mit getöse national an engem appell aus dem joer schreibt schumacher mag das verbrechen des deutschen nazismus an der welt noch so schwer sein das deutsche volk kann und darf nicht darauf verzichten sein reich als nationales und staatliches ganzes zu behaupten für die arbeitenden massen sind idee und tatsache des deutschen reiches nicht nur nationalpolitisch sondern auch klassenpolitisch eine notwendigkeit ihr politischer und wirtschaftlicher befreiungskampf ist ohne diese grundlage zur erfolglosigkeit verurteilt de gebiertege preis ass fest dovun iwwerzeegt datt et e vun de schwéierste feeler vun der weimarer lénkser gewiescht wier d nationale idee de konservativen an den nationalsozialisten z iwwerlossen nie méi soll d spd als national illoyal diskreditéiert gi kënnen mat leidenschaft allerdéngs gräift hie kräften un déi senger iwwerzeegung no mat dem nationalsozialismus paktéiert haten fir hie läit den contraire net tëscht national an international mä tëscht national an nationalistisch nationalismus war fir hien die heutige form des nihilismus in der welt an domat bis an de fong ze refuséieren an de verhandlungen fir den europarot definéiert hien d roll vun der spd durch wahrung der nationalen rechte den nationalismus unmöglich zu machen und ihn unter zustimmung des ganzes volkes zerschlagen zu können seng manéier säi patriotismus auszédrécken mécht et allerdéngs senge géigner liicht fir hien aussepolitesch als lénksen nationalist z isoléieren besonnesch well hien als aktive resistenzler schonn am kz sëtzt wärend vill westlech staatsleit dem adolf hitler nach den haff maachen mengt de schumacher et sech leeschten ze kënnen op aanhéicht wann net souguer wéinst engem gefill vu moralescher iwwerleeënheet bei de gewënner vum krich opzetrieden datt déi an him e mënsch gesinn deen als eenzelpersoun widderstand geleescht huet domat awer op kee fall en typeschen däitschen ass kann oder wëllt en net gesinn och nom krich schaffen déi westlech staate mat de représentante vun deener klassen a schichten zesummen déi fir de schumacher d republik net genuch verdeedegt hunn hie kënnt an d situatioun am ausland de schlechte ruff vum däitschen nationalist ze kréien wärend déi déi et dem nationalsozialismus senger meenung no méiglech gemaach sou wäit ze kommen schonn nees erëm hoféiert ginn aus den erfarunge mat dem traité vu versailles an der däitscher erfüllungspolitik mengt de schumacher datt just häert néideg wier fir fir däitschland erëm eng national gläichberechtegung op internationalem terrain duerchzesetzen dem schumacher seng positioun zur europäescher eenegung an zur westbindung vun der bundesrepublik bleift inkoherent engersäits leet hie säi leidenschaftleche refus vun der sowjetunioun an dem do praktizéierte realsozialismus an der situatioun vun engem kale krich dee grad ufänkt faktesch op eng westbindung fest anerersäits widdersetzt hie sech de schrëtt déi dëst festlee praktesch ënnerstetzen europarot montanunioun an evg dëst erschwéiert seng opfassung vun der däitscher wiedervereinigung dauerhaft oder mécht se ganz onméiglech kritesch géinteniwwer vu frankräich groussbritannien a virun allem zu de vun him als kapitalistesch virmuecht ugesinnen usa refuséiert hie sech déi schrëtt déi eng westbindung kéinte konkrétiséieren am verglach zu de wäerter vun der opklärung an engem fräiheetleche sozialismus empfënnt hien déi faktesch situatioun an dëse länner als zudéifst onzefridde maachend a ka sech zu kenger echter zesummenaarbecht mat hinnen zesummeräissen de schumacher profiléiert sech am bundestag als scharfe géigner vun der westeinbindung duerch de konrad adenauer hie gesäit doran eng gefor fir eng eventuell zäitlech no wiedervereinigung an der suite vum sträit ëm d petersberger okommen bezeechent hien den adenauer an der nuecht vum november op de november als bundeskanzler der alliierten a gëtt doropshin e puer deeg vun de sessioune vum bundestag suspendéiert spéider revidéiert hien dat zitat hien ass den ursprong magnet theorie déi den adenauer iwwerholl huet dem schumacher seng perséinlech saache sinn eis net hannerloss ginn den allergréissten deel vu senge méi alen ënnerlagen a perséinlechen dokumenter goufe vun den nationalsozialisten zerstéiert gëlle fra ass de geleefegen numm vum monument du souvenir dat an der stad lëtzebuerg op der constitutiounsplaz steet säin numm geet op eng vergëllte fraefigur zréck déi vum sculpteur claus cito geschaaft gouf an déi op enger sail steet ursprénglech huet et un déi lëtzebuerger fräiwëlleg erënnert déi an der friemelegioun op franséischer säit am éischte weltkrich gefall sinn spéider gouf et duerch seng geschicht och e monument géint d nazidiktatur an allgemeng d monument fir u krichsaffer ze erënneren d monument besteet aus engem sockel mat zwou männleche bronzefiguren wouvun eng do läit a vun der anerer betrauert gëtt an aus engem m héijen obelisk aus granit an enger vergëllter bronzefigur uewendrop dës figur stellt eng fra duer déi e lorberkranz mat ausgestreckten äerm viru sech hält si stellt déi griichesch gëttin nike duer eng klassesch allegorie fir de fridden d victoire oder och d natioun déi d krichshelden éiert um sockel op granitplacken geet riets vun den lëtzebuerger legionären an den doudegen an de franséischen arméien am éischte weltkrich enger revelatioun vun no soll d suzanne marx wildschütz eng bäckeschfra vun nidderkäerjeng déi vis vis vum claus cito gewunnt huet modell fir d figur gestanen hunn der klassescher opfaassung no soll de cito awer als virlag fir d gëlle fra de modell vun engem kapp benotzt hunn deen hie schonn circa fir e monument zu bréissel wou hien deemools gelieft huet benotzt hätt d identitéit vum deemolege modell ass jiddefalls net sécher bekannt d spezialiste vum cito sengem wierk zweiwelen drun datt et d suzanne marx hätt kënne sinn a wëllen déi bréisseler pist net ausschléissen de februar ass vun der nationaler denkmalkommissioun e concours fir e monument ausgeschriwwe ginn dat un déi lëtzebuerger zaldoten déi op franséischer säit am éischte weltkrich gestuerwe sinn sollt erënneren ënner den projeten déi agereecht goufen gouf d friddenskinnigin sou den numm vum entworf vum claus cito zréckgehalen finanzéiert gouf et deelweis duerch de verkaf vun timberen déi eng surtaxe kruten timbre du souvenir an de projet war zimmlech kontroverséiert well d figur mat hirem dënne kleed duerch dat hir brëscht sech däitlech ofgezeechent hunn deem engem oder aneren ze vill plakeg war d monument gouf den mee opgeriicht an de mee ageweit den nazien déi nom iwwerfall op lëtzebuerg den mee här a meeschter waren war d monument vun ufank un en dar am a den oktober koum den uerder dat schandmal ofzerappen wat och den oktober geschouch mat enger dampwalz gouf d sail ëmgerappt an ass an stécker zerbascht d sockelfigure goufe séchergestallt d steng koumen op en depot vun der stad e puer honnert studenten aus dem kolléisch dee just vis vis war hunn nogekuckt an haart géint d ofrappe protestéiert vill vun hinne goufe verhaft a brutal vun der gestapo zerklappt nom krich huet den architekt victor engels pläng entworf d monument erëm opzeriichten mä ouni d gëlle fra selwer dës ass zwar kuerz zimmlech delabréiert an enger ausstellung iwwer d resistenz opgedaucht ma nom enn vun der ausstellung zum cito sengem verdross nees verschwonnen wat déi déi am ufank dogéint waren wuel ganz gutt arrangéiert huet duerch d net méi do sinn vun der gëlle fra krut d monument oder wat dovu rescht war eng nei dimensioun et huet vun do un och a virun allem un d nazidiktatur erënnert spéider koume placke bäi déi un d lëtzebuerger fräiwëlleg zaldoten am koreakrich erënnert hunn wat zu enger politescher kontrovers mat de kommuniste gefouert huet déi staark symbolik déi dëst monument fir en etlech leit huet gouf bei enger polemik däitlech wéi ënner dem numm lady rosa of luxembourg eng verfriemt replik vum monument fir eng begrenzt zäit net wäit ewech dovun opgestallt gouf den mäerz gouf d monument als nationaalt monument klasséiert den mäerz gouf d statu vun der gëllener fra ofmontéiert fir nodeem se restauréiert an eng géissform dovu gemaach ginn ass vum mee bis den oktober virum lëtzebuerger pavillon op der expo zu shanghai ausgestallt ze ginn se koum am november zréck op lëtzebuerg bal leit si sech déi ausstellung ukucke gaangen lady rosa of luxembourg ass den numm vun engem konschtwierk dat vun der kroatescher kënschtlerin sanja ivekovi geschaaft gouf et representéiert eng verfriemt replik vum monument vun der gëllener fra dofir och dacks gëlle fra genannt huet et zu lëtzebuerg fir zolidd polemik gesuergt wéi et knapps meter vum original ewech opgeriicht gouf dat am kader vun der ausstellung luxembourg les luxembourgeois am stater geschichtsmusée an am casino luxembourg dlady rosa of luxembourg ass eng replik vum monument vun der gëllener fra mat zwéi wesentlechen ënnerscheeder aussoe vun der kënschtlerin no sollt dëst konschtwierk dozou ureegen iwwer d situatioun vun der fra an eiser gesellschaft nozedenken deemno géif den engleschen text um sockel d extrem stereotyppen iwwer fraen erëmginn houer an oder helleg de franséischen text déi allegoresch wäerter déi de fraen duerch monumenter attribuéiert ginn et sinn elauter och grammatikalesch weiblech wierder an den däitschen text d positioun vu konscht a kultur tëscht commerce a kapital d alliteratioun vum k erënnert alt erëm un déi vu kanner kichen kierch mat där déi klassesch roll vun der fra definéiert a kritiséiert gouf de fait datt d fraefigur erwaart soll deementspriechend op d roll vun der fra als mamm hiweisen mä och datt d fraen dacks déi éischt affer vu krichsgewalt a form vu vergewaltegungen sinn woufir soss keng monumenter opgestallt ginn och den numm vum konschtwierk ass eng däitlech uspillung op d rosa luxemburg eng polnesch däitsch politikerin déi ermuert gouf dës komplex liesaart vum konschtwierk war vläicht muncher engem ze vill komplex kaum war d replik opgeriicht koum et zu engem stuerm vun entrëschtung an de lieserbréifsäite vun den zeitungen et gouf däitlech datt en etlech leit doriwwer schockéiert waren datt dat wat d gëlle fra d original fir si representéiert nämlech den affer virun allem vum zweete weltkrich ze gedenken op eng fir si inakzeptabel aart a weis verdréint gouf andeems wéi si et gesouchen d gëlle fra als kitsch oder houer bezeechent gouf well keng gebrauchsuweisung donieft stoung a per definitioun d konscht fräi fir déi verschiddenst interpretatioune ass gouf et wochelaang en erhëtzten dialogue de sourds dee bis hin zur grënnung vun engem comité de coordination non la gëlle fra an zu fuerderungen zum récktrëtt vun der kulturministesch hennicot schoepges gefouert huet dës huet awer bis zum schluss refuséiert dem drock nozeginn interessanterweis stoung zur selwechter zäit eng vergëllent kou och net wäit vun der gëllener fra ewech déi am kader vun der konschtaktioun art on cows eng honnert ënnerschiddlech bemoolte plastikskéi déi uechtert d stad opgestallt goufen dohigestallt gouf wat awer keen ze stéiere geschéngt huet am hierscht nom regulären oflaf vun hirer ausstellungszäit gouf dlady rosa of luxembourg nees ewech geholl si stoung bis am hannerhaff vun engem haus fir geschloe fraen alt nees eng symbolik fir sech duerno stoung se eng joer am berodungszentrum vun der initiativ liewensufank asbl zu izeg koum se fir eng ausstellung vun der creatrice an de van abbe musée op utrecht am januar gouf se wéinst aarbechten an de raimlechkeete vun der initiativ liewensufank virleefeg an d reserv vum mudam opgeholl vum dezember bis de mäerz war se zu new york am moma an enger wierkaustellung vun der kënschtlerin mam titel sweet violence ze gesinn vum juni bis de september gouf d lady rosa eng zweete kéier zu lëtzebuerg ëffentlech ausgestallt nämlech an der agangshal vum mudam am kader vun enger wierks retrospektiv vun der sanja ivekovi mam titel waiting for the revolution am géigesaz zu ass déi ausstellung an der allgemenger indifferenz iwwer d bün gaangen anglesey op walisesch ynys mn ass eng brittesch insel virun der nordwest küst vu wales am iresche mier et ass och den numm vun enger grofschaft den héchste punkt op anglesey selwer ass den mynydd y garn an dem nord westlechen eck awer de bwrdd arthur am oste vun der insel ëstlech vun der red wharf bay an de mynyedd eilian am nord ëstlechen eck komme bis op e puer meter un en erun den holyhead bierg op der virgelagerter holy insel huet meter i d m anglesey huet ausserdeem eng küst vun kilometer d insel anglesey ass vum festland aus z erreechen iwwer zwou brécken de stroosseverkéier geet iwwer d original menai hänkbréck déi vum thomas telfort gebaut gouf an der britannia bréck déi d autobunn a an north wales coast railway eisebunn dréit d eisebunnslinn vu portthaethwy op caergybi mat tëschenopenthalt zu bodorgan ty croes an rhosneigr féiert queesch duerch anglesey vun osten no westen ass kilometer laang walisesch ass eng vun deenen eelste sproochen an europa op anglesey schwätzen vun de leit walisesch als haaptsprooch jiddweree kann och englesch et ass op anglesey an am caernarvonshire wou dat rengste walisesch geschwat gëtt wales huet en eegenen tëlee kanal den s national a regional radio statiounen radio cymru an champion dozou kommen nach walisesch dageszeitungen an zäitschrëften dat wichtegst literarescht wierk op walisesch ass mabinogion eng sammlung vun alen erzielungen a geschichten eng iwwersetzung op ensglesch gëtt et am täschebuch isbn de rafael del riego y flrez gebuer den abrëll oder de november jee no quell a gestuerwen de november war e spuenesche generol a liberale politiker gebuer zu santa mara de tuas an asturien schléisst den del riego d universitéit zu toledo of hie plënnert op madrid wou hien an d arméi geet gouf hien am spuenesche krich vun de fransouse gefaangen an an den el escorial agespaart wou hien awer fortlafe konnt hien hëlt un der schluecht vun espinosa de los monteros deel wou hien alt erëm gefaange gëtt mä gëtt awer nees fräigelooss hie reest duerch england an d däitsch staaten a geet eréischt nees a spuenien zréck wou hie lieutenant colonel an der arméi gëtt wärend den absolutistesche jore schléisst hie sech de fräimaurer a liberale bei enger verschwörung géint de ferdinand vii un schéckt de kinnek zéng bataillounen a südamerika fir d opstänn néierzeschloen an den del riego ass un der spëtzt vum asturesche batailloun mä nodeem hien zu cdiz ukënnt start hien den januar eng meuterei a verlaangt datt d konstitutioun vun nees agefouert gëtt dëse konflikt geet als spuenesche biergerkrich an d geschicht an dem del riego seng truppe marschéieren duerch andalusien an der hoffnung en anti royalisteschen opstand erauszefuederen mä d bevëlkerung zitt net mat en opstand a galicien huet do méi erfolleg an am mäerz ass de kinnek gezwongen d fuederungen z akzeptéieren den del riego gëtt zum feldmarschall ernannt a kapitän generol vu galicien den januar ënnersteet him aragon an hien zitt weider op saragossa am juni bestit hie sech mat der maria teresa del riego y bustillos de september gëtt hien no engem mëssgléckte republikanesche putsch beschëllegt republikaner ze sinn an agespaart well hien awer sou beléift ass gëtt hien no demonstratiounen erëm fräigelooss an an d cortes generales gewielt am dezember um kongress vu verona gouf beschloss datt e republikanescht spuenien eng gefor fir europa duerstelle géif a frankräich soll nees eng absolut monarchie aféieren de abrëll marschéieren d fransousen a spuenien an den del riego leet d drëtt arméi an ufanks schéngt och alles gutt ze lafen mä hie gëtt bedrunn an de september festgeholl hie gëtt de november higeriicht dhimno de riego gouf zu sengen éieren geschriwwen mabinogion ass eng sammlung vun erzielungen déi op mëndlech iwwerliwwert traditioun vu walisesche barden zréckginn den numm kënnt vun engem mëssverständnes vun der éischter englescher iwwersetzerin der lady charlotte guest si hat an enger geschicht dat walisescht wuert mabynogion fonnt an ass dovun ausgaangen et wier d méizuel vum walisesche mabinogi dat sengersäits vu mab jong bouf géif hierkommen aner fuerscher sinn der meenung et géif vun der keltescher gottheet maponos ofstamen d mabinogion besteet aus véier geschichten déi déi véier äscht vum mabinogi genannt ginn fir d éischt kéier sinn dës geschichten am joerhonnert néiergeschriwwe ginn am the white book of rhydderich llyfr gwyn rhydderch an am the red book of hergest llyfr coch hergest zanter der éischter zesummestellung vun der lady guest si siwen aner geschichte mat dobäikomm véier dovun erziele material aus der walisescher traditioun d erzielungen culhwch an olwen an den dram vum rhonabwy hu literaturhistoriker intresséiert well si uspillungen op d artusso maachen d geschicht den dram vum macsen wledig ass eng romantiséiert geschicht iwwer de réimesche keeser magnus maximus déi dräi aner geschichte si walisesch fassongen aus der noperschaft vun der artusseechen déi och beim chrétien vun troyes opdauchen rendolepsis ass e lëtzebuerger film vum marc barnig aus dem joer d emma fënnt um späicher e schlëssel an en aalt buch andeems iwwer rendolepsis riets geet well et der bedeitung vun deem mysteriéise wuert op de fong wëll goen mécht d emma sech zesumme mat senger frëndin eva op de wee op huelmes wou et indikatiounen aus dem buch no eventuell méi gewuer kéint ginn d awunner vun huelmes behuelen sech zwar relativ gelungen mä si hëllefen deenen zwéi meedercher andeems se se bäi d anna schécken déi déi eelst fra aus dem duerf ass déi mécht och den androck wéi wa se eppes mat deem geheimnisvolle wuert rendolepsis ufänke kéint mä wéi se vum schlëssel héiert dréit se duerch a wëllt deen onbedingt u sech bréngen d meedercher lafe séier fort a probéieren hiert gléck am schlass vum duerf mä et gëtt ze séier däischter a se mussen zréck an d duerf wou de wiert se mat anerem jonken zesummen an engem gemeinschaftsraum schlofe léisst nuets ginn d meedercher wakreg a mierken datt all déi aner aus dem raum am gaang sinn sech aus dem stëbs ze maachen si ginn hinnen no an d schlass erop an e raum flashback en etlech joer zréck an der zäit d geschicht vum auteur vum geheimnisvolle buch gëtt erzielt an et kënnt een sou op d spuer wat rendolepsis eigentlech ass a watfir onheel doduerch scho passéiert ass an nach en zäitspronk déi kéier erëm zréck bis bal un den ufank vum film déi ganz geschicht gëtt nach eng kéier komplett en detail gewisen mä déi kéier aus der perspektiv vun den awunner vun huelmes déi effektiv méi iwwer rendolepsis wëssen wéi se de meedercher géinteniwwer zougi wollten zum schluss fënnt och de schlëssel säi schlass mat alle konsequenze wat dat mat sech bréngt d geschicht u sech ass intressant an eenegermoosse spannend opgebaut wann ee vu laangotmege momenter besonnesch am ufank a wärend dem ganzen zweeten zäitspronk emol ofgesäit dëse film ass zwar eng kommerziell produktioun mä trotzdeem vun amateure mat ganz einfache moyenen op d been gesat sou sinn z b vill dialoger relativ steif a mat ausnam vun der anna als al fra sinn all d rolle vun den eeler leit mat jonktem an ale kleeder besat et däerf een also definitiv net hollywoodstandard erwaarden mä dat schéngt de groussdeel vum public an de kinossäll och net gemaach ze hunn well do krut de film deelweis ganz encourageant echoen de film ass bei koler movies lëtzebuerg op dvd erauskomm de fred junck gebuer de mäerz a gestuerwen den februar an der stad lëtzebuerg war e cinéphile filmsammler a grënner vun der stater cinemathéik de fred junck koum al alter vun joer op paräis an e pensionnat do huet e seng passioun fir de kino entdeckt an all fräigang benotzt fir an de kino ze goen mat joer ware seng kenntnesser iwwer de film sou grouss datt en an der tëlevisiounsemissioun la tte et les jambes virun milliounen nokuckerten den haaptpräis vun enger hallwer millioun al franséisch frange gewonnen huet en huet seng première am lycée henri iv gemaach an duerno journalismus a film um institut des hautes études cinématographiques studéiert do war hie mam barbet schroeder a mam bertrand tavernier zesummen an der klass fir säin obligatoresche militärdéngscht ze maachen koum hien zréck op lëtzebuerg duerno huet en en documentaire iwwer den amerikanesche generol george s patton gedréit an als filmkritiker op der televisioun an an der geschriwwener press geschafft war e producteur associé vum barbet schroeder sengem film more an dréint e l europe en marche hommage robert schuman vun un war de fred junck am kulturministère agestallt war en ee vun de grënner vun der cinémathèque du luxembourg a s b l wou filmer déi en doruechter gesammelt huet gewise goufen dës projectioune goufen am kino vox an der stad gemaach ass de fred junck an de service culturel vun der stad lëtzebuerg gewiesselt a knapps duerno gouf d cinemathéik als cinémathèque de la ville de luxembourg an d strukure vun der stad integréiert de fred junck hat elo d méiglechkeet filmer doruechter opkafen ze kënnen an huet bannent just e puer joer eng international unerkannte sammlung zesummegestallt déi vun den hollywood klassiker iwwer b filmer bis hin zu rare stommfilmer reecht de fathi arafat gebuer zu kairo a gestuerwen den dezember zu kairo war e palestinensesche politiker an de brudder vum jassir arafat de fathi arafat vu beruff dokter huet an egypten kuwait an a jordanien gelieft hie war member vum nationalrot vu palestina an éierepresident vum palestinensesche rouden hallefmound war hie matgrënner vum palestinensesche rouden hallefmound de fathi arafat huet fir all d palestinenser déi am ganzen noen oste liewen ee gesondheetssystem opgebaut am joer no dem oslo ofkommes ass hien an d gazasträif geplënnert an huet do fir déi nei palestinensesch autonomieverwaltung vu sengem brudder geschafft huet hien aus gesondheetsgrënn vu senger funktioun als president vum palestinensesche rouden hallefmound demissionéiert de fathi arafat ass den dezember a sengem haus zu kairo u mokriibs gestuerwen de soziale mindestloun ass en instrument dat dem legislateur erméiglecht d verdeelung vum nationale revenu ze steieren de code du travail zu lëtzebuerg seet am artikel l datt all salarié deen eng normal physesch an intellectuell aptitude huet ouni ënnerscheed zum geschlecht recht op de soziale mindestloun huet den niveau vun deem loun gëtt duerch gesetz sou festgeluecht datt en dem salarié erlaabt un der ekonomescher entwécklung vum land deelzehuelen fir de soziale mindestloun festzeleeën ginn zwéin haaptcritèren a betruecht gezunn an zwar den alter vum beschäftegten a seng qualifikatioun de soziale mindestloun déngt am sozialsystem och dacks als basis fir d berechnung vun anere finanzielle leeschtungen oder obligatiounen wéi z b festleeë vu mindest a maximalcotisatiounen fir krankekeesen unfallrenten asw de michelangelo antonioni war en italieenesche filmregisseur hien ass den september zu ferrara an italie gebuer an den juli zu roum gestuerwen dem antonioni seng filmer l aventura a la notte zwéi schwaarz wäiss filmer si bei de filmkritiker héich gelueft ginn duerno huet e mat il deserto rosso e film gemaach deen a wonnerbare faarwe gedréint ass obschonn en eng welt weist déi duerch d industrie an aner aflëss ëmmer méi verknascht nom succès vum film blow up huet hien an den usa de film zabriskie point gedréint dee bei de kritiker a bei de spectateuren duerchgefall ass vun un ass den antonioni deelweis geläämt an e ka wéinst engem hireschlag och net méi schwätzen staark behënnert huet hien duerno nach just kuerzfilmer a mat hëllef vum wim wenders e laangfilm gedréint kleeschen ass de lëtzebuerger numm vum hellegen niklos nikolaus saint nicolas sint niklaas dofir och zinniklos deen der traditioun no an der nuecht vum op de dezember de kanner kaddoe bréngt zu lëtzebuerg hunn d kanner aus der grondschoul de dezember wéinst kleeserchersdag schoulfräi zanter steet niklosdag op der lëscht vun der immaterieller kulturierfschaft vun der unesco als personnage vun der zäitgeschicht war de kleeschen e bëschof zu myra a klengasien haut an der tierkei an der éischter hallschent vum joerhonnert an der chrëschteverfolgung vun ass hie gefaange geholl a gefoltert ginn hie war um éischte konzil vun nicäa mat derbäi soss ass iwwer säi liewen awer wéineg bekannt dat huet sécher d legendebildung favoriséiert den nikolaus vu myra gëtt souwuel an der orthodoxer wéi an der kathoulescher kierch als hellege veréiert säin dag ass de dezember a russland ass den hl niklos deen am meeschte veréierten hellegen no der maria zu roum verbreet sech säi kult vum jh un a vun do aus an europa datt hien an a ronderëm lëtzebuerg vill veréiert gëtt et gëtt ë a vill kierchen déi him geweit sinn kënnt dohier datt seng reliquien den mee vu myra op bari an italie koumen bari ass nach haut mat senger basilica di san nicola eng héichbuerg fir d veréierung vum kleeschen an dat souwuel fir déi kathoulesch wéi fir déi orthodox chrëschten vun do koum e fanger op saint nicolas de port an der meurthe et moselle eng ronn km vu lëtzebuerg ewech do gëtt de fanger an der niklos basilika versuergt vum joerhonnert u spillt d nikloskierch um krautmaart eng bedeitend roll an der stad wéi déi kierch baufälleg war gouf déi haiteg kathedral dem hl niklos geweit dofir steet och bis haut seng statu iwwer dem haaptportal un hien erënnert och de nikloskierfecht um glacis zu veianen gëtt et nieft der nikloskapell och den niklosbierg weider nikloskierchen oder nikloskapelle gëtt et zu habscht heesdref héischdref holz housen koplescht lampech méchelbuch méischtref ollem roudemer réimech soller weiler zëtteg an zu zolwer zu réimech gëtt et d niklospaart an hien ass och de patréiner vun der neier par dräilännereck musel a ganer saint nicolas och déi griichesch orthodox kierch weiler zum tuer ass dem hellege niklos geweit hie gëllt als de patréiner vun de kanner séileit an händler den niklos ass och de patréiner vu vëlker wéi russen kroaten a serben a vu regioune wéi süditalie mat bari a vu loutrengen mat saint nicolas de port zu roum huet all vollek seng nationalkierch do gëtt et och déi kleng barockkierch hanner der piazza navona fir d loutrenger san nicola déi lotaringi eng ganz rëtscht vu legenden erziele vum hellegen niklos sengem handelen zwou hu ganz besonnesch d duerstellungsweis vum hellegen an der konschtgeschicht beaflosst vun dëser zweeter legend gëtt et och eng vum georges schmitt op lëtzebuerg transposéiert versioun a gedichtsform d seeche vum zinniklos aus dem joer déi dës evenementer op d festungsstad lëtzebuerg iwwerdréit d traditioun vum kleeschen als deen deen de kanner kaddoe bréngt ass am streech tëscht nordfrankräich st nicolas de benelux länner an holland an a flandern heescht e sinterklaas an de kathoulesche géigende vun däitschland der schwäiz an éisträich bis eriwwer a polen wity mikoaj verbreet fir d lëtzebuergesch kanner kënnt en aus dem himmel fir déi kleng hollänner mat engem schëff aus spuenien vu wou en och orangë matbréngt de kleesche gëtt gewéinlech als en ale mann mat engem laange wäisse baart a bëschofs gezei mat enger mitra dem spatze bëschofshutt an engem bëschofsstaf mat engem spiralfërmegen opsaz duergestallt meeschtens huet hien e rout gewand un dacks ass de kleesche vum houseker engem däischtere gesell begleet deen op franséisch père fouettard op hollännesch zwarte piet schwaarze péiter an op däitsch knecht ruprecht schmutzli an der schwäiz oder krampus an éisträich an a bayern genannt gëtt d traditionell verdeelung vun de rollen ass kloer de kleesche belount déi kanner déi brav waren wat hien an e gëllent buch geschriwwen huet an den houseker gëtt deenen déi net brav waren eng rutt wann de kleeschen eleng ënnerwee ass huet en e klenge schnéiwäissen ieselche bei sech deen de sak mat de schneekereien a kaddoen dréit konkurrenz kritt de kleeschen hautdesdaags vum personnage vum weihnachtsmann père noël deen op chrëschtdag an deenen anere géigende vu frankräich a vun däitschland mä och am engleschsproochege raum ënner dem numm santa claus eng änlech roll spillt duerch d medien an duerch d asetze vun deem personnage fir reklammen duerch geschäfter fënnt en och zu lëtzebuerg ëmmer méi verbreedung a suergt alt emol fir duerchernee bei de kanner an erklärungsnéit bei den elteren fir de kleeserchersdag wéi de dezember och nach zu lëtzebuerg genannt gëtt gëtt et eng ganz rëtsch vun traditiounen um virowend vum festdag passéiert de kleesche mat sengem donkele gesell duerch d dierfer a besicht d kanner e freet no ob d kanner sech dat lescht joer geschéckt hunn wa se brav waren kréie se vum kleeschen orangen nëss schockela a kaddoen hu se sech awer net geschéckt kréie se vum houseker eng rutt éier d kanner dann an d bett ginn stelle s e kierfchen en teller oder e schong virun d dier fréier hu se och nach e grapp voll hee dernieft geluecht fir dem kleesche säin iesel den anere moien um eigentleche festdag ass de kierfche resp de schong voll mat schneekereien a spillgezei a verschiddenen uertschafte gouf et fréier speziell traditiounen bekannt ass zum beispill wéi d leit vun helsem gefeiert hunn dëst beschreift den edmond de la fontaine sou deeg a woche virum dezember gëtt a ville stied a gemenge vum land e kleesechersëmzuch organiséiert oder eng besonnesch kleeserchersfeier a ville butteker an a betriber ass en ze gesinn fir de klengen a grousse kanner eng titchen mat schneekereien ze ginn dacks kënnt de kleeschen och an d schoulen oder an d lycéeën d schüler vun der première feiere sou gär en deel vun hirem ofschloss a bréngen déi ganz schoul a kleeserchersstëmmung et gëtt verschidde lidder déi d kanner ëm niklosdag sangen léiwe kleeschen gudde kleeschen bréng eis saachen allerhand fir ze kucken fir ze schmaachen aus dem schéinen himmelsland bei der dier do stinn eis telleren beieneen an enger rei t läit och hee do fir däin iesel dofir bréng ons spillgezei bis léiwe kleeschen gudde kleeschen bréng ons saachen allerlee mir eng pëppchen an eng wéichen onsem charly eng nei lee dann nach eppes fir de mëndchen domat sinn ech extra frou sou e klenge schocklasbëndchen gëff mir kleeschen heemlech zou bis léiwe kleeschen gudde kleeschen bréng ons saachen schéin a gutt bréng e päerd mir an eng gäissel wéi dir där am himmel hutt mat kamellen eng kleng tiitchen äppel biren hieselnëss awer maach och gudde kleeschen dat s de d mama net vergëss bis léiwe kleeschen gudde kleeschen lauschter och wat d mamm dir seet maach mir frou meng häerzeg kanner t ass fir mech déi gréisste freed laang nach looss se kanner bleiwen t ass déi schéinst déi glécklechst zäit well d erënnerung un déi stonne grad wéi gold um liewe läit bis text vum willy goergen a komponéiert vum pëppy beicht kanner loosst mer lëschteg sen well de kleesche kënnt geschwënn kleesche kleesche léiwen zinniklos deen s du d kanner gären hues héier ons hell gen niklos nach eemol ginn ech schlofen dann ass den dag schonn do dann ass dee léiwen zinniklos mat senge saachen do ancien régime nennt een a frankräich d period vum franois i bis zu der franséischer revolutioun d leit follegen dem kinnek well hien de jong vun engem kinnek ass dee fir säin tour erëm de jong vun engem kinnek war etc d legitimitéit kënnt also aus der traditioun fir kinnek ze ginn muss ee bestëmmt critèren erfëllen et ass een den eelste legitime jong vun engem kinnek well a frankräich nëmmen d männlech linn d kinnekswürd weiderleede kann eng kinnigin sou wéi et se a groussbritannie gëtt ass a frankräich net méiglech falls keen direkte nokommen do ass geet d kroun un den nächste männleche verwandten also e brudder e cousin a frankräich gëtt et dann och nach dräi ongeschriwwe gesetzer déi zu gläicher zäit d muecht vum kinnek begrënnen an och limitéieren d salescht gesetz seet wie kinnek ka ginn a kann als konstitutionell limitt vun der kinneklecher muecht ugesi ginn den domaine royal ka weder verkaaft nach verlount ginn am joerhonnert kënnt d iddi op datt de kinnek muss kathoulesch sinn e problem dee mam henri iv opgedaucht ass dee jo eigentlech protestant war dës gesetzer sollen awer net als konstitutioun verstane ginn d konstitutioun gëtt et eréischt säit der franséischer revolutioun als akt vum wëlle vum vollek de kinnek vu frankräich ass kinnek duerch de wëlle vu gott weltlech gesinn ass de kinnek de lieutenant de dieu sur terre dat gëtt him natierlech eng aussergewéinlech muecht well domat ass hien och nëmme viru gott responsabel hie muss sech theoreetesch weder viru senge sujeten nach viru roum rechtfertegen de kinnek ënnerstëtzt eng bestëmmt tendenz wann et ëm d kierch geet nämlech de gallicanismus eng besonnesch eegenschaft vun der franséischer kierch obwuel si sech streng un d dogme vun der réimesch kathoulescher kierch hält sou ass si dach onofhängeg vu roum de kierper vum franséische kinnek ass geweit éier en neie kinnek säin amt unhëllt kënnt et zum sougenannte sacre an der kathedral vu reims wou de kinnek viru gott a senge vëlker schwiert nom gesetz ze regéieren e gudde katholik a gerecht ze sinn dës zeremonie gëtt dem kinnek d kraaft krankheeten ze heelen je te touche dieu te guérit de franséische kinnek besëtzt all d prerogativen gesetzer festsetzen an duerchsetzen judiciaire pouvoir an all droits régaliens steieren erhiewen krich ufänken a fridde schléissen am ancien régime gëtt et keng tripartitioun oder e gläichgewiicht an de pouvoiren de kinnek ass d quell vun all justiz am laf vum a joerhonnert huet sech eng komplex administratioun vun der justiz opgebaut déi fir de kinnek an am numm vum kinnek d judiciair chargen iwwerhëlt de kinnek ass d gesetz keen aneren organismus huet d recht gesetzer ze verfaassen ausser de kinnek selwer wat natierlech e grousse pouvoir duerstellt all legislativen text ass ënnerschriwwe mat de wieder car tel est notre bon plaisir plaisir ass awer hei am sënn vu wëllen ze verstoen an huet näischt arbitraires d wuert gesetz gëtt et am ancien régime allerdéngs net d legislativ texter loosse sech opdeelen an ordonnancen edikter an arrts du conseil de kinnek gëtt heibäi vun zwou instanzen ënnerstëtzt den états généraux an de parlamenter am prinzip gouvernéiert de kinnek eleng ass also quasi säin egene premier minister sou wéi dat beim franois ier henri iv a louis xiv de fall war natierlech kann de kinnek och een als säi principal ministre designéieren sou wéi de richelieu ënner dem louis xiii oder och nach den turgot ënner dem louis xvi a fäll vu minoritéit vum kinnek kënnt et zu sougenannte régenceen déi beim vollek ëmmer ganz schlecht ugesi waren am ancien régime gëtt et verschidde steieren direkter an indirekter déi d keess vun der monarchie fëllen de globale montant vun der taille gëtt vum conseil du roi festgesat d direkt steiere gi vu fonctionnairë vun der monarchie agesammelt bei den indirekte steiere wier dat z opwänneg an deier gewiescht dofir gouf op d ferme zréckgeraff déi organisatiounen den numm kënnt vun affermer huet also näischt mat engem baurenhaff ze dinn këmmere sech ëm d asammele vun den indirekte steieren d kinneklech muecht ass op regionalem oder lokalem niveau duerch déi sougenannt intendante vertrueden déi héich zäitlech kommissionéiert beamten hunn administrativ riichterlech a finanziell steierlech pouvoiren den ancien régime ass gezeechent vun demographesche krisen all joer kënnt op en neits eng kris op wou d mortalitéit sech vervéierfacht an d gebuerten zréckginn dës krisen daueren deelweis nëmme méint deelweis haen se awer och bis zu zwee joer un jee no regioun et gëtt verschidde grënn fir dës krisen engersäits bei enger schlechter rekolt feelt et u liewensmëttel schlecht ernährte leit si méi ufälleg fir krankheeten a sou verbreede sech d epidemien am joerhonnert kënnt et zu enger schlëmmer kris an de joren déi ëm déi zwou milliounen affer fuerdert am joerhonnert loossen d krisen awer lues a lues no a ass déi lescht grouss peschtepidemie zu marseille dëst bréngt mat sech datt am joerhonnert d bevëlkerung a frankräich wéi och an europa allegemeng an d luucht geet am joer gëtt et eng ronn milliounen awunner sinn et der milliounen déi spektalurärsten hausse huet groussbritannien opweises wou sech d bevëlkerung quasi verduebelt vu milliounen op milliounen awunner demographesch gekuckt ass frankräich am ancien régime e ris ee vu véier europäer ass fransous dat erkläert dann natierlech och d militäresch kraaft vum land am joerhonnert a wisou frankräich wärend der revolutioun a wärend de napoleonesche kricher soulaang resistéiere konnt traditionell ass d gesellschaft am ancien régime an dräi gedeelt et ass eng ongläich gesellschaft mä déi uerdnung gëtt bis zur revolutioun net a fro gestallt et ass eng vu gott gewollt uerdnung allerdéngs gëtt et eng grouss sozial mobilitéit tëscht deenen dräi stänn d adelegung ass zum beispill ganz heefeg an déi gëtt et schonn zanter dem mëttelalter fir déi dräi stänn kuckt wgl déi respektiv artikele klerus aristokratie an tiers état le club des chmeurs ass e lëtzebuerger film vum andy bausch aus dem joer stolkris dat heescht fir vill leit am minett op eemol am chmage ze sinn fënnef kolleegen hu gefalen un där neier situatioun fonnt an hu sech geschwuer fir ëmmer an éiweg als chmeuren op dem staat seng käschten ze liewen och wann et heiansdo méi schweess kascht der aarbecht aus dem wee ze goen wéi eng unzehuelen dofir hu si de club des chmeurs gegrënnt e film iwwer den industrielle süde vu lëtzebuerg chmeuren indianer léift a verrot e grousse coup an och e klenge problem dat ganzt gewierzt mat enger décker portioun humor riichteraus wéi dat am süde sou usus ass dem cna no gouf le club des chmeurs vun am ganzen respektiv leit gesinn dëst war bis de rekord vum lëtzebuergesche film mat deene meeschte spectateuren de pol cruchten gebuer den juli zu péiteng a gestuerwen den juli zu la rochelle war e lëtzebuergesche filmproduzent dréibuchauteur a filmregisseur de pol cruchten war ëmmer e begeeschterte cinephile huet hie gehollef de ciné club des jeunes de la ville de luxembourg ze grënnen no sengem studium op der école supérieure d études cinématographiques zu paräis an der sektioun réalisation huet e fir verschidden zeitungen a radioen als filmkorrespondent geschafft vun un huet hien haaptsächlech fir videopress geschafft fir déi hien och de film hochzäitsnuecht gedréint huet dee film gouf um festival vu cannes an der sektioun un certain regard gewisen am januar krut de film de max ophüls präis am joer konnt de pol cruchten sech en dram erfëllen hien huet de film boys on the run an den usa mat dem ron perlman an enger haaptroll gedréint nieft de fiktiounsfilmer huet de pol cruchten och documentairen zu sozialen a politeschen theme gemaach never die young ass en atypeschen documentaire zum theema drogen a la supplication beschäftegt sech mat der atomkatastroph vun tschernobyl a baséiert um buch vun der literatur nobelpräisdréiesch swjatlana alexijewitsch säi leschte film war justice dot net derna hennicot schoepges gebuer de juli zu diddeleng ass eng lëtzebuerger politikerin a musekerin d erna hennicot schoepges ass éierendokter vun der sacred heart university luxembourg an dem miami university john e dolibois european center si ass bestuet a mamm vun dräi kanner d erna hennicot schoepges huet musek a kombinatioun mat philosophie a literatur op follgende schoule studéiert conservatoire royal de musique de bruxelles école normale supérieure de paris mozarteum zu salzbuerg an um centre universitaire zu lëtzebuerg si huet hir berufflech carrière als museksprofessesch um conservatoire vun der stad lëtzebuerg ugefaangen an huet sech als pianistin eng zolidd renommee als begleederin geschaf si huet vill pianosrezitaler ginn an ass zesumme mat dem rtl orchester opgetrueden ënner dem pseudonym colette war si zéng joer laang mataarbechterin vu radio lëtzebuerg wou si musekssendunge moderéiert huet vun bis war si am gemengerot vu walfer a vun bis januar buergermeeschtesch vun där gemeng tëscht juli a januar war si presidentin vun der chamber an domat déi éischt fra an dëser positioun nieft der chamber war si och member vun aneren assembléeën vum januar bis war si an der regierung juncker poos ministesch fir erzéiung a beruffsausbildung ministesch fir kultur a ministesch fir kultus no de wale vun gouf si ministesch fir kultur héichschoulerzéiung a fuerschung a ministesch fir ëffentlech bauten an der regierung juncker polfer an deenen zwou regierungsperioden war si delegéiert ministesch fir d francophonie vun bis war d erna hennicot schoepges presidentin vun de chrëschtlech soziale fraen a vum februar bis am januar presidentin vun der csv vun bis war d erna hennicot schoepges deputéiert vum europäesche parlament vum november bis enn war si member am staatsrot si huet dunn op d mandat verzicht hiren nofollger gouf den lsap politiker christophe schiltz d erna hennicot schoepges ass a stëftungen engagéiert déi sech mat dem interkulturellen dialog dem interreliéisen dialog an den europäesche kulturrouten doriwwer eraus ass si a follgenden organisatiounen engagéiert de robert goebbels gebuer den abrëll an der stad lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche politiker no senger ausbildung huet de robert goebbels als journalist geschafft a war vun bis president vun der association luxembourgeoise des journalistes alj tëscht a an dann erëm vun u war de robert goebbels am gemengerot vun der stad lëtzebuerg bei de wale vun gouf de robert goebbels als deputéierten an d europäescht parlament gewielt do gouf hie vizepresident vun der partei vun den europäesche sozialisten seng schwéierpunkte si virun allem wirtschaftlech a finanz dossieren bei de wale vun an deene vun gouf en erëmgewielt de robert goebbels huet seng eegen talk show déi um dok diffuséiert gëtt hie war generalkommissär vum lëtzebuerger pavillon op der expo zu shanghai vun abrëll bis juni war hie president vum verwaltungsrot vu luxembourg freeport schonn zu liefzäite gouf hien zu schengen mat enger strooss geéiert dastrid lulling gebuer den juni zu schëffleng ass eng lëtzebuergesch politikerin d astrid lulling huet tëscht a wirtschaftspolitik op der universitéit zu saarbrécken studéiert si war vun bis sekretärin a redaktesch vum lëtzebuerger arbechter verband lav vun bis war d astrid lulling presidentin vun de sozialistesche fraen an der lëtzebuerger sozialistescher aarbechterpartei lsap vun u war si bis mee deputéiert vum europäesche parlament do war si och schonn bis member den juli gouf d mme lulling questeur vum europaparlament am mäerz huet hir partei decidéiert se net méi op d wallëscht fir d europawalen opzesetzen och lokal war d astrid lulling an hirer heemechtstad schëffleng engagéiert tëscht an war si do am gemengerot déi éischt joer dovun als buergermeeschtesch zesumme mat hirem neveu jérme lulling huet si eng serie op youtube publizéiert fir lëtzebueresch ze léieren d astrid lulling ass commandeur de l ordre de la république italienne grand officier de l ordre de mérite a grand officier de l ordre de la couronne de chne promotioun officier de la légion d honneur a gouf mam order of brilliant star dem zweethéchsten taiwanesche verdéngschtuerden ausgezeechent de rené deltgen gebuer den abrëll zu esch uelzecht a gerstuerwen den januar zu köln war e lëtzebuergesche schauspiller dee seng schauspillercarrière an däitschland gemaach huet ugefaangen huet de rené deltgen seng filmcarrière mam film das mädchen johanna deen iwwer d jeanne d arc goung bis huet hien eng ganz rëtsch filmer gedréint an deenen e meeschtens abenteuerer gespillt huet gouf e vum joseph goebbels zum nazi däitschen staatsschauspieler ernannt nom iwwerfall op lëtzebuerg hunn d nationalsozialistesch besatzer den deltgen a seng bekanntheet fir propagandazwecker agesat op plakater huet en z b d lëtzebuerger kanner opgeruff der hitlerjugend bäizetrieden hien huet sech no selwer der lëtzebuerger justiz gestallt gouf awer net verurteelt nom zweete weltkrich hat den deltgen nach e puer succèsen am kino z b mat der tiger von eschnapur vum fritz lang an das indische grabmal méi erfolleg hat en an den er jore mat radios lauschterspiller wéi der francis durbridge serie wou en den detektiv paul temple gespillt huet an den er joren huet en d titelfigur vun den edgar wallace filmer der hexer an neues vom hexer gespillt war en den alm öhi an enger heidi verfilmung de rené deltgen ass zu köln u kriibs gestuerwen an do begruewen den hans peter schwarz gebuer den mee zu lörrach als jong vun engem schoulmeeschter ass ee vun de bedeitendsten däitschen historiker a politikwëssenschaftler hien ass emeritéierte ordinarius fir wëssenschaft vun der politik an zäitgeschicht op der universitéit bonn de schwarz huet politologie literaturwëssenschaft a geschicht zu basel an op der univeritéit vu freiburg am breisgau studéiert wou hien e schüler vum arnold bergstraesser war huet en zu tübingen promovéiert a vun bis war en ordinarius fir politologie op der uni zu hamburg vun bis zu köln an zanter zu bonn war hie gaaschtprofesser zu oxford an um woodrow wilson international centre für scholars washington d c hien ass mam karl dietrich bracher an horst möller editeur vun den vierteljahreshefte für zeitgeschichte dann ass hie nach president vum wëssenschaftleche bäirod vum institut für zeitgeschichte zu münchen a president vum wissenschafliches direktorium des forschungsinstituts der deutschen gesellschaft für auswärtige politik zu bonn zanter ass hie comitésmember vun der konrad adenauer stiftung den hans peter schwarz krut ënner anerem djuliette faber war eng franséisch schauspillerin mat lëtzebuergeschen originnen si ass den mäerz zu gréiwemaacher gebuer an den juli zu pontoise val d oise gestuerwen hire papp ass dräi méint virun hirer gebuert un der spuenescher gripp gestuerwen am joer huet hir mamm sech fir d zweet mat engem franséischen offizéier bestuet dräi joer laang huet si du mat hiren elteren zu sainte menehould gewunnt fir duerno op perpignan ze plënneren d juliette faber huet piano studéiert an duerno huet si art dramatique gemaach zu paräis gouf si fir den theater entdeckt a si krut hir éischt filmroll ugebueden nieft dem theater huet si bis a ville filmer matgespillt duerno ass hir schauspillercarrière méi roueg verlaf dthree stooges war eng us amerikanesch komikergrupp déi besonnesch bekannt gouf wéinst hiren iwwer kuerzfilmer vun bis an d er joren richtegen numm harry moses horwitz gebuer juni gestuerwen mee aktiv als stooge richtegen numm louis feinberg gebuer oktober gestuerwen januar aktiv als stooge de larry fine ass zu philadelphia am pennsylvania gebuer seng elteren de joseph feinberg an d fanny lieberman haten eng kleng bijouterie mat auerenatelier de larry hat zwéi bridder de morris an dee jéngsten de phililip dee scho fréi gestuerwen ass an eng schwëster d lila déi spéider léierin gouf als kand hat de larry sech den aarm mat saier aus sengem papp sengem atelier verbrannt an en huet missen eng hauttransplantatioun gemaach kréien doropshin huet e geléiert gei spillen dat sollt seng armmuskulatur stäerken spéider huet en och geboxt fir e bësse suen ze verdéngen richtegen numm jerome lester horwitz gebuer oktober gestuerwen januar aktiv als stooge richtegen numm samuel horwitz gebuer mäerz gestuerwen november aktiv als stooge richtegen numm joe besser gebuer august gestuerwen mäerz aktiv als stooge richtegen numm joseph wardell gebuer juli gestuerwen juli aktiv als stooge de jacques f poos gebuer den juni an der stad lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche politiker a banquier no senger première am kolléisch huet de jacques poos commerce an ekonomie op der hec vu lausanne studéiert no de chamberwale vum juni war d lsap net méi un der regierung bedeelegt an de jacques poos ass deputéierte bliwwen hie gouf direkter vun der banque continentale an duerno vun der banque paribas als fréieren direkter vum tageblatt ass hien am juni net op d honnertjoerfeier vun deem blat gaangen an engem oppene bréif un d daniele fonck direktesch vun der zeitung wërft hien hir an dem alvin sold deen hie mam marine le pen vergläicht eng regierungsfeindlech antieuropäesch a populistesch politik vir déi net nëmmen der zeitung mä och der lsap géif schueden si géifen d tageblatt just nach als forum fir trotzkisten neokommunisten an aner mélenchoniste mëssbrauchen de jacques f poos fillt sech och vu senger fréierer zeitung zensuréiert de jacques poos ass bestuet an huet dräi kanner dsenta berger gebuer den mee zu wien ass eng éisträichesch schauspillerin a filmproduzentin mat joer huet d senta berger ballet geléiert a wollt spéider schauspillerin ginn si war duerno um max reinhardt seminar de film huet si awer méi ugezunn wéi den theater a vun un huet si ee film nom anere gedréint d senta berger huet eng international filmcarrière si huet a filmer zu hollywood an italien frankräich däitschland an éisträich gespillt mat regisseure wéi bernhard wicki sam peckinpah volker schlöndorff a wim wenders si war d partnerin vu schauspiller wéi kirk douglas charlton heston james coburn lilli palmer a götz george zanter ass si presidentin vun der däitscher filmakademie dcolette flesch gebuer de abrëll zu diddeleng ass eng lëtzebuergesch politikerin a fréier sportlerin wärend hirer schoulzäit huet si e schüleraustausch an d usa gemaach an huet sech dunn och decidéiert do ze studéieren um wellesley women s college an op der fletcher school of law and diplomacy am massachusetts huet si politik an ekonomie studéiert vun bis war d colette flesch verwaltungsrot am sekretariat vum conseil vun den europäesche communautéiten zu bréissel am dezember waren zu lëtzebuerg virgezunne walen an d colette flesch gouf fir d demokratesch partei an d chamber gewielt vun bis a vun bis war si deputéiert an der chamber och am europaparlament war si tëscht an tëscht an a vun bis d colette flesch war generalsekretärin a presidentin vun der dp si ass och eng zäit laang presidentin vun der europäescher federatioun vun de liberalen demokrateschen a reformparteie gewiescht vun bis war se member vum verwaltungsrot vun der banque générale du luxembourg vun bis war se an der regierung vum pierre werner vizepremier ausseministesch a ministesch fir aussenhandel kooperatioun wirtschaft kleng a mëttelbetriber a justiz tëscht an war d colette flesch general direktesch an der europäescher kommissioun zoustänneg fir kultur kommunikatioun a sport duerno fir den iwwersetzerdéngscht vun bis war si nees europa deputéiert vun bis war si deputéiert an der chamber vum januar bis den dezember war si conseiller vun der stad lëtzebuerg an duerno war si do schäffin huet si dat mandat un d lydie polfer ofginn an de er jore war d colette flesch eng erfollegräich fechterin si war e puermol landesmeeschterin an huet lëtzebuerg dräimol op den olympesche spiller vertrueden zu roum zu tokyo an zu mexiko stad si gouf lëtzebuergesch sportlerin vum joer si war och generalsekretärin a presidentin vun der fédération luxembourgeoise d escrime a member vum lëtzebuergeschen olympesche comité d colette flesch ass d enkelin vum auguste flesch si ass gepacst an huet keng kanner si huet den éierendoktortitel vun der tufts university a vun der miami university ohio an de vereenegte staate vun amerika den daniel dan wiroth gebuer den september an der stad lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche filmregisseur virun allem vun animatiounsfilmer den dan wiroth deen aus enger kënschtlerfamill kënnt wiisst zu lëtzebuerg an zu bréissel op a studéiert zu bréissel op der konschthéichschoul la cambre animatiounsfilm wärend sengem studium realiséiert e verschidde kuerzfilmer la révolte berlin ombres méfiez vous a crucy fiction crucy fiction leeft um internationale filmfestival vu bréissel a kritt doruechter eng dose präisser era mela mela ass eng mëschung aus live an animatiounsfilm vum dan wiroth déi um festival vun namouer presentéiert gouf if not why not fir d tëlees chane arte gedréint ass eng gefilmt mise en scène vum choreograph akram khan a sengem ensembel déi e modernen danz opféieren dee sech um klasseschen indeschen danz kathak inspiréiert hie schafft fir rtl télé lëtzebuerg den daniel wiroth krut de lëtzebuerger filmpräis als beschte nowuess realisateur a fir de beschte kuerzfilm if not why not otto braun gebuer den januar zu königsberg haut kaliningrad an ostpreisen a gestuerwen de dezember zu locarno an der schwäiz war en däitsche politiker spd an der weimarer republik als ministerpresident vum freistaat preisen war de braun staark doru bedeelegt d republikanescht bollwerk preuen an der weimarer republik opzebauen am géigesaz zur räichspolitik geléngt et him a preisen eng gréisstendeels stabil regierung z etabléieren a seng amtszäit fält ënner anerem d transformatioun vun der ëffentlecher verwaltung ënner demokrateschen aspekter de braun deen dacks als rouden zar vu preisen bezeechent gouf ass souwuel en iwwerzeegte sozialen demokrat wéi och e preis hie bedreift eng resolut an decidéiert reformpolitik déi ëmstridden ass mä ëmmer am kader vun der legalitéit bleift d grenze vun all deem ginn him um enn vun der weimarer demonstréiert nom preiseschlag an der muechtergräifung vum hitler gëtt seng reformpolitik nämlech séier a grëndlech revidéiert dem braun seng versich mat legale moossnamen dem illegale virgoen entgéintzetrieden bleiwe wierkungs a bedeitungslos rivaner fréier riesling sylvaner ass eng wäisswäin riefzort déi zanter ongeféier op der lëtzebuerger musel ugebaut gëtt d riefzort geet op eng kräizung zréck déi vum hermann müller aus dem schwäizer kanton thurgau gemaach gouf d riefzort déi aus dem sämling ervirgaange war sollt eng kräizung tëscht riesling a sylvaner sinn a gouf dofir riesling sylvaner genannt si gouf ëmbenannt a müller thurgau wéi en an däitschland komm ass ënnersichunge vum ferdinand regner vum lehr und forschungszentrum klosterneuburg an der eva zyprian vum institut für rebenzüchtung geilweilerhof hu festgestallt datt d riefzort aus enger kräizung tëscht riesling a madeleine royale ervirgaangen ass weltwäit gëtt de müller thurgau op bal ha ugebaut dovu ronn ha an däitschland idealerweis gëtt de rivaner an engem schwéiren déiwe buedem ugebaut well e relativ liicht unzebaue ass an d récolte am allgemenge reegelméisseg an héich ass ass et eng zort déi relativ vill ugebaut gëtt de wäin deen aus der rivanerdrauf gemaach gëtt huet en niddregt oechslegewiicht an ass dofir e liichte blummege wäin deen dacks als einfachen dëschwäin oder am café gedronk gëtt en huet gemenkerhand eng blatzeg liicht giel faarw an ass mëttelméisseg sauer an den er joren huet de rivaner ëmmer méi den elbling ersat dee séngerzäit staark ënner der rieflaus gelidden hat och wann den ubau vum rivaner an de leschte joren zréck gaangen ass sou ass en op der lëtzebuerger musel mat ha awer nach déi zort déi am meeschten ugebaut gëtt de walter civitareale gebuer den august zu déifferdeng ass e lëtzebuergesche pianist a komponist hien huet säi museksstudium um conservatoire national supérieur de musique zu paris beim pierre sancan dem jacques parrenin am pierre max dubois gemaach ass hien um conservatoire tchakovski zu moskau ugeholl ginn wou hie piano kompositioun orchestratioun an direktioun studéiert huet de walter civitareale huet verschidde wierker fir orchester kammermusek pianoswierker an och e ballet komponéiert huet hie säi concerto fir piano zu moskau am kader vum mee festival opgefouert säi concerto humoristique fir bassklarinett an harmoniesorchester ass um mee festival zu leningrad uropgefouert ginn zanter huet de walter civitareale eng partie tournéeen duerch europa gemaach an huet bei verschiddene radiosopname matgewierkt hien huet och mam cellist daniil chafran a mam orchester vu leningrad gespillt de walter civitareale ass professer fir piano um stater conservatoire säi brudder de felice civitareale ass trompettist de marco pütz gebuer de mäerz zu esch uelzecht ass e lëtzebuergesche saxophonist a komponist hien huet säi studium am conservatoire vun esch a vu lëtzebuerg gemaach duerno huet hie sech um conservatoire royal de bruxelles perfektionéiert wou hie säin ofschloss diplme supérieur avec grande distinction am fach saxophon an avec la plus grande distinction an der kammermusek krut um conservatoire royal de liège huet hien e premier prix d harmonie an e premier prix de direction d orchestre kritt de marco pütz huet iwwer wierker komponéiert dovu ronn fir harmoniesorchester an fir sinfonieorchester d majoritéit vu senge wierker gi bei bronsheim music an de haske holland publizéiert aner editeure sinn maecenas gb edition tonger d hal leonard usa h lemoine a sempre pi f seng wierker si bis haut op ronn cden enregistréiert ginn zanter huet de marco pütz och verschidde wierker fir sinfonie a sträichorchester geschriwwen déi bei der schwäizer edition kunzelmann éditéiert sinn international unerkennung krut de marco vun un wéi hien den éischte präis vum concours international clarinet association composition contest an den usa mat sengem quatuor pour clarinettes gewonnen huet am juni krut hien d plaquette d honneur vun der union grand duc adolphe fir seng verdéngschter ëm d blosmusek iwwerreecht am oktober krut hien zu arnhem nl den buma international brass award fir seng kompositiounen am allgemengen a méi speziell fir säi bäitrag zur blosorchesterliteratur iwwerreecht seng kompositioune ginn uechtert d welt opgefouert an et fënnt ee s an de programmhefter vu sou grousse festivaller wéi festival international d echternach l rencontres d ensembles de violoncelles de beauvais f les quatuors st roch paris festival radenci slov wasbe konferenzen jönköping singapur killarney an cincinnati rsamd glasgow world music contest zu kerkrade nl cbdna konferenz greensboro usa europart bréissel asw vun zanter als chargé de cours bis war de marco pütz professer fir saxophon kammermusek an instrumentatioun um stater conservatoire hien huet vun u vill concerten als saxophon solist recitallen duo mat perkussioun oder solist mat orchester ginn dorënner concerten a russland huet hien den éischte klasseschen cd saxophon arias zu lëtzebuerg erausbruecht vun bis war hie saxophoniste renfort beim orchestre philharmonique du luxembourg an huet an där zäit déi meescht vun de bekannte saxophon soli am orchester gespillt an och e groussen deel dovun enregistréiert de marco pütz ass grënnungsmember vum quatuor de saxophones de luxembourg mat deem hie concerten am land an am ausland gespillt huet en huet och mat deem ensembel eng cd enregistréiert pedagogesch stécker dsidonie goossens gebuer den oktober zu liscard op mersey a gestuerwen de dezember zu reigate am surrey am alter vun joer war eng brittesch harfspillerin hir famill staamt aus der belsch hire grousspapp den dirigent eugène goossens ass am joerhonnert aus der belsch an england geplënnert an huet sech zu liverpool néiergelooss säi jong den eugène aynsley goossens gouf och orchesterdirigent si war dat jéngst kand vu fënnef no course bei der miriam timothy huet se mat joer fir d éischt ëffentlech gespillt huet hir schwëster marie an de proms gespillt a si war un der zweeter harf gouf se vun der bbc engagéiert an ass kuerz drop duerch d usa op tournée gaangen no enger zäit vu reegelméissegen optrëtter am covent garden ënner dem sir thomas beecham an dem bruno walter ass si vum adrian boult invitéiert ginn fir beim bbc symphony orchestra matzemaachen deen de boult wollt grënnen sou ass si grënnungmember an éischt harfspillerin ginn si hat sech schonn mat dem hyam greenbaum bestuet engem violonist komponist a musekarrangeur deen am alter vun joer duerch alkoholismus gestuerwen ass hien ass ni doriwwer ewech komm datt hire bouf bei der gebuert gestuerwen ass mat dem neigegrënnte bbc orchester huet si ënner deene berüümtsten dirigente gespillt dem arturo toscanini dem willem mangelberg richard strauss serge koussewitzky felix weingartner an dem bruno walter si war och bei der éischter plackenopnam mat dobäi am zweete weltkrich ass si mat dem ganzen orchester op bristol geplënnert eng stad déi kuerz drop vun nazidäitsche fliger bombardéiert gouf si war chef harfspillerin vum bbc symphony orchestra vun bis zu hirer pensioun joer méi spéit war si déi éischt déi an enger radiosendung en harfsolo gespillt huet géint d enn vum krich huet se sech mat engem schotteschen zaldot bestuet dem norman millar genannt bumps dee méi spéit dem beecham säi manager fir de royal philharmonic orchestra gouf si hunn e joer aalt bauerenhaus no bei reigate am surrey kaaft wou se schwäin an hénger geziicht hunn no dem millar sengem doud ass d sid wéi se vu gudde frënn genannt gouf do wunne bliwwen an der er joren ass si mat dem bbc orchester ënner dem pierre boulez nach ronderëm d welt gereest an d usa a russland an a japan am joer wéi den orchester seng joer gefeiert huet ass e galaowend organiséiert gi fir d sidonie goossens déi als eenzege museker vun ufank un dobäi war ze feieren dee gala gouf vum g roshdestvensky dirigéiert d joer drop huet si opgehalen huet se d gwinneth jones an engem eegenen arrangement vun the last rose of summer an der last night of the proms begleet am alter hat si e puermol e schlag kritt awer hire geescht war kloer bis zum enn si war just geplot mat tinnitus wat besonnesch fir e museker eng schlëmm laascht ass hiren ste gebuertsdag gouf an der wigmore hall gefeiert sechs harfspiller dovun e puer vun hire schüler hunn hir e ständche gespillt um programm stoungen ënner anerem wierker vun hirem verstuerwene mann dem bumps a vun hirem brudder eugène de begrëff veräin réckbildung aus vereenen bezeechent eng organisatioun an där sech persounen zu enger bestëmmter gemeinsamer duerch statute festgeluechter aktivitéit zum austausch iwwer oder zum ausliewe vu bestëmmte gemeinsamen interessien oder änlechem zesummegeschloss hunn an däitschland kënne sou gruppéierunge sech als eingetragener verein agedroene veräin registréiere loossen fir als juristesch persoun optrieden ze kënnen zu lëtzebuerg hu mer keng speziell legal form fir veräiner si mussen op d form vun enger association sans but lucratif zréckgräifen fir eng juristesch persoun ze ginn wann e veräin sech net registréiere léisst dann ass en eng reng association de fait wat ënner anerem bedeit datt en als veräin net viru geriicht goe kann an datt déi eenzel membere fir hir doten am kader vun hirem veräin selwer responsabel sinn an op d geriicht geholl kënne ginn pride and prejudice ass e roman vun der englescher schrëftstellerin jane austen ënner dem titel first impressions gouf de roman tëscht oktober an august geschriwwen erauskomm ass d buch an enger éischter oplo vun déi direkt ausverkaf waren a frankräich koum d buch ënner dem titel orgueil et préjugé an hat pride and prejudice et och bis iwwer den atlantik gepackt a koum an den usa op de maart am roman pride and prejudice geet et haaptsächlech ëm d bestietnes am fréien joerhonnert d haaptfigur vum buch ass d elizabeth bennet joer jonk intelligent schéin an net op de mond gefall hire papp de mr bennet verbréngt déi meescht zäit a senger bibliothéik virun allem fir datt en net muss mat senger fra der mrs bennet schwätzen d mrs bennet huet virun allem eng suerg an zwar datt hir fënnef diechter gutt bestuet ginn an net spéider op der strooss sëtze mussen d land vun de bennets geet nämlech nom doud vum mr bennet un de koseng vun der famill well de mr bennet selwer kee männlechen nokommen huet dëse koseng de mr collins ass um elizabeth intresséiert mä dat ass awer net géigesäiteg soudatt fir d mamm all hoffnung verluer ass datt d land an hirer famill bleift de stot ass ganz aus dem haischen wéi e gewuer gëtt datt e räiche jonken adlege sech an der noperschaft néierloosse wëll dëse mr bingley weist och interessi um jane der eelster vun de fënnef bingley duechteren mä wéi sou dacks huet dëst en hoken dem mr bingley säi beschte frënd de mr darcy ass en houfregen arroganten adlegen deen et net fir néideg fënnt sech mat den anere leit vum land opzehalen hien an d elizabeth si sech vun ufank un onsympathesch de mr darcy kritt dann och de mr bingley iwwerzeegt datt d jane keng gutt partie ass an zesumme fuere si zréck an d stad datt dat dem elizabeth säi bild vum darcy nëmmen nach verschlëmmert ass kloer mä viruerteler komme jo bekanntlech vun onwëssen a sou ka sech d lizzy nach op eng iwwerraschung gefaasst maachen déi sech gewäsch huet de jean asselborn gebuer de abrëll zu stengefort ass e lëtzebuergesche politiker lsap hien ass zanter zulescht zanter dem dezember an der regierung bettel schneider braz haut regierung bettel kersch bausch ausseminister vu lëtzebuerg tëscht an war de jean asselborn buergermeeschter vu stengefort vun bis a vun do bis war de jean asselborn vizepremierminister ausseminister a minister fir immigratioun an der regierung juncker asselborn i an ii huet hien an der regierung bettel schneider d portefeuillë vum ausseminister a minister fir immigratioun an asyl bäibehalen déi selwecht portefeuillen huet hien zanter an der regierung bettel schneider braz de jean asselborn ass mat der sylvie huber bestuet déi och op lokalpoliteschem plang aktiv ass si war am stengeforter gemengerot an eng zäit laang schäffin d koppel huet zwou duechteren den nicolas schmit gebuer den dezember zu déifferdeng ass e lëtzebuergeschen diplomat a politiker den september gouf hie vun der designéierter presidentin vun der europäescher kommissioun ursula von der leyen zum zukünftege kommissär fir beschäftegung ernannt den nicolas schmit huet ekonomie an droit zu paräis studéiert a säi studium mat engem dea an internationale bezéiungen an engem doktorat an der ekonomie ofgeschloss tëscht an war hie chargé de recherche an internationale wirtschaftsbezéiungen op der universitéit zu aix vun bis war hien attaché am staatsministère ier en dunn als legatiounssekretär an den ausseministère gewiesselt ass gouf hien dem jacques poos säi kabinettschef de oktober gouf den nicolas schmit member vum staatsrot an ass dat bliwwe bis zu senger demissioun den juli fir member vun der regierung ze ginn vun bis war hien direkter am ausseministère an zoustänneg fir auswäerteg handelsbezéiungen a kooperatioun tëscht an war den nicolas schmit delegéierte minister am ausseministère a ministère fir immigratioun an der regierung juncker asselborn i an der regierung juncker asselborn ii war hie vun bis minister fir aarbecht an immigratioun hie gouf bei de chamberwale vum oktober an d chamber gewielt huet awer op säin deputéiertemandat verzicht fir op en neits de dezember an der regierung bettel schneider minister fir aarbecht emploi a solidarwirtschaft ze ginn bei de chamberwale vum oktober gouf hien erëmgewielt huet awer nees der tess burton säi sëtz iwwerlooss fir lëtzebuergesche kommissär an der neier europäescher kommissioun ze ginn am juni huet hie fir d europawale kandidéiert a gouf als ee vun de sechs lëtzebuerger deputéierten an d europaparlament gewielt den nicolas schmit ass bestuet a papp vu véier kanner fichier logo luxemburgische ratspräsidentschaft svg thumb de logo vun der lëtzebuerger presidence dpresidence vum conseil vun der europäescher unioun och alt verkierzt eu presidence oder eu rotsvirsëtz genannt bezitt sech op d responsabilitéit déi ee bestëmmte memberstaat vun der europäescher unioun eu méint laang huet an déi dora besteet sämtlech reunioune vum conseil vun der europäescher unioun z organiséieren an ze presidéieren eng wichteg aufgab ass awer och bei deene reunioune kompromësser auszeschaffen a virzeschloen fir datt all kënnen d accord sinn et gëtt net de president vum conseil vun der europäescher unioun mä et ass all kéier dee fachminister aus dem land dat d presidence huet dee fir de sujet ëm deen et geet zoustänneg ass geet et z b ëm e sujet aus dem kulturberäich deen am juni am conseil bildung jugend a kultur beschwat gëtt ass et de lëtzebuerger kulturminister deen d presidence huet da gëtt et och nach den europäesche conseil dacks eu sommet genannt bei deem gewéinlech véiermol am joer d staats a regierungscheffen zesummekommen bis hat dat land oder villméi de premierminister respektiv de president vun deem land dat d presidence vum conseil hat d presidence dovun zënterhier gëtt et e permanente president de president vum europäesche conseil zënter den donald tusk virdun den herman van rompuy fir datt kee land sech vun engem anere benodeelegt soll fillen wiesselt d presidence all méint no engem vum conseil festgeluechte rotatiounsschema well am laf vun de jore méi memberstaaten dobäikomm sinn dauert et och méi laang bis ee bestëmmt land erëm eng kéier d presidence huet well se duerch d eu ausbreedung och ëmmer méi opwänneg gëtt gëtt et iwwerleeungen dee system z änneren am traité iwwer eng europäesch konstitutioun war virgesinn datt de conseilspresident vun de conseilsmembere fir joer gewielt soll ginn an déi zäit kee nationaalt mandat kéint hunn well deen traité enn net iwwerall ratifizéiert ass gouf en neie rotatiounsprinzip festgeluecht d presidence gëtt zënter un vun länner e sougenannten triplet gedeelt woubäi all kéier ee vun deene memberlänner déi resp bäigetruede sinn an engem triplet dobäi ass d iddi ass datt sou de programm op annerhallef joer festgeluecht ka ginn déi musse sech ofschwätzen an net all méint wiesselt och wann d presidentschaft gedeelt ass gëtt s all semester engem vun den länner offiziell zougedeelt lëtzebuerg hat bis ëwell matgerechent mol d presidence vum eu conseil dacks goung et dobäi ëm wichteg oder quokeleg dossieren z b koum et zum kompromëss vu lëtzebuerg deen der franséischer politik vum eidele stull en enn gemaach huet d presidencë vun a ware virun allem vu wärungspoliteschen theme markéiert déi éischt stoung ganz ënner dem androck vun der wärungskris vun de jore virdrun an déi zweet war geprägt vun der margaret thatcher hirem bekannten ausruff i want my money back ech wëll meng suen erëm d presidence vun stoung ënner dem androck vum éischte golfkrich an dem éischte jugoslawiekrich mä hei gouf och d aarbechtsgrondlag fir dat wat dat joer drop zu maastricht als traité iwwer d europäesch unioun sollt ënnerschriwwe ginn ausgeschafft bei der presidence vun hunn d suen erëm eng wichteg roll gespillt den euro stabilitéitspakt ass reforméiert ginn an et gouf laang iwwer de kader vum eu budget fir d joren verhandelt ouni datt et awer zu engem accord konnt kommen dësen ass am dezember ënner der brittescher presidence zu stane komm bei der presidence vun stinn och erëm däreg dossieren um programm d staatsscholdekris vu griicheland an domat verbonnen de méiglechen austrëtt vu griicheland aus dem euro de sougenannte grexit déi onstabel relatiounen tëscht der eu a groussbritannien an e referendum iwwer e méiglechen austrëtt aus der eu de sougenannte brexit an dann nach d immigratiounspolitik vun der eu no der flüchtlingskris star trek insurrection ass den ningte star trek kinofilm an den drëtten deen op der fernseeserie baséiert wéi och am virgängerfilm huet den jonathan frakes duersteller vum william t riker regie gefouert d team vun der uss enterprise ncc e kënnt engem komplott op d spuer deen e klengt vollek vu sengem planéit verschleefe soll fir datt d vollek vun de son a d virdeeler vum planéit fir sech benotze kann e starfleet admirol ass och un dësem komplott bedeelegt allerdéngs géint d wësse vun der federatioun well dës geheim missioun géint d éischt direktiv vun der federatioun verstéisst ass et der crew vun der enterprise hir aufgab hei anzegreifen an dëse komplott opzedecken de bernard blier gebuer den januar zu buenos aires argentinien a gestuerwen den mäerz zu saint cloud hauts de seine frankräich war e franséische schauspiller de bernard blier war ganz bekannt obschonn hie ganz seelen d haaptroll an engem film gespillt huet hie war sou gutt am drama série noire wéi an der comédie le grand blond avec une chaussure noire doheem hien huet mat de gréisste regisseure wéi marcel carné henri georges clouzot a luchino visconti geschafft donieft ass en awer och a filmer opgetrueden déi sengem talent onwierdeg waren wéi du mou dans la gchette a le fou du labo de bernard blier huet an iwwer filmer matgespillt de filmregisseur bertrand blier ass dem bernard blier säi jong dléonie lamesch oder joffer lamesch genannt ass eng lëtzebuerger comicfigur aus der serie superjhemp déi vum lucien czuga geschriwwen a vum roger leiner gezeechent gouf d joffer lamesch ass d sekretärin vum charel kuddel beim ministère fir ongeléiste problemer service vun den hoffnungslose fäll d léonie ass zu all zéng am réiserbann op d welt komm si ass an de meedercherslycée um lompebierg gaangen a war duerno an der ecole petitjean fir sekretariat ze léieren se gouf du sekretärin beim charel kuddel si trëtt meeschtens op mat engem koup dossieren ënner dem aarm am band aktioun réiserbunny ass si plakeg duerch de réiserbann gelaf an ass vun do un dem inspekter schrobiltgen säi fantassem de superjhemp huet hir en etlechmol d liewe gerett awer si huet ni erausfonnt datt hien de charel kuddel ass si deet sech gär flott un geet vill an de kino a wa se soss näischt ze dinn huet geet se an de gerénge wald joggen et gouf eng sekretärin déi an enger staatsverwaltung geschafft huet an do als joffer lamesch bekannt war déi hat gemengt sech an deem personnage erëmzëerkennen si huet sech beleidegt gefillt an hat dofir d auteure vum superjhemp op d geriicht geholl wéi se schliisslech agesinn huet datt se sech domat nëmme géif lächerlech maachen huet se hir plainte zréckgezunn de léandre schrobiltgen ass eng figur aus dem lëtzebuerger comic superjhemp hien ass polizist a schafft zesumme mam kommissär harespel de schrobiltgen ass an joffer lamesch verknallt déi awer guer net an hien no joer déngscht ass hien nach ëmmer inspekter zweetniddregste grad an der inspekteschkarriär a schafft am schiet vum harespel deen einfach net a pensioun wëll goen de schrobiltgen an de superjhemp hu sech géigesäiteg schon dacks gehollef a sinn dofir meeschtens zesummen an all band ze gesinn hie fält op mat sengen domme witzen iwwer déi hie meeschten nëmme selwer laacht a mat deenen hien dem superjhemp och alt mol op de kachkéis geet hien ass doriwwer eraus faarweblann wat net ëmmer kammoud ass besonnesch fir iwwer eng kräizung ze goen hie sammelt pompjeesautoen déi dann natierlech och gréng sinn hien huet ëmmer e grénge kostüm un an ass stolz op seng fënnef rout hoer vun deenen hie jiddwerengem en numm ginn huet an zwar déifdi dousy bikki mick an titsch sou wéi d nimm vun de museker vun der bekannter englescher band aus de er joren de kommissär apollon harespel ass eng lëtzebuerger comicfigur déi an all album aus der serie superjhemp déi vum lucien czuga geschriwwen a vum roger leiner gezeechent gouf virkënnt hien ass de virgesetzte vum inspekter léandre schrobiltgen seng devise ass d aarbecht hält jonk an dowéinst schafft en nach obwuel e scho laang an der pensioun misst sinn a senger fräizäit sammelt en timberen a këmmert sech ëm säi gaart hie leet ganz vill wäert op seng fra obwuel hie si nach ni gesinn huet de kommissär ass inspiréiert vum commissaire sigismond bourdon aus der bd ric hochet dee sou wéi hien e karéierte paltong huet an eng päif fëmmt il nome della rosa ass e buch vum italieenesche schrëftsteller umberto eco dat erauskoum souwuel an italien wéi och an de länner wou an de joren dono iwwersetzungen erauskoumen der name der rose le nom de la rose the name of the rose hat et e grousse succès et ass inhaltlech eng zort historesche kriminalroman deen an enger italieenescher benediktinerabtei spillt wou et zu mysteriéisen doudesfäll kënnt doriwwer eraus ass et eng lieweg beschreiwung vum spéide mëttelalter mat senge politeschen sozialen a reliéise konflikter ausserdeem si verschidde passagen éischter e philospopheschen essay an et gëtt bis hin zu den nimm uspillungen op d joerhonnert a besonnesch op italien an den er joren de roman gouf vum jean jacques annaud ënner dem titel der name der rose mam sean connery als brudder william vu baskerville verfilmt nidderkäerjeng ass eng uertschaft an der gemeng käerjeng am kanton capellen si war bis enn den haaptuert vun der fréierer gemeng nidderkäerjeng nidderkäerjeng läit am südweste vu lëtzebuerg d kuer eng vun deene wéinege lëtzebuergesche baachen déi zum meusebaseng gehéiert fléisst durch nidderkäerjeng no beim rond point vun der biff fléisst d mierbaach an d kuer an der zäit vum franséische regime d h vum directoire bis zum enn vum premier empire war käerjeng haaptuert vun engem franséische kanton am département des forts d geschicht vun der uertschaft ass enk mat der geschicht vun der lëtzebuerger stolindustrie verwuerzelt grad wéi déi aner gemengen an uertschaften aus dem süden huet och nidderkäerjeng d rezessioun am stolsekteur ze spire kritt net zulescht wëll vill awunner op der schmelz hiert brout verdéngt hunn no dëser kris huet nidderkäerjeng sech op industriellem plang weiderentwéckelt an eng rei grouss betriber wéi d general motors d luxguard oder nach d tdk hu sech do néiergelooss am ufank vum zweete weltkrich koum et zu käerjeng zu reiwereien tëscht der wehrmacht a franséischen truppen dobäi hunn den mee néng spahisen aus dem generol p jouffrault senger spahis brigade hiert d liewe gelooss eng plack op engem stee bei der parkplaz vun der käerjenger gare erënnert dorun ee vun de bekanntsten nidderkäerjenger war de sculpteur claus cito deen zu lëtzebuerg haaptsächlech wéinst der gëlle fra bekannt ass bech ass eng lëtzebuergesch uertschaft an haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm bech läit südlech vun der nationalstrooss tëscht der schanz an hierber op enger héicht vun ca m ng l d uertschaft bech gouf eng éischt kéier als becche als besëtz vum klouschter iechternach ernimmt iwwer beche huet sech den numm zu bech entwéckelt war bech zesumme mat ernzen lauterbuer bollendorf steenem an irrel ee vun de wichtegste klouschterhäff vum klouschter iechternach tëscht dem an dem joerhonnert hat d häre vu bech hir residenz am duerf am joerhonnert hat de mayer vum klouschter déi weltlech herrschaft do goufen stéit gezielt waren et der just nach an nom drëssegjärege krich der nëmme méi stéit déi all an der ënneschtgaass gewunnt hunn dobäi koumen nach e puer verspreet am bësch oder um grasserbierg war d zuel vun de stéit op eropgaangen de kär vum duerf ëm d ënnescht an d ieweschtgaass huet an der hallschent vum joerhonnert ugefaangen sech auszebreeden de faubourg an dneidierfche si bebaut ginn ëm goufen déi éischt haiser an der beierwiss gebaut an a vun den er joren u koum äässe mat bäi an d duerf ass laanscht seng borde gewuess biekerech ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton réiden an haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm biekerech vun de leit aus der géigend beekerich genannt läit um fouss vun de sandsteekoppen am süden mat den héchste punkten um kuelebierg an op der kräizerbuch dëse grousse wassereservoir mécht sech do duerch ganz vill quelle bemierkbar déi sou eng gutt qualitéit hunn datt sech am huewelerwee eng industrie installéiert huet ds a des eaux minérales de beckerich déi d biekerecher waasser kommerzialiséiert no westen an no norden ass den dall op an et kann ee bis op déi éischt éisleker koppe gesinn d quellen ëm biekerech lafen all op hitten zou fir do als näerdener baach weider an d pall an dann an d atert ze lafen et sinn dat de bauerenhaff deen net wäit dovun ewech läit huet den numm vun dësem flouer a kauleks den numm kënnt dohier well de sandsteen an dësem eck besonnesch vill kallek huet a plazeweis schluetwäiss ass no de schrëftstécker gëtt biekerech am joerhonnert fir d éischt genannt ëm ass d existenz vun enger parschoul zu biekerech nogewisen am joer beleet en dokument datt vun leit analphabeten am duerf waren am joerhonnert hat d abtei vun iechternach lännereien a rechter zu an ëm biekerech am ancien régime huet e groussen deel vun der haiteger gemeng biekerech zu der abtei notre dame vu clairefontaine gehéiert de rescht war am besëtz vum priorat vum mariendall vun un gouf an der biekerecher millen stroum produzéiert andeems dat aalt waasserrad duerch eng turbin ersat gouf sou koum et datt biekerech eng vun den éischten uertschaften am land war dat e stroumnetz hat zanter gëtt d waasser aus der quell vum mëlleschbour an d waasserleitunge vun der ganzer gemeng biekerech gespeist d uertschaft ass un d stroossenetz ugestréckt duerch d nationalstrooss n déi vun arel op dikrech féiert den cr vun ielwen op ell an den cr vu biekerech op réiden op der atert déi biekerecher hunn als spottnimm dbiekerecher kierfmécher a biekerecher suebelmouken bäerdref lokal bäertref ass eng lëtzebuergesch uertschaft an den haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm bäerdref läit am kanton iechternach op engem héichplateau deen ausser am südwesten vun déiwen däller déi duerch d sauer d schwaarz iernz an d äsbech an de sandstee gegruewe gi sinn ëmginn ass bäerdref läit am zentrum vun der klenger lëtzebuerger schwäiz déi éischt besiidlung vum bäerdrëffer plateau geet an déi jénger steenzäit zréck v chr am oder joerhonnert gouf do wou haut d uertschaft ass e réimeschen haff ugeluecht eng villa rustica oder och vläicht eng villa urbana den numm bäerdref kënnt heivun den haff krut den numm vu sengem meeschter a gouf deem entspriechend beronis villa haff vum bero genannt spéider gouf dat wuert villa duerch säi germanescht fränkescht equivalent thorp dorf drëf ersat och de flouernumm op kaasselt kéint drop hindeiten datt do emol e réimesche waachposte castellum stoung dee markantsten iwwerrescht vun der villa ass de sougenannte véiergëttersteen deen de sockel vun enger jupiter votivsail war an um héchste punkt vun der géigend stoung do wou haut d kierch steet dëse gouf wéi am joerhonnert déi éischt kapell an der uertschaft gebaut gouf an dëser ënnerbruecht a war haaptdeel vum altor wéi den januar eng nei kierch ageweit gouf ass de véiergëtterstee matgeplënnert ginn an alt erëm ënner den haaptaltor stoe komm wou en och haut nach steet am zweete weltkrich huet bäerdref virun allem an der ardennenoffensiv ze leide gehat zwou kompanië vum regiment vun der us infanterie divisioun vun der däitscher offensiv iwwerrascht hunn e puer deeg laang ënner dem kommando vum captain steve lang vum deemolegen htel du parc aus heroesche widderstand geleescht mam resultat datt d haiser an der ëmgéigend bal all beschiedegt oder zerstéiert waren ronderëm bäerdref gëtt et kilometerlaang trëppelweeër déi laanscht d fielswänn aus sandstee ginn wou de bësch a sengem natierlechen zoustand belooss ass duerch dat fiicht mikroklima gëtt et do eng besonnesch vegetatioun ë a eng rar farenaart den hymenophyllum tunbrigense bekannt fielsformatioune sinn de priedegtstull de perekop d huel lee de malakoff tuerm d raiberhiel oder dsiweschlëff déi eenzeg plaz am land fir klammsport ze maachen ass zu bäerdref an der wanterbaach fir do kënnen ze klammen brauch een e permis vum ëmweltministère bartreng ass eng lëtzebuergesch uertschaft an den haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm iwwer den tossebierg leeft d nationalstrooss n déi op hirer ganzer längt zu der voie de la liberté gehéiert duerch bartreng leeft vu westen no osten d péitruss batreng läit beim kiem vun orolauneum arel op augusta treverorum tréier um tossebierg war e relais fir d päerd an der uertschaft um flouer bei de rouden zillen a buermiicht si reschter vun enger gallo réimescher villa dës gehéiert zanter zum inventaire supplémentaire vun de klasséierte monumenter den numm bartreng respektiv bertrange huet eng fränkesch originn an heescht souvill wéi dem bert ho säint uechter d joerhonnerte variéiert en tëscht bertharingen bertrig birtring berthinga bertringen fir dann zum haitege bartreng respektiv bertrange oder bartringen ze ginn aus der zäit vum mëttelalter ass net vill vu bartreng gewosst huet de gouverneur pierre ernest de mansfeld d herrschaft batreng kaaft gouf s un d madeleine de schauwenburg viruverkaaft an an der neizäit bis zum enn vum spueneschen ierffollegkrich waren d duerf an d buerg vu bartreng well se no bei der festung lëtzebuerg louchen bei belagerunge vun dëser ëmmer nees duerch d arméien déi do hire camp haten geplëmmt ginn besonnesch am drëssegjärege krich ass d bevëlkerung wéi a villen aneren dierfer doruechter duerch hongersnéit pescht a brigange staark erofgaangen am joerhonnert war bartreng e bauerenduerf mat ronn haiser an eppes méi wéi awunner eng jett sinn der vun an amerika ausgewandert eréischt an der zweeter hallschecht vum joerhonnert huet sech d situatioun grondleeënd geännert ewell huet bartreng dervu profitéiert no bei der stad ze sinn an d awunnerzuel déi nach bei ronn louch ass rasant an d luucht gaangen gouf d er marque iwwerschratt déi vu déi vu déi vu an ëm déi vu beetebuerg ass eng lëtzebuergesch uertschaft am süde vum land an den haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm beetebuerg läit am uelzechtdall do wou d diddelengerbaach an d uelzecht leeft d nopeschuertschafte vu beetebuerg sinn d gare vu beetebuerg gehéiert zur cfl linn a läit op der internationaler streck lëtzebuerg dijon d rangéiergare mat sënnergleiser gouf an den er jore gebaut a krut ee container terminal derbäi doduerch ass beetebuerg zu engem wichtege glidd am internationale wuerentransport op der nord süd achs ginn beetebuerg hänkt um stroossennetz iwwer d dräikantonstrooss an d n an och iwwer den cr an den cr laanscht beetebuerg mat dräi uschlëss ginn d autobunn a an d autobunn a zu der beetebuerger mobilitéit gehéieren d rgtr linnen an an de flexibus vun der gemeng beetebuerg deen ee gratis an der gemeng beetebuerg benotze kann dgemeng biermereng war bis enn eng lëtzebuergesch gemeng am kanton réimech si huet du mat de gemenge schengen a welleschten zu der vergréisserter gemeng schengen fusionéiert biermereng gouf fir d éischt kéier als boinbringas an engem dokument vum keeser lothar ernimmt elweng gouf fir d éischt aigevingen genannt éimereng gouf fir d éischt ombringas genannt tëscht an war biermereng ënner franséischer herrschaft zesummen ë a mat munneref duelem a bous am géigesaz zum rescht vum land wat als herzogtum lëtzebuerg ofwiesselnd ënner spuenescher franséischer an éisträichescher herrschaft existéiert huet de januar haten d gemengeréit vu schengen biermereng a welleschten zougestëmmt eng prozedur an d weeër ze leeden fir hir gemengen ze fusionéieren den oktober hunn an engem referenden dozou d majoritéit vun de leit an deene betraffene gemengen enger fusioun zougestëmmt kënzeg lokal kéinzig ass eng lëtzebuergesch uertschaft an der gemeng käerjeng bis enn war et den haaptuert vun der fréierer gemeng kënzeg de kënzeger hire spëtznumm ass fräschefänkerten kënzeg läit op der belscher grenz no bei de quelle vun der äisch an op der waasserscheed vum anzochsgebitt vun der meuse an dem rhäin säin héchste punkt ass um flouer vu féngeg um kues op enger héicht vun m kënzeg huet ee ländleche charakter an et gëtt nach eng hallef dose bauerebetriber am duerf déi éischt spuer vun awunner zu kënzeg ass an den er joren entdeckt ginn wéi eng aristokratesch grafkummer aus der zäit vun de gallier fonnt ginn ass an déi op v chr konnt datéiert ginn schrëftlech gëtt kënzeg fir d éischt an der éischter hallschent vum joerhonnert an engem dokument vum karl martell ernimmt zu kënzeg gouf et fréier zwou millen d peschmillen an d schockmillen d peschmille stoung laanscht falterbaach op der hallwer streck tëscht der haiteger rue de la gare oder schwämm wéi déi kënzeger soen an der rue des prés am pad vun der millen ass haut näischt méi ze gesinn d schockmille steet am ausgank vum duerf wann een op grass fiert op der lénkser säit vum cr an ass um kadasterplang an der kadastersektioun section des moulins agedroen den numm an der schwämm kënnt dohier well fréier ongeféier op der plaz wou haut de foussballsterrain ass e weier war an deem d äerz gewäsch geschwämmt gouf dat duerno op der simmerschmelz verschafft gouf där weiere gouf et och nach um laf vun der méinschbaach am arelerwee well déi weiere just op der grenz bei der gossemaark lb op lëtzebuergeschem terrain louchen an och awunner vun der belscher uertschaft séilen do bounäerz gewäsch hunn war am grenzvertrag vun festgehale ginn datt déi sollte fräien zougank hunn konsdref ass eng lëtzebuergesch uertschaft an haaptuert vun der gemeng konsdref konsdref läit op zirka m am oste vum lëtzebuerger land am kanton iechternach am zentrum vun der klenger lëtzebuerger schwäiz prehistoresch a réimesch entdeckunge loossen drop schléissen datt konsdref an engem ale siidlungsgebitt läit konsdref gëtt a verschiddenen dokumenter aus dem éischte joerdausend schonn ernimmt als cunolphi villa als conolfi villa am mëttelalter fanne mer d bezeechung consturf d uertschaft huet zum eelste besëtz vun der tréierer abtei oeren gehéiert an ass bis zur franséischer revolutioun zentrum vun der oerener grondherrschaft an dëser géigend d existenz vun enger parkierch zu konsdref ass eréischt nozeweisen mä historiker datéieren den ursprong vun der par konsdref ëm d joer kuckeswäert ass ënner anerem d kierch aus dem joerhonnert mat hirem goteschen tuerm aus dem joerhonnert an dem altor mat der baartelméis statu den tuerm ass als nationaalt monument klasséiert iwwer der agankspaart vum konsdrëffer kierfecht ass e gossent gitter aus den er jore mat der opschrëft aujourd hui nous demain vous drop de franois theis deen d portal geschaaft huet wollt domat un déi schwéier schicksalsschléi vu senger famill erënneren nodeems an schonn zwee kanner vun der koppel theis meyers gestuerwe waren august a peter theis sinn am joer och nach fënnef vun hire kanner un der spuenescher gripp gestuerwen d ketty mäerz d angelika an de wilhelm mäerz de michel an den nicolas mäerz konsdref läit an der klenger lëtzebuerger schwäiz a bitt eng ganz rei vu schéine promenaden duerch d bëscher mat villen aussiichtspunkte mat vue op de sauerdall an de mëllerdall d géigend zeechent sech besonnesch duerch aussergewéinlech fielsformatiounen aus laanscht déi d spadséierweeër féieren z b d kuelscheier oder d goldfralay dikrech lokal dikrich ass eng vun den lëtzebuergesche stied an déi eenzeg uertschaft an der gemeng dikrech d stad ass den haaptuert vum kanton dikrech wéi och vu sengem distrikt dikrech bilt zesumme mat de gemenge bettenduerf ettelbréck ierpeldeng schieren a colmer bierg den zentrum vun der nordstad déi regioun gëllt nom ivl nieft der stad an esch uelzecht als drëtten entwécklungspol vum grand duché d symbol vun dikrech ass den iesel zu sengen éiere steet den ieselsbuer entworf vum bonifatius stirnberg an der groussgaass hiren numm huet d stad dem vaterländliches lesebuch für die luxemburger volkschule no aus der zäit vum karel dem groussen hien huet um enn vum joerhonnert sachsen an d géigend vun dikrech ëmsidele gelooss fir s ënnert seng kontroll ze bréngen fir déi heednesch sachsen zum chrëschtentum ze bekéieren huet hien dunn zu dikrech eng kierch baue gelooss duerch den numm déi d sachsen der kierch ginn hunn diet kirch vollekskierch ass am laf vun der zäit den numm dikrech entstanen ënner der bezeechnung diecirke gouf d stad dikrech fir d éischt am joer an engem dokument ernimmt schonn an der réimerzäit gouf et op der plaz vun der haiteger alstad e grousse landwirtschaftlechen haff do virdrun huet de kiem tongeren tréier iwwer d sauer gefouert am mëttelalter hunn d dikrecher sech mat festungsmauere geschützt mat tierm a paarten virun deenen e waassergruef war dikrech ass och bekannt duerch säi fréieren hippodrom op deem déi éischt päerdscourse zu lëtzebuerg geridde gouf d päerdscourssen déi do bis zum zweete weltkrich an nach eng kéier duerno geridde goufen waren ëmmer staark besicht déi schwéierst zäit hat dikrech wéi déi meescht éisleker gemengen am zweete weltkrich zemools am dezember wou de ganze sauerdall d südflank vun der ardennenoffensiv war gouf et zu dikrech schwéier gefechter bei deenen den zentrum vun der stad bal ganz zerstéiert gouf zanter ass zu dikrech um härebierg an der eenzeger militärkasär vum land d lëtzebuerger arméi stationéiert zu dikrech gëtt et e puer grouss manifestatiounen déi am ganze land bis iwwer d grenzen eraus bekannt sinn déifferdeng lokal déifferdang ass eng uertschaft an der gemeng déifferdeng an eng vun den stied am groussherzogtum lëtzebuerg déifferdeng läit tëscht den uertschaften nidderkuer an uewerkuer déifferdeng läit am südweste vu lëtzebuerg éischt spueren déi an der géigend déifferdeng fonnt goufe weisen drop hin datt schonn an der alsteenzäit mënschen an där géigend gelieft hunn et goufen och siwe réng fonnt déi ongeféier vun v chr stamen am geschichtscours iwwer déifferdeng et gouf nimm mat laténgesche racinnen wéi zum beispill differtingen tiffirdingen thieferdanges differdenges oder mat franséische racinnen thyeferdingen thiefferdanges thifferdanges ausserdeem gëtt et och d méiglechkeet datt den numm vun verschiddene personnagen hiergeleet gouf wei zum beispill die genossen sippe des diefried oder diefridingen d klouschter dat vum alexander vun zolwer gebaut gouf gouf eng zisterzienserinnenabtei d schwësteren hunn haaptsächlech aus lëtzebuergeschen adelsfamille gestaamt mä lues a lues hu sech och nonnen aus der grenzregioun integréiert wärend dem drëssegjärege krich hat d abtei grouss problemer fir weiderzebestoen well d zaldoten vun de feindlechen truppen alles zerstéiert hunn an engem dokument aus där zäit heescht et il plairat de considerer que ladite abbaye exposé sur les frontiers a souffert des pertes notables durant les guerres par divers fois et signament depuis l an les suédois les croattes hongrois polonais lorrains franois et autres ont enlevé les meubles bestailles grains et ustensiles mesmes les ferrailles des portes et fenestres le plomb des toicts tellement que les dames religieuses et domestiques ont esté contraints de se retirer chez leurs parens souvent et par bonnes espaces de temps pendant la derniere guerre on a esté obligé de fournir une somme notable aux franois pour la contribution leurs censes fermes au nombre de quattre sont entièrement bruslees et demolies la quatriesme partie du cloitre est tombé deux autres et la tour de l eglise menacent la ruine déi lescht äbtissin huet marie madeleine de gourcy geheescht soudatt och nach haut d fleegeheem ënner dem numm fontaine marie besteet eréischt am joer huet d gemeng déifferdeng sech dozou bereet erkläert d abtei déi zu der zäit scho puermol zur stee prett stoung ze kafen an huet dunn e spidol draus gemaach am joer huet dunn de lëtzebuerger staat d spidol kaf an zanterhier ass et e fleegeheem ënner der leedung vum servior eng rëtsch gebaier zu déifferdeng an der victor hugo der niklos an der émile mark strooss goufen an d lëscht vun de klasséierte monumenter opgeholl an als inventaire supplémentaire klasséiert och den agank vun der minière thillebierg gouf do agedroen dgemeng diddeleng läit am kanton esch uelzecht an ass eng vun den gemengen am groussherzogtum lëtzebuerg zu diddeleng stoung déi éischt modern integréiert schmelz vu lëtzebuerg dofir krut d stad nach den numm forge du sud diddeleng läit am nordoste vum loutrengesche minettsbaséng um rand vun der cuesta vum bajocium am dall vun der diddelengerbaach de süde vum dall wou grouss industrieanlage stinn ass vun osten hier vun den héichte vum doggerplateau begrenzt an no norden an nordoste geet en op an den dall vun der gander an der uelzecht am nordweste steet eng eenzel kopp de gehaansbierg ee sougenannten ëmlafbierg mat enger héicht vu m op deem reschter vun enger buergruin a réimescher festung ze fanne sinn den héchste punkt ass op der grenz vun téiteng um kalebierg op m eng besser bekannt héich plaz ass de ginzebierg deen eng héicht vu m ng l huet an ënner deem op engem plateau op enger héicht vu meter den rtls sender steet deen e bei klorem wieder op méi wéi km gesi kann den déifste punkt ass am thilleweier op der franséischer grenz op m zu lëtzebuerg helleng beetebuerg näerzeng keel an téiteng a frankräich wuelmereng kanfen zoufftgen an hoen duerch d gesetz vum august krut diddeleng den titel stad mat deem gesetz ginn déi zwee fréier dierfer bireng a butschebuerg an d stad mat iwwerholl a sinn haut quartiere vun diddeleng d geschicht vun diddeleng ass staark markéiert vun der industrieller entwécklung am minett gläich an der zweeter hallschent vum joerhonnert war diddeleng eng héichbuerg vun der stolfabrikatioun et war eng grouss schmelz mat héichiewen engem stolwierk an engem walzwierk opgeriicht ginn mat spéider niewendrun enger galvaniséierungsanlag enger sauerstoffanlag a mat der gare diddeleng schmelz fir déi fäerdeg produkter op zich ze verlueden de schinnequai ass haut nach ee begrëff fir all diddelenger ëm hunn d patrone vun der diddelenger schmelz den optrag ginn fir eng zillebäckerei opzeriichten well si zille gebraucht hu fir hir hangaren atelieren a kamäiner ze bauen an awer och fir d aarbechterhaiser an de kolonie wéi am brill an der hondsgaass rue du travail an an der lachegaass rue de zoufftgen déi fabréck gouf vun engem belschen industriellen dem victor tassin opgeriicht op der plaz déi haut de quartier wolkeschdall ass no der restrukturéierung vun der arbed an den er joren ass nëmme méi ee kaalt walzwierk an eng beschichtungsanlag iwwreg bliwwen duerno hu sech zu diddeleng a ronderëm kleng mëttel an och e puer méi grouss industrien niddergelooss sou wéi giebel husky a luxguard de gemengerot vun diddeleng gëtt nom proporz walsystem gewielt e setzt sech zanter aus bis bis conseilleren zesummen d gemeng diddeleng ass member vu follgenden interkommunale syndikater walfer ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton lëtzebuerg an haaptuert vun der gemeng walfer d walfer läit am uelzecht dall dee vun do un no norden ëmmer méi breet gëtt am weste fanne mer eng wiselandschaft déi lues a lues verbaut ginn ass an am oste stéisst walfer un d häng vun de bëscher déi op de koppe leien wéi de walferbierg de quantebierg d fréin an dheedchen d naturschutzgebitt sonnebierg läit um westhank vum ausleefer vum walferbierg walfer ass haaptsächlech un de verkéier ugeschloss iwwer d eisebunnsstreck lëtzebuerg ëlwen nordstreck an d nationalstrooss déi allebéid vun norden no süde matzen duerch walfer ginn an duerf praktesch zesumme mat der uelzecht a véier deelen aner weeër déi op walfer féieren sinn den cr dee vu walfer op d biergerkräiz geet den cr vun dummeldeng op walfer an den cr vu steesel op walfer de sougenannte véiergëtterstee vu bäerdref ass e wierfelfërmege sandsteen vun ongeféier engem meter säitelängt op deem ronderëm déi réimesch gëtter juno minerva apollo an herkules an héichrelief ofgebilt sinn e steet an der bäerdrëffer kierch abetonéiert am sockel ënner dem haaptaltor de véiergëttersteen kënnt warscheinlech aus der huel lee engem steebroch bei bäerdref wou schonn an der réimerzäit millesteng gebrach goufen e war de sockel vun enger jupiter votivsail déi um héchste punkt vun der géigend opgeriicht gouf fir e réimeschen haff villa rustica dee just niewendru louch ze schützen de bäerdrëffer véiergëtterstee gouf de abrëll als nationaalt monument klasséiert wéi am joerhonnert eng kapell zu bäerdref gebaut gouf ass de véiergëtterstee mat integréiert ginn a gouf ënner den haaptaltor gesat d juno stoung dobäi wéi warscheinlech virdrun och no osten wou d sonn opgeet am joerhonnert gouf déi haiteg parkierch gebaut an de stee gouf mat eriwwergeplënnert et gouf zwar duerno gekuckt datt de steen dee selwechte wee stoung wéi virdrun d h mam herkules zu der entrée hi gedréint well d kierch selwer awer anescht orientéiert war war domat déi lescht erënnerung un déi fréier reliéis symbolik verschwonnen och war de steen hanner enger verkleedung verstoppt op der viischter säit vum mëttelschëff aus gekuckt ass dminerva ze gesinn d gëttin vun der wäisheet si huet e casque op an e rack mat falen dran hiert ovaalt schëld stäipt se op en hausaltor riets donieft gesäit een djuno d kinnigin vun de gëtter si huet eng tunique un an huet an der lénkser hand en zepter an an der rietser eng afferschuel déi s iwwert en altor ausschëtt riets uewen am eck ass e symbolesche pohunn déi hënnescht säit weist den apollo de gott vun der luucht mä och vun der lyrik an der musek hien huet an der rietser hand e bou an stäipt sech mat der lénkser op eng leier zu senge féiss läit e réi op der lénkser säit schliisslech ass den herkules ofgebilt mat engem léiwepelz un an enger keel hie symboliséiert d kraaft an d dugend de bäerdrëfer véiergëttersteen ënnerscheet sech vun anere véiergëttersteng doduerch datt soss bal ëmmer de merkur amplaz wéi hei den apollo ze gesinn ass och ass et e raart beispill vun ofbildunge vu réimesche gottheeten déi uechter d joerhonnerten an enger chrëschtlecher kierch iwwerlieft hunn duelem ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton réimech an haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm laanscht duelem féiert dräikantonstrooss tëscht den uertschafte bous a fëlschdref d uertschaft läit am dall vun der schleebaach nodeem op loftbiller vun duelem aus dem joer iwwerreschter vun enger anticker siidlung entdeckt goufen hunn déi éischt ausgruewungen ugefaangen an et gouf e ganzt duerf fonnt et gouf och e koup statuen an tounmaterial fonnt wouvun der haut e puer am louvre zu paräis ausgestallt sinn duerch d ausgruewunge vu fragmenter vun engem gréisseren altor am joer konnt bewise ginn datt duelem op der plaz vum réimesche vicus ricciacus opgebaut ass ricciacum war eng vun den etappen op dem kiem tëscht divodurum metz an augusta treverorum tréier déi am itinerarium antonini augusti eng opzielung vun den etappen op de grousse réimesche stroossen opgezielt ass an op der tabula peutingeriana eng kaart vun dëse stroossen opgezeechent ass de bau vum kiem tëscht metz an tréier duerch de réimesche generol marcus vipsanius agrippa geet op d joren viru christus zréck ëm dës zäit ass och de vicus ricciacus entstanen no christus koum et zu enger neiopdeelung vun der uertschaft an der mëtt vum joerhonnert huet ricciacum mat hektar seng gréisst entwécklung erlieft nieft de privathaiser sinn e puer tempelen thermen an den theater aus där zäit entdeckt ginn bei den terrassementsaarbechte fir e stall vun engem duelemer bauer südlech vum vicus goufen d iwwerreschter vun engem réimeschen theater fonnt dee plaz fir zirka leit gebueden huet haut kann ee genee erkenne wéi den theater deemools ausgesinn huet an der direkter ëmgeigend goufen nach aner bauwierker fonnt z b d reschter vun engem haus vun engem bierger dat fir den theater huet missen ofgerappt ginn e problem hat dat ganzt awer mat sech bruecht an zwar datt genee an der mëtt vum theater eng strooss gebaut gouf ënner där d waasserversuergung vun duelem leeft an de joren goufen zu duelem och nach iwwerreschter vu réimesche griewer a vun engem tempel fonnt tëscht dem theater an dem vicus gouf e réimermonument den aadler genannt opgeriicht et ass eng héich sail op där en aadler sëtzt deem säi kierper an richtung vicus an de kapp a richtung metz réimerstrooss kuckt d monument gouf grad sou wei d kierchtuerm vun duelem am unfank vum zweete weltkrich beim däitschen iwwerfall zerstéiert an et gouf eréischt erëm opgeriicht de juni huet um archeologesche site op der säit vum gallo réimeschen theater en dokumentatiounszentrum seng dieren opgemaach wou ë a pancarten iwwer d liewen am antike ricciacum mat engem vicus enger nekropol engem tempel engem theater an thermen infortméieren victor loos duelem band eis kiirch conseil de la fabrique d eglise de dalheim duelem gust linden sandy linden robert vandivinit aloyse estgen victor loos vu ricciacus via dalahem op duelem fanfare gemeng duelem isbn groussbus lokal bus ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton réiden an den haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm groussbus läit op enger héicht vu m duerch d uertschaft leeft d waark déi zu gréiwels entspréngt duerch groussbus lafen d nationalstrooss an d n bous oder buhs ass dat keltescht wuert fir mëllechkummer am nämmlechte streech fënnt een zillen an eeserech aus der zäit vun de réimer am joerhonnert steet zu groussbus eng kierch vun un ass d duerf eng eege par iwwer d joerhonnerten huet d populatioun vum duerf deels staark ënner kricher a krankheete gelidden tëscht a léisst de peter jolliot e schlass bauen dat ofgerappt gëtt nodeems de blëtz an déi al kierch aschléit gëtt déi haiteg kierch gebaut gëtt de kierchtuerm nees vum blëtz getraff an dat joer drop gëtt den neien tuerm opgeriicht hesper ass eng lëtzebuergesch uertschaft an den haaptuert vun der gemeng hesper am kanton lëtzebuerg hesper läit um nërdlechen enn vum uelzechtdall just do wou de floss ufänkt an e schmuelen dall gequëtscht ze ginn deen déi eng säit vum plateau vum houwald an déi aner säit vum holleschbierg a vum bloebierg gebilt gëtt zu hesper leeft vun der lénkser säit d drosbech an d uelzecht duerch hesper leeft d nationalstrooss n déi op hirer ganzer längt zu der voie de la liberté gehéiert hesper war zurzäit vum premier empire e kantonalhaaptuert am département des forts vum februar bis den mee war hesper iwwer eng schmuelspuerbunn de jangli deen d streck lëtzebuerg réimech gefuer ass ugebonnen jonglënster fir d awunner lënster ass eng lëtzebuergesch uertschaft an haaptuert vun der gemeng jonglënster jonglënster läit op enger héicht vun meter bei der kierch scho wärend der réimerzäit mä virun allem an der fränkescher period huet sech d chrëschtentum an der regioun ausgebreet a schonn ënner dem karel de grousse soll zu lënster eng kierch gestanen hunn als par daucht lënster fir d éischt am joer an historeschen dokumenter op déi haiteg kierch gouf tëscht a ënner dem paschtouer johann otto borrings gebaut gouf dat bis dohinn stroossebaulech kaum erschlossent duerf un d streck lëtzebuerg iechternach ugeschloss goufen et éischt pläng fir de bau vun enger eisebunnsslinn duerch jonglënster déi awer eréischt mam bau vun der eisebunnsstreck lëtzebuerg iechternach ëmgesat goufen keel lokal käl ass eng uertschaft zu lëtzebuerg am kanton esch an haaptuert vun der gemeng keel keel läit am süde vum groussherzogtum lëtzebuerg an engem dall dem keeldall dat sech no norde breet mécht an an den uelzechtdall iwwergeet de keeldall ass flankéiert op zwou säite mat koppen a klenge bierger op der ëstlecher säit vu süden no norde gekuckt fanne mer hei de perchesbierg den hesselsbierg den hérenterbierg d haard den duelebierg de kalebierg de gaalgebierg an als leschten an der rei de gehaansbierg op der westlecher säit steet de millebierg den tewesbierg de bromeschbierg nach e gaalgebierg bei aedelen de brucherbierg an d weimeschkëppchen do stoung uewen op der kopp op m eng keltesch siidlung mat ofwierhiwwelen op an an deene koppen ass eisenäerz ausgegruewe ginn vu kelten réimer bis an d lescht joerhonnert an hunn dem land säi räichtum bruecht am allgemengen ass et schwiereg den urspronk an d bedeitung vun engem uertsnumm nozeweisen fir kayl käl si sech awer d historiker eens datt et keltesch wann net souguer virkeltesch originnen huet als grond gëtt d eesilbegkeet vum numm ugefouert ell ahn kayl asw wann en den uertsnumm deite wëll dann ass et onméiglech fir op déi eelst formen zréckzegräifen souwéi se duerch dokumenter an an anere schrëftlechen iwwerliwwerungen erhale sinn vun bis zum ufank vum joerhonnert gëtt e ronn mol ernimmt keel gëtt fir d éischt am joer ernimmt an deem joer wou den alexander vun zolver dem déifferdenger fraestëft seng gidder zu keyle déi hien dem doumhär vu st paulin tréier ofkaaft hat vermécht den numm käl verschwënnt net méi an der geschicht a verschaaft sech munchmol e gudde klang hien ass zanter dem joerhonnert net wesentlech verännert ginn obwuel iwwer verschidde versioune bekannt sinn keyle keile quelle keil kele keele kaill kayle kaelles keyla keille kelle keylle kyle keyl kaylle keylen keil keyll kayll kail kayl kehl keehl erschéngt fir d éischt den a am eilaut da fält mat der zäit den e um enn ewech an daucht nëmmen nach sporadesch op meeschtens ass en ei laut am numm enthalen an net en e laut ganz rar fënnt een quelle kele keele kelle kehl a keehl oder d form kyle dës feststellung huet verschidden nummfuerscher op eng falsch bunn gefouert d uertschaft kayl ass net déi eenzeg mat sou engem numm et gëtt e kail cheledin kayl bei pommern op der musel een ober an niederkail bei manderscheid an der äifel an e kailbach um chiemsee zwéi weider kailbach an hessen keilhof an ostpreuen keilbusch bei meien nongkäl am loutrengen hermeskeil am honsréck asw déi grouss zuel vu selwechten oder bal selwechten nimm kehl kehlen kelheim kelberg kellberg celle kehlbach kell kehlerwald kehlismoos kailen kailing kaylen kal kalbach kalborn calloo kill kyele kyll souwéi gail geil gehl geilhausen gailborn asw sinn iwwer ganz europa verbreet a léisst de verdacht opkommen datt een allgemengt grondwuert an deemno eent an dat selwecht vollek als urspronk fir déi nimm a fro kéim zugrond läit ee virkeltescht d h indogermanescht wuert wat entspréngt ervirquellen bedeit an an engem sënn gläichbedeitend mat fléissendem waasser ass et gouf spéider nom splécke vun der indogermanescher sprooch dat keltescht gel dat germanescht kel kal keil kil dat nordescht keleda et mierkt een datt déi uertschafte mat sou engem grondwuert bei engem waasserlaf oder direkt bei enger quell leien de familljennumm kayl ass iwweregens och wäit verbreet et fënnt een en an allen nopeschlänner keel war bis zu der neizäit häerschaftsgebitt am joerhonnert fanne mer zwou häerschaften déi zu keel zoustänneg waren d buerghäre vu keel an déi vum zolwerknapp d keeler awunner ware leifeegener d h si ware mat haus an haff fra a kand un den här gebonnen am joerhonnert war zu keel een herrschergeschlecht dat net vill mat den duerfbewunner ze dinn hat nëmme wéineg vasalen hunn him gedéngt hiert schlass war eng waasserbuerg mat engem déiwe gruef d buerg stoung do wou haut de gäertnereibetrib zu keel ass d häregeschlecht ass géint ausgestuerwen gouf awer nach vun aneren herrschaften iwwerholl d schlass ass nom jh verfall déi bekannt ënnerlagen iwwer déi keeler häre stelle si am schéinste liicht duer si heesche ritter gi seneschall d h gouverneur vun der grofschaft lëtzebuerg riichter vum adel gi betraut mat vertrauensmissiounen verkéieren um keeserhaff a si bierg fir de grof vu lëtzebuerg arbitter a munche streidereien zeie bei villen akten asw wéi den heinrich vi an den heinrich vii de fräiheetsbréif vun der stad lëtzebuerg beschwuer hunn waren d häre vu keel dobäi an hunn den zeieneed ofgeluecht auf die hl reliquien und den sakramentsaltar wouhier déi famill staamt war den historiker net direkt kloer de paul medinger huet gemengt si kéime vu beetebuerg well en duecht déi zwéi wope géife sech gläichen den rené klein huet dat widderluecht a gesäit den urspronk am haus zolwer den egide von keille gëtt bei engem schenkungsakt vum mäerz als zeien ernimmt de simon i von kayl ass dee beschtbekannten hie gouf am joer gouverneur vu lëtzebuerg säin numm figuréiert a villen dokumenter fir d lescht gëtt hien genannt de simon ii von kayl huet mam karel i e feldzuch an italie gemaach wou hien den mäerz un enger vergëftung gestuerwen ass de simon iii von kayl a seng fra marguerite hunn dem balduin äerzbëschof vun tréier hir lehnsgidder iwwerdroen den thielmann von kayl war de leschte vun de ritter vu keel no him ass d buerg wuel just nach verwalt ginn an am joerhonnert zesummegefall hir steng waren eng bëlleg wuer fir d keeler leit beim bau vun hiren haiser un d buerg erënnert haut nëmmen nach bezeechnung vun der plaz an der buerg dëse leschten här vu keel rëmeleng huet sech missen op bamberg ofsetze wéi dat revolutionärt frankräich d herzogtum lëtzebuerg besat huet an et d joer drop gréisstendeels zum departement forts gemaach huet doduerch hunn och all d gaalgen an aner zeeche vun de feudalgeriichter missen ofgedroe ginn déi follgend awunnerzuele bezéie sech just op d uertschaft keel ouni téiteng d läit am an ass eng vun den lëtzebuergesche gemengen chef lieu vun der gemeng ass d uertschaft d gemeng ass de juli aus der fusioun vun den deemolege gemenge kautebaach a wëlwerwolz entstanen et ass eng vun deene gemengen zu lëtzebuerg déi net den numm vun enger uertschaft droen de kiischpelt heescht dee streech an deem d uertschafte vun der gemeng leien den numm kiischpelt kënnt vum däitsche wuert kirchspiel wat op déi ganz al kierch vu pënsch hiweist am däitschen ass kirchspiel kirchsprengel oder kirchensprengel d wierkungsgebitt vun engem geeschtlechen de sprengel ass de wäiwaassesch plumeau mat deem geseent gëtt dovu kënnt den ausdrock den rasen sprengen dat heescht nätzen d gemeng kiischpelt ass den januar op basis vum gesetz vum juli aus der fusioun vun der gemeng wëlwerwolz mat den uertschafte wëlwerwolz äischer lellgen a pënsch an der gemeng kautebaach mat den uertschafte kautebaach alschent a mäerkels entstanen d gemeng kiischpelt huet keen eegene wopen beim fusiounsgesetz ass keen ernimmt an no der fusioun huet d gemeng sech net ëm en neie wope beméit déi zwéi wope vun de fréiere gemenge sinn dohier am gebrauch bliwwen d or la hache d armes en pal de gueules accostée de deux poissons adossés de sable au chef échiqueté d argent et de gueules de gueules la croix alésée recerclée en chef et en pointe pattée aux flancs cantonnée de quatres étoiles cinq rais du mme au chef d or au lion issant de sable d gemeng kiischpelt ass member vu follgenden interkommunale syndikater koplescht ass eng lëtzebuergesch uertschaft an haaptuert vun der gemeng koplescht d uertschaft koplescht läit un der mamer zentral plaz vun der uertschaft ass d kräizung wou sech d n an den cr kräizen text victor weiss paschtouer zu koplescht vun original schreifweis mir sti fest zesummen am weidendall voll kraft a voll mutt an der reih ons löscht ass geféllt mat jong leiden all de hirem land an herrgott trei refr et stét ons jugendkrft a liewen dir letzeburger hémechtswuecht fir he ch an he ger dech ze hiewen ass onse plang ste ts dag an nuecht ons parol de soll te nen hell an den dall hémechtsle ft an hergottstrei an d echo dat äntwert mat luesem schall hémechtsle ft an hergottstrei dfiels lokal feels ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton miersch a chef lieu vun der gemeng fiels d fiels läit un der wäisser iernz d fielsser géigend war wéi et schéngt schonn zur réimerzäit bewunnt bei der restauratioun vun der buerg gouf eng réimesch mënz fonnt vum bis joerhonnert gouf d liewe vun de buerghären op der fielsser buerg bestëmmt a sengem carnet de voyage schreift de victor hugo de juli iwwer d fiels nous a fait servir un luncheon dans la magnifique salle que fait le grand donjon sans toit j ai tout revu avec émotion le puits les tours la chapelle j ai dessiné la ruine de victor hugo huet d buerg aus der fiels zweemol gemoolt de michel rodange krut den juli seng ernennung als schoulmeeschter fir d oberprimärschoul an der fiels dës funktioun huet hie bis ausgeübt wärend där zäit huet hien an der hënneschter gaass gewunnt am haus vum fréiere kaploun bei der honnertjoerfeier vun der fielsser musek gouf eng gedenkplack iwwer der hausdier vun dësem haus ubruecht an der sëtzung vum juli huet de fielsser gemengerot beschloss fir déi strooss rue michel rodange ze nennen de léiw louss d déier ruffen déi grouss als wéi déi kleng se koumen all mat hefen a keemol eent eleng zur fiels am ärenzdällchen war hauer och e fest duer koumen d musikanten an d sänger all déi best de jean antoine zinnen komponist vun eiser heemecht huet en deel vu sengem liewen an der fiels verbruecht de generol patton hat fir kuerz zäit säin haaptquartéier am grand htel de la poste an der fiels leideleng ass eng lëtzebuergesch uertschaft a sëtz vun der gemeng mat deem selwechten numm leideleng gëtt vun den awunner op lëtzebuergesch lëdeleng genannt fir d éischt gëtt leideleng am joer ernimmt als lullingas aner variante sinn luolinga ludelinga ludelinga an lullingen e leidelenger erfinder war de jean entenich um frang schäin vun gesäit een e bauer dee säi land plout de leidelenger bauer op dem bild ass de léopold michels op sengem aker an der géigend vum schléiwenhaff den zeecheprofesser pierre blanc hat dëst bild vun enger foto ofgezeechent an d landschaft am hannergrond verännert déi ursprénglech foto gouf et och als postkaart mat enger héicht vun m ass d gebai mam neie waassertuerm dat tëscht der escher autobunn an der leidelenger aktivitéitszon am bann steet eent vun den zéng héchste gebaier am land dësen neie waassertuerm versuergt zesumme mat dem ale waassertuerm deen op der selwechter héicht am hueschterterbësch steet den zentrum vu leideleng drockzon allen zwéin hunn e volume vu kubikmeter de schléiwenhaff drockzon gëtt duerch den ënneschte behälter mat sengen kubikmeter waasser versuergt de projet gouf matfinanzéiert vun der europäescher unioun am kader vum fonds européen de développement régional dem feder ugefaange mat baue gouf de juli a fäerdeg gouf en den juni fir dëse projet krut den architektebüro schemel wirtz de prix luxembourgeois d architecture lëtzebuerg am volleksmond dacks just d stad genannt ass eng vun den lëtzebuergesche stied an d haaptstad vum groussherzogtum lëtzebuerg si ass eng vun den lëtzebuergesche gemengen a mat awunner déi gemeng mat der héchster bevëlkerung am land den oktober hat si d awunner iwwerschratt a gouf domat zu enger groussstad d stad lëtzebuerg läit um zesummefloss vun der uelzecht an der péitruss hir geschicht geet bis an d réimerzäit zréck a si gouf wéinst hirer festung déi zanter dem ufank vun der neizäit bis bestoung an ëmmer méi ausgebaut gi war gibraltar vum norden genannt lëtzebuerg ass nieft bréissel a stroossbuerg verwaltungssëtz vun der europäescher unioun donieft ass d stad eng vun de gréisste finanzplazen an europa den historeschen zentrum vun der stad d alstad ass no norden osten a süden hi vun m déiwen däller ëmginn déi duerch d péitruss an d uelzecht an de sandsteen gegruewe goufen d quartieren an der sougenannter ënnerstad sinn de gronn clausen an de pafendall no westen hin erstreckt sech hanner dem stadpark deen op der plaz vun de festungsmaueren ugeluecht gouf e plateau deen iwwer de glacis an de lampertsbierg iwwergeet weider westlech kënnt een an d quartiere belair a märel nordwestlech vum zentrum sinn de rollengergronn an d millebaach ze fannen a südwestlecher richtung vum zentrum läit zéisseng no süden déisäit dem péitrussdall dee vun der neier an der aler bréck iwwerspaant gëtt leien d quartiere gare bouneweg nord verluerekascht a bouneweg süd weider südlech leie gaasperech an hollerech ëstlech vum zentrum déisäit der uelzecht ass de plateau vum kierchbierg och europäesche quartier genannt e bësse méi südlech dovu leien neiduerf weimeschhaff den zens an hamm tëscht dem garer quartier an dem zens läit d polvermillen am norde leien dem laf vun der uelzecht no eech weimeschkierch dummeldeng a beggen schonn zu réimerzäite sinn do wou haut d stad lëtzebuerg ass zwou réimerstroossen de kiem vun arel op tréier an eng niewestrooss diverticulum vun där vu metz op tréier zesummekomm an der spéitréimescher zäit gouf um bockfiels eng kleng festungsanlag gebaut fir engersäits d strooss an d bréck iwwer d uelzecht ze sécheren an anerersäits fir de germanen hir incursioune sou wäit wéi méiglech ze stoppen am fréie mëttelalter stoung vun där anlag net méi vill mä d plaz gouf kleng buerg genannt dësen numm gouf als lucilinburhuc an an engem tauschdokument eng éischt kéier schrëftlech ernimmt duerch en tosch mat der tréierer abtei st maximin huet den ardennergrof siegfried i ëm d joer lännereien zu lëtzebuerg getosch dësen tosch gouf méiglecherweis de abrëll festgehalen hien huet du säi schlass um bockfiels gebaut mä schonn ier déi éischt haiser ëm den haitege fëschmaart entstane sinn hu leit am gronn a virun allem zu weimeschkierch gewunnt zu weimeschkierch hat d abtei sankt maximin zanter dem joerhonnert eng gréisser grondherrschaft gouf et do millen wéinst hirer lag souwuel geopolitesch wéi topographesch gesinn hat d stad lëtzebuerg zanter hirem bestoen eng wichteg militärstrategesch bedeitung am joerhonnert gouf schonn déi éischt befestegung gebaut um enn vum joerhonnert wéi d stad sech ëmmer méi no westen hin ausgebreet huet koum eng festungsmauer dobäi d rue du fossé war de festungsgruef zu där mauer deemools gouf d nikloskierch gebaut an en neie maart den haitege krautmaart koum bäi gouf bei der uecht paart am westen en hospiz gebaut deem seng gestioun de walram vu limbuerg dem däitschhärenuerden iwwerdroen huet dëst gouf en hallef joerhonnert drop an de gronn transferéiert am spéitmëttelalter goufen e puer weider kléischter gegrënnt géint hunn op der schadeburg dem haitegen helleg geescht plateau fromm biergerinnen e muedeléine klouschter opgemaach dat ëm an de klarissenuerden opgeholl gouf och d franziskaner hu sech virun der deemoleger stadsmauer néiergelooss zu bouneweg goung e klouschter op dat sech ëm leprakrank leit gekëmmert huet a spéider a sech méi spéit den zisterzienser ugeschloss huet dann hunn hunn d dominikaner sech nordëstlech vun der buerg installéiert am ufank vum joerhonnert hat d stad eppes iwwer stéit deemno ronn awunner se war dunn ongeféier hektar grouss huet de jang de blannen e joermaart grënne gelooss dee bis haut besteet d schueberfouer den juni gouf et e grousst feier an der uewerstad dat deeg gebrannt huet an eng haiser dorënner d méchelskierch zerstéiert huet e puer joerzéngten duerno am summer ass duerch e blëtzschlag d polvermagaseng am verwëllef vun der franziskanerkierch explodéiert an duerch d feier dat doduerch entstanen ass alt nees e groussen deel vun der uewerstad verbrannt dofir gëtt et kaum mëttelalterlech oder gotesch stilelementer déi an der architektur vun der stad erhale wieren géint ënner dem jang de blannen sinn nei festunge gebaut ginn déi zum deel bis stoungen déi verschidden hären a meeschteren burgunder spuenier habsburger fransousen a preisen hunn an de joerhonnerten duerno d festung ëmmer méi ausgebaut a se zu enger vun deene stäerksten an europa gemaach am joerhonnert hunn d spuenier déi éischt kasematte gebaut se goufen ënner dem vauban ausgebaut a vun den éisträicher nach eng kéier vergréissert nom traité vu london vun huet d festung missen ofgerappt an dem buedem gläich gemaach ginn et huet joer gedauert bis dës aarbechte méi oder manner ofgeschloss waren se hunn millioune goldfrang kascht op en deel vun de fréiere festungsanlage sinn nei breet stroossen boulevard royal boulevard du prince henri an de stater park ugeluecht ginn elo konnt d stad sech no alle säiten ausbreeden de plateau bourbon mat der alstad iwwer d nei bréck gebaut verbonnen war ee vun den éischten neie quartieren déi sou entstane sinn a stroossen an op haiser si bis haut d spuere vum naziregimm zu lëtzebuerg ze gesinn d plëss d arem steet souwuel fir den ufank vum naziregimm wéi fir d enn de august ass de gauleiter gustav simon fir d éischt op dëser plaz opgetrueden an den september hunn d lëtzebuerger op der selwechter plaz déi amerikanesch panzerdivisioun zesumme mam prënz felix als befreier vu lëtzebuerg gefeiert an der philippsgaass op nr war deemools de café de la poste hei gouf schonn enn de grondstee fir déi éischt ëffentlech juddefeindlechkeet geluecht andeems e schëld judenfreies lokal ubruecht gouf den amerikanesche schrëftsteller henry miller huet zu deem zäitpunkt d lokal zoufälleg entdeckt an d situatioun a sengem buch quiet days in clichy beschriwwen vis vis op nr an der philippsgaass steet d gebai vun commissariat au rapatriement deen an d liewe geruff gouf fir déi dausende vu lëtzebuerger krichsgefaangener nees heemzebréngen oder déi stierflech iwwerreschter vun deenen déi ëmkomm sinn an do wou grafsteng bekannt waren dës op lëtzebuerg ze verleeën an der monterey avenue war den ale sëtz vun der haaptpostverwaltung an der zäit vun der däitscher besatzung koum d post ënner d obhut vum reichspostdirektor vun tréier haut erënnert nach eng stenge plack mat engem bronze relief un déi postbeamten déi am krich gefall sinn awer och un de proteststreik vun enger rei postler den september géint d aféierung vun der wehrpflicht an der ënneschtgaass erënnert eng plack um gebai vum educatiounsministère un déi zweet stater synagog déi am hierscht vun den nazien ofgerappt gouf an der avenue marie thérèse op nr stoung dat aalt bëschofshaus den deemolege bëschof phillippe war déi eenzeg lëtzebuerger autoritéit déi d land am krich net verlooss hat an dee seng plaz no der besatzung hale konnt op nr am bëscheefleche konvikt war an der besatzungszäit en däitscht lazarett nieft der aler bréck steet e fräiheetsstee fir un d befreiung vu lëtzebuerg der belsch a frankräich duerch d us zaldoten z erënneren um boulevard de la pétrusse ass op nr de centre de documentation et de recherche sur la résistance an dësem gebai dat och als villa pauly bekannt ass war vun bis de sëtz vun der gestapo der geheimer staatspolice dëst gebai an deem och gefoltert gouf ass d symbol vun der terrorherrschaft vum naziregimm zu lëtzebuerg dat markantst monument an der stad ass wuel d gëlle fra den oktober gouf si vun den nazien ënner protest vun de lëtzebuerger ofgerappt an der haiteger d nationalbibliotheik war bis de kolléisch vill schüler goufen zwangsrekrutéiert am stadhaus um knuedler erënnert an der entrée eng kleng bronze plack un d grënnung vun der unio n vun de fräiheetsorganisatiounen am festsall vum stadhaus um stack gouf den september d lëtzebuerger ofkommes ënnerschriwwen den éischten internationale vertrag mat deem d bundesrepublik däitschland d verantwortung fir de vëlkermord un den europäesche judden duerch dat nationalsozialistescht däitschland iwwerholl huet d stad lëtzebuerg ass a quartieren agedeelt de gemengerot vun der stad lëtzebuerg huet memberen et gëtt zanter siwe schäffen zanter dem dezember ass d lydie polfer dp buergermeeschtesch d dp hat vun bis an enger koalitioun mat deene gréngen d majoritéit am gemengerot vun un ass et an enger koalitioun mat der csv schäfferot zanter de gemengewale vun enn waren leit an der stad ageschriwwen dovun net lëtzebuerger dat si vun der populatioun vun den nationalitéiten déi an der bevëlkerung vertruede waren koumen awunner aus europa vun den awunner waren aus asien aus amerika aus afrika an aus ozeanien fir awunner war hir nationalitéit onbestëmmt a persounen waren apatriden zum selwechten zäitpunkt war déi männlech populatioun also liicht an der iwwerzuel par rapport zu de fraen deemno stand dez stand dez d ekonomie vun der stad lëtzebuerg berout virun allem op de servicer eng besonnesch roll spillt se als international finanzplaz iwwer banken a soss finanzinstituter sinn do aktiv zu deene bekanntsten international aktive firme mat sëtz an der stad lëtzebuerg zielen arcelor mittal an d rtl group och den handel spillt eng wichteg roll de sekundärsecteur do dergéint ass nodeem d luxlait hir molkerei geplënnert villeroy boch seng fabréck zougemaach an heintz van landewyck seng fabréck an d nordstad geplënnert hat kaum nach vertrueden wat de primärsecteur betrëfft gouf et nach een eenzege landwirtschaftleche betrib an der stad an zwar zu märel als haaptstad a gréisst stad am land huet d stad lëtzebuerg och verkéierstechnesch eng zentral roll de fluchhafe lëtzebuerg läit um findel an der gemeng sandweiler km vun der stad ewech als internationale fluchhafe bestinn direkt linne mat diversen europäesche stied an der stater gare lafe verschidden eisebunnslinnen zesummen iwwer déi linnen huet d stater gare uschloss un d linn vum däitschen intercity netz déi vun tréier bis an den hafe vun norddeich an ostfriesland féiert un d tgv netz vun der franséischer sncf mat enger direkter verbindung op paräis op léck mat dem interregio m op bruxelles midi mam dem intercity j op nanzeg mat den regionalexpresse vum ter loutrengen an op nice respektiv portbou iwwer den lunéareseau ausser der haaptgare gëtt et nach e puer méi kleng garen um stater territoire déi vun hollerech dummeldeng an zens hamm an zanter enn déi vum kierchbierg pafendall pläng fir eng grouss nei gare bei zéisseng koumen an den er joren op zanter der zweeter hallschecht vun den er joren ass dovun awer näischt méi ze héieren d stad lëtzebuerg bedreift mat hirer gesellschaft autobus de la ville de luxembourg en eegent busnetz bei deem eng bussen op linnen déi verschidde quartieren ofdecken ausserdeem fuere ronn linne vum rgtr d stad lëtzebuerg un bis gouf et en tram an der stad wéinst dem ëmmer méi héijen autosverkéier gouf et zanter den er jore pläng en nees anzeféieren deen éischte projet btb genannt deen trams an zuchreseau hätt sollen uneneen uschléissen fir sou e méi grousst anzuchsgebitt ofzedecken ass wéinst dem widderstand vun der stater dp uganks op äis geluecht ginn an de joren duerno gouf un enger méi klenger léisung laboréiert déi d gare mam kierchbierg soll verbannen am juni huet d chamber dësem projet zougestëmmt deen zu vum staat an vun der stad finanzéiert soll ginn am dezember gouf dat éischt deelstéck vun der neier tramslinn provisoresch vun der luxexpo bis bei d rout bréck a betrib geholl zanterhier gëtt se stéck fir stéck weider ausgebaut bis ëm den definitven tracé dee vum fluchhafe findel bis bei den nationalstadion goe soll fäerdeg ass zanter dem mäerz gëtt et e vëlo locatiounssystem vel oh genannt dee vun enger privater firma ënner konzessioun bedriwwe gëtt a bei deem een op ronn verschiddene plazen e vëlo ausléinen an op enger anerer nees ofstelle kann an der stad lëtzebuerg gëtt et eng sëllege muséeën an ausstellungen der stad ënnerstallt sinn d villa vauban an de geschichtsmusée vun der stad lëtzebuerg staatlech muséeën um territoire vun der stad sinn den nationalmusée fir geschicht a konscht den nationalmusée fir naturgeschicht de mudam an de festungsmusée z ernimme sief och nach d galerie am tunnel déi vun der spuerkeess bedriwwe gëtt an de biergercasino huet de regierungsrot gréng luucht ginn fir am gebai vum alen atheneum wou bis hierscht d nationalbibliothéik dra war e musée fir modern konscht vu lëtzebuerg z amenagéieren d stad lëtzebuerg bedreift zwéi theateren de groussen theater vun der stad lëtzebuerg an de kapuzinertheater weider theatersäll déi de jeeweilegen ensembele gehéieren sinn de kasemattentheater den thétre du centaure an den tol zu de concertssäll um territoire vun der stad lëtzebuerg zielen d philharmonie de conservatoire vun der stad lëtzebuerg an den atelier vill kinoen an der stad hunn an deene leschte joerzéngten zougemaach haut gëtt et nach den artplex utopia um lampertsbierg an de multiplex kinepolis um kierchbierg déi allebéid vum kinepolis group bedriwwe ginn an d cinemathéik vun der stad lëtzebuerg déi der stad ënnersteet zu de weidere kulturariichtungen an der stad ze ziele sinn d nationalbibliothéik an nationalarchiv zwou staatlech institutiounen an och d archiv d bibliothéik an d fotothéik vun der stad lëtzebuerg souwéi eng rëtsch privat galerien net ze vergiesse gebaier wéi d coque de kulturzentrum neimënster den espace culturel cité oder de carré rotondes wou reegelméisseg kulturell evenementer opgefouert ginn d gemeng lëtzebuerg ass member vu follgenden interkommunale syndikater mompech lokal mompich ass eng lëtzebuergesch uertschaft an der gemeng rouspert mompech am kanton iechternach bis enn war et den haaptuert vun der gemeng mompech op den januar huet dës mat der gemeng rouspert fusionéiert mompech läit ongeféier zwéin an en hallwe kilometer vun der sauer ewech op engem schife plateau ënner der kopp vum pafebierg a béidsäiteg vum dall vun der kléngelbaach mompech ass am süden am westen an am norde vu grousse bëscher agegrenzt d uertschaft gouf an der eelster bis haut erhalener quell als mombach ernimmt méi spéit fënnt een d schreifweisen mainpach a mampach hir grënnung schéngt op d réimerzäit zréckzegoen wou do d strooss erop op d schanz vun där vun iechternach op waasserbëlleg ofgezweigt ass goufe reschter vun enger réimescher villa ausgegruewen och am bësch um pafebierg goufe réimesch iwwerreschter fonnt vum joerhonnert bis un d enn vum waren déi weltlech häre vu mompech déi vu fiels lelleg branebuerg an deenen hir nokommen déi vu betteng a schuwenburg an den er jore goufen op de floueren op der kopp an an der uecht eefamilljenhaiser gebaut zanter den er joren ass et um flouer redt obscho mompech nëmmen an déi honnert awunner huet ass et awer de sëtz vun der gemeng d gemengenhaus ass haut am ale paschtoueschhaus ënnerbruecht dat komplett restauréiert gouf aus där zäit ass och de klenge weier no dobäi wou eng skulptur vun engem fräsch steet d symbol vum duerf um pafebierg sti véier grouss wandrieder déi stroum maachen jiddwereent mat kw et waren dëst déi éischt déi zu lëtzebuerg opgeriicht goufen a si maache genuch stroum fir stéit ze beliwweren ee service och nach déngscht oder déngschtleeschtung genannt ass eng handlung déi vun enger persoun enger sociétéit enger maschinn oder engem programm fir een anere gemaach gëtt sief et mat oder ouni géigeleeschtung an der ekonomie gëtt e service och alt net materielt gutt genannt d produktioun an d konsommatioun geschéie gläichzäiteg et gëtt net eppes geschaf mä transforméiert e coiffer produzéiert deemno keng gidder mä e service servicer ass de sammelbegrëff vun deenen ekonomeschen aktivitéiten déi ënner dës definitioun falen heiansdo seet een och tertiäre secteur dofir zu lëtzebuerg spillen d servicer eng ëmmer méi wichteg roll kuckt dozou allgemeng lëtzebuerger wirtschaftsstruktur a méi speziell servicer zu lëtzebuerg beim lëtzebuerger staat ass e service eng instanz vun enger administratioun oder engem ministère e service ass en ensembel vun dëschgeschir am selwechten design e service ass wann d iessen op den dësch bruecht an op telleren zervéiert gëtt bei verschiddene sportaarten tennis volleyball ass de service d uspille vum ball star trek eng stärerees ass en iwwerbegrëff fir eng bis elo fernseeserien enger zeechentrickserie an kinofilmer star trek ass beim filmgenre science fiction ze klasséieren an huet säin ursprong an de er joren an de fréiere er joren huet de gene roddenberry en éischt dréibuch fir seng geplangt science ficiton serie déi bis dohin nach keen numm hat geschriwwen an verschiddene sender ugebueden fir d éischt sollt dat berüümt schëff uss yorktown heeschen gouf spéider awer an uss enterprise ëmbenannt mëtt der er huet de gene roddenberry d méiglechkeet kritt en pilotfilm ze dréinen dee vum amerikanesche fernseesender nbc awer ofgeleent gouf ze usprochsvoll huet et op der enger säit geheescht op der anerer säit hat de sender och angscht virun de kriticken the cage däitsch der käfig ass net ausgestraalt ginn nbc huet dem roddenberry awer eng zweet chance ginn d bedingunge waren datt déi komplett besetzung sollt ausgetosch ginn besonneschg de mr spock leonard nimoy duerch seng spatz oueren haten d produzenten angscht dem public géif d serie als ze vill satanistesch opfalen de roddenberry huet sech awer kënnen duerchsetzen a sou ass de mr spock op der enterprise bliwwen an d majel barrett déi spéider mam roddenberry bestuet war huet d plaz vun der éischter offizéiesch misse géint eng plaz op der krankestatioun tauschen en neie pilotfilm where no man has gone before spitze des eisbergs ass gedréit ginn mä amplaz vum pilotfilm gouf direkt déi zweet episod the man trap das letzte seiner art gewossen d serie déi ënner dem numm star trek an däitschland star trek raumschiff enterprise gelaf ass huet et op folge bruecht wéi dunn joer méi spéit d spin off sendunge gedréit goufen ass den numm vun der éischter serie an star trek the original series ëmbenannt ginn star trek ass d geschicht vun de mënschen an der zukunft am joer de abrëll test den zefram cochrane déi éischt kéier an der geschicht vun der mënschheet dat éischt raumschëff d phoenix dat warp vitess erreeche kann e vulkanescht fuerschungsschëff dat laanscht d äerd fléie soll kritt dat mat a lant op der äerd et kënnt sou zum honnert joer méi spéit am joer gëtt d vereent federatioun vun de planéiten eng ufp united federation of planets gegrënnt d grënnungsmembere sinn d mënschen d vulkanier an d andorianer knapps honnert joer méi spéit an de er jore vum joerhonnert geet de captain kirk mat der crew vun der uss enterprise op déi berüümt nach eng kéier honnert joer méi spéit nom joer geet en vun der raumfaart un de captain picard iwwerhëlt de kommando iwwer d enterprise ncc d vum joer un zéien d cardassianer hiren usproch op bajor zréck an d federatioun iwwerhëlt a funktioun vum oppasser de kommando ënner der leedung vum captain sisko iwwer d déi am orbit vu bajor ass am joer kritt de captain janeway de kommando iwwer d ncc a gëtt wärend enger missioun mam ganze schëff an den delta quadrant gezunn dee liichtjoer wäit ewech läit eng laang heemrees geet un an der selwechter zäit geet am alpha quadrant speziell an der géigend vun deep space nine de grousse krich géint d dominion un veianen lokal veinen ass eng vun den lëtzebuerger stied a läit am kanton mam selwechten numm am nord oste vu lëtzebuerg et ass den haaptuert an déi eenzeg uertschaft an der gemeng veianen d landschaftsbild vu veianen gëtt zu engem groussen deel duerch den ourdall bestëmmt dee sech vun norden no süden derduerch zitt op béide säite leien héich koppe mat géien häng déi mat bëscher bewuess sinn wouvun de gréissten de biergerbësch am westen ass op e puer méi flaachen deeler op den héichten wéi um scheierhaff am osten an op schank an um niklosbierg am weste gëtt et felder a wisen déi héchst plaz ass den den niklosbierg mat meter respektiv meter um däich vum späicherbaseng vum pompelspäicherwierk veianen an déi déifst plaz ass am dall vun der our op der grenz mat der gemeng tandel op ronn meter ausser der our gëtt et nach verschidde kleng baachen et sinn dat d bousterbaach d schankerbaach d kalchesbaach an dkënzebaach déi alleguer an d our lafen nërdlech vum scheierhaff huet d teggelbaach hir quell déi an däitschland weiderleeft am westen op der gemengegrenz mat pëtschent an tandel huet d houschterbaach hir quellen den ursprong vu veianen ass wuel géint enn vum réimesche räich ze fannen den numm veianen soll vum keltesche wuert vien hierstamen dat da spéider als vienna an viennensis romaniséiert gouf géint enn vum joerhonnert gouf eng éischt réimesch festung um fiels iwwer der our gebaut géint ufank vum joerhonnert ginn d iwwerreschter vum réimesche kastell zu enger éischter mëttelalterlecher buerg ausgebaut géint soll de friedrich i grof vu veianen gebuer sinn säi brudder war de gerrard grof oder här vu klierf doraus léisst sech schléissen datt warscheinlech de gerrard i vu sponheim här vu clierf hire papp war de friedrich i vu veianen huet dann och weider un der buerg gebaut dës phas ass ënner anerem den ursprong vun der buerg kapell an och vun de groussen duebele fënsteren am palas ufanks vum joerhonnert gouf d buerg ënner dem friedrich iii weider ausgebaut ënner anerem andeems en neien grousse palas gebaut gouf an d kapell am romanesche stil ëmgebaut gouf den heinrich i huet nach virun d buerg am gotesche stil ëmbaue gelooss an hir déi haut nach bekannte form verpasst dës zäit war dann och den héichpunkt vun der herrschaft vun de veianer grofen zanter ufank vun der herrschaft vum sponheim veianer geschlecht gouf d herrschaft vun der grofschaft veianen op uertschaften an den ardennen an der äifel ausgebreet an hir grofe waren domat ënner deene wichtegsten herrscher am ale lotharingien an domat dacks a konkurrenz mat de grofe vu lëtzebuerg den november huet de grof philip ii veianen e fräiheetsbréif geschenkt mat deem d rechter a flichte vun de bierger festgeluecht goufen un dëst stadrecht erënnert och d geriichtskräiz an der veianer uewerstad d stad veianen selwer war zu där zäit schonn zanter laangem befestegt an hat bis zu paarten a tierm a senge festungsmaueren am joerhonnert hat d stad veianen eng bewunner a feierplazen a war domat déi drëttgréisst stad vum haitege lëtzebuerg de kelteschen oppidum um tëtelbierg ass an der gemeng péiteng ze fannen et war en oppidum vun de kelten dee spéider vu réimer a kelte gläichzäiteg bewunnt war d archeologesch siten um tëtelbierg sinn op der lëscht vun de klasséierte monumenter als nationaalt monument klasséiert den oppidum läit op enger héicht vun meter am dräieck déifferdeng péiteng rodange um tëtelbierg d lag vum oppidum hat zwéi virdeeler ronderëm den oppidum ass eng mauer dee sougenannte murus gallicus gelaf dee ronn meter laang war de verlaf vun där mauer ass och haut nach joer méi spéit gutt ze gesinn et handelt sech ëm deen zirka meter héije wall deen haut vu beem bewuess ass an dee grosso modo vum schiethaischen richtung fond de gras an duerno iwwer déi grouss kräizung zréck bei de kiem gaangen ass mat bal honnertprozenteger sécherheet kann een haut behaapten datt den tëtelbiergplateau schonn an der steenzäit bewunnt war feiersteng stengen aaxten an aner stenge geschier dat do fonnt gouf confirméieren d presenz vu fréie kulturen och zeien aus der bronzzäit an aus der eisenzäit sinn do fonnt ginn tëscht a viru christus hu sech dunn d kelten vun den ale griiche galater a vun de réimer gallier genannt um tëtelbierg breet gemaach den cäsar huet a sengem de bello gallico iwwer d kelten aus der géigend vum tëtelbierg dat hei geschriwwen omnium gallorum fortissimi sunt belgae vun alle gallier sinn d belsch déi kéngst eng rei vu quelle schwätze vun kelten déi um hektar groussen tëtelbiergplateau gewunnt sollen hunn mat dem enn vum gallesche krich dee vun bis viru christus gedauert huet hunn déi éischt réimer sech um tëtelbierg breet gemaach d rumeur datt de keeser titus op den tëtelbierg komm soll sinn an datt den tëtelbierg doduerch säin numm kritt huet ass wuel éischter eng vun deene ville seeëcher déi sech am laf vun der zäit entwéckelt hunn spéitstens no enger revolt am joer viru christus ass den tëtelbierg mat engem klenge kontingent vu réimeschen zaldote besat ginn dëse kontingent nodeem en de murus gallicus ofgerappt hat ass kuerz drop erëm ofgezu ginn duerch den ausbau vum réimesche verkéiersnetz verléiert den tëtelbierg ëm no christus op eemol ganz séier u bedeitung den tëtelbierg läit ze vill exzentresch an et gëtt nëmmen eng strooss déi arel mat metz verbonnen huet an och relativ einfach vum tëtelbierg aus z erreeche war am joerhonnert no christus hat den tëtelbierg ënner anerem duerch seng glasfabrik mä besonnesch och duerch seng mënzschléieratelieren erëm u wichtegkeet gewonnen bis am joer déi réimesch vicus baute beim abroch vun de franken an den alemannen zerstéiert goufen dovun huet den tëtelbierg sech ni méi sou richteg erholl a war vun elo u bedeitungslos déi lescht mënzen déi um tëtelbierg fonnt goufe si vum arcadius a vum honorius allen zwéi bouwe vum keeser theodosius i et schéngt wéi wann d siidlung um tëtelbierg definitiv tëscht a opgi gouf vun deem moment un zitt et d leit an d däller fir op de weeden akerbau a véizuucht ze maachen hei ass eng iwwersiicht vun den ausgruewungen d nummere weisen a wat fir engem deel geschafft gouf d aaxt vum béisen ass de album aus der superjhemp serie vum roger leiner a lucien czuga an ass erauskomm nodeem de charel kuddel vun demonstrante ferm zerschloe gëtt an d kanner dem félicie en déckt ouer maache fir en tattoo an e piercing ze kréien decidéiert de charel d famill an den auto ze paken a bis erop bei seng elteren an de norde vum ländchen an d vakanz ze fueren de charel hëlleft sengem papp um bauerenhaff beim gruewe vun engem lach geschitt dat onméiglecht si fanne pëtrol wéi den attaché vossintür am regierungsrot erkläert beim pëtrolsfeld ënner dem lieu dit d aaxt vum béisen handelt et sech ëm dee gréissten exploitable gisement dee bis elo op der welt fonnt ginn ass an der tëschenzäit huet de superjhemp d lach mat kachkéis emol erëm gestoppt an eis häre vun der regierung diskutéieren wéi si sech de pëtrol am beschten ënner den nol rappe kënnen mä net nëmmen d luxusbuerger regierung ass drun intresséiert och op där anerer säit vum atlantik kënnt d nouvelle un datt et zu luxusbuerg pëtrolsreserve gëtt den dummfeld zéckt net a beschléisst datt luxusbuerg endlech léiere muss wat et heescht sech mat nachméirika unzeleen e grond fir de krich gëtt et natierlech och luxusbuerg huet eng geféierlech massevernichtungswaff kachkéis alphabetesch lëscht vun de personnagen déi an der geschicht virkommen oder ernimmt ginn den alain corneau gebuer de august zu meung sur loire a gestuerwen den august war e franséische filmregisseur a dréibuchauteur dem alain corneau säin zweete film police python koum direkt gutt un souwuel beim public wéi bei der kritik mat série noire huet hien e film gedréint dee sou schwaarz ass wéi den titel et seet déi pathetesch tragesch an trotzdeem lächerlech haaptpersonnagë vum film gi vu patrick dewaere a bernard blier op eng magistral manéier gespillt mat dem film tous les matins du monde kritt d viole de gambe vum alain corneau e monument am kino opgeriicht a gläichzäiteg spillt de jean pierre marielle als monsieur de sainte colombe eng vu senge schéinste rollen rëmeleng ass eng vun den lëtzebuerger stied a läit am süde vum kanton esch et ass déi eenzeg uertschaft an der gemeng rëmeleng rëmeleng läit an deem vun der keelbaach gegruewene sougenannte keeldall käldall fir d awunner d koppe ronderëm si räich u minett den héchste punkt vu rëmeleng läit am origerbësch op m an deen déifsten an der sauerwiss op m rëmeleng ass déi südlechst uertschaft am land grenzmaark fl op de südlechste punkt läit awer an der gemeng keel maark fl op schonn am joer daucht den numm rumelacha an engem dokument op et kann awer net als sécher ugeholl ginn datt dee sech op dat haitegt rëmeleng bezitt den numm kënnt eventuell vu rum ili land vun de réimer d endung eng dogéint deit op e fränkeschen urspronk hin wéi déi zwee zesumme passe gëtt hei drënner erkläert ausser verstengerte muschelen aus dem mëttlere jura eckzänn vun engem hielebier aus dem äiszäitalter déi am laangegrond fonnt goufen a quarzitschaber aus der steenzäit gëtt et keng archeologesch geséchert fondsaachen aus der fréizäit vu rëmeleng d rëmelenger grouwenopsiicht charel limpach rapportéiert awer vun aarbechter fonnt ural galerien a schlaken op rëmelenger terrain den nicolas charpantier entwéckelt doraus an aus der analys vun ale flouernimm an engem gewësse schaarfsënn eng theorie vum urspronk vu rëmeleng him no gouf et wann net schonn zur keltenzäit da spéitstens an der réimerzäit am joerhonnert eng éischt besiidlung vu rëmeleng mam zil fir eisen ze gewannen dat um tëtelbierg entweder an de mënzschléierateliere weiderverschafft gouf oder vun do an den exporthandel op de grousse réimerstroosse metz arel tréier köln koum hie geet dovun aus datt an de laangemaissen keltesch sklave gehaust hunn déi fir d réimesch hären ëm de géigekeeser tetricus hu missen a klenge grouwen a pafert am giele lager an am heedefeldchen am bronge lager an am rëscheler lach am groe lager minett ofbauen deen dann um pafertsbuer an um ieweschbuer gewäsch gouf am holzräiche beiswénkel a krommfuer a renniewe zu réigoss geschmollt gouf an du mat ween um dellwee op däitsch oth réideng nidderkuer a schlussendlech op den tëtelbierg gefouert gouf eng kleng ekipp vu réimesche wiechter huet sech wuel an hëseng verschanzt zoustänneg fir de verbindungswee op den tëtelbierg an der rei ze halen a fir d transporter ze begleeden an ze beschützen d haaptwuecht géif een awer op rembuer lokaliséieren no beim waasserlaf ongeféier op der selwechter héicht wéi d laang maissen no norden hi war déi natierlech héicht e gudde schutz op deenen anere säite koum no enger zort plëss a glacis an engem häd e wall mat pallisad walert an eng dréchemauer aus holzfachwierk mat steng dertëscht gebrannte bësch wéi de legitime réimesche keeser aurelian sech op de wee an den norde gemaach huet fir sech d sonnerräich gallien vum tetricus zréckzehuelen hu wuel och d häipen an d befestegungen zu rëmeleng gebrannt déi déi iwwerlieft hunn hunn d pick net méi an de grapp geholl mä hunn als einfach bauere weidergemaach sou datt de räichtem ënner dem buedem fir vill joerhonnerten an de vergiess geroden ass wa germanen agefall sinn da konnte se déi entweder zréckschloen oder se hu sech bei de kosengen um aumetzer plateau verstoppt bis datt de stuerm eriwwer war a se nees alles opbaue konnten vill méi schlëmm koum et wéi d hunnen ënner hirem kinnek attila am joer a gallien agefall sinn a beim marsch vun tréier op metz och duerch d gebitt vum spéidere lëtzebuerg koumen anscheinend hu se am hësengerlach eng zäitche gerascht well nach bis an d joerhonnert era gouf déi plaz och nach hunnendall genannt d franken déi vu u virun allem luusse koume fir ze plëmmen hu sech spéitstens ëm d joer definitiv an der wäitleefeger géigend néiergelooss apaart de streech vu fréiseng an englengen am osten piisseng a lidleng an der mëtt bis péiteng an hierkereng am westen huet hinne gutt gefall sou datt se do sou sëllechen nei siidlungen ugefaangen hu wéi soss néierens an der spéiderer grofschaft d rumili déi wuel op der plaz waren hu se net weider gestéiert a se hunn hir siidlung eventuell no hinne benannt eng éischt kéier gëtt rëmeleng wéi gesot als rumelenges an engem akt vum simon här vu keel ernimmt wärend der ganzer feudalzäit ass d grenz tëscht grofschaft herzogtum lëtzebuerg a grofschaft herzogtum bar duerch rëmeleng gaang d weltlech häre vu baresch rëmleng waren d schlasshäre vun ëtteng déi vum grof vu bar e lehe kruten well déi awer der stadter mënsterabtei en deel vun hire rëmlenger gidder verkaaft hunn hate se duerno nëmme méi dräi haiser rescht vun den insgesamt haiser am jh trotzdeem hu se um drolege recht vun der kiermesherrlechkeet festgehalen wat bedeit huet datt all joers vum september mëttes bis den september mëttes den ëttenger här op rëmleng koum fir d héich mëttel an ënnescht geriichtsrechter ze vollzéien an zwar net nëmme fir säi grapp haiser mee fir ganz rëmeleng als och fir deen deel deen zum zolwer haff keel gehéiert huet fir eng bagatell vun näischnotzegkeet koum een un de de stielesteen pranger lomperank deen am ënneschten hädterwee war gouf awer een zum doud veruerteelt sou gouf en um här sengem gaalgen um ëttenger gaalgebierg opgehaangen donieft huet den ëttenger här och d moossen a gewiichter kontrolléiert an de präis fir wueren a wäi festgesat rëmleng hat spéitstens eng eege kapell um kierchbierg mee well relativ dacks net mol e kaploun do war hunn d leit trotzdeem missen an d keeler parkierch um péitersbierg goen wéi d marie vun der bourgogne herzogin vu lëtzebuerg krich géint frankräich a loutrengen huet misse féieren ass am raum rëmeleng beetebuerg vill gebrandschaatzt ginn dat klengt dierfge morweng dat am haitege flouer uewertéiteng louch ass souguer ganz verschwonnen ganz uerg ass et am drëssegjärege krich ginn wärend deem en plus nach d pescht koum vill awunner si mat hirem véi an d bëscher geflücht wou se an hiele gehaust hunn an der en etlech den hongerdoud gestuerwe sinn an net méi zréckkoumen wee sech am duerf blécke gelooss huet hat et sécher net besser well d truppe waren immens grausam kaschtgänger an där zäit gouf wuel och de miltgeshaff komplett zerstéiert de juni ass rëmeleng zesumme mat uewertéiteng eng eege par ginn nach war rëmeleng eng butzeg uertschaft d haiser stoungen all ëm den uertskär dee sech ëm d kierchestrooss déi spéider batty weber strooss an déi spéider kierfechtsstrooss forméiert huet do wou haut den uertskär ass bei der maartplaz war viraals net gutt baue well d keelbaach huet dunn nach sou vill waasser gefouert datt se bei reen dacks iwwer d uwänner gaangen ass an den dall iwwerschwemmt huet d eisebunnsstreck näerzeng rëmeleng ëtteng ass opgaangen koum d streck téiteng laangegronn derbäi sou datt de minettstransport mat karen endgülteg ophéiere konnt rëmeleng huet bis zu der gemeng keel gehéiert duerch d gesetz vum juni gouf déi onofhängeg gemeng rëmeleng geschafen zu der neier gemeng huet nieft der uertschaft rëmeleng och de weiler uewertéiteng haut tétange gehéiert den éischte buergermeeschter war den industrielle jean pierre nau dee seng nominatioun de oktober krut duerch d gesetz vum august krut rëmeleng den titel stad de film raiders of the lost ark jäger des verlorenen schatzes les aventuriers de l arche perdue ass den éischten deel vun der indiana jones trilogie den indiana jones archeologieprofesser an expert wann et drëms geet verschwonnen artefakten erëmzefannen gëtt vun der us regierung beoptragt d bundeslade ze sichen dëst entwéckelt sech zu engem contre la montre mat de nazien déi och op der sich sinn an der bundeslade sinn nämlech net nëmmen d zéng geboter mä si ass och eng mächteg waff an däerf op kee fall an déi falsch hänn geroden den indy kritt hëllef vun der flotter marion ravenwood a vum guddmiddege sallah zesummen erliewe si eng aventure déi si vum nepal bis op kairo féiert indiana jones and the temple of doom indiana jones und der tempel des todes indiana jones et le temple maudit ass den zweete film aus der indiana jones trilogie no enger klenger meenungsverschiddenheet an enger bar zu hong kong lant den archeolog indiana jones zesumme mam joer ale short round an der sängerin willie am déifsten indeschen dschungel do fanne si e klengt duerf wou d awunner gleewen datt iergendeng béis muecht hir kanner klaut nodeem en hellege steen aus dem duerf verschwonnen ass den indy mécht sech also op de wee dëse steen ze fannen a geréit dobäi un de kali kult de brendan francis aidan behan gebuer den februar zu dublin an och do den mäerz gestuerwen war schrëftsteller journalist ira aktivist an ee vun deene bedeitendsten ireschen dramatiker vum joerhonnert hien huet op englesch an op gälesch geschriwwen dem brendan behan säi liewe war kuerz rosen an intensiv hie war de jong vum usträicher a gewerkschaftsaktivist stephen behan a senger fra kathleen kearney en hat zwéin eeler hallefbridder dräi bridder déi méi jonk ware wéi hien an eng sëschter wéi de brendan op d welt koum souz säi papp am prisong well e fir d ira geschafft hat d famill behan aarm awer gebilt huet um rand vum engem slumquartier gewunnt vun bis souz de brendan behan bal déi ganzen zäit am prisong am alter vun joer ass en aus der schoul gaangen mat joer huet en der ira gehollef sprengstoffuschléi an england z organiséieren mä ier et zu eppes eeschtes koum gouf hien zu liverpool gepëtzt an zu dräi joer jugendprisong verurteelt déi zwee joer déi en do verbruecht huet fanne mer spéider a sengem autobiographesche roman borstal boy erëm kuerz nodeem hien entlooss gouf soll en bei zwéi polizistemuerden dobäi gewiescht sinn hie gëtt fir d éischt am dubliner mountjoy prisong am arbour hill an duerno am schlëmmen internéierungslager curragh agespaart d uerteel war joer mä wéinst enger generalamnestie koum e schonn eraus spéider ass de behan nach e puermol an de prisong komm wéinst hëllef zur flucht randaléieren a wéinst dem alkohol sengem gréisste problem och déi zäit léisst sech noliesen a sengem confessions of an irish rebel bekenntnisse eines irischen rebellen mam häerz houng de brendan behan um lénkse flillek vun der ira um sozialismus zur selwechter zäit war hien och e frommen praktizéirende katholik nodeem de behan aus dem prisong entlooss war huet hien eng zäitchen als usträicher geschafft awer schonn am mountjoy prisong hat en ugefaange mat schreiwen säin éischt stéck the landlady a kuerzgeschichten hat en am prisong geschriwwen e puer dovu goufe vun der literaturzäitschrëft the bell gedréckt nodeem en zu manchester nach eng kéier agesat gi war gouf hien op e schëff fir a frankräich gesat zu paräis gouf de behan ënner anerem vum samuel beckett a vum albert camus encouragéiert fir ze schreiwen an hien huet alles geschriwwen wat geld abruecht huet de brendan behan hat ni geléiert mat sengem succés eens ze ginn en hat souguer angscht dowéinst d suen déi hie mat senge stécker verdéngt huet ass dee gréissten deel hanner de comptoir gaangen hien huet souguer net mam alkohol opgehalen wéi e vun un huet misse medikamenter wéinst sengem diabetes huelen duerch seng iwwerspaant liewensweis koum e bal net méi zum schreiwen seng lescht wierker huet en op tounband diktéiert sou zum beispill brendan behan s island brendan behan s new york confessions of an irish rebel a säi krimi the scarperer däitsch der spanner dee posthum erauskoum d selwecht war et mat sengem leschten theaterstéck richard s cork leg deutsch richards korkbein dat zwar op engem kierfecht spillt awer vu fréilechkeet iwwerschaimt duerch den alkohol an den diabetes aus dem liewe gehäit ass de behan mat joer am dubliner meath spidol gestuerwen déi iresch dageszeitung daily express huet dat an engem noruff sou beschriwwen ze vill jonk fir ze stierwen awer ze vill besoff fir ze liewen d ira huet bei sengem begriefnes eng eéirendelegatioun gestallt de behan läit um glasnevin cemetery begruewen deem gréisste kathoulesche kierfecht zu dublin net wäit ewech vum christy brown dem auteur vu my left foot an dem michael collins deem éischten international unerkannten iresche regierungschef dem behan säi monni de peader kearney ass den auteur vun der irescheer nationalhymn dem amhrn na bhfiann op englesch soldier s song en anere monni de p j bourke war intendant vum dubliner queens theatre an ee vum bourke senge jonge war den dramatiker seamus de burca deem säin engleschen numm james bourke ass den douglas slocombe gebuer den februar zu london an och do den februar gestuerwen war en englesche filmkameramann a fotograf den douglas slocombe huet seng jugend zu paräis verbruecht wou säi papp diplomat war an an engems auslandskorrespondent vun zeitunge wéi dem daily express oder the evening standard wann den douglas un de weekenden aus dem internat heem koum huet en d frënn vum haus kennegeléiert den james joyce den sinclair lewis an nach anerer no der sorbonne huet de slocombe drop gelauert fir beim film eng aarbecht ze fannen mä vun der franséischer administratioun krut hie keng erlabnes sou koum et datt hien zwee joer zu london an der noriichteredaktioun vum englesche büro vun der united press geschafft huet en hat déi zäit ëmmer seng leica bei sech a sou konnt hie paris match a life munnech fotoe verkafen e puer vu senge filmer aus där zäit säin allerleschte film war dem steven spielberg säin indiana jones and the last crusade new south wales ass den eelsten a meeschtbevëlkerten australesche staat mat als haaptstad sydney diversitéit vun new south wales ass enorm endlos laang plagen eukalyptusbeembëscher romantesch séien farmen riseg nationalparken déi vum dschungel bis zur wüst ginn subtropesch hëtzen a minustemperaturen an de schigebieder vun de snowy mountains vun der ganzer bevëlkerung vun new south wales wunnen der eleng zu sydney scho milliounen de rescht vun new south wales ass zimmlech dënn bewunnt new south wales läit op der ostküst vun australien mat enger flaacher géigend am westen de bierger un der küst great diving range der neuenglandketten am norden de blue mountains am zentrum an dem héchste bierg aus den australeschen alpen dem mount kosciuszko m am süden d total fläch huet km new south wales gëtt a regiounen agedeelt central west cw far west fw hunter ht illawara il murrumbidgee mg murray mr mid north coast nc nothern nr north western nw richmond tweed rt south eastern se sydney inner si sydney outer so an sydney surrounds ss new south wales war déi éischt brittesch kolonie an australien a gouf vum james cook entdeckt et huet de ganzen oste vun australien ëmfaasst gouf queensland ofgetrennt an australian capital territory mat canberra der australescher haaptstad en drëttel vun der australescher bevëlkerung lieft an new south wales virun allem un der küst an zu sydney vun der aboriginies bevëlkerung lieft och hei am bundesstaat batemans bay huet awunner a läit beim clyde river km südlech vu sydney an der géigend leien och den nationalpark murramurang a den jervis bay nationalpark de murramurang huet eng spektakulär küst déi aus sandplagen géie fielsen an hiele besteet intressant fir wanderer a fossilieninteressenten de jervis bay läit ëm déi km nërdlech vun der batemans bay an de buchte kann een delphinen a pingouinen am wanter souguer walen nokucken papageien känguruen a wallabie sinn och do ze gesinn snowy mountains byron bay ass bekannt fir seng vill méiglechkeete fir waassersportaktivitéiten wéi z b surfen d hannerland besteet gréisstendeels aus bierger an dschungel zwou bekannt plage si main beach a watego s beach cape byron dorrigo national park mount warning lake mungo port macquarie läit beim hasting river km nërdlech vu sydney an huet awunner déi kleng stad gouf vu brittesche prisonéier gegrënnt an ass eng vun den eelsten australesche siidlungen den nërdlechen territoire och outback genannt ass ee vun den australeschen territoire mat als haaptstad darwin d briten hunn dunn am norden dräi siidlungen opgeriicht mä déi haart liewensbedingungen op dësem onwirtschaftlechem buedem hunn de projet fir wäiss zivilisatiounen do opzebauen zum enn bruecht d geschicht vum northern territory no der kolonisatioun ass vun ongënschtegen awierkunge markéiert darwin gouf zweemol zerstéiert duerch bomme vun der japanescher loftwaff an duerch e wierbelstuerm den northern territory huet eng fläch vun mio km a grenzt am osten u queensland am süden u südaustralien an am westen u westaustralien den nërdlechen territoire ass am norden tropesch an zur mëtt zou läit déi rout wüst den nërdlechen territoire huet sech gutt duerchgesat an ass zu engem vun deene wichtegsten ziler fir touriste ginn wichteg fakteuren am tourismus sinn den uluru kata tjuta nationalpark mam bekannten ayers rock de kings canyon d haaptstad vum outback alice springs an den top end an deem de kakadu nationalpark läit sou wéi d ahrnem land nieft verschiddenen grondmaterialie gëtt och nach randfleesch krokodilfleesch fësch a pärelen an asien exportéiert den didgeridoo ass e blosinstrument aus der famill vun den aerophonen a gëllt als traditionellt museksinstrument vun den nordaustraleschen aborigines sydney ass eng lieweg multikulturell metropol an haaptstad vum eelsten australesche staat new south wales si gëllt als eng vun de schéinste stied op der welt sydney ass de wirtschaftlechen a kulturellen zentrum vun australien a mat milliounen awunner déi gréisst stad vum land vu virun ongeféier joer un gouf dat haitegt stadgebit vun den aboriginies bewunnt de januar och australia day genannt ass déi éischt wäiss siidlung am port jackson bay gegrënnt ginn de captain arthur phillip huet prisonéier aus england do vu bord gelooss et war also fir d éischt eng strofkolonie méi spéit gouf d stad zum mëttelpunkt vun der kultur an der wirtschaft vun australien d expansioun gouf gréisstendeels vun europäeschen duerno vun asiateschen immigrante gedroen the rocks ass den ursprong an d häerz vu sydney sydney zitt sech iwwer km laanscht küst km an d banneland a läit am duerchschnëtt dräi meter iwwer dem mieresspigel dem port jackson den natierlechen hafe vu sydney säin haaptaarm huet eng fläch vu km an ass km laang vun him ginn nach eng sëllegen aner mieresäerm aus wéi zum beispill de middle harbour d metropolregioun geet vum hawkesbury river am norde bis zur botany bay am süden a vun de blue mountains am weste bis zum pazifeschen ozean am osten zu sydney huet een och iwwer verschidde plagen dorënner déi weltbekannten a vu surfer beléifte plagen bondi beach a manly beach knapps millioune leit wunnen a viruertschaften hei lieft all ten australier d awunnerzuel vu sydney huet sech vun milliounen am joer bis haut verduebelt sydney huet e subtropescht klima am summer ass et sonneg a waarm am wanter reenereg a kill déi duerchschnëttlech jorestemperatur läit bei grad celsius déi wäermst méint si januar a februar an de keelste mount ass de juli dee meeschte reen fält am mäerz dee mannsten am juli sydney huet sonnestonnen pro dag an reendeeg am joer sydney ass e grousst industrie handels finanz an transportzentrum de gréissten deel vum australeschen aussenhandel gëtt iwwer sydney ofgewéckelt produzéiert gi virun allem autoen elektresch aparater maschinnen metallprodukter iesswueren pëtrolsprodukter an textiller déi wichtegst exportwuere si fleesch weess a woll de fluchhafe vu sydney ass dee gréissten an australien a wichteg fir den internationale loftverkéier de komponist marin marais zu paräis erënnert sech u seng jugend en denkt u säi léiermeeschter de monsieur de sainte colombe deen him d spill op der viole de gambe bäibruecht huet awer och seng relatioune mat dem madeleine an dem toinette de meedercher vum monsieur de sainte colombe kommen him an erënnerung besonnesch dat tragescht schicksal vum madeleine de jordi savall huet d musek vum film deelweis selwer geschriwwen oder arrangéiert hien huet awer och originalmusek aus der zäit vum marin marais an de film agebaut ausser dem ensembel le concert des nations hunn am film follgend instrumentalsoliste matgwierkt jordi savall fabio bondi rolf lislevand pierre hanta a jérme hanta gesank montserrat figueras a marie christine kiehr de sainte colombe gëtt monsieur de sainte colombe genannt well säi virnumn net méi bekannt ass mamer ass eng uertschaft am kanton capellen an den haaptuert vun der gemeng mamer mamer läit am dall vun der mamer westlech am lëtzebuerger land am kanton capellen ronderëm leie kielen am norden stroossen a bartreng am osten an dippech am süden holzem a capellen am westen duerch mamer leeft d nationalstrooss n déi op hirer ganzer längt zu der voie de la liberté gehéiert mamer gëtt an engem schenkungsakt vum abrëll an dem d gräfin liutgardis d uertschaft mambra déi si vun hiren eltere wigerich an kunigunde geierft hat un d klouschter sankt maximin vun tréier verschenkt fir d éischt schrëftlech ernimt zu mamer an an der noer ëmgéigend gëtt et en netz vun trëppelpied dat eng totallängt vun kilometer huet nieft dem circuit autopédestre am juckelsbësch deen kilometer laang ass sinn déi aner gezeechent pied tëscht a km laang eng kaart mat den trëppelpied kann een op der mamer gemeng gratis kréien monnerech ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton esch uelzecht si ass den haaptuert vun der gemeng monnerech d uertschaft monnerech ass eng vun deen eelsten am land schonn am joer gouf se an engem offiziellen akt ernimmt deen d cessioun vun den herrschaftleche rechter déi de grof siegfreid um duerf hat mat der abtei iechternach gereegelt huet déi éischt chrëschtlech kierch aus dem joerhonnert stoung warscheinlech net wäit ewech vun do wou déi haiteg kierch steet dat heescht bei der kräizung vun der escher strooss mat der kierchestrooss duerch seng geographesch lag tëscht dem herzogtum lëtzebuerg a loutrengen hat monnerech wärend dem ganze mëttelalter eng zimmlech beweegt geschicht hexeprozesser huet et géint d enn vum joerhonnert an ëm ginn d pescht huet d awunnerzuel ëm d hallschent reduzéiert d iwwerfäll vu sëldner hu wärend deene sëllege kricher vum joerhonnert d duerf méi wéi eemol niddergebrannt trotzdeem dat joerhonnert a besonnesch déi éisträichesch herrschaft ënner der maria theresia hunn d liewensqualitéit däitlech verbessert d awunner vum duerf wéi och vum ganze land d entwécklung vun der siderurgie géint enn vum joerhonnert déi nopeschuertschafte wéi esch uelzecht déifferdeng oder diddeleng a richteg stied verwandelt huet hat kaum afloss op monnerech an aner uertschaften an der gemeng déi dierfer blouwen duerch den akerbau markéiert eréischt nom zweete weltkrich a virun allem an den er an er jore gouf et eng reegelrecht bevëlkerungsexplosioun de spëtznumm vun de monnerecher ass monnerecher bounesäck munneref offiziell mondorf les bains ass eng uertschaft am kanton réimech an haaptuert vun der gemeng munneref munneref läit un der gander resp albaach déi d grenz mat frankräich mécht op der südsäit läit d dierfche mondorff déi éischt awunner op der plaz ware kelten d réimer sinn ëm an d géigend komm an aus dëser zäit staamt de kaaschtel déi d réimer op enger keltescher festung gebaut hunn de kaaschtel sollt d strooss metz tréier schützen d franken hunn dunn der uertschaft hiren numm ginn dem karl dem grousse seng niess muomina huet all hir gidder der iechternacher abtei vermaacht dorënner war och dat klengt duerf dat dunn muomendorph gedeeft gouf de karl de groussen huet d hildegarde de thionville bestuet a war doduerch gezwongen d streck diddenuewen oochen méi dacks ze fueren soudatt hie relaise baue gelooss huet sou och eng residenz zu munneref munneref läit op der grenz tëscht dem germaneschen a romaneschen deel vun europa an huet doduerch ëmmer ënner kricher gelidden d duerf gouf dacks geplënnert an ofgebrannt de versailler vertrag vun zitt déi haiteg grenz tëscht lëtzebuerg a frankräich an deelt domat d duerf mondorff an zwéin deeler d hollännesch herrschaft am joerhonnert huet d schicksal vum fréiere baueren a wënzerduerf nohalteg geännert wéinst dem hollännesche monopol an den extreem héije präisser vum salz gouf am ganze land dichteg no eegene salzlagere gesicht de munnerëffer notaire ledure deen heefeg op oochen a kuer goung huet fonnt datt d waasser vun enger munnerëffer baach dem oochener thermal salz waasser am gout geglach huet no erfollegräicher buerung gouf eng thermalquell fonnt soudatt der grënnung vun engem thermalbad näischt méi am wee stoung d hotellerie ass zu munneref zum wirtschaftsfaktor nummer avancéiert duerch d gesetz vum august krut d uertschaft d recht fir sech mondorf les bains ze nennen munzen ass eng uertschaft an der gemeng klierf bis enn war et den haaptuert vun der gemeng munzen déi du mat klierf fusionéiert huet d duerf munzen ass zanter laangem wäit iwwer seng grenzen eraus bekannt besonnesch wéinst senger kierch där hir eelsten deeler aus dem joerhonnert sinn oder wéinst dem haupeschmaart dee bis an d joerhonnert zréckgeet munzen gouf eng éischt kéier am joer ernimmt als muniheistati in arduenna aner nimm waren monshusen moinshuis muynshusen muentzhusen a muntzhausen vum joer un a bis zum enn vum mëttelalter war munzen zesumme mat housen eng eenzeg par awer mat zwou getrennte verwaltungen péiteng ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton esch uelzecht an haaptuert vun der gemeng péiteng péiteng gëtt fir d éischt am joer an enger charta historesch ernimmt an zwar ënner dem numm perdgitten dem professer jos meyers no kënnt den numm péiteng vum numm vun der fränkescher sipp petto hier am laf vun der geschicht huet péiteng verschiddenen herrschafte gehéiert péiteng läit un de linne a vun der lëtzebuerger eisebunn un de stroosseverkéier ass d uertschaft ugeschloss duerch d nationalstroossen n n b n c n f n an den cr soss ass se nach un den ëffentleche persounentransport ugeschloss iwwer d buslinnen a vum tice wat fréier eng tramsstreck war déi péitenger awunner droen de spëtznumm wandjangen d läit am an ass eng vun den lëtzebuergesche gemengen de chef lieu vun der gemeng ass d uertschaft no där d gemeng bis genannt war et ass eng vun deene gemengen zu lëtzebuerg déi net den numm vun enger uertschaft hunn préizerdaul ass de lokalen numm vum préizer dall deemno dem dall ronderëm d uertschaft proz zur gemeng gehéieren nach follgend häff a lieu diten ofgesi vun e puer vogteien déi am préizer dall louchen an déi den herrschafte vun iewerleng ell oder nojem gehéiert hunn huet de ganze préizer dall an der feudalzäit zur propstei arel gehéiert déi et fir de landesfürst ënnert der bezeechnung haff proz verwalt huet iwwerdeems proz a platen vu réimeschem ursprong sinn war rëmerech eng fränkesch siidlung eng uertschaft biebereg bettborn gouf et weder an der réimescher nach an der fränkescher zäit an der keltenzäit gouf et do e gëttersteen a verbindung mat engem pëtz buer vum dt born wou méiglecherweis déi dräi beten veréiert gi sinn dëst ka vläicht eng erklärung fir d bezeechnung bet born sinn am joerhonnert gouf do eng kapell opgeriicht déi der muttergottes geweit war eréischt géint ufank vum joerdausend sinn e puer haiser bei der kapell gebaut ginn datt ënnert franséischer herrschaft de préizer dall zu enger agence mam numm bettborn erhuewe gouf war pueren zoufall op der sich no engem municipalitéitskommissär krut den anton knaas en notaire aus der géigend dëst amt ugebueden de knaas hat sich kuerz nodeem d fransouse komm sinn no bei der biebereger kierch een haus gebaut dat en och als sëtz vun der agence benotzt huet domat war d agence biebereg zoustänneg fir déi dierfer vum préizer dall proz platen a rëmerech well de selwechten notaire ënnert napoleoneschem regime och zum buergermeeschter ernannt ginn ass huet hien d bezeechnung gemeng biebereg bäibehalen dat war souguer ganz verstänneg well biebereg zwar e bësse méi no u platen louch awer bal op gläicher distanz tëschent proz a rëmerech déi zwou sektiounen haten e wäit verspreete bëschbesëtz wat e groussen afloss op d gemengesteieren hat a fir munch differenzen tëschent den sektioune gesuergt huet well platen a biebereg als eng eenzeg sektioun ugesi goufen huet all sektioun hiert eegeliewen gefouert a hir eegen interesse verdeedegt zesummen huet den sektioune vun un d porkierch d schoul déi gebaut gouf an d parhaus dat un d schoul ugebaut war gehéiert d joren an hu vill derzou bäigedroen datt d dierfer am dall méi no zesummegeréckelt sinn am joer gouf d deelstéck räichel groussbus vun der neier landstrooss gebaut déi arel mat ettelbréck verbanne sollt dës verbindung ass der längt no duerch de ganze préizer dall gelaf an huet platen biebereg a proz matenee verbonnen laanscht déi nei strooss gouf vill gebaut well d bauland bëlleg ze kréie war doduerch gouf de sputt tëscht den dräi dalldierfer opgefëllt sou datt dës dräi dierfer no a no e ganzt gebilt hunn de préizer dall wéi am joer versammlungsfräiheet gewäert gouf si veräiner déi scho bestanen hunn wéi z b de kierchechouer an d musek un d ëffentlechkeet getrueden anerer wéi d pompjeeë sinn nei gegrënnt ginn so sinn d mënschen och méi no zesummegeréckelt an hunn de begrëff préizer dall mat liewe gefëllt biebereg huet sech vergréissert a sech a richtung rëmerech ausgedeent rëmerech selwer hat sech och schonn eng ofkierzung bei d kierch a bei d schoul zu biebereg als kierchepad ugeluecht domat war d zougehéiregkeetsgefill zum préizer dall och bei de rëmerecher gewuess wann een d luxemburger gazette duerchkuckt déi am iowa usa amerika erauskoum mierkt een datt di vill auswanderer vu rëmerech an aus deenen aneren dierfer sech net als platener rëmerecher oder prozer mee ëmmer als préizer daller bezeechent hunn nodeems de gemengerot decidéiert huet déi dräi walsektiounen zesummenzeleeën war et un der zäit och der allgemeng benotzter bezeechnung préizer dall eng rechtlech grondlag ze ginn de staatsrot hat uganks en negativen avis zum projet ofginn mam argument datt de numm préizerdaul nëmmen eng regioun bezeechne géif an net d gemeng oder déi eenzel dierfer zu lëtzebuerg gëtt et awer eng ganz rei uertschaften déi dall an hirem numm hunn ouni datt domat eng regioun mä just d duerf bezeechent gëtt als beispill zielen ë a de pafendall fënsterdall blummendall mariendall reckendall an de mëllerdall aner dierfer a gemengen hunn als suffix wald oder bach an hirem numm a bezeechnen domat méi wéi nëmmen e bësch oder eng baach weiderhin hat de staatsrot argumentéiert datt de gesetzprojet net fäeg wier eppes zum zesummegehéieregkeetsgefill oder der lokaler identitéit bäizedroen d gemeng war awer am géigendeel dozou der meenung datt déi gemeinsam uertsbezeechnung préizerdaul de sektiounen näischt ewech huele géif mä datt se esouguer nach d zesummeschaffen tëscht de uertschafte verstäerkte géif ausserdeem géif d identifizéierung mam begrëff préizerdaul och eppes vum stolz vun de préizer daller leit op hir gemeinsam heemecht an gläichzäiteg op d besonneschkeet vun hirer lokaler mondaart hiweisen wéi se am wuert daul amplaz vun dall zum ausdrock kënnt de gesetzesprojet gouf den mäerz vum deemolegen inneminister michel wolter an der chamber deposéiert an en ass schlussendlech dach nach duerchgaangen an den numm préizerdaul gouf mam gesetz vum juli offiziell ugeholl d gemeng préizerdaul ass member vu follgenden interkommunale syndikater dgemeng schëffleng läit am kanton esch uelzecht an ass eng vun den lëtzebuergesche gemengen de chef lieu vun der gemeng ass schëffleng déi eenzeg uertschaft an der gemeng d gemeng schëffleng ass ha grouss a läit am süde vu lëtzebuerg op enger héicht tëscht zirka a m nopeschgemenge si monnerech am norden beetebuerg am osten keel am süden an esch uelzecht am westen am nërdlechen deel vun der gemeng leeft d kiemelbaach an d uelzecht laanscht d uertschaft schëffleng den august gouf duerch gesetz vum juli d uertschaft schëffleng vun der gemeng esch uelzecht ofgetrennt fir déi eegestänneg gemeng schëffleng ze schafen den januar hat schëffleng awunner wourënner awunner lëtzebuerger portugisescher italieenescher franséischer däitscher belscher an anerer nationalitéit sinn de gemengerot vu schëffleng gëtt nom proporz walsystem gewielt e setzt sech zanter aus virdrun conseilleren zesummen schëffleng gëtt zanter vun enger csv déi gréng koalitioun regéiert bis war dat eng tëscht lsap an csv wichtegst stroosseverbindung ass d déi vu péiteng bis op schengen féiert an duerch den nërdlechen deel vun der gemeng geet op engem kuerze stéck am nordweste geet d duerch d gemeng déi esch uelzecht mat lëtzebuerg verbënnt ganz am süde geet d iwwer e klengt stéck vun der gemeng ausserdeem lafen nach d chemin reprisen an duerch d gemeng schëffleng läit op der cfl linn an huet eng gare op där linn d gare schëffleng schëffleng ass iwwer d linn vum tice mat esch uelzecht keel an diddeleng verbonnen a läit op der rgtr linn monnerech esch uelzecht iwwer féiz ausserdeem ass de ruffbus feste bestanddeel vum schëfflenger ëffentlechen transport d industriezon monkeler am dräieck tëscht der a an der a läit zum deel um gebitt vun der gemeng am bekanntsten ass do d zementsfabrick schëffleng ass member a verschidden interkommunal syndikater dflora a fauna vun australien konnt sech laang ouni afloss vun aneren ökosystemer getrennt entwéckelen duerch déi isoléiert lag vum kontinent si méi wéi vun den australesche planzenaarten endeemesch dorënner honnerte vun akazien an eukalyptusaarten méi wéi verschidden zorte vun eukalyptusbeem vum bambestand markéieren d landschaft op grond vun der äerdgeschichtlecher entwécklung liewen an australien beidelmamendéieren wéi koalabieren a känguruen nom ofdrifte vun australien vum superkontinent gondwana virun ongeféier millioune joer konnt déi urzäitlech flora a fauna sech wéinst der isolatioun ongestéiert entwéckelen nom ënnergang vun den dinosaurier hu sech an australien d beidelmamendéieren duerchgesat kängurue sinn nëmmen eng vu bal beideldéierenaarten si hu sech dem dréchene klima an den nierstoffaarme biedem vum kontinent perfekt ugepasst australien ass ausserdeem e paradäis fir insekten a reptiller déi meescht sinn harmlos mä verschidde spannen a schlaange sinn héich gëfteg a liewensgeféierlech déi eenzeg nokomme vun den urmamendéieren déi nach liewe sinn d schnieweldéieren an de seechomessekéisécker hir speziell eegenschaft ass datt si eeër leeën an hiren nowues nieren australien ass vun natur aus e salzege kontinent kristaller gi vum wand aus den ozeanen erausgeblosen a setze sech schonn zanter joerdausenden am ënnergrond virun allem am grondwaasser of d vegetatioun huet sech deenen aussergewéinleche bedéngungen ugepasst d planze suckele mat hire laange wuerzelen d reewaasser op an halen de grondwaasserspigel konstant an australien gëtt et eng rei ganz verschidde liewensraim een deel besteet aus wüst steppen a savannen da gëtt et nach d eukalyptusbëscher graslandschaften an reebëscher all liewensraum steet fir eng eegen déieren a planzewelt am outback begéint een eng eenzegaarteg déierewelt déi meescht déiere liewe wëll oder an nationalparken déi geschützt landflächen erstrecke sech iwwer km vum australesche festland vill déieren a planze si vum ausstierwe bedreet d mënsche ginn ëmmer méi wäit an d natur eran a bauen hir siidlungen an deenen zerbriechlechen ekosystemer all dag ginn ëmmer méi beem ofgeholzt an dat mat tragesche konsequenzen ouni de schutz vun de beem leit déi dënn äerdkuuscht de grondwaasserspigel verännert sech a verschiddene regioune klëmmt d salz mam waasser aus de gestengszonen un d uewerfläch a verdierft de buedem déi landwirtschaftlech bewässerungsanlage verbëtzen d waasser an déi scho rar suppen a séilandschafte verschwanne lues a lues dës schied si schonn entstane wéi déi éischt immigranten aus europa virun joer an australien agewandert sinn en obelisk vum laténgeschen obeliscus vum griicheschen obeliskos spatz sail brotspiiss méizuel obelisken ass en héije stengene stäil dee fräi steet deen no uewe méi schmuel gëtt an deen eng spëtz a pyramideform huet den obelisk stellt wéi d pyramid d verstengert strale vum sonnegott duer an ass sou d verbindung tëscht dëser an der gëtterwelt d réimer hunn obelisken aus egypten op roum bruecht dee gréissten obelisk huet d pharaonin hatschepsut opstelle gelooss dee steet am amun tempel zu karnak bei luxor an en ass meter héich hien hat eng gëlle spëtz vun deene groussen egypteschen obeliske stinn der haut zu luxor zu roum a jee een zu heliopolis kairo paräis washington london wimborne istanbul urbino florenz catania an caesarea maritima zwéi méi klenger stinn zu luxor an zu durham d astérix comicfigur obélix ass no den obeliske genannt rëmerschen lokal riemeschen ass eng lëtzebuergesch uertschaft an der gemeng schengen wéinst dem héije bekanntheetsgrad vu schengen huet de gemengerot a senger reunioun vum januar decidéiert eng ufro ze maachen fir den numm vun der gemeng remerschen a schengen ëmzebenennen nom gemengegesetz artikel ass eng ännerung vum numm vun enger gemeng nëmmen iwwer e gesetz méiglech de gesetzesprojet dofir gouf vum inneministère preparéiert an d chamber huet d gesetz den juli votéiert wat den august dunn am mémorial a n verëffentlecht gouf domat huet den numm vun der gemeng den september vu rëmerschen op schengen gewiesselt den numm remsere gëtt fir d éischt am joer ernimmt am laf vun de joerhonnerten entwéckelt e sech no an no zu dem haitege remerschen an der mëtt vun den er jore stoung remerschen am zentrum vun der politescher debatt well do geplangt war eng atomzentral ze bauen d birebamallee tëscht rëmerschen an elweng d kierch rëmerschen mat hirem ale mobilier an d haus op nr an a an der wäistrooss sinn als inventaire supplémentaire op der lëscht vun de klasséierte monumenter agedroen méischdref ass eng uertschaft an der gemeng rouspert mompech méischdref läit tëscht bur a waasserbëlleg um rietsen uwänner vun der sauer op enger duerchschnëttlecher héicht vun m ng l duerch méischdref geet d nationalstrooss an den cr zu méischdref leeft d kauzebaach déi vu giwenech aus den hang erof kënnt an d sauer bis un d enn vum joerhonnert war eng steekaul an der uertschaft archeologesch fonntsaache weisen datt do schonn an der kelten resp frankenzäit leit gewunnt hunn méischdref gouf als mersdorph am joerhonnert eng éischt kéier schrëftlech ernimmt deemools a bis zu der franséischer revolutioun huet et zu der tréierer abtei st maximin gehéiert an och d abtei iechternach hat do besëtz ass vu murstorff rieds an op der ferraris kaart vun ëm steet d duerf als merscdorf astérix ass eng serie vu franséische comicalbume vum albert uderzo zeechnungen a rené goscinny texter d haaptpersonnage sinn de gallier asterix an den obelix säi beschte frënd den asterix huet säin numm vum franséische wuert astérisque well den titel op de bande dessinéeën sou wéi am franséische geschriwwe gëtt den numm vum haaptpersonnage an den eenzelen episoden ass awer am lëtzebuergeschen asterix ouni mir sinn am joer vru christus ganz gallien ass vun de réimer besat ganz neen ee gallescht duerf wiert sech nach ëmmer verbruecht géint d réimer an do komme se net eran an d garnisounsliewen ass net liicht fir d légionären an de verschanzte lagere vu babaorum aquarium laudanum a petibonum sou fänkt all geschicht mam asterix a senge gallesche kolleegen un an effektiv gëtt een net fäerdeg mat ziele wann ee sech d onmass vu réimer ukuckt déi ëmmer sou duerch d géigend fléien de comic ass an der zäitschrëft pilote fir d éischt erauskomm de succès léisst sech virun allem erkläre well all mënsch iergendwéi matlaache kann ob dat elo d kläppereie mat de réimer sinn oder anachronismen wéi datt lutezia am stau ënnergeet natierlech duerf een déi immens wuertspiller net vergiessen déi een ë a an den nimm erëmfënnt vum album le grand fossé un huet den albert uderzo nom doud vum rené goscinny eleng weidergemaach huet den uderzo mam molen opgehalen zanterhier ginn déi nei asterix aventurë vum didier conrad gemoolt no engem zenario vum jean yves ferri d häre goscinny an uderzo hale sech natierlech net ganz un d historesch tatsaachen a sou ass de comic voll mat falsche biller iwwer d gallier lëtzebuergesch iwwersetzungen vum lex roth sti bei de respektiven albumen hannendrun et goufen och bis ewell filmer gedréint den asterix gouf vun verschiddene schauspiller interpretéiert den obelix do dergéint gouf an hinnen alle vum gérard depardieu verkierpert dkänguruen macropodidae sinn eng famill aus der beideldéirenuerdnung diprotodontia e känguru ass eng vu bal zorte beidelmamendéieren et gëtt bis zu aarte vu känguruen déi vu ganz kleng bis zu m kënne grouss ginn verschiddener kënnen souguer op beem klammen kängurue gëtt et just an australien an an neiguinea kängurue si beideldéiere mat laange kräftegen hannerbeen awer am verglach dozou mat kuerze schwaache viischte been an engem décken horege schwanz si sprangen op hiren hënneschte bee fir séier virun ze kommen hiren décke schwanz beréiert praktesch net de buedem seng funktioun ass bei der fortbeweegung dem kierper dee wäit no vir gebéckt ass d gläichgewiicht ze ginn an am sëtze fir de kierper ze stäipen beim kämpfe stäipt de känguru sech op säi schwanz a schléit mat sengen hënneschte been fest zou e känguru kann awer och op véier patte lafen a schleeft säi schwanz da just hannendrun seng hënnescht patte si ganz laang an hu véier zéiwen hiert gebëss huet am ieweschte gebéck op all säit dräi schneitzänn déi duerch eng spléck vun de bakzänn getrennt sinn déi mëttelst ënnescht zänn si schneitzänn déi no vir geriicht sinn déi echt känguruen hunn e ganz staarken hënneschten an e schwaache viischte kierperdeel nëmmen e puer aarte vu männercher hu kräfteg aarmmuskelen déi verschidden aarte vu känguruen hu ganz verschidde gréissten si si meeschtens nuets aktiv an hu sech dem dréchene klima an deenen nierstoffaarme biedem vun australien ugepasst kängurue si planzefrësser an erniere sech haaptsächlech vu gras a blieder d weibchen huet e brutbeidel um bauch an deem véier mame sinn an dësem beidel zitt si hiert jonkt grouss e känguru bréngt bis op e puer ausnamen normalerweis just ee jonkt op d welt d zäit tëscht der befruchtung an der gebuert variéiert ofhängeg vun der aart tëscht an deeg de beidel gëtt kuerz virun der gebuert gutt ausgeleckt da gëtt sech mam réck géint eppes gestäipt déi hënnescht been mam schwanz dertëscht wäit ewech gestreckt dat jonkt kënnt an enger blos op welt déi mat fruuchtwaasser gefëllt ass no der gebuert zerplatzt déi blos an den nowuess klëmmt sou séier wéi méiglech an der mamm hire beidel wou en dann ofgeleckt an duerno zwéi bis dräi méint laang geniert gëtt no aacht méint klamme si dann definitiv aus dem beidel well si dann ze grouss sinn ginn awer nach bis zu engem joer weider geniert famill känguruen macropodidae den nicolas biever genannt nic biever gebuer den mee zu diddeleng an och do gestuerwen de juli war e lëtzebuergesche gewerkschaftler a politiker den nic biever war aarbechter op arbed diddeleng am februar gouf hie sekretär vun der verbandssektioun diddeleng vum luxemburger berg und metallindustriearbeiter verband lbmv an am februar ee vun den zwéin haaptamtleche sekretäre vum lbmv vun u war hie president vum verband de oktober gouf den nic biever member vum diddelenger gemengerot an ass et och bliwwe bis vun bis a vun bis war e schäffen den mäerz gouf hien als deputéierte vun der lëtzebuerger aarbechterpartei an d chamber gewielt ausser an de krichsjoren an déi zäit wou e minister war sollt hien dëst amt bäibehalen den mäerz gouf hien als fréieren deputéierte member vun der assemblée consultative genannt vum juli bis den februar war hien aarbechtsminister an de regierunge dupong bodson a bech bodson an erëm vum juli bis zu sengem doud de juli an der regierung werner cravatte televisioun kuerz tv ass en telekommunikatiounsmedium dat benotzt gëtt fir beweeglech biller an toun ze senden an z empfänken televisiounbiller kënne monochromatesch sinn schwaarz a wäiss faarweg oder an dräi dimensiounen televisioun kuckt ee meescht um televisiounsapparat ënner der fernseetechnik versteet een déi technik déi hanner der televisioun stécht de prinzip vun den fernseetechnik baséiert op der projektioun vun eenzelbiller déi séier hannerenee gewisen zu enger beweegung ginn fir datt d a eng méiglechst fléissend beweegung gesäit mussen op d mannst biller pro sekonn b s ugewisen allerdéngs gouf fir fernseeiwwerdroungen an europa an amerika biller pro sekonn gewielt doduerch stellt sech awer e problem et entsteet e flimmeren fir dee problem z ëmgoen gouf d zeilesprongverfahren entwéckelt de problem hätt een och nach anescht léise kënne beispillsweis doduerch datt ee biller pro sekonn ugewisen hätt dat hätt allerdéngs d bandbreed ze vill vergréissert och dat duebelt uweise vun engem bild hätt de problem vum flimmeren ënnerdréckt mä dofir hätt all bild misse kuerzzäiteg tëschegespäichert ginn wat deemools allerdéngs nach technesch ze opwänneg war d optescht signal vun der bildvirlag gëtt vun engem bildophueler optesch elektresche wandler erfaasst an en elektrescht signal ëmgesat an dem bildwiddergabegerät elektresch optesche wandler zougefouert well dat komplett bild awer net an enger kéier iwwerdroe ka ginn gëtt et vum bildophueler a vill kleng bildpunkten pixelen opgedeelt e pixel ass déi klengst fläch bei der bildzerdeelung wou selwer keng faarfënnerscheeder méi méiglech sinn de prinzip vun der bildoftaaschtung ass de selwechte wéi beim liese vun engem buch et fänkt een um ieweschte lénkse billerrand an et iwwerdréit een zeileweis ee pixel nom aneren no engem zeilelaf vum lénkse bis zum rietse bildrand gëtt d oftaaschtung ausgeschalt a ganz séier op de lénkse bildrand zréckgefouert hei schwätzt ee vum zeilerécklaf oder vun der zeilenaustaaschtung nieft der horizontaler oftaaschtung gëtt et eng vertikal oftaaschtung wann den ënneschte bildrand erreecht ass da geet et erëm séier op den ieweschte bildrand zréck dat nennt ee vertikalrécklaf oder vertikalaustaaschtung ënner dem zeilespronkverfahren eng interlaced modus versteet een d method fir beweegt biller opzehuelen z iwwerdroen an ze weisen d zeilespronkverfahre gëtt bei fernseetransmissioune benotzt e beweegt bild entsteet doduerch datt op d mannst biller séier hannereneen ugewise ginn jiddwer liichtreiz verursaacht nowierkungen op der netzhaut vu bis zu e puer millisekonnen do schwätzt ee vun der späicherfunktioun vum a well awer bei biller pro sekonn b s e flimmeren entsteet schaffen europäesch fernseesender mat vollbiller pro sekonn dobäi entsteet awer e groussflächeflimmeren jiddwer bild vun de vollbiller gëtt dofir an zwee hallefbiller mat hallwer zeilenzuel opgedeelt d hallefbiller ginn duerno awer nees vum a zu engem vollbild zesummengesat de virdeel besteet doran datt duerch déi donkelphase bal kee flimmere méi entsteet an d bandbreet vun der iwwerdroung sech net vergréissert bei der herz technik gëtt d flimmere komplett ënnerdréckt jiddwer hallefbild gëtt fir d éischt digitaliséiert an an e séiere späicher geschriwwen duerno gëtt déi gespäichert informatioun nees an analoger form a mat duebeler vitess op de bildschierm geschriwwen sou kritt een donkelphase pro sekonn wat hallefbiller pro sekonn ausmécht stadbriedemes ass eng lëtzebuergesch uertschaft an haaptuert vun der gemeng stadbriedemes den numm kënnt vum keltesche bre den es dat sou vill wéi iwwer dem waasser héije buedem heescht a stad wat de dee selwechte sënn wéi ufer vun der musel an dësem fall huet stadbriedemes läit un der musel vis vis vum däitsche palzem wéi d musel kanaliséiert gouf hunn aarbechter do wou haut d staustuf steet iwwerreschter vun enger réimescher bréck fonnt analysen hunn erginn datt déi bréck méi al wéi tréier ass sou goungen d réimer bei stadbriedmes iwwer eng furt aus gestengs op déi aner säit vun der musel wann de floss niddreg war bei héijem waasser hu si pontone benotzt fir déi viru feinden ze beschützen hate si op der plaz vum spéidere schlass e befestegten tuerm opgeriicht gouf op der rauknupp e réimesche kierfecht mat kréi mënzen schosselen a soss geschier fonnt am joerhonnert huet de pippin de jonken den haff réimech zu deem och stadbriedemes gehéiert huet der abtei sankt maximäin vun tréier geschenkt méi spéit goung den haff un d abtei vu prüm dgemeng läit am an ass eng vun den lëtzebuergesche gemengen de chef lieu vun der gemeng ass d uertschaft stroossen déi eenzeg uertschaft an der gemeng stroossen ass déi eenzeg uertschaft an der gemeng zur gemeng gehéiert awer nach en deel vum reckendall d gemeng stroossen läit westlech um bord vun der stad lëtzebuerg nieft der gemeng lëtzebuerg am osten leien am südweste bartreng am weste mamer an am norden kielen a koplescht duerch d gemeng féiert nieft der nationalstrooss n och areler strooss genannt déi d stad lëtzebuerg mat arel belsch verbënnt och déi international zuchstreck lëtzebuerg bréissel d n gehéiert op hirer ganzer längt zu der voie de la liberté den numm stroossen staamt aus dem laténgesche wuert strata wat souvill heescht wéi militärstrooss zu der zäit vun de réimer ass dëse kiem vun tréier op arel duerch stroossen a mamer verlaf am joer gouf d gemeng opgeléist a mat der gemeng bartreng fusionéiert den januar goufen d sektioun stroossen zesumme mam deel vun der sektioun reckendall dat um ban de strassen louch vun der gemeng bartreng ofgetrennt a goufen nees eng eegestänneg gemeng am annuaire officiel fënnt ee fir d gemeng stroossen awunner bewunnt haiser an famillen d gemeng huet awunner wouvun der net lëtzebuerger sinn de wope vu stroossen gouf an der gemengerotssëtzung vum oktober ugeholl an duerch en arrté ministériel vum dezember dat selwecht joer confirméiert beschreiwung de gueules cinq pals d or de wope vu stroossen geet op de jang vu stroossen ëm zréck bis soll den lsap politiker gaston greiveldinger de poste vum buergermeeschter iwwerhuelen dono geet dee posten un d csv d gemeng stroossen ass member vu follgenden interkommunale syndikater useldeng ass eng lëtzebuergesch uertschaft et ass de sëtz vun der gemeng mat dem selwechten numm d uertschaft läit riets a lénks vun der atert an ass den haaptuert vun der gemeng mat dem selwechten numm duerch useldeng lafen d nationalstroossen n n den cr an den cr fréier bis hat useldeng och eng gare déi op der atertlinn louch op der kopp riets vun der wollefsbaach tëscht useldeng a rippweiler ass e fluchfeld wou mat seegelfligere geflunn gëtt an der mëtt vum duerf op engem fielsvirspronk steet d ruin vun enger mëttelalterlecher buerg buerg useldeng d nopeschdierfer vun useldeng sinn am sënn vun der auer waldbëlleg lokal bëlleg ass eng lëtzebuergesch uertschaft am kanton iechternach an haaptuert vun der gemeng waldbëlleg geographesch gesi läit waldbëlleg am zentrum vun der gemeng hei fanne mer d gemengenhaus d zentralschoul mat enger sportshal mat internationalen normen d gemengenhaus ass an engem gebai aus dem ufank vum joerhonnert a charakteriséiert sech duerch seng grouss fënsteren déi mat rouden zille agerummt sinn déi grouss fënsteren hunn hir ursaach dodran datt dëst gebai als sportshal gebaut gouf déi éischt am land waldbëlleg mat senge klenge stroossen ass een duerf an deem de ländleche stil nach bal komplett erhale blouf d uertschaft ass no osten a südoste vu bëscher agegrenzt an déi aner richtungen ass fräie flouer waldbëlleg ass un d stroossennetz ugeschloss iwwer den cr dee vu chrëschtnech kënnt an op haler weiderleeft den cr deen an de mëllerdall geet an ee vizinalwee dee laanscht de kelleschhaff an de säitert verbindung mam cr vu suewelbuer op haler huet duerch waldbëlleg leeft d bëlleger baach d lokal wooltz läit am an ass eng vun den lëtzebuergesche gemengen de chef lieu vun der gemeng ass d stad vun där se och hiren numm huet duerch d gesetz vum februar krut d gemeng d recht den titel stad ze droen den januar ass d gemeng eschweiler mat der gemeng wolz zu enger vergréisserter gemeng wolz fusionéiert déi zwéi gemengeréit haten de februar dozou gréng luucht ginn de mee gouf an deenen zwou gemengen e gemengereferendum doriwwer ofgehalen zu wolz hu sech ronn prozent vun de leit fir eng fusioun mat eschweiler ausgeschwat zu eschweiler ware just eng fir eng fusioun d gesetz dozou ass den dezember gestëmmt ginn de gemengerot gëtt nom proporz walsystem gewielt e besteet zanter an no der fusioun mat eschweiler aus conseilleren virdru waren et der de schäfferot gouf virun der fusioun vun der lsap gestallt zanterhier vun enger koalitioun vun lsap an csv buergermeeschter ass zanter de fränk arndt zanter huet d gemeng wolz en eegene logo dee fir eng modern stad mat ville facetten an enger multikultureller populatioun steet déi gréng faarf bezitt sech op déi vill park a grénganlagen an der stad a fir d bëscher ronderëm matzen an de lëtzebuerger ardennen d gemeng wolz ass member vu follgenden interkommunale syndikater zanter huet d gemeng wolz de statut als hotspot communal de l économie circulaire zil ass et fir d prinzipien vun der economie circulaire och kreeslafwirtschaft genannt no an no an alle beräicher vum deegleche liewen anzebannen huet de gemengerot eng entspriechend charta ënnerschriwwen an där eng rei vu moossname genannt ginn déi ëmgesat solle ginn als haaptprojet gëllt de bau vun engem neie quartier mam numm wunne mat der wooltz an zesummenaarbecht mam fonds du logement dee ganz no de prinzipien vun der economie circulaire soll opgebaut ginn an bei dem eng logementer entstoe sollen uewerkäerjeng ass eng uertschaft an der gemeng käerjeng uewerkäerjeng läit am südweste vu lëtzebuerg d nopeschdierfer sinn der auer no kënzeg féngeg héiweng schuller nidderkäerjeng lénger d mierbaach déi no beim boufferdanger muer entspréngt leeft duerch uewerkäerjeng d kierch vun uewerkäerjeng gouf am joerhonnert gebaut hire mobilier staamt aus dem barock d uertschaft ass iwwer den cra an den cr un d stroossennetz ugeschloss bis ass d eisebunnsstreck ettelbréck péiteng och nach atertlinn genannt laanscht uewerkäerjeng gelaf déi fréier gare vun där virdrun just nach ruinen iwwereg waren ass am abrëll ofgerappt ginn do wou fréier d atertlinn verlaf ass ass haut d vëlospist pc d kierch vun uewerkäerjeng gouf am joerhonnert gebaut hire mobilier staamt aus dem barock am joer huet de fréiere foussballclub fc jeunesse uewerkäerjéng d coupe de luxembourg gewonnen andeems en d jeunesse esch mat no verlängerung geschloen huet am europapokal vun de pokalgewënner huet uewerkäerjeng du musse géint den fc chelsea untrieden mat enger goldifferenz vun an nëmmen enger ronn huet de veräin en negativrekord opgestallt deen nach ëmmer besteet den mee huet de belschen hageland wind orchestra am kader vun den joer feierlechkeeten vun der uewerkäerjenger musek d europapremière vum jan van der roost sengem marsch apollo opgefouert d fürstentum andorra katalanesch principat d andorra ass e klengen onofhängege staat am südweste vun europa den zwergstaat läit matzen an de pyrenäen tëscht spuenien katalounien a frankräich departementer ariège a pyrénées orientales andorra gouf den september gegrënnt an ass a senge grenzen zanterhier net changéiert d funktioun vum staatschef ass historesch an zwee gedeelt fréier waren de grof vu foix am norden an de bëschof vun urgell am süden zesumme fir d land zoustänneg wéi de kinnek henri vun navarra deen och grof vu foix war als henri iv kinnek vu frankräich gouf hunn déi franséisch herrscher respektiv presidenten d roll vum fréiere grof vu foix iwwerholl haut sinn deemno de franséische president an de bëschof vun urgell allebéid koprënze vun andorra hir roll ass allerdéngs éischter representativ a symbolesch d land läit an engem héichdall vun de pyrenäen iwwer en drëttel läit méi héich wéi d bëschgrenz den héchste bierg ass de coma pedrose mat meter den dall vall del madriu perafita claror deen zanter op der lëscht vun der unesco weltierfschaft steet beleet ongeféier zéng prozent vun der fläch vun andorra wéinst senger héichlag huet andorra en zimmlech killt biergklima am januar ass d duerchschnëttstemperatur c an am summer c andorra ass member vun de vereenten natiounen andorra huet awunner dezember dovu sinn all joer wiisst d bevëlkerung ëm am duerchschnëtt ginn d leit joer al vun de bëbeeë stierwen der a vun de kanner vun der populatioun lieft a stied den duerchschnëttsalter läit bei joer katalanesch gouf an der konstitutioun vun als offiziell sprooch vun andorra festgeschriwwen an et ass och déi sprooch déi vun der majoritéit vun den andorraner geschwat gëtt spuenesch gëtt vun vun de leit geschwat hu portugisesch an franséisch als mammesprooch bei de konfessiounen iwwerweit de réimesch kathoulesche glawen rullschunghockey a rugby gehéieren nieft dem wantersport zu de populäerste sportaarten war andorra organisateur vun de spiller vun de klenge länner melbourne ass d haaptstad vum australesche bundesstaat victoria an ass déi zweetgréisst stad an australien iwwer natioune wunnen zu melbourne melbourne läit am südweste vun australien grenzt un d port philipp bucht an zitt sech an de weste bis zum yarra river hin et ass vun norde bis süde km laang an huet vum oste bis westen iwwer km melbourne ass an bezierker agedeelt an all bezierk huet säin eegene buergermeeschter melbourne gouf am joer gegrënnt an huet säin numm vum deemolege brittesche premierminister lord melbourne grënner vun der stad sinn den john batman an den john pascoe fawker aus tasmanien melbourne huet sonnestonnen am dag an reendeeg am joer biwels ass eng uertschaft an der gemeng pëtschent biwels e klengt duerf am naturpark our läit eng km nërdlech vu veianen um stauséi vun der our dëst fréiert bauerenduerf dat emol eng kéier als äermst duerf vum land ugesi gouf huet sech zu engem klenge bijou verwandelt wéi d dallspär ufank vun den er jore gebaut gouf ass een deel vum duerf op engem kënschtlesche plateau nei opgeriicht ginn déi nei haiser an d kierch leien elo um bord vun engem m breede stauséi mat gréngen hiwwele ronderëm déi fréier duerfschoul gouf zu engem gte rural ëmgebaut dee sowuel wandergruppen an touristen wéi och kleng seminairen a familljefeieren empfänke kann zwee bemierkenswäert mineralien goufen bei biwels fonnt de barytgank vu biwels ass laanscht d strooss déi d biwelsser millen un d duerf biwels laanscht de séi verbënnt gauss lëtzebuerg de michel lucius beschreift déi éischt versich am joer fir dee gestengsgank um niveau vun der our ze lokaliséieren dat ouni erfolleg den ongeféier meter décken opschloss respektiv urëss vum barytgank erschéngt als wäisse fleck op ronn meter héicht um schiferfiels direkt nieft der strooss et ass deen déckste barytgank an der regioun d mineraliséierung weist e sträichen vu n op a besteet haaptsächlech aus plättchebaryt mat präsenz vu quaarz siderit a chalcopyrit fluoreszenzanalysen hunn undeeler vun baso a srso erginn et gëtt ugeholl datt de barytgank vu biwels duerch déi selwecht mineralogesch ereegnesser entstanen ass déi d koffergänk an der regioun ervirbruecht hunn d luxembourgit agcupbbise gouf uganks bei biwels bei buerunge fir en neie schacht vun der seo vun engem wëssenschaftleche mataarbechter vum naturmusée dem jean baptiste burnet entdeckt huet d ima konfirméiert datt dat neit mineral ënnert dem proposéierten numm luxembourgite unerkannt gi wier den naturmusée versuergt e referenz stuel holotyp al dokumenter schwätze vu biweiltz bevelis byvels a bievelisz bis huet een nach säi liewe riskéiert wann ee vu veianen oder stolzebuerg aus op biwels wollt goen bis dohi gouf et just en einfache wee deen dacks d our passéiert huet bis zur franséischer revolutioun huet biwels deels dem grof vu falkesteen deels dem grof vu veianen gehéiert wéi nom wiener kongress déi uertschafte lénks vun der our däitsch goufen gouf biwels an d gemeng stolzebuerg opgeholl wéi d gemeng pëtschent geschaf gouf gouf aus biwels eng vu senge sektiounen biwels hat deemools nach awunner dat sinn der honnert méi wéi haut biwels hat eng millen déi zanter dem bau vum barrage verschwonnen ass déi mille war schonn den mäerz eng kéier komplett vun engem orkan zerstéiert ginn déi ganz uertschaft hat och färrem ënner deem orkan gelidden dee véier stonne gedauert hat haut ass d biwelsser millen e camping knapps km a richtung veianen bis krut biwels säin drénkwaasser aus däitschland de siphon vun der waasserleitung ënner der our erduerch war um floss km net wäit vun der aler bréck do wou d albicherbaach an d our leeft wäissrussland ass eng onofhängeg republik an osteuropa wäissrussland grenzt am nordwesten u litauen a lettland am osten u russland am süden un d ukrain an am westen u polen d haaptstad ass minsk d sozialistesch sowjetrepublik wäissrussland huet de juli hir souveränitéit deklaréiert an de august d onofhängegkeet erkläert nodeem sech d sowjetunioun am dezember opgeléist huet ass wäissrussland dunn och faktesch en onofhängege staat ginn nationalfeierdag ass den dag vun der souveränitéitserklärung de juli den aljaksandr lukaschenka dee schonn zanter president ass huet mat sengem autoritaire regierungstil d land am laf vun der zäit ëmmer méi an d international isolatioun gefouert massiv kritik un de sëllege mënscherechtsverletzungen an de virworf walen ze manipuléiere komme vir op aus dem westen der eu an dem europarot den usa a vun netstaatlechen organisatioune wéi amnesty international zanter dem abrëll däerf de lukaschenka kee fouss méi an d europäesch unioun setzen d verhältnes zu anere fréiere sowjetrepubliken ass méi ambivalent mä och de versteesdemech mam noper russland ass zanter den energiepoliteschen differenze vun ferm strapazéiert de reakteraccident vum abrëll zu tschernobyl ass nëmmen eng km südlech vun der wäissrussescher grenz an der haiteger ukrain geschitt ronn vum fallout sinn deemools iwwer wäissrusseschem territoire niddergaangen an hu grouss deeler vum land verstraalt draschpëtzer am gréngewald an der gemeng walfer sinn en ënnerierdeschen aqueducsystem dee fir d waasserversuergung vun der réimervilla zu helsem benotzt gouf se gi bis déif an de stafelter eran d raschpëtzer déi enger technik entspriechen qanat oder karez déi d réimer am orient persien kennegeléiert haten goufen ëm n chr gebaut an op d mannst bis ëm n chr ënnerhalen d anlag vun de raschpëtzer ass imposant absënns duerch hir dimensiounen mat enger geschater gesamtlängt vu ronn m wouvun der zur zäit m sécher erfuerscht sinn a virun allem hirer déift vu bis zu m ënner der äerduewerfläch besonnesch d déift charakteriséiert d anlag a mécht se an hirer aart eenzegaarteg well änlech qanaten aus réimescher zäit zu lëtzebuerg näerzeng éimereng fréiseng an am tréierer raum tréier pölich talling allkéiers nëmmen tëscht an m déif waren d raschpëtzer bestinn aus bis ewell bekannte vertikale schächt déi ënnereneen duerch en horizontalen tunnel verbonne sinn mat enger klenger pente fir datt d waasser lafe kann den november goufen s als nationaalt monument klasséiert am dezember ass de pëtz bei archeologeschen aarbechten entdeckt ginn an am abrëll gouf eng m laang galerie gebaut duerch déi een an e visiteursraum kënnt deen an enger déift vun m beim pëtz amenagéiert gouf op ufro oder zu festgeluechten zäiten kann d galerie besicht ginn am joer gouf um enn vum fréieren niewekanal op enger héicht vun m ng l e waasserausfloss gebaut fir den opbau vum réimesche kanal ze weisen sou wéi e bannen am bierg op enger längt vun m besteet dréche gebaut säitewänn stenge placke fir de kanal zou ze decke mat kräsi driwwer déi ongeféier m waasser déi hei am dag eraus lafen fléisse fir d éischt an eng zort baseng op m iwwer nn ier se da biergof an d uelzecht fléissen am joer ass um fouss vum sonnebierg zu helsem bei bauaarbechte vun engem lotissement eng réimervilla entdeckt an tëscht an vum service archéologique vum nationalmusée fir geschicht a konscht mnha ënnersicht ginn déi entdeckung huet dozou bäigedroen den zweck vun de raschpëtzer als deel vum drénkwaasserversuergungssystem vun der villa z erklären si versailles m était conté ass e franséisch italieenesche film vum sacha guitry aus dem joer de film erzielt d geschicht vum schlass vu versailles vu bis sou wéi de sacha guitry se gesinn huet déi vill bekannte schauspiller hunn dozou bäigedroen datt de film e ganz grousse succès hat an datt de film an de recetten vun de franséische filmer am joer als éischte klasséiert war j ai l honneur de vous présenter un film ou plus exactement un grand livre d images il s intitule si versailles m était conté et j avoue que j en suis l auteur en écrivant ce film en le réalisant j avais un double but remplacer quelques pierres du chteau de versailles et recueillir des fleurs pour en couvrir la france sacha guitry sennen ballade das sennenleben der familie meile auf einer alp im säntisgebiet ass en dokumentarfilm vum schwäizer regisseur erich langjahr den dokumentarfilm beschreift en deel vum liewe vun der bauerefamill meile aus dem toggenburgdall an der schwäiz am juni ginn d kéi op d alm gedriwwen dräi méint lieft de bauer mat der famill op der alm e versuergt seng kéi geessen a schwäin mécht kéis asw am september ginn d kéi erëm an den dall erofgedriwwen an am wanter lieft d famill am dall de film weist biller déi och ouni kommentar staark op den zuschauer wierken jorelaang huet de langjahr schwäizer bauere gefilmt doraus ass no an no eng trilogie vu laangfilmer entstanen bei diesem hundert minuten film geniesst man jenes erotische schauvergnügen das einen unablässig bitten macht lass es jetzt nicht aufhören der bescheiden sennen ballade genannte film über die landmännisch praktische und alemannisch volkskünstlerische arbeit einer alpbauernfamilie ist in wahrheit ein opulentes filmepos über die würde menschlicher tätigkeit in respektvoll akzeptierter natur leipzigs neue roman vinkowski die grobe schwielige hand des sennen die die zerbrechlichen kühlein und hündchen aus weissem holz zärtlich streichelnd zuschneidet gehört zu den magischen momenten wie die teile der sennen ballade erst frühling und sommer dann herbst und winter einander bedingen beleuchten erläutern und erweitern das hat schon lange kein eidgenosse mehr mit soviel simpler wirksamkeit zuwege gebracht filmbulletin pierre lachat de fernand boden gebuer den september zu iechternach ass e lëtzebuergesche politiker de fernand boden huet seng première am lycée classique zu iechternach gemaach an duerno op de cours supérieurs an op der universitéit vu léck mathematik a physik studéiert wouran en e lëtzebuergeschen doktorat huet duerch d gesetz vun der collation des grades tëscht an war hie professer am iechternacher lycée seng politesch carrière huet en als éischte schäffe vun iechternach ugefaangen bis ass hien op der lëscht vun der csv an d chamber nogeréckelt a gouf erëmgewielt hie war vum bis den juli deputéierten am europaparlament hie gouf minister fir erzéiung jugend an tourismus an der regierung werner thorn flesch dës portefeuillen huet en och vun bis an der regierung santer poos i bäibehalen tëscht an an der regierung juncker polfer an tëscht an an der regierung juncker asselborn i huet de fernand boden déi selwecht portefeuillë bäibehalen no de chamberwale vum juni war de fernand boden bis de oktober deputéierten an der chamber hien ass bestuet a papp vun zwee kanner dmarie josée jacobs gebuer den januar zu maarnech ass eng fréier lëtzebuergesch politikerin si ass zënter dezember presidentin vun der fondatioun caritas lëtzebuerg d marie josée jacobs ass eng ausgebilt infirmière anesthésiste an huet dëse beruff tëscht an wéi se ministesch gouf praktizéiert parallel dozou huet se sech politesch a gewerkschaftlech engagéiert als member vum lëtzebuerger chrëschtleche gewerkschaftsbond lcgb ass si vun bis presidentin vun der sektioun fir privatbeamten a vun bis vizepresidentin an där gewerkschaft gewiescht politesch ass se zanter member vun der csv wou se zäitweileg presidentin vun de chrëschtlech soziale fraen presidentin vun der nord sektioun a vizepresidentin vun der partei war den dezember gouf d marie josée jacobs zur ministesch fir landwirtschaft wäibau a ländlech entwécklung an delegéiert ministesch fir kultur an der regierung santer poos ii ernannt e portefeuille dee se no de chamberwale vum juni bäibehalen huet bei der regierungsëmbildung am januar nodeem de jacques santer als president vun der europäescher kommissioun op bréissel gaange war gouf d marie josée jacobs ministesch fir familljen d promotioun vun de fraen an de mënsche mat behënnerungen vun bis war d marie josée jacobs ministesch fir familljen sozial solidaritéit a jugend a ministesch fir d fërderung vun de fraen an der regierung juncker polfer duerno bis war si ministesch fir familljen an integratioun a ministesch fir chancëgläichheet an der regierung juncker asselborn i an der regierung juncker asselborn ii déi den juli vereedegt gouf war si bis zu hirer demissioun den abrëll ministesch fir famill jugend a coopératioun dmadeleine anne mady delvaux stehres gebuer den oktober ass eng lëtzebuergesch lsap politikerin d mady delvaux stehres huet no hirem lycée op der sorbonne zu paräis klassesch literatur studéiert a war duerno bis professesch am lycée michel rodange an der stad lëtzebuerg an der regierung santer poos ii vun gouf si staatssekretärin fir gesondheet sozialversécherung jugend a sport no de chamberwale vum juni gouf se ministesch fir communicatioun transport a sozialversécherung vun bis war d mady delvaux stehres ministesch fir erzéiung a beruffsausbildung an der regierung juncker asselborn i respektiv vun un an der regierung juncker asselborn ii bei de chamberwalen huet si net méi kandidéiert war awer spëtzekandidatin fir d europawalen vun der lsap a gouf op deen ee sëtz deen hir partei bei de wale gewonnen huet gewielt war si net méi kandidatin fir erëmgewielt ze ginn si studéiert zanter september geschicht op der université libre de bruxelles d mady delvaux stehres ass mamm vun kanner e a vum léon delvaux si ass d wittfra vum michel delvaux de luc frieden gebuer de september zu esch uelzecht ass e lëtzebuergesche jurist manager a fréiere politiker csv no senger première am kolléisch huet de luc frieden handelsrecht um cours an der stad an op der sorbonne zu paräis studéiert wouran en eng matrise gemaach huet gouf hie master of comparative law and legal philosophy op der universitéit vu cambridge groussbritannien an master of laws op der harvard law school an amerika niewelaanscht ass hien och nach a coursen op der john f kennedy school of government gaangen tëscht an war de luc frieden affekot um stater barreau huet lëtzebuergeschen droit um cours an der stad enseignéiert an artikelen iwwer bankerecht a verfassungsrecht verëffentlecht tëscht an war hie fräie mataarbechter vun rtl radio lëtzebuerg wou en iwwer juristesch an aussepolitesch theme geschwat huet vun bis an dann nees vun bis war de luc frieden deputéierte fir d csv fraktioun an d chamber de februar huet hien op säin deputéiertemandat verzicht fir an der regierung juncker poos minister fir justiz budget a bezéiunge mam parlament ze ginn och zoustänneg fir d modalitéite vum aféiere vum euro zu lëtzebuerg de august gouf hien an der regierung juncker polfer op en neits justiz a budgetsminister a war och zoustänneg fir d bezéiunge mat der chamber an der regierung juncker asselborn i war de luc frieden vun bis och nees minister fir justiz an de budget an zousätzlech bis den februar minister fir d verdeedegung an der regierung juncker asselborn ii war hie vum juli bis den oktober minister fir finanzen a fir de budget vum abrëll u war hien zousätzlech minister fir kommunikatioun a medien an där regierung ausserdeem war hie vun bis war president vun der fondation de luxembourg no de chamberwale vum oktober war de luc frieden bis september nees deputéierten hien ass dunn zréckgetrueden fir vice chairman vum deutsche bank konzern zu london ze ginn zanter dem mäerz ass hie president vum opsiichtsrot vun der deutsche bank luxembourg uganks huet hie bei der deutsche bank opgehalen a gouf de mäerz zum president vum verwaltungsrot vun der banque internationale luxembourg ernannt enger bank déi hien als finanzminister matgehollef huet aus der finanzkris eraus ze retten an un de katareschen investitiounsfong precision capital ze verkafen kuerz virdrun den februar gouf hien zum president vum verwaltungsrot vun der mediegrupp saint paul luxembourg ernannt op deem posten huet hien awer de mäerz demissionéiert well hien den mäerz member an der assemblée plénière bei der chambre de commerce ginn ass de luc frieden ass ausserdeem vum hierschtsemester u gaaschtprofesser fir wirtschafts droit op der universitéit st gallen de luc frieden ass bestuet a papp vun kanner de kings canyon ass de gréissten an déifste canyon an zentralaustralien e läit am northern territory km südwestlech vun alice springs de kings canyon huet sech zu enger vun de gréissten touristenattraktiounen am northern territory entwéckelt seng klippe sinn m héich de kings canyon läit am wattarka nationalpark deen km südwestlech vun alice springs läit e gëtt och de klenge grand canyon vun australien genannt eng spektakulär schlucht déi iwwer meter héich an km laang ass d fielse liichten an alle faarwe vu giel iwwer gro bis zu rouden téin dës schlucht ass eent vun de wichtegste gebidder am rouden zentrum zirka planzenaarten dorënner vill reliktplanzen aus den urzäiten déi duerch déi fiicht tropesch vegetatioun erhale bliwwe sinn um dréchene buedem vum canyon wuesse grouss floss eukalypten am dall vum canyon stinn uraal palmfarnen a laanscht strooss fir an de canyon fënnt ee wüsteneechen a verschiddenen alterskategorien et gëtt vill zorte vullen wéi perruchen zebrafénken diamantdeiwecher an den äisvull mat chance kann ee fréi mueres och fielsekängurue gesinn et gëtt verschidde wanderweeër wéi de kings canyon track deen km laang ass an deen duerch d palmenoas valley of eden féiert oder en tour duerch an iwwer d griechten vun km wou d differenz vun der héicht meter ass den einfachsten tour duerch d flossbett de kings creek walk geet ënner risegen eukalyptusbeem laanscht an dauert ongeféier eng stonn drtl group ass déi gréisst europäesch entreprise déi privat radios an televisiounsprogrammer bedreift si ënnerhält televisiounssenderen an radiosstatiounen och an der produktioun vun televisiounsprogrammer programmstonnen am joer an am handel mat programmrechter programmstonne fir länner ass si aktiv d rtl group ass aus der fusioun vun der clt ufa mat der brittescher gesellschaft pearson tv entstanen d bertelsmann ag huet déi grouss majoritéit vun de parten d rtl group huet hire sëtz an der stad lëtzebuerg um kierchbierg durgroussmamm vum rtl group ass dcompagnie luxembourgeoise de radiodiffusion clr déi zu lëtzebuerg gegrënnt gi war déi krut eng konzessioun vum lëtzebuerger staat fir radiosemissiounen auszestralen an huet dat ënner dem numm radio luxembourg gemaach am dezember huet radio lëtzebuerg mat engem engleschsproochege service ugefaangen an dat mat dem stäerkste laangwelle sender an europa den englänner stephen williams huet d emissioune moderéiert grad ewéi administréiert sonndes wa vun der bbc méi eescht a reliéis sendungen ausgestraalt goufen huet ronn d hallschent vun den engleschen auditeuren dann op radio lëtzebuerg ëmgeschalt well et der bbc net erlaabt war reklammen ze senden gouf dëst vu radio lëtzebuerg gemaacht soudatt rtl ee vun den éischte kommerzielle radiossendere war wéi den zweete weltkrich ausgebrach ass huet radio lëtzebuerg zougemaach am krich war de radiossender mat deene vun nazi däitschland gläichgeschalt mä soubal d besatzer fort waren gouf de sender vun den alliéierte benotzt fir an däitscher sprooch dem reichsfunk eng géigestëmm entgéint ze setzen nom krich gouf no an no den normale betrib an däitscher franséischer an englescher sprooch erëm opgeholl an ausgebaut um englesche sender war och de stephen williams nees derbäi bis hien de sender verlooss huet den januar gouf domat ugefaangen en televisounsprogramm a franséischer sprooch auszestralen ufanks télé luxembourg genannt nodeem d clr sech an clt compagnie luxembourgeoise de télédiffusion ëmbenannt hat d er an er jore waren den héichpunkt vun de radiosprogrammer vun der clt radio luxembourg op englesch iwwer mëttel a kuerzwell hat millioune vun nolauschterer a groussbritannien an an der ganzer welt de franséische radiosprogramm rtl bis an d er joren ausschliisslech vu lëtzebuerg aus iwwer laangwell ausgestraalt ass bis haut dee meeschtgelauschterte radio a frankräich an däitschland haten dfröhliche wellen von radio luxemburg milliounen trei nolauschterer ee grond vun hirem succès war datt d programmer vun rtl net dréche vum blat ofgelies goufen mä d speaker fräi konnte schwätzen den nolauschterer ass mat agebonne ginn et konnt een uruffen fir bei spiller eppes ze gewannen et gouf sprëtzeg jinglen asw haut huet een dat iwwerall mä deemools war rtl ee vun den eenzegen déi dat gemaach hunn an den er jore goufen an europa déi audiovisuell mäert dereguléiert privatprogrammer goufen zougelooss dat huet et der clt erlaabt nei marchéen an däitschland frankräich der belsch holland groussbritannien schweden polen ungarn an éisträich ze fannen dat huet awer och mat sech bruecht datt d programmer net méi hu misse vu lëtzebuerg aus ausgestraalt ginn och huet sech wat den ëmsaz betrëfft d gewiicht ëmmer méi vun de radios op d televisiounsprogrammer verlagert war rtl television déi als rtl plus den januar zu lëtzebuerg ugefaangen hat an ë a vum gust graas gegrënnt gi war fir d éischt leader um däitschen televisiounsmaart den dezember huet den engleschsproochege service opgehalen op mëttelwell ze senden an e joer duerno em hallefnuecht den dezember gouf och de satellitten a kuerzwelleservice zougemaach de jean louis schiltz ass president vum verwaltungsrot vun der clt ufa televisiounsproduktioun an handel mat diffusiounsrechter zu der rtl group gehéieren och eng rëtsch produktiounsfirmen an europa amerika an an australien wourënner do derbäi kënnt nach d noriichteplattform enex lëtzebuerg kata tjuta och olgas genannt läit am uluru kata tjuta nationalpark am northern territory vun australien d kata tjuta ass eng km grouss fielsformatioun si läit ronn km südwestlech vun alice springs an km westlech vum bekannten ayers rock de mount olga ass mat m den héchste vun deene käpp e läit meter iwwer dem mieresspigel déi fielse sinn millioune joer al si bestinn aus engem konglomeratgesteen aus décken ronnen meescht kristallege bestanddeeler a flache gesteensschichten dës steng si fauschtdéck a mat graffem sand verbonnen et ass en ëmgekippte steebierg deen duerch d äerdbeweegungen un d uewerfläsch komm sinn en ass méi laang wéi den uluru un der äerdouwerfläch dofir ass en duerch d erosioun scho méi ugegraff d kata tjuta stiechen eraus wéi käpp dohier och den numm kata tjuta vill käpp si an den uluru hunn eng grouss bedeitung fir d anangu déi traditionell besëtzer vum nationalpark laut archeologeschen aussoe soll dëst gebitt schonn zanter joer vun den anangu bewunnt sinn wärend joer goufen déi zwou fielsformatiounen olgas kata tjuta an ayers rock uluru genannt de oktober hunn d aboriginies dunn hiert d land erëm kritt a vun do un sinn déi offiziell nimm erëm kata tjuta an uluru wéi scho joerdausende virdrun duerch d olga gorge oder valley of the winds kann ee schéi wanderungen duerch d schluchten an déi kleng d däller vum kata tjuta machen wou een eng subtropesch vegetatioun bewonnere kann a schéin aussiichtspunkten op déi faszinéierend landschaft huet e fantastesch naturerliefnes ass all dag bei sonnenopgang a sonnenënnergang ze bewonneren d fielse weise sech duerch de lichtafall op dës eisenoxydverbindung an deene verschiddenste routtéin den nationalpark uluru kata tjuta ass eng vun deene gréissten touristenattraktioune vun zentralaustralien am northern territory vun australien läit den nationalpark uluru kata tjuta km südwestlech vun alice springs matzen an der rouder wüst vum kontinent en huet eng fläch vun km an ass gegrënnt ginn am park leien zwee bedeitend geologesch naturmonumenter den uluru an de kata tjuta fir d urawunner huet de park eng héich spirituell a kulturell bedeitung d anangu d urawunner vun australien sinn déi traditionell besëtzer vum nationalpark wärend joer hunn si awer missen op hir heemecht verzichten a kruten dunn de oktober hiert gebitt vum australesche staat zréck ënner der konditioun den nationalpark fir touristen zougänglech ze loossen wärend deenen honnert joer gouf den uluru ayers rock genannt an dkata tjuta olgas am nationalpark liewen vullenaarten reptillaarten dorënner déi gréisst australesch eidechs den m laange risewaran d schwaarzkapppython oder den därendäiwel verschidde schlaangenaarten a zorte mamendéieren wéi d rout risekänguru d biergkänguru oder de beidelmull donieft gëtt et gruppe vun akazienaarten spinifexgras eukalyptusplanzen a kasuarinegewächs mam edikt vun nantes deen den abrëll ënnerschriwwe gouf garantéiert de franséische kinnek henri iv de protestanten d reliounsfräiheet den edikt vun nantes ass d resultat vun enger laanger aarbecht déi zwéin deeg nom doud vum henri iii ufänkt wou d deklaratioun vu saint cloud vum august de protestantesche kult nëmmen an de stied a plazen erlaabt wou e bis elo zelebréiert gouf den neie kinnek henri iv engagéiert sech keng chargen u protestanten an anere stied a plazen ze verdeelen ausser an deene vun dëser lëscht viru geet et eréischt am juli mam edikt vu mantes wou den henri iv d klausele vum pazifikatiounsedikt vu poitiers oprecht erhält a mat der deklaratioun vu saint germain wou hien de calvinistesche kult an de stied erlaabt déi him bei senger abjuratioun juli gefollegt hunn hien erlaabt den hugenotten wéi déi franséisch protestanten traditionell genannt ginn collègen ze grënnen mä dëst geet de reforméierte fransouse net duer d verhandlunge ginn an de jore a weider zu saumur respektiv zu loudun d protestante verlaangen d total reliounsfräiheet mä dat ass dem kinnek nach e schrack ze wäit militäresch cheffe wéi de bouillon stelle sech géint de kinnek no enger hefteger calvinistescher reaktioun gëtt drock op den haff ausgeübt an um ufank vum joer kënnt et zu neie verhandlungen d monarchie geet gestäerkt an des verhandlungen den mee gouf de fridde vu vervins mat spuenien ënnerzeechent an de leschte grousse ligist den de mercoeur huet sech erginn wat de wee op nantes fräimécht wou et dann och zu den ultimative verhandlunge kënnt den edikt selwer solennel et public huet eng laang preambel déi seet datt dëst en acte perpétuel et irrévocable ass an datt et dem staat nëmme gutt geet wann d reliéis differenze gekläert sinn d protestante kréien d geeschtesfräiheet a si kënnen all funktiounen a beruffer ausüben déi si wëllen ausserdeem kréien d franséisch hugenotten eng wann och limitéiert reliounsfräiheet d priedegt an d sakramenter kënnen an de kierche vun engem fief zelebréiert ginn fir déi aner bleift et beim private kult tëscht den eegene véier maueren bei verschiddene stied däerf de kult och an deene gebaier praktizéiert ginn wou dat vu august schonn de fall war cultes de possession oder awer d protestante musse sech an d faubourgen zréckzéien cultes de concession ausserdeem akkordéiert den edikt vun nantes de protestanten eng ronn sougenannte places de refuge dovu gi sougenannte places de sreté wou de gouverneur protestant ass an de kinnek d garnisoun op dëse plaze bezillt all dës plaze gehéieren de protestante fir aacht joer wat d justiz ubelaangt gëtt de protestanten de prozess virun enger duebeler chamber gemaach déi zur hallschent aus katholicken an zur hallschent aus protestante besteet dës chambere fanne sech zu grenoble castres toulouse a paräis allerdéngs gëtt d opdeelung tëscht katholicken a protestanten zu paräis ni respektéiert schlussendlech ginn d protestantesch collègen an akademië finanziell vum staat ënnerstëtzt och wann den edikt vun nantes pro protestantesch erschéngt sou ass en dach eng victoire fir d katholicken wat am artikel däitlech gëtt ordonnons que la religion catholique apostolique et romaine sera remise et rétablie en tous lieux et endroits de notre royaume et pays de notre obéissance o l exercice d icelle a été intermis pour y tre paisiblement et librement exercée sans aucun trouble et empchement och wann d protestanten eng rei privilegien zougesot kruten sou hu se missen d primautéit vun der kathoulescher relioun unerkennen no der publikatioun vum edikt koum et zu heftege resistenzen souwuel op kathoulescher wéi och op protestantescher säit den januar refuséiert d parlament vu paräis den edikt z enregistréieren no laangwieregen diskussiounen am louvre léisst d parlament sech schlussendlech iwwerzeegen an enregistréiert de februar eng iwwerschafft versioun vum edikt doropshin zéien déi aner parlamenter no nëmme rouen stäipt sech nach bis dogéint mä net nëmmen intern kënnt et zu konflikter de poopst klemens viii ass och wéineg begeeschtert vum edikt vun nantes dofir setzt den henri iv kommissären an déi an de verschiddene bailliage kontrolléiere sollen datt och alles sou ëmgesat gëtt wéi den edikt vun nantes et virschreift a lues awer sécher berouegt sech d situatioun et sief nach um schluss bemierkt datt den edikt vun nantes leider net perpétuel et irrévocable war wat de louis xiv mam edikt vu fontainebleau am joer ënner beweis stellt dodyssee gr odyssea ass no der ilias den zweeten epos deen dem griicheschen dichter homer zougeschriwwe gëtt am spéiden joerhonnert v chr gouf en néiergeschriwwen d odyssee erzielt vun den erliefnesser vum kinnek odysseus vun ithaka a senge begleeder op hirer heemrees aus dem trojanesche krich a ville sprooche steet de begrëff odyssee dofir fir laang reesen ouni ze wësse wouhin an hexameterversen an a gesäng erzielt d odyssee wéi de kinnek vun der klenger insel ithaka no joer krich nach weider joer hin an hir reest no villen aventurë kënnt en onerkannt als heeschemann heem an e fënnt säin haus vu freieren ëmginn déi hanner senger fra penelope hier sinn an enger parallelgeschicht der telemachie kréie mer erzielt wéi den telemachos de jong vum odysseus sech op d sich mécht fir säi vermësste papp ze fannen fir et spannend ze machen schafft den auteur mat komplexe methoden hie baut parallelhandlungen réckblenden tirangskapitelen wiessel vu perspektiv an erzieler a seng geschicht an dat wat geschitt gëtt net der rei no beschriwwen mä fänkt un kuerz ier den odysseus heem wëll fueren d andeelung vum wierk ass déi hei déi nei homerfuerschung fänkt u mam friedrich august wolf engem alphilolog vun halle den säin prolegomena ad homerum erausgëtt bis haut sinn d froen doriwwer wie wat geschriwwen huet nach net beäntwert déi eng wonnere sech doriwwer datt zwéin erzielfiedem de krichsepos an d märercher an engem buch sinn anerer fannen datt déi zwee wierker sech stilistesch gläichen a ginn dovun aus dodyssee wir d alterswierk vum homer zanter dem heinrich schliemann sengen ausgruewunge bei troja ass et erwisen datt dilias e wierkleche fong huet bei der odyssee ass dat ganz anescht wou déi sech ofgespillt huet ass ëmstridden de geograph erasthotenes huet sech schonn am joerhonnert driwwer lëschteg gemaach fir d originalplazen eraus wëllen ze fannen anerer wéi den herodot hunn et awer probéiert ausser do wou den auteur reel plaze genannt huet thrakien kap malea kathera an ithaka bleiwe spekulatiounen d iwwerliwerung vum text sou wéi den odysseedichter en um enn vum joerhonnert v chr geschriwwen hat ass och fir déi antik welt net sécher et läit no datt et scho kuerz no der redaktioun munnech kopien am ëmlaf waren dat huet sech eréischt geännert no der grënnung vun der bibliothéik vun alexandria duerch de ptolemaios i soter am joer v chr déi geléiert zenodot vun ephesus aristophanes vu byzanz an virun allen den aristarchos vu samothrake hunn durch vergläicher und textkritesch methoden kanonesch versiounen vun deenen zwéin texter zesummegestallt zu deenen eelsten textzeie gehéieren de londoner homer papyrus aus der éischter hallschent vum zweeten an de berliner homer papyrus aus dem drëtte joerhonnert dat eelst manuskript dat et vum ganzen homer gëtt gouf am byzanz vum joerhonnert geschriwwen inkunabelen eischtdréck vun der odyssee stamen aus dem joerhonnert schonn de réimeschen dichter publius vergilius maro huet déi zort vu geschichten weidergefouert an der aeneis dem réimeschen nationalepos erzielt hien d schicksal vum trojaneschen held aeneas dee sech an der ganzer welt erëmdreift ier en an italie kënnt an do zum mythesche papp vun de réimer gëtt aflëss vun der odyssee sinn och an den arabeschen mäerercher vum sindbad dem mierfuerer erëmzeerkennen d figur vum odysseus ass vu munnech engem dichter als prototyp vum mënsch u sech verstane ginn nämlech virwëtzeg an ëmmer op der sich fir eppes bäizeléieren a fir geforen z iwwerwannen op déi aner manéier muss e sech géint d natur stäipen a sech géint d gëtter behaapten sou ass den odysseus e virbild fir déi sëllegen helden déi sech an alle geforen duerchschloe mussen dem jules verne säin kapitän nemo lëtz keen ass dat kloerst beispill mat de bekanntste fall ass dem james joyce säi roman ulysses englesch fir odysseus an deem geet rieds vum annoncevendeur leopold bloom deen de juni duerch dublin trëppelt an dobäi allerhand banales erlieft a spéit owes heem bei seng fra molly geet dat ganzt buch ass opgebaut wéi dem homer säi klassiker et ass ee vun deene wichtegste romaner vum joerhonnert nom weltkrich hunn auteuren an däitschland d theema odysseus an hir heimkehrerdramen agebaut dee bekanntste fall as dem wolfgang borchert säi stéck drauen vor der tür am shakespeare sengem wierk troilus and cressida fanne mer se all erëm de priam den hector de paris achilles nestor diomedes an d cressida d duechtere vum palchas wit would be out of fashion am dante alighieri senger divina commedia fanne mer eisen held an der häll erëm de vergil féiert den dante an de lieser uechtert d häll am gesank fanne mer den odysseus in der flamme büssen odysseus und diomedes und sie müssen zur strafe wie zum hass gemeinsam laufen und in der flamme müssen sie beklagen die hinterlist des pferdes das die pforte geöffnet für die römer edlen samen dem bertolt brecht säin eenakter der fischzug geschriwwen gräift den gesank aus der odyssee op beim homer erwëscht den hephaistos seng fra aphrodite mat dem ares dem krichsgott an hien helt se an engem netz gefaangen am die heilige johanna der schlachthöfe mécht de brecht eng uspillung un den hannerlëschtegen odysseus do set de cridle so lange musst du noch dein gehirn das listenreiche üben och operekomponisten hu sech beim homer zerwéiert den erfinder vun der oper de claudio monteverdi huet mat il ritorno d ulisse in patria den odysseus kënnt a säin heemechtsland erëm déi zu venedeg uropgefouert gouf d zopp nees opgesat den georg friedrich händel behandelt dem odysseus säi liewen virun dem trojanesche krich a senger leschter oper deidamia d haaptroll an dem gabriel fauré senger oper penelope spillt dem odysseus seng fra e besse méi rezent sinn dem luigi dallapiccola seng ulisse uropféierung zu berlin an dem klaus michael arp seng odysseus auf ogygia zu koblenz de film huet sech natierlech dat theema net laanscht d nues goe gelooss de fritz lang huet déi éischt fassung ugefaangen mä de film ass ni fäerdeg ginn de mario camerini an de mario bava hunn de monumentalfilm ulisse die fahrten des odysseus mat dem kirk douglas gedréit du koum de stanley kubrick dee mam science fiction klassiker a space odyssey dem homer säin text méi eegewëlleg ugepakt huet säi film erzielt den epos net chronologesch nodeem den urmënsch eng waff entdeckt huet mat där hien anerer doutschloe kann geet et op eng rees durch d zäiten heiansdo begéint de mënsch engem mysteriéise steen engem monolyth deen genee wéi d sirene beim homer e lackelegt summe vu sech gëtt de film stellt och e computer hal mat engem a vir dee sech géint d mënsche wëll duerchsetzen awer den held bréngt et fäerdeg fir de computer ze blenden hie baut dem hal seng komponenten aus den numm vum astronaut dave bowman de man mam bou weist natierlech op den odysseus als trainéierten bou schéisser hin dem monolyth säi sirenegesank aus dem dréibuch geet follgendermoossen when the sound begins it is quite soft and it stops them in their tracks so that they stand paralyzed on the trail with their jaws hanging a simple maddeningly repetitious rhythm pulses out of the crystal cube and hypnotises all who come within its spell de mee gouf an der abtei neimënster dem henri muller seng komplett iwwersetzung vum homer senger odyssee aus dem algriicheschen déi vun der griichescher botschaft finanziell ënnerstëtzt an editéiert gouf virgestallt d editioun huet bänn an d oplo ass ëm déi dreptiller sinn eng klass vu wierbeldéieren déi am laf vun der äerdgeschicht no den amphibien aus deene se sech eraus entwéckelt hunn entstane sinn bescht bekannt vertrieder vun de reptiller sinn d eidechsen d schlaangen d deckelsmouken d krokodiller an d dinosaurier déi virun zirka millioune joer ausgestuerwe sinn de kierper vun de reptiller ass mat harschuppe bedeckt a si ootmen duerch longen si si wiesselwaarm heterotherm d h datt hir kierpertemperatur sech der baussentemperatur upasst well se hir kierpertemperatur net selwer reegele kënnen d reptiller planze sech duerch eeër fort hir longe si méi kleng a manner komplizéiert opgebaut wéi déi vun de vullen an de mamendéieren well se wéinst hirem nidderegen energieverbrauch vill manner loft brauchen och hiert häerz ass méi kleng vun hirem kierpergewiicht sinn den ufuerderungen déi hirem bluttkreeslaf gestallt ginn ugepasst an enger waarmer ëmgéigend ass hire stoffwiessel séier genuch mä soubal d temperatur fält fänke si u méi roueg ze ginn si friessen näischt méi bis si dann eng kéier ganz estarren deen zoustand kënne si iwwer méint halen ouni iergendwéi schied z erleiden dat ass de sougenannte wanterschlof well d reptiller sou staark vun enger héijer temperatur an hirer ëmgéigend ofhängeg sinn liewen déi meescht vun de aarten a waarme länner obwuel déi meescht fleeschfrësser sinn gëtt et eng rëtsch aarten déi vegetaresch liewen wéi déi grouss mierechs vun de galapagosinselen d fortbeweegung vun de reptiller ass och ganz ënnerschiddlech en deel kraucht mam bauch iwwer de buedem schlaangen oder verschidden eidechsenzorten anerer kënnen op den hënneschte been lafen a mam schwanz steieren kragenechsen chlamydosaurus kingi déi meescht ginn awer op véier patten krokodiller et gëtt der souguer déi schwammen oder duerch d loft seegele kënnen vun der stammesgeschichtlecher entwécklung hir stamen d reptiller vun amphibesche landwierbeldéieren of an der grupp vun den tetrapoden gehéieren si zu den amniota d amniota ginn an zwou gruppe gedeelt déi sech ob d zuel vun de schädelëffnungen ausser déi vun den aen der nues an den oueren baséieren d synapsida eng ëffnung an d diapsida zwou ëffnungen d ur amniota anapsida hate keng ëffnungen zu den diapsida ginn d reptiller an d vulle gezielt mat ausgestuerwene gruppe wei d dinosaurieren dinosauria an d fluchsaurieren pterosauria deckelsmouken allerdéngs hu keng ëffnung wouduerch s eigentlech missten zu den anapsida zielen verschidde paleontologe mengen zwar datt dat wéinst eng spéider zréckentwécklung vun den diapside wier si zielen haut zu der schwëstergrupp vun den archosaurieren aus der famill vun de reptiller duerch d lag vun hirer halsoder an der ausbildung vun hirer aorta d fossilsituation ass awer nach net definitiv gekläert déi éischt reptiller triede virun ongeféier millioune joer am perm op eng éischt opdeelung kënnt scho ganz fréi vir déi oneigentlech reptiller parareptilia an déi eigentlech reptiller eureptilia vertrieder vun de parareptilia sinn déi am trias ausgestuerwe procolophonida déi dacks als no famill vun de schildkröten ugesi ginn an déi am perm ausgestuerwe pareiasauria d eureptilia ginn agedeelt an d archosauria also d krokodiller d fluchsaurieren an d dinosaurieren an haut och d vullen an d leptosauria wéi d eidechsen d schlaangen duebelschläichen an d bréckenechsen donieft gëtt et och nach den ausgestuerwenen aascht sauropteriygia déi grouss mieresreptiller d systematik vun de reptiller gëtt et an zwou versiounen versioun klassesch versioun schildkröten als anapsida dës versioun stellt d reptiller als eng vollkomme kënschtlech grupp duer polyphylum well si souwuel d synapsida mat de mamendéieren wéi och d vullen ausschléisst versioun schildkröten als schwëstergrupp vun den archosauria reptiller an d vullen als sauropsida an dësem fall bilden d reptiller nach ëmmer keng vollstänneg natierlech grupp well si d vullen ausschléissen d alternativ sauropsida déi d vullen als deel vun den dinosauria mat ëmfaasse sinn awer en echten taxon den uluru ass de gréisste monolith op der äerd an déi wuel bekanntst touristenattraktioun vun australien den uluru oder ayers rock wéi een nach haut meeschtens genannt gëtt ass e rescht vun enger biergkett den uluru leit am uluru kata tjuta nationalpark km südëstlech vun alice springs ewech am northern territory matzen an der riseger rouder wüst vun australien en ass km laang km breet an m héich uluru heescht iwwersat plaz am schiet et ass e geologesche phenomeen de roude sandsteemonolith steet meter aus dem australeschen outback eraus mä dat ass eigentlech nëmmen d spëtz dovun de rescht läit bis zu sechsdausend meter déif ënner der äerduewerfläch op senger uewerfläch si lauter waasserlächer verschiddener sou déif datt si ni ausdréchnen de wéinege reen deen an där dréchener wüst fält sammelt sech op engem risege platto a speist ëm de fiels ronderëm e fruchtbare buedem zanter joerdausenden ass den uluru eng quell vu waasser an nahrung fir d mënschen an déieren tëscht dem dag an der nuecht gëtt et riseg temperaturschwankungen am dag kënnen temperaturen bis op grad eropklammen wougéint se an der nuecht an de minus falen dohier geet d gestengs duerch d hëtzt am dag auserneen an an der nuecht duerch d keelt zitt et sech zesummen déi temperaturschwankunge féieren dozou datt den uluru lues a lues zerbréckelt eigentlech besteet de monolith aus déckkäregem groe sand seng rout faarf huet hie kritt duerch de stëbs deen de wand aus der rouder wüst op hie bléist den uluru ass en hellegen uert fir d anangu déi aboriginis déi an dëser géigend schonn zanter dausende vu jore liewen an den er joren ass tëscht den aboriginis an dem australesche staat en ofkommes getraff ginn déi d benotze vum uluru festleet d land ronderëm de fiels kruten d urawunner zréck ënner der konditioun den nationalpark fir touristen zougänglech ze loossen d hoteller direkt beim fiels sinn dunn och an déi nei gebaute stad yulara verluecht ginn d reschter dovu sinn nach haut z erkennen d australier bezeechnen den uluru och gär als rout häerz deen numm kënnt vun der staarker rouder faarf vum eisenhaltege sandsteen jee no sonnenstand oder stralung liicht an deene verschiddenste routtéin wéi feierrout purpurrout rosa a violett mat enger ketten kann een op den ayers rock eropklammen wou ee vun uewen eng wonnerbar aussicht huet d eropklammen dauert ongeféier minutten de rekord läit bei minutten et kann een och en entdeckungstour ronderëm de monolith maachen wou een déi joerdausendal hiel kucke kann d zeechnungen op de wänn sinn deelweis méi al wéi joer an handelen iwwer ddramzäit d mythologie an d schöpfungsgeschicht vun den aboriginis déi geschicht ass geheim an néierens schrëftlech festgehalen a konnt bis elo net vun de wëssenschaftler enträtselt ginn de pazifikatiounsedikt vu poitiers gëtt am september ënnerschriwwen dësen edikt geet hand an hand mam fridde vu bergerac déi de siwente reliounskrich ofschléisst den toun am edikt ass extreem reliéis gehalen den edikt ass a numm vun eiser här geschriwwen deem seng verge de rigeur doffenses et péchés des hommes bestrooft et sinn déi onschëlleg c est savoir notre pauvre peuple déi am meeschte leiden wat d reliounsfräiheet betrëfft sou ass dës an de faubourge vun enger stad pro bailliage oder sénéchaussée erlaabt an ausserdeem och nach op alle plaze wou de protestantesche kult publik de september zelebréiert gouf d gemëschte justizchamberen gëtt et nëmmen nach a véier parlamenter bordeaux toulouse grenobel an aix dës chambere sinn zesummegesat aus aacht kathoulesche conseillierën a véier reforméierten d sougenannt places de sreté bleiwe weiderhin zu aacht périgeux la réole mas grenier montpellier aigues mortes nyons serre a seyne mä si ginn nëmme fir sechs joer erlaabt de pazifikatiounsedikt schaaft e kompromëss deen deem vum edikt vun nantes virausgeet genee sou wéi en am september ënnerzeechent gouf bleift en awer net stoen wat duerch d traitéë vu nérac a vu fleix bedingt ass obélix et compagnie ass den album aus der astérix serie vum rené goscinny an albert uderzo no nees enger néierlag géint eis gallier ass den cäsar op en neits op der sich no engem wee fir dat klengt rebellenduerf ze ënnerwerfen de jonke caius saugrenus kënnt op d iddi et mat sesterzen ze probéieren d gallier sollen duerch de got vun de suen genee sou dekadent ginn wéi d politiker ronderëm den cäsar déi nëmmen nach un iessen an drénken denken de saugrenus mécht sech also op de wee a gallien a keeft dem obelix all seng menhiren of wéi seet de saugrenus sou schéin zum obélix un acheteur de menhirs et un livreur de menhirs sont faits pour s entendre duerch seng nei opträg huet den obelix all hänn voll ze dinn a ka mol net méi mam asterix op d wëllschwéngsjuegd goen iergendwann grommelt dann awer säi mo mä den asterix bleift haart an deem moment kënnt den duerfbewunner analgésix laanscht op senge schëlleren dréit en e wëllschwäin den obelix decidéiert kuerzerhand him dëst ofzekafen a sou hëlt d ongléck säi laf d gallier si nëmmen nach beschäftegt mat produzéieren a verkafen well wéi den obelix sou schéi seet si la demande offrée de la production satisfaite j en fais pas assez alors a va faire chuter les sesterces dans la cour astérix chez les belges ass de album aus der astérix serie vum albert uderzo a rené goscinny et ass dee leschten un deem de goscinny matgeschafft huet eng lëtzebuergesch iwwersetzung vum lex roth koum ënner dem titel den astérix bei de belsch eraus d gallescht duerf ass ausser sech do kommen dach tatsächlech legionäre vakanz maachen d réimer komme grad aus der belsch zréck a wann een hinne gleewe kann da si souguer dem obelix seng schléi e pleséier traureg mussen eis gallier feststellen datt souguer den cäsar seet de tous les peuples de la gaulle ce sont les belges les plus braves dat léisst de chef zwirkinnix am original abraracourcix natierlech net op sech sëtzen a sou kënnt et datt hie sech mam asterix an obelix op de wee mécht fir erauszefannen op d belsch dann elo wierklech besser sinn wéi d gallier ënnerwee léiere si de belsch zillebakix am original gueuselambix kennen deen hinne mat senge männer weist wéi séier si e réimescht lager plattmaachen géigesäiteg weise si sech wat se kënnen an déi domm bei der saach sinn natierlech wéi ëmmer déi aarm réimesch legionären mä dat geet dem zwirkinnix net duer a wéi den zoufall et wëll ass den cäsar och grad an der belsch a sou decidéieren eis gallier e concours z organiséieren wou hien den arbitter spille soll a klammeren déi original nimm am franséischen opgepasst dësen artikel geet iwwer de kontinent afrika fir d antik réimesch provënz kuckt wgl den artikel africa afrika ass deen zweetgréisste kontinent en ass dräimol méi grouss wéi europa an huet eng fläch vu millioune km am weste vun afrika läit den atlantik am osten den indeschen ozean an d rout mier an am norden d mëttelmier d küstelängt huet km haut gëllt et als geséchert datt den urspronk vun der mënschheet an afrika läit et gëtt iwwer eegestänneg sproochen an afrika dovu ginn déi gréisser vu jeeweils iwwer enger millioun leit geschwat déi wichtegst sproochen no sproochfamillen agedeelt sinn den afrikanesche kontinent ass dee mat deene meeschte gescheiterte staaten et gëtt nach ëmmer vill länner wou mënscherechter oder demokratie kleng geschriwwe ginn zanter der grënnung vun der afrikanescher union au besteet d hoffnung datt dës problemer geléist kënne ginn d wuert kontinent vum laténgeschen terra continens heescht land dat zesummenhänkt d kontinenter op der äerd maachen am ganzen nëmmen prozent vun der äerduewerfläch aus zum kontinent gehéiert déi grouss zesummenhängend landmass wéi och dee vu relativ flaachem mier bedeckte kontinentalsockel an deen zum déifmier offalende kontinentalhang déi baussenzeg schuel vun eiser äerd ass an eenzel placken zerbrach déi placken droen d kontinenter an d mieresbiedem a schwammen um plasteschen deel vum äerdmantel deen ass dauernd a beweegung wouduerch d placke kollidéieren oder sech verkropen d folleg si vukanausbréch äerdbiewen a biergbildungen virun millioune joer gouf et just een eenzege grousse kontinent de superkontinent pangea virun millioune joer ass pangea auserneegebrach an d tethys mier ass entstanen den atlantik fänkt u sech ze bilden an indien drift no norden virun millioune joer sinn d antarktis an australien auserneegebrach laurasia zerbrécht wéi den nordatlantik sech opgemaach huet nordamerika kënnt méi wäit vun europa fort de william j kroll och nach guillaume j kroll gebuer de november zu esch uelzecht als wilhelm justine adolph kroll a gestuerwen den mäerz zu bréissel war e lëtzebuergesche fuerscher an erfinder de kroll huet seng kandheet am schiet vun den héichiewe vun der brasseurs schmelz verbruecht wou säi papp direkter war nodeem en an däitschland éisträich an ungarn bei verschiddenen entreprisë geschafft hat an ë a en neie bläi aluminiumalliage entwéckelt hat koum de kroll zréck op lëtzebuerg an huet an der stad um belair d villa leclerc an där haut de kadaster ass an e laboratoire ëmgebaut do huet e souzesoen als ee mann betrib am beräich vun der metallurgie geschafft a gefuerscht virun allem iwwer den titan an alliagen dovun am februar ass de guillaume kroll an amerika ausgewandert fir d éischt huet e fir dunion carbide and carbon geschafft duerno fir de bureau of mines am oregon an op der oregon state university wou en och säi wëssen un d studente weiderginn huet huet en deen no him genannte kroll procedé entwéckelt deen et erméiglecht titan an zirkonium duerch reduktioun op industrieller basis ze produzéieren titan ass genee sou zolidd wéi stol mä méi liicht a gëtt dofir vill an der aeronautic gebraucht de w j kroll huet iwwer patenter ugemellt fir metall legéierungen ze produzéieren en ass éierendokter vun net manner wéi universitéiten a krut ë a djames douglas gold medal vum american institute of mining metallurgical and petroleum engineers djoséphine charlotte ingeborg elisabeth marie josée marguerite astrid gebuer den oktober zu bréissel als prinzessin vun der belsch a gestuerwen den januar op schlass fëschbech war als d fra vum grand duc jean groussherzogin vu lëtzebuerg d prinzessin joséphine charlotte war déi eelst duechter vum spéidere kinnek leopold iii a senger fra der prinzessin astrid vu schweden hir kandheet huet se ufanks zu stuyvenberg verbruecht gouf se mat hirem papp an däitschland ënner hausarrest gestallt a goung nom krich mat hirer famill op prégny bei genf wunnen wou d joséphine charlotte kannerpsychologie studéiert huet den abrëll huet si den ierfgroussherzog jean vu lëtzebuerg bestuet aus dësem bestietnes gounge kanner ervir den november ass de prënz jean senger mamm charlotte op de lëtzebuerger troun gefollegt d joséphine charlotte gouf groussherzogin vun un ass d joséphine charlotte presidentin vum lëtzebuerger lëtzebuerger roude kräiz gewiescht an huet eng sëllegen aner wueltätegkeetsorganisatioune patronéiert si war staark u moderner konscht intresséiert d philharmonie um kierchbierg an eng metrosstatioun zu bréissel sinn no hir benannt den terence david john pratchett gebuer den abrëll zu beaconsfield am buckinghamshire a gestuerwen den mäerz war een englesche fantasy schrëftsteller seng bekanntst bicher sinn déi aus der discworld welt de pratchett huet säin éischt wierk mat joer erausbruecht an der schoulzeitung dës kuerzgeschicht the hades business ass duerno an enger science fantasy zäitschrëft ofgedréckt ginn an huet dem pratchett seng éischt pond erabruecht nodeem hien mat der schoul fäerdeg war ass hie lokal journalist ginn an huet seng éischt kontakter mat der buch industrie geknëppt duerno huet hien als pressespriecher an engem atomkraaftwierk geschafft mä just soulaang bis hie méi sue mat schreiwen wéi mat schaffe verdénge konnt hien huet den order of the british empire fir seng zerwisser un der literatur kritt an zielt haut zu de meeschtgeliesene schrëftsteller an england an doriwwer eraus den apel fält net wäit vum stamm säi meedchen d rhianna pratchett ass och fantasy schrëftstellerin a journalistin mat going postal ass buch nummer an der discworld serie enn op de maart komm dës rei vu bicher sinn humoristesch fantasy parodien déi sech op enger scheiwewelt ofspillen dës welt gëtt vu véier elefante gedroen dës elefanten hirersäits stinn um réck vun enger enormer rise schildkröt déi duerch de weltraum schwëmmt wéi gesot et handelt sech ëm fantasy an dach baséiert dës geschicht op engem reale mythos vun den hindus der chukwa dem pratchett seng parodien ëmfaasse sou theme wéi science fiction ingmar bergman filmer australien hollywood zeitungen rock n roll musek relioun philosophie egyptesch geschicht gewerkschaften monarchie a sou weider eigentlech riichte sech seng geschichten un dat erwuessent publikum mä zum beispill huet hien d carnegie medal fir säi roman the amazing maurice and his educated rodents als beschte kanner roman gewonnen zesumme mam ian stewart an jack cohen huet de pratchett the science of discworld an geschriwwen dës bicher beschreiwen op eng quasi wëssenschaftlech aart a weis d scheiwewelt een drëtt buch an dëser serie soll am mee erauskommen e puer vum pratchett senge romaner si vum stephen briggs zu theater stécker ëmgeschriwwe ginn éischt editioune vun den éischten discworld bicher ginn deier gehandelt sou kascht déi englesch éischteditioun mat haardem deckele vun the colour of magic iwwer stéck sinn an den usa vu st martin s press gedréckt ginn dovu sinn der just an england verkaaft ginn also eng zimmlech raritéit fir the light fantastic muss een ëmmerhin nach berappen kuriéiserweis kann ee sech selwer an enger geschicht veréiwegen heiansdo nämlech fält et dem här pratchett an op enger woltätegkeetsveranstaltung deem deen am meeschte bitt eng roll an engem buch quasi op de leif ze schreiwen déi aussergewéinlech buchdeckel illustratiounen fir all discworld bicher op d mannst emol déi déi an england verkaaft ginn huet bis den josh kirby gemoolt net ze vergiessen eng rei vu bicher déi näischt mat der scheiwewelt ze dinn hunn do sinn zum beispill déi dräi bicher iwwer den johnny maxwell only you can save mankind johnny and the bomb an johnny and the dead een zwielef joer jonke borscht deen nawell eppes erlieft da gëtt et nach zwéi romaner déi méi a richtung science fiction tendéieren natierlech mat enger typescher portioun humor klengt beispill d ausgruewungen hu bewisen datt de plesiosaurier ee schëld am grapp gehalen huet wou drop stoung stoppt atomversich elo dat war näischt ongewéinleches mä oder d nomen trilogy truckers diggers wings iwwer ee vollek vu gnomen déi urplëtzlech mussen hir welt verloossen hir welt ass wéi sech erausstellt dem ënnergank geweit well hir welt ass nämlech e mega akafszentrum la harrods deen elo ofgerappt gëtt an dräi romaner gëtt den exodus den nei ufank an de grëff no de stäre beschriwwen vill parallellen zu eisen zivilisatiounen an eng portioun sozialer kritik maachen aus dëse bicher kleng bijouen mä den absolutten hummer ass carpet people wien elo mengt et géif ëm wierklech mini männercher goen déi an engem décke perser teppech wunnen a fir déi de stëbssuckler eng naturkatastroph ass dee läit richteg wann ech schreiwe mini da mengen ech och mini sou tummele sech do ganz vëlker an deem teppech mat kricher an expeditiounen an äerzminnen déi wäit ewech leien gleeft mir dir kuckt ären teppech ni méi mat deene selwechten ae wann der dëst buch gelies hutt hei eng lëscht dem pratchett seng bicher hunn fir den fantasy genre ongewéinlech vill präisser gewonnen an et gëtt och eng partie bicher déi sech mat sengem wierk beschäftegen eng kompilatioun dovun eds andrew m butler edward james an farah mendlesohn publizéiert vun der science fiction foundation am joer de pratchett war ee vun den éischte schrëftsteller déi den internet benotzt hu fir mat hire lieser a kontakt ze kommen zanter joren ass hie reegelméisseg am usenet newsgroup alt fan pratchett ze fannen de fernand hoffmann gebuer den mee zu diddeleng a gestuerwen den november an der stad lëtzebuerg war e lëtzebuergeschen auteur literaturkritiker a wëssenschaftler a sproochewëssenschaftler op säi kont ginn iwwer publikatiounen de fernand hoffmann wiisst zu hollerech op a mécht seng première am athenäum hie studéiert zu paräis op der sorbonne germanistik geschicht a philologie bis an zu tübingen bis a gëtt duerno professer zu lëtzebuerg de fernand hoffmann seng bibliographie ëmfaasst iwwer publikatiounen dorënner eng onmass vu bicher an theaterrezensiounen vir a nowierder noriff a laudatioen an den er jore kommen publikatiounen an der academia vun de sechzeger joren un ëmmer méi an der warte eraus an den er jore schreift hien och seng éischt fiktiounen a form vu romaner die grenze radiospiller pier beautemps an theaterstécker adamesstrooss aner romaner sinn nokomm dgeschichte der luxemburger mundartdichtung bd bd ass seng éischt grouss fuerschungspublikatioun zu senge fuerschungsaarbechten ass och seng doktoratsthes ze zielen ausserdeem gëtt et d monographien an an der linguistik aner buchpublikatioune ginn wéi seng artikelen och iwwer déi verschiddenst sujetën ëm kënnt eraus datt de fernand hoffmann et beim kenntlechmaache vun de quellen an e puer artikelen net sou genee geholl hat an der en etlech vergiess huet de fernand hoffmann gouf mat eng rëtsch gielercher ausgezeechent officier de l ordre de la couronne de chne commandant de l ordre de mérite nassauer zivil und militärorden an dem bundesverdienstkreuz klasse dgeowëssenschaften ëmfaassen all d wëssenschaften déi sech mat der äerd beschäftegen bei der geowëssenschaft ginn d kenntnesser an d methode vun de basiswëssenschafte physik mathematik astronomie chimie a biologie ugewennt d geowëssenschafte sinn zimmlech fächeriwwergräifend a kënne ganz schwéier agegrenzt ginn doduerch gëtt et keng eendeiteg definitioun d ekonomiegeologie benotzt op der sich no ekonomesch wäertvolle réistoffer nieft klassesche geologeschen techniken wéi d andeelen a prouwen huelen um terrain och d methode vun der geochimie geophysik a fernerkennung zur klärung vun der genese vu lagerplazen ass besonnesch d virstellung iwwer de floss vun ënnerierdeschen mineraliséierte léisungen fluid wichteg d biergbaugeologie benotzt bei der sich an der exploitatioun vun äerzlageren erkenntnesser vun der tektonik an der strukturgeologie bei der sich no fossilem brennmaterial wéi och no netmetalleschem réimaterial brauch ee kenntnesser aus der paleontologie haaptsächlech mikrofossilien a sedimentologie interdisziplinaart instrument fir datebeschafung duerch loftbildopnamen an fernerkennungssatelitte fir bal all beräicher déi hei opgefouert sinn bedeit d rekonstruktioun vun zeechnunge a vu géigestänn hei d äerd oder buedemuewerfläch an dräidimensionaler z b eng perspektivesch zeechnung vun enger foto d geochimie befaasst sech mat dem opbau an der verdeelung vu cheemeschen elementer an isotopen op der äerd op anere planéiten an am weltraum kosmochimie ausserdeem erfuerscht si d gesetzer vum matièretransport a kreeslaf vun de mineraler an dem gestengs an der ganzer äerd d geodesie befaasst sech mat der bestëmmung vun der figur vun der äerd hirer zeechnung a kaarten a pläng souwéi dem vermoossen a beschreiwung vun der géigend an de géigestänn a bedeitung op der äerduewerfläch deelberäicher vun der geodesie sinn d äerdvermoossen d landvermoossen d kartographie d fotogrammetrie d ingenieurvermoossen an d astrogeodesie déi d kenntnesser d mëttel an d methode vun der astronomie fir vermoossenssaufgaben asetzt d geographie ënnersicht all virgäng an op der äerd deelberäicher vun der geographie sinn d physesch geographie an der anthropogeographie si beschreift d gestalt vun der äerduewerfläch zu hiren deelgebidder geheieren d geomorphologie ënnersicht d landschaftsformen déi haut op der äerduewerfläch existéieren zesumme mat klassifikatioun eegenheeten beschreiwung ursprong entwécklung an den zesummenhang vun de geologesche strukturen d hydrologie ass d wëssenschaft vum waasser vu sengen eegenschaften a senge formen op an ënner der landuewerfläch d pedologie ass d wëssenschaft déi sech mam entstoen der entwécklung de bestanddeeler an enger klassifizéierung vum buedem befaasst biedem entstinn duerch physikalesch a cheemesch verwitterung vu festem gestengs deelgebidder sinn kulturgeographie verkéiersgeographie sozialgeographie bevëlkerungsgeographie an ekonomiegeographie d geoinformatik setzt sech mam wiesen an der funktioun vun der geoinformatioun mat hirer bereetstellung a form vu geodaten a mat deenen dorop opbauenden uwennungen auserneen déi dobäi gewonnen erkenntnesser endegen an der technologie vun de geo informatiounssystemer d geologie ënnersicht den opbau vun der äerd virun allem d gestengs an der äerdkuuscht de wichtegste prinzip vun der geologie ass den aktualismus am ufank vun de er joren huet d wëssenschaft e risege fortschrëtt duerch d akzeptéiere vun der theorie vun der plattentektonik d schwësterwëssenschafte vun der geologie sinn d paleontologie an déi historesch geologie en deel vun der geologie ass d stratigraphie déi versicht d gestengs chronologesch nom alter anzedeelen geologesch zäitskala jee nodeem wéi eng kennzeechen e gestengs huet ënnerscheet een d fossil oder biostratigraphie lithostratigraphie magnetostratigraphie an d sequenzstratigraphie d geophysik ass eng spart vun der physik an hëlt physikalesch prinzipie fir d erfuerschung vun der äerd deelberäicher vun der geophysik sinn d seismik d seismologie d gravimetrie d geoelektrik d geothermik versicht d hëtzt aus der äerd als energieressource auszenotzen d isotopengeophysik d geomagnetik an d buerlachgeophysik d geotechnik ass en haaptbegrëff fir d disziplinnen am bauingenieurswiesen déi sech mat der grënnung vu bauwierker am ënnergrond befaassen d ingenieurgeologie ass deen deel vun der geologie deen d geologesch verhältnesser am sënn vum bauingenieurswiesen ënnersicht si befaasst sech z b mat der standfestegkeet vum ënnergrond vu bauwierker an och mat der äerbiewesécherheet si spillt och eng roll bei der entsuergung an der vermeidung vun ëmweltschied d kartographie ass d wëssenschaft konscht an technik vun der erstellung vu geographesche kaarte fir d duerstellung vun der äerduewerfläch mat all hiren topographeschen siidlungsgeographeschen territorialen infrastrukturellen sozialen politeschen historeschen geologeschen tektoneschen an all aner aspekter d kristallographie ass eng materialwëssenschaft a beschäftegt sech mat de physikaleschen eegenschafte vu kristaller d limnologie erfuerscht d struktur an de stoff an energiehaushalt vun de bannegewässer als ekosystem d meteorologie ass d wëssenschaft vun den atmosphäresche phenomener d mineralogie beschäftegt sech mat der zesummesetzung an der klassifikatioun vun de mineraler wou se hierkommen a mat hirer technescher an wirtschaftlecher verwennung d ozeanographie ënnersicht d stoff an d energiekreesleef an de weltmierer d planktologie ass eng verbindung zur biologie d paleoklimatologie versicht unhand vu verschiddenen daten aus klimaarchiven déi ënnerschiddlech klimatesch verhältnesser an der vergaangenheet ze klären an aus de réckschlëss previsioune fir déi klimatesch zukunft ze maachen d paleontologie ass d wëssenschaft déi sech mat de planzen paleobotanik an déieren paleozoologie aus der virzäit beschäftegt quellematerial fir d paleontologe sinn d fossilien d petrologie und d petrographie sinn disziplinnen déi fest gestengs ënnersichen d petrographie huet d roll fir se ze beschreiwen wéinst den ënnerscheeder beim entstoe vum gestengs kann d petrologie an dräi ënnergebidder gedeelt ginn magmatesch gestengs metamorpht gestengs a sedimentgestengs d petrophysik befaasst sech mat der bestëmmung vu physikaleschen eegenschafte vu gestengsprouwen si huet eng besonnesch bedeitung bei der bewäertung vu gestengs fir pëtrol an äerdgas d tektonik befaasst sech mam aktuelle opbau vun der äerdkuuscht a mat hire beweegungen a stäerkten d wëssenschaft vun der vulkanologie ëmfaasst déi vulkanesch phenomener op der äerd de begrëff monolith griich mono eenzel a lithos steen heescht souvill wéi eesteen bezeechent ginn domat gréisser natursteng wéi z b den ayers rock uluru an australien oder soss objeten déi aus engem stéck bestinn a bestëmmte reliounen a kulturen hu monolithesch steng dacks eng reliéis oder kultesch bedeitung déi dräi gréissten natierlech monolithe sinn an der anticker konscht ginn och déi statuen déi aus engem stee gehae sinn monolithesch genannt am iwwerdroene sënn gëtt als monolithesch bezeechent wat wéi aus engem goss also net zesummegesat oder aus verschiddene stécker ass an der ekonomie kennt een och de begrëff monolithesch d wirtschaftsstruktur ass monolithesch wa s op een eenzege wirtschaftssecteur opgebaut ass dat war de fall fir lëtzebuerg soulaang wéi d land bal ausschliisslech vun de schmelzen ofgehaangen huet dchrëschtlech sozial vollekspartei kuerz csv ass eng lëtzebuerger politesch partei am dezember no der liberatioun vu lëtzebuerg huet sech déi fréier konservativ rietspartei nei constituéiert an a chrëschtlech sozial vollekspartei csv ëmbenannt dofir gëllt dacks als hire grënnungsdatum dee vun der rietspartei de januar bei de chamberwale vum oktober krut d csv vun sëtz bis war d csv an engem stéck a koalitioun meeschtens mat der dp mä och alt mat der lsap an der regierung bis war se eng éischt kéier an der oppositioun duerno war se nees joer den haapt koalitiounspartner an de sukzessive regierunge mat haaptsächlech der lsap an och der dp als partner no de chamberwale vum oktober koum et fir d zweet nom zweete weltkrich zu enger koalitioun ouni d csv eegenen aussoen no huet d csv memberen stand dovu sinn fraen a männer vun de membere hu bis joer sinn tëscht a joer al a hunn iwwer joer dorakel vun delphi bei der griichescher stad delphi zielt zu de bekanntsten orakele vun der antiquitéit delphi läit an enger aarmer regioun déi éischt occupatioun um golf vu korinth kann ëm d joerdausend v chr datéiert ginn géint ass de site vum haitegen orakel zwar net bewunnt mä et fënnt ee spuere vun engem virgeschichtlechen hellegtum ufanks gouf et zwee hellegtümer fir weiblech gottheeten ee fir d gaia d gëttin vun der äerd an ee fir d athena de kult vun der gaia bleift bis an de klasseschen zäitalter bestoen wärend d athena op marmaria plënnert déi geschichtlech haaptquell fir delphi ass de griichesche geograph pausanias joerhonnert eiser zäit hie kënnt aus klengasien an huet d ganz griichesch welt bereest a beschriwwen an domat wäertvoll geschichtlech notizen hannerlooss géint v chr fält d mykenesch zivilisatioun zesummen an d dorer kommen a griicheland dat féiert och zu engem changement zu delphi nodeem d hellegtum fir eng zäit verlooss ass gëtt et vum joerhonnert v chr un nees occupéiert allerdéngs gëtt et do e changement an der hierarchie an d plaz vun der gëttin gaia kënnt e jonke gott an d hellegtum a schéckt d gaia op d zweet plaz dat ass den apollo hien iwwerhëlt och d orakel déi aner gottheete bleiwen zwar weiderhi bestoen mä ouni orakel och dpythia bleift weiderhin op senger plaz quitt datt si elo en anere gott befroe muss trotzdeem sinn d ufäng vum apollo kult relativ bescheiden an der zweeter hallschent vum joerhonnert v chr fänkt d hellegtum un strukturéiert ze ginn delphi ass zu där zäit schonn zimmlech räich a kritt vill afferen zum beispill de schaz vun de korinther mä och d awunner vun argos bréngen hir schätz op delphi de lydesche kinnek krösus stellt e gëllene léiw dohin am zentrum steet en tempel dee vum apollo selwer gebaut ginn ass an der homerescher hymn un den apollo geet am vers vun engem tempel vun delphi riets dësen tempel ass aus stee vu korinth an den architekt war de böotier trophonios dësen tempel brennt allerdéngs néier am joer also gëtt beschloss den tempel nees opzebauen wat laut dem herodot buch ii talenter kascht d stad delphi selwer mä och auslänner droen zur rekonstruktioun bäi de pharao amasis ii gëtt dem hellegtum zum beispill talenter d rekonstruktiounsarbechten dauere vu bis a si relativ opwänneg dës rekonstruktioun gëtt vun der grousser aristokratescher famill vun den alkmeoniden geleet den tempel vun den alkmeoniden besteet aus dräi deeler déi vu kolonnen ëmgi sinn am proanos fanne sech d schenkungen an eng luxuriéis dekoratioun den zweeten deel de naos huet eng dekoratioun aus gold an elfebeen den adyton gëtt duerch eng mauer vum naos ofgetrennt leider kann d archeologie keng beweiser fir d existenz vum adyton liwweren well nëmmen nach d fondatioune stinn et gouf och vill iwwer e lach am buedem dikutéiert duerch dat de pneuma den otem vum apollo erauskomm wier laang zäit blouf d thes bestoen datt et sech dobäi ëm vulkanesch dämp gehandelt hätt allerdéngs huet d geologie bewisen datt dëst zu delphi definitiv net de fall ass nieft de genannte raim schwätzt den antike schrëftsteller plutarch a sengem de defectu oracularum och vun engem sougenannten oikos engem raum an deem sech d konsultanten opgehalen hunn ganz wichteg fir all orakel ass d quell an dësem fall handelt et sech ëm d sougenannte kastalesch quell déi ënner der protektioun vun de muse steet bis zum joerhonnert v chr ginn d paschtéier vun delphi net ernimmt déi éischt dokumenter déi eis vun hinnen erzielen sinn akte vun der fräiloossung vu sklaven et waren ëmmer zwee paschtéier gläichzäiteg an et gëtt ugeholl datt si op liewenszäit ernannt goufen respektiv fir eng ganz laang zäit am amt waren aus héiflechkeet ass deen eelste paschtouer ëmmer virgaangen e berüümte paschtouer vun delphi war de plutarch froen déi bis haut onbeäntwert sinn sinn op d paschtéier vun ufank un op liewenszäit ernannt goufen a wa jo op dat eventuell un de problemer vum rekrutement geleeën huet d paschtéier ware fir d zeremonien zu éiere vun de gëtter zoustänneg mä si hunn d orakel selwer net konsultéiert dofir gouf et spezialiséiert personal d prophéite sinn déi déi amplaz vun der gottheet an där hirem num geschwat hunn an ënner dem afloss vun där gottheet stoungen d prophéite waren eigentlech fonctionnaire vum tempel déi opgepasst hunn datt alles riicht leeft ënnerstëtzt goufen d prophéite vun de sougenannten hosioi hosios helleg dës persoune waren helleg duerch hir funktioun an hu geheim zeremonien ofgehalen virun allem beim graf vum dionysos dhosioi goufen a spezifesche famillje rekrutéiert zu delphi an der famill vum dencalion d pythia gouf ënner de meedercher vun delphi erausgesicht laut dem euripides a sengem wierk ion gëtt et keng limitt wat dëst rekrutement betrëfft de plutarch erzielt eis datt souguer en aarmt baueremeedchen zur pythia gewielt ka ginn d pythia huet am hellegtum gelieft a gouf op liewenszäit ernannt si huet missen hir rengheet behalen an huet op engem bett vu lorbeerblieder geschlof et konnten nëmme meedercher vun delphi pythia ginn keng auslänner nieft dem uewe genannte personal gëtt et och nach dmageiroi zoustänneg fir d affer an dgrapheis d sekretären déi d entwerte vun der pythia opgeschriwwen hunn ganz um ufank konnt ee nëmmen eemol am joer d orakel besiche goen zur zäit vum plutarch gouf et konsultatioune pro mount souguer wann den apollo bei den hyperboreaner war d orakel konnt un allen deeg konsultéiert ginn déi net als schlecht gegollt hunn an den alexander de groussen huet souguer déi deeg gemaach fir ze kucken ob et e gudden oder e schlechten dag war gouf eng geess als affer geholl wa si geziddert huet war et e gudden dag an de gott gewëllt z äntwerten d konsultatioun war genee gereegelt zwou haaptreegele waren datt d griiche virun de barbare kommen an d awunner vun delphi virun allen anere griichen no den awunner vun delphi koumen aus éischt d leit aus der amphictyonie drun déi aner griichesch stadtstaate ware geographesch regroupéiert mä dës andeelung konnt geännert ginn jee no wichtegkeet vun enger stad zu enger bestëmmter zäit am joerhonnert v chr duerften zum beispill d awunner vun theben direkt no den awunner vun delphi d orakel konsultéieren dëst wéinst der hegemonie vun theben fir ze kucken ob den dag gënschteg fir eng konsultatioun ass hunn d konsultanten nom éischten affer missen e kuch offréieren de pélanos dëse kuch gouf awer séier duerch suen ersat den tarif houng vum typ vun der konsultatioun of fir eng stad war et méi deier wéi fir en eenzele konsultant d klengasiatesch stad phaselis huet zum beispill misse drachmen an obolen fir eng konsultatioun bezuelen dës zomm gouf un d stad delphi bezuelt a war ëmmer obligatoresch beim affer gouf ëmmer en deel vum affer ewechgeholl meeschtens war dëst d haut deen da weiderverkaf gouf des afferzeremonien hu fir delphi eng wichteg quell vu sue gespillt d konsultatioun konnt als grupp oder als eenzelpersoun duerchgefouert ginn op d fraen och e recht op d konsultatioun vum orakel haten geet aus de literaresche sourcen net kloer ervir de plutarch erzielt eis nëmmen datt keng frae bei der afferzeremonie erlaabt sinn virun all konsultatioun rengegt sech d pythia un der quell déi ausserdeem hir fäegkeet d orakel ze befroë verstäerke soll si ass einfach ugedo an dréit d hoer lass d pythia kënnt zesumme mat de paschtéier an den hosioi an d hellegtum a verbrennt um altor vun der hestia lorberblieder ausserdeem bréngt och si en affer an zwar street si e bësse miel op den altor duerno sëtzt si sech an den adyton obwuel eis méi wéi orakelkonsultatioune bekannt sinn wësse mer net genee wéi dëst orakel de message iwwerdroen huet hunn d konsultanten d pythia gesinn et kann een unhuelen datt d pythia verstoppt bliwwen ass well d konsultante sech am oikos opgehalen hunn engem raum deen ofgetrennt vum adyton war dës oftrennung war no griicheschem denke ganz normal d griichen sou frou se och mat hire gëtter waren haten dach angscht virum direkte kontakt mat enger gottheet d mënsche sollen net aus hirer sphär erausgoen well soss kënnt et zur hybris an et ass allgemeng allzegudd bekannt wat dem ikarus geschitt ass wéi e méi wollt eng weider fro déi sech stellt ass wéi der pythia d fro gestallt gouf laut dem herodot gouf d fro einfach geruff den aristophanes erzielt eis vu klengen tafele wou d fro dropgeschriwwe war vill fuerscher stelle sech natierlech och d fro iwwer den zoustand vun der pythia wärend der befroung vum orakel de platon beschreift den zoustand vun der pythia als mania wat den cicero mat furor iwwersetzt fir déi al griiche bestoung op jiddwer fall keen zweiwel dodrun datt d pythia vum pneuma vum otem vum apollo besiess war wärend si geäntwert huet laut dem herodot gouf d äntwert vum orakel a verse ginn de strabon erzielt eis vun äntwerten entweder a versen oder a prosa op den inskriptiounen déi fonnt goufen stinn d entwerte vun der pythia ëmmer a prosa do stellt sech natierlech d fro wéi gouf d äntwert dann elo ginn fir d theorie datt d pythia a prosa geäntwert huet schwätzt datt et jo keng spezifesch critèrë beim rekrutement vun der pythia gouf an dës jo ouni weideres och konnt analphabetin sinn anerersäits gouf dës äntwert bei den ale griichen adein genannt wat een entweder mat sangen iwwersetze kann an de gesang ass a versform oder mat äntwerten an do stellt sech dann erëm de problem et gëtt ugeholl datt béides stëmmt jee no situatioun vun froen déi dem orakel gestallt goufen waren der vun enger sou enger banalitéit datt d pythia warscheinlech a fäerdege verse geäntwert huet well verse méi einfach ze verhale sinn bei méi komplizéierte froen kann een duerchaus unhuelen datt d äntwert a prosaform war an duerno a versen ëmgeschriwwe gouf well dat d äntwert méi schéi mécht eng bestëmmte kategorie äntwerte sinn dioxias dat sinn déi äntwerten déi eréischt e sënn erginn nodeem en evenement geschitt ass ronderëm d orakel selwer gouf et eng rei vu festivitéiten d enneaeteriden goufen all aacht joer zelebréiert den jores zyklus huet mat engem magesche moment iwwerenee gestëmmt all joer waren d stären erëm op der selwechter plaz ukomm wéi se sech joer virdrun um himmel presentéiert hunn dobäi muss ee bemierken datt d griichen nom moundkalenner gefuer sinn dës enneaeteride sinn an dräi grouss fester zu delphi opgedeelt de septerion oder stepterion ass laut engem byzantinesche lexikograph e fest fir sech ze rengegen ausserdeem gëtt et e mystescht fest fir d semele eng zimmlech al gottheet beim fest vun der charila gëtt iessen un d bevëlkerung vun delphi ausgedeelt an d gaia gëtt opgeruff sech ëm hir kanner d mënschen ze këmmeren dpythias ass wuel dat festlechst ereegnes zu delphi et gëtt am joer vun all olympiad gefeiert fir den doud vun der schlaang python ze feieren nom éischten hellege krich gëtt et definitiv dräi haaptconcoursen musek gymnastik a wagenrennen eng spezifizitéit vun delphi ass datt d musek ëmmer un éischter plaz steet wat natierlech dodru läit datt d orakel dem apollo gewidmet ass zu der penteaterid zielen och dpythaiden déi de mythesche wee vum theseus vun attika bis delphi feieren lass geet et ëmmer bei der tetrapol vu marathon am joer kënnt et zu der leschter pythaid am joerhonnert v chr ass athen komplett ruinéiert no dem plutarch gehéiert delphi net manner dem dionysos wéi dem apollo am adyton steet dann och d graf vum dionysos dës gottheet geet op d joerdausend v chr zréck an ass eng gottheet déi stierft an erëm obersteet am géigesaz zum apollo deen am wanter d hellegtum verléisst fir bei d hyperboreaner ze goen bleift den dionysos ëmmer zu delphi hien ass och e prophetesche gott an an thrakien gëtt et och orakele vum dionysos d archeologie liwwert eis beweiser fir en dionysos kult zu delphi mä leider eréischt ab dem joerhonnert v chr obschonn eeler texter eis vun dëser presenz erzielen zu delphi ass d haapthellegtum vum dionysos den theater d fest dtriédéride feiert den doud an d obersteeë vum dionysos a gëtt all zwee joer zelebréiert d nymphe si gottheete vun der natur a vum uebst si hunn den apollo ugefeiert bei sengem kampf mat der schlaang python et gëtt verschidde kategorië vun nymphen sou hunn dthries duechtere vum zeus dem apollo d divinatioun bäibruecht beie nymphe wunnen um fouss vum bierg parnass nieft den nymphe waren d muse wichteg fir d orakel vum apollo zu delphi hinne huet d quell nieft dem orakel gehéiert no dem diodor vu sizilien gouf et en artemis tempel zu delphi mä onkloer ass op deen tempel nach mat enger anerer gottheet gedeelt gouf oder nëmme fir d artemis gebaut ginn ass am fall wou den tempel gedeelt gouf kann een zimmlech sécher dovun ausgoen datt déi aner hallschent da vun der athena besat gouf wéi dat meeschtens de fall war d artemis ass d zwillingsschwëster vum apollo an d duechter vun der leto zu delphi gouf et och e fest zu éiere vun der artemis fir datt d fraë schéi kanner op d welt bréngen am tempel vum apollo gëtt et eng plaz déi dem poseidon firbehalen ass et gëtt ugeholl datt de kult scho virum apollo zu delphi existéiert huet an och duerch dësen net eliminéiert gouf den zeus am tempel vum apollo steet eng statu vum papp vun de gëtter d statu vum zeus moiragétes deen deen d schicksal vun de mënsche leet dlëtzebuerger sozialistesch aarbechterpartei kuerz lsap ass eng lëtzebuerger politesch partei déi éischt virgängerpartei vun der haiteger lsap dsozialdemokratesch partei ass gegrënnt ginn déi schlecht aarbechtsbedingunge vun den aarbechter hongersnout an de präiswucher am éischte weltkrich hunn d grënnung vum bierg an hütteverbond acceleréiert an war den éischte grousse streik vun der aarbechterbeweegung d allianz mat de liberalen de sougenannte lénksblock ass nom schoulgesetz vun zerbrach ass aus de sozialdemokraten dsozialistesch partei ginn déi d republik verlaangt an d allgemengt walrecht gefuerdert hunn huet si sech nees ëmbenannt an ass zur lëtzebuerger aarbechterpartei ginn d sozialistesch beweegung gouf zur aarbechter partei déi vu verschiddene gewerkschaften a genossenschaften ënnerstëtzt gouf bis zum zweete weltkrich konnt d partei eng sëllege succèse feieren permanent ass se gewuess d gewerkschafte goufen unerkannt kollektivverträg goufe reglementéiert an dmaulkuerfgesetz gouf verhënnert onzefridde membere vun der lsap hire virgängerparteien hunn ëm d sozialdemokratesch aarbechterpartei an d kommunistesch partei lëtzebuerg gegrënnt bei den éischte walen nom krich am oktober huet d aarbechterpartei missen eng schwéier nidderlag abéissen huet déi an lsap ëmgedeefte partei hiren neesopbau ugefaangen an hir ass de spronk an d regierungskoalitioun gelongen an der regierung dupong bodson a bech bodson an an der regierung werner cravatte d diskussiounen iwwer d ausriichtung vun der partei huet d lsap op en neits gespléckt hu deputéierten d partei verlooss an de gros vun der parteispëtzt ass ausgetrueden an huet déi sozialdemokratesch partei sdp gegrënnt allerdéngs konnt d lsap sech nees opfänken an huet mat der dp an der mëtt lénks koalitioun regierung thorn vouel berg wichteg sozial reformen duerchgesat reform vun der justiz ë a d humaniséierung vum strofvollzuch d aféiere vun enger woch congé d verallgemengerung vun der stonnewoch d aféiere vum lounindex reform vum chmage asw dëst huet awer d nidderlag vun net kënne verhënneren wärend dëser legislatur huet d lsap hire berüümten energiekongress ofgehalen an huet de moratoire un der atomzentral vu remerschen decidéiert dëst war den definitiven aus vum projet an der koalitioun mat der csv regierung santer poos i ass et gelongen eng déif ëmstrukturéierung vun der stolindustrie ze vollzéien an den rmg gouf agefouert dës koalitioun ass zweemol bis widderholl ginn d regierunge santer poos ii an iii an d juncker poos an dëser laanger period goufen d pensiounskeesen d krankeversécherung an d steiere reforméiert grad wéi d maastricht ofkommes ënnerschriwwe gouf d lsap ass dunn eng legislatur an d oppositioun geschéckt ginn a konnt sech duerch e liicht bessert resultat bei de chamberwalen nees als déi zweetstäerkst partei am land behaapten si gouf dunn och an koalitiounspartner vun der csv an de regierunge juncker asselborn i an ii no de virzäitegen neiwale vum oktober huet d lsap sech mat der dp an deene gréngen op eng koalitioun gëeenegt déi de dezember als regierung bettel schneider vereedegt gouf d resultat vun de chamberwale vum oktober huet et erméiglecht dës koalitioun a form vun der regierung bettel schneider braz vum dezember u virun ze féieren déi gréng dacks stiliséiert als déi gréng sinn eng gréng lëtzebuergesch politesch partei déi den juni gegrënnt gouf zanter dem november ass si fir d éischt an enger regierungskoalitioun vertrueden de kongress ass dat héchst organ vun der grénger partei e leet grondleeënd strategien an d haaptlinn vun der partei fest all zwee joer wielt de kongress deen aus alle membere vun déi gréng besteet déi leedend organer dozou gehéieren zwéi presidenten op paritärer basis en exekutivkommitee en tresorier e statutarescht kontrollorgan an den exekutivrot deen de kongress vertrëtt mat zu de leedenden oranger gehéiert och de parteibüro an deem och déi jonk gréng an de gemengerot vertruede sinn déi gréng goufen wéi déi meescht europäesch gréng parteien aus der anti akw a friddensbewegung gebuer mënschen déi géint déi geplangt atomzentral zu remerschen a géint d erneit oprëschten duerch d nato bündnis an de warschauer pakt waren hu sech zu der gréng alternativ partei gap zesummefonnt déi éischt membere vun déi gréng koumen doriwwer eraus och aus naturschutz chrëschtlechen a feministesche beweegungen souwéi drëtt welt vereenegungen och enttäuscht politiker aus der lsap wéi de jean huss oder aus lénksextreme gruppéierungen hu sech der grénger beweegung ugeschloss donieft gouf et awer och eng méi liberal ausgeriicht grupp ronderëm de jup weber déi de fokus haaptsächlech op den natur an ëmweltschutz leeë wollt déi gréng sinn fir d éischt bei de chamberwalen ugetrueden a mat sëtz an d chamber gewielt ginn huet sech d partei wéinst meenungsverschiddenheeten an gedeelt an d glei gréng lëscht ekologesch initiativ mam jup weber un der spëtzt an an d gap gréng alternativ partei dofir si si bei de chamberwale vum juni och eenzel ugetrueden an hu jeeweils sëtz kritt zanter si béid lëschten erëm zesummen ugetrueden an d partei krut an deem joer mat bal vun alle stëmme sëtz a gouf domat déi véiertstäerkst partei am lëtzebuerger parlament bei den er walen koumen déi gréng op e resultat vun domat konnte se hir bedeelegung am parlament op sëtz ausbauen a goufe sou och déi éischt kéier zu engem méigleche koalitiounspartner fir eng regierungsbedeelegung dësen erfolleg huet sech och bei de wale fir d europaparlament gewisen wou déi gréng zanter ee vun de sechs lëtzebuergesche sëtz hunn koumen déi gréng op e resultat vu wat se zu der drëttstäerkster lëtzebuergescher partei am europaparlament gemaach huet bei de wale vun koume se op e resultat dat déi lëtzebuergesch gréng partei zur prozentual stäerkster grénger partei an europa gemaach huet bei de virgezunne chamberwale vum oktober hunn déi gréng ronn prozent verluer an hu mat fir d éischt zanter hirer grënnung vu virun joer och e sëtz verluer an der legislaturperiod waren déi gréng mat deputéiert am lëtzebuerger parlament vertrueden als folleg vun deene wale ware si vum dezember bis oktober eng éischt kéier an enger regierung vertrueden der regierung bettel schneider gewielt deputéiert goufe minister resp staatssekretär bei de chamberwale vum oktober kruten déi gréng landeswäit vun de stëmmen a konnten d zuel vun hire mandater vu op ëm d hallschecht vergréisseren si sinn zanterhier an der regierung bettel schneider braz mat ministere vertrueden ënner den theemen déi déi gréng als piliere vun hirer politik ugesinn huet d fuerderung no enger nohalteger entwécklung eng besonnesch positioun awer och aner theme wéi eng ekologesch steierreform erneierbar energien an energieeffizienz eng reform vum sozialstaat a vun de pensioune si fir déi gréng wichteg theemen ëmmer méi wichteg ginn och theme wéi d fraerechter an d biergerrechter virun allem zu lëtzebuerg ginn de sujete wéi d integratioun an d participatioun vun de migranten ëmmer méi bedeitung zougemooss zu anere politikberäicher vun déi gréng gehéieren ënner anerem bei de gemengewalen hunn déi gréng am ganzen mandater gewonnen an vertrieder an de stater schäfferot geschéckt bei de gemengewalen waren déi greng a vill méi gemenge mat kandidatinnen a lëschte present a konnten hir mandatszuel mat méi wéi verduebelen gréng politiker sëtzen als schäffen an enger lokaler koalitioun zum beispill an vun de gréisste gemenge vum land lëtzebuerg esch uelzecht an déifferdeng stellen zanterhier awer just buergermeeschteren d tilly metz an de pierre bormann waren net méi an hire gemengen ugetrueden déi gréng koumen de dezember fir d éischte kéier zu lëtzebuerg an d regierung déi si zesumme mat der dp an der lsap forméiert hunn et waren dat d ministere carole dieschbourg ëmwelt de franois bausch nohalteg entwécklung an infrastruktur an de félix braz justiz donieft war de camille gira staatssekretär hie gouf no sengem stënterlechen doud am juni vum claude turmes ersat de dezember gouf dës dräier koalitioun och gambia ii genannt virugefouert déi gréng sinn dodra mat ministere vertrueden nämlech dem félix braz vize premier a justiz dem franois bausch transport infrastrukturen bannenzeg sécherheet an arméi der carole dieschbourg nohalteg entwécklung ëmwelt a klima dem claude turmes landesplanung an energie an der sam tanson wunnéngsbau a kultur nodeems de félix braz e schwéieren häerzinfarkt hat an dowéinst seng ministeschplaz opginn huet krut d kultur a logementsministesch sam tanson d plaz als justizministesch de portefeuille vum logementsminister krut den deputéierten a fréiere buergermeeschter vu réimech henri kox de franois bausch gouf neie vizepremier de franois biltgen gebuer den september zu esch uelzecht ass e lëtzebuergeschen affekot a politiker hien ass zënter dem oktober riichter m europäesche geriichtshaff de franois biltgen huet zu paräis droit studéiert no enger matrise engem dea an engem diplom vum iep huet hien als sekretär vun der chambersfractioun vun der chrëschtlech sozialer vollekspartei csv geschafft den januar gouf hien zum president vun der csv gewielt wat hie bis de november blouf an der regierung juncker polfer vun bis war de franois biltge minister fir aarbecht bezéiunge mam parlament a kultus an delegéierte minister fir kommunikatioun tëscht an war en op en neits minister fir aarbecht bezéiunge mam parlament a kultus an zousätzlech minister fir kultur héichschoulen a fuerschung an der regierung juncker asselborn i an der regierung juncker asselborn ii déi den juli vereedegt gouf war hie bis den abrëll minister fir justiz kommunikatioun a medien recherche an héichschoul d fonction publique an de kultus hien hat den abrëll an der chamber bekannt gemaach hie géif seng demissioun areeche fir kënne kandidat fir de lëtzebuerger riichterposten um europäesche geriichtshaff ze ginn de franois biltgen ass bestuet a papp vun kanner hien ass de brudder vum raoul biltgen säin urgrousspapp war de lëtzebuergesche musekspedagog komponist an organist laurent menager de jeannot krecké gebuer de abrëll an der stad lëtzebuerg ass e fréiere lëtzebuergesche politiker manager a foussballspiller de jeannot krecké huet op der ulb zu bréissel studéiert a gouf duerno sportsprofesser vun bis war hie gemengerot zu koplescht duerno ass en an d stad geplënnert an huet sech do an der gemengepolitik engagéiert gouf en op der lsap lëscht fir d éischt do an de gemengerot gewielt tëscht an war hie member vum direktiounscomité vun der lsap a vun bis och tresorier tëscht an war de jeannot krecké minister fir wirtschaft an aussenhandel a minister fir sport an der regierung juncker asselborn i an der regierung juncker asselborn ii déi den juli vereedegt gouf war hie bis den januar minister fir wirtschaft an aussenhandel a minister fir energie no sengem récktrëtt vun där plaz aus perséinleche grënn huet den etienne schneider déi funktioun iwwerholl de jeannot krecké ass e begeeschterte seegler a fréiere foussballspiller tëscht dem november am mee huet hien mol fir déi lëtzebuergesch foussballnationalekipp gespillt als foussballspiller huet hien ënner anerem bei der etzella a beim progrès gespillt de jeannot krecké war matgrënner an éischte president vun der a s b l association luxembourg alzheimer gouf hie president vun der fondation alzheimer no sengem récktrëtt als minister enn januar huet hien de mäerz seng eege firma key international strategy services s r l eng consulting firma gegrënnt den juni gouf hien an den opsiichtsrot vu sistema opgeholl enger grousser russescher firma déi zu london op der bourse notéiert ass hien ass weiderhin de vertrieder vun der lëtzebuergescher regierung am opsiichtsrot vun arcelormittal de jeannot krecké ass president vun der east west united bank a verwaltungsrotmember vun der china construction bank europe jan de nul group sofidra novenergia calzedonia finanziaria an hie war beroder bei genii capital marco meng ich wollte im leben auch noch anderes tun interview mam jeannot krecké am luxemburger wort vum november säit discworld ass eng serie vu méi wéi bicher vum terry pratchett déi op enger fantasy welt spillen déi discworld heescht op lëtzebuergesch scheiwewelt et ass eng scheif e bësse sou wéi sech d leit aus dem mëttelalter d äerd virgestallt hunn dës scheif gëtt vu véier elefanten gedroen an déi stinn um réck vun der gigantescher risen deckelsmouk great a tuin déi gemittlech duerch de weltraum schwëmmt dës welt huet seng ganz eegen naturgesetzer mä souguer déi ginn zimmlech dacks vun der zauberkraaft gebéit déi op dëser welt ëmmer present ass d iddi vun enger deckelsmouk dréit elefant dréit welt ass eng indo europäesch déi et ganz besonnesch am hinduismus gëtt do heescht déi deckelsmouk chukwa zum theema kann een och noliesen am the king and i an am brewer s dictionary of phrase and fable zanter der éischter geschicht the colour of magic ass se ëmmer méi bekannt ginn a mëttlerweil gëtt et theaterstécker musek a comics déi vun dëser welt inspiréiert gi sinn nei bicher si reegelméisseg an de bestseller lëschte vun der the sunday times de pratchett war an den nonzeger joren de meeschtverkaaften englesche schrëftsteller haaptsächlech wéinst sengen discworld bicher an der tëschenzäit ass hie vun der j k rowling mat dem harry potter iwwerholl ginn discworld bicher hunn och eng rei auszeechnunge kritt wéi den prometheus award an d carnegie medal an der bbc hirem big read ware véier discworld bicher an den top am ganze véierzéng an den top méi wéi bicher an e puer kuerzgeschichte spillen an der scheiwewelt all bicher vum pratchett op d mannst déi englesch editiounen hu schutzemschléi déi vum josh kirby gestuerwen am oktober gemoolt sinn zanter dem doud vum kirby huet den artist paul kidby d bicherëmschléi gemaach sou zimmlech all discworld bicher hu keng kapitel andeelungen meeschtens sinn et verschidde geschichten déi matenee verwuewen sinn dat lescht buch aus der serie going postal ass dat éischt mat engem prolog an epilog vill vun de figure kommen ëmmer erëm an de verschiddene bicher vir an et kann een eng evolutioun bei hinne gesinn vu datt verschidde bicher och an der selwechter stad spillen kann et och virkommen datt eng haaptfigur aus engem buch op eng kéier eng nieweroll an engem anere buch spillt zu de figure sief nach gesot datt de pratchett sech ëmmer vill méi gëtt mat hiren nimm déi am englesche ganz dacks eppes heeschen wat de charakter vun der figur physesch oder psychesch beschreift sou heescht eng vun den hexe granny weatherwax wat op lëtzebuergesch kéint heesche bomi wieder wues a genee sou gesäit si och aus wann eng hex garlick also knuewelek heescht huet dat och säi grond déi ganz geschichte kann een a verschidde kategorien ënnerdeelen wou zum beispill figuren an theemen déi selwecht sinn ganz dacks beschäftege sech discworld bicher mat engem theema dat aus dem liewe gegraff ass the last continent spillt an australien a sou munnech australesch eegenaarten dauchen op hogfather ass eng geschicht wou et em chrëschtdag geet the truth hëlt déi ganz neiegkeete medien op d schëpp a bei monstrous regiment sinn zwee länner am krich géinteneen a kee weess firwat discworld bicher et gëtt och véier kuerzgeschichte vum pratchett déi op der scheiwewelt spillen theatre of cruelty death and what comes next troll bridge an the sea and little fishes déi éischt zwou fënnt een op englesch op dësem internet site déi drëtt ass am after the king stories in honour of j r r tolkien erauskomm an déi véiert a legends vum robert silverberg doriwwer eraus fënnt een all dës an nach aner geschichten iwwer d scheiwewelt zum beispill d geschicht vum thud an der nationalhym vun ankh morpork an der kollektioun vum pratchett senge kuerzgeschichten once more with footnotes bis elo gëtt et zwee discworld quizbicher zesummegestallt vum david langford et gëtt véier landkaarten déi éischt zwou si vum stephen player gezeechent ginn orientéiere sech u pläng vum pratchett a stephen briggs déi drëtt ass eng kollaboratioun tëscht dem briggs an dem kidby déi lescht ass vum paul kidby an dëse landkaarten ass och jeeweils e klengen textdeel geschriwwe vum pratchett a briggs de pratchett huet zesumme mat dem ian stewart an dem jack cohen dräi bicher iwwer d wëssenschaft geschriwwen als hannergrond natierlech d scheiwewelt all joer gëtt et och en agenda discworld diary an e kalenner bis elo gëtt et néng theaterstécker vun discworld bicher iwweregens ginn déi sue vun dësen auteursrechter direkt un onge gespent d adaptatioune si vum stephen briggs a si fir d éischt vum studio theatre club zu abingdon am oxfordshire produzéiert ginn zum beispill wieren dat the truth maskerade mort wyrd sisters a guards guards dës theaterstécker si mëttlerweil schonn op alle kontinenter opgefouert ginn anscheinend souguer schonn an der antarktis et gouf schonn e puer versich filmer ze dréien mä déi sinn alleguer un de käschte gescheitert snowgum films e filmstudio an australien soll awer elo d opname fir de film troll bridge fäerdeg hunn animatiounen gëtt et vu soul music a wyrd sisters produzéert vu cosgrove hall productions fir channel am joer déi kritt een op dvd a vhs de soundtrack vu soul music gëtt et op cd et gëtt eng sëllege bbc radio adaptatioune vu scheiweweltgeschichten zum beispill vu wyrd sisters guards guards erzielt vum martin jarvis a mort den terry pratchett huet zesumme mat dem phil masters zwee rollespiller fir d scheiwewelt mat dem gurps spillsystem erausbruecht een inoffizielle supplement gëtt et online discworld computerspiller et gëtt een discworld gesellschaftsspill thud geschaf vum trevor truran merchandise mam theema discworld gëtt et vum stephen briggs bernard pearson a clarecraft ganz besonnesch flott figuren dstarfleet academy letz stäreflotten akademie de sternenflotten akademie ass d ausbildungsstätt fir nei offizéier an der stäreflott hiren haaptsëtz ass zu san francisco op der äerd wou se mam motto ex astris scientia wat souvill heescht wéi vun de stären d wëssen gegrënnt gouf jiddwer bierger vun der federatioun däerf sech vum liewensjoer un an der starfleet academy aschreiwen als éischt muss allerdéngs en opnameexame gemaach ginn dee virun allem d allgemengwëssen souwéi och d kentnesser an der physik an an der mathematik préift d ausbildung dauert joer um enn vun der ausbildung mussen déi kadetten déi am kommandoberäich dénge wëllen de kobayashi maru test absolvéieren dat ass e simuléierte kampfszenario op enger bréck vun engem raumschëff an der reegel kann een deen zeenario net gewannen et geet dobäi nëmmen ëm d verhale vum kadett dpilzer lat fungi bilden an der biologescher klassifikatioun nieft dem planzeräich de protisten an dem déiereräich eent vun de véier räicher vun den eukaryoten de liewewiese mat echtem zellkär zu de pilzer ziele souwuel eenzeller wéi d bakhief wéi och villzeller wéi d stännerpilzer virun allem déi iessbar si beim mënsch beléift an déi meeschtens onbeléift schammelpilzer pilzer multiplizéieren a verbreeden sech geschlechtlech an ongeschlechtlech duerch sporen a vegetativ duerch ausbreedung eventuell mat fragmentéieren vun hire munnechmol immens laangliewege myzelien oder mykorrhizen de gréissten deel vun der biomass vun de pilzer ass am buedem ze fannen de gréisstespektrum vun de pilzer reecht vu mikroskopesch klengen aarte bis zu den liicht erkennbare grousspilzer d myzel vun enger hallimaschaart armillaria ostoyae aus dem malheur national forest usa ass mat enger ausdehnung vun km an engem geschaten alter vun joer eent vun den eelsten an dat gréisst liewewiesen op der äerd d wuert pilz staamt vum alhéichdäitsche buliz wat warscheinlech vum laténgesche bltus griichesch champignon ofgeleet gouf déi botanesche bezeechnung fungi léisst sech op dat griichescht plural zréckféieren a bezeechent ursprénglech schwämm well pilzer sech och mat waasser vollsuckele wéi schwämm gouf de begrëff am laf vu senger geschicht op si iwwerdroen d léier vun de pilzer heescht mykologie ofgeleet vum griicheschen mks zu lëtzebuerg huet d studium vun de pilzer eng laang traditioun déi hautdesdaags vum groupe de recherche mycologique vun der société des naturalistes luxembourgeois oprecht erhale gëtt haaptaktivitéite animalia déiereräich ass eent vun de véier räicher vun den eukaryoten d naturwëssenschaft vun den déieren ass d zoologie et gëtt iwwer stämm am déiereräich an all membere sinn organismen déi méi zellen hunn keng photosynthes bedreiwen mä hir energie mat der nahrung ophuelen d déiereräich ëmfaasst net nëmmen d mamendéieren mä och d reptiller d vullen d amphibien d fësch an déi enorm mass vun déieren ouni wierbel wéi d schwämm d quallen d kriibsen d insekten an d séistären d zoologen hu bis elo schonn iwwer milliounen déierenaarte beschriwwen dovu sinn ouni wierbel d wësseschaftler ginn dovun aus datt et nach milliounen onentdeckt aarte gëtt well d déiere vill kraaft fir d fortbewegung brauchen hu sech d muskelen an de skelett entwéckelt d fortbewegung war wichteg well si hir energie just konnten duerch d friesse vun aneren organisme kréien ausserdeem hu si sënnesorganer gebraucht fir informatiounen ze kréien a sech séier kënnen z orientéieren fir dës informatiounen ze verschaffen an a prezis beweegunge vun de muskele kënnen ëmsetzen hu si en nervesystem gebraucht e groussen deel vun den déieren hunn ausserdeem e verdauungssystem gebraucht fir d nahrung déi opgeholl ginn ass a konsuméierbar cheemesch eenzeldeeler ze zerleeën an de recht erëm auszescheeden ouni hir sënner kënnen déiere keng nahrung oder aner déieren fannen si géifen net matkréie wa si a gefor sinn a kéinte sech bei der fortbewegung net orientéieren nieft deene bekannte sënner wéi d richen d fillen d kucken d héieren d schmachen hu vill déieren nach aner sënner déi si brauche fir z iwwerliewen d klapperschlaange kënnen z b waarm stralen empfannen a sou hiert affer erkennen all sënnesorganer wéi d aen d ouren oder d taaschthoer vun den huese sinn iwwer nervenzelle mam gehier verbonnen vill déieren virun allem d landwierbeldéieren hunn e skelett dee wichteg ass fir de kierper ze halen déi bannenzeg organer ze schützen an fir d muskelen d wierbeldéieren hunn e skelett aus schanken ouni dat si sech emol net kéinte beweegen aner déiere wéi d spannendéieren hunn e skelett aus der fester substanz chitin déiereräich dplanzeräich oder plantae ass eent vun de véier räicher vun den eukaryoten d naturwëssenschaft vun de planzen ass d botanik viru méi wéi millioune joer huet sech d flora entwéckelt si erniert d welt d planze sinn d primärproduzente vun der biosphär si wandelen d liicht vun der sonn an eege kierpersubstanz ëm a bilden domat d ernierungsgrondlag fir déieren pilzer a vill mikroorganismen et existéiert eng grouss terminologie fir d planzen an alle variatiounen ze beschreiwen dofir hei nëmmen dat wichtegst eng typesch bléieplanz besteet aus enger wuerzel engem stamm oder still blieder a bléien aus deenen och deelweis friichte kënnen entstoen donieft gëtt et nach d hoer d stachelen an d dären d wuerzele vun de planzen hu sech entwéckelt well si op d waasser an d mineralstoffer aus dem buedem ugewise waren déi stoffer déi si doduerch ophuelen ginn iwwer speziell réiercher an den ieweschten deel vun de planze weidergeleet de still ass do fir d blieder ze halen déi d energie vun der luucht afänken aus der loft kuelendioxid ophuelen a waasser a sauerstoff ofginn eng zweet aufgab vun de wuerzelen ass et d planz am buedem festzehalen bis ware ronn planzen identifizéiert d wëssenschaftler ginn dovun aus datt et der bis kéinte ginn et kann en se an ofdeelungen trennen néng dovu gehéieren zu den algen déi aner dräi bilden zesummen déi gréng landplanzen déi vum moos ofgesinn odere fir de waassertransport hunn an dofir vum buedem ewech no uewe wuesse kënnen planzeräich dmamendéieren mammalia sinn eng klass aus dem ënnerstamm vun de wierbeldéieren vertebrata d mamendéieren hunn dat gréisst déier de blowal an dat geféierlechst déier de mënsch déi jeemools op der äerd gelieft hunn ervirbruecht mat hëllef vu senger intelligenz huet de mënsch et fäerdeg bruecht de planéit fir seng zwecker ëmzekrämpelen an d ausstierwe vun aneren déierenaarten ausgeléist déi der katastroph vu viru millioune joer um enn vun der dinosaurierära gläicht d mamendéiere sinn net déi aarteräichst grupp ënner de wierbeldéieren mä si dominéieren d äerd awer duerch hir gréisst an duerch aner kierperlech kennzeechen déi si vun all deenen anere liewewiesen däitlech ënnerscheeden et gëtt grouss ënnerscheeder bei der gréisst an dem kierperbau vun all mamendéier déi meescht vun hinnen hunn hoer um kierper e mëllechgebëss a mëllechdrüsen all déi kennzeeche feele bei all deenen anere klasse vun déieren si leeën bis op e puer ausnamen keng eeër mä si bréngen hir jonk lieweg op d welt an niere se mat enger flëssegkeet der mëllech déi aus speziellen drüsen mamen kënnt d mamendéiere si gläichwaarm d h hir kierpertemperatur bleift op bal konstantem niveau meeschtens wäit iwwer der temperatur vun hirer ëmwelt aner gläichwaarm déiere sinn nëmmen nach d vigel hire stoffwiessel ass zimmlech héich a relativ gläichméisseg de claude wiseler gebuer den januar an der stad lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche politiker csv no sengem secondaire am stater kolléisch huet de claude wiseler op der sorbonne franséisch literatur studéiert tëscht a war de claude wiseler stagiaire am kolléisch an an engem lycée technique säi mémoire scientifique deen am kader vum stage verlaangt gouf huet hien iwwer l action et la politique dans l oeuvre de pierre drieu la rochelle mat erfolleg verdeedegt s duerno gouf hie sproocheprofesser am lycée technique du centre hien ass awer relativ séier an den erzéiungsministère gewiesselt wou hie professeur attaché beim fernand boden gouf niewelaanscht huet hien un enger dokterthees geschafft déi hien ofgeschloss huet vun bis huet hien am familljeministère an am ministère fir mëttelstand an tourismus als conseiller vun der regierung geschafft de claude wiseler war tëscht an generalsekretär vu senger partei der csv hie gouf op hirer lëscht eng éischt kéier an d chamber gewielt an zanterhier allkéiers erëmgewielt zulescht bei de chamberwale vum oktober hie war vun oktober an der nofolleg vum jean claude juncker bis dezember fraktiounspresident vun der csv an domat der gréisster oppositiounspartei an der chamber vun bis war de claude wiseler schäffe vun der stad lëtzebuerg tëscht an war de claude wiseler minister vun der fonction publique a verwaltungsreform a bauteminister an der regierung juncker asselborn i an der regierung juncker asselborn ii war hie vun bis minister fir nohalteg entwécklung mat de ressorte bauten transport ëmwelt a landesplanung tëscht november a januar war hien zesumme mat der octavie modert vizepresident vun der csv de claude wiseler ass mat der isabel santos lima enger sproocheprofessesch um fieldgen an europadeputéiert bestuet a papp vun kanner de jean louis schiltz gebuer de august an der stad lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche jurist a fréiere politiker no sengem lycée am kolléisch huet de jean louis schiltz um cours an der stad an op der sorbonne zu paräis droit studéiert an dee studium mat enger matrise an engem dea am handelsrecht ofgeschloss niewelaanscht war de jean louis schiltz och vu bis assistent op der droits facultéit vun der sorbonne a vun bis chargé de cours um centre universitaire an der stad hien ass auteur an editeur vun enger rëtsch publikatiounen iwwer handelsrecht bei de chamberwale vum juni gouf hien nees an d chamber gewielt vu september bis mäerz war hie fraktiounschef vun der csv an ass zanterhier och nees fir d kanzlei schiltzschiltz aktiv am februar huet hien ëffentlech ugekënnegt sech ganz aus der politik zréckzezéien a just nach als affekot ze schaffen nofollger an der chamber gouf d diane adehm neie fraktiounschef de lucien thiel hien ass president vun der fondation hpitaux robert schuman vizepresident vun der fedil a verwaltungsrotmember vum rtl group vun der clt ufa vu quilvest a vun der brasserie nationale de jean louis schiltz gouf duerch den arrté grand ducal vum juli member vum consultative conseil iwwer weltraum ressourcen de jean louis schiltz ass bestuet a papp vun kanner beaconsfield ass eng stad market town am englesche buckinghamshire beaconsfield huet een alen old town an een neien new town deel deen alen deel ass am joerhonnert rondërem d postkutschestrooss gewuess typesch englesch am old town gëtt et aacht pubs woubäi ee muss bedenken datt am ganzen duerf leit wunnen beaconsfield läit nëmme meilen zirka km vu london ewech den heathrow airport ass knapps minutte mam auto wäit ewech a mam zuch brauch een net méi wéi minutte fir an den zentrum vu london ze fueren et gëtt ugeholl datt d duerf vun de sachse gegrënnt gouf eng hëlze kierch stoung do wou ëm n chr déi aktuell kierch gebaut gouf warscheinlech ass dëse site gewielt ginn wëll hien op hallwem wee tëscht london an oxford läit wat mat der zäit ëmmer méi wichteg ginn ass déi éischt kéier schrëftlech ernimmt gëtt beaconsfield am joer deemools gëtt et nach bekenesfeld geschriwwen am joerhonnert ass den richard earl of cornwall den herrscher vum ganze landstreech ginn hie war dem kinnek henry iii säi brudder net verwonnerlech also datt hien déi kinneklech autorisatioun krut fir all woch e maart ofzehalen dëse maart ass zwar am fréien joerhonnert ofgeschaaft ginn mä zanter gëtt et en nees am joer ass d duerf dem klouschter vu burnham zougeschwat ginn wat dësem beträchtlech geldzommen erabruecht huet dat joerhonnert war eng ära vu prospéritéit zum gréissten deel duerch leit déi op der duerchrees waren an déi op hirem wee mat der postkutsch tëscht london an oxford ëmmer méi dacks am duerf iwwernuecht hunn stroosseraiber highwaymen fir den englänner hunn dat och zimmlech interessant fonnt an holtspur hill war zum beispill eng vun de beléiftste plaze fir leit ze plëmmen mëtt joerhonnert koum dunn awer d enn vun der prospéritéit d agrikultur ass ëmmer manner rentabel ginn an den zuch huet d postkutsch vum marché verdrängt bis ass et keng zuchverbindung mat beaconsfield ginn aus geographesche grënn d gare vu beaconsfield war gutt km nërdlech vum duerf mä si ass séier den zentrum vum neiduerf ginn haut wunnen a ganz beaconsfield iwwer leit den ale kär ass mëttlerweil eng conservation area e steet also gewëssermoossen ënner denkmalschutz alles wat nei bäikënnt gëtt am neiduerf gebaut de pausanias war en antike griichesche geograph a reesenden am joerhonnert eiser zäit de pausanias ass am ufank vum joerhonnert a klengasien op d welt komm iwwer säi liewen ass net vill gewosst well d antik auteure schwätze quasi net vun him an hie selwer verréit och net vill iwwer sech hien huet warscheinlech säi studium an enger vun de grousse stied op der egäisküst gemaach déi ënner der pax romana erëm opgebléit sinn an e foyer vu griichescher kultur waren seng formatioun war op allefall zolidd hien huet all déi grouss klassesch auteure kannt genee sou wéi déi méi modern vu senger zäit wat hien am meeschten intresséiert huet waren déi antik reliéis aspekter statuen gebaier riten mythologie de pausanias ass vill an der griichescher welt ronderëmgereest an huet seng erfarungen a sengem wierk néiergeschriwwen dem pausanias säin eenzegt wierk ass dperiégesis tes hellados lëtz beschreiwung vu griicheland geschriwwen tëscht an ass dëst wierk an bicher opgedeelt déi d regioune vu griicheland beschreiwen säi wierk ass eng wichteg source fir d archeologie mam text vum pausanias am grapp goufen déi éischt ausgruewungen zu olympia an delphi gemaach an duerch seng beschreiwunge konnte vill ruinen identifizéiert ginn däerd ass den drëtte planéit an eisem sonnesystem et ass de planéit op deem mir liewen an den eenzege planéit op deem et liewe gëtt d äerd ass viru ronn milliarde joer entstanen si ass nieft dem merkur der venus an dem mars ee vu véier gestengsplanéite am sonnesystem déi grouss mass vun der sonn mécht datt d äerd rondrëm si dréint grad wéi d mass vun der äerd responsabel dofir ass datt de mound rondrëm d äerd dréint well d äerd sech och ëm hir eegen achs dréint sinn déi verschidde regiounen op der äerd der sonn zu ënnerschiddlechen zäiten ausgesat fir d sonn eng kéier z ëmkreesen ee joer brauch d äerd deeg d äerd ass den eenzege planéit am sonnesystem mat enger grousser quantitéit vu flëssegem waasser ronn vun der fläch vun der äerd si mat ozeane bedeckt dowéinst gëtt si och heiansdo de bloe planéit genannt wéinst der presenz vum waasser gëtt et milliounen déieren a planzenaarten d liewewiesen op der der äerd hunn hir uewerfläch enorm verännert zum beispill hunn déi fréi cyanobakterien d loft verännert an hir sauerstoff ginn de liewegen deel vum planéit gëtt biospär genannt bis haut kann nach kee richteg soen wéi d äerd entstanen ass an eng sëllegen theorie goufe schonn opgestallt et gëtt allerdéngs eng schlësseg theorie déi seet datt eis ganzt sonnesystem duerch d zesummeballe vu wolleken aus stëbs a gas am weltraum forméiert gouf d äerd soll deemno viru milliarde joer entstane sinn si ass am laf vun millioune joer duerch déi ganz matière déi si am sonnesystem begéint ass an duerch d schlécke vun dësen deelercher ëmmer méi grouss ginn d obprallenergie war onvirstellbar grouss an dat stänneg bombardéieren an déi gravitativ virgäng an der äerdmëtt hunn d äerduewerfläch mat ausgedeente vulkanlandschaften an ozeaner aus geschmoltem gestengs geformt duerch dës bombardementer gouf d äerd ëmmer méi erhëtzt déi opgehëtzte flësseg matière konnt also zu engem eenzege grousse kierper verbonne ginn dat schwéiert material ass no an no an d mëtt gefall wärend déi liicht elementer op der uewerfläch bliwwe sinn sou ass den äerdkär an d äerdkuuscht entstanen dëst bezeechent een als formativ phas si huet ongeféier milliarde joer ugehalen bis zur äerdmëtt sinn et km an dat geschätzten äerdgewicht huet quadrimillioune kilogramm si ass ënner de kontinenter bis zu km an ënner den ozeane bis zu km déck an ass vun der mass an dem volume am verglach zu den aneren äerddeeler ganz kleng et gëtt zwëscht der kontinentaler kuuscht an der ozeanescher kuuscht ënnerscheet e läit ënner der äerdkuuscht an ass ongeféier km déck a besteet aus gestengs dat ënner mächetegem drock an enormen temperature fléisst e besteet gréisstendeels aus silikater ieweschten äerdmantel ënneschten äerdmantel d schicht dës iwwergangsschicht gehéiert nach zum ënneschten äerdmantel a mécht d grenz zum äerdkär den äerdkär ass dee bannenzege beräich vun der äerd a besteet haaptsächlech aus eisen an néckel en ass agedeelt an e feste bannekär an e flëssegen aussekär de bannekär ass ongeféier km déck a geet bis zum äerdmëttelpunkt den baussekär ass km déck a läit bis zu km ënner der äerduewerfläch d kärtemperatur läit bei ongeféier grad celsius d lithosphär ass deen ieweschte beräich vun der fester äerd si besteet aus der äerdkuuscht an dem ieweschten äerdmantel d asthenosphär ass déi plastesch reagéierten zon am ieweschten äerdmantel op där lithosphären placke schwammen d äerd besteet aus zwéi magnéitpolen an der géigend vum nord a vum südpol d atmosphär ass d lofthüll vun der äerd et gëtt verschidde sphären oder schichte jee nodeem wéi temperatur oder d héicht ass d grenz vun der atmosphär läit bei ongeféier km héicht duerch d atmosphär hu mir loft fir z otmen waasser fir ze drénken schutz viru schiedlecher sonnestralung a meteoritten d kontinenter op der äerd maachen am ganzen prozent vun der äerduewerfläch aus dozou gehéiert déi grouss landmass déi zesummenhänkt d landmass am relativ flaachem mier an de kontinentalhang am déifmier e vulkan ass eng plaz op der äerduewerfläch wou magma erauskënnt d massen déi erauslafen oder erausgeschleidert ginn bilden e kegel oder schëldfrmege bierg mat engem krater an der spëtz vun engem äerdbiewe schwätzt een wann d äerduewerfläch duerch kräften déi meeschtens am bannenzegen deel vun der äerd entstinn duerchgerëselt gëtt e biewen um mieresbuedem nennt ee mierbiewen oder an analogie zum däitschen séibiewen en äerdbiewe kann entstoen den italieenesche seismolog guiseppe mercalli huet am joer e system entwéckelt mat deem sech äerdbiewe matenaner vergläiche loossen déi no him benannte mercalli skala domat kënnen äerdbiewen an niveauen agedeelt ginn obwuel déi skala am laf vun der zäit e puermol ugepasst gouf ass et net méiglech mat hirer hëllef äerdbiewe ganz objektiv erëmzeginn d annuerdnung vun de schied ass vun der distanz zum epizentrum vum biewen der struktur vum ënnergrond oder dem zoustand vun der bausubstanz ofhängeg dofir huet den amerikanesche seismolog charles francis richter vun un eng wëssenschaftlech fundéiert skala entwéckelt déi et erlabe soll biewen allgemeng vergläichen ze kënnen dofir huet hien de sougenannte seismogramm benotzt et ass him nämlech un deem opgefall datt d ausschléi vum zär vum seismograph vun der stäerkt vum jeeweilege biewen ofhänkt leider huet et ee problem mat der iwwersiichtlecher duerstellung vun de wäerter ginn d nol huet bei engem staarke biewen zéngmilliounemol méi staark ausgeschloe wéi bei engem schwaachen de riichter huet de problem sou geléist hien huet a senger skala am joer definéiert datt d äerdbiewestäerkt tëscht zwéin niveauen a senger andeelung ëm de fakter eropgeet e biewen op der richter skala mat der stäerkt ass deemno zéngmol méi staark wéi eent vun der stäerkt darabesch republik vun egypten op arabesch läit an nordostafrika d sinai hallefinsel déi zu egypten gehéiert gëtt am allgemenge schonn zu asie gezielt d land grenzt un d mëttelmier d rout mier golf vun aqaba de gaza sträifen israel libyen an de sudan d landfläch vun egypten besteet am wesentlechen aus der stroumoas vum nil souwéi der libescher wüst am westen a süden an am osten aus der arabescher wüst egypten gëtt zu de maschrek staate gezielt de landschaftleche charakter vun egypten ass geprägt vum géigesaz tëscht de wüstegebidder an dem dicht bewunnten a bewässerte land ronderëm den nil dës landfläch mécht zirka vum territoire aus am weste vun egypten läit d libesch wüst déi ronn zwee drëttel vun der staatsfläch anhëlt am norde vun dëser wüst läit den zimmlech niddreg geglidderte libesche plateau deen an egypten bis zu m héich gëtt südëstlech vun dësem gebitt fält den terrain an op knapps m ënner dem mieresspigel erof am südwesten hieft e sech bis op m héich erop am oste vun egypten wou d arabesch wüst läit ginn d bierger bis zu m héich den héchste bierg vum land ass de gabal katrna katharinebierg an de gabal at bierger mat m dës bierger sinn op der sinai hallefinsel am nordoste vum land a sinn duerch de suezkanal vum afrikanesche festland getrennt de mëtteldeel vum land ass am duerchschnëtt ëm déi m héich tëscht d wüsten duerch fléisst den nil deem säi quellfloss kagera am biergland vu burundi läit den nil leeft op ronn km an egypten vu süden no norden ier en nodeem en duerch d nildelta wat km grouss ass an d mëttelmier fléisst ronn km südwestlech vu kairo läit de fayyum baseng deen km grouss ass an eng baseng aarteg oaselandschaft ass an där hirem norddeel den km grousse qarun séi läit d küste leien am norden zum mëttelmier am osten zum roude mier a sinn duerch de suezkanal matenee verbonnen am nildelta an op der mëttelmierküst herrscht e mediterrant klima am wanter ginn d temperaturen erof an et reent de rescht vum land läit ënner dem wüsteklima waarm an dréchen am summer mëll am wanter ouni wierklech ernimmenswäerten néierschlag a mat laangen drécheperioden den ufank vun der egyptescher zivilisatioun läit ongeféier joer zréck an der vergaangenheet d egyptesch geschicht gëtt a vill epochen ënnerdeelt speziell d andeelung vun de geschichtleche perioden an der virchrëschtlecher zäit geet op de manetho zréck deen d herrscherlëschte vum alen egypten bis zum leschte pharao an dynastien agedeelt hat kuckt dozou och den haaptartikel geschicht vum alen egypten aus der alegyptescher kultur si bis haut nach eng rei vu bauwierker erhalen zu de bekanntsten zielen d pyramide vu gizeh si sinn dat eenzegt vun de siwe weltwonner wat nach erhalen ass méi spéit zäit goufe chrëschtlech kierchen a kléischter gebaut dat bekanntst klouschter läit op der hallefinsel sinai d katharineklouschter déi meescht moscheeën déi an islamescher zäit gebaut goufe stinn zu kairo déi bedeitendst vun dëse moscheeën ass wuel d al azhar moschee déi zu der universitéit gehéiert egypten ass zanter dem juni eng republik de staatschef war zanter dem oktober de muhammad husni mubarak dee gläichzäiteg och de leader vun der nationaldemokratescher partei war all sechs joer koum et zu engem referendum iwwer d wal vun engem presidentschaftskandidat dee vum parlament virgeschloe gouf laut enger ukënnegung vum mubarak vum februar sollten doraus awer an zukunft fräi wale mat méi kandidate ginn déi lescht walen fir déi sëtz vum rot vum vollek sëtz gi vum president verginn huet d ndp mat gewonnen duerno koumen d onofhängeg dorënner kandidate vun der muslimbrudderschaft mat d nei wafd partei nwp mat d nationalprogressiv gewerkschaftsvereenegung al tagammu npug mat an d nasseristesch partei souwéi d liberal partei mat manner wéi inspiréiert vun der revolutioun an tunesien am dezember an januar koum et vum dem januar un zu kairo zu volleksversammlungen déi d demissioun vum president mubarak an demokratesch reforme gefuerdert hunn den februar huet de muhammad husni mubarak dem politeschen drock noginn demissionéiert an ass a saudi arabien geflücht egypten ass a gouvernorater arabesch muhfazt singular muhfaza ënnerdeelt opgepasst bei zwou transkriptiounsméiglechkeete getrennt duerch e komma stellt déi éischt déi héicharabesch variant duer déi zweet d egyptesch arabesch variant d ekonomie vun egypten gëtt och haut nach duerch d landwirtschaft geprägt déi sech haaptsächlech op de regioune laanscht den nil am nildelta an an eenzelen oasen ass dobäi huet sech de landwirtschaftlechen ubau vun enger subsistenz zu enger exportorientéierung gewandelt soudatt relativ betruecht manner landestypesch nahrungsmëttel wéi hirse saubounen a kabes ugebaut ginn zirka vum bruttoinlandsprodukt kommen aus der landwirtschaft stand trotzdeem ass egypten net fäeg seng bevëlkerung déi staark am wuessen ass z ernieren soudatt vill liewensmëttel importéiert musse ginn am joer goufen iwwer mio tonne weess aus dem ausland agefouert respektiv dräimol sou vill wéi an egypten selwer ugebaut gouf d liewensmëttelaféierung mécht ee véirel vum gesamtimport aus wat zirka mrd us dollar entsprécht ausserdeem existéiert en enormt mëssverhältnis tëscht im an export wat zu enger enormer auslandsverscholdung gefouert huet dëse problem wäert sech och sou séier net léise loossen well den terrain an egypten bis op déi deeler déi scho benotzt ginn net fir landwirtschaft geeegent ass well de buedem immens arid ass an et kaum waasserquelle fir eng kënschtlech bewässerung gëtt e weideren negative punkt fir de liewensmëttelubau an egypten ass de bau vum assuan staudamm hien huet dofir gesuergt datt d iwwerschwemmung vum nil bal net méi existéiertert an domat d ubaufläch méi kleng a méi onfruchtbar gi sinn zurzäit ginn awer am kader vum toshka projet deeler vun der egyptescher wüst westlech vum nil fir d landwirtschaft notzbar gemaach déi wichtegst exporter vun egypten si pëtrol kotténg an aluminium déi wichtegst importer si liewensmëttel cheemesch produkter metaller a maschinnen e weidere wichtegen ekonomiesekteur ass den tourismus deen no den terroruschléi op touristesch ziler an den er joren awer zäitweis staark huet missen abéissen luxor sinai an an zu dahab den tourismus ass eng vun de wichtegste wirtschaftleche ressource vum land besonnesch d egyptesch altertümer sinn e grousse magnéit fir besicher aus dem ausland nieft gizeh a kairo gëtt och luxor gär besicht vu wou aus een ënner anerem den dall vun de kinneken erreeche kann luxor ass och den ausgangspunkt fir nilcroisière bis op assuan vun do gi fluch oder bustouren op abu simbel ugebueden déi meescht reesveranstalter bidden en inlandsvol op kairo an eng plagevakanz op hurghada un d touristenhéichbuerg ass ouni zweiwel hurghada um roude mier d modern touristenuertschaft sharm el sheikh op der südspëtzt vun der sinai hallefinsel ass besonnesch bei frënn vum dauchsport immens beléift an de leschte jore koumen awer och ëmmer méi ënnerwaasser sportler op dahab wat nërdlech dovu läit duerch den dauch tourismus deen ëmmer méi an d luucht geet ginn och plaze südlech vun hurghada laanscht d westlech küst vum roude mier erschloss dozou zielen al qusair marsa alam an zabargad kuerz virun der sudaneesescher grenz allerdéngs ass den touristestuerm op sharm el sheikh an d sinai hallefinsel zanter den uschléi am oktober a juli staark zréckgaangen zu dahab koumen de abrëll bei dräi explosiounen mënschen ëm d liewen dorënner vill touristen tëscht an louch den undeel vum staatsbudget fir d bevëlkerung vun egypten wunnt primär am nildall am nildelta beim suezkanal an um roude mier an de westlechen oase fayyum dachla farafra siwa a charga liewen nëmme wéineg mënschen déi gréisst stied sinn mio awunner stand januar kairo alexandria a giseh suez luxor an assuan kuckt och lëscht vun de stied an egypten d majoritéit vun der egyptescher bevëlkerung sinn araber doriwwer eraus liewen am süde vun egypten d nubier an der libescher wüst hu fréier berberstämm gewunnt vun deenen haut awer nëmmen nach e puer an der oas siwa eng berbersprooch schwätzen an de wüsten ëstlech vum nil liewen arabesch a bedscha sproocheg nomaden egypten ass laut senger konstitutioun en islamesche staat an den islam ass d staatsrelioun d scharia ass d haaptquell vun der gesetzgebung nieft der sunittescher majoritéit fënnt een zu kairo an alexandria awer och a mëttel an ueweregypten chrëschten virun allem kopten déi net selen an dierfer mat chrëschtlecher majoritéit liewen eng amtlech zielung vun de chrëschte gouf bewosst net duerchgefouert opschonn d relioun an de pass muss agedroë ginn vun den egypter si moslems meeschtens sunitten si koptesch chrëschten meeschtens orientalesch orthodox e klengen deel och koptesch kathoulesch de rescht verdeelt sech op griichesch kathoulesch a protestantesch chrëschte souwéi judden besonnesch an ueweregypten sinn déi als chrëschtlech minoritéit dacks benodeelegt kopten zil vun terror a schutzgelderpressunge vu radikale moslems ginn heefeg mam wësse vun de lokalen autoritéiten moslems déi zum chrëschtentum iwwertrieden musse mat staatlechen zwangsmoossname rechnen nei koptesch kierchen däerfen net gebaut ginn och kleng reparature brauchen e presidialdekret d kopte beusproche fir sech déi direkt nofollger vun der alegyptescher bevëlkerung vun der pharaonenzäit ze sinn aus hirem numm ass dat griichescht wuert aigiptios ginn wat am lëtzebuergeschen egypten gouf engersäit ass d ausleeung vum islam an egypten immens modern a fortschrëttlech besonnesch duerch d al azhar universitéit anerersäits ass egypten zanter joerzéngten nieft saudi arabien och en zentrum vum islamesche fundamentalismus sou ass d moslembrudderschaft hei aktiv an am osama bin laden senger terrorgrupp al qaida ware schonn zu zäite vum september immens vill egypter a féierungspositiounen deels sti si bis haut mat un der spëtzt datt si hir heemesch wuerzele gekappt hunn ass net warscheinlech d islamistesch fundamentalistesch zeen gesäit de kampf géint westler wéi z b zu dahab sinai am abrëll als bestanddeel vun engem gerechte kampf géint en ongerechte system e gottlose staat an eng westlech jiddesch verschwörung géint den islam un et gëtt majoritär egyptesch arabesch geschwat en neiarabeschen dialekt schrëftsprooch ass awer zanter der eruewerung am joerhonner d héicharabesch nëmmen an der koptescher kierch gëtt als liturgiesprooch nach koptesch benotzt dat an egener schrëft déi vum griicheschen ofgeleed ass geschriwwen an der oas siwa gëtt nach eng berbersprooch geschwat dat sougenannte siwi am süden an an der oas charga schwätze vill mënschen nubesch am südoste gëtt et och leit déi bedscha schwätzen als friemsprooch ass englesch an an der uewerschicht och franséisch verbreet d bevëlkerung vun egypten wiisst immens séier a stellt d land wat schonn nëmmen op senge fruuchtbaren deeler bewunnt ass viru grouss problemer ëm hat d land nëmmen eng ronn milliounen awunner am joer huet d bevëlkerung d milliounen awunner erreecht waren et scho bal milliounen an der vergaangenheet zirka zu der zäit vun de pharaonen hat d land tëscht bis maximal milliounen awunner eng bevëlkerungszuel déi wuel och an der spéitantiquitéit erreecht gouf an der tounkonscht hu sech d al egypter vun zirka v chr u bewisen mat enger grousser auswiel vu museksinstrumenter harfen lauten leieren flten hautbois päifen tamburinen trommelen etc déi een op de ville wandfreske gesäit weider kenntnisser liwwert d archeologie no de ptolemäer an de réimer huet d egyptesch musek aflëss aus dem byzantinesche perseschen a virun allem arabesche raum integréiert an egypten hu virun allem d traditioune vun de beduinen saiyidis an nubier d egyptesch volleksmusek beaflosst déi haiteg egyptesch musek gëtt an zwou gruppen ënnerscheet de bunker hondsbësch zu nidderkuer an der gemeng déifferdeng war eng vun de gréisste refractairëstoppen an der zäit vum zweete weltkrich do waren iwwer refractairë verstoppt wéi d resistenzler matkritt hunn datt de februar eng gestapo razzia zu nidderkuer geplangt war huet misse gehandelt ginn sou ass op d initiativ vum emile maar hin de plang galerie verwierklecht ginn hei war d iddi ee vun den ale stollen déi wéinst baufällegkeet zougemaach gi waren als bunker ëmzefonctionéieren zu där zäit ass an deem minièresystem daagsiwwer nach geschafft ginn absolut virsiicht an total geheimhaltung war dofir gebueden de stollen an deem de bunker ageriicht gouf war u sech nëmmen en niewenaarm vun der eigentlecher minière den zougank dofir gouf einfach nëmme mat zwee gekräizte brieder verneelt déi hunn allerdéngs d minièresaarbechter net dru gehënnert dee stollen als toilette ze benotzen a sou koum et och emol vir datt sech deen een oder aneren net nëmmen mä och mol meter oder méi eragewot huet dat huet en enorme sécherheetsrisiko duergestallt mat all mount sinn zirka refractairen dobäikomm an op eng kéier hat d organisatiounsteam dat zu war schwieregkeeten d iwwersiicht iwwer déi verstoppt ze behalen et gouf eng bal scho militäresch hierarchie agefouert wéi jiddweree sech virstelle kann geet et dacks net ouni reegelen scho guer net a sou geféierlechen zäiten aus deem grond goufen och posten opgestallt déi ënner anerem d entrée vum stolle bewaache sollten do koum et och eng kéier zu engem klengen tëschefall d liewen am bunker war net liicht besonnesch net op sou engem enke raum an a totaler isolatioun vun der baussewelt sou koum et déi eng oder aner kéier zu streidereien déi et mat sech bruecht hunn datt e geriicht aus memberen aus dem organisatiounsteam zesummegestallt gouf an de meeschte fäll ass et duergaangen datt deejéinegen deen aus der roll gefall ass virun de komerode bloussgestallt a mam grompereschieldéngscht bestrooft gouf no enger zäitchen huet och dee schwieregste charakter sech zu engem teamfähege komerod entwéckelt vun ufank u sinn et problemer ginn uganks hunn déi éischt flüchtlingen op rengen holzstécker geschlof déi se aus vermuuschten holzdunne gemaach hunn no an no sinn dann dëscher bänken an brëtsche gezammert ginn déi iwwer refractairen hunn awer och missen z iesse kréien dofir gouf reegelméisseg eng kleng trupp nuets an d duerf geschéckt d organisatioun vun iesswuere war och sécherlech eng vum emile maar senge gréisste chargen als distrikschef vun der l r l hat hien do vill kontakter déi ënner anerem am duerf liewensmëttel gesammelt hunn soudatt owes alles prett war wann d trupp komm ass de warscheinlech gréissten deel un iesswueren huet d famill poupart an hirem gaart prett geluecht soudatt d trupp net huet missen an d duerf goen nieft der iesswuerebeschafung huet déi nidderkuerer famill sech och ëm d wäsch vun de refractairë gekëmmert ëm déi meter méi wäit hunn d minièresaarbechter an zwou schichte vu auer mueres bis auer owes geschafft sou ass den dag zur nuecht ginn déi meescht leit hu geschlof nëmmen aarbechten déi onbedéngt hu misse gemaach ginn konnte gemaach ginn wéi zum beispill grompere schielen verschidde waachposte waren op de wichtegste plazen opgestallt an der nuecht hunn d flüchtlingen hire beschäftegunge konnte nogoen et gouf mat de kaarte gespillt verschiddener hunn een tagebuch gefouert anerer hu gelies mat der zäit gouf souguer eng kleng bibliothéik zesummegesammelt den emile maar gebuer de oktober zu nidderkuer a gestuerwen den september zu käerjeng war e geléierte gäertner spéider sergeant an der re armée franaise a leeder vun verschiddene lëtzebuergesche resistenzzellen uganks hat den emile maar éischt kontakter mat der pi men opgeholl wou en direkt als passeur an der section evasion gehollef huet flüchtlingen a frankräich anzeschleisen bis mäerz hat e vill geheim grenziwwergäng erméiglecht spéider ass en a kontakt gerode mat der l r l wou en zimmlech séier d organisatioun vun der geheimer ënnergrondbewegung an der géigend ëm déifferdeng nidderkuer an uewerkuer iwwerholl huet och zu schëffleng an an esch uelzecht huet den emile maar zesumme mam conrad pauly d l r l gruppen ausgebaut a vun deem zäitpunkt un de poste vum distriktschef vun der l r l iwwerholl seng haaptchargen hunn deemools virun allem an der beschafung vu geldmëttelen liewensmëttel a kleederkaarten an der verdeelung vu patriotesche fluchziedele bestanen vum juni bis august huet en am zum deel besate frankräich verbruecht wou en och fir een dag a gefaangenschaft geroden ass wéi en erëm zu lëtzebuerg war huet e mat de grenziwwergäng weidergemaach a ville bekannten deserteuren a frankräich polnesch päss verschaaft fir se sou virun enger weiderer verfollgung ze schützen hie selwer huet sech wärend där zäit misse verstoppt halen wéi et ëmmer méi schwéier gouf d fluchtweeër z organiséieren huet misse gehandelt ginn den emile maar ass do op d iddi komm de refractairen ënner dem buedem eng stopp ze ginn an zwar an der wäitleefeger galerie hondsbësch sou war den emile den initiator vum nidderkuerer hondsbësch bunker an deem spéider iwwer refractairë verstoppt waren no der befreiung vu lëtzebuerg am januar ass den emile maar als fräiwëllegen an d re armée franaise gaangen wou hien et bis zum schluss vum krich an de rang vun engem sergeant gepackt huet dekoréiert mat der croix de guerre en ass am alter vun joer gestuerwen op sengem begriefnes ware bekannt leit wéi ënner anerem den alphonse osch de lieutenant colonel emile krieps an de ferdinand besch letzeburger ro de lé w haiteg orthographie lëtzebuerger roude léiw kuerz lrl war eng resistenzlergrupp zu lëtzebuerg an der zäit vum zweete weltkrich si gouf am oktober zu uewerkäerjeng gegrënnt a war besonnesch aktiv am süden am westen an am zentrum vum lëtzebuerger land am mäerz war d l r l ee vun de grënnungsmembere vun der unio n vun de fräiheetsorganisatiounen unio n haaptaktivitéite waren ënner anerem den opbau vu fluchtweeër fir a frankräich an d verdeele vu patriotesche fluchziedelen eng vun hiren hautdesdaags bekanntste stoppe war de bunker hondsbësch zu nidderkuer deen an enger zougemaachter galerie ageriicht gouf do ware bis zur opléisung vum bunker iwwer refractairen zum deel wehrdienstverweigerer an och politesch flüchtlinge verstoppt gestapo ass d ofkierzung fir geheime staatspolizei an der zäit vum nationalsozialismus si war als politesch police dem ministerium des innern ënnerstallt a gouf vum heinrich himmler geleet si hat praktesch onbegrenzte muechtbefugnesser fir si huet dat allgemengt policerecht net gegollt a war dowéinst e gefaart muechtinstrument vun den nationalsozialisten am géigendeel zu den uniforméierte representante vum ns staat déi fir d pompéis inzenéierung vum regime garant waren huet d gestapo an zivilgezei geschafft an huet och ni mat formatioune bei optrëtter matgemaach amplaz vum dichtegen optriede huet se éischter op e bild vun allmuecht allwëssen an iwerall present sinn gesat dat bild gouf awer zimmlech vag gehalen fir ëmsou méi angschtgefiller opkommen ze loossen d gestapo gouf de abrëll nodeems d nationalsozialisten und d muecht komm waren gegrënnt a koum aus de strukture vun der preisescher geheimpolizei am ufank war et éischter eng bescheiden administratioun déi d kompetenze vun der politescher police am sënn vun der nsdap u sech gerappt huet um déngschtstempel war de schrëftzuch gestapa fir geheimes staatspolizeiamt ze liesen den hermann göring deen zur zäit vun der grënnung reichskommisar für luftfahrt und für das preuische innenministerium war gouf hiren éischte chef eréischt wéi den heinrich himmler an de reinhard heydrich mat der ss ëmmer méi muecht u sech gerappt hunn gouf dgestapa ënner hirer leedung déi flächendeckend groussorganisatioun fir d bespëtzele vun der bevëlkerung an ausschalte vu regimegéigner déi ënner dem numm gestapo bekannt gouf bis hat d gestapo mataarbechter am juni ass den heinrich himmler de chef vun der ganzer däitscher police ginn d gestapo war dem rsha abteilung sicherheitspolizei ënnerstallt an domat och der nsdap d membere vun der gestapo goufen mat ausnam vun de membere vun der douane an dem grenzschutz souwéi och den ënneschte verwaltungsemployéeën a fonctionnairen am kader vun den nürnberger prozesser ugeklot zu enger verbriecherescher organisatioun erkläert a verurteelt zu lëtzebuerg hat d gestapo hat hiren haaptsëtz an der villa pauly an der stad chef war vu mäerz bis abrëll de fritz hartmann e vulkan ass eng plaz op der äerduewerfläch wou magma erauskënnt do wou déi erausprojezéiert gëtt oder erausleeft entsteet e kegel oder schëldfërmege bierg mat engem krater op der spëtzt all virgäng bei deene fest flësseg oder gasfërmeg stoffer aus der äerd op d uewerfläch kommen heesche vulkanismus wann d energie aus der déift vun der äerd bis bei äerdkuuscht kënnt räisst se s auserneen déi hëtzt déi eropkënnt deet e vulkan späizen an d äerd seismech zidderen d äerdplacken déi déi baussecht schicht vun der äerd bilden ginn no ënne gezunn wou se deelweis duerch déi enorm hëtzt schmëlzen doduerch kënnt da magma erop a formt vulkanketten op enger aner plaz komme sailen aus waarme gestengs plumes genannt erop d lava kënnt aus sougenannten hotspots erausgefloss a léisst vulkaninselen entstoen all déi prozesser erstinn duerch de gliddegen äerdkär deen all seng hëtzt no baussen ofgëtt wéi och duerch radioaktiv prozesser am äerdmantel an der äerdkuuscht vill explosiv vulkaner hu vill schichte vu material vun hire villen ausbréch déif am vulkan läit e reservoir mat flëssegem gestengs iwwer dëser magmakummer féiert e schaarschtech bei de krater dee kann duerch déi erstarrt lava zou sinn den drock dee sech duerch de magma een no uewe wëll kommen entsteet féiert dozou datt dee stopp ewechexplodéiert an de magma erausgeschleidert gëtt d form vun engem vulkan hänkt virun allem vu senger lava of et gëtt sechs verschidde forme vu vulkaner vulkaner entstinn do wou de magma sech säi wee duerch d äerdkuuscht sicht an dat meeschtens do wou scho rëss sinn do fléisst de magma dann un d äerduewerfläch oder op de fong vum mier an den tëscheraim vun den tektonesche placken bilt d magma eng nei äerdkuuscht an en neie vulkanréck si kënne sech awer och a sou enger plack bilden si ginn duerch déi sougenannt hotspots am äerdmantel verursaacht et gëtt ronn vulkaner op der äerd déi aktiv sinn déi meescht sinn net ze gesinn well si um grond vun de mierer sinn magma griichesch gekniet mass ass geschmolt gestengs aus der äerd et ass gashalteg a glutflésseg an huet temperature vun grad celsius et besteet aus oxide vu silizium aluminium eisen mangan kalzium natrium a kalium wat aus den déiwe schichte vun der äerdkuuscht an dem mantel hierkënnt jee nom mengenverhältnis vun de komponente gëtt ënnerscheet tëscht dräi aarten beim ofkillen entsteet magmatesch gestengs beim austoussen aus vulkaner bilt sech op der äerduewerfläch vulkanesch gestengs vulkanit an den ënnerierdesche magmakummeren dogéint entsteet no méi luesem ofkillen déck kristalliséiert déifgestengs plutonit dat meescht vulkanesch gestengs ass basalt dat mescht déifgestengs ass granit magma ass souzesoe bestanddeel vun der kuuscht vun der äerd a genee sou bilt se d form déi op der äerduewerfläch entsteet eng meil ass eng moosseenheet fir distanzen ze moossen et gëtt landmeilen an nautesch meilen eng landmeil sinn meter an eng nautesch meil sinn meter déi verschidde meilen queesch duerch d geschicht ass de begrëff meil mat verschidden definitioune gebraucht ginn bei de réimer war eng meil ongeféier meter eng réimesch meil huet aus duebel schrëtt bestanen eeben zwéi schrëtt vun engem legionär all duebel schrëtt gouf passus genannt dat waren ongeféier zentimeter dat wuert meil kënnt vu mille passus méizuel milia passuum dausend schrëtt et waren och d réimer déi laanscht hire stroossen duerch ganz europa op d mannst an hirem imperium romanum ee stee fir all meil gestallt hunn meilesteng de réimeschen numm fir sou ee steen milliarium méizuel milliaria ass och dacks benotzt ginn amplaz vu meil an der navigatioun ass meeschtens déi geographesch meil benotzt ginn definéiert als minutt vum längemeridian um equator ongeféier meter den numm statute mile kënnt dohier well d queen elizabeth i vun england am joer mat engem statute deen eisem arrté royal grand ducal gläicht d längt vun enger meil vu op fouss geännert huet och wann d international meil offiziell als moosseenheet festgehale gouf ass an amerika dsurvey mile weiderhin am gebrauch bliwwen zum beispill fir d kadasteren et ass also eréischt zanter dem juli datt op der ganzer welt meil déi selwecht längt huet hei kritt dir eng iddi wéi ënnerschiddlech de begrëff eng meil ausgeluecht gëtt änlech unitéiten dpi men dformation des patriotes indépendants luxembourgeois déi sech och nach f genannt hunn war eng vun de bekanntste lëtzebuergesche resistenzlergruppen si gouf am hierscht zu déifferdeng vum josy goerres gegrënnt a war besonnesch aktiv am süde vum lëtzebuerger land déi grupp war spéider och member an der unio n zum kär vun der oganisatioun hunn nieft dem josy goerres de franois gräve a seng fra gréidy krieps den eddy fritsch de marcel jung de jos sossong an den albert ungeheuer all vun déiferdeng gehéiert hir haaptaktivitéite waren den opbau vu fluchtweeër fir politesch flüchtlingen refractairen an entkomme krichsgefaangen déi weider no frankräich gehollef kruten an d verdeele vu patriotesche fluchziedelen déi organisatioun war op véier verschiddene gebidder aktiv dtektonik befaasst sech mam aktuelle bau vun der äerdkuuscht a mat hire beweegungen a stäerkten d wëssenschaft vun der tektonik beschreift d beweegunge vun de lithosphärplacken an déi kraaft déi tëscht hinne wierkt a gëllt bis haut als grondlag vun der moderner geologie déi baussenzeg schicht vun der äerd ass d lithosphär si besteet aus engem mosaik vun tektonesche placken déi jeeweils vun der äerdkuuscht an dem ieweschten deel vum äerdmantel gebilt ginn d kontinenter schwammen op dëse placken déi sech ëmmer ganz lues beweegen d kontinenter bestinn aus décke kuuschtendeeler d ozeaner hu méi eng dënn kuuscht duerch déi beweegunge ginn d kontinenter ausernee gerappt an nei mierer entstinn all d äerddeeler wéi se haut sinn ware fréier een eenzege grousse kontinent de pangea d placke kënnen awer och d kontinenter zesummestoussen dobäi entsti schichte vu gestengs a gewalteg biergketten wa placken zesummestoussen nennt een dat subduktioun dat geschitt meeschtens do wou eng dicht ozeanesch lithosphär op eng méi liicht kontinental stéisst déi ozeanesch daucht ënner déi kontinental plack an d asthenosphär déi schicht vum äerdmantel ass gliddeg waarm an een deel vun der kuuscht schmëlzt wa placken auserneen driften meeschtens geschitt dat ënner den ozeaner ka flëssegt gestengs aus dem mantel eropkommen an der lithosphär nei matière bäiginn sou plaze gi bildungszone genannt well eng nei kuuscht gebilt gëtt d äerdiwwerläch ass a siwe grouss plakken opgespléckt dëst sinn da gëtt et och nach e puer méi kleng placken wéi d kokos plack d nazca plack arabesch plack karibesch plack philipinnesch plack duerch d zesummespill vun den tektonesche placken entsti spektakulär naturspiller op der welt wéi z b äerdbiewen oder vulkanausbrëch en äerd oder séibiewen kënnen als folleg och nach tsunamië mat sech bréngen de fändel vun der belsch op hollänesch vlag van belgië op franséisch drapeau de la belgique op däitsch flagge belgiens besteet aus dräi vertikale sträifen an de faarwe schwaarz giel a rout de belsche fändel gouf den januar agefouert am text als pavillon d fändelen déi op de gebaier ausgehaange ginn hunn e verhältnes vu héicht breet de pavillon vun der marine huet eng andeelung vun fändelen déi am handel u privatleit verkaaft ginn hunn déi selwecht proportioune wéi de pavillon maritime vun oktober un sinn d faarwen um fändel zu gläiche moosse vertikal agedeelt mat den dräi faarwen schwaarz giel rout d faarwe vum belsche fändel sinn am artikel vun der belscher konstituioun festgehalen deen artikel seet la nation belge adopte les couleurs rouge jaune et noir am fändel goufen am ufank déi faarwen och an där reiefolleg sou gebraucht haut ass d reiefolleg schwaarz giel rout déi faarwe ware fir d éischt am sougenannte soulèvement de bruxelles am mee opkomm et sinn d faarwe vum wope vum brabant de sable au lion d or armé et lampassé de gueules den august goufen dës faarwe verbueden se dauchen awer net laang duerno erëm op an zwar am dezember bei der brabanter revolutioun déi schliisslech zur grënnung vun den états belgiques unis gefouert huet a gesetzestexter vun där republik déi net laang iwwerlieft huet ass näischt iwwer de fändel erëmzefannen et ass just gewosst datt op den uniformen cocarden a militäreschen emblemen d faarwe vum brabant gedroen goufen sou hunn z b op der versammlung vun de belschen departementer dchevau légers vum grof van der burch eng dräifaarweg cocarde an de brabanter faarwe gedroen de august sinn no der opféierung vun der muette de portici oper am monnaie theater zu bréissel onrouen ausgebrach iwwerall huet een d faarwe vum brabant gesinn wéi bei der brabanter revolutioun goufen déi orange fändele vun holland an déi franséisch tricolore erofgerappt de lucien jottrand éditeur vum courrier des pays bas soll den ustëfter gewiescht sinn hien huet den affekot ducpétiaux ugestallt e fändel mat de faarwe vum brabant ze maachen dësen huet zesumme mat engem gewësse van hulst material kaaft an eng néiesch fonnt um eck vun der rue de la colline mat der rue du marché aux herbes déi déi zwéin éischt belsche fändelen zesummegebutt huet dës aarbecht kann een op engem bild vum e vermeersch gesinn dat hänkt am musée royal de l armée et d histoire militaire zu bréissel et ass een uelegbild op léngen den héije wee x cm vun dëse fändelen ass deen een um stadhaus ogehaange ginn an deen zweete gouf vun engem detachement vun der biergergarde duerch d stroosse gedroen déi éischt fändele ware rout giel schwaarz an d faarwe waren dem laange wee no dat éischt dokument an deem offiziell vun den dräi faarwe riets geet ass e reglement vum september an deem steet la garde urbaine de bruxelles continuera de porter les couleurs brabanonnes rouge jaune et noir déi belsch tricolore ass du ganz séier an der ganzer belsch ugeholl ginn de oktober huet déi provisoresch regierung en dekret erausginn an deem festgehale gouf la cocarde nationale rouge jaune et noire sera portée par toute l armée op eng informatioun vun der marine datt de belsche pavillon an den engleschen häfe respektéiert géif huet d regierung den januar en arrté iwwer de pavillon geholl mat dem text le pavillon belge est rouge jaune et noir les couleurs seront placées verticalement d zeechnung déi bei deem text war weist e fändel dee praktesch véiereckeg ass mat de faarwe parallel mat der fändelsstaang just an der reiefolleg schwaarz giel rout nodeem den nationalcongress de februar d konstutioun ugeholl hat war d reiefolleg vun de faarwen awer nach ëmmer déi al eng instructioun vum departement vun der marine vum september an eng depche vum inneministère gläich duerno vum oktober preziséieren datt déi schwaarz faarf laanscht der fändelsstaang sollt sinn domat war d reiefolleg vun de faarwe vum fändel um land an op séi gläichgeschalt bis gouf de fändel an den zwou fassongen d h horizontal a vertikal gebraucht de lëtzebuerger fändel besteet aus dräi horizontale sträifen an de faarwe rout wäiss a blo an ass a senger haiteger form am joer agefouert ginn en ass bal mam hollännesche fändel identesch ausser datt d verhältnes längt breet en anert ass an déi blo faarf méi hell ass horizontal dräi sträifen rout wäiss hellblo de règlement grand ducal vum juli leet d faarwe follgendermoosse fest d faarwe vum lëtzebuergesche fändel si méiglecherweis fir d éischt wärend der belscher revolutioun opgedaucht si se vum wope vum heinrich v jong vun der gräfin ermesinde a vun hirem zweete mann aus dem haus limburg iwwerholl ginn zum roude léif op engem sëlwerege feld wäiss faarf sinn nach blo sträifen dobäi komm fir ze weisen datt den heinrich v net den eelsten am haus limburg war déi horizontal dräifaarweg andeelung ass den juni festgehale ginn et huet bis den juni gedauert ier d gesetz iwwer de lëtzebuergesche fändel agefouert gouf doranner goufen och de fändel schëld fir schëffer a fliger preziséiert de wope vu lëtzebuerg ass eng adaptatioun vum wope vum herzogtum vu limburg dësen hat aus engem wäisse sëlwer schëld an engem roude léiw bestanen den heinrich v vu lëtzebuerg jong vum walram iii vu limburg huet dësen dann fir e vu sengem papp a sengem hallef brudder hiren z ënnerscheeden verännert andeems e warscheinlech d faarwe vum banner giel a rout sträifen vun den ale grofe vu lëtzebuerg ëmgeännert a mat dem roude léiw kombinéiert huet de roude léiw ass zanter den offizielle fändel pavillon fir all schëffer ob se op engem floss kanal oder um mier fueren a fliger déi zu lëtzebuerg ugemellt sinn en ass direkt ofgeleet vum wope vun der groussherzoglecher famill de roude léiw um wope vun der stad lëtzebuerg gesäit e bëssen anescht aus deen huet kee gespléckte schwanz an och keng gëlle krallen an zong de oktober huet den deputéierte michel wolter eng gesetzpropositioun an der chamber agereecht fir den aktuellen nationalfändel rout wäiss blo duerch de pavillon maritime roude léiw z ersetzen en argumentéiert datt den aktuelle fändel reegelméisseg mat dem hollännesche fändel verwiesselt géif an datt de roude léiw anerersäits méi populär méi ästetesch an historesch méi bedeitend wier vill national politiker dorënner leit un der spëtzt vum wolter senger eegener partei csv a perséinlechkeeten hu sech an der press verwonnert gewisen wat d noutwennegkeet an den zäitpunkt vun dëser ännerung ugeet déi eenzeg politesch partei déi sech fir dës initiativ ausgesprach huet war d adr de oktober huet eng privat initiativ mam numm initiativ roude léiw op enger pressekonferenz erkläert dem michel wolter säi projet op enger net politescher basis z ënnerstetzen hir éischt aktioune sollten d verdeele vu roude léiw autocollante sinn an dat op eng petitioun an enger internet ëmfro hin zanterhier goufen eng zuel parodië vun dëser initiativ mat méi oder manner erfolleg kreéiert zum beispill dinitiativ schwaarzt rëndvéi méi seriös gemengt war dinitiativ roud waiss blo déi fir den erhalt vun der trikolor agetrueden ass den februar huet dinitiativ roude léiw dem chamberpresident lucien weiler hir petitiounslëscht mat ënnerschrëften iwwerreecht déi zanter dem oktober iwwer internet oder lëschten am ganze land gesammelt goufen et koum schlussendlech zu engem gesetzprojet deen déi zwéi fändelen als nationalfändel virgeséich deen awer vum staatsrot staark kritiséiert gouf zanterhier ass et roueg ginn ëm de projet wéi och ëm déi ganz initiativ de michel wolter ass zanter dem abrëll administrateur vun der net politescher initiativ roude léiw a sicht no roude léiwen an der ganzer welt duerch d groussherzoglecht reglement vum februar ass eng kokard fir d militäraviatioun festgeluecht ginn d awacs loftopklärer vun der nato déi zu lëtzebuerg immatrikuléiert sinn droen dës kokard doctavie modert gebuer de november zu gréiwemaacher ass eng lëtzebuergesch politikerin csv no hirer première am iechternacher lycée huet d octavie modert droit op der université robert schuman vu stroossbuerg studéiert an e master of arts in european studies op der universitéit vu reading gemaach si huet kuerz fir d parlamentsfraktioun vun der csv geschafft an ass an de staatsministère gewiesselt gouf si zur generalsekretärin vum regierungsrot ernannt parallel dozou war si d kabinettscheffin vum premier jean claude juncker dat joer drop gouf si als éischt fra zu lëtzebuerg première conseillère de gouvernement genannt zanter engagéiert d octavie modert sech an der csv an hiren ënnerorganisatiounen der csj an den csf gouf si eng éischt kéier an d chamber gewielt an an erëmgewielt tëscht november a januar war si zesumme mam claude wiseler vizepresidentin vun der csv d octavie modert ass mam jemp stronck wënzer zu greiweldeng bestuet den horst bernhard wilhelm frank gebuer den mee zu lübeck a gestuerwen de mee zu heidelberg war en däitsche schauspiller den horst frank huet zu hamburg d schauspillschoul besicht no der schauspillschoul huet en zu lübeck bonn baden baden basel a wuppertal theater gespillt seng éischt filmroll hat hien am krichsfilm der stern von afrika duerno huet en nach a weidere krichsfilmer wéi haie und kleine fische an hunde wollt ihr ewig leben matgespillt hie war vun ufank un op d roll vum béisen a senge filmer festgeneelt sou huet en e mäerder an de filmer das mädchen vom moorhof nom roman vun der selma lagerlöf an am kriminalfilm der greifer duergestallt hien huet awer net nëmmen an däitsche filmer matgewierkt a frankräich huet hien ënner sou bekannte regisseure wéi georges lautner claude autant lara an henri decoin gespillt am italieenesche film konnt een den horst frank och dacks gesinn hien huet net nëmme rollen a krimien an a krichsfilmer gespillt haaptsächlech war en a spaghetti western ze gesinn als filmpartner hat hie sou bekannt schauspiller wéi karl malden carroll baker lee van cleef hardy krüger geraldine chaplin an hans albers an de er jore war den horst frank reegelméisseg op der televisoun ze gesinn an dat besonnesch a fernseeserië wéi der kommissar der alte derrick oder tatort dräi deeg viru sengem gebuertsdag de mee owes géint néng auer ass den horst frank an der heidelberger universitéitsklinik gestuerwen den horst frank war véiermol bestuet fir d lescht mat der schauspillerin brigitte kollecker aus sengem éischte bestietnes stammt ee jong mat senger zweeter fra der schauspillerin chariklia baxevanos hat hien e meedchen jung dracula in der vampirerei bin ich ein kuckucksei mir fehlt die richt ge lust und auch der schmi selbst wenn es zwölfe schlägt kein appetit sich regt nach einer mädchenbrust und einem bi de jean pierre jeunet gebuer den september zu roanne loire ass e franséische filmregisseur a dréibuchauteur mam marc caro zesummen huet de jean pierre jeunet seng éischt erfolleger am kino gefeiert delicatessen a la cité des enfants perdus sinn duerch hire stil an hir geschicht opgefall déi filmer hunn aus dem alldeeglechen eppes fantastesches gemaach d weeër vum caro a jeunet hu sech getrennt wéi hollywood dem jeunet ugebueden hat eng suite zu alien ze dréien mat le fabuleux destin d amélie poulain huet de jeunet e film gedréint deen net nëmmen originell ass deen awer och nach e ganz grousse succès am kino hat den napoleon bonaparte eigentlech napoleone buonaparte korsesch och nabulione august mee war e generol vun der revolutioun an huet frankräich zanter dirigéiert fir d éischt als éischte konsul respektiv als konsul op liewenszäit an dunn vun bis als keeser vun de fransousen hien huet am kontext vun de koalitiounskricher géint frankräich duerch säi militäresche genie ee groussen deel vum kontinentalen europa ënnerworf an ënner der leedung vu frankräich nei organiséiert dobäi huet en zu engem gudden deel op seng geschwëster zréckgegraff fir d tréin vun enger rëtsch vu länner nei ze besetzen säi spëtznumm bei sengen zaldote war le petit caporal d englänner hunn en oger genannt an am département des forts war de bonaparte als bounepaart bekannt een numm dee besonnesch fir d goldmënz mat sengem kapp gebraucht gouf den napoleon bonaparte ass zu ajaccio op der insel korsika op d welt komm kuerz nodeem d republik genua de fransousen d insel ofgetrueden hat seng famill war aus dem klenge korseschen adel deen dunn an de franséischen adel integréiert gouf an dat erkläert firwat den napoleon grad wéi och deen een oder anere vu senge bridder a kinnekleche militärschoulen brienne autun am kontinentale frankräich studéiere konnt uganks ass sech den napoleon bonaparte deemools nëmmen néng joer al um kontinent zimmlech friem virkomm hie war ee gudde schüler besonnesch an der mathematik mee hie gouf wéinst sengem accent vu senge kamerode gehänselt an huet no korsika an no senger famill verlaangert hien huet schliisslech d artillerie als spezialitéit gewielt gouf hie lieutenant en second zu valence haut am departement drme wéi d revolutioun ausgebrach ass war hie grad am congé doheem zu ajaccio hien huet dee moment d paolisten ënnerstëtzt déi versicht hunn eng onofhängeg konstitutionell monarchie nom virbild vun england opzebauen zréck um kontinent gouf den napoleon bonaparte offizéier an der garde nationale mä d hiriichtung vum kinnek louis xvi huet alles op d kopp geheit et koum zum biergerkrich an d famill bonaparte huet wéinst de chaotesche verhältnesser a korsika d insel musse verloosse fir sech um kontinent a sécherheet ze bréngen den napoleon bonaparte huet dee moment d revolutioun ënnerstëtzt hie war iwwregens mam brudder vum maximilien de robespierre befrënnt a gouf als artilleriecapitaine op toulon geschéckt dat sech den englänner erginn hat de plang deen hien dem dugommier ënnerbreet huet huet et de revolutiounstruppen erlaabt de royalisten an den englänner d hafestad nees ofzehuelen an den napoleon bonaparte gouf zum generol befërdert wéinst senge relativ enke relatioune mat de jakobiner koum den napoleon bonaparte no der chute vum robespierre thermidor joer ii kuerzzäiteg an de prisong nodeem den napoleon bonaparte nees op fräiem fouss war krut hien duerch d hëllef vum barras en neit kommando zu paräis wou en dunn ee royalisteschen opstand géint de regime vun der konventioun am joer néierschloe konnt duerch säi klore verstand a seng kapazitéit dat essentiellt vu militäreschem wësse séier z absorbéieren huet hien de verstäerkten asaz vun der artillerie als ënnerstëtzung vun der infanterie agefouert als commandant en chef vun der italien arméi huet hien d éisträicher e puermol geschloen wärend dësem feldzuch huet den napoleon wéi all genereel vun der revolutioun den éischten telekommunikatiounssystem benotzt de chappe telegraph éisträich huet misse kapituléieren an et koum zum traité vu campo formio duerch deen traité hunn d éisträicher ë a offiziell op déi südlech nidderlanden zu gonschte vu frankräich verzicht deemno och op d herzogtum lëtzebuerg dat souwisou scho vu frankräich besat gi war a gréistendeels zum département des forts ëmgebilt gi war am joer huet de regime vum directoire sech lues a lues suerge wéinst der popularitéit vum generol napoleon bonaparte gemaach dofir huet en decidéiert hie wäit ewech vu paräis an egypten ze schécken fir do den englänner de kuerze wee an hir indesch kolonien ze spären als jong vum zäitalter vun der opklärung huet den napoleon awer och eng ganz rei vu wëssenschaftler a kënschtler op déi expeditioun matgeholl an dat erkläert firwat et kuerz duerno zu enger wëssenschaftlecher egyptologie komme konnt zu den entdeckungen zielt de stee vu rosetta mat deem d hieroglyphen konnten entschësselt ginn d campagne a syrien gouf duerch d pescht verhënnert an huet missen ofgebrach ginn an d franséisch flott gouf bal komplett virun abukir an egypten vun den englänner ënner dem nelson zerstéiert de generol n bonaparte dee sech stänneg och suergen ëm d politesch situatioun a frankräich gemaach huet huet dunn de kommando vun der egypten arméi un de kléber ofginn an ass zréck no frankräich geseegelt dem kléber seng arméi allerdéngs huet den august musse kapituléieren nodeem vu sengen zaldote gefall waren an huet de wee no frankräich ugetrueden an europa koum et dee moment zu enger neier koalitioun géint frankräich an d royalisten hunn op en neits een opstand versicht de generol bonaparte huet mat ënnerstëtzung vu kreesser déi nees uerdnung am land wollten d muecht mam staatsstreech vum a brumaire u sech gerappt wat zu engem neie regime gefouert huet dem consulat an deem de bonaparte éischte konsul vun dräi gouf e wéineg méi spéit consul vie mam recht säin nofollger ze bestëmmen de prinzip vun enger neier monarchie huet sech um horizont profiléiert de bonaparte huet eng ganz rei vu wichtege reformen am schoulwiesen lycéen spéider d universitéit an der justiz an de finanzen steierwiesen banque de france an de franc germinal deem säi wäert bis konstant blouf an an der verwaltung duerchgesat reformen déi bis haut weiderliewen och a länner oder gebidder déi deemools zu frankräich gehéiert hunn oder ënner franséischem afloss stoungen seng gesammelt zivil gesetzer déi ë a vum cambacérès verfaasst goufen sinn als code napoléon an d geschicht agaangen dëse code civil huet d synthees vun all deem gemaach wat fir positiv befonnt gouf souwuel an den traditioune vum ancien régime wéi an de prinzipien a gesetzer vun der revolutionärer ära dee code civil ass bis haut d basis vum zivilrecht a frankräich an der schwäiz an der belsch zu lëtzebuerg de bonaparte huet als meeschter vum konsulat och fir fridden um reliéise plang gesuergt zanter der nationaliséierung vun de kierchegidder an der éischter phas vun der revolutioun waren d fransousen ideologesch nämlech an zwee lager gespléckt fir d situatioun ze berouegen huet de bonaparte dem poopst pius vii de konkordat vun opgezwongen an deem de katholizismus nach just als relioun vun der majoritéit vun de fransousen unerkannt gouf a bewosst net als staatsrelioun wéi de poopst et gär gehat hätt mä an deem och festgehal gouf datt déi héich geeschtlech hir nominatioun wuel nach vum poopst kriten mä net ouni awëllegung vum staat iwwerhaapt sollten déi geeschtlech vum staat kontrolléiert awer och bezuelt ginn ee regime deen a frankräich bis gedauert huet trennung vu kierch a staat an zu lëtzebuerg bis de bonaparte huet natierlech déi verschidde reliéis minoritéiten net vergiess a sou goufen och d protestanten definitiv als gläichberechtegt bierger unerkannt deenen hir paschtéier och vum staat finanzéiert goufen a mat der zäit ass och de statut vun de judde gereegelt ginn wéi de bonaparte am kader vum konsulat bis un der muecht war wollt hien am fong soss näischt wéi ee schlussstréch ënner d revolutioun zéien a frankräich a sengen neie grenzen zur rou bréngen a verwalten mä verschidden europäesch muechten virop england an éisträich déi ni acceptéiert hunn datt d monarchie a frankräich gestierzt gi war an datt d land mëttlerweil um europäesche kontinent eng hegemonial politik bedreiwe konnt hunn ëmmer nees versicht allianze géint frankräich opzestellen dofir huet de konsul bonaparte net gezéckt fir souwuel d éisträicher wéi d englänner militäresch ze klappen an duerno den traité vu lunéville mat éisträich a den traité vun amiens mat england z ënnerschreiwen domat war fridden an europa mä leider nëmme provisoresch well d hegemonialmuecht frankräich nach ëmmer net acceptéiert gouf a besonnesch england dat als inselstaat net sou liicht an d knéien ze zwénge war huet sech un allen zukënftegen allianzen koalitiounen géint frankräich bedeelegt well d revolutioun d sklaverei ouni eescht virbereedung ofgeschaaft hat koum et an de franséische karibikkolonien zu onméiglechen zoustänn déi fréier sklaven déi sech iwwerlooss waren hu geraubt a randaléiert an an der kolonie saint domingue gouf d onofhängegkeet ausgeruff dofir huet de konsulat eng arméi ënner dem capitaine général leclerc an d karibik geschéckt fir d uerdnung nees hierzestellen no e puer succèsen sou wéi d arrestatioun vum fräiheetskämfer toussaint louverture abrëll am fort de joux gouf d arméi déi d metropol ausgeschéckt hat allerdéngs vum gielféiwer deziméiert kuerz duerno huet de konsulat déi riseg louisiane net ze verwiesselen mam haitege gliddstaat louisiana un d usa verkaaft de dezember sollt eng machine infernale deemno eng bomm an der rue saint nicaise de bonaparte aus der welt schafe mä d bomm goung réischt lass wéi dem éischte konsul seng kutsch scho laanscht gefuer war an dem bonaparte ass näischt geschitt op der plaz selwer goufen allerdéngs eng doudeger gezielt de fouché zu där zäit minister vun der police huet genuch beweiser fonnt fir de royalisten d attentat unzehänken obwuel de bonaparte selwer iwwerzeegt war datt et e wierk vun de jakobiner war wéinst der royalistescher oppositioun huet de bonaparte sech gezwonge gesinn en eendeitegt beispill ze statuéieren dofir huet hien den duc d enghien eng haaptfigur vun der royalistescher oppositioun déi sech am däitsche staat baden exiléiert hat entféieren an no engem total onfaire prozess zu vincennes hiriichte gelooss wat him den europäeschen adel ni verzeie konnt nodeem den napoleon säin afloss op d schwäiz an op däitschland vgl rhäinbond ausgebreet hat hunn d englänner e sträit ëm malta dat eigentlech dem malteserurde gehéiert huet als neie pretext benotzt fir frankräich nees de krich z erklären den dezember huet de bonaparte sech an der kathedral notre dame vu paräis a presenz vum poopst pius vii selwer zum keeser vun de fransouse gekréint wéi hie selwer sot huet en sech net als nofollger vun de kinneke vu frankräich betruecht mee als nofollger vum keeser karel dem groussen dofir huet en och net reims als kréinungsuert gewielt mä d haaptstad vu frankräich den napoleon war iwwerzeegt datt e laangfristege fridden nëmme kéint erreecht ginn wa groussbritannien neutraliséiert wier a sou huet hie mam admiral latouche tréville un engem plang fir eng invasioun vun england geschafft dës initiativ goung awer séier op en enn nodeem den admiral nelson an der schluecht vun trafalgar viru cadix déi franséisch spuenesch flott ënner dem villeneuve geschloen hat vun deem moment un huet england d weltmierer wärend dem ganzen joerhonnert dominéiert nodeem den napoleon gesouch wéi d englänner mat de franséischen handelsschëffer emgounge mam zil de kolonialhandel vu frankräich futti ze maachen huet hie probéiert eng kontinentalspär blocus continental géint d britten op d been ze stellen fir dem handel an der industrie vum vereenegte kinnekräich ze schiedegen hien huet spuenien eruewert a säi grousse brudder joseph do op den troun gesat eng partie vun der spuenescher bevëlkerung opgehetzt duerch paschtéier huet ee reegelrechte guerillakrich géint d fransouse geféiert d britten déi iwwer portugal koumen sinn a spuenien agedrong an hunn d franséisch besetzer verdriwwen wärend déi bescht franséisch truppen a spuenien hungen huet éisträich dovu profitéiert fir d fransousen an däitschland unzegräifen d éisträicher goufen awer an der schluecht vu wagram definitiv geschloen den zar alexander dee vum pro brittesche russeschen adel a vun der handelsbourgeoisie ënner drock gesat gouf huet refuséiert mam napoleon ze kooperéieren wéi et drëms goung d blokad géint england z ënnerstëtzen an domat dem vereenegte kinnkräich den doudesstouss ze versetzen also ass den napoleon géint russland lassmarschéiert d russen ënner dem kutusow hunn no der taktik vun der verbrannter äerd gekämft an hunn sech deemno ëmmer nes virun der grande armée zréckgezunn d schluecht vu borodino den september hat kee klore gewënner wann d russen de fransousen d feld hu missen iwwerloossen sou haten dach béid säite grouss verloschter een dag nodeem sech déi franséisch truppen zu moskau néiergelooss haten hunn d russen d stad a brand gestach an den napoleon matzen am wanter zum réckzuch gezwongen et gouf e ganz schwéiere réckzuch mat riesege verloschter duerch déi polnesch an däitsch gebidder zréck a frankräich vun de männer déi un der campagne deelgeholl haten sinn der nëmmen e puer zéngdausend iwwer de gefruerene floss beresina komm dës nidderlag huet villen aneren europäesche kinneksheiser mutt gemaach a si hunn nees zu de waffe géint den napoleon gegraff deen d schluecht vu leipzig och vëlkerschluecht genannt verluer huet de russlandfeldzuch war ganz kloer den ufank vum enn vum napoleon senger aventure an der nuecht vum op den abrëll huet den napoleon gëft geholl fir sech ëmzebréngen mä entweder huet säi mo rebelléiert oder d gëft huet net gewierkt wéi och ëmmer den napoleon huet iwwerlieft am traité vu fontainebleau gouf d insel elba als säin exil designéiert hien huet zwar de keesertitel dierfe behalen mä hien huet nëmme méi iwwer dës kleng insel virun der toskanescher küst regéiert a frankräich ass de louis xviii brudder vum louis xvi an nächste legitimen troufolger un der spëtz vum land restauréiert ginn dem napoleon säin ierwen den napoleon ii ass natierlech nëmme vun de bonapartisten unerkannt ginn mee net vun den europäesche muechten inklusiv dat restauréiert frankräich déi just virdrunn am kader vum wiener kongress décidéiert haten wéi ë a frankräich souwäit wéi méiglech a sengen ale limitte restauréiert géif ginn de jonke roi de rome gouf deemno écartéiert an do vergiess wou seng mamm d marie louise vun éisträich sech mat himm rerett hat zu wien wou en dunn mat eenanzwanzeg joer stierwe sollt well déi nei franséisch regierung no enger kuerzer zäit refuséiert huet dem napoleon seng versprache pensioun auszebezuelen well eeschtzehuele rumeuren vun engem fir d europäesch muechte méi sécheren exil wäit ewech op enger insel am südatlantik geschwat hunn a well den napoleon stänneg informatiounen aus frankräich krut no deenen d vollek net besonnesch frou mat den neie royalisteschen autoritéite wier huet den napoleon am mäerz onopfälleg elba op engem schëff a mat enger klenger trupp verlooss fir bei juan les pins u land ze goen vun do aus ass en iwwer grenoble op paräis marschéiert déi prinzipiell kinnekstrei truppen déi vum louis xviii geschéckt gi ware fir hie festzehuelen hu sech wéi se bis virun hirem fréiere keeser stoungen desëm mat groussem enthusiasmus ugeschloss an den napoleon huet sech nees zu paräis am palais des tuileries néiergelooss de louis xviii war hals iwwer kapp op gent geflücht dës period déi schliesslech knapps méi wéi honnert deeg gedauert huet ass ënner dem numm les cent jours an d geschicht agaangen den napoleon hat nämlech direkt nees ganz europa géint sech an trotz quasi liberale reformen am land an e puer militäresch erfollger géint déi alliéiert arméien konnt hie sech net desisiv behaapten seng arméi gouf schlussendlech an der schluecht vu waterloo südlech vu bréissel den juni geschloen an dës nidderlag war dat definitiivt enn vum premier empire den napoleon huet sech deem land erginn dat ni opgehal hat koalitioune géint hien op d been ze setzen england no enger leschter nuecht op franséischem buedem op der le d aix gouf hie mat enger grupp vu getreien op d insel sankt helena bruecht do huet hien ë a seng mémoiren diktéiert an der zweeter hallschent vum abrëll huet hie säin testament geschriwwen den napoleon ass de mee mat nëmmen zweeafoffzeg joer gestuerwen seng lescht wierder waren entweder france armée joséphine oder no de mémoire vun deem engen oder aneren zeien aus senger suite tte armée mon dieu den napoleon hat sech den mäerz mat der siwwe joer méi aler witfra joséphine de beauharnais gebuer tascher de la pagerie bestuet no senger scheedung well d joséphine himm keen ierwe konnt schenken huet en sech op en neits mat der keeserduechter marie louise vun éisträich bestuet mat där hien dunn ee jong krut de franois charles joseph napoleon bonaparte dee bei senger gebuert als roi de rome betitelt gouf den napoleon ass ausserdeem de papp vun op d mannst zwee illegitime kanner gewiescht vum grof charles léon jong vun der catherine éléonore denuelle de la plaigne a vum alexandre florian joseph colonna grof walewski jong vun der maria walewska déi dem napoleon seng matresse gi war an mam generol d ornano bestuet gouf den napoleon hat gefrot fir um ufer vun der seine an an der mëtt vun de fransouse begruewen ze ginn tatsächlech hat hien och vill gemaach fir d haaptstad paräis ze verschéineren a méi sécher ze maachen respektiv besser ze versuergen vgl arc de triomphe colonne vendme église de la madeleine rue de rivoli pont des arts canal de l ourcq mä wéi hien gestuerwen ass gouf hien op sankt helena begruewen op enger plaz déi nach haut offiziell als franséischen territoire gëlt ënner der monarchie de juillet goufe seng stierflech iwwerreschter vun enger expeditioun ënner der leedung vum prince de joinville dem drëtte jong vum kinnek louis philippe i quasi am triumph rapatriéiert an zu paräis ënner dem invalidendoum an engem monumentale sarkophag bäigesat den napoleon bonaparte war vum bis den oktober am département des forts den oktober koum hie vun tréier iwwer waasserbëlleg an nidderaanwen an d stad lëtzebuerg bei sengem empfank virun der festung krut hien d schlëssele vun der stad iwwerreecht déi hien awer net ugeholl huet dofir awer sot si sinn a gudden hänn déi vun der muttergottes notre dame de luxembourg d nuecht huet den napoleon am haitege groussherzogleche palais verbruecht huet den dag drop ass hie vu lëtzebuerg iwwer lonkech op paräis gezunn den tucker ass en autosmodell deen vum preston tucker produzéiert gouf schonn an den er joren huet de preston tucker gehollef dem harry miller rennautoen z entwéckelen déi zu indianapolis munnech coursse gewonnen hunn mä nom zweete weltkrich huet hie misse waarde bis datt e mat finanzieller ënnerstëtzung eng hal loune konnt an där am krich dodge fligere gebaut huet den tucker sen alex tremulis an den j gordon lippincott wollten dee beschten a modernsten auto bauen waren tucker oder tucker torpedo wéi en an der promotiounszäit genannt gouf gebaut et war fir déi zäit e revolutionären auto vun den ween déi gebaut goufen gëtt et der haut nach een ass bei engem halebrand futti gaangen en aneren ass verbrannt en drëtten ass no engem accident verschwonnen déi meescht stinn an autosmuséeën fir de film tucker the man and his dream goufen original tucker benotzt de jacques demy ass de juni zu pontchteau an der loire atlantique a frankräich op d welt komm hien ass de oktober zu paräis un enger gehierbluddung gestuerwen hie war e franséische filmregisseur schauspiller dréibuchauteur dialogist a produzent e war mat der agnès varda enger franséischer filmregisseurin bestuet de schauspiller mathieu demy ass dem jacques demy säi jong d agnes varda huet als erënnerung un hire mann dräi filmer gedréint jacquot de nantes les demoiselles ont eu ans a l univers de jacques demy mat dem film lola huet de jacques demy der schauspillerin anouk aimée e monument gesat de film les parapluies de cherbourg huet iwwerrascht de ganze film gëtt nëmme gesongen d musek zu den dialogen huet de michel legrand geschriwwen säi nächste film les demoiselles de rochefort ass en hommage un damerikanesch museksfilmer aus de er joren awer duerch de brëll vun engem fransous gekuckt en aussergewéinleche mäerchefilm ass peau d ane nom charles perrault vum sujet hier vläicht net ganz gelongen dofir sinn d fotoen d dekoren an d kostümer einfach fantastesch a wonnerschéin the pied piper spillt och an der mäerchewelt am contraire vu peau d ane ass deese film awer ganz omheemlech a voll raten an däischter persounen mat une chambre en ville beweist de jacques demy erëm eng kéier datt hien et verstanen huet d schauspillerinne vun hirer schéinster säit ze weisen wann de film inhaltlech och net ganz gelongen ass sou gëtt hien der dominique sanda eng vun hire schéinste rollen dschluecht beim trasimeno séi ital lago trasimeno lat trasimenus lagus war een evenement am zweete punesche krich bei dem de karthagesche feldhär hannibal d réimer geschloen huet zu der schluecht koum et am fréijoer d eenzelheete vun der schluecht sinn eis duerch d antik réimesch schrëftsteller titus livius a polybios bekannt allerdéngs hu mer keng quellen déi dëst evenement aus karthagescher siicht erzielen d punesch kricher waren e kampf ëm d virherrschaft am mëttelmier d kontrahente waren d punescht räich mat senger haaptstad karthago souwéi d réimescht räich dat zu der zäit vun dëse kricher eréischt am opbau war an an éischter linn e bündnissystem vun der stad roum an de stämm ronderëm war den éischte punesche krich ass op joer mat der néierlag vu karthago an der schluecht bei den ägateschen inselen op en enn gaangen karthago huet domat all hir besate gebidder op sizilie verluer d folgen dovu waren datt sizilien korsika a sardinien zu réimesche provënze goufen trotz dëser néierlag konnt karthago seng virherrschaft op der iberescher hallefinsel ausbauen an huet am abrëll vun do aus en neie feldzug géint d réimer gestart de grond dofir war datt karthago d fuerderung vun de réimer den hannibal wéinst angeblecher vertragsverletzung auszeliwweren ofgeleent huet a roum karthago de krich erkläert huet fir den ugrëff op roum huet den hannibal de landwee erausgesicht karthagesch kundschafter hate virdrun d gebidder ënnersicht duerch déi d karthagesch arméi zéie misst a mat de gallier de fräien duerchzuch vun der punescher trupp ausgehandelt verschidde keltesch stämm hate souguer eng ënnerstëtzung am kampf géint roum zougesot och de wee iwwer d alpe war fir d kundschafter méiglech mat enger arméi vu mann reider a krichselefanten ass den hannibal iwwer d pyrenäe marschéiert ass weider richtung rhne gaangen huet südfrankräich hanner sech gelooss an ass warscheinlech am spéiden oktober bei den alpen ukomm an ass a deeg driwwer gaangen den historiker nigel bagnall schätzt datt dem hannibal seng arméi nodeem en iwwer d alpe war nach aus ronn mann bestanen huet d verklengerung vun der arméi ass net nëmmen op verloschter duerch kleng ausernanersetzunge mat réimerfrëndleche stämm an de strapaziéise marsch iwwer d alpen zréckzeféieren eng rei vun de karthageschen zaldote sinn op d iberesch hallefinsel zréckgeschéckt ginn well hire militärdéngscht eriwwer war verschiddener hunn desertéiert aner zaldote sinn um wee postéiert ginn dem hannibal säi virmarsch war de réimer bekannt well den hannibal huet misse bis nom wanter waarde fir iwwer den apennin ze goen haten d réimer genuch zäit sech mat zwou arméien an der géigend vun de stied ariminium rimini an arretium arezzo ze postéieren de but vun dëser opstellung war et dem hannibal seng truppen do ze stellen fir se mat deenen zwou arméien an d zaang ze huelen déi zwou arméie goufe vun de béide konsule vun deem joer gnaeus servilius geminus a gaius flaminius ugefouert duerch späher war den hannibal iwwer de virmarsch vun de réimeschen truppen informéiert fir der geféierlecher situatioun z entgoen huet hien d réimesch strategen op en neits iwwerrascht beim éischten unzeeche vum fréijoer ass hie schonn iwwer den apennin gaangen laang éier d päss sécher waren doduerch huet hien eng grouss zuel vu sengen zaldoten an all elefante bis op ee verluer nodeems s en iwwer de pass war hunn d héichwaasser vun de flëss an d fréijoersiwwerschwemmunge seng arméi weider geschwächt mä d iwwerraschung war him gelongen déi zwou réimesch arméien déi nach net asazbereet waren konnten de virmarsch net verhënneren an hunn der karthagescher trupp missen nolafen déi sech op de wee op roum gemaach huet zu engem éischte kuerze gefecht tëscht réimer a punier koum et schonn beim floss flavius eng zweet militäresch konfrontatioun war d schluecht op der trebia dat war dem hannibal seng éischt grouss victoire iwwer d réimer bei där eng grouss partie vu réimeschen zaldoten hiert liewe gelooss hunn no där victoire huet den hannibal seng numidesch reider benotzt fir déi lescht réimesch bastiounen am po dall z erueweren an huet mat victumulae e réimeschen handelsstëtzpunkt bei placentia besat den titus livius erzielt vu grausame plënnereie vum hannibal sengen truppen well deen allerdéngs bis dohin éischter eng frëndlech politik praktizéiert huet fir d réimer op seng säit ze zéien gëtt d wouerecht vun deem temoignage vun haitegen historiker staark ugezweifelt de marsch duerch d suppe vum arno huet den titus livus sou beschriwwen etrurien d land tëscht arno an tiber war deemools e wichtege bündnespartner vu roum et war ausserdeem eng pufferzon géint invasiounen aus dem norden beim duerchmarsch duerch etrurien huet den hannibal um ufank seng frëndlechkeetspolitik bäibehalen mä nodeem d punesch truppen zu arretium ukomm waren huet sech dat geännert et koum zu plünderungen a verwüstunge vu felder a bauerenhäff dëst ka suwuel eng reaktioun op de wonsch no krichsbeute vun den truppe gewiescht sinn wéi och eng bewosst politik vum hannibal fir d versuergung vun der réimescher arméi méi schwéier ze maachen an de flaminiu zu engem ugrëff ze provozéieren an effektiv ass den deel vun der réimescher arméi ënner dem flaminius dem hannibal sengen truppe gefollegt ouni op d verstäerkung vum servilius ze warden dem hannibal seng truppebeweegungen hunn nogeluecht datt hien um direkte wee op roum ass dat huet de flaminius duerchaus och beaflosst sech dem hannibal sou séier wéi méiglech an de wee ze stellen d stad cortona nërdlech vum trasimenesche séi blouf vun de verwüstunge vum hannibal verschount fir d réimer huet sech des stad also als versuergungsstatioun ugebueden an et ass net auszeschléissen datt den hannibal dat bei senger virgoensweis berücksichtegt huet duerch den intensiven asaz vu späher war den hannibal iwwer all truppebeweegunge vu sengem géigner genee sou wéi iwwer den terrain gutt informéiert e bësch deen den trasimeno séi vum tiber getrennt huet an dobäi nëmmen e schmuele wee um ufer fräigelooss huet iwwer deen d truppe marschéiere konnten huet den hannibal als virbereedung fir eng fal benotzt hien huet sech mat senger arméi um nordëstlechen ufer op enger längt vun ongeféier km an dësem bësch verstoppt d arméi vum konsul gaius flaminius huet hiert lager um nërdlechen ufer vum séi opgeschloen well dat deen eenzeg raisonabele wee op cortona war ouni d géigend missen op feindlech truppen ënnersichen ze loossen de konsul war iwwerzeegt den hannibal wier scho wäit virun him um wee fir op roum vläicht wollt en och seng arméi no der ganzer hetz e bësse raschte loossen dësen taktesche feeler gouf dem flaminius dacks virgeworf well en domat dem hannibal an d hänn gespillt huet an de fréie moiesstonnen hunn d réimer hiert lager ofgebrach a sech op de wee richtung tiber gemaach den titus livius an de polybios si sech eens datt en ongewéinlech staarken niwwel iwwer dem séi louch an et quasi onméiglech war déi ganz trupp am a ze behalen verschidde modern historiker wéi den nigel bagnall halen dat awer fir eng entschëllegung fir den desaster dee sech an den nächste stonnen ereegne wäert egal wéi waren d réimer duerch de schmuele wee laanscht d ufer gezwongen hannereneen ze goen an d arméi huet sech iwwer eng laang distanz ausgebreet am bësch hunn dem hannibal seng leit gewaart bis all d réimer um wee laanscht d ufer waren an hunn entrée a sortie zougemaach d réimer waren ganz verwonnert iwwer den ugrëff vum hannibal d haaptleit déi duerch den niwwel net genee erkenne konnten wat lass war hunn ze spéit den uerder ginn unzegräifen an d réimer déi sech fir eng laang wanderung prett gemaach haten haten hir waffen net parat sou hu vill réimer schonn an den éischte minutte vun der schluecht hiert liewe gelooss aner zaldoten déi déi éischt well iwwerstanen haten sinn an de séi geflücht de polybios schreift iwwer déi zaldote folgendes nëmmen am viischte beräich konnt eng trupp vu réimer sech duerch d bascht maachen nodeem d kavallerie vum karthagesche maharbal net méi um ufer gebraucht ginn ass huet si d flüchtlinge verfollegt a gefaange geholl wéi de konsul servilius vum gefecht héiert schéckt hie reider vu senger egener arméi als ënnerstëtzung hie wousst offensichtlech net iwwer d gréisstenuerdnung vun der schluecht bescheed dës reider goufen och vun der karthagescher kavallerie gebremst sinn der gefall goufe gefaange geholl vun de männer aus der arméi vum konsul flaminius sinn der gestuerwen goufen der gefaange geholl a op der flucht verstreet de konsul flaminius ass och selwer bei der schluecht ëm d liewe komm d arméi vum konsul servilius huet de verloscht vun hirer stäerkster eenheet missen abéissen der kompletter kavallerie a war doduerch taktesch geschwächt um hannibal senger säit ginn doudeger gezielt wouvun déi meescht aus kelteschen hëllefstruppe koumen seng haaptarméi huet quasi kee schued dovu gedroen d réimesch arméi huet hir bis dato gréisste néierlag missen astiechen dës néierlag gëtt souguer e joer méi spéit nach iwwertraff wéi bei der schluecht vu cannae och géint den hannibal eng réimer falen den hannibal huet versicht dës schluecht net nëmme militäresch mä och politesch auszenotzen well hien am beräich vun den allièiert vu roum agéiert huet huet e probéiert déi op seng säit ze zéien dat ass geschitt wéi den hannibal d gefaange vu réimeschen aliiéierten ouni léisegeldfuederunge fräiléisst tatsächlech krut roum et mat der angscht ze dinn hir bëndnespartner géife si verloossen am weidere verlaf vum krichszug ass awer däitlech ginn datt den hannibal souguer d iwwerlafe vun alliéierete vu roum verhënnert huet en huet bei sengem weidere feldzug bauerenhäff a felder zerstéiert fir sengem géigner d versuergungsweeër ofzeschneiden dat waren awer d felder vun alliéierte vu roum an déi waren natierlech net méi gutt op den hannibal ze spriechen keng eenzeg stad an de betraffene gebidder umbrien an etrurien huet hir diere fräiwëlleg fir den hannibal opgemaach no der schwéierer néierlag um trasimenesche séi huet de réimesche senat erkläert datt roum an engem staatsnoutstand ass ee konsul war gestuerwen deen anere war net erreechbar d hallschent vun der réimescher arméi war vernicht an de feind huet d stad roum bedreet fir d alleréischt an hirer geschicht huet roum en elengherrscher fir d dauer vun der kris ernannt e sougenannten dictator d volleksversammlung huet sech fir de quintus fabius maximus entscheet e mann dee roueg a flichtbewosst dës aufgab erfëllt huet dem amt déi noutwenneg kraaft an dignitéit ginn huet an et um enn vun der kris erëm fräiwëlleg un de senat zréckginn huet en idealist dee seng muecht benotzt awer net mëssbraucht huet de konsul flaminius krut eleng d schold fir den ënnergang vun der réimescher arméi hie wier iwwermiddeg gewiescht an hätt säi respekt virun de gesetzer an der würd vum senat a vun de gëtter verluer schreift den titus livius hie beschreift a sengem wierk och datt de flaminius all unzeechen am krichseifer ignoréiert hätt d réimescht feldzeeche dat sech net aus dem buedem zéie gelooss huet oder och nach den zesummebroch vum päerd vum flaminius waren alles zeeche vun de gëtter déi vum konsul ignoréiert goufen de fabius maximus dogéint huet d sybillinesch bicher konsultéiere gelooss huet de gëtter affer fir den erfolleg vu roum versprach an huet virbereedungsmoossname géint den hanniball ergraff hien huet stied evakuéiere gelooss brécken zerstéiert a landstreecher niddergebrannt den hannibal huet awer net ugegraff mä ass weider duerch italie gezunn déi nächst schluecht ass déi vu cannae am joer bei archeologesche gruewungen um nordufer vum trasimenesche séi lago trasimeno bei der stad perugia an umbrien si massegriewer mat waffe fonnt ginn déi sech bis an d joerhonnert v chr datéiere loossen doriwwer eraus goufe brandgriewer fonnt wéi ee se vum schluechtfeld vu cannae kennt wou e joer drop déi nächst batter néierlag op d réimer gewaart huet de verlaf vum haitegen ufer ass natierlech net méi dee selwechte wéi virun joer e kanal aus dem joerhonnert huet de waasserspigel vum séi däitlech erofgedréckt mä op enger weelängt vun km ass den uferwee nach ëmmer vun hiwwele begrenzt vum euro der gemeinsamer wärung vun memberstaate vun der europäescher unioun gëtt et mënzen an verschiddene wäerter dës goufen den januar zesumme mat verschiddenen eurobilljeeën agefouert d viischt säit avers ass op de mënze vun alle länner déi selwecht et gëtt designen jee no faarf déi all vum belsch luc luycx entworf goufen op de mënze vun a ass europa a relatioun zu der welt duergestallt bei de mënze vun a méi gëtt et e liichten ënnerscheed am ausgesinn jee nodeem op se virun oder no geprägt goufen op deene vun a gëtt gewisen wéi déi bis mee eu memberstaaten zesummefannen d an d hunn d eu zu als sujet well memberlänner bäikoumen vun deenen eent slowenien den euro agefouert huet an nach eng kéier an dës länner awer net op de mënzen ze gesi waren gouf decidéiert amplaz vun der eu zu de kontinent europa ze weisen déi mënze mam alen design behalen awer hir gëltegkeet a bleiwe weider am ëmlaf jiddwer land vun der eurozon hat d méiglechkeet selwer ze bestëmmen wéi d récksäit oder de revers vun de mënze sollt ausgesinn eenzeg virgaf déi stäre vum europäesche fändel mussen drop ze gesi sinn sou gëtt et länner wéi d belsch déi op allen mënzen dat selwecht bild hunn anerer wéi däitschland déi jee no faarf en aneren design hunn oder och wéi italien wou et verschidden ofbildunge ginn et gëtt eegen artikele fir d national récksäiten monaco san marino d vatikanstad sinn zwar keng memberstaate vun der eu haten awer virum euro accordë mat italien resp frankräich fir eege mënzen erauszeginn dofir gi si och eege mënzsätz an euro eraus déi awer a sou klengen oploe sinn dattse bal integral an den albume vun de sammler verschwannen andorra dat virun der aféierung vum euro franséisch frangen a peseten als wärung hat awer keng eege mënzen huet no der aféierung vum euro de facto dësen als wärung benotzt no engem accord mat der eu duerft et vun un wéi déi aner mikrostaaten a klenger oplo mënze mat eegener récksäit klappen d memberstaate mussen hir national récksäit och op d mannst joer bäibehalen als ausnam ass de fall virgesinn wou en anere monarch staatschef géif wéi deen deem säi bild op de mënzen ass dëst geschouch mat de monegassesche mënzen an deenen aus dem vatikan wou a béide fäll de staatschef gestuerwe war den juni huet d europäesch kommissioun an accord mat de memberstaaten eng recommandatioun erausginn déi festleet datt all nei national säiten den numm vum land oder eng ofkierzung dovun sollen hunn fir datt ee se besser erëmerkenne soll och sollt den numm vun der mënz net méi dropstoen well dee schonn op der viischter säit steet et sief an deem memberstaat wier en anert alphabet wéi dat laténgescht am gebrauch och den design vun de mënze vun cent a méi gëtt wéi uewe beschriwwen vun un op der viischter säit progressiv geännert mënzen am alen design behalen hir gëltegkeet vun un hunn d memberstaate vun der eurozon d méiglechkeet ënner gewësse konditiounen euro gedenkmënzen erauszeginn mat engem aneren design op der nationaler säit wéi deem gewinnten mat dëse mënze kann an der ganzer eurozon bezuelt ginn sou wéi fréier bei den nationale wärungen hunn d memberstaate vun der eurozon d méiglechkeet gedenkmënzen an anere wäerter z b euro euro aus méi edele metaller wéi z b gold oder sëlwer erauszeginn dës hu kee legale cours an deenen anere länner vun der eurozon a ginn och kaum am land wou s erauskoume benotzt fir ze bezuelen well hiren tatsächleche wäert iwwer deem vun hirem nominalwäert ass finnland hat vun ufank un decidéiert ausser fir d sammler keng an stécker an ëmlaf ze bréngen an de butteker gëtt einfach no deem nooste betrag dee mat oder ennegt op oder ofgerënnt an holland gouf am september decidéiert de geschäfter dat selwecht z erlaben d mënzen déi am ëmlaf sinn behalen awer hire wäert a se mussen bis zu enger gewësser zuel beim bezuelen acceptéiert ginn dat gëllt och a finnland fir d an cent stécker aus anere memberstaaten de christophe wagner gebuer den november zu déifferdeng ass e lëtzebuergesche filmregisseur an dréibuchauteur de christophe wagner huet tëscht an op der bréisseler héichschoul institut supérieur des arts et des spectacles insas studéiert an dës mat engem diplom réalisation film télévision ofgeschloss zanterhier huet hie kuerzfilmer documentarfilmer pubën a portraite realiséiert huet hie säin éischte long métrage de krimi doudege wénkel realiséiert deen am oktober an d kinoe koum koum den historeschen drama eng nei zäit eraus deen op engem zeenario vum viviane thill baséiert an deen ë a de fënneffache muerd um wandhaff thematiséiert bei deenen zwéi filmer war hien och co auteur vum dréibuch hien ass och regisseur vun der tv serie capitani a vun zwou episode vun der staffel vun der belscher serie unité déi allebéid am hierscht erauskoumen ausserdeem war hien de regisseur vun der zweeter ekipp vun der geneviève mersch hirem j ai toujours voulu tre une sainte an huet de making of vum pol cruchten sengem perl oder pica gedréint heim ins reich wéi lëtzebuerg sollt preisesch ginn ass en dokumentarfilm vun iwwer d zäit vun zu lëtzebuerg wéi dat vun nazi däitschland besat war den titel baséiert um slogan heim ins reich vun der volksdeutscher bewegung mat deem dës den uschloss un däitschland propagéiert huet de kader bilden d onofhängegkeetsfeierlechkeeten vun an d zréckkomme vun der grande duchesse charlotte aus dem exil unhand vun den témoignage vun iwwer zäitzeien filmopname vun deemools fotoen a nogespillten zeene beschreift de film wéi nom iwwerfall d nazie probéiert hunn am ufank mat propagandagetéins duerno ëmmer méi mat terrormethoden d lëtzebuerger dovun z iwwerzeegen datt si heim ins reich gehéiere géifen an d reaktiounen dorop et gëtt erzielt wéi eng minoritéit sech no an no aktiv an der resistenz organiséiert eng aner minoritéit kollaboréiert huet an de groussen deel vun der bevëlkerung probéiert huet sech sou gutt wéi méiglech duerchzeschloen ouni sech ze kompromettéieren thematiséiert ginn och d anzéie vun de lëtzebuerger an d wehrmacht d ëmsiidlung an d deportatioun an ermuerdung vun de lëtzebuerger judden am film kommen eng rei zäitzeien zu wuert josy fellens victor fischbach yvonne frisch urbany roger gaspart erny gillen emile hemmen jos hittesdorf bernard jacobs michel jans gaston junck pierre kergen nicolas koob margot kremer engel berthe linster paul margue ady mergen jos meunier julien meyer aloyse schiltz josy schlang hélène schmitt flammang a madeleine weis bauler de film war e grousse succès leit hunn en zu lëtzebuerg am kino gesinn e puer woche war en nr am box office den ënnertitel vun der franséischer versioun ass l échec d une annexion et gëtt eng gekierzt versioun vum film vun enger knappsr stonn déi op der belscher televisioun gewise gouf de film gëtt et och an der kompletter fassung op dvd closer ass en us amerikanesche film vum mike nichols aus dem joer de ganze film besteet eigentlech nëmmen aus véier personnagen dem dan jude law en erfolleglose schrëftsteller deen doudesannoncen an enger zeitung schreift dem alice natalie portman eng stripperin vu new york dem anna julia roberts enger fotografin an dem larry clive owen engem dokter den dan an d alice léiere sech kennen wéi d alice direkt am ufank vum film ugestouss gëtt an den dan hatt an d spidol bréngt de film spullt d zäit dann zwee joer no vir a mir mierken datt déi zwee zanterhier eng koppel sinn alles kéint wonnerschéi sinn wier do net d anna eng fotografin déi portaitsopname vum dan maache soll a bei där den dan probéiert ze landen d anna selwer ass och an enger bezéiung a wëll u sech net weider drop agoen mä et kënnt wéi ëmmer alles anescht wéi een et geplangt huet a schlussendlech huet iergendwéi jiddwereen eppes mat jiddwerengem wat nëmmen zu engem onmoossege bezéiungschaos féiere kann de film baséiert um theaterstéck mam selwechten numm an den dréibuchauteur vum theaterstéck huet och d dréibuch fir de film geschriwwen dës ausgewielt zitater gehéieren zu den harmlosen aus dem film deen e staarke sexuelle language huet an dofir ass de film zu lëtzebuerg och eréischt vu u fräiginn de franois faber gebuer de januar zu aulnay sur iton an op der franséischer front gefall den mee zu carency war e lëtzebuergesche vëlossportler dem franois faber säi papp de jean pierre faber war e gebiertege wëlzer seng mamm marie paul koum aus loutrengen d famill huet nach e puer joer zu wolz gewunnt an ass duerno op colombes e faubourg vu paräis geplënnert wou säi papp als terrassier geschafft huet duerch e fréiert bestietnes vu senger mamm hat en nach zwéin hallefbridder de jules schlepp an den ernest paul deen zesumme mat him a sengen eltere mat zu colombes gewunnt huet an och vëloscoureur war zu courbevoie op der seine war hien docker an huet d schëffer ofgelueden den august huet hien als éischten net fransous den tour de france gewonnen wat him an der franséischer press den titel le géant de colombes abruecht huet wéi hie seng éischt course gewonnen hat gouf hien an der franséischer press als fransous opgelëscht hie war tatsächlech seelen zu lëtzebuerg an dann ëmmer nëmme fir eng ganz kuerz zäit fir seng pabeieren an d rei ze maachen am ganzen huet de franois faber mol eng etappe vum tour de france gewonnen an gouf en zweete beim tour aner courssen déi e gewonnen huet waren den tour vun der lombardei d course paräis roubaix paräis tours paräis bréissel a bordeaux paräis an der nekropol notre dame de lorette dem gréisste franséische militärkierfecht zu ablain saint nazaire am departement pas de calais gouf eng plack mat sengem numm als erënnerung un hien ubruecht fir un de franois faber z erënnere goufen no him genannt den nicolas nic frantz gebuer de november zu mamer a gestuerwen den november an der stad lëtzebuerg war e lëtzebuergesche vëlossportler hien ass zu mamer a wiewesch als jong vum bauer mathias frantz an deem senger fra anna urbing op d welt komm schonn an ass hie beim tour de france als zweeten op de podium geklommen an gewënnt hien den tour de france ass him kuerz virum zil d rumm vum vëlo futti gefuer kuerzerhand ass hien dunn op en dammevëlo vun enger zuschauerin ëmgeklommen an ass ëmmer nach als éischten an d zil gefuer duerch den accident hat hien allerdéngs minutte vu sengem virspronk verluer hien ass och bis haut ee vun de wéinege sportler déi vun der éischter bis zur leschter etapp de gielen trikot unhaten an zwar um tour vun am ganze stoung den nic frantz mol um etappe podium vun der grande boucle mol als éischten mol als zweeten an mol als drëtten den nic frantz war sportleche leeder vun de lëtzebuergeschen a lëtzebuergesche mixte ekippen am tour de france vun bis säi successeur bei der ne lux ekipp an war de jean goldschmit de september huet d lëtzebuerger post eng serie vun dräi timbere mat lëtzebuergesche perséinlechkeeten erausginn dorënner ee vun euro mat engem portrait vum nicolas frantz dorakele spillen eng fundamental roll an der griichescher relioun a kultur d orakel ass d äntwert vun engem gott op eng fro déi him gestallt gëtt sou orakele kënnen nëmme vu bestëmmte gëtter op bestëmmte plazen ausgeschwat ginn ausserdeem musse gewësse rite respektéiert ginn ier et zu enger befroung vun der gottheet komme kann ausserdeem ass fir d interpretatioun vun der äntwert dacks e studium noutwenneg a sou ginn d orakelen och meeschtens vu geschoultem a spezifeschem personal interpretéiert d wuert orakel steet och fir de konsultéierte gott de mënschlechen interpret oder och nach d plaz wou de gott befrot gëtt d griichesch sprooch ënnerscheet dës verschidde sënner nieft anere wierder gëtt d äntwert khrsms genannt wat souvill heescht wéi de fait z informéieren a verschiddene source fënnt een och den term phtis de fait ze schwätzen den interpret gëtt dacks prophts deen deen an der plaz vum gott schwätzt oder mntis genannt d plaz wou dat ganzt ofleeft heescht khrstrion dmantik dat heescht den domaine vun der wahrsagung besteet am antike griicheland nëmmen aus den orakuläre wëssenschaften hellseeër wéi den teiresias si mythologesch personnagen d wahrsagung am ale griicheland ass net d aarbecht vun e puer inspiréierte stierflechen mä vu persounen déi sech streng un d riten halen och wann d traditioun sou un eng inspiratioun gleewe léisst oder wéi d griichen et genannt hunn enthousiasms de fait gott a sech ze hunn d mantik mantea ass eenzeg an eleng eng gëttlech fäegkeet fir d griichesch mantik ze verstoen muss ee wëssen datt d schicksal wat duerch déi dräi moiren mirai personifizéiert gëtt eng onofhängeg kraaft ass a souguer d gëtter kënnen näischt dogéint maachen allerhéchstens kënne si d schicksal fir eng zäit ophalen oder d mënschen driwwer a kenntnis setzen dës kraaft vun der wahrsagung schéngt an enger éischter zäit u chthonesch kräfte khthn äerd gebonne gewiescht ze sinn wouduerch och d orakele via inkubatioun kommen d h deen dee gefrot huet kritt seng äntwert am dram nodeem en eng nuecht um buedem geschlof huet déi éischt orakel gottheet ass den zeus deem vill orakelen ënnerstinn wouvun dat eelst zu dodona epirus den apollo huet op verschiddene plazen den zeus quasi verdrängt d aphrodite gouf zu paphos op zypern befrot den aklepios zu epidaurus dorakel vu klaros an ionien louch ongeféier km vu smyrna ewech a war dem griichesche gott apollo gewidmet déi éischt ausgruewunge goufe vum fransous louis robert an den er duerchgefouert zesumme mat senger fra jeanne an dem roland martin histoire de l urbanisme de la grèce antique klaros war ni eng griichesch polis mä huet eigentlech nëmmen aus notion bestanen engem hafen a war ofhängeg vun der stadt kolophon déi zwou uertschaften hate verschidde gëtter zu notion gouf d athena polias veréiert zu kolophon eng métèr antaia d hellegtum wat déi zwee zesummen haten war dem apollo gewidmet klaros selwer war warscheinlech mol keen duerf mä huet u sech nëmmen aus dem hellegtum bestanen dëst hellegtum louch an engem hellege bësch a warscheinlech war notion d agglomeratioun wou d leit sech néiergelooss hunn d hellegtum selwer ass och net grouss gewiescht mä souguer d orakel vun delphi hat ni gigantesk dimensiounen de pausanias am buch viii vers vu senger periégesis tes hellados erzielt eis vu klaros a schwätzt vum keelste floss aus ganz ionien deen doduerch fléisst de poet nikandros vu kolophon war ee vun de paschtéier vum apollo zu klaros an erzielt eis datt d hellegtum an engem dall louch dëst gëtt vum réimer tacitus a sengen annalen ii bestätegt dëst orakel ass zimmlech al an ass nach ëmmer gutt erhalen et gëtt schonn an den homereschen hymnen joerhonnert v chr ernimmt an zwar am vers an der hymn un den apollo am vers an der hymn un d artemis an am vers an der hymn un den dionysos dëst orakel huet also säit dem archaeschen zäitalter existéiert gutt besicht war d orakel allerdéngs zu spéideren epochen sou erzielt eis de pausanias datt den alexander de groussen d orakel vu klaros konsultéiert huet iwwer eng rekonstruktioun vu smyrna d archeologie kann eis nieft eise literaresche sourcen nikandros vu kolophon pausanias thukydides erzielen datt am hellenisteschen zäitalter grouss konstruktiounen zu klaros ënnerholl gi sinn nodeem d hellegtum am joerhonnert v chr duerch d réimesch biergerkricher deelweis zerstéiert gouf ass et am joerhonnert ënner den antoniner nees opgebaut ginn a war am joerhonnert gutt besicht duerno ass et awer zimmlech séier biergof gaangen no engem äerdbeben ass den tempel net méi frësch opgebaut ginn an am joerhonnert gouf zu notion eng chrëschtlech basilika gebaut deelweis mat de steng vum alen hellegtum zu klaros gouf et ee paschtouer op liewenszäit ee prophet deen all joer gewiesselt huet een thespiod entweder op liewenszäit oder fir eng ganz laang period an ee grammateus e sekretär de prophet huet sech vun der gottheet inspiréiere gelooss an den thespiod nodeem en d hellegt waasser gedronk hat huet dann d äntwerte vum orakel gesongen vläicht war hien et dann och deen d äntwert a versform bruecht huet fir se ze sangen de grammateus huet d froen un d orakel notéiert an d äntwert a schrëftlecher form nees iwwerbruecht d orakel gouf emmer nuets konsultéiert an zwar zu bestëmmten nuechten daagsiwwer goufen zeremonie veranstalt wéi d affer bruecht geschenker néiergeluecht etc et kann ee behaapten datt et zu enger ganzer psychologescher preparatioun vun de konsultante komm ass mat der nummer vun de verschiddenen zeremonien duerch de fait datt dat ganzt nuets stattfonnt huet d orakel war zimmlech populär an zu de berüümtste konsultanten zielt de germanicus deem d orakel gesot huet e géif stierwen allerdéngs ass klaros ëmmer nëmmen e regionaalt orakel bliwwen a war ni e panhellenescht orakel wéi delphi den templeruerden war ee vun den éischte chrëschtleche ritteruerden déi an der folleg vun de kräizzich entstane sinn zil vun dëser brudderschaft war et d ideale vum adel also zesoen de ritter an de pateren ze vereenen den numm vun den templer kënnt dohier datt dem uerde säin éischt haaptquartéier an engem fligel vum kinnek baudouin ii vu jerusalem sengem palais war dëse palais soll der legend no op de grondmauere vum salomoneschen tempel opgebaut gi sinn aarm ritterschaft christi vum salomoneschen tempel souwéi militia christi waren hir éischt nimm spéiderhi si se dann duerch d lag vun hirem haaptquartéier einfach tempelritter genannt ginn am joer gouf d stad jerusalem am laf vum éischte kräizzuch eruewert endlech war et de chrëschte gelongen dhelleg stad ënner hir kontroll ze bréngen dëst huet a ganz europa eng phas ausgeléist wou sämtlech pilger op jerusalem goe wollten net seele war d rees fir d pilgerleit duerch deen een oder anere feindleche feil eriwwer d pilgerweeër goufen an engem stéck vu moslemesche feinde belagert aus dësem grond hunn den hugues de payens an néng aner fränkesch ritter zu jerusalem d militia christi gegrënnt et war uganks net méi wéi eng brudderschaft duerch d ënnerstëtzung vum baudouin ii huet d militia christi séier un afloss gewonnen et huet net laang gedauert bis datt d templer zu enger wichteger institutioun op de pilgerweeer gi sinn si ware souzesoen d pilgerpolice déi éischt kéier gëtt den uerden offiziell ernimmt am dësem joer gëtt zu troyes e konzil ofgehalen op deem d templergemeinschaft offiziell zu engem chrëschtlechen uerden erhuewe gëtt hei ginn och d uerdensreegele festgeluecht vun u fänken d templer un op der iberescher hallefinsel aktiv ze ginn ee vun de wichtegsten ënnerstëtzer war den bernard de clairvaux ee vun de bedeitendsten kleriker vun där zäit hien huet sämtlech europäesch edelmänner dozou opgeruff den templer bäizetrieden duerch den antrëtt vum hugues de champagne engem bekannte vum bernard koum et zu engem éischte groussen opschwong an enger schrëft de laude déi hien verëffentlecht huet huet en d templer géint éischt kritiker verdeedegt gläichzäiteg wollt de bernard europa fir en zweete kräizzuch mobiliséieren de baucent oder och baussant ass de fändel vum templeruerden baucent bedeit souvill wéi zweegedeelt de fändel war an eng schwaarz an an eng wäiss hallschent gedeelt wäiss symboliséiert d rengheet an d keuschheet schwaarz steet fir courage a kraaft d tatzekräiz ass d kräiz vum templeruerden et ass e rout kräiz dat aus zwou gläichlaangen dunne besteet déi vu bannen no baussen hi méi breet ginn vun un huet de poopst eugène iii deen de abrëll beim uerdenskapitel war den templer als merci fir d verdeedegung vun der helleger stad jerusalem erlaabt d tatzekräiz op hirer lénkser schëller a sinistra ze droen haut gëtt nach dacks fälschlecherweis d malteserkräiz den templer zougeschriwwen déi kräizform steet an der chrëschtlecher symbolik fir de leidenswee vu jesus christus déi rout faarf symboliséiert d blutt dat de jesus vergoss huet den habit vum uerde war e wäisse woperack mat engem grousse rouden tatzekräiz op der broscht nëmmen de ranghéijere bridder de ritter selwer war et erlaabt e wäisse mantel mat engem méi klengen tatzekräiz op der lénkser schëller ze droen de verloscht vun dësem mantel war eng schan a kënnt op eng degradatioun eraus den templeruerde war den éischte chrëschtlechen uerden deem d droe vun engem kräiz um habit erlaabt gouf beim uerdenssigel handelt et sech ëm zwéi reider op engem päerd dat soll engersäits d bridderlechkeet anerersäits den aarmut vum uerde symboliséieren d groussmeeschteren haten en eegent sigel dat s als groussmeeschter identifizéiert huet dorop war e kuppelfërmege bau ze gesinn dee méiglecherweis sollt op hiert haaptquartéier am tempelvéirel hiweisen den otto wilhelm o w fischer gebuer den abrëll zu klosterneuburg an nidderéisträich a gestuerwen den januar zu lugano war en éisträichesche schauspiller a filmregisseur den o w fischer ass an enger famill opgewuess déi sech et gutt stoung de papp war hofrat vun der nidderéisträichescher landesregierung no e puer semesteren anglistik germanistik a konschtgeschicht goung en an de max reinhardt seminar fir schauspiller ze léieren seng éischt engagementer krut en beim theater in der josefstadt a bei den münchner kammerspielen tëscht an huet hie schonn zum festen ensembel vum deutschen volkstheater wien gehéiert nom krich koumen nach vun bis de wiener burgtheater a seng optrëtter bei de salzburger festspiller hie war ze gesinn an der titelroll am hugo von hofmannsthal sengem der schwierige als saint just am büchner sengem dantons tod am christian friedrich hebbel sengem demetrius an der titelroll an a villen aneren seng éischt kleng roll krut de fischer am film burgtheater méi grouss rolle koume mat den hans moser filmer anton der letzte an am meine tochter lebt in wien an de krichsjore war hie beschäftegt mat sympathesche jonke mënsch rollen an onpolitesche filmer der meineidbauer wien sommerliebe glück unterwegs an den sieben briefe sarkoidos och morbus boeck oder morbus schaumann besnier souwéi morbus besnier boeck schaumann bbs genannt fr sarcodose de sarkoidose en sarcoidosis ass eng multisystemesch krankheet vum bindegewief bindegewebe déi histologesch duerch wuesse vu granulomen opfält et bilde sech mikroskopesch kleng kniet granulomen d ursaach oder d ursaache sinn nach onbekannt et gëtt a verschidde richtunge gefuerscht vun der mutatioun bis hin zur ëmweltbelaaschtung se ass als autoimmunkrankheet oder och nach als weesekrankheet maladie orpheline klasséiert et gëtt zwou forme vun erkrankung woubäi déi éischt déi heefegst ass et ass eng rar krankheet déi meeschtens harmlos ass fir ong vun de fäll bei ongeféier vun de kranke kënnen awer bedrolech komplikatiounen optrieden woubäi déi akut form déi bescht chancen op heelung huet d krankheet trëtt meeschtens tëscht dem an dem liewensjoer op an däitschland z b sinn ongeféier persounen op betraff a frankräich dogéint manner wéi op tendenz no uewen duerch besser medezinesch versuergung d krankheet fënnt een iwwerall op der welt déi nërdlech länner an europa sinn dobäi méi staark betraff wéi déi südlech statistike sinn awer net zouverlässeg well d gesondheetswiesen a ville länner ënnerschiddlech ass et handelt sech ëm eng entzündung déi meeschtens d longen ugräift awer och all déi aner organer wéi lymphkniet häerz liewer bauchspäicheldrüs haut aen schanken an och de nervesystem hei gëtt et och keng zouverlässeg statistiken well sou vill ënnerschiddlech organer kënne betraff sinn sinn och d symptomer deem entspriechend verschidden hei der e puer dacks gëtt se duerch zoufall duerch e röntgebild vum broschtkuerf rx thorax entdeckt am fall wou ugeholl gëtt datt ee sarkoidos huet musse wéinst deene ville symptomer aner krankheete mat deene selwechte symptomer ausgeschloss ginn dëst geschitt meeschtens duerch eng tissusprouf biopsie sou krankheete mat dee selwechte symptomer sinn ënner anerem rheuma gripp tuberkulos morbus hodgkin bei der akuter form wou et just dräi bestëmmte symptomer gëtt erythema nodosum gelenkpéng a bihilär geschwolle lymphkniet ass dat net néideg meeschtens verleeft se ouni weider problemer vill patiente mierke se dacks net a se ka schonn no joer duerch selbstheelung iwwerstane sinn bei vun de fäll kann et awer virkommen datt dem patient säi liewe komplett op d kopp gestallt gëtt jee nodeem wat fir een organ betraff ass sou e patient huet et méi schwéier otemproblemer déi schlëmmer kënne ginn do muss dann och direkt behandelt ginn oder z b bei den aen kann et virkommen datt een net méi gutt gesäit oder sou guer blann ka ginn wann net direkt eppes kann ënnerholl gëtt och nerveproblemer kënnen entstoen och wann dëst relativ rar ass wa liewenswichteg organer befall sinn da kann och dës krankheet déidlech verlafen och wann dat net heefeg ass well all fall anescht ass ass och fir jiddwereen de verlaf net d selwecht dës krankheet gëtt a verschidde stufen stadien stades agedeelt dëst geschitt nom röntgebild vun de longen well jo meeschtens déi betrafft sinn dacks ass keng behandlung néideg awer wa liewenswichteg organer betraff sinn da gëtt mat kortison probéiert d krankheet an de grëff ze kréien wéi laang a wéi vill dat muss den dokter bestëmmen och gëtt et nach aner behandlungsmethoden am fall vu péng gi schmäerzmëttel verschriwwen och kure kënnen dem patient eng hëllef sinn wichteg all joer eng kontroll beim dokter souguer wann d krankheet iwwerstanen ass et kann een den jonathan hutchinson als den éischten ugesinn deen d sarkoidos beschriwwen huet hien huet e patient virgestallt dee giischt hat och hat hien zousätzlech nach hautverännerungen deen ass dunn joer méi spéit u niereversoë gestuerwen dëst huet den hutchinson awer op d giischt zréckgefouert haut wësse mir datt wéinst dem verännerte kalziumgehalt deen d sarkoidos mat sech brénge kann datt dat warscheinlech déi eigentlech ursaach war de franséischen hautdokter ernest besnier huet eng symmetresch hautverännerung vun den ieweschten extremitéiten hänn fangeren beschriwwen de schweedeschen hautspezialist csar peter mller boeck huet an enger wëssenschaftlecher dissertatioun multiple benign sarcoid of the skin di histologesch hautverännerungen erwähnt an huet deemools schonn de verdacht gehat datt et sech géif ëm eng systematesch erkankung handelen dofir ginn d hautverännerunge bei der sarkoidos och boeck sche sarkoidos no him benannt den däneschen aendokter christian frederick heerfordt beschreift eng uvéit bindehautentzündung mat nervebedeelegung a parotidit geschwollen drüse wéi beim mumps souwéi och féiwer a wéinst den analyse schreift hien dat dem mumps zou am joer bestätegt de schweedeschen dermatolog hautdokter jörgen nilsen schaumann dem boeck seng entdeckungen datt et sech hei ëm eng systemesch erkrankung vu verschiddenen organer handelt an huet d sarkoidos als lymphogranulomatosis benigna bezeechent fir se vum hodgkin lymphom ofzegrenzen de schwed sven halvar löfgren huet déi akut verlafsform beschriwwen trias erythema nodosum arthritis a bihilär lymphadenopathie obwuel scho grouss fortschrëtter gemaach gi sinn wat d erfuerschung vun dëser krankheet ubelaangt bleift d ursaach nach ëmmer eng fro déi d fuerscher nach net kënne beäntwerten och wees kee wéi laang datt et déi krankheet scho gëtt den englesche rheumatolog tom palfermann huet en artikel publizéiert iwwer seng intensiv sich vun allem wat de beethoven betrëfft hien ass praktesch iwwerzeegt nodeem hien alles wat hien an der literatur an de bréiwer déi de beethoven senger famill a frënn geschéckt huet souwéi och an dem beethoven säin tagebuch an och de medezinesche rapport vum beethoven senger autopsie datt de beethoven net u liewerzyrhose wéinst ze vill alkoholkonsum gestuerwen ass d liewer soll net där vun enger duerch alkohol zerstéierter gläichen vill éischter stellt hien de post mortem diagnostic datt de beethoven u sarkoidos gestuerwe soll sinn wann een dovun ausgeet dat persounen op kéinte betraff sinn dann hätte mir hei zu lëtzebuerg tëscht an leit déi dës krankheet hätten am ausland si veräiner vu betraffenen gegrënnt ginn hei déi vun äise nopeschlänner de gregorianesche kalenner benannt no dem poopst gregor xiii ass hautdesdaags deen am wäitste verbreete kalenner den éischte konzil vun nicäa huet am joer bestëmmt datt ouschteren ëmmer den éischte sonnden no dem éischte vollmound no dem ufank vum fréijoer bezunn op jerusalem gefeiert soll ginn d primar equinoxe oder fréijoer equinox op der nërdlecher äerdhallefkugel war am joer vum konzil den mäerz an deemools huet nach kee fonnt datt déi julianesch reegelung mat de schaltdeeg verbesserungsbedürfteg wier den deemools gëltege julianesche kalenner ass vun engem mëttlere sonnejoer vun deeg ausgaangen an huet déi differenz op deeg vun ongeféier stonnen all véier joer duerch d afügung vun engem schaltdag ausgeglach dogéint war d realitéit deeg stonnen minutten a sekonnen also genee deeg minutte méi kuerz duerch déi differenz war d primar equinoxe am joer schonn den mäerz déi diskrepanz war scho laang bekannt an zanter dem joerhonnert sinn ëmmer erëm virschléi gemaach gi fir de kalenner ze reforméieren ënner anerem vum nikolaus kopernikus säi wierk de revolutionibus orbium coelestium vun den emdréiunge vun den himmelskierper an déi prutenesch tafelen vum erasmus reinhold ware schliisslech och d basis fir déi vum poopst gregor xiii dekretéiert reform fir datt d fréijoer equinox erëm op den mäerz fält a fir datt ouschteren erëm konnt um richtegen dag gefeiert ginn huet de poopst d iddi vum dokter an hobby astronom aloisius lilius ugeholl an zwar sinn am joer einfach zéng deeg iwwerspronge ginn no dem oktober koum direkt de oktober d wochendeeg sinn normal weidergaangen fir datt et net nees zu sou enger differenz géif kommen huet den neie gregorianesche kalenner sonnejoer op amplaz deeg festgesat dofir ass d reegel vum julianesche kalenner wat d schaltdeeg ugeet ëmgeännert ginn de consulat war an der franséischer geschicht d zäitperiod vum november bis zur proklamatioun vum empire jee no historiker gëtt de consulat als enn vun der revolutioun ugesinn oder schonn als optakt fir eng nei ära déi mam premier empire hiren héichpunkt erlieft u sengem enn ass den directoire an enger dräifacher kris an et gëtt projete fir de regime nees ze stabiliséieren am oktober begéint de jonke generol napoleon bonaparte den acteure vum politesche liewen an hëlt un engem staatsstreech deel den napoleon bonaparte hätt eigentlech nëmme sollen d militäresch kraaft hanner deem ganze sinn do stellt sech natierlech d fro wéi ee vun enger geplangter revisioun vun der konstitutioun zu enger elengherrschaft kënnt mam coup d état vum an brumaire an november koum den napoleon bonaparte a frankräich un d muecht ee vu senge bridder de lucien bonaparte deen dee moment president vum conseil des cinq cents war huet eng net onwiesentlech roll an där affär gespillt un der spëtzt vum consulat provisoire stinn de bonaparte de sieyès an den ducos d assembléeën hunn zwou kommissioune gewielt déi sech ëm d juristesch affäre bekëmmeren an eng nei konstitutioun ausschafe sollen déi projete gi staark vun den iddie vum sieyès beaflosst virun allem soll d exekutive gestäerkt ginn fir de fonctionnement vum neie regime z erliichteren d konstitutioun vum joer viii gëtt vum danou verfaasst dee sech schonn ëm d konstitutioun vum joer iii gekëmmert hat den danou gehéiert zu den ideologen liberal republikaner déi sech géint d jakobiner stellen déi nei konstitutioun verstäerkt d exekutive an d representatioun vum vollek leeft iwwer d notables och wann de suffrage universel offiziell net ofgeschaf gëtt d konstitutioun vum joer viii ass awer e broch mat den anere konstitutiounen am ganzen text fënnt sech keng referenz zu de mënscherechter oder der verdeedegung vun der fräiheet si ass méi technesch si definéiert d pouvoiren a virum allem de pouvoir vum staarke mann vum regime d konstitutioun ass wéi fir den napoléon gemaach souguer säin numm steet dran dat ass verwonnerlech well eng konstitutioun eppes zäitloses soll sinn wat undauert den napoléon gëtt zum éischte konsul ernannt a steet un der spëtzt vun der exekutive hien designéiert d leit fir déi wichteg fonctions publiques an huet eng gewësse muecht am legislative beräich ausserdeem huet hien eng rei rechter wat d diplomatie an d arméi ugeet d konstitutioun knäppt awer un d kolleegialitéit vum directoire un andeems et dräi konsule gëtt och wann nëmmen deen éischte wierklech un der muecht ass op institutionnellem plang kënnt et och zu changementer den tribunat gëtt geschaf dee sech aus deputéiert zesummesetzt a gesetzesprojeten diskutéiert an de corps législatif dee sech aus deputéiert zesummesetzt an d gesetzer stëmmt ouni driwwer ze diskutéieren de conseil d état preparéiert déi gesetzesprojeten dat ass eng reng technesch assemblée mat ëm déi memberen déi vum éischte konsul ernannt ginn de senat ass zoustänneg fir d konstitutioun lues a lues schreift de senat och selwer legislatif texter dsenatus consulte offiziell gëtt de consulat den januar agefouert déi zwéin nei konsulen déi designéiert ginn sinn de cambacérès an de lebrun de cambacérès e régicide war deputéierten an der convention hien ass e spezialist am droit a war justizminister ënner dem directoire de lebrun ass fir eng moderéiert monarchie an e spezialist an de finanzen den napoléon hëlt sech also zwee leit vu verschiddenen hannergrënn fir säi grousse projet vun der réconciliation nationale am conseil d état si weider enk vertrauter vum napoléon an de sieyès iwwerhëlt d presidence vum senat d assemblée ass sech hirer saach mam napoléon nach net ganz sécher d deputéiert ginn an enger éischter phas vum senat bestëmmt bis datt d notabilitéitslëschten opgestallt sinn am ufank vum joer ass de consulat also agefouert mä den neie politesche regime muss sech duerch seng politik nach beweisen well d vollek ass de selleche staatsstreecher midd vun ufank un weist de bonaparte e staarke wëlle fir den divisounen déi duerch d revolutioun entstane sinn en enn ze setzen hien invitéiert de klerus nees zréck a frankräich ze kommen a gëtt em d fräiheet vum kult den dezember den napoléon schaaft d loi des otages of déi et erlaabt huet familljemembere vun engem emigréierte festzehuelen an de verkaf vun de biens nationaux gëtt gestoppt et kann ee sech och vun der liste des émigrés sträiche loossen wann een op der lëscht stoung huet een all seng biergerrechter verluer am joer geet de bonaparte nach e schrack méi wäit an akkordéiert all den emigranten d amnistie déi moossname preparéieren dpaix civile et gëtt allerdéngs nach ëmmer regiounen op déi de staat wéineg afloss huet zweemol am weste vum land mécht sech eng chronesch instabilitéit bemierkbar opstänn brigangen zanter november versicht den napoléon de westen an de grëff ze kréien an erreecht e waffestëllstand mat der chouannerie am ufank vum joer huet hien d quasitotal pazifikatioun vum westen erreecht virun allem an der vendée wou hie sech op de klerus gestäipt huet lokal onroue bleiwen awer an der normandie bestoen ass d land grosso modo friddlech entweder duerch verhandlungen oder militärech presenz am fréijoer decidéiert de bonaparte de fridden no baussen nees hirzestellen a sengen ae stäipt sech de regime op de fridden deen hie schafe wëll also muss hie gewannen den februar gëtt de fridde vu lunéville mat éisträich ënnerschriwwen wat seng rechter op den norden an den zentrum vun italien opgëtt am mäerz kënnt et duerch den traité vun amiens zum fridde mat groussbritannien fir datt de regime stabil bleift muss e sech op e staat stäipen an deen d vollek vertrauen huet an dofir sinn eng partie reformen noutwenneg fir d alleréischt muss bei de staatsfinanzen opgeraumt ginn wat duerch eng steierreform geschitt de consulat ierft vum directoire véier direkt steieren den impt foncier den impt mobilier d patente an den impt des portes et fentres mä just well et déi steiere gëtt heescht dat net datt de staat et liicht huet fir se anzedreiwen am joer huet frankräich nees en equilibréierte budget am januar gëtt d banque de france gegrënnt eng privat bank déi vum staat ënnerstëtzt gëtt si iwwerweist dem staat déi noutwenneg avancen bis d steieren an der keess sinn mat der monetärer reform vun kritt si d recht schäiner ze drécken de franc germinal gëtt op d valeur vum gold dat d bank besëtzt festgesat d gesetz vum februar beschäftegt sech mat der lokaler administratioun de wichtegste punkt vun deem gesetz ass d kreatioun vun de préfets d departementer vun der revolutioun gi bäibehalen mä intern gëtt nei organiséiert d distrikter ginn arrondissementer d gemeng gëtt definéiert an de kanton geschaf op all niveau gëtt e fonctionnaire public ernannt souwéi eng assemblée consultative gewielt d justiz ass ee vun de piliere vum neie regime deen ëmmer méi autoritär gëtt de consulat stellt awer d gläichheet vun alle virun der justiz déi am numm vum vollek ausgeschwat gëtt net a fro d riichter gi vum vollek gewielt an et gëtt och e populäre jury am mäerz setzt den napoléon eng reform duerch datt nëmmen nach d friddensriichter mineur delikter ressort ass de kanton gewielt ginn d justiz baséiert op professionelle magistraten déi am prinzip net kënnen erausgehäit ginn de ministère vun der police gëtt dem fouché uvertraut d police mécht gläichzäiteg recherchen iwwer d meenung vum vollek wéi datt si fir uerdnung suergt de bonaparte wëll d reegele vum zesummeliewe vun der gesellschaft codifiéieren fir en neie soziale lien ze schafen nodeem d dräistänneuerdnung vum ancien régime duerch d revolutioun zerstéiert ginn ass de code civil dee scho wärend der revolutioun geplangt gouf gëtt fäerdeggestallt et handelt sech heibäi ëm eng synthees tëscht de verschiddene rechter vum ancien régime an dem neien droit vun der revolutioun den text ass komplett laizistesch fir e fir souvill fransouse wéi méiglech acceptabel ze maachen gläichzäiteg envisagéiert de bonaparte e reliéisen encadrement d relioun gëtt als stabilisatiounsfaktor vun der gesellschaft ugesinn obwuel hien hätt kënnen eng zivil relioun a betruecht zéien wéi de culte décadaire entschléisst hie sech sech op déi besteeënd reliounen ze baséieren d dominant relioun a frankräich ass de katholizismus am joer ass d franséisch kathoulesch kierch an zwee gespléckt et gëtt eng église réfractaire an eng église constitutionnelle d église réfractaire ass majoritär verhandlunge mam poopst pius vii féieren zum konkordat vun dësen accord erlaabt et vun un d kierch no de diözesen nei z uerdnen d bëscheef gi vum staatschef ernannt a kréien hir investitur vum poopst d paschtéier gi vum staat ernannt a bezuelt de klerus huet als aufgab de fridden ze sécheren an de sozialen zesummenhalt ze stäerken zum beispill andeems fir dem napoléon seng arméi gebiet gëtt d napoléonesch gesellschaft ass eng gesellschaft der hir hierarchie um besëtz baséiert ronn leit bilden eng elite déi räichste fransousen déi an oppositioun zum rescht vum land steet op dës elite baséiert sech d politik an all departement gi listes de notabilité opgestallt wouvun déi räichste leit funktioune beim staat iwwerhuele kënnen des elite ass e prelude op d noblesse d empire d jakobiner haten de coup d état net gutt geheescht a wollten den napoléon op juristeschem wee drukréien si waren déi éischt affer vun der reaktioun nom staatsstreech de bonaparte huet eng partie mesure getraff fir déi stäerkst géigner aus dem verkéier ze zéien hien huet eng lëscht publizéiere gelooss op där deputéierte verbannt goufen an an de prisong bruecht gi sinn d jakobiner goufe vun der police iwwerwaacht gläichzäiteg huet de bonaparte probéiert souvill wéi méiglech jakobiner op seng säit ze zéien an huet sech als ierwe vun de prinzipie vun der revolutioun dohigestallt d oppositioun ass nach e puer méint bestoe bliwwen zemol an der press am januar huet de bonaparte eng zeitunge verbidde gelooss d gefor vun de jakobiner war awer reell si haten eng partie komplotter geplangt fir den napoléon ze stierzen vun bis huet de bonaparte et awer geschafft datt dës oppositioun sech net méi allze vill blécke gelooss huet um enn vum directoire haten och d royalisten nees ugefaangen sech zesummenzedinn de westen an de südweste vu frankräich ware grouss royalistesch regiounen zanter dem enn vun hat de bonaparte gespréicher mat de royaliste lafen ënner anerem mam hyde de neuville fir der chouannerie en enn ze setzen verschidde monarchisten hate gehofft den napoléon kënnen ze benotzen an hien als intermediaire zum louis xviii un der muecht ze halen de louis xviii hat dem napoléon den februar geschriwwen an hie gebieden sech zu senge gonschten zréckzezéien den napoléon hat an der tëschenzäit awer seng muecht gefestegt an déi offer net akzeptéiert d monarchiste waren also gezwongen hir meenung zum napoléon z änneren a si hu versicht hien aus dem wee ze raumen no verschidde spekakulären aktioune wéi der entféierung vum senator clément de ris am september goufen awer och si vun der police iwwerwaacht an et ass roueg ginn an de royalistesche reien obschonn déi zwou oppositioune weider bestanen hunn wann och éischter am ënnergrond sou haten d royalisten dach e virdeel si hate groussbritannien hanner sech wou sech déi meescht emigranten opgehalen hunn d liberal oppositioun ass aus leit entstanen déi am ufank fir den napoléon waren a si haten och dem staatsstreech an der uerdnung déi de bonaparte nees an d land bruecht huet zougestëmmt mä si géint déi autoritär richtung déi de regime ageschloen huet si hänke staark un de prinzipie vun bis ass de benjamin constant hire porte parole virun allem d speziell geriichter wou et kee jury gouf hunn den ideologe guer net gefall tëscht an war dës oppositioun awer net wierklech staark vertrueden an et huet een net dacks vun hinnen héieren et sief bei engem éischte projet vum code civil deen hinnen ze konservativ war et goufen och manifestatioune géint d konkordat vun hir campagne huet een haaptsächlech an der press fonnt zum beispill an der zeitung la décade philosophique liberal deputéierten hate sech och géint d légion d honneur ausgeschwat déi fir si ze vill de got vum ancien régime hat ënner dem consulat ass de fouché minister vun der police bliwwen et goufe preventiv leit festgeholl déi géint de regime waren sou wéi zum beispill de marquis de sade d meenungs an d reuniounsfräiheet goufen ageschränkt d pressefäiheet war eng vun de grousse victoire vun der revolutioun mä d press war och ee mëttel vun der oppositioun a sou hat de bonaparte eng gutt partie zeitunge verbueden anerer goufen zenséiert de januar gouf et nëmmen nach zeitungen zu paräis allerdéngs däerf een d roll vun der press och net iwwerdreiwen ëmmerhi goufen d zeitungen zu där zäit nëmme vun notabele gelies de le journal des débats hat nëmmen eng abonéiert dëst ass allerdéngs och d elite déi um politesche liewen deelgeholl huet mam moniteur universel hat den napoléon seng propaganda press d konstitutioun vum joer viii hat de bonaparte fir joer un d spëtzt vum staat gestallt hat den napoléon ouni zweiwel seng muecht gutt gestäerkt an d oppositioun roueg gestallt d verlängerung vu sengem mandat am joer war awer net seng eegen initiativ hien huet den tribunat intervenéiere gelooss de senat hat als éischt eng weider verlängerung vun joer virgeschloen amplaz de consulat op liewenszäit ze setzen den napoléon huet dunn eng wal duerch e senatus consultum erzwongen deen him de consulat op liewenszäit ginn huet ausserdeem hat hien e wuert matzeschwetze bei sengem nofollger dëst war eng éischt etapp zu engem regime wou de staatschef sech reproduzéiere kann dëse senatus consultum gouf vum vollek akzeptéiert d konstitutioun vum joer x huet d zesummesetzung vum tribunat geännert an d unzuel vun de membere vun op erofgesat domat haten d assembléeën nach manner muecht an de senat hëlt op legislativem plang zou zanter februar huet den napoléon an den tuileries gewunnt wou sech lues a lues en haff gebilt huet nom konkordat huet de bonaparte nees eng kapell an den tuileries installéiere gelooss an ass do all sonndes an d mass gaangen no huet sech d bild vun engem kinnek aus dem ancien régime ëmmer méi verstäerkt hien huet reesen an de provënzen ënnerholl sou wéi deemools d kinneken op hire visites royales beim bonaparte ass opgefall datt hien de staat absolut stäerke wëll an dat an engem land wat zanter joer net zur rou komm ass a keng biller méi vu sengen herrscher gesinn huet de consulat op liewenszäit ass op en enn gaangen wéi d keeserräich ausgeruff gouf de fernand fox gebuer de januar op der bollenduerfer bréck ass e lëtzebuergesche schauspiller no sengem lycée an der stad an zu iechternach goung de fernand fox op d interbank an du bei arbed schaffen duerno huet hien e café d theaterstuff opgemaach wou e bis zu senger pensioun geschafft huet bekannt ass de fernand fox fir seng joerzéngtelaang presenz op lëtzebuerger bünen an och als schauspiller a reklammssketcher kinos an televisiounsproduktiounen stoung hien eng éischt kéier am stater casino op der bün wou e vum eugène heinen entdeckt gouf hien huet doropshin joer schauspillerei an dictioun um stater conservatoire gemaach hie war dunn joer laang member vum lëtzebuerger theater an joer laang vum kasemattentheater do donieft huet hie reegelméisseg a produktiounen dacks cabaret vun aneren ensembele matgespillt wéi z b am kapuzinertheater dem tol oder dem thétre du centaure 
