wikipedia is e projek va de wikimedia foundation ing organisatie zónger winsougmirk t doel va wikipedia is óm in jieëker taal ne komplieëte rechtevrie encyclopedie te sjrieëve behauve typische encyclopedie artikele bevat wikipedia ouch informatie die dèks in verbandj gebrach weurt mit almanakke specialitische tiedsjrifte en zake die in t nuujs zunt drie hoofkarakteristieke diffenieëre de niesj va wikipedia op t world wide web wikipedia is begós op januari allein in t ingelsj de ieësjte angesjtalige versie in t frans is begós op mieërt de versie in t nederlands is begós op juni eind besjtèt de ingelsje versie oet mieë as artikele de limburgse wikipedia is begós in september mer de ieësjte echte artikele zunt va december va dat jaor in de winter van is dit projek hel gegrujd tot bienao artikele taege t eind van mieërt op dit moment haet de limburgse wikipedia artikele wikipedia is ne wiki n website woeë edere bezeuker de artikele kint verangere en woeë dees verangeringe meteen doergeveurd weure artikele weure neet gecontrolleerd doer aangeweze gebroekersj of speciaal editors en de vriewillige auteursj waarsjuwe dat contributies zónger genade collectief waere verangerd t is neet nuuëdig dat auteursj expertise of formeel kwalificaties höbbe in de óngerwerpe woeëmit ze zich bezighoute wat e punt van kritiek is veur sómmige t limburgs ouch waal lèmburgs limburgsj of limburgisj is d r populaere naam vör n verzameling dialekte die in de dialektologie t zuidoosnederfrankisch geneumd werre me is ooch d r term limburgs gaoë gebruke umdat de mètste gebroekers van dis dialekte in èng van de beide limburge wonne mae t haat och luuj in wallonië en duutsjland die dis taal nog kalle t limburgs is dus e diasysteem t limburgs is ing vaan de winnige toeëntale in europa in tekende de hollendsje överhèèd t europees handvest ter erkenning van europese regionaal tale en erkende daomit t limburgs in nederland as europese regionaal sjtreektaal de bèlzje överhèèd haat in t kaderverdraag inzake de besjerming van nationaal minderhede getekend vlaandere weigert dit verdraag te ratificere oeëdör t handvest ter erkenning van regionaal tale neet getekend kan werre en daorum besjteunt dis dialekte in belsj limburg nog neet officieel t woord limburgs kin op twie maniere gedefinieerd weure es sumpelweg alle dialekte die in bèlsj en hollands limburg gesproke weure en es n taolkundege einheid umtot t lèmburgs allewijl es streiktaol erkind weurt is t nötteg um die taol taolkundig aof te bakene boe de grens ligk is nog e bitteke umstreje vreuger woort ze getrokke mèt de uerdinger linie en de benrather linie t gebeed dös boe in me ich maak zeet veur ik maak of ich mach e dat zouw evels beteikene tot t venloos en t kirchräödsj bei neet tot t limburgs hure allewijl weurt es belangriekste kinmèrk t gebroek vaan sleep en stoottoon gezeen en wel t gebroek vaan de sleeptoon veur de vaan oorsproonk lenger en stoottoon veur de vaan oorsprong körter syllabes de twiede grens is daan de benrather linie dee t tonaliteitsgebeed in e noordwestelik deil t limburgs en e zuidoostelik deil t ripuarisch verdeilt zelfs de tonaliteitslien es wes en noordgrens vaan t limburgs werp probleme op bekaans ummer gief t boete dit gebeed nog dialekte die wel t versjèl tösse de twei toene kinne meh die neet in oppositie gebruke zoe weurt in t venrojs t lommels en t sintruins wel gezonge meh trif me gein wäörd aon die mèt behölp vaan de toene oeterein gehawwe weure ouch beveent ziech te zuie vaan mestreech e gebeed zoonder tonaliteit meistal hèlt de besjrieving vaan t limburgs bij de duitse grens op behave de zelfkant e gebeedsje tot e hèpske oet nederland vörmp en inkel jaore bij nederland heet gehuurd toch geit t limburgs wied in duitsland door tot euver de rien woe me vaan bergisch sprik dees variante zien allein mèt e weineg routine es limburgs te herkinne soms nump me ouch de mier noordelike dialekte mèt wie t venrojs meh die zien in essentie braobants wel kinne de piellandse en genneperlandse dialekte zuidoostelike kinmèrke wie versjeie saorte umlaut de dialekte vaan de dörper oet de braobantse gemeinte kranedonk hure weer wel tot t limburgs t weste vaan belsj limburg is n kwestie apaart in de noordwestelike gemeintes lommel ham en de loei weure dialekte gesproke die zoe good wie gans braobants zien t eineg limburgs kinmèrk wat ze höbbe is de umlaut in diminutieve t zuidweste sintruin en umgeving ligk wel boete de tonaliteitsgrens meh binne de uerdinger linie bovedeen ligk dit gebeed t n ooste vaan de getelien n bundeling vaan klein isoglöskes die door hun groete aontal same belaangriek zien deze grens vörmp veur väöl lui e deil vaan de wesgrens t ooste vaan vlaoms braobant tiene en umgeving teslotte ligk te weste vaan die getelien meh t n ooste vaan de uerdinger linie ouch weure de ripuarische dialekte in t uterste zuidooste vaan nederlands limburg zeker ouch door de sprekers zelf wel limburgs geneump dit is oonder taolkundige evels hoegs oongebrukelik t allerveurnaomste kinmerk is wie gezag de twietoenegheid t twiede belangriekste door de meiste dialekte gedeild is t wäördje i e ch boe t hollands ik heet derde is t pronoom doe soms diech de westelike dialekte bèlsj lèmburg vaanaof hasselt gebroeke daoveur evels zjus wie t nederlands vörm vaan gij bev dzjie in t hessels wijer koueme in de meiste dialekte de hollandse ui en ij trök es oe en ie in väöl dialekte weurt de t op t eind vaan e woord in combinatie mèt väöl consonante neet oetgesproke s j lech veur slecht lèstens meh neet t mins belangrieke heet t limburgs n eige verbuigingssysteem dat väöl vaan zoewaal t hollands brabantse es vaan t duitse aofwiek rs zien drei grammaticaal geslaachte mennelik vrouwlik oonzijig mèt de artikele dee die dat toonloos d n d r de t en eine n ein ei n ne n n e n t miervajd volg de vrouwelike vörm typisch limburgs is tot t adjectief bij t vrouwlik en t miervajd in inkel gevalle de e oetstoot zuug wijer limburgse grammair toeanen in t limbörgs en ouch limburgse klaanklier en spelling t wesgermaans volk de franke vesteg ziech in de laat roemeinsen tied in noordelik gallië es foederati vaan t roemeins riek mèt de groete volksverhoezing en de collaps vaan t riek trèkke de franke noordweerts verspreie ze ziech euver e väöl groeter gebeed ze kolonisere e groet deil vaan de nederlen en grof eweg t modern midde duitsland in de dao opvolgende iewe nump hun expansie nog wijer touw mèt es huugdepunt t riek vaan sjarel de groete bij dee z nen doed in de taol vaan de franke weurt in hun kèrngebeed gesproke en breit ziech oet ten koste vaan ander germaanse dialecte en romaanse taolvörm in de res vaan hun riek oondergoon de dao aonwezege taole sterken invlood vaan t frankisch t limburgs ligk in t frankisch kerngebeed en is al vaanaof de vreug middeliewe frankischtaoleg de hoegduitse klankversjuving heet in t gans continentaal wesgermaans taolgebeed gezörg veur hoegduitse middelduitse en nederduitse variante t frankisch heet ze alledrei n taolkundege aofspraak heet de grens tösse t nederduits en t middelduits bij de benrather linie gelag daomèt zien de limburgse dialekte nederfrankisch aon de zuidweskös vaan de noordzie weurt e germaans dialek gesproke wat hendeg vaan dat frankisch aofwiek t fries veur de expansie vaan de franke en t frankisch stoont dees taol evels neet zoe allein es denao in zoe good wie gans modèrn nederland en vlaondere mote de direkte verwante vaan t fries geklónke höbbe dewijl ouch t saksisch mèt zekerheid väöl korter bij t fries stoont es noe t is verfrankisch de verzaomelnaom veur t fries en de verwante germaanse dialekte is ingweoons d n opmars vaan de franke vaanoet t zuie kós dees taolinvlood neet euveral wegvege t fries blaof bestoon in ierste instantie zelfs in t later noord en zuid holland en in väöl andere gebejer blaof n ingweoons substraot achter in limburg is dees oonderlaog evels relatief zwak ingweoonse wäörd die t gehaold höbbe zien vief en zègke in de dialekte die kortbij t ripuarisch stoon wie t heëlesj huurt me dao t neet ingweoons vunnef en zage roond ligk de taol vaan t later limburg nog relatief kortbij de taol oet braobant en vlaondere in de karolingischen tied evels kump dao verandering in de mechtegste stad in de wij umstreke weurt kölle en de koumende veer iewe zörg dat deveur tot de kinmerke vaan t köls e middenduits dialek eint veur eint geëxporteerd weure zoewel in t rienland in gelre es in t graafsjap loen wèlt me t köls imitere of kint me in eder geval aon de taol oet t ooste n hoeger status touw zoe zalle stei wie aoke mestreech en venlo tössestaties zien gewees in de verspreiing vaan de versjèllende dialekkinmerke mèrkwierdeg genoog woorte de kölse eigenaardeghede gans oongeliek in t weste geïmporteerd limburg heet daodoor e terrasvörmeg taollandsjap gekrege vaan t zuide en ooste nao t noorde en weste touw weurt de taol ummer nederduitser minder köls vaan karakter vaan oos nao wes heet de kölse expansie veur de volgende grenze gezörg n aontal vaan die grenze löp door tot boete t limburgs taolgebeed m n de twie umlautsgrenze die zelfs tot wied in t nedersaksisch procedere tegen t ind vaan de daartiende iew is de mach vaan kölle gebroke en dómmeneert braobant de zuidelike nederlen e groet deil vaan t later limburg riech ziech in cultureel opziech op braobant de kölse taolexpansie stop direk meh weurt eigelik amper trökgedrejd dit bliek beveurbild oet de uerdinger linie die nog ummer mèt ne boeg um de braobantse stad tiene heer ligk en oondanks de braobantse expansie sjijns noets nao t ooste versjove is veranderinge die in e groet deil vaan t later belsj limburg weure doorgeveurd zien limburg waor evels in deen tied politiek zoe versnipperd tot deen invlood bij t maasland abrup ophoolt de drei bove besjreve taolveranderinge höbbe hun isoglosses allemaol dao loupe en bij genk loupe ze zelfs same mèt de panninger seitenlinie geliek in de genker barrièr de braobantse expansie heet nog iewe gedoord al versjove de dialekgrenze vaanaof de zeventiende iew nog mer weineg feitelik waor op dat memint t limburgs taollandsjap gooddeils vasgelag de dialekte zien daonao geleidelik aon oetereingegreujd mèt t oontstoon en in beteikenis touwnumme vaan de nederlandse staanderdtaol kaome de dialekte oonder ummer touwnummenden invlood daovaan beter mobiliteit en gestege opleiingsnivo zörgde in de twintegste iew veur touwgenómme contak tösse vesjèllende dialeksprekers en brach laanksemaon n regiolectisering op gaank vaanaof de e iew begos de industrie op te komme dizzen tied weurt neet allein in limbörg meh ouch in de res vaan europa de industriële rivvelutie geneump vaanaof dat momint kin me t limbörgstaoleg gebeed in veer ikkenomische gebeje opdeile t gebeed dat ziech laot kènmerke mèt industrie roontelum de mijne t gebeed dat ziech riech bis de febrieke vaan liège t gebeed dat ziech riech op de handel mèt indhove en t gebeed dat eigelek weineg tot gein indöstrie heet de bekènde zuid limbörgse mijnstreek roontelum heerle zitterd geleen en kèrkraoj veraanderd in hun dialekte neet väöl al geit dat later wel gebäöre ouch veur t utterste weste vaan belsj limbörg gebäört d r neet väöl simpelweeg umtot t neet väöl industrie dao gief roontelum mestreech en hasselt begint laankzaom meh zeker de vocabulaire evels hendeg snel te veraandere veural t waols en later ouch t frans vaan liège heet n innorme invlooj op de steij boe dat t extreems gebäört in eijsde mestreech en tóngere zoe weurt herinnere rappelere en zuver make sjoevenere sommege vaan de waols franse wäörd haole t zelfs väöl wijer bis aon venlo zoewie versjèt in plaots vaan vork dit maak de kloof evels wel groeter tösse t limbörgs en t oets zoe kortbij ligkende ripuarisch dat niks vaan dees waolse expansie mètkraog in t noorde begint de ik ich lijn laankzaom mie en mie nao t zuie te trèkke vaanwege de ikkenomische invlooj vaan indhove bis t momint dat zelfs venlo euver de streep geit nog ummertouw is venlo e typisch geval vaan n euvergaangsdialek vaan t dao origineel gesproke limbörgs ze spreke nog altied vaan mich en neet meej en ouch dich neet ow of geej en t mie indhoofse kleverlands ze spreke nimmie vaan ich meh ik en zègke neet sjoen meh moei allewijl lieket t limbörgs vaan belsj en nederlands limbörgs veur de ierste kier ech oeterein beginnentere te greuie belsj limbörg mèt oetzoondering de grensdörpkes die ziech riechte op mestreech begint mie te vervlaomse dewijl nederlands limbörg begint te verhollandse de plaotse roontelum mestreech zoewel belsj es nederlands lieket mie en mie nao t mestreechs te greuie dewijl me tzelfde zuut in zitterd en geleen die laankzaom meh zeker ouch qua dialek op mekaar beginne te lieke de dialekte in parkstad beginne te veralgemeinieziere en in minder maote ouch t heuvelland allewel dao ouch t mestreechs väöl invlooj heet door t gebrek aon e eige cultureel centrum de vraog is evels wat de strijd zal winne in limbörg de vernederlandiziering of de veralgemeiniziering de versjèlle tösse de limburgse dialekte zien aonzeenlik neet allein deit dat ziech veur aon de ren vaan t taolgebeed woe t limburgs laanksem meh dudelik euvergeit in ander taole en de typisch limburgse kinmerke ei veur ei laote valle ouch in t hart vaan t taolgebeed gief t dèks al zoeväöl taolversjèlle dèks geconcentreerd in taol anclaves tot wezelik eder plaots zien eige dialek heet de meiste versjèlle zien groetendeils oos wes georiënteerd wat me dudelik bemerk bij t reize vaan de belsj brabants limburgse grens via belsj en nederlandse limburg door t rienland in noord zuidriechting zien de versjèlle belangriek kleinder vaandao tot me in groete deile vaan nederlands limburg ziech oonderein gemekelik kint verstoon dewijl hessels en remunjs neet zoemer oonderein te verstoon zien t limburgs heet sins kort in nederland ne wèttelike status meh is nörges wèrkelik officieel de taol heet altied n daktaol bove ziech gehad en steit noe euveral oonder t nederlands en t duits in de modèrnen tied vaan massamedia beteikent dat tot immigrante ziech vaan de cultuurtaol neet vaan t limburgs zalle bedene ouch beteikent t soms tot awwers hun kinder neet mier optrèkke in de volkstaol in nederlands limburg sprik door t groetste deil vaan de provincie de mierderheid nog t dialek dit is dös neet per se limburgs vaan n klein mierderheid in t plattelaand vaan gennep en umstreke en good de helf vaan de jóngere in wiert tot mier es negeteg procint hei en dao in t heuvellaand veural in t zuie mote ouch de immigrés wèlle ze bij de gemeinsjap hure ziech t plat eige make vaan noord nao zuid is nen dudeliken trend waor te numme vaan minder nao mie dialekgebroek oetzunderinge zien daobij de stei meh hiel in t bezoonder heerle woe me t aondeil vaan sprekers vaan t heëlesj op mer sjat meh woe t ouch nog heerles nederlands gief door t hoeg aonzien vaan t limburgs wat in de leste jaore nog touwnump zien dao relatief weineg lui die moodwèlleg t limburgs inwissele veur t nederlands in belsj limburg sprik de mierderheid vaan de ierste generatie nog limburgs meh de twiede generatie veural de vrouwlui höbbe t dialek massaol laote valle en trèkke hun kinder op t nederlands op me sjat tot vaan de daarde generatie nog umtrint t dialek behiers dèks is dat n ander dialek es dat vaan de plaots woe ze woene väöl vaan die jóngere veural de vrouwlui gebruke t dialek aamper nog de volkstaol had in vlaondere veural in de jaore t m hiel weineg prestiesj t veurbild vaan heerle in nederland wies evels oet tot dit neet noedzaokelik t ind vaan t limburgs in t belsj hoof te beteikene in de duitse gebejer is de situatie oonbekind meh dao liekent t gebruuk vaan t plat ouch stèrk achteroet te goon zoeget wie in t belsj in weurt door de raod veur t limburgs in samewerking mèt veldeke limburg de e pos hbo kadercursus lièrgank limburgs georganiseerd de sjtudie van t limburgs keumt in n sjroomversjnelling t limburgs weurt in t populair weitesjappelik book riek van klank oetgegeve door veldeke in verdeild in zeve regio s die belangrieke dialekkènmerke gemein höbbe binne die grenze loupe ouch nog secundair taalgrenze of isoglosse die zeve regio s zin veurbeelde van limburgse dialekte o a t klummes t mestreechs t moferts t nuts t norbiks t remunjs t valkebergs t venloos t vieleter t voeres plat t begin van de limburgse literatuur geit truuk nao de e iew mèt werk van de diechter heinric van veldeke oet sjpalbeek hasselt in belsj ouch de nederlandse literatuur en de duutsje literatuur zeen häöm es sjtart van hunne literatuur tot aan de e ièw weurt d r nieks gevónge op dialekgebied in de e ièw e ièw en e ièw ies sjpraoke van mer inkel dialeksjtökker op n inkel werk nao bliek t meiste geine literatuur te zin pas in de e ièw en daonao zal t limburgs miè hoagwaerdige sjriefcultuur kriege publicaties sjtudies en beuk euver de sjtreektaal t limburgs en de limburgse dialekte sjtoon in literatuur euver t limburgs bies wied in d r de ieëw waor t dialekt de taal oeë in oonderwaeze waoërt in nederland op èng oetzoondering nao n l t ooste va limburg oeë t hoeëgduutsj de sjoeëltaal waor inspecteurs van d r minister kalde va trage en vadsige pastoors die gewend waore duutsj te kalle en gene zin howwe um op t nederlands uvver te goeë willem i sjtèlde gratis lieërmiddele ter besjikking mae pas in de twiede helft van dae ieëw begint me mèt oonderwies in en van de nederlandse standaardtaal de oontginning va kaole haat daobie n rol gesjpäöld zuid limburg waoërt opgenaome in de nationale infrasjtruktuur en geïntegreerd in t nationaal communicatiesysteem dat de örsjte mienwijkers duutsjers waore en dat n kwart van de bevolking tösje de twieë waeltkrege duutsj waor haat dör hunne lieëge maatsjappeleke sjtatus gene invloed gehad op t vernederlandingsproces dat inmiddels de sjteun how va belangrieke maatsjappeleke instituties mèt naam van de kèrk t limburgs haet nog van de genetief en inkele van de locatief wie heives nao hoes limburg in t limburgs regionalisme ouch waal bekind es oas limburg ten opziechte van wes limburg belsj limburg is ein van de twelf provincies van nederland en ligk in t zuudoeste van t landj mèr t is ouch ein vaan de tien provincies vaan t bèlsj woe t in t ooste lik op januari haw t nederlandsj deil ein bevolkingsgruutde van inwoners hievan waor procent allochtoon de houfstadj van nederlandsj limburg is mestreech limburg besteit veurnamelijk oet zandgrond t zuie is heuvelechtig feitelek n dal landsjap mèt reste van t plateau en oetgesjoorde dale en bedèk mèt vruchbare löss n windaofzètting oet t ind van de lètste iestied de belangriekste revier is de maos die euver de hiel lengte vaan zuid tot noord door de provincie struimp in t verleje woort in limburg turf grind en steinkaol gewonne t zujelik deil van de provincie nederlands limburg deit mèt in de euregio maas rien noord limburg en midde limburg deit mèt in de euregio rien maas noord de gemeinte baerge en noordeliker deit mèt in de euregio rien waal d r naam limburg zow besjtaoë oet de sjtamwaoërd leem en burcht en oorsjpronkelek verwaeze ha nao ing bepaalde oet leem opgetrokke burcht de sjomaasj wèrkloeasheid in nederlandsj limburg bedroog in de bedrievigheid per sector waor in die periode zowie in de onjerstaonde tabel politiek waor limbörg ummertouw wie n lappedeke boemet veur e deil de groete versjèlle tösse de dialekte oetgelag kinne weure eder gemeinte heet z n eige dialek boebij dèks binne ein gemeinte zuug venlo nog groete versjèlle kinne bestoon pas in de fransen tied dee begós mèt de franse verovering vaan mestreech in woort t gebeed tot n bestuurleke einheid gemaak in bij de vörming vaan t nui koninkrijk der nederlande kraog ein vaan de provincies de naom limbörg de keuning willem waor ouch hertog vaan limbörg mer heer had gei land dat zoe hètde daorum neumde heer es verlicht despoot n stök land wat van häöm waor zoe de naom góng trök op dee vaan n aajd hertogdom dat e gebeed in d n triangel maastreech aoke luik besloog en dat tot had bestande bij de sjeiing vaan nederland en t belsj in kaom de kwestie aon de orde of limbörg e deil vaan t belsj zouw weure wie de meiste limbörgers ziech t winsde oeteindelek woort limbörg in verdeild in n nederlandse en n belzje provincie nederlands limbörg waor vaanaof dat moment es hertogdom limburg tot deil van de duitse bond de provincie bleef de titel hertogdom tot gebruke n aander limbörgse bezunderheid in de titulatuur is tot op d n daag vaan vendaog blieve bestoon de commissaris van de koningin hèt hei gouverneur de nederlandse euverheid erkint de oersprunkelek in nederlands limbörg gesproke variëteite oonder de naom limbörgs es streektaol bij de versjèllende volkstèllinge heet de bevolking vaan nederlands limbörg ziech zoe oontwikkeld d n dudeleksten trend dee me zuut is de aonwas roond d n tied tot väöl lui vaan boete limbörg nao de kojl trokke v de limburgse sjriefwies ies volges de plaatsnamelies van veldeke in de provincie limbörg is in vergelieking mèt t weste relatief laat op groete sjaol heringedeild pas in woort massaol heringedeild en wel in t heuvelland in volgde n get minder groetsjaolege herindeiling in midde limbörg tösse en woort in fases n nui golf vaan herindeilinge aofgewèrk in zoewel noord es midde en zuid limbörg in góng ein geplande fusie neet door tösse baerge mook en gennep gepland tot de gemeinte maasdune nederlands maasduinen de planne zien veurluipeg ingetrokke heimèt is verluipeg n ind gekoume aon gemeinteleke sjaolvergroeting in nederlands limbörg in t midde vaan limbörg ligke wijer herindeilinge neet zoe veur de hand in t noorde boete die ein fusiegemeinte ouch neet in t zuie boe nog väöl relatief klein gemeintes mèt minder es inwoeners zien kin dat nog wel dao zien in en losse fusies gewees zuug veur alle herindeilinge die al zien gewees de lies vaan geweze gemeintes in nederlands limburg nederlands limburg grens aon de volgende distrikte waopes vaan nederlands limbörg t algemein gesjreve limburgs is e projek van limburghuis nao aanleijing van ne oproop van de sjoernelis wim kuipers in óm t limburgs op sjrif vas te lègke haet paul prikken de taal van de maas nen diksjenaer gesjreve van pès haet de kemissie algemein gesjreve limburgs n ierste aanzèt gegeve t aafzich van t agl is óm ne sjtanderd op te zètte veur t sjrieve van de varrejeteite van t limburgs wie dat weurt gekald in oes en wes limburg en in de selfkantj t agl zeuk de kónsens tösje alle limburgse dialekte es sjtrukturiel versjille tösje mie gebejer veurkómme mós te in waeze kónne keze veur ein van de mäögelikhede de sjpraok is noe veural midde limburgs georjenteerd de sjpraekers van de dialekte tösje remunj en gelaen höbbe de meiste veuling demit waat bieveurbeeld bliek oet de käös veur moeljering euver t algemein haet t agl n wiej norm es t geit óm waordkäös wäörd die lang neet in alle dialekte veurkómme zeen toch in de diksjenaer opgenomme t idee is det limburgers n sjpraok neet te väöl moete hove aanpasse es ze agl wille sjrieve ómdet det de dörpel te hoeg zouw make rosa en fortuna de limburgse wikipedia haet ouch ne encyclopedie grieks oetsjpraak enkyklios paideia lèttelek n goodgerönde educatie wat algemèng kènnis betekent is n gesjraeve verzameling va kènnis encyclopedieje zeunt algemèng mèt artikele över allerlei oonderwerpe is t naosjlaagwaerk gespecialisierd in èè vakgebied da kalt me van ne lexicon in d r volksmoond wert evvel ooch gesjpraoëke van ne medische encyclopedie of ne taalkundige encyclopedie d r limburgse wikipedia is waarsjienglek d r örsjte encyclopedie in t limburgs in d r örsjte ieëw n chr sjreef plinius d r owwere mèt ziene naturalis historia d r örsjte encyclopedie de behaowe dele waoërte in in t nederlands vertaald es de wereld t örsjste deel van d r encyclopédie va denis diderot en d alembert versjaen in en t doorde bies ieër t delig waerk compleet waor mieë wie gelieërde wérkde d r aan mèt dit belangrieke instrumaent wérkde mèt an de versjpreiding van de ideeje van de verlichting t waerk waoërt dan ooch gow op d r index gezat mae b v f k de velbrck preensbisjop va luuk sjteurde zich dao gaar neet aa en sjoonk de driejde oetgaaf genève in dele mèt n supplemaent va driej dele illustraties an de societé emulation d r preens èèges how n volledige oetgaaf in z n priveebibliotheek sjtoeë nut nederlands nuth is e kèrkdörp in de gemeinte baekdale in nederlands limburg ten zuje van zittert sittard in t dal van de gelaenbaek en de pletsjbaek platsbeek taeëge de autobaan a en d r sjpaoërwaeëg zittert heële de gemeente haat inwuuënesj april en n oppervlakte va km woëvan km water nut waor bis n zelfsjtendige gemeinte nut haat óngevier hoeëzer en inwuuënesj hie bevinge zich t gemeintehoeës de st bavokèrk oeët mèt o a n corpusbeeld gemaakt door jan van steffeswert de meiste bedrieëve en winkele industrie en bedriëveterrein de horzel lik in t buurtsjap kamp in de gemeinte bevingk zich n groeët aantal kesjtieële en monumentaal boerderieë kesjtieël de dael baksjteen mèt horizontaal mergelbeng oeët de middelieëwe kesjtieël reijmersbaek oeët d r e ieëw hoes nirve nierhoven oeët en diverse e ieëwse hiëre häöf geboewd in mergel baksjtein en of vakwerk nut hat ouch n sjtasie mestreech nederlands en de mieste aander taole maastricht frans maëstricht of maestricht verawwerd spaons mastrique verawwerd waols mstraik of li trai is neet allein de hoofstad vaan nederlands limburg mer ouch de groetste gemeinte inwoeners in april annemarie penn is börgemeisterse t is nao of neve nijmege de ajdste stad vaan nederland in nijmege zien awwer euverbliefsele vaan romeinse bewoening gevoonde meh mestreech is sinds de stiechting continu bewoend gewees de bijnaom vaan de mestreechtenere is sjenge de petroenheilege vaan de stad is sintervaos de naom vaan mestreech kump vaan t latiense trajectum ad mosam of mosae trajectum wat euversteekplaots euver de maos beteikent deze naom woort veur t iers gebruuk in de middeliewe t is dus neet zoonder mankatie of t ech d n officiële naom vaan t romeins mestreech waor de stad mestreech ligk in t zuie vaan nederland in t zuid limbörgs heuvelland veur e groet deil grens mestreech aon de belzje gemeinte laoneke en riems aon de nederlandse kant grens mestreech aon de gemeinte meerse valkeberg en eijsde mergraote ouch ligk t in e dal bij mestreech koume naomelek t maosdal en t jekerdal same t dal weurt umgeve door de heuvele vaan t plateau vaan mergraote en de heuvele vaan de haspengouw t dal weurt beheers door twie riviere de groete maos en de klein jeker de heuvele roontelum mestreech bestoon dèks oet mergel zandstein mèt n dun laog löss de bekinste heuvel bij mestreech is de sint pietersberg mèt zien bekinde mergelgrotte al zien dat gein grotte mer geng door de mins oetgegraove t gief spore vaan n aw keltische bewoening vaanaof oongeveer v chr de gesjreve good gedocumenteerde historie begint pas mèt de roemeinse bezètting in deen tied woort op dees plek de vesting traiectum ad mosam gestiech get zuieleker es de plaots boe vaandaog d n daag de sint servaosbrögk aw brök ligk moot in deen tied al n aander brök geslage zien die in de middeliewe vervalle is in de middeliewe waor mestreech n bleujende havestad boevaan henric van veldeke nog sprik in zien heilegeleve vaan sint servaos dizze bisjop heet es heilege n veurnaom rol gehad in de bleuj vaan mestreech heer waor ne populairen heilege en doezende pelgrims kaome eder jaor nao de sintervaoskèrk um zie graaf te bezeuke wijer waor t n plaots boe väöl weeg samekaome en in t verlengde daovaan woort t n veurnaom handelsstad wel woort de stad liechtelek gehinderd door de zoegeneumde twiehieregheid vaan de late middeliewe tot aon wie ze vereuverd woort door de franse hadde d n hertog vaan braobant en de prins bisjop vaan luik alletwie beperkde mach euver de stad mèt de instèlling vaan t keuninkriek der nederlande in kaom mestreech in nederland te ligke in de periode vaan de republiek hoort t ouch tot de nederlande meh noe veur t iers es volwaardeg deil naomelek in de nui gevörmde provincie limburg en neet es deil vaan e wingewes wie in de zuieleke nederlande ziech aofsjeide maakde gans limburg ouch mestreech de käös veur de katholieke belzje t waos evels d n hollandse ginneraol cornelis dibbets dee de stad veur nederland en keuning wöllem i beheelt jaorelaank heelt heer de stad compleet geïsoleerd mèt n dictatoriaol strengheid wie in t verdraag mèt t belsj geslote woort woort limbörg verdeild in e westelek belsj deil en n oostelek nederlands deil boe in mestreech veur d n haog behawwe bleef dit verklaort boeveur de grens tösse de twie limbörge zjus bij mestreech de maos neet volg oonder aandere umtot mestreech zoe in e heukske kaom te ligke verveel t in de negentiende iew tot ein vaan de ermste stei vaan t ganse land de band mèt t belsj woort evels gaaroet neet doorgesnoje väöl wèrklui en get industriële oet luik en umstreke vestegde ziech in de stad aon dees lui zien de mieste franse wäörd in t mestreechs dialek te daanke pas vaanaof dus nao d n ierste wereldoorlog woort mestreech n echte nederlandse stad in de ierste plaots mèt t noorde verboonde na d n twiede wereldoorlog is de stad hiel hel gegreujd in woort hei t verdraag vaan mestreech geteikend oersprunkelek bestoont de stad mestreech oet t gebeed dat binne de stadsmoer laog of aanders gezag naoventrint t gebeed binne de ringbaon me sprik hei daan euver t gebeed aon de rechterkant vaan de maos t gebeed aon d n aandere kant vaan de maos nump me wiek de stad heet ziech langen tied neet oetgebreid dit umtot mestreech n vestingstad waor en dus boete de mäör neet gebouwd moch weure pas sinds is mestreech gein vestingstad mie in t begin vaan de e iew woort de stad groeter zoe oonstoon de wieke blauwdörp breuselsepoort t villapark en breit wiek oet mèt de wiek rond de statie al rond waor d r e tekort aon woeninge meh mèt twie oorloge kaom d r wieneg vaan hoezer bouwe nao d n twiede wereldoorlog begós mestreech mèt wieke bouwe en oet te breie tegeliek begós mesteech zoe te greuje tot t ouch aander dörper begós te annexere dèks wel ten koste vaan t zelfbestuur en de wèl vaan de bewoeners väöl aw bewoeners vaan de dörper zien ziechzelf daan ouch neet es mestreechteneer en vinde väöl aw mestreechtenere de dörpsbewoeners gewoen ne boer allewel de dörper noe dèks gans vergreujd zien mèt de stad väöl vaan de dörper höbbe nog hun eige dialek allewel dees lankzaam vergreuje mèt t mestreechs de gemeinte mestreech is ingedeild in vief stadsdeile allemaol höbbe ze ne verantwoordelek wèthawwer en ne stadsdeilleier en nen assistant stadsdeilleier de stadsdeile zien wijer oonderverdeilt in wieke de wieke amie hare hier ittere sint pieter en wolder zien geannexeerde en dus iers zelfstandige gemeintes lummel wat iers bij gemeinte meersse hoort sjaan iers gemeinte hier en heugem iers gemeinte groonsveld zien dörpe die deeil waore vaan aandere gemeintes aofgezeen vaan de twie groete stadsoetbreiinge en is de mestreechse bevolking euver t algemein minder hel gegreujd es die vaan gans limbörg deils kump dat door suburbanisatie de bevolking vaan mestreech vestegde ziech in umligkende gemeintes die later woorte geannexeerd wijer is de limbörgse bevolking vaanaof hel gegreujd door arbeidsimmigratie nao d n oosteleke kojl in die greuj heet mestreech neet mètgedeild greun stad gemeinte mestreech blauw provincie limbörg mestreech kint mèt zien lang historie väöl bezunder geboewe nao amsterdam heet mestreech de meiste rieksmonuminte vaan alle stei in nederland d n haag nederlands den haag of s gravenhage haags de haag is de daarde stad vaan nederland gemete in aontal inwoeners nao amsterdam en rotterdam de gemeinte had op januari inwoeners daoneve is de stad veural hiel veurnaom es bestuurscentrum zoewel t parlemint es de senaat de regering en de keuning höbbe dao hun residentie d n haag is in gestiech door d n hollandse graof wöllem ii dee dao in plaots vaan in dordrech zien residentie vestegde ziene zoon de bekinde floris v leet dao de ridderzaol bouwe die vendaog d n daag nog steit en daobij ouch nog veur plechtighede gebruuk weurt d n haag is dus vaanaof zien stiechting al bestuurscentrum allewel tot d n haag in de middeliewe noets stadsrechte heet gekrege dao op mós t wachte tot oonder lowie napoleon heet t ziech de ierste drei iewe snel oontwikkeld in d n tachtigjaorigen oorlog verloor t evels eve zien welvaart en ouch e groet deil vaan zien bevolking umtot t gein walmör had kóste de spanjole gemekelek brandsjatte en plundere zie vestegde oonder t belèg vaan leiden hei hun hoofkerteer in de en iew greujde t groetste dörp vaan nederland good door neet in t minste umtot ouch de republiek vaanoet d n haag geleid woort in de e en e iew is d n haag allein nog mer wijer gegreujd dörper wie scheveningen en loosduinen woorte ein veur ein opgeslók door zien strategisch belaankrieke ligking aon zie woort d n haag in d n twiede wereldoorlog vestingstad rotterdam is n stad en gemeinte in de nederlandse provincie zuid holland mèt n bevolking vaan good inwoeners moot t inkel amsterdam veur ziech laote es groetste stad vaan t land es economisch centrum is t nog veurnaomer zien have is de groetste vaan europa en ein vaan de groetste vaan de wereld de stad weurt in twie stökker verdeild door de nui maos t aajd rotterdam ligk aon de noordkant de lek de waal en de maos en sinds de betuweroute verbinde rotterdam mèt t haaf europees achterland de stad is door hendeg intensief gebruukde spoorweeg verboonde met utrech amsterdam d n haag en dordrech rotterdam is neve n economisch centrum ouch n belaankrieke cultuurstad veural zien modern arsjitectuur is wereldwied bekind allewel tot t de groetste stad vaan zuid holland is vervölt t kleinder d n haag de rol vaan provinciehoofstad vaanajds woort in rotterdam links gestömp en waor de pvda de groetste partij in de gemeinteraod dit veranderde in wie de rechs populistische partij leefbaar rotterdam veur n klein revolutie zörgde de veurmaan vaan de partij pim fortuyn zörgde datzelfde jaor postuum veur n vergeliekbaar versjuiving in de lendeleke politiek mèt de lpf väöl belaankrieke figure oet dees partij kaome oet rotterdam sinds waor de oetslaag vaan de gemeinteraodsverkezinge zoe totaal raodszetele vaan toet gaf t e colleesj vaan leefbaar rotterdam d en cda raodszetele sinds gief t e colleesj vaan vvd d gl pvda cda en cu sgp raodszetele börgemeister is ahmed aboutaleb vaan de pvda de stad plaots rotterdam en de gemeinte valle gooddeils mètein same meh neet gans hoek van holland hoogvliet pernis en rozenburg zien alle veer neet allein stadsgebeje zuug direk oonder meh ouch apaarte woenkerne dit maak bestuurlek neet oet meh statistisch wel n soortgelieke situatie gief t veur de aofgelege industriegebeje botlek europoort maosvlaakde en vondelingenplaat de plaots rotterdam strek ziech evels veur e klei stökske boete de gemeintegrenze oet n industrieterrein zuielek vaan d n a in de gemeinte albrandswaard heet de naom rotterdam albrandswaard mètgekrege rotterdam is in veertien gebeje verdeild tot waore dees gebeje deilgemeintes mèt wiedgoonde otoriteit die in de buurt vaan n gemeinte kaom naotot me evels tot de conclusie kaom tot de deilgemeinteraode en besture slech functionere besloot ze te reducere tot gebeedscommissies de indeiling is zoe dit umvat zoewel de aw stad vaan rotterdam es de geweze veurstad cool get aw nuibouwwieke en aonligkende buurte bij de wederopbouw zuug oonder is t zwuurtepunt vaan t rotterdams centrum get nao t weste versjove zoetot zeker cool väöl vaan de centrumfunctie heet euvergenome charlois oetspraok arlo s is n veurmaolege gemeinte bezuie de maos die boete t aajd dörp versjèllende aw arbeierswieke umvat e deil is vaan nao d n oorlog wijer vint me hei t winkelcentrum zuidplein t huieg gebeed charlois vèlt neet perceis same mèt de aw gemeinte delfshaven westelek vaan t aajd rotterdam gelege is ouch n geweze gemeinte en wie de veurege veural geteikend door de have en zien arbeiers dit gebeed ligk weer in rotterdam zuid en besteit ouch weer veural oet arbeierswieke aanders es charlois boe t oostelek vaan ligk is feijenoord gein aajd dörp veur de bebouwing hoort t gebeed bij charlois ieder ouch katendrecht en ijsselmonde zuug dalek oonder en gaof t hei allein ne sjeepswerf geneump nao t eilendsje f e ijenoord de voetbalclub mèt n y späölt neet in feijenoord meh in ijsselmonde dit is ein vaan de rieker deile vaan rotterdam gans in t noorde gelege ouch hillegersberg is vaanajds n apaart dörp gans in t noorde is dit stadsgebeed nog e bitteke lendelek dit dörp is gein deil vaan de stad rotterdam al huurt t wel bij de gemeinte t is op veurmaolege s gravenzandse groond gegreujd es arbeiersdörp veur de westeleke havedeile bij de moonding vaan de nuie waterweeg in de noordzie dit is n geannexeerde gemeinte umtot ze zier excentrisch ligk gans in t weste vaan rotterdam zuid weurt ze ouch neet tot de stad rotterdam gerekend t aajd dörp is deils bewoerd meh lesteg te vinde tösse de nao oorlogse nuibouw ijsselmonde is zoewel de naom vaan n veurmaolege gemeinte en huieg stadsgebeed es de naom vaan de ganse waard weerd boe rotterdam zuid en nog get aander plaotse op ligke zuug ijsselmonde weerd ouch hei gief t dus weer n aajd dörp de mieste aander wieke en buurte zien vaan kort veur of nao d n oorlog kralingen is weer n aw gemeinte t aajd dörp raakde in d n achtienden iew nao oetpöttende veenwinning oontvolk en is gans verdwene e later dörp versjeen in de negentienden iew aon d n oudedijk hei vint me ouch de moderne wiek kralingen crooswijk is ein vaan de ajdste arbeierswieke vaan de stad gelege op vreuger hillegersbergs groondgebeed de wiek heet nog ummer e volks en ermelek karakter en weurt sterk mèt de othentieke rotterdamse volkscultuur geassocieerd sommege meine heimèt gans rotterdam benoorde de maos es stadsgebeed is t evels e stök kleinder t umvat noe ins gein aajd dörp de groond hoort in t verleie bij hillegersberg deils vaanajds al bij rotterdam hof van wena dit gebeed ligk in t noordweste vaan de stad tege t westland aon ouch overschie is vaan oersprunk weer n apaart dörp dit dörp is nog neet gans verdroonke in de nuibouw rotterdam heet de geannexeerde groond veural gebruuk veur industrie en veur lochhave zestienhoven rotterdam the hague airport pernis is officieel nog ummer n apaarte plaots en versteit ziech ouch zoe de bewoeners zien veural otochtoon dörpers en vörme n typische dörpsgemeinsjap oondaanks de bouw vaan haves roontelum e nuibouwgebeed gans in t ooste vaan de stad oostelek vaan kralingen vaanaof de jaore gerealiseerd in ne negentienden iewse polder intösse in inwoeners t groetste stadsgebeed ouch dit is e dörp tot miert waor t n zelfstendege gemeinte daomèt is dit t joonkste vaan alle rotterdamse stadsgebeje boete de versjèllende stadsgebeje vèlt t havegebeed de volgende haves zien allewijl nog zoe in gebruuk daobij koume nog haves die neet op t groondgebeed vaan rotterdam ligke wijer heet de stad ouch druug industrie die is veural geconcentreerd in de spaanse polder westelek vaan overschie rotterdam heet versjèllende veurstei de agglomeratie rotterdam geit zoeget naojeloes euver in die vaan den haag daorum heet me mèt ingaank vaan jannewarie de stadsregio rotterdam mèt t stadsgewes haaglanden samegeveug tot de metropoolregio rotterdam den haag mrdh neve rotterdam en den haag hure daobij de volgende gemeintes die mèt e stereke maakde deil oet vaan de opgelufte stadsregio albrandswaard barendrecht brielle capelle aan den ijssel delft hellevoetsluis krimpen aan den ijssel lansingerland leidschendam voorburg maassluis midden delfland nissewaard in oontstande oet bernisse en spijkenisse pijnacker nootdorp ridderkerk rijswijk schiedam vlaardingen wassenaar westland en westvoorne dees metropoolregio vörmp e belaankriek deil vaan de zuidvleugel vaan de randstad de res weurt oetgemaak door dordrecht en zien veustei de drechtstei rotterdam oonderhèlt veural partnersjappe mèt aander havestei of aander stei die oonder bombardeminte te lije höbbe gehad inkel zösterstei zien antwerpe dresden duusbörg jakarta kölle lille osaka praag shanghai en sint petersburg de naodrök ligk op de ben mèt shanghai en kölle de waopecompositie vaan rotterdam liet ziech zoe umsjrieve rotterdam is neet de insegste hollandse stad mèt ne paol in t waope zuug oonder mie ouch dordrecht amsterdam en gouda me geit devaan oet tot dat in al die gevalle n revier symboliseert in t geval vaan rotterdam zouw dat de rotte zien oet t jaor zien twie zegele bekind eint tuint e waope mèt paol en zoonder liewe t aandert tuint zjus allein de liewe wienie rotterdam die lèste is goon veure is daorum oonbekind de liewe zien t waope vaan holland wat sinds is personeel unie mèt henegouwe waor de liewe vaan sabel zien vaan henegouwe die vaan keel zien de oersprunkeleke hollandse liewe normaliter weure die liewe neet goond geteikend in t rotterdams waope evels wel umtot ze aanders neet in t bovedeil passe de liewe es sjèldhawwers versjijne in veur t iers dit waope bleef iewelaank oonveranderd geveurd wel moch rotterdam in oonder napoleon e sjèldhoof mèt drei bije veure nao de fransen tied woort dit weer trökgedrejd op juli bevestegde d n hoege raod vaan adel de stad rotterdam in zie traditioneel waope nao d n twiede wereldoorlog besloot me rotterdam te beloene mèt e devies de wäörd sterker door strijd die op jannewarie woorte touwgeveug sloon op t bombardemint vaan mei nog datzelfde jaor besloot me t waope wijer oet te bouwe door t op nen diek te zètte boe golve tege sloge de gemeinte voont deen diek evels neet passe bij t steidelek karakter vaan de stad en vroog um n moer dao stumde d n hoege raod mèt in op augustus kraog de stad häör nui waope heibij woorte ouch inkel details verbeterd de liewe kraoge hun aanders gekleurde negel en tonge die in t waope vaan neet waore gespecificeerd t veendel vaan de stad wat al laank in oonofficieel gebruuk waor woort door de gemeinte op fibberwarie vasgestèld t is klaorbliekelek vaan t waope aofgeleid de rotterdamse have vaanajds de twiede vaan nederland greujde vaanaof de late negentienden iew zier sterk en breide ziech ummer nao t weste oet dèks op geannexeerd gebeed meh soms ouch op groondgebeed boete de gemeinte rotterdam de ajdste haves nog in gebruuk zien de waalhave en de eemshave tösse charlois en pernis aon d n euverkant in d n awwe polder nieuw mathenesse ligk de merwedehave westelek daovaan ligk ouch havegebeed meh dat huurt bij schiedam en vlaardingen vaan nao d n oorlog stamme zier groete oetbreiinge tot oetindelek de noordzie achterein zien dat pernis ierste en twiede petroleumhave de botlek daarde petroleumhave ierste en twiede werkhave sjemiehave sint laurenshave europoort veerde t m zevende petroleumhave de ierste maosvlaakde mississippihave amazonehave europahave achste petroleumhave nijlhave hudsonhave en de twiede maosvlaakde prinses amaliahave prinses alexiahave prinses arianehave prinses margriethave rotterdam is mèt mieljoen ton aon euverslaag in de groetste have vaan europa en de veerde groetste vaan de wereld nao sjanghai singapore en tianjin vaan tot waor t zelfs de groetste vaan de wereld häören umvaank daank ze aon häör positie in diechbevolk gebeed meh ouch aon häör positie aon de oonderluip vaan twie groete reviere de waal mutatis mutandis ouch de rijn en de maos dit maak rotterdam boete n ziehave ouch n binnehave concurrente in de umgeving zien oonder mie antwerpe en hamburg mèt de kleinder haves vaan dordrech en moerdijk weurt ieder samegewèrk petroleum wie de bovestoonde havenaome suggere in rotterdam volop ingeveurd weurt t r plaotse geraffineerd tot tösseprodukte wie nafta die örges aanders in moerdijk meh ouch op chemelot bij geleen wijer weure verwèrk aander good kin mèt vrachwagele euver de revier of mèt d n trein betuweroute nao t achterland weure verveurd de have zörg veur bezunder väöl milieuvervojling veural de lochvervojling is n acuut probleem umtot de stad rotterdam oostelek vaan de have ligk en de wind oet t weste kump ouch heet de umgeving mie es eine kier sterk mote lije oonder de havebouw ind negentienden iew woort gans katendrecht gesloop um plaots te make veur haves in de jaore trof blankenburg daan gemeinte rozenburg tzelfde lot zier umstreje waor t vermassekrere vaan t natuurgebeed de beer aon de maosmoond veur d n aonlègk vaan europoort ouch es gevolg daovaan heet me wijer oetbreiinge neet mie op aajd land meh in zie aongelag de twie maosvlaakdes e zier kostelek perces dit alles beperk de have in häöre greuj neve dees concentratie vaan industrieel arbeid vint me in rotterdam ouch väöl commercieel deensverliening versjèllende vaan zien bekinde wolkektretsers hure touw aon financieel instèllinge beveurbeeld nationale nederlanden ketoere zien ouch geconcentreerd roond d n a zuug oonder in t brainpark en t rivium neet commercieel deenste weure natuurlek door de gemeinte aongeboje in rotterdam steit n universiteit de zoegeneumde erasmusuniversiteit opgeriech in oonder naom nederlandse handelshoegsjaol woort t in n universiteit meh die zouw tot es nederlandse economische hoegsjaol toch nog e typisch economisch karakter drage wat de handelsstad rotterdam tegooj kaom allewijl is t n volweerdege universiteit mèt ouch geisteswetensjappe rechte en medicijne meh gein aander bètawetensjappe de sjaol brach versjèllende bekinde alumni voort veural econome rotterdam heet versjèllende hoegsjaole hbo algemein geriech is allein de hoegsjaol rotterdam die technische opleiinge meh ouch pabo aonbeit de stad heet drei cultureel oonderwiesinstitute me vint hei n kunsacademie willem de kooningacademie oonderdeil vaan de hr t grafisch lyceum en de vakhoegsjaol codarts boe in oonder mie t conservatorium is opgegaange wijer is in de stad de islamitische universiteit rotterdam gevesteg de europort business school en de sjeepvaarthoegsjaol stc group riechte ziech op rotterdam zien positie es have en handelsstad in t rotterdams centrum kortbij de centraol statie vint me t schouwburgplein hei aon ligke neve de rotterdamse schouwburg ouch konzèrzaol de doelen zuug oonder veur n foto zoewie bioscoop pathé schouburgplein de doelen heet t rotterdams philharmonisch orkest es vaste bespeuler kortbij vint me nog t aajd luxortheater umtot dit theater te klein woort heet me op de kop van zuid t nui luxortheater gebouwd dees theaters in t bezunder t nuit zien veural gedach veur groete producties wie musicals in rotterdam zien versjèllende poppodia meh n ech groet podium oontbrik rotown t groetste poppodium vaan de stad is nog e stök kleinder es de podia vaan amsterdam d n haag of zelfs tilbörg veur groete konzèrs weurt soms ahoy gebruuk nen evenemintehal op zuid veur zier groete de kuip rotterdam kint versjèllende musea de twie bekindste zien t museum boijmans van beuningen en de kunsthal aon de maasboulevard vint me t maritiem museum in rotterdam gief t ouch diverse festivals t north sea jazz festival vaanajds in d n haag georganiseerd vint sinds in rotterdam plaots sinds besteit t gergiev festival geneump nao valeri gergjev dee toen chefdirizjènt vaan t rpho waor vaan tot trok ouch de dance parade väöl bezeukers meh d n exploitant besloot in veur t festival neet mie te hawwe in woort in nen opvolger veurzeen rotterdam profileert ziech t mieste es voetbalstad es insegste plaots in nederland kint de stad drei betaoldvoetbalclubs in t sezoen speule ze alle drei in de ieredevisie groetste club is feyenoord wat veertien kier kampioen vaan nederland woort lèste kier in de club resideert in rotterdam zuid meh heet häören aonhaank door gans nederland zitte sparta de ajdste club vaan de stad waor veural veur d n twiede wereldoorlog ein vaan de topclubs vaan nederland ze woort zès kier kampioen lèste kier in sparta heet zie stadion in de wiek spangen de daarde club is excelsior oet kralingen diverse amateurvoetbalclubs zien actief in de stad de succesvolste daovaan is rksv leonidas oet schiebroek wat in t sezoen in de ierste klasse späölt meh ouch in de topklasse is oetgekoume nog versjèllende aander sporte weure op topniveau gespäöld zier bekind in t loupe is de marathon vaan rotterdam dee sinds weurt geloupe en edersjaor neve de internationaol toppers ouch doezende amateurloupers trèk bij fietsrenners is rotterdam bekind um ziene zèsdaogse dee in veur t iers woort verrijd de peerdssport is vertroje mèt de chio rotterdam sinds in t kralingse bos in t hockey gief t hc rotterdam bij de hiere is dit n topclub die hoeg in de hoofklas mètspäölt de damesaofdeiling evels presteert minder good wijer kint rotterdam n succesvol hoonkbalclub sc neptunus de have heet door de iewe heer veur väöl prostitutie gezörg in t verleie kós me in t sjeepvaartkerteer t zuie vaan de stadsdreihook aon de nui maos op n klein oppervlaakde väöl tientalle bordele vinde mèt de oetbreiing vaan de haves nao katendrecht kaom dit stadsdeil jaorelaank es prostitutiebuurt bekind te stoon roond is dao de seksindustrie nao touwgenome euverlas veur de bewoeners gans verdwene allewijl vint me in t weste vaan de stad nog get seksclubs de tippelprostitutie bleujde sterk op nao d n oordergaank vaan katendrecht jaorelaank gaof t n tippelzone aon de keileweg in t industriegebeed nieuw mathenesse meh in woort ouch die straot veur prostitutie geslote rotterdam is e zier veurnaom verkiersknouppunt d n a en a veure nao amsterdam d n a in westeleke riechting nao t westland en in oosteleke riechting nao gouda boe heer mèt d n a samekump en wijer ooswaarts nao utrech arnhem en de duitse grens d n a nao dordrech breda en de belzje grens gans in t zuie sjamp d n a de stad ze kump deep vaanoet t havegebeed en löp door tot aon bemmel in de betuwe binne in de stad zien versjèllende groete weeg mèt s nommers door zien ligking aon de nui maos kint rotterdam versjèllende brögke en tunnels d n a geit euver de van brienenoordbrögk geneump nao t eiland boe ze euver löp veerdeg gekoume in en verdobbeld in d n a geit oonder de maos door mèt de beneluxtunnel verdobbeld in de stad vint nog de willemsbrögk geëupend in t r vervaanging vaan n väöl awwer brögk en de erasmusbrögk al sinds gief t wijer de maostunnel de ajdste tunnel vaan nederland de gemeinte wèlt nog twie brögke euver de maos sloon ein in t weste vaan de bospolder nao de waalhaven en ein in t ooste vaan kralingen nao de veranda de brögke zouwe rotterdam zuid mote oontslete en zien in de ierste plaots veur t fietsverkier en t opebaar verveur gedach de stad kint versjèllende spoorweegstaties de veurnaomste is rotterdam centraol aon de weena hei stoppe versjèllende intercity s wie ouch internationaol treine ouch op statie rotterdam blaak stoppe intercity s wijer kint rotterdam staties in noord prins alexander zuid lombardijen en hoek van holland twie kier zoewie n statie bij de kuip boe d n trein allein bij voetbalwèdstrije stop rotterdam centraol ligk aon de aw lijn noordwaarts nao d n haag en amsterdam staotslijn i nao dordrech en breda allewijl goon de mieste treine nao dordrech evels riechting roosendaal en vlissingen de rijnspoorweeg nao utrech en wijer noord oostelek de lijn nao hoek van holland en de hsl lijn opebaar verveur in de stad is t werk vaan de ret rotterdamsche electrische tram en gebäört mèt bösse èllentrikke trams metro s en poontvere de rotterdamse metro góng in ope rotterdam the hague airport in de volksmoond bekind oonder de vreugere naom zestienhoven ligk oondaanks ziene naom binne de gemeintegrenze vaan rotterdam t is e besjeie vleegveld mèt ein landingsbaon in verveurde t bekans mieljoen passagere rtv rijnmond vreuger radio rijnmond geneump is de radio en tillevisiezender veur rotterdam en umgeving n groete lokaol of regionaol gezèt heet rotterdam neet mie al bringk t algemeen dagblad wel n rotterdamse editie oet de nieuwe rotterdamsche courant góng in op in de fusiegezèt nrc handelsblad ze had tot häöre hoofzetel in rotterdam sindsdeen in amsterdam de gemeinte rotterdam heet e zier modern aonziech meh kint oondaanks dat versjèllende monuminte en besjermde stadsgeziechte t aontal rieksmonuminte stoont ind op daovaan stoonte wiedoet de mieste in de stad rotterdam hoek van holland deit t mèt èlf monuminte pernis mèt veer en rozenburg mèt drei versjèllende gebouwe die recintelek jaor aajd zien gewore zien pas nao es monumint ingesjreve wijer erkint de gemeinte nog hoonderde gemeinteleke monuminte door t bombardemint vaan zuug heioonder heet de binnestad wieneg historisch belaankrieke gebouwe t inseg gotisch gebouw in t centrum is de groete of sint laurenskèrk twieden hèlf vieftienden iew gerestaureerd oet de vreugmodernen tied resteert allein t hollands classicistisch schielandshuis wijer bewoerde gebouwe vaan veur zien t wit hoes ketoergebouw aon de maos in art nouveau jugendstil t raodhoes aon de coolsingel en t hoofposketoer neve t raodhoes allebei in nen eclectische stijl bij t raodhoes dudelek de beaux artsstijl wèlt me in rotterdam aw bebouwing zien daan kin me beter loere in de versjèllende geannexeerde dörper de kerne vaan delfshaven en kralingen zien intösse es besjermp stadsgeziech aongeweze in delfshaven wie de naom zeet vaanajds de have vaan de stad delft vint me versjèllende aw grachte mèt handeleershoezer die get steidelek aondoen en die me vreuger ouch in rotterdam kós vinde ouch in de mieste aander dörper vèlt t ein en aander te zien gotische dörpskèrke vint me beveurbeeld in pernis en hillegersberg umtot de duitse lochmach veural de stadsdreihook en cool heet geraak zien de veuroorlogse boetewieke gooddeils oonversjendeleerd gebleve groete oetzundering is bospolder tussendijken wat in nog ins bij e geallieerd bombardemint woort getroffe es gevolg daovaan weurt t joonk centrum door awwer bebouwing umringk e touwnummend aontal gebouwe in die wieke steit oonder besjerming ofwel es rieksmonumint ofwel es gemeintelek monumint t noordereiland nen negentienden iewse wiek in t stadsdeil feijenoord gans noordelek in rotterdam zuid is sinds al besjermp stadsgeziech versjèllende aander buurte zien in proceduur vaan aonwiezing sommege höbbe zier vernuiende arsjitectuur wie blijdorp de woenhoezer dao zien door versjèllende arsjitekte vaan de nui zakelekheid oontwikkeld de gelieknaomege zoo dao tuint evels e väöl awwerwètser oontwerp vaan sybold van ravesteyn neet besjermp es stadsgeziech meh zier karakteristiek is ouch katendrecht t vreuger havekerteer begin einentwintegsten iew zien hei de aw arbeiershoezer gerestaureerd zoetot de wiek e hip imago kraog t aajd van nellefebrik in de spaanse polder is neet allein rieksmonumint meh ouch unesco wereldèrfgood ouch vaan belaank zien de stadions vaan voetbalclubs sparta het kasteel e rieksmonumint en feyenoord de kuip e gemeintelek monumint deils al in d n oorlog meh veural vaanaof de jaore woort begós mèt de wederopbouw pas tege t ind vaan de jaore waor dee in groete lijne veerdeg markante gebouwe oet deen tied zien in groete deile vaan t centrum te vinde de ierste zien intösse al rieksmonumint aon t weena n straot die zelf veur d n oorlog nog neet bestoont steit t hiltonhotel huig maaskant aon de coolsingel vint me de bijenkorf m breuer a elzas zier markant ouch is de konzèrzaol de doelen aon t schouwburgplein mèt zien kopergreun kóppel neve de statie steit t groothandelsgebouw de statie zelf evels van ravesteyn is in de jaore gesloop zuug oonder zier bekind woort ouch de lijnbaan vreuger n touwslegerij nao d n oorlog umgebouwd tot winkelstraot veur vootgengers allein en daomèt veur de jaore zier oongebrukelek hoeger es t hiltonhotel woort t in dezen tied neet allein d n euromast aon de maos kortbij delfshaven verluf ziech bove de hoonderd meter pas in de jaore veranderde dit beleid en stoont de gemeinte wolkekretsers touw op t weena neve de centraol statie kaom in de delftse poort veerdeg t ketoergebouw vaan nationale nederlanden de volgende jaore kaom dao in de buurt mie hoegbouw boe oonder de milenniumtorie tegeneuver de statie ouch aon de maos laanks de boompjes versjene ze väöl roond begós me drök te bouwe op de kop vaan zuid vreuger e verwaarloes havegebeed meh allewijl bekans e twiede stadscentrum boe me oonder mie t nui luxortheater de montevideo mecanoo en de verticaol stad de rotterdam rem koolhaas kin vinde hei opaon löp de erasmusbrögk wie de willemsbrögk oosteleker nao t noordereiland bepaolend neet allein veur t gebeed um de revier meh veur de ganse stad zuug ouch bove neve dees wolkekretsers heet me nog mie markante gebouwe gerealiseerd op de blaak vint me de blaaktorie beter bekind es de potloed en kubuswoeninge ouch identieke hoezer zien ouch in helmond gerealiseerd allebei vaan piet blom kortbij de blaak steit sinds ouch de merrethal winy maas in datzelfde jaor kaom de nui centraol statie veerdeg t neume weerd is wijer de nui pauluskèrk will alsop aon de mauritsweg veur de koumende jaore stoon nog mie wolkekretsers op stapel boe oonder de cooltower meter en de zalmtoren daak op meter spits op meter in rotterdam vint me e groet aontal beelder boe oonder nog gans get vaan veur d n oorlog zoe gief t veur de laurenskèrk al sinds e beeld vaan erasmus door hendrick de keyser later volgde oonder mie e standbeeld veur de noe vergeten diechter hendrik tollens in t park de bekindste sculpture stamme evels vaan nao d n oorlog iconisch woort t beeld de verweusde stad vaan ossip zadkine plein bij de blaak veur de bijenkorf aon de coolsingel steit n abstracte sculptuur geneump de gestileerde blom naum gabo recinter trok e beeld vaan de posmoderne kunsteneer paul mccarthy de aondach santa claus woort es oongepas gezeen en steit nao twie verplaotsinge noe op t eendrachtsplein door de väölheid aon modern gebouwe en beelder mèt markante vörm zien in de rotterdamse volksmoond väöl bijnaome oontstande veur arsjitectonische werke sommege daovaan zien zoe sterk ingebörgerd tot d n echte naom koelek weurt gebruuk dit gelt oonder mie veur de kuip stadion feijenoord de stopnaald de gestileerde blom en kabouter buttplug santa claus rotterdam is n etnisch zier diverse stad die door zien have al in de negentienden iew al lui oet versjèllende deile vaan nederland veural t zuie trok en vaanaof d n twintegsten iew es ierste stad vaan nederland diverse neet westerse bevolksingsgróppe rotterdam is al sinds jaor en daag de twiede stad vaan nederland meh volgde vreuger op zier groeten aofstand vaan amsterdam door d n explosieve greuj in d n twieden hèlf vaan de negetienden iew leep ze evels sterk in wat me in de greujciefers trökzuut v doonkergreun reële greuj gemeinte rotterdam leechgreun virtuele greuj mèt de tössedoor geannexeerde gemeintes blauw provincie zuid holland al veur d n oorlog kós rotterdam aonzienleke immigrantegróppe zoe vestegde ziech in de ierste chineze op katendrecht nao d n oorlog naom de diversiteit sterk touw allewijl is oongeveer d n hèlf vaan de bevolking allochtoon daan wel neet nederlander wie in aander deile vaan nederland meh in aonzeenlek groeter aontalle kaome surinamers antilliaone turke en marokkaone ziech in de stad vestege typisch veur rotterdam is de groete kaapverdiaanse gemeinsjap in de res vaan nederland woene die bekans neet de lèste jaore zien de belaankriekste nuikoumers ouch hei de pole vlöchtelingegemeinsjappe zien in rotterdam neet zier groet de otochtone dao oonder kinne ouch lui vaan vreem heerkoms valle die al drei of mie generaties in nederland woene wie de chineze zien in aontalle gemigreerd nao de veurstei e perces wat ouch de lèste jaore nog doorgeit in de gemeinte rotterdam woende in lui mèt versjèllende nationaliteite de veurnaomste len vaan heerkoms zien de volgende alle len mèt in mie es rotterdammers zien opgenome rotterdam is gooddeils oontkèrkelek in hoort nog vaan de bevolking bij e genoetsjap waor roems katheliek moslim protestants en hóng n aander religie aon e deil vaan de otochtoon bevolking sprik t rotterdams e hollands dialek wat neet väöl vaan t standaardnederlands versjèlt t is veural de blaanke volksklas die t sprik hoeger opgeleide praote gemeinelek de standaardtaol de geannexeerde dörper höbbe vaanajds hun eige dialekte en zeker die op ijsselmonde kinne nog sterk vaan de standaardtaol versjèlle in pernis huurt me wes ijsselmonds in charlois en ijsselmonde dörp is oos ijsselmonds inheims allewel tot in dat lèste dörp al gein sprekers mie te vinde zien vaan t charlois is intösse nen dictionair versjene de väöl migrantegróppe spreke n väölheid aon oetheimse taole wie turks marokkaans arabisch berberdialekte sranantongo surinaams papiaments en kaapverdiaans creool in rotterdam gief t n straottaol mèt hiel väöl surinaamse wäörd die dudelek versjèlt vaan de amsterdamse straottaol en soms nui rotterdams weurt geneump dees straottaol is zier populair me heet zelfs n biebelvertaoling drin gemaak versjèllende lui meine evels tot de straottaol te väöl ruimte krijg um joongere nog standaardnederlands te liere in woort daorum n campagne veur good nederlands gelanceerd de vvd maakde in de raodsverkezinge vaan e programmappunt vaan t nederlands es veurtaol in de stad dit kaom de partij op kritiek te stoon de concurrentie door awwer groeter stei in de buurt waor groet ouch delft mèt delfshaven dordrecht en gouda bleuje es handelsstei toch greujt rotterdam wat in zien walmör bouwt snel en nump t naodrökkelek zien plaots in oonder de hollandse stei in de vieftienden iew greujde de stad wijer door in de hoekse en kabeljauwse twiste waor rotterdam t centrum vaan de hoeke die oonder joonker frans geregeld plunderinge dege in de umgeving heibij raakde heer ouch delft en gouda wat in rotterdams veurdeil waor dordrecht waor intösse al in beteikenis verminderd door de sint elizabethsvlood de stijgende status woort bekroend mèt de bouw vaan de sint laurenskèrk die pas in veerdeg kaom in in t begin vaan d n tachtegjaoregen oorlog plunderde spaonse tróppe de stad t jaor dao op koos ze de kant vaan d n opstand tösse en breit me de rotterdamse haves oet tot bezuie de hoogstraat in e gebeed wat me soms waterstad neump nui have etc sinds de opriechting vaan de voc had rotterdam n eige kamer drin door de veurspood waor rotterdam n veur deen tied groete stad geweure mèt in al inwoeners en aon t ind vaan de zeventienden iew al dit aontal inwoeners woort de volgende iewe geconsolideerd rotterdam is de twiede stad vaan nederland meh zien bevolking en have stagnere dit verandert pas in d n twieden hèlf vaan de negetienden iew in kump de nuie waterweeg veerdeg n verlègking vaan de maosmoond nao t noorde die de have touwliet väöl groeter sjeper te oontvaange daan weurt ouch de holland amerika lijn gestiech die n vaste verbinding mèt new york tot stand brink de wereldhandel greujt evels wijer en rotterdam heet väöl groeter haves nujeg die weure gestiech in katendrecht aon d n euverkant vaan de maos op de groond vaan de zjus geannexeerde gemeinte charlois zuug oonder de nuie groond heet rotterdam neet allein veur de haves nujeg meh zeker ouch veur de arbeiers die in dezen tied mèt doezende nao de stad koume de greuj stagneert kort mèt d n ierste wereldoorlog meh geit in t interbellum oonverminderd door mèt nui annexaties en wijer weswaartse haves e groet aontal arbeierswieke stamp zjus oet dezen tied blijdorp is bij t oetbreke vaan d n twiede wereldoorlog zjus veerdeg es nazi duitsland in mei rotterdam binnevèlt hèlt t nederlands leger stand aon de maos op mei evels wèlle de pruse de weerstand gaw breke en bombardere ze de stad zoeget gans t centrum en cool goon bij dit bombardemint en d n dao opvolgende brand verlore zoe n lui voonte d n doed e wijer bombardemint dege de geallieerde in op rotterdam wes ouch gief t in november ne razzia ein vaan de groetste in nederland um de veur d n arbeitsinzèt oondergedoke manslui te pakke tot slot had de stad hendeg te lije oonder de hoongerwinter vaan plane veur de wederopbouw woorte al in d n oorlog gemaak meh door geldgebrek en materiaolsjeerde in d n oorlog kaom dao niks vaan in hoes nao d n oorlog nump me dit plan op de veurkäör weurt gegeve aon e zier modernistisch plan boe in de mieste rewiene weure gesloop en de herbouw plaotsvint mèt zier progressief gebouwe pas in de jaore kump dees wederopbouw good op geng tegen t ind vaan de jaore is ze zoe good es veerdeg t cultureel leve bleujt op zoewie zeker ouch de have die maag doorgreuje tot ze de groetste vaan de ganse wereld weurt in de jaore krijg t rotterdams centrum daobij versjèllende wolkekretsers die t stadsgeziech sterk goon bepaole rotterdam ummer n sterk linkse stad weurt in t centrum vaan de leefbaar beweging es häöre veurmaan pim fortuyn hei de lies trèk heer katalyseert de oonvrei vaan väöl veural otochtoon rotterdammers die ziech ummer mie aofkiere vaan de zier groete gróp neet westerse allochtone de gemeinteraod blijf ouch in de jaore tenao gepolariseerd begin had rotterdam mèt ahmed aboutaleb de primeur es ierste gemeinte in nederland ne börgemeister vaan marokkaanse aofkoms te höbbe de huiege gemeinte rotterdam is tot stand gekoume door de volgende fusies annexaties vaan deilkes groondgebeed zien neet opgenome veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan in de indeiling vaan de gemeinte en de oetsleeg vaan de historische raodsverkezinge en in de historieparagraaf vaan dit artikel de middeliewe is de periode tösje t einde van de romeine in d n e iew nao christus tot t begin van de godsdeensoorloge van de e iew t is veural d n tied woeë in t christendom de dominantie religie in europa woert en de islam in arabië ontsjtong en groeët woort de middeliewe is op zich ne vraeme naam d r tied tösje twieë tiedperke in t ingelsj the dark ages of de dónker iewe dizze naam had d r aan biegedrage dat de middeliewe n negatief beteikenis krege t waor zoegenaamd d r tied woeë in niks nöttigs is gebeurd d r tied tösje de groeëte romeine en d n tegewoordige tied zoëwie väöl dinger is dit neet waor in de middeliewe wert de sjtaatkundige basis gelag veur t hudig europa de heróntdekking van ouw weitensjap pythagoras archimedes en t beginne van nuje isaac newton galileo galilei t ontsjtaon van allerlei instituties universiteite vriehede van börgersj belangrieke agrarische óntwikkelinge driesjlaag sjtèlsel d r ploog die d r explosieve gruj van de bevolking nao de zjwarte doeëd of pes van meugelik makde de middeliewe waere ingedeild in drie periodes eder van dees periode haet zien eigen kènmerke en óntwikkeling allewiel weurt in t ongerwies ondersjeid gemaak in de volgende periodes amsterdam is n stad en gemeinte in de nederlandse provincie noord holland t is de titulair officieel hoofstad vaan nederland de regering en aander bestuursorgaone zien evels in d n haag gevesteg häören titel daank de stad veural aon häör groet aontal inwoeners en groete beteikenis op cultureel gebeed cultureel hoofstad in amsterdam weurt sinds t interbellum euverwegend links progressief gestump de pvda waor tot ummer de groetste partij zit standaard in t colleesj en heet vaan t jaor vaan häör opriechting tot ummer de börgemeister gelieverd ouch de klein linkse partije kriege väöl stumme de samestèlling vaan de gemeinteraod die sinds jaor en daag zetele groet is waor sinds zoe e cursief getal beejt oonderligkende informatie amsterdam is wie rotterdam verdeild in deilgemeintes die hei stadsdeile weure geneump stadsdeile höbbe väöl vaan de take die normaal gezeen n gemeinte touwkoume dewijl de gemeinte amsterdam veur zoewied tot de wèt dat touwliet dèks veur provincie späölt sinds mei heet de stad nog stadsdeile plus nog n achste deilgebeed wat direk oonder t gemeintebestuur vèlt n versumpeling vaan de situatie daoveur toen amsterdam nog stadsdeile had de stadsdeile mèt hun indeiling in wieke zien de volgende t deil vaan amsterdam wat al veur de negentienden iew bestoont ofwel amsterdam binne de singelgracht zuug oonder t besteit oet de volgende buurte me moot dus trop lètte tot in amsterdam de begrippe binnestad en centrum neet identiek zien de binnenstad is hei allein t gebeed binne de middeliewse walmör vergeliek de geliekaardege nomenclatuur in mestreech t deil bove t ij heibij hure zoewel nuibouwwieke es aw lendeleke dörpkes buiksloot en nieuwendam zien aw dörpkes die noe gans binne de stadsbebouwing ligke de lèste vief dörpkes in t rijke vaanaof schellingwoude ligke boete de bebouwing vaan amsterdam en stoon same bekind es landelijk noord landsmeer oostzaan en zaanstad kern zaandam ligke direk of bekans direk aon de bebouwing vaan noord de relatief aw vreug twintegsten iewse boetewieke westelek vaan de binnestad hei woene väöl allochtone en väöl lui mèt lieger inkoumes sloterdijk is n aajd dörp wat vreuger in de gemeinte sloten laog zuug dalek oonder tot bestoont amsterdam west oet veer deilgemeintes de baarsjes bos en lommer oud west en westerpark dit zien alle westeleke nuibouwwieke vaan nao d n oorlog ouch hei woene veural lui mèt lieger inkoumes sloten waor tot n zelfstendege gemeinte boetouw ouch sloterdijk en t gehuch osdorp noe oud osdorp bij hoorte tot waor nieuw west verdeild in de stadsdeile geuzenveld slotermeer osdorp en slotervaart dit stadsdeil raak aon de bebouwing vaan badhoevedorp zwanenburg allebei gemeinte haarlemmermeer en halfweg gemeinte haarlemmerliede en spaarnwoude dit zien alle stadswieke zuielek vaan t centrum gebouwd op vreugere groond vaan de gemeinte nieuwer amstel in dit stadsdeil vint me versjèllende elitebuurte meh ouch wel volksbuurte t noorde oud zuid is al in de negentienden iew gebouwd de res volgde in d n twintegsten iew in t zuie raak dit stadsdeil de bebouwing vaan amstelveen tot waor dit stadsdeil verdeild in oud zuid en zuideramstel dit stadsdeil is ne gansen doorein vaan volksbuurte en welgestèlde wieke bouw experiminte en vinex locaties en geweze industriegebeed e groet deil ligk op t groondgebeed vaan de watergraafsmeer ne polder en geweze gemeinte in die zier lendeleke gemeinte laoge gein dörpskerne aw gebouwe zien dao evels nog wel te vinde tot bestoont dit stadsdeil oet twie stadsdeile oost watergraafsmeer en zeeburg dit stadsdeil weurt gedomineerd door de bijlmermeer n wiek bekind um zie groet aondeil surinaamse en afrikaanse inwoeners amsterdam zuidoost is vaan de res vaan de gemeinte gesjeie door de plaotse diemen en duivendrecht gemeinte ouder amstel de groond hoort tot bij de gemeinte weesperkarspel de bijlmermeerpolder waor nog ieder ouch n zelfstendege gemeinte t gehuch of dörp driemond vreuger geinbrug waor de einege echte woenkern in die gemeinte en heet noe nog e dörps karakter oesprunkelek waor amsterdam zuidoost gedach es apaarte stad die op d n door n apaarte gemeinte mós weure later heet me dit idee losgelaote dit is gein ech stadsdeil umtot t gein eige bestuur heet t dörp ruigoord heet zien woenfunctie verlore en is noe e kunsteneersdörp dit waor e compromis tösse de gemeinte die t wouw slope en actieveurders de agglomeratie amsterdam strek ziech oet tot euver de gemeintegrenze plaotse die direk aon de amsterdamse bebouwing ligke zien heibove al geneump ouch versjèllende aander gemeintes in de buurt vervölle n veursteideleke functie veur de hoofstad n aontal vaan die noord hollandse gemeintes vörmp same de stadsregio amsterdam n plusregio boete amsterdam zelf zitte in die regio de volgende gemeintes aalsmeer amstelveen beemster diemen edam volendam haarlemmermeer landsmeer oostzaan ouder amstel purmerend uithoorn waterland wormerland zaanstad en zeevang de cieferkes verwieze nao t aontal stumme in de regioraod de gemeinte amsterdam heet rs de stadsregio is e besjeie alternatief veur de in de jaore oontworpe stadsprovincie amsterdam in dees provincie zouwe de stadsdeile volweerdege gemeintes weure dit veurstèl is in door de amsterdamse bevolking in e rifferendum eweggestump nog groeter es de stadsregio en de oontworpe provincie is de metropoolregio amsterdam dao in zitte boete de gemeintes die de stadsregio vörme wijer de gemeintes almere beverwijk blaricum bloemendaal bussum haarlem haarlemmerliede en spaarnwoude heemskerk heemstede hilversum huizen laren lelystad muiden naarden uitgeest velsen weesp wijdemeren en zandvoort ouch de provinciebesture vaan noord holland en flevoland zoewie dat vaan de stadsregio doen dao in mèt t doel vaan dit samewèrkingsverband is veural t versterke vaan de internationaol concurrentiepositie de gemeinte amsterdam oonderhèlt ban mèt versjèllende boetelandse stei veural hoofstei partnerstei zien binne de eu paries athene boedapest riga en londe en boete de eu peking bombay seoul en so paulo vergeliekbaar samewèrkingsprojekte loupe mèt len boe väöl allochtoon amsterdammers vaandan koume vaan tot en mèt gaof amsterdam zoe n mieljoen euro aon oet aon dees betrèkkinge t hoegste bedraag vaan alle gemeintes in nederland t waope vaan amsterdam zuug bove in de tabel liet ziech es volg besjrieve e waope mèt ne paol kump in väöl hollandse stei veur zuug oonder mie dordrecht en rotterdam en symboliseert gemeinelek n revier hei maag me aonnumme tot d n amstel weurt oetgebeeld t waope geit in tege de heraldische groondregel tot me allein email op metaal en aandersum maag zètte t keel vaan t veld en t sabel vaan de paol zien allebei emails de keizerskroen woort in door maximiliaan vaan oosteriek touwgekind de waopespreuk is in verliend door keuningin willemien vaan de nederlen es beloening veur t verzèt in de fibberwariestaking zuug oonder bij historie t veendel is klaorbliekelek aofgeleid vaan t waope de drei andreaskruiskes zien tout court e symbool vaan de stad amsterdam gewore me zuut ze beveurbeeld op de zoegenaomde amsterdammersjes antiparkeerpäölkes die veural in t centrum op väöl plaotse stoon veur toeristische reclaam gebruuk de stad de slogan i amsterdam die dèks dreidimensionaol in plastische vörm weurt touwgepas dat beeldmerk kraog evels ouch kritiek de slogan woort individualistisch geneump en väöl lui associeerde de lètters mèt t euvertoerisme boe de stad ind jaor tien mèt te make had in besloot de raod dit beeldmerk minder aondach te geve amsterdam is veural in naom hoofstad t staotshoof resideert in d n haag en gebruuk t keuninklek paleis mer nen inkele kier t parlemint en de ambassade zitte ouch in d n haag wel heet de stad n groete economische cultureel en recreatief functie amsterdam kint n lang industrieel traditie die ziech sinds iewe roontelum de have concentreert de amsterdamse have waor oersprunkelek aon t damrak geconcentreerd breide ziech later oet nao de lastage verplaatsde ziech in de negentienden iew nao t ooster en westerdok mèt de bijbehurende oosteleke en westeleke have eilen en daonao ummer wijer de stad oet tot wat me noe t oostelek en westelek havegebeed neump de nijverheid in t oostelek havegebeed is al sinds decennia n aofloupende zaak en is allewijl op sterve nao doed me is al begós mèt t gebeed te heroontwikkele es woengebeed t westelek havegebeed is dao entege de lèste jaore nog groeter geweure door t grave vaan t noordziekenaal in is dit gebeed direk binne bereik vaan de zie gekoume de amsterdamse ziehave is de twiede vaan t land op groeten aofstand vaan de rotterdamse ne groete wèrkgever in d n deenstesector is de euverheid bij de amsterdamse gemeinte wèrke doezende amtenere de lèste jaore is me dat aontal wel aon t trökbringe aon de zuidas t gebeed roontelum statie amsterdam zuid wtc zien hiel väöl ketoere vaan multinationals te vinde wie philips en de baanke ing en abn amro in de binnestad aon t damrak steit de effectebeurs vaan nederland de aex kleinhandel vint me bezunder väöl in de binnestad amsterdam steit oonder väöl mie es winkelstad bekind groete winkele dèks meh neet ummer filiale vint me veural in en um de nieuwendijk en kalverstraat klein betikke vint me in de zoegeneumde nege sträötsjes in t weste vaan de grachtegordel die gere mèt hun alterantief reputatie advertere de p c hooftstraat in oud zuid is bekind um zie groet aontal elitair kleiding winkele amsterdam heet es einege stad in nederland twie gesubsidieerde universiteite de universiteit van amsterdam uva en de vrije universiteit vu daoneve kint de gemeinte versjèllende hoegsjaole boe oonder de hva en e conservatorium amsterdam steit wel bekind es de cultureel hoofstad vaan nederland op gein inkel terrein löp t zoe wied veuroet op aander stei es op cultuurgebeed de stad kint versjèllende musea vaan internationaol beteikenis en nog get vaan minstes nationaol beteikenis t ajdste is t rieksmuseum gewijd aon de historie vaan nederland meh zier in t bezunder aon de zeventienden iewse sjèlderkuns vaan rembrandt van rijn jan steen en aander hollandse meisters speciaol aon vincent van gogh gewijd is t van goghmuseum t steidelek museum beit n käör aon modern kuns dees drei musea ligke kort nevenaon aon t museumplein in t zoegeheite museumkerteer stadsdeil zuid zuug bove n aander kunsmuseum is de hermitaasj amsterdam die sinds aon d n amstel is gevesteg en es dippendans vaan de groete hermitaasj in sint petersbörg deens deit aon daan wel in t oosterdok vint me t sjeepvaartmuseum en t technologiemuseum nemo in de grachtegordel aon de prinsengracht um perceis te zien steit t anne frankhoes boe anne frank zaot oondergedoke wat ouch internationaol bezeuk trèk aon d n dam steit de nederlandse vesteging vaan madame tussauds de stad kint nog väöl aander klein musea t groetste theater is carré aon d n amstel dit weurt veur groete väöl publiek trèkkende veurstèllinge wie musicals en shows vaan bekinde cabaretiers gebruuk opera en ballèt weure gemeinelek gebrach in de stopera e modern gebouw aon t waterlooplein boe in zoewel de gemeinte es de opera zien oondergebrach zuug oonder veur wijer muziekpodia kleinder cabarètveurstèllinge kin me zien in de kleine komedie aon d n amstel aon t leidseplein vint me d n amsterdamse stadsschouwburg kort daovaan eweg ligk delamar veurheer t nieuwe de la mar theater es centrum veur bezunder intellectueel activiteite deent felix meritis aon de keizersgracht in amsterdam zien veer hiel groete bioscope die alleveer bezit zien vaan pathé t tuschinski theater aon de reguliersbreestraat de munt aon de vijzelstraat t city theater kortbij t leidseplein en pathé arena in de bijlmermeer e dertegtal middelgroete en kleinekes zien vereineg in t verband cineville daoneve gief t op de walle nog seksbioscope zuug ouch oonder t concertgebouw aon t museumplein is t groetste en belaankwèkkendste vaan de muziekpodia in amsterdam t is ingeriech veur klassieke muziek en heet t concertgebouworkes eint vaan de bèste orkeste op de wereld es ziene vaste bespeuler avant gardemuziek huurt me veural in t muziekgebouw aan t ij daankzij t gaudeamus festival is amsterdam e veurnaom centrum vaan modern muziek in t muziekgebouw geïntegreerd is t bimhuis t groetste jazzpodium vaan nederland poppodia zien paradiso aon de weteringschans kortbij t leidseplein en de melkweg aon de lijnbaansgracht neet wied eweg daovaan bei podia zien zoegenaomde hoofpodia de melkweg gelt es get alternatiever es paradiso veur ech groete popconcerte gief t sinds de heineken music hall en sinds de ziggo dome allebei in de bijlmermeer kortbij de johan cruijff arena dee ouch wel veur nog groeter massa concerte weurt gebruuk e belaankriek popfestival is t amsterdam dance event wat edersjaor in oktober plaotsvint t holland festival is multidisciplinair t beit neve meziek ouch theater en dans boebij de naodrök op avantgardistische kuns ligk amsterdam en daan in t bezunder de grachtegordel steit al vaanajds bekind es t centrum vaan literair nederland me vint hei n bezunder groete concentratie vaan literair oetgeverije allewijl geit t oonder mie um augustus bert bakker de bezige bij de harmonie meulenhoff nijgh van ditmar prometheus en querido amsterdam organiseerde in de olympische speule t olympisch stadion vint me in de stadionbuurt in stadsdeil zuid dit waor d n einegste kier tot dit evenemint in nederland plaotsvoont in t voetbal is amsterdam veural bekind door afc ajax de recordkampioen vaan nederland in kier landskampioen en veervoudege winner vaan d n europacup ajax späölt zien toeswedstrije in de johan cruijff arena in de bijlmermeer tot waor zien toesstadion de meer in watergraafsmeer dewijl groete wedstrije europese matches of de klassieker tege feyenoord in t olympisch stadion woorte aofgewèrk vreuger gaof t nog mier betaold voetbalclubs blauw wit de volewijckers en dws in gefuseerd tot fc amsterdam wat in verdween in de topklasse zondag speule afc en fc chabaab amsterdam heet ouch n hockeyclub ahbc die zoewel bij de dames es bij de hiere in de hoofklas oetkump häör complex steit evels feitelek op amstelveens groondgebeed tot veur neet zoe laank had de stad ouch n amerikaans voetbalclub amsterdam admirals in opgeheve um t ind vaan de nfl europa en n basketbalclub abc amsterdam in opgeheve die allebei väöl lendelek succes höbbe gekind trökkierende sporteveneminte in amsterdam zien de marathon vaan amsterdam en d n dam tot damloup vaan amsterdam nao zaandam in t snelloupe en de zesdaogse vaan amsterdam in t fietserenne oetgoonsgelegeheid vint me in groete deile vaan de stad zeker in de binnestad kaffees zien oonder mie geconcentreerd aon de warmoesstraat en aon t rembrandtsplein de reguliersdwarsstraat steit bekind um zien homo oetgoonsleve amsterdam steit internationaol bekind um t gebruuk vaan kemp allewel tot dezen drug in gans nederland is touwgestande stoon zjus hei mier coffeeshops es boe daan ouch anno stoonte vaan de coffeeshops in amsterdam die väöl boetelandse toeriste trèkke de gemeinte veurt de lèste jaore n actief beleid um dat aontal te vermindere in amsterdam is de groetste prostitutiebuurt vaan nederland gevesteg de zoegenaomde walle t geit hei feitelek allein um de oudezijdswalle oudezijds voor en achterburgwal en de straote en getskes daotösse zörge euver crimineel drögksgeld witwesse meh veural euver minsehandel höbbe ouch hei gezörg veur n inkrimpbeleid de gemeinte is bezeg vaan t aontal vinsters sterk trök te dringe amsterdam is t knouppunt vaan t nederlands riekswegenètwerk in theorie entans rieksweeg tot en mèt welke lèste de rinkweeg um de stad is beginne allemaol in of bij amsterdam boete rieksweeg boevaan t bèste stök noets is aongelag n aontal belaankrieke verkiersweeg in de stad heet n s nommer gekrege s centrumrink bestaond oet kaoje um de singelgracht s vaan t centrum nao t westelek havegebeed s idem meh wijer nao t weste riechting ijmuiden s s vaan t centrum nao halfweg gemeinte haarlemmerliede en spaarnwoude s door amsterdam west s idem in de riechting vaan badhoevedorp gemeinte haarlemmermeer s idem gans in noord zuidriechting s door amstedam zuid en amstelveen s idem eve oostelek vaan de veurege s aon de westeleken amstelkant en daonao euvergoond in d n a s oostelek vaan d n amstel parallel aon d n a s door duivendrecht gemeinte ouder amstel en amsterdam zuidoost s door watergraafsmeer en diemen s aon t ijmeer door ijburg en s t m s door amsterdam noord in oploupend westeleke riechting amsterdam is ouch good te bereike euver t spoor spoorweeg loupe vaanoet hei nao amersfoort utrei leiden haarlem d n ajdste spoorweeg vaan nederland aongelag in en alkmaar de centraol statie heet èlf perronspore en daags zoe n reizegers lochhave schiphol internationaol informeel amsterdam airport geneump ligk op t groondgebeed vaan d n haarlemmermeer meh is vaanoet amsterdam veural mèt d n trein gemekelek te bereike sinds heet de stad ouch e metronetwèrk mèt vief lijne de ierste twie lijne gónge in ope veur de oondergroondse bouw woort oonder mie in t centrum väöl gesloop dit leide tot de beröchte nieuwmarktrelle in de jaore woort t nètwerk bovegroonds oetgebreid mèt nog twie lijne de vijfde lijn de zoegeneumde noord zuidlijn kaom in in gebruuk de noord zuidlijn die deils oondergroonds geboord woort um neet te hove slope woort beröch um zien vertraging en oploupende koste ouch rije in de stad trams roond zoe good wie stadsbösse euver t ij ligke e paar poontvere die veural fietsers en vootgengers bedene veur oto s gief t intösse versjèllende tunnels bösse trams metro en vere weure verzörg door t gvb gemeentevervoersbedrijf de mieste nationaol gezètte vaan nederland höbbe hun hoofkerteer in amsterdam de telegraaf de volkskrant trouw en t financieele dagblad vaanaof ind kump ouch de hoofredactie vaan t nrc handelsblad hei te zitte tot veur kort zaote väöl vaan hun ketoere bijein aon de wibautstraat n lokaol gezèt is het parool vreuger waor ouch dit e lendelek blaad de lokaol televisie kump vaan de zender at amsterdam is t werkterrein vaan versjèllende misdaodsyndicaote veural in d n drugshandel sinds begin is amsterdam de buun vaan n laankdorege serie crimineel aofrekeninge dèks mèt oongekind geweld de misdaod neet allein de georganiseerde meh ouch zakkerolle straotruif en mishandeling maak amsterdam mèt veursprunk de oonveilegste gemeinte vaan nederland amsterdam is in ciefers gemete zeker de mies bezeensweerdege gemeinte en plaots vaan nederland de gemeinte kint anno rieksmonuminte en gans t centrum is sinds besjermp stadsgeziech naotot al ieder de nieuwmarktbuurt in zoe aongeweze waor de grachtegordel is in ouch door de unesco tot werelderfgood verklaord ouch veur nederlandse begrippe is amsterdam n stad vaan water oongeveer e kwart vaan t gemeintelek oppervlak besteit oet water alleriers is dat natuurlek water d n amstel t ij en e klei stökske ijmeer ouch t rokin en t damrak hure tot de loup vaan d n amstel tösse die twie in ligk d n dam in de binnestad vint me wijer de walle oudezijds en nieuwezijds voor en achterburgwal boebij d n ooskant vaan d n amstel de oude zijde en de weskant de nieuwe zijde is en boevaan de binneste voorburgwal en de boeteste achterburgwal heite t spui vörmde de zuidkant sinds de vieftienden iew loupe dao nog umheen t neet de singel en de kloveniersburgwal die de boetegrens vaan de binnestad zien in de lastage ouch wel bekind es de nieuwmarktbuurt loupe versjèllende korte grachte sommege mèt de naom sloot wat verwijs nao hunnen oersprunk es polderslote de grachtegordel in inge zin weurt oetgemaak door de drei grachte vaan binnenoet herengracht keizersgracht en prinsengracht dees drei grachte beginne linksbove in t noordweste vaanoet de brouwersgracht en loupe parallel aonein dewijl ze ouch bij benaodering de loup vaan t singel volge oostelek vaan d n amstel heite ze nieuwe herengracht etc umtot dit deil vaan de gordel pas in d n achtienden iew is aongelag t oostelekste stökske is zelfs noets veerdgf gekoume dit woort de plantage en hei koume de drei grachte oet in de muidergracht euver e klei stökske in t ooste loupe ouch de achtergracht en nieuwe achtergracht parallel aon de nieuwe prinsengracht en de res es veerde rink vaan de gordel mie nao t weste löp de lijnbaansgracht en gans in t weste ligk de jordaan de grachte in dees buurt die nao blomme en plante zien verneump basere ziech in tegestèlling tot de drei groete grachte in hunne luip op de aw polderslote wat veur oongelieke heuk mèt de prinsengracht zörg wie op de foto um de ganse gordel heer ligk de singelgracht die me neet mèt t singel moot dooreinhole gans in t noorde vaan t centrum vint me de oosteleke en westeleke eilen die in de negentienden iew veural zien opgespote ouch daotösse ligke versjèllende grechskes meh veural t oosterdok en t westerdok ouch boete t centrum zien waterweeg dèks historische te vinde wie de haarlemmer trekvaart de kostverlorenvaart en de weespertrekvaart wie de naome al zègke deende die vaan de zeventienden tot de negentienden iew veur t verveur mèt de trèksjuut e modern twintegsteniews kenaal is t amsterdam rijnkenaal wat hei in t oostelek havegebeed oetkump um hygiënische bestrijing vaan krenkdes en verkierskundege opkóms vaan tram en later oto reies heet me ind negentienden iew en begin twintegsten iew versjèllende waterweeg gedemp touwgegoejd dit zien oonder mie de nieuwezijds voor en achterburgwal welke lèste noe spuistraat hèt t spui t groetste deil vaan t rokin en t damrak en versjèllende grachte in de lastage en de jordaan sinds decennia löp de discussie um sommege vaan die grachte weer ope te grave tot noe touw is dat nog nörges in de stad gebäörd winkelere en merretlui zien dèks tege en op sommege plaotse is t neet te doen beveurbeeld op t damrak boe allewijl de beurs steit zuug oonder in amsterdam stoon twie gotische kèrke naomelek de aw kèrk bij de walle en de nui kèrk aon d n dam t kèrkgebouw vaan de aw kèrk kaom begin veertienden iew veerdeg de nui kèrk is vaan einen iew later de stad waor toen al groet genóg veur twie parochies de aw kèrk is e good veurbeeld vaan hollandse gotiek wie de stadsoetbreiing woort ingezat had amsterdam noed aon nui kèrke zoe kaome in de grachtegordel de noorderkèrk westerkèrk oosterkèrk en zuierkèrk de noorderkèrk westerkèrk en zuierkèrk zien renaissancegebouwe oet de vreuge zeventienden iew vaan de hand vaan hendrick de keyser die nog sterke eleminte aon de gotische kèrkbouw oontliene groondplan mèt transepte torie de westerkèrk steit bekind um ziene westertorie dee mèt meter neet oetzunderlek hoeg meh wel d n hoegste kèrktorie vaan amsterdam is de oosterkèrk is vaan lateren tied voltoejd nao n oontwerp vaan adriaan dortsman in de stijl vaan t hollands classicisme dortsman maakde ouch de rón lutherse kèrk e kóppelkèrkske aon t singel in d n tied vaan de rippubliek kaome mie kèrke vaan aander genoetsjappe es t calvinisme die evels in versjèllende graode neet al te eupelek mochte belije en dus sjuilkèrke móste bouwe de rode hoed aon de keizersgracht waor de kèrk vaan de remonstrante slivvenier op zolder aon de oudezijds voorburgwal waor de kathelieke sjuilkèrk aon de begijnhof stoon ouch de ingelse kèrk anglicaons en nog ummertouw geriech op de ingelse gemeinsjap in de stad en de begijnhofkapel ouch katheliek mèt de kathelieke renaissance begós me in amsterdam weer n echte kathelieke kèrk te bouwe dit woort de sinterklaoskèrk aon de prins hendrikkade oontworpe door adrianus bleijs in eclectische stijl veur de rifformatie droog de aw kèrk de naom sinterklaoskèrk neve kèrke heet de stad ouch al sinds d n tied vaan de rippubliek synagoges de groetste is de portugees israëlietische synagoog nog ummertouw es joeds gaodshoes in gebruuk dat gelt evels neet veur veer aander hoegduitse synagoges dao kortbij ajdste en belaankriekste daovaan is de groete sjoel oet die allewijl same t joeds museum vörme sinds de arbeidsmigratie vaan nao d n oorlog gief t ouch moskeeë in de stad planne veur de groete westermoskee in stadsdeil west zien sinds jaore evels vertraag opvallend is wijer de boeddhistische he huatempel in d n amsterdamse chinatown amsterdam kint wieneg wereldleke gotische bouwe dit kump oonder mie door de stadsbrand vaan boebij oonder mie t aajd raodhoes aofbrandde meh zeker ouch door de sloopzin vaan de zeventienden iew wie me mèt nuibouw veural zienen huiege riekdóm wouw tuine bewoerd gebleve zien nog de schreierstoren ne zwoeren torie dee d n touwgaank tot de have dèkde en de waag aon de nieuwmarkt zoewie e dèks verbojd hoes aon de warmoesstraat oet de renaissance is bewoerd gebleve in de bouwkuns vaan stadsarsjitek hendrick de keyser zuug ouch direk bove boete de al geneumde kèrke vint me in amsterdam restante vaan de aw walmör de munttoren en de montelbaanstoren t oost indisch huis veurmaoleg hoofkerteer vaan de voc en inkel monumentaol grachtehoezer wie t hoes mèt de köp keizersgracht en t hoes bartolotti vaan dees gebouwe meint me tot ziene zoon pieter ze heet aofgebouwd versjèllende gebouwe vaan de keyser wie zien beurs zien intösse aofgebroke de bouwstijl die me t mieste mèt amsterdam associeert is evels t hollands classicisme deze stijl kaom tege t midde vaan de zeventienden iew op en bleef in de rippubliek zeker in holland dominere tot begin achtienden iew kinmerkend zien de soberheid en lineair vörm die in sjrèl contras stoon mèt de barok wie die toen in aander len opkaom t keuninklek paleis op d n dam oet is oongeveer t sjaolveurbeeld vaan t hollands classicisme t woort oersprunkelek es raodhoes gebouwd um de mach vaan de börgerij te tuine t oontwerp is vaan jacob van campen dee nao de keyser stadsarsjitek woort vaan häöm vint me ouch t coymanshuis aon de keizersgracht aander gebouwe zien t börgerweishoes aon de kalverstraat en d n amstelhof aon d n amstel vreuger de diaconie allewijl de hoesvèsting vaan de hermitaasj zuug bove versjèllende grachtehoezer in amsterdam zien hollands classicistisch in t bezunder de oontwerpe vaan philips vingboons en dee zie broor justus ouch in d n achtienden iew woorte väöl grachtehoezer gebouwd väölal in de lowie xiv stijl in de negentienden iew begós amsterdam ziech iers te riechte op t neoclassicisme wat me in gebouwe oet de gansen iew trökvint boe oonder t concertgebouw oet vaan adolf leonard van gendt in deenzelfden tied bouwde me hei evels ouch neogotisch twie bekinde en opvallende veurbeelder zien de centraol statie en t rieksmuseum allebei vaan pierre cuypers t paleis voor volksvlijt oet deenzelfden tied brende in aof en woort neet herbouwd t belaankriekste gebouw oet d n twintegsten iew is de beurs vaan berlage vaan hendrik petrus berlage oet aon t damrak berlage maakde ouch t mercatorplein in west jan wils gelieerd aon de stijl oontworp t olympisch stadion en kaom daobij es ierste mèt olympisch vuur bezunder oet t interbellum is ouch betondorp in watergraafsmeer boe versjèllende modern arsjitekte versjèllende betontechnieke höbbe oetgeperbeerd t van goghmuseum is e postuum oontwerp vaan gerrit rietveld t gebouw is op basis vaan dee zien sjetse oetgewèrk in de stad stoon nog väöl aander modern gebouwe t neume bezunder weerd is t ing house op de zuidas zuug heibove veur ne foto wat door ziene bezundere vörm bijnaome kraog wie de sjoon de klapsjaats en de grummelendeef amsterdam kint door zien väölheid aon grachte en waterweeg die de stad in versjèllende eilendsjes versnije brögke mie es drei kier zoeväöl es beveurbeeld venetië de mieste brögke zien korte einbogege brögkskes vaan stein die de amsterdammers zelf sluize neume brögke euver brei grachte höbbe natuurlek mie boge de bekinde mager brögk euver d n amstel die de kerkstraat mèt de nieuwe kerkstraat verbint is vaan hout en ophaolbaar amsterdam heet de lèste jaor versjèllende lendeleke naobergemeintes of deile daovaan opgeslók miestal meh neet altied veur stadsoetbreiing es gevolg daovaan is tösse väöl stadswieke typisch lendelek bouwgood te zien soms complete dörpskerne dewijl e paar dörper nog ummertouw losse woenkerne zien zuug ouch bove zoe gief t in watergraafsmeer t veurmaoleg geriechshoes rechthuis en de boeteplaots frankendael de lèste euvergebleve vaan tientalle boetes in deze polder ouch sloten is good te herkinne zelfs de polders vaan zuidoost höbbe nog gebouwe die aon hun lendelek verleie rappelere t mies in t oug springend evels zien de dörpskerne in noord dao vint me de typisch waterlandse arsjitectuur mèt boontgeverfde houte hoezer kerne mèt rieksmonuminte boete amsterdam zelf zien driemond durgerdam holysloot ransdorp sloten en zunderdorp besjermde dörpsgeziechter in de gemeinte zien durgerdam holysloot en ransdorp t bekindste gedinkteike in amsterdam is t nationaol monumint op d n dam n zuil vaan meter hoeg opgeriech in es herdinking aon de gevallene oet d n twiede wereldoorlog t werk oontworpe door j j p oud is bekind vaan de kranslègkinge die dao edersjaor mèt de doejeherdinking op mei plaotsvinde wijer weurt t dèks door toeriste es trefpunt gebruuk vaan tot stoont get mie nao de kant vaan t paleis en de nui kèrk ouch e nationaol monumint op d n dam de eendracht of naatje van d n dam wat rappeleerde aon de tiendaogse veldtoch aander bekinde monuminte zien t homomonumint aon de westermarkt wat rappeleert aon de vervolging vaan homoseksuele t lieverdje aon t spui bekind vaan de happenings in de jaore zesteg die t begin vaan de provobeweging inlojde en de statu vaan rembrandt van rijn op t rembrandtplein op väöl plaotse in de stad te väöl um hei specifiek te neume vint me decoratief werk vaan d n amsterdamse stadsbeelderhouwer hildo krop al in d n achtienden iew kraog amsterdam e stadspark de plantage in t oostelek deil vaan de stadsoetbreiing boe door economische liegconjunctuur de grachtegordel neet woort doorgetrokke deile vaan dees buurt zien nog ummertouw greun allewijl zien dat d n hortus vaan de uva t wertheimpark en artis nen typische stadszoo mèt klein nao modern maote soms te klein verblieve meh väöl monumintaol kouwe en n typische parkstructuur hiel bekind is t vondelpark in oud zuid boe ziech e groet deil vaan t amsterdams stadsleve aofspäölt en mèt keuninginnedaag väöl kinder optrejje kleinder parke in oud zuid zien t sarphatipark en t oosterpark in de nuier wieke vèlt veural t rembrandtpark wat gruutde betröf mèt t vondelpark te vergelieke op väöl greun roontelum voont me in de bijlmer tösse de flats door t aonlègke vaan liegbouw dao dee de gesloopden hoegbouw vervingk is dao wel ein en aandert vaan verdwene t amsterdams bos op initiatief vaan jac p thijsse aongelag veur de stadsbevolking ligk feitelek op amstelveense groond amsterdam is sinds langen tied de groetste stad vaan de noordeleke nederlen en waor langen tied de insegste stad in t huieg nederland mèt mie es inwoeners in had ze beveurbeeld inwoeners tegeneuver veur rotterdam en veur d n haag vaanaof nump t aontal inwoeners versneld touw wie in aander europese stei in dezelfden tied nen trend dee ziech tot nao d n twiede wereldoorlog doorzèt vaanaof ca zien evels dudelek de effekte vaan suburbanisatie verveursteideleking en desurbanisatie oontsteideleking te zien t aontal inwoeners vèlt ziechbaar trök oondaanks de oontwikkeling vaan o m amsterdam zuidoos in deen tied nao kump rerbanisatie herversteideleking op gaank wat ziech zeker in amsterdam tot op d n huiegen daag doorzèt de amsterdamse bevolking is ein vaan de mies diverse op de wereld in tèlde ze versjèllende nationaliteite e wereldwied oongekind aontal allochtone zien in amsterdam n klein mierderheid vaan begin tege lendelek daovaan is wel pt neet westersen allochtoon dewijl dat lendelek mer pt is oonder de minderjaorege vörme de neet westerse allochtone zelfs de mierderheid al sinds t ind vaan de zestienden iew is amsterdam n stad vaan immigratie toen waore t dèks vlaomse en braobantse protestante die hei vrijheid vaan vervolging zochte wie daonao de stad góng bleuje door d n handel um zien have trok ze groete gróppe immigrante oet binne en boeteland veural duitsers die de stad tot inwoeners dege greuje ouch kaome in de zeventienden iew väöl dèks portugese joede nao de stad die häör de bijnaom jeruzalem vaan t noorde gaove in d n twintegsten iew waore de ierste gróp immigrante de chineze t instorte vaan t keizerriek in zoewie d n ecomonische crisis vaan de jaore daarteg die väöl chinese arbeiers vaan de sjeper aofdreef maakde tot ze t in nederland veural amsterdam en rotterdam gónge zeuke de chineze zien allewijl väölal geïntegreerd meh n groete gróp heet toch zien eige identiteit gehawwe en bewoent in t centrum roontelum de zeedijk zienen eige chinatown foto nao d n oorlog volgde de turke en marokkaone die vaanaof de jaore op groete sjaol es gasarbeiers woorte ingezat de oonaofhenkelekheid vaan suriname brach ne massa surinamers nao nederland meh nörges zoe väöl wie in amsterdam zuidoos zoetot de bijlmermeer t karakter vaan ne zwarte ghetto kraog in waor vaan de ganse amsterdamse bevolking etnische surinamer marokkaon turk en antilliaon vaan de klein hèlf otochtoon nederlanders is ouch laank neet edereine echten amsterdammer vaan de stadsbevolking is in de stad gebore hei hure ouch allochtone vaan de twiede generatie en wijer bij t aondeil is t groetste in de blaanke volksbuurte in amsterdam noord de tuindörper oostzaan nieuwendam en veural buiksloot in d n tied vaan de suburbanisatie zuug bove zien väöl echte amsterdammers verhuis nao veurstei wie almere amstelveen en purmerend amsterdam is veural in d n tied vaan de rippubliek n tolerante stad gewees op religieus gebeed allewel tot ze nao de alteratie officieel calvinistisch waor woorte aander geluive vaan t begin aof getollereerd in sjuilkèrke zuug bove en kóste de joede al hielemaol vrijoet hun religie oetleve heidoor had amsterdam altied al n groete kathelieke bevolking die nao immigratie vaanoet t noord hollands platteland nog wijer touwnaom ouch kinmerkend veur de stad is t vaanajds al groet aontal oonkèrkeleke bij de lèste volkstèlling gaof vaan de bevolking aon oonkèrkelek te zien boemèt amsterdam toen de zesde oonkèrkelekste gemeinte vaan nederland waor in waor dat volgens n enqute al me moot daobij bedinke tot de allochtoon amsterdammers in groete mierderheid wel geluiveg zien mèt de reformatie woorte alle kèrke en kapelle in amsterdam officieel calvinistisch die toen al bestoonte zien dat tot op d n huiegen daag gebleve es ze teminste nog es kèrk dene in de aw kèrk kump nog n protestantse gemeinte bijein de nui kèrk evels weurt nog mer bij oetzundering veur de religie gebruuk beveurbeeld kèrkeleke houweleke vaan prinse en prinsesse in de ganse stad zien zeker zoe n daarteg kèrke vaan de pkn ouch orthodoxe en bevindeleke gemeinsjappe wie de gerifformeerde gemeinte koume in de stad veur in gaof t nog altied kathelieke wat mie waor es hervörmde en gerifformeerde bijein sjötspetroen vaan de stad is sinterklaos de groetste kathelieke kèrk is de bove al besjreve sinterklaoskèrk amsterdam huurt bij t bisdóm haarlem amsterdam wat tot bisdóm haarlem hètde de kathelieke gemeinsjap vaan de stad deit edersjaor de stèllen umgaank n percessie die t mirakel vaan amsterdam oet herdink veur de rifformatie waor dit n percessie mèt meziek meh mèt de koms vaan t calvinisme woorte dit soort eupeleke geluifsutinge verboje wie de kathelieke t gebruuk in wouwe herstèlle gol nog ummertouw e percessieverbod in de gemeinte en mós me ziene moond hawwe um de wèt neet te euvertrejje n aander amsterdams mirakel waor de versjijning vaan maria vrouw vaan alle volker n mariaversjijning die bisjop jozef marianus punt vaan haarlem in erkós meh die de vaticaonse kónkergatie vaan de geluifslier aofwijs wie gezag oontwikkelde ziech in de nuien tied n hendeg groete joedse gemeinsjap in de stad kort veur t oetbreke vaan d n twiede wereldoorlog bedroog ze mie es lui nao d n holocaust waor dat aontal natuurlek sterk verminderd toch is de joedse gemeinsjap nog ummertouw good ziechbaar in de hoofstad in t bezunder in oud zuid en buitenveldert me vint hei versjèllende geluifsgenoetsjappe van orthodox tot modern wie ouch koosjer winkele dewijl joede in de res vaan nederland miestal liberaol en dèks neet religieus zien door de groete touwstroum vaan turke en marokkaone en de wiedgoonde oontkèrkeleking nump me aon tot d n islam binne de paar jaor groeter is es t christendom inkel jaore geleie waor vaan de bevolking moslim hindoestaanse surinamers brachte neve d n islam t hindoeïsme nao amsterdam en nederland in t algemein oonder de chineze vint me väöl boeddiste confucianiste en aonhengers vaan traditioneel chinese veurawwerveriering veural in de jaore zeventeg is in amsterdam de op t hindoeïsme geïnspireerde hare krishna beweging vaan de groond gekoume ouch de scientologykèrk is in de stad gevesteg aon de nieuwezijds voorburgwal t inheims dialek vaan amsterdam is t amsterdams wat hei in de stad veural door de otochtoon oonderklas weurt gesproke t is dus e sociolek t amsterdams is e hollands dialek wat nog zjus tot de zuid hollandse gróp huurt meh al väöl noordeleke kinmerke dreug t versjèl mèt de standaardtaol is klein me sprik daorum wel vaan n accent vaan belaank veur de oontwikkeling vaan t dialek zien de väöl immigrante gewees door hun zien tege t ind vaan de zeventienden iew typisch aajd hollandse opposities ij en ei zoewie twie soorte ee en oo in amsterdam es ierste verdwene wat weer de op res vaan t hollands vaan invlood waor ouch späölde t amsterdams n groete rol in de hollandse expansie nao t ooste dat gelt get minder veur de dörper oet landelijk noord dao is t waterlands dialek inheims t is evels de vraog of t waterlands in die dörper nog besteit in kós me beveurbeeld gein sprekers vaan t holysloots mie vinde de immigrantegemeinsjappe in amsterdam spreke dèks nog hun eige taole oonderein sarnami hindoestani surinaams sranantongo papiaments turks berbers marokkaans arabisch en kantonees de asjkenazische joede höbbe laank hun eige jiddisch oonderein aongehawwe meh allewijl moot dit zoe good wie oetgestorve zien in de lèste jaore sinds oongeveer oontwikkelt ziech de pidginechtege straottaol in amsterdam en aander groete stei mèt de keuninginnedaag weurt in amsterdam oonder väöl mie festiviteite de zoegeneumde vrijmerret gehawwe allewel tot dees traditie in de mieste nederlandse stei besteit is ze nörges aanders zoe oetgebreid es hei lui veural kinder verkoupe deen daag op straot hun twiedehands gerei in t vondelpark vertuine kinder deen daag hun kunste de immigratie vaan kathelieke noord hollanders zuug bove heet deveur gezörg tot me in amsterdam allewijl ouch t sint maartensfies veert dit vint plaots op november en is e bedelfies veur kinder oersprunkelek e fies vaan de allerermste um de sjeersde in de novembermaond door te koume amsterdam moot roond oontstande zien oet deen tied stamme de ierste documinte die euver bewoening vaan t gebeed roond d n amstelmoond spreke t dörpke oontstoont roond nen dam dee d n amstel kierde dee dam ligk dao noe nog t is dezelfden dam dee vaandaog d n daag dee naom heet t damrak woort d n iersten have in deen tied struimde nog water daodoor door t rokin heet tot in de jaore vaan d n twintegsten iew water gestruimp al hoonderd jaor later roond mesjiens in kraog amsterdam twisappel vaan de graof vaan holland en d n uitreise bisjop geweure vaan de lèste stadsrechte wie de stad weer aon holland kaom woorte häör in oetgebreide haandelsprivileges bekind es groet privilege touwgekind d n handel mèt havestei aon de ooszie leverde de stad in de e en e iew ne greujende veurspood op en allewel t in de rumoerige e ieuw minder snel góng waor amsterdam in de derde stad vaan gaans wes europa en ein vaan de riekste in t begin vaan d n tachtegjaoregen oorlog bleef de stad in han vaan de spaanse legers de walmör waore te sterk en te good verdeideg veur n aonval vaan de geuze en t stadsbestuur wouw zich neet bie d n opstand aonslete tot aon de zoegeneumde satisfactie vaan ouch wel alteratie vaan amsterdam de stad waor gans geïsoleerd en d n handel laog stèl in de gouwen iew had amsterdam n oongekind internationaal prestiesj in deen tied leet t stadsbesteur e nui stadhoes t huieg keuninklek paleis bouwe artieste wie vondel rembrandt en bredero um rs mer hiel weineg te neume voonte hei ne vröchbare voojingsbodem d n aandere kaant vaan t verhaol is tot de stad zoe door woort tot allein de riekste dao kóste woene de grachtehoezer oet deen tied laote dat good zien in amsterdam zien koelek hoezer awwer es de zeventienden iew te vinde es havestad had amsterdam väöl te lije vaan de fransen tied boe in t continentaol stèlsel woort ingestèld meh in de negentienden iew bleujde t weer op al mós de stad häör positie vaan ierste have vaan nederland aon rotterdam aofgeve de eupening vaan t noordziekenaal in waor ne groete stap veuroet ouch woort t mèt haarlem eindpunt vaan d n ierste spoorweeg vaan nederland de monumintaol centraol statie is daovaan ne getuige vaanaof waor de stad es gevolg vaan de industrieel revolutie expolsief gegreujd meh in de jaore stagneerde dat aontal boemet neet gezag is tot de stad zelf stèl kaom te ligke t woort ummer mier de culturele focus vaan t laand boe edere mins get vaan zien gading vinde kós die hajding vaan voor elk wat wils is nao d n twieden wereldoorlog t centraal punt in t imago vaan de hoofstad gewore in de gaanse wereld leef t idee tot in amsterdam alles kin in positieven en negatieve zin veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan en limburg mijn vaderland is t limburgs volksleed t weurt gezeen es volksleed van zoewaal holles es belsj limburg de teks van t leed is gesjreve door gerard krekelberg itter in de melodie is gecomponeerd door hendrik thijssen oet remung ter gelegenheid van t jaorig besjtoon van diet volksleed versjient in n book euver dit leed mèt biedrages van wim kuipers govert derix jempi welkenhuijzen en guus urlings de illustraties zint geteikend door guus van eck op de biegevoogde cd sjtoon oetveuringe van limburg mijn vaderland oetgeveurd door diverse limburgse artieste in belsj zungk mer inkel de ieste drei strofe dao zin versjillende vertalinge van t volksleed in t limburgs ó a door piet zeegers oet posterholt en els diederen oet valkeberg de premiere uitvoering waor in okt in chateau sint gerlach in houtem valkeberg aan de geul t g v de presentatie van de wandelgids door het geuldal van de valkenburgse alpenvrung v a v gezónge door gemengde zangvereiniging orphée uit houtem sint gerlach in een sjtummige bewèrking van piet bours dirigent van orphée limburgs volksleed woa in buim en berg en bösj t winterkeuningske zingk baove n t goudgael kaoreveld t lièwerikske klink d hermenie en de famfaar langs de baek ziene rand dao ies mien vaderland limburg naovenant x maas mèt al häör baeke sjtruimp kèrk en haof en hoes veld en berg en baemde zuimp luuj die laeve thoes klink de taal zjuus wie ei leed ièwelank eine band dao ies mien vaderland limburg naovenant x de teks van els diederen is in t venloos aangepas door frens bakker germanis oet venlo in redaktiesecretaris van veldeke limburg wao in buim en berg en bös t winterkeun ngske zingk baove n t goudgael kaoreveld t lieëwerikske klink d hermenie en de fanfaar langs de baek eure rand dao is mien vaderland limburg naovenant x maas mèt al häör baeke struimp kèrk en haof en hoes veld en berg en baende zuimp minse laeve thoes klink de taal geliek ein leed ieëwelang einen band dao is mien vaderland limburg naovenant x de teks van els diederen is in t blieriks houblierik hout blerick d n bokent boekend aangepas door frens bakker oet blerick woeë in buim en berg en bös t wingterkeun ngske zingk baoven t goudgael kaoreveld t lieëwerikske klink d hermenie en de famfaar langs de baek eure rank dao is mien vaderlank limburg naovenant x maas mèt al häör baeke struimp kèrk en haof en hoes veld en berg en baeng schoeën zuimp minse laeve thoes klink de taal geliek ein leed ieëwelang einen bank dao is mien vaderlank limburg naovenant x de teks van els diederen is in t wieërts aangepas door ruud beerens neerlandicus oet wieërt woeë in buim en berg en bos t wntjerkuuëningske zingtj boeëven t goudgael koeërevldj t lieëwerikske klnktj de harmeni j en de fanfaar langs de bieëk eure rnd dao és mien vaderlnd limburg naovennt x maas mèt al häör baeke stroumtj kerk en haof en hos vldj en berg en bieëmdje zuimtj minse laeve thos klnktj de taal zjuust wi j n led ieëwelang eine bnd dao és mien vaderlnd limburg naovennt x teks in t zjwiers wienesraoës nuts door els diederen woeë in buim en berg en bösj t winterkuuën gske zingt baoëven t goudgaeël kaoëreveld t lieëwerikske klinkt d hermenie en de famfaar langs de beëk zieëne rand daoë is mieë vaderland limburg naoëvenant x maas mèt al häör baeëke sjtruimt kirk en haoëf en hoeës veld en berg en baeënde zuimt luuj die laeëve thoes klink de taal zjus wie ei leeëd ieëwelank ne band daoë is mieë vaderland limburg naoëvenant x de teks van els diederen is in t mestreechs aangepas door patrick ahles oet mestreech bureaucraat op de limburgse wikipedia boe in buim en berg en bos t winterkeuningske zingk bove n goudgeel koreveld t liewerikske klink d hermenie en de famfaar langs de beek ziene rand dao is mien vajerland limburg naovenant x maos en al häör beke struimp kèrk en hoof en hoes veld en berg en weie zuimp lui die leve thoes klink de taol zjus wie n leed iewelaank ne band dao is mien vajerland limburg naovenant x teks piet zeegers oet posterholt in t bronsgroen eikehout nachtegaal dae zungt euver t grote koreveld leeuwerik zie léédje brinkt woe de herdershoren klinkt langs beekskes door limburg mie vaderland doa is woe iech won limburg mie vaderland jao dao is t sjon kiek de maas en ouch de roer struime daag en nach aaf en toëw tréje ze oet dat is häör stille krach eendjes zwumme op en aaf snaterend in koer teks eddy zeelen oet mofert wo in t brónsgreun eikehout t nachtegaelke zingk op t gelpe kaoreveldj t lieëwerikske klink wo de sjieëpershaore sjaltj langs t vlaoter sjaor dao is mie vaderlandj limburgs deerbaar aord dao is mie vaderlandj limburgs deerbaar aord wo de stroum van roer en maas staats nao zieë haer vleujtj waeljrig zómmig veldjgewas köstelik greujtj en bleujtj blomegaard en baantj en bós euverhieërlik straoltj dao is mie vaderlandj limburgs plattelandj dao is mie vaderlandj limburgs heuvellandj wo det limburgs sjoeanste taal klink mit klaore krach wo me gruuets en fier van aard vraemdje praal verach eige norme eige sjoean d luuj häör hert vervöltj dao is mie vaderlandj limburgs berg en dal dao is mie vaderlandj limburg baovenal wo aan t aad gemèndjenhoes t volk blief ummer troew mit oos roomriek heuvellandj ein in vruid en rouw troew aan plich en troew aan god heers van zuud toet noord dao is mie vaderlandj limburg deerbaar aord dao is mie vaderlandj van buul toet de zelfkantj t historisch begrip stadsrechte verwijs nao t rech tot in vreugeren europesen tied door ne laandhier aon n stad touwgekind woort en beteikende tot de plaots zich zelfstandiger gedrage kós de nui stad moch walmör bouwe veur häör eige defensie ze kraog mèrretrech en dèks ouch t rech um tol te luffe alles privilezjes die wijer inkel ne landshier graof hertog bisjop daan wel lieger edele touwkaome stadsrechte beteikende daomèt n groete maote vaan oonaofhenkelekheid veur de börgerij ouch nao de val vaan t ancien regime bleve väöl jurisdicties oondersjeid make tösse stei en plattelandsgemeintes in nederland verdween dat versjèl mèt de nuie groondwèt vaan en de gemeintewèt oet n organieke wèt die logisch oet de groondwèt volgde en alle soorte gemeintes geliekstèlde umtot hun börgers dat ouch waore op t belsj kint me t stadsrech nog wel in dat land heet deze status evels allein nog symbolische beteikenis me sprik dao liever vaan stadstitel stadstitele zien in dit land in de recinte historie nog oetgereik soms obbenuits es bevesteging wienie de stad gemeinte teväöre bij n fusie waor betrokke remunj of remuunj nederlandjs roermond frans ruremonde is n gemeinte en de veurnaamste sjtad van midde limburg de gemeinte besjteit behalve oet de sjtad remunj zelf oet de dörper ze höbbe allemaol n plaatsnaambord in t limburgs remunj haaj op juni inwoners dit waor veur de fusie mit zjwame de sjtad is es residensie van de limburgse bissjop ein belangriek religieus centrum de sjtad ligk aan de rivier de roer woaan het neet häöre naam ontleent en de maas wo in de roer hiej oetkump de naam kump aaf van rura monde rura is ein aaj godheid wonao de rivier de roer is geneump monde haet es beteikenis brök dus remunj beteikent eigelik de brök van rura de sjtad haet väöl historische geboewe in dees bissjops sjtad zeen det natuurlik allereers de kirke de gotiese sint christoffel kathedroal oet de e eeuw en de romaans gotische munsterkirk oet de e eeuw t oud sjtadhoes in maaslandse renaissancesjtiel waerde in aafgeboewd ouch zeen nog sjtökker van de walmoer euvergebleve wovan de rattentore t meist imposant is in de omgaeving ligk nog landjgood hattem de bekinde historie van remunj begint in in det jaor waerde de sjtad veur t eers geneumd n eeuw later begós mit de koms van ut klooster de religieus historie van de sjtad later wirt t ouch ein hanjels sjtad es ein van de mindere sjtaej sjloot t zich aan biej de hanze t waerde hoofdsjtad van t gelderse euverketeer en in biej de kirkelike herindeiling van nederland ouch nog biesjops zaetel in de tachtigjaorige oorlog wisselde t meerdere kere van eigeneer mer bleef oeteindelik in sjpaanse henj toet de sjtad van toet weer aeve biej de noordelike nederlande heurde in de tied van de belzje opsjtand waar de sjtad belsj mer mit t verdraag van kwaam ze zonger väöl meujte onger nederland waal höbbe remunjse notabele nog geprobeerd om remunj in plaats van mestreech hoofdsjtad van limburg te maake nao de tweede waereldoorlog is de sjtad oetgegreujd door onger angere de fusies mit neel en herte de inmiddels toet ein middelgrote sjtad oetgegreujde plaats kreeg in en te make mit euversjtruiminge wo biej deile van de bevolking geëvacueerd waerde in waerde de gemeinte zjwame aan remunj toegevoeg remunj is sinds mit ein ongerbraeking van de zaetel van het gelieknaamige bisdom d n huidige bissjop is mgr f j m wiertz sinds ziene veurgenger mgr joannes mathijs gijsen kreeg lanjelikke bekendheid vanwege zien zeer orthodoxe sjtandpunte euver onger angere homofilie in waas t nabie remunj gelege berg t epicentrum van n veur nederland ongekind sjterke aardbeving mit ne krach van oppe sjaol van richter de stad utrech algemein nederlands utrecht in t eige dialek ut e rech is de hoofstad vaan de gelieknaomege provincie mèt inwoeners op jannewarie is de gemeinte de veerde vaan nederland boete de stad utrech kint de gemeinte ouch de dörper vleuten de meern en haarzuilens die tot same de gemeinte vleuten de meern vörmde utrech ligk oongeveer centraal in nederland en is daorum hendeg belaankriek es knoeppunt vaan weeg en spoorweeg es hoofkerteer vaan väöl instellinge en es locatie vaan lendeleke vergaojeringe de kardinaal vaan de nederlandse kèrkprovincie heet zien residentie in utrech wijer is de groetste universiteit vaan nederland hei gevesteg börgemeister vaan de stad is sinds januari aleid wolfsen pvda sjötspetroen vaan utrech is vaanajds sint maarte t stadsgeziech vaan utrech weurt al iewelaank gedomineerd door d n meter hoegen domtorie dee sinds lossteit vaan zien kèrk umtot utrech al vaanaof de vreug middeliewe bisjopsstad waor is t neet verwonderlek tot dao väöl middeliewse mies gotische kèrke stoon neve de domkèrk oersprunkelek aon sint maarte gewijd zien de veurnaomste de janskèrk mèt ouch romaanse en renaissancedeile de pieterskèrk de buurkèrk noe es museum in gebruuk de nicolaïkèrk de catharijnekèrk allewijl de kathedraol kèrk vaan t bisdom en de jacobikèrk n belaankrieke neogotische kèrk is de wilhelminakèrk wijer weurt de utrechse binnestad vörmgegeve door de singels en door de grachte boevaan de aw grach de nui grach en de krom nui grach de laankste zien aon alledrei de grachte stoon interessante en dèks imposante koupmaanshoezer typisch utrechs is tot de kelder vaan die hoezer oonder de straot doorlöp en op ne werf aon de grach oetkump de aw grach is bekind um de kaffees en restaurants die dao dèks in de werfkelder stoon op de grens vaan t aw centrum en wieke wie lombok en kanaleneiland steit e complex vaan jaorezevetegnuibouw mèt t winkelcentrum hoog catharijne meziekcentrum vredenburg de jaarbeurs en t beatrixtheater allewijl mei weurt vredenburg oetgebouwd tot meziekpaleis architectonisch intrèssante gebouwe zien wijer te vinde in universiteitswiek de uithof en in haarzuilens boe zoewel kestiel de haar es t dörp zelf t werk zien vaan pierre cuypers de krómme rijn en d n awwe rijn vörmde in de romeinsen tied de rieksgrèns en bij utrech stoont e castellum boe umheen in n nederzètting gebouwd woort trajectum geneump dit dörpke woort in door d n opstand vaan julius civilis verweus en greujde tenao neet oonmiddelek weer trök nao de val vaan t romeins riek woort t iers e handelscentrum vaan de frieze meh al gaw raakde de plaots oonder invlood vaan de franke die mèt de frieze drum vochte aon t ind vaan de zevenden iew naome de franke de stad permanent in en in vestegde sint willebrord ziech dao es bisjop vaan tot bezatte de frieze oonder keuning radboud de stad en verweusde dao de kèrke de frankische hereuvereer karel martel begós n campagne tege de frieze en dreef ze vaan utrech eweg in de negenden iew evels kaome de noormanne die de stad bezatte en es oetvalsbasis in de nederlen gebruukde dorestad versjèllende kiere door de noormanne geplunderd laog op minder es kilometer aofstand tot in de bisjop weer kós trökkere vaanaof d n tienden iew greujde utrech snel en kaome dao mier kèrke te stoon ouch t gebeed wat de bisjop oonder controle had breide ziech oet de nui bebouwing woort oet trecht vaandao de moderne naom bisjop godebald gaof de stad stadsrechte roond begós me mèt t aonlègke vaan stadsbewalling wat jaore zouw dore de aw grach huurt bij de verdeidegingswerke vaan deen tied in en braoke groete stadsbrande oet sinds deen tied begós me mèt t opbouwe van t utrech wie me dat allewijl kint laanks de aw grach versjene toen de ierste koupmaanshoezer de mach vaan de gilde naom snel touw oondanks de sterke aonwezegheid vaan de geisteleke in dwónge de gildes in de twiede gildebreef n centraol positie aof edereine ouch edele mós ziech veur invlood te höbbe bij n gild aonslete zelfs de rechspraok kaom in han vaan de stad zoetot de bisjop zien mach d reuver verloor de stad breide ziech in deen tied ouch oet tot aon de nui grach pas bij t tractaot vaan gorkum vaan wie t stiech oonder keizer sjarel v kaom verloor de stad zien otonoom positie in góng de beelderstörm door utrech en dee woort hel neergesloge door de spaanjers die dao intösse n dwangbörg de vredeborch hadde gebouwd dees veel in nao laankdoregen opstand vaan de utreise börgerij de börg woort vrijwel mètein aofgebroke de modern vreeburg ligk op häör plaots oondanks tot utrech noe calvinistisch waor bleef de regenteklasse de mach ferm behawwe dit leide in tot nen opstand in en koos de stad de kant vaan johan van oldenbarneveld vaan hoegerhand stèlde me in utrech n vroedsjap in mèt sjepene die veur t leve zitting hoolte boemèt de regenteklasse nog sterker gevesteg woort in de zevetienden iew bleujde utrei es cultureel centrum en kraog t n universiteit in in t rampjaor worp me de hollandse waterlinie op die de polders op de grèns vaan utrech en holland oonder water zètde de stad utrech mós opgegeve weure aon de franse oonder keuning lowie xiv in vertrokke ze meh e jaor later woort de stad getroffe door nen orkaan dee e zwak gewelf oet de domkèrk deeg instorte zuug heibove in d n achtienden iew kaom utrech in verval um nog get aon de koloniaal handel te kinne mètdoen maakde me planne veur e kenaal nao de zuiderzie die neet kóste weure oetgeveurd in de jaore tachteg vaan d n achtienden iew woort utrech t centrum vaan de patriottebeweging oonder aonveuring vaan quint ondaatje in woort t stadhoes bezat meh wie e jaor later de pruse legers kaome inmarsjere woorte ze ouch dao verdreve oondanks hel verzèt door orthodoxe protestante moch in ne bisjop ziech weer in utrei vestege ind negentiende iew woort utrech belaankrieker es centrum vaan t land en knouppunt vaan de spoorweeg in d n iersten hèlf vaan d n twintegsten iew greujde de stad zelfs hendeg snel en woort ze de veerde vaan nederland utrech annexeerde in de gemeinte vleuten de meern wat hel nujeg waor veur de bebouwing te kinne oetbreie psychologie letterlik de weitesjap van de ziel psyche is grieks veur hart of ziel t innerlik van de miensj is de weitesjap die de menselikke geist besjtudeert de psychologie weurt in het algemein gezeen as gedragsweitesjap t besjtudiere van t gedrag van de miensj dees omsjrieving kint sjnel leide tot controverses dees tak van weitesjap zit nog in t stadium van paradigmasjtried der is gein einduudige definisie of dinkkader woaroet observasies en terme geformeleerd weure psychologie weurt vaak verward mit psychoanalyse terwiel dees litste mië n klinisje sjoeël is binne de psychiatrie en psychotherapie saer e joar is psycholoog gein besjermde titel mieë in nederland óp t belsj waal saer dat jaor in nederland is ne psycholoog nip ieëmes dae de universitair sjtudie psychologie deeg mae die is óp t belsj neet erkaand es zoedanig muziek is e woerd woevan de geacceptierde definities variëre mit de tied plaatsj en kultuur t waert besjouwd as n kuns of vorm van vermaak vaak waert t gedefinieerd in contras mit rös of sjpraok sommige definities van muziek plaatsjen t expliciet binne ein kultureel contekst doer muzik te definiëre as wat de luuj acceptiere as muzikaal rs zien simpelweg te väöl definities vaan muziek veur mèt e neutraal antwoord te koume de definitie versjèlt per cultuur per tied en zelfs per persoen conflicte euver de grenze vaan muziek vinde beveurbeeld plaots in de conteks vaan avant gardemuziek die veur oongesjaolde oere zoe vreemp kin klinke tot ze neet es muzikaal herkind weurt ouch in muziek vaan ander culture zien zoe conflicte meugelik zuug heioonder rs zien väöl versjèllende indeilinge in gebroek in essentie zien rs twei houfindeilinge op basis vaan cultuur en op basis vaan bestumming in t ierste geval kriegt me n verdeiling in west europese muziek japanse muziek indiase muziek ezw in t tweide geval weurt muziek ingedeild in volksmuziek amusemintsmuziek kunsmuziek en touwgepaste muziek die soorte touwpassinge loupe door de versjèllende muziekculture heen kunsmuziek kin dus klassiek pop of nog get aanders zien t kin zelfs zien tot ei werk in versjèllende umgevinge tot n aander soort touwpassing behuurt e striekkwartet vaan mozart in e concertzaal is kunsmuziek tzelfde kwartet in e restaurant is amusemintsmuziek es achtergroondmuziek in e tv programma is t touwgepaste muziek gebroekeliker is t evels te spreke vaan veer of vief genres namelik klassieke muziek popmuziek jazz wereldmuziek en soms ouch nog blues zoe n indeiling is wel hendeg westers en deit te weineg rech aon de groete vesjeieheid in muziek vaan ander culture mathematik of wiskónde weurt vaak gedefinieerd as t besjtudiere van patroeëne van sjtruktuur verangering en roemte minder formael kinne v r zègke dat t de sjtudie is van figure en getalle mieë formalistisch is t t óngerzeuk nao aksiomatisch gedefinieerde absjtrakte sjtrukture mit behölp van logika en mathematische notatie anger menere om mathematik te zeen waee besjreve in de filosofie van mathematik mathematik weurt vaak de taal van t universum genumt väöl wiskundige ongerwerpe zunt oorsjpronkelik probleme oet exacte weitensjappe zoeë es natuurkónde en sjtarrekónde n väöl gemak ongersjeid in de mathematik is dat tösje zuvere of theoretische en toegepaste mathematik n sjtrikte sjeiing tösje dees gebede is lestig aan te gaeve de theoretische wiskunde weurt veróngersjtèld deilgebede as algebra getaltheorie en topologie te omvatte terwiel de toegepasde wiskunde besjteit oet ónger angere numerieke wiskunde cryptografie en de sjtudie van differentiaalvergeliekinge n lies mit deilgebede van de mathematik neet ongerverdeild in categorieë klassieke meziek weurt meistal gebruuk veur de wereld vaan academische westerse meziek aon te geve de meist deepgewortelde kunsmeziektraditie vaan t weste die tot in de modernen tied häör vertegewoordegers heet binne de meziekwetensjap weurt daomèt evels e beperk tiedvak aongegeve oongeveer vaan tot mèt es belaankriekste vertegewoordegers joseph haydn wolfgang amadeus mozart en de vreuge ludwig van beethoven de belaankriekste kinmerke vaan dees stijl zien t opkoume vaan symfonie en striekkwartèt t verdwijne vaan de basso continuo en n evewiech tösse vörmprincipes en geveul de klassieke meziek weurt veuraofgegaange door de barok en t rococo en geit roond euver in de roemantiek de klassieke meziek weurt euver t algemein ingedeild in dees cattegorieje de gnu free documentation license gfdl is ein copyleft licensie veur vrieje content ontworpe doer de free software foundation fsf veur t gnu projèk de hudige sjtaat van de licensie is versie de officieel tèks kint weure gevónge op de licensie is óntworpe veur de documentasie van software en anger referentie en oetlikmateriale t haet as veurwaarde dat elke kopie van t materiaal zelfs as t verangerd weurt ónger dezelfde licensie vilt kopieë kinne weure verkoch meh motte ouch wier toegankelik zun in e formaat dat verder bewirke mekkelik mak wikipedia is t grotste documentasieprojèk dat dees licensie gebroek väöl luuj en groepe en nota beine t debian projèk besjouwe de gfdl as ein onvrieë licensie de oerzaak hievan is dat de gfdl invariante teks toelit die neet kint weure verangerd of weggehaold en dat de besjerming taege digital rights management drm systeme ouch gewunsjde menere van gebroek aantas t woord taol taal heet mie es ein betekenis in d n ierste plaots geit t um n manier vaan communicatie in t algemein en vaan minseleke communicatie mèt e systeem vaan geordende klang in t biezoonder bij alle minse is t vermoge taol te liere aongebaore oetgezoonderd bij de ergste zwakzinnege inkel hoeg ontwikkelde walvèssoorte höbbe ouch taol boe oonder d n tummeleer en d n orka in de twiede plaots is ein taol e systeem boebinne t minselek of dolfienlik zuug bove vermoge tot taolvörming vörmgegeve en nao zieker regele gesjik weurt de versjèlle tösse twei zölke systeme make tot veer vaan versjeie taole spreke evels heet edere mins zien eige manier vaan spreke aofzoonderleke minseleke spraak neump me n idiolek e dialek is t taolcontinum vaan mier dan ein spreker die hun idiolekte zoe diech bijein ligke tot me kint zegke tot ze oongeveer tzelfde praote n aontal dialekte same ligke binne de band vaan ein taol väöl taole höbbe ei normatief dialek boe in alle sjrifteleke communicatie en de meiste officieel mondeling conversatie plaotsveend me sprèk in zoe geval vaan standerdtaol in dees terminologie zit ei groet probleem de grens tösse dialek en taol vreuger waor t gebrukelek um wienie örges e standerdtaol bestoont alle taolvariëteite vaan dat gebeed es ze neet hiel erg aofweke es dialekte vaan die ein taol te beneume zoe woort t dialek vaan zittert nederlands geneump en t dialek vaan tudder duits allewijl is t evels gewoener um taole mie nao taolköndege eigensjappe in te deile zoe is de lèste decennia de vraog oontstoon of t limburgs neet es apaarte taol gezeen mós weure oeteindelek is de taol door de nederlandse euverheid in erkind in europa weure e kleine tachteg taole gesproke sinds me de definitie vaan taol verwijd heet in de ganse wereld weure wel tot taole gesproke allewel tot väöl vaan die taole eigelek mie dialekte vaanein zien de indeiling vaan oondersjeit beveurbeeld in nederland taole wie zieuws noordoestveluws achterhooks veenkoloniaals etc t is te verwachte tot temeenste de helf vaan alle taole binne viefteg jaor oetgestoorve zal zien de meist pessimistische schaatinge goon zelfs oet vaan negeteg procent t sjpraeëke van de èège taal is bie t vn verdrag bupo n kultureel rech allèng in t oonderwies en t beroepslaeve kènne eise gesjtèld waeëre in alle aander formeel situaties haat me rech op ne tolk klik hei veur n provisorische lies mèt taole hei volg n provisorische lies mèt n aontal relatief bekinde taole ze is daan ouch wied vaan compleet umtot op de wereld doezende taole gesproke weure de mèt nen asterisk gemerkde grope zien gein taolfemilies of weure allein door n klein minderheid vaan taolkundege es families erkind umtot de classificatie vaan subfamilies soms hendeg gecompliceerd is volge neet alle indeilinge hei oonder perceis de wèrkeleke taolkundege classificatie veur mier details euver de intern classificatie vaan de versjèllende families kin me de artikele euver de bewöste taolfamilies raodplege t nederlands is de meis gesproke en officieel taol vaan nederland en t gewes vlaandere wijer is t ouch de officieel taol vaan de nederlandse antille aruba en suriname de dialekte die oonder nederlands ingedeild weure zien genetisch wesnederfrankisch t limburgs is daan oosnederfankisch zuidoosnederfrankisch e klein deil vaan duitsland t neder rienland bij nijmege euver de grens heet dialekte die ouch wesnederfrankisch vaan karakter zien wie vaanajds t uterste noorde vaan fraankriek frans vlaandere zoe good wie alle limburgers liere leze en sjrieve in de nederlandse standaardtaol op de rienlenders roontelum dusseldörp nao die liere duits in t oonderwies t nederlands is veur de meiste limburgse dialekte ouch de meis verwante taol oongeveer twinteg miljoen lui in de gaanse wereld spreke nederlands daoneve oongeveer vief miljoen es twiede taol boeoonder de limburgers meistens weurt in limburg mèt de tèrm hollands nao de gaanse nederlandse taol verweze in taolkundeg verband is dat evels sterk aof te raoje umtot t hollands eigelek inkel ein gróp dialekte vaan t nederlands is t is in groete lijne wel dee variant boe op de nederlandse standaardtaol gebaseerd is rouweweg kin me drei hoofgrópe oondersjeie naomelek t hollands t braobants oosvlaoms en t ziews wesvlaoms t ziews en t wesvlaoms weure soms es n apaarte taol of zelfs twie apaarte taole besjouwd umtot ze neet geaffecteerd zien door de braobantse diftongering de braobantse en de hollandse dialekte die de groetste bijdrage gedoon höbbe aon de standaartaol koume bij de meiste oonderzeukers neet veur n apaarte status in aonmerking t hollands oondersjeit ziech vaan de aander dialekte door t gebruuk vaan jij veur doe en t vörme vaan diminutieve op ie t braobants heet gij en vörmp diminutieve wie t limburgs de ziewse gróp kinmerk ziech door t behawwe vaan de ii en uu boe de meiste aander dialekte ei ai en ew oi höbbe t limburgs mèt in de meiste dialekte ii en oe is nog conservatiever de braobantse gróp is veur limburg t interessants umtot zie t mies ing mèt t limburgs verwant is en väöl dialekte in noord limburg daotouw behure de ingelse taol is in t huideg internationaal verkier de belangriekste taol vaan de wereld ze is de meist gesproke taol vaan groet brittannië ierland canada de vereinegde staote en australië en in talrieke ander len en binne de meiste internationaal organisaties boe oonder de europese unie de officieel taol op de meiste sjaole in de wereld weurt t ingels es ierste vreem taol oonderwieze es gesproeke taol is t ingels nommer drei nao t chinees daan wel mandarijn en t spaons t ingels weurt gesproke in versjèllende dialekte en heet ein zöstertaol t sjots ouch gief t talloes creooltaole gebaseerd op t ingels wijer is t vaan oersprunk ing verboonde mèt t fries de taol is in de vijfden iew oonstande oet de verminging vaan de angelse saksische en deense dialekte die de germaanse vereuvereers vaan t keltisch groet brittannië mètbrachte de ierste documinte in t ingels datere oet de zevenden iew t belangriekste taoldocumint oet deen tied is t epos beowulf me neump dees taol aajdingels of angelsaksisch dees taol góng in d n twelfden iew euver in t middelingels wat in de zèstienden iew weer tot vreugmodern ingels evolueerde t modern ingels soms besjreve es de ierste wereldwij lingua franca is de belangriekse internationaal taol veur communicatie weitesjap lochvaart vermaak toerisme radio diplomatie en in de zakewereld de oetbreiding van dees taol vanaaf de britse eilen tot euver de gaanse wereld is begós same mit de greuj van t brits riek en al aon t ind vaan de neugetiende iew waas de taol wereldwijd verspreid de taol is dominant in de vereinegde staote en door zien greujendje economische en culturelen invlood en zien machstatus sinds d n twiede wereldoorlog is de positie vaan de taol wereldwijd versterk n gooj kènnis vaan t ingels is n vereisde in n aontal wirkgebiede en beroepe wie geneeskunde en informatica es gevolg daovaan kènne minstes ei miljard lui de basisbeginsele vaan t ingels t is ouch ein vaan de zès ambteleke taole vaan de vereinegde naties taolkundege wie david crystal erkènne det ei vaan de gevolge vaan de greuj vaan t ingels net wie ander wereldwij taole is det de taolkundege diversiteit op väöl plaotse op de wereld verlore geit in t bezunder in australasië en noord amerika t ingels is oontstande oet väöl versjèllende germaanse dialekte die nao groet brittanië gebrach woorte door de angelsaksische koloniste aan de begin vaan de viefden iew veural door de angele sakse en de jutte de taol woort sterk beïnvlood door de aajdnoorse taol vaan de vikinge nao de normandische vereuvering vaan ingeland in oondervoond de taol ne sterke fransen invlood en oontwikkelde t zich van t aajdingels tot t middelingels n reje veur dees verandering waas t algemein gebruuk vaan lienweurd oet de normandische woordesjat en t gebruuk vaan normandische spelregele huidaogs ingels heet zelf zich hei oet oontwikkeld en ging door mèt t opnumme vaan lienweurd veurnaomelek oet t latien en t aajdgrieks later volgde ouch väöl lienweurd oet indische taole de grammaticaal structuur van t ingels is nog ummer euverwegend germaans mèt inkel romaans oontliende zinsconstructies vaan de totaal ingelse woordesjat zien de meiste weurd roond de evel vaan franse en latiense herkóms lui verwieze soms nao t ingels es n euverbrögkingstaol tösse de wereld vaan de germaanse en de romaanse taole t ingels weurt doorgaons es volg in periode oonderverdeild de ingelse taol is vanaof de twintigsten iew de invloodriekste taol t r wereld dit is deils e gevolg vaan de briste koloniaal oetbreiding in de neugetiende iew wodoor t ingels in väöl veurmaolege kolonies nog ummer de veurnaomste ambteleke en bestuurs taol is mer veural ouch door de cultureel en weitesjappelek dominerende vereinegde staote t ingels is de ambteleke taol vaan oonder ander australië belize nui zieland en nigeria en ein vaan de ambteleke taole vaan oonder ander canada ierland en zuid afrika t ingels functioneert de facto es de ambteleke taol vaan t vereineg keuninkriek en de vereinegde staote vaan amerika t ingels weurt door väöl lui es twiede taol gesproke es me die ierste en twiedetaolsprekers bijein optèlt is t zelfs de meis gebruukde taol t r wereld kiek me slechs nao de modertaolsprekers daan weurt t ingels nog euvertróffe door t mandarijn en t spaons de taol deent es lingua franca bij de communicatie in weitesjap technologie en in t internationaal politiek en economisch verkier euver de gaanse wereld n initiatief vaan de universiteit vaan cambridge de university of cambridge esol examination is n reeks sjaolexames die de behiersing vaan de ingelse taol door neet modertaolsprekers toets wereldwijd numme jaorleks twie miljoen luuj in mie es len deil aan dees exames wie me ziech kin veurstèlle is de taolkundege variatie in groet brittannië zuug ouch brits ingels boe taol de laankste historie heet t groetste zier sterk aofwiekend is t sjots wat wie bove gezag ouch wel veur n apaarte taol doorgeit in ingeland kint me vaan noordwes nao zuidoos de volgende hoofdialekte noord ingels wes midlandsingels oos midlandsingels oos anglish zuidwestelek ingels en zuidoostelek ingels binne eder dialek gief t versjèllende plaotseleke tongvalle de stadsdialekte stoon in t gemein väöl korter bij de standaardtaol es de plattelandsdialekte t zien veur t groetste deil accente nao t brits ingels heet t amerikaans ingels de laankste historie de groetste variatie vint me in t ooste umtot dat zoeget twie iewe ieder door ingelstaolege is gekoloniseerd es t weste de groete diversiteit vaan amerikaanse dialekte die in de negentienden iew nog bestoont is sindsdeen evels sterk achteroetgegaange door touwgenome mobiliteit t canadees ingels is zier ing aon t amerikaans ingels verwant oet dialectologisch ougpunt heet t geine zin veur de twie vaanein te sjeie in ierland spreke de mieste lui iers ingels in t ooste vaan t land is dat al iewe t geval opvallend aon dit dialek is veural de conservatieve klaanklier die diverse versjèlle in iere hèlt die in aander dialekte verdwene zien nao t weste touw weurt t substraot vaan t gaelic sterker in wales kraog t ingels in de negentienden iew vaste veuj aon de groond al woort t al iejer in deile vaan t prinsdom gesproke welsh ingels vèlt vrij gemekelek bij de dialekte oet ingeland in te deile meh heet zien gans eige fonologie zuid afrikaans ingels en australisch ingels zien rillatief nui t ierste oontstoont vaanaof de ingelse annexatie vaan de kaapkolonie en is sterk door t afrikaans beïnvleujd t twiede oontstoont es koinè vaan t iers en zuidoostelek ingels de mieste vreug koloniste zoewel veroerdeilde krimmenele es goudzeukers en aander vrijwèllege migrante kaome veural oet ierland en londe verwant aon t australisch ingels is ouch t nui zielands ingels de ierste britse kolleniste waore via australië gekoume meh woorte dao later wel door lui oet aander gebeje bijgestande in de vreuger ingelse britse kolonies in t caribisch gebeed bestoon diverse op t ingels gebaseerde creooltaole die weure euver t algemein neet tot de ingelse dialekte gerekend meh gelle es apaarte taole wijer heet eder land oet t brits gemeinebès wel zienen eige variant vaan t ingels beveurbeeld t indiaas ingels of t nigeriaans ingels strik gezeen zien dit ouch gein dialekte meh iejer nationaol standaarde de norm veur dees taole is ummer t brits ingels soms in nen oetgesproke formele vörm dee in t vereineg keuninkriek zelf al verawwerd is al laote ze allemaol wel n zeker maot vaan kleuring door inheimse taole touw t ingels heet n hiel groete woordesjat en dao koume geregeld twie weurd veur veur n inkel begrip ei germaans en ei romaans wie freedom en liberty die allebei vrijheid beteikene t versjèl in gebruuk weurt groetendeils bepaold door t taolkundeg register t germaans woord bie veurkäör in t daogeleks leve en t romaans synoniem in officieel gesjreve taol t totaal aontal weurd in de ingelse taol is n oonderwirp vaan discussie mer volges d n oxford diksjeneer heet t minstes weurd volges de shorter oxford dictionary koume de weurd in t ingels veurnaomelek oet de volgende taole t ingels heet n hiel lestege orthografie aongezien weineg verbaand is tösse de oetspraok en de sjrijfwijs klaanke kónne op versjèllende wijze gesjreve weure dit hèlt veurnaomelek verbaand mèt t feit tot t ingels n hiel etymologisch gebaseerde spelling heet die väöl iewe trökgeit wodoor t nog väöl stèl litters oetsjrijf die al hiel laang neet mie oetgesproke weure volges oonderzeuker eraldo paulesu vaan de universiteit van milaan is dees lestige orthografie de oerzaak det in ingelstaolige len twiemaol zoeväöl dyslexiediagnoses veurkoume es in italië in t italiaans weure klaanke slechs op versjèllende wijze gesjreve hei oonder vint me veer kier dezelfden teks t begin vaan mattheus in achterein t aajdingels wessexevangelie t middelingels wycliffebiebel vreugmodern ingels keuning jamesversie en nuiingels contemporary english version t fries is de samevattende benaoming veur drei taole in noord nederland en noord duitsland die vaan t aajd fries aofstamme dat fries woort in de middelieuwe gesproke in de nederlandse provincies noord holland friesland en greuninge en in de duitse gebiede ostfriesland en nordfriesland de noe nog gesproke friese taole zien westerlauwers fries in de nederlandse provincie friesland oosfries in e klein gebeedsje in ostfriesland dat me saterland neump en noordfries in e deil vaan nordfriesland t weslauwers fries heet mèt veursproonk de meiste sprekers t westerlauwers fries is erkind es europese minderheidstaol in t kader vaan t europees handvest voor regionale talen en talen van minderheden in ratificeerde nederland t kaderverdrag inzake bescherming van nationale minderheden en teikende minister remkens e convenant wat de frieze in friesland erkint es nationaol minderheid en t rech gief op t gebruuk vaan hun taol in bestuurleke en rechterlijke zake duits duutsj dutsj of pruus is de cultuurtaol vaan duitsland oosteriek t groetste deil vaan zwitserland en de duutsjtalige gemeensjap van belsj dees standerdtaol is gebaseerd op de hoegfrankische dialekte die gesproke weure in zuid hessen zuid thringen en noord beiere de stad eisenach boe martin luther de biebel in t duits vertaold heet ligk ouch in dat gebeed t staandertduits weurt allewijl dèks hoegduits geneump wijl dat vaan oerspronk inkel n verwiezing is nao de duitse dialekte vaan beiere en oesteriek in brei zin is duits de naom veur t complex vaan wes germaanse dialekte en streiktaole die in geneumde len meh ouch in holland en vlaandere ligke nao de lèste weurt gewoenlik neet mèt de term duits verweze allewel tot t begrip duits door de moderne tendens streiktaole mie en mie es apaarte taole te beneume e smaller begrip gewore n is en dus minder sprekers heet gekrege blijf t meenstens de cultuurtaol veur hoonderd miljoen minse tot aon de twiede wereldoorlog waor duits de cultuurtaol vaan zuidoost lèmburg oonder aandere daoraon dank t dialek vaan kèrkraoj en vols zien väöl duitse wäörd duits is vaan aajdsher eine vaan de belaangriekste taole vaan europa same mèt ingels en frans is duits eine vaan de drei officieel taole vaan de europese unie t duits heet veer naomvalle zjuus wie t ieslands dit zien nominatief genetief datief en accusatief lidwäörd weure nao naomval en geslach verboge de oetgeng veur de bijvogeleke naomwäörd die e lidwoord of e veurnaomwoord volge zien gemekelek te oonthawwe mèt t zoegenaomp stoolmodel welke streektaole mie zien verwant mèt t duits en welke mie mèt t nederlands is dèks meuilek te zègke hei volge n aontal belaangriek streektaole in t allewijl duitsland en oosteriek brandebörgs hoegalemannisch hoegpruusj hoegsaksisch hoogsalemannisch lausitzisch neumärkisch lotharings frankisch mecklenbörgs voorpommers middelalemannisch middelhessisch middelbeiers middelpommers mozelfrankisch nederalemannisch nederpruusj noordbeiers noordnederduits nordobersächsisch nordhessisch oosfaals oosfrankisch ooshessisch t chinees is n sino tibetaanse taol die door t groetste deil vaan de mieljard inwoeners vaan china en taiwan weurt gesproke zoewie door talloes mieljoene lui wereldwied in de chinesen diaspora t is de taol vaan de han chineze meh ouch väöl lui oet etnische minderhede in china spreken t es ierste daan wel twiede taol t chinees is n macrotaol zien dialekte versjèlle oonderein zoe zier tot ze oonderein neet te verstoon zien en op taolkundege grun gemekelek es apaarte taole kinne gelle de hoofdialekte zien mandarijn hui wu xiang hakka min kantonees en ping t yin weurt soms ouch nog es apaarte grop aofgesjeie väöl taolkundege rekene dat evels ieder tot t mandarijn alle chinese dialekte zien toentaole in d n ingste zin vaan t woord de prosodie weurt in de ierste plaots bepaold door de toene die wäörd vaan ziechzelf höbbe de dialekte versjèlle oonderein evels sterk in t toensysteem wat ze höbbe zoe heet t mandarijn veer toene t kantonees evels zès die nog wijer kinne weure oetgesplits tot wel nege ouch goon alle soorte chinees consonantclusters oet de weeg in sommege dialekte maag e woord ouch neet op nen aandere consonant es n of ng indege wijer is t chinees n isolerende taol wat drop neerkump tot wäörd samevalle mèt wortele en neet kinne weure verboge t chinees weurt gesjreve mèt t chinees sjrif e karaktersjrif wat al sinds t ind vaan t twiede millennium veur christus bekind is de ajdste fase vaan t chinees neump me aajdchinees wat gans geleidelek euvergeit in t middelchinees taolkundege meine tot t aajdchinees nog gans oon chinees kloonk t had woersjijnelek gein toene en wel consonantclusters t middelchinees had wel n typisch chinese klaanklier de groete väölheid aon aofwiekende dialekte zouw ziech pas in t nuichinees höbbe gemanifesteerd de uerdinger linie is de duitse naom veur de isoglosse die de grens tösse t veurkoume vaan de wäörd ik ich en mich mej aongif te noorde zeet me ik mej ten zuie ich mich dees grens is ein vaan de veurnaomste isoglossen in t definiëre vaan t lèmburgse taolgebeed ze kump in nederland tösse aarse venlo en tegele binne in venlo zeet me dös ik en mich t mich kerteer euver wieërt en maarheeze daan löp ze op einege kilometers aofstand vaan de grens tösse bèlsj lèmburg en de provincie antwerpe boenao ze tot slot einege kilometers vlaams brabant ingeit en neet wied vaan brössel op de germaans roemaanse taolgrens oetkump de uerdinger linie is de noordelekste vaan de opeinvolgende taolgrenze die d n euvergaank vaan de nederduitse nao de hoegduitse taole dialekte markere in mofert zaet me ouch welch in plaats van welk n isoglos is de grens vaan e gebeed boe in e zeker taolversjijnsel veurkump t geit veural um klein systematische dialektische versjèlle die es grenze door groeter taolgebede heen loupe dèks is n isoglos n oetspraakversjèl vaan sommege klaanke wat ziech beperk tot vaste posities woordklasse dialekte weure op grond vaan isoglosse opgedeild es dialekgrens weurt ne isoglossebundel genome dit zien e paar isoglosse die op dezelfde plaots of gans kort bie ein loupe bij de belaankriekste taolkinmerke zien miestal wel isoglosse te trèkke meh bij kleiner eigehede moot me dèks constatere tot t trèkke vaan n grens gei rech deit aon de taol eilande die op de dialek kaart versjijne belaankrieke isoglosse in t limburgs taolgebeed zien de stoettoen sleiptoenlijn de uerdinger linie de panninger seitenlinie de panninger linie en de benrather linie de panninger zijlinie dèks in de literatuur de panninger seitenlinie geneump is n isoglosse die rech door t limburgs taolgebeed löp te noorde en weste vaan die grens zeet me schat ten zuie en ooste zeet me sjat t groetste deil vaan t limburgs taolgebeed hèlt de variant sjat aon meh in o a venlo wieërt en hasselt kump de hollandse combinatie sch wel veur same mèt de doe gijlijn en twie vocaolisoglosse de lijn goed good en de lijn tied tijd markeert ze d n euvergaank vaan centraol limburgs nao wes limburgs en vörmp ze plaotselek de genker barrièr in t noorde vörmp ze same mèt ne gansen houp ander isoglosses de wazege grens tösse limburgs en noord limburgs braobants bij mael meijel splits ze ziech aof vaan de panninger linie dit dörp ligk vreemp genoog oonder de panninger zijlinie dewijl alle andere belaankrieke isoglosse zjus oonder mael door loupe de panninger linie is de isoglosse die de grens tösse de beginclusters sl sm sn sp en st einerzijds en de palato alveolare sjl sjm sjn sjp en sjt aanderzijds aongief de lijn löp um t dörp panninge boevaan ze häöre naom daan ouch heet zie verdeilt nederlands limburg in twie stökker venlo wiert en mestreech höbbe d n hollandse oetspraok remun zittert heerle en kerkraoj d n duitse mofert vormp n enclave boe me de vörm zoonder de palatalisatie gebruuk bij venlo en mestreech is evels get vreemps aon de hand de grens löp dao dweers door de gemeinte en de agglomeratie tegele en hier ligke naomelek wel in t sj gebeed in mestreech kint me de lèste decennia n geleideleke verplaotsing vaan de panninger linie nao t weste zien sjijns weurt in dees stad mie en mie sjlech veur slech gezag t groatste gedeilte van miede en zuud limburg vèlt binne de panninger linie de panninger linie vörmp euver t algemein genómme de taalgrens tösje t wes limburgs en t oas limburgs in miede limburg lièt ziech èvvel in n zone tösje brach en roostere mèt oastelik daovan de plaatse ech mofert en postert n oetzondering zeen hie deit ziech t typisch kènmerk van de sjt sjl sjn sjm sjp zjw neet veur vanaf zöstere en wiejer nao t zuje huèrsj se waal wir deze dialekkarakteristiek hie vörmp de maas en t julianakanaal de wesgrens van de isoglosse in nederlands limburg ten zuje van zöstere allein twiè sjmaal westelike sjtroke en daobie nog ein in mestreech inclusief moelinge borghare en ittere en ein bie stein mèt meers taalkundig gezeen huère dees sjmaal gebiede langs de maas miè bie t oaste van belsj limburg veurbeelde bij de zw gebäört ouch zoe get veurbeelde zwaam zjwaam zwumme zjwumme zwere zjwere zweit zjweit zwegel zjwaegel en zwaas zjwaasj de isoglos heivaan löp evel neet geliek mèt de panninger linie t latien waor de taol vaan de aw romeine in t westelek deil vaan hun imperium woort hun taol es handelstaol gebruuk en in t groetste deil devaan is ze ouch de volkstaol gewore t frans spaons portugees italiaans en de ander roemaanse taole stamme aof van t latien na t oetereinvalle vaan t romeins riek bleef t iewelaank de taol vaan de roems kathelieke kèrk en vaan de wetensjap nog ummertouw weurt op gymnasia in nederland en t belsj latien oonderweze veural veur de werke vaan de klassieke latiense sjrievers te kinne leze t aajdgrieks heet n zelfde positie allewel tot daoraon get minder tied besteid weurt t latien is es ein vaan de italische taole deil vaan de indogermaanse taolfamilie wat wèlt zègke tot de volker die t spraoke in de prehistorie wienie perceis liet ziech nog neet zègke oet t ooste nao italië zien gemigreerd wie de aander italische taole is t ouch n kentumtaol latien is zelfs de naomgever vaan dees gropering latiens frater t vervalle vaan d n dualis en vrij good behaajd vaan de diftonge boete t latien bestoont de italische groop oet t oskisch t umbrisch t zuid piceens en t faliskisch de ierste drei vörme de sabellische sabijnse oonderverdeiling dewijl t faliskisch same mèt t latien de aander oonderverdeiling is in de broonstied dus op t memint tot roeme opkump zien de sabellische taole hiel väöl belaankrieker en groeter es t latien faliskisch dinger die t latien oondersjeie vaan de sabellische taole zien t behaajd vaan de indogermaanse kw quis wee tegeneuver oskisch pis en de reflex vaan de aw dh en bh d w z tösse vocaole es d resp b media tegeneuver oskisch mefia aander bezunderheid vaan t latien is de oontwikkeling vaan de aw dh aon t begin vaan e woord dus tot f forum verwant aon limbörgs deur in t faliskisch verandert ouch de gh aon t woordbegin in f dewijl die in t latien n h weurt latiens hodie tege faliskisch foied vaandaog t latien woort in de vreug daog vaan roeme neet allein gesproke in roeme meh in groete deile vaan de latium vaandao de naom zien sprekers stoon bekind es de latiene euver de dialekte vaan aander stei kin neet väöl gezag weure umtot haos gein inscripties drin zien euvergelieverd vreuger meinde me tot de aajdste latiense teks boete roeme naomelek in palestrina gevoonte waor de zoegenaomde fibula praenestina zal evels n vervalsing zien wel authentiek is de lapis niger n fragmentarische religieus teks oet t ind vaan de keuningstied of t begin vaan de republiek deep oonder t forum romanum mier euver t aajdlatien liet ziech zègke oet aander inscripties en oet euvergelieverde religieus en juridische formules die lèste zien dèks evels corrup euvergelieverd umtot me ze later aonpasde aon moderner vörm vaan latien de grammair vaan t aajdlatien versjèlde nog aonzeenlek vaan t klassiek latien zoe had de taol nog zeve echte naomvalle mèt ne volweerdege locatief allein es relik aonwezig in t klassiek latien indegde d n ablatief inkelvoud nog op n d de genitief inkelvoud op n s en de nominatief inkelvoud vaan de twiede declinatie op os tegeneuver klassiek us wat mier pareert mèt verwante taole in t perfectum kump reduplicatie nog dèks veur fefeci iech höb gedoon tegeneuver klassiek feci de aw indogermaanse diftonge zien väöl beter bewaord es in de klassieke taol op n meneer die mier aon t oskisch herinnert in de derde iew veur christus heet de taol ziech oonderhaand oontwikkeld tot wat veer es latien kinne tekste oet de derde en twiede iew veur christus gief me daan ouch neet mier aon mèt archaïsch meh mèt pre klassiek in dees iewe boe in t romeins riek in oorlog is mèt carthago en hellas geit de romeinse cultuur mèt sprung veuroet zoewel in literatuur wie ouch in historiesjrieving en politieke sprekerskuns gevolg is tot de taol laankzaamaon normatiever geit weure grammair oetspraok en vocabulair weure vasgelag hoegdepunt vint t normatief vaslègke vaan t latien bij cicero häöm en aander groete sjrievers wie vergilius ovidius horatius en caesar kint me zoeväöl respek touw tot me hun taol t gouwe latien zal neume mèt dees figure zien v r aongekoume bij t klassiek latien de literatuur vaan de ierste iew nao christus vaan de vreuge keizertied dus steit bekind es t zèlvere latien deze taolstandaard stik volges filologe oongunsteg aof bij t gouwe latien door e touwgenome formalisme en minder natuurleke spontaniëteit toch lieverde ouch dees periood e paar canonische sjrievers op zoewie juvenalis seneca suetonius en tacitus de periood vaan t zèlvere latien kin me n ind in de twiede iew laote doorloupe mèt de vörming vaan t gouwe latien raakde t literair acrolek los vaan de spreektaol vaan t volk sjrievers mèt minder pretentie wie catullus hanteerde mier n spreektaol boe in al wäörd veurkaome die cicero zeker hej aofgekäörd wie bellus tegeneuver pulcher veur sjoen martialis deeg later tzelfde inscripties laote nog väöl mier zien zoe bliek tot al in de ierste iew veur christus de m aon t woordind begós te verdwijne of es nasalisatie in de veurgoonde vocaol góng zitte de graffiti vaan pompeii boe in soms verrassend opeharteg fonetisch gesjreve woort tuine in de ierste iew nao christus al t op groete sjaol verdwijne vaan de t en aander indklaanke aon t italiaans in d n dop vaanaof de derde iew geit t hel daan versumpelt ziech t buigingssysteem ummer sterker dit latien gesproke door t volk en bezejd mèt wäörd oetspraokvariante en verbuiginge die boete de norm vele neump me vulgair latien en t is hei oet tot ziech laankzaamaon de romaanse taole oontwikkele es t romeins riek te val kump en de romaanse volkstaole tot oontwikkeling koume verluis t latien laankzaamaon zien status vaan spreektaol zelfs veur de politieke of kèrkeleke elite es sjrieftaol veur zoewied vreug in de middeliewe nog gesjreve weurt hèlt t evels nog laank n monopoliepositie in t bezunder weurt t latien noe de taol vaan de kèrk nao t oosters sjisma vaan de roems katholieke kèrk de taol is sterk aon veranderinge oonderheveg in t begin betröf dit nog veural griekse wäörd umtot väöl vaan de vreug christeleke theologie in die taol is gesjreve wie de clerus nao t latien euvergóng woorte dees begrippe neet vertaold in de loup vaan de middeliewe weurt de kinnes vaan t grieks in wes europa evels haos non existent de politieke dominantie vaan de germane door sjarel de groete maak tot ouch väöl germaanse wäörd in t middeliews latien terechkoume de oetspraok varieert vaan land tot land al nao wat in de volkstaole gebrukelek is universeel is evels de veranderde oetspraok vaan de c veur ae e en i klassiek altied k oetspraok vaan ti es tsi oetspraok vaan ae en oe es e en oetspraok vaan y es i soms weurt de spèlling daoraon ouch aongepas racio veur ratio puelle puell veur puellae sylva veur silva dit kós versjèlle naomaote de sjriever mie wis vaan de klassieke sjrievers groete werke vaan de middeliews latiense periood zien de carmina burana en de summa theologiae vaan thomas vaan aquino tege t ind vaan de middeliewe te beginne in de veertiende iew kaom evels t humanisme op ein vaan de ierste dinger boe in feitelek de klassieke aajdheid es veurbeeld genome woort waor de taol bij t sjrieve vaan t latien mós me idealiter ad fontes nao de bronne es de bronne woorte de klassieke sjrievers gezeen vrijhede die ziech de middeliews latiense sjrievers hadde touwgestande neumde me gotisch d w z barbaars de humaniste verdeepde ziech aanders es de middeliewse theologe ouch in t grieks wat veur e vernuid inziech in de griekse lienwäörd in t latien zörgde zoe oontstoont laankzaamaon t neolatien wat ziech zoeväöl meugelek weer riechde op de klassieke standaard t begin vaan de nuien tied zaog evels ouch n emancipatie vaan de volkstaole es sjrieftaole literatuur in de volkstaol waor al in de late middeliewe opgekoume mier prozaïsche tekste volgde noe ouch zoe good wie in protestantse gebeie biebelvertaolinge dit alles hóng ouch same mèt de kóms vaan d n drökpeers wat veur t latien euverbleef waor de wetensjap tot en mèt de achtiende iew zouwe de mieste wetensjaps en filosofiebeuk in t latien versjijne in de negentiende iew begóste veural ingels duits en frans dat euver te numme t latien bleef wel tot laat in de negentiende iew in gebruuk es collegetaol aon universiteite in de katholieke kerk bleef t gebruuk vaan t latien nog langer universeel de mès bleef tot t twiede vaticaans concilie in t latien zoe good wie theologische literatuur biebelvertaolinge in katholieke len waore tot witte raove noe nog altied weure encyclieke gemeinelek in t latien gesjreve in de wetensjap heet t latien allewijl zien veurnaomste gebruuk in de naomgeving vaan organismes t systeem wat linnaeus heivoor bedach is nog ummertouw in gebruuk allewel tot t latien roond dus es actief gebruukde taol leek te verdwijne kaom in de twintegste iew n nui raasj op de neolatiense vertaoling vaan populair literatuur dit betröf veural kinderbeuk en stripbeuk dees traditie begós mèt winnie the pooh es winnius ille pu in oetgebrach en heet es bekindste en populairste exponinte de latiense vertaoling vaan asterix n stripserie die jummers in de romeinsen tied späölt doelgroop veur dit soort vertaolinge zien veural de gymnasiaste die in de westerse wereld nog ummertouw op sjaol latien liere nen inkeling zuut veur t latien n rol es internationaol hulptaol eweggelag veur de mieste is t evels mer nen hobby allewel tot euver sommege details oondudelekheid blijf vèlt de latiense klaanklier vrij good te reconstruere dat kump in de ierste plaots doortot ze vrij sumpel is in de twiede plaots doortot ze fonetisch in häör eige alfabet zuug oonder woort gesjreve en in de derde plaots door vergliekend oonderzeuk nao de romaanse taole en nao lienwäörd in aander taole dinger wie t feit tot de c altied es k kloonk laote ziech beveurbeeld vasstèlle oet t lienwoord keizer oet caesar neolatiense oetspraok te zr klassiek latien evels kaisar de k aon t begin vaan keizer is e bewies veur de k aon t begin vaan caesar in de klassieken tied t latien heet e sumpel systeem vaan vief vocaole in twie lengdes laank en kort de vocaole zien a e i o en u de fonetische kwaliteite waore woersjijnelek ouch respectievelek a e i o en u ne zesde vocaol is de y oetspraok ouch y die allein in griekse lienwäörd veurkump lang vocaole kinne in modern latiens sjrif weure aongegeve mèt ne macron de romeine kóste dit teike neet t weurt veural gebruuk in dictionaire veur minimaal pare wie malus slech en mlus appeleboum oeterein te kinne hawwe en es hölp bij t scandere vaan poëzie en in grammaire zoewie heioonder t geval is es me wèlt kin me n korte vocaollengde aongeve mèt ne breve etc dit weurt nog väöl minder gedoon es t zètte vaan ne macron es macra weure gebruuk maag me aonnumme tot oongemarkeerde vocaole kort zien de breve kin wel weure gebruuk um de kortheid vaan de vocaol te benaodrökke beveurbeeld in t versjèl tösse parre en parre twie wèrkwäörd in versjèllende declinaties de klaankwètte vaan t latien vereise tot ne vaan natuur lange vocaol kort weurt es twie consonante drop volge of es r gevolg weurt door nen aandere vocaol vidre zien meh vido iech zeen griekse wäörd vörme t oetzundering op dees lèste regel menelus oet diftonge zien ae ai ae oe oi oe en au au oe kump in oersprunkelek latiense wäörd neet väöl veur consonante zien b c k k d f g h k l m n p qu kw r s en t i j en u v zuug oonder zien haafvocaole x is n digraaf veur ks z kump allein in griekse wäörd veur en klink es dz de m veur nen andere consonant en aon t woordind begós al vreug te verdwijne dinkelek vörmde ze mèt de klinker deveur ne nasaole klaank puellam woort zoe puel t latien heet t proto indogermaans muzikaal accent aofgesjaf en vervaange door de dreisyllabewèt die hèlt t volgende in n korte syllaab is n syllaab die indeg op ne korte vocaol n lang syllaab is n syllaab die indeg op ne consonant of ne lange vocaol aongehaange partikele mèt de beteikenis vaan e woord meh vasgesjreve aon t woord wat deveur kump weure bij de dreisyllabewèt es integraol deil vaan t woord gerekend vaandao sponds diech beloufs meh spondesne beloufs diech en populus volk meh populusque en t volk t latiens alfabet wat allewijl euver de ganse wereld veur hoonderde taole gebruuk weurt is oontwikkeld oet twie bronne die bronne koume vaan de twie besjavinge die roeme t mieste höbbe gevörmp de etruske en de grieke t latiens sjrif kump dus aon d n eine kant vaan ne variant vaan t italisch alfabet wat op zien beurt weer vaan t grieks sjrif kump is aon d n andere kant evels ouch direk gebaseerd op t grieks sjrif en wel op de variant dee in magna graecia de griekse kolonies in zuid italië gebruuk woort vaan t latiens alfabet vèlt te zègke tot nen archaïsche preklassieke variant vaan t grieks es sjabloon heet gedeend de wau of digamma waor nog in gebruuk ouch al krijg dees lètter in t latien n aander klaankweerde en d n upsilon woort nog es u oetgesproke t etruskisch maak gei versjèl tösse k en g daorum moot t latien d n italische gamma beter bekind es de c opsplitse in twie nui lètters de variant weurt g n c mèt e striepke c k en q höbbe eigelek dezelfde klaankweerde c en k weure aonvenkelek doorein gebruuk tot de c t wint de k blijf allein bij traditie in t woord kalendae de q weurt gereserveerd veur de väöl veurkoumenden digraaf qu de i en v zien veuresnog lètters mèt twie functies vocaol i resp u en haafvocaol j resp v in modern tekste weure de u en v wel oetereingehawwe meh weurt de j neet gebruuk t aajdlatiens alfabet zuut zoe oet a b c d e f g h i k l m n o p q r s t v x es de kinnes vaan t grieks oonder gelierde romeine algemein weurt koume dao de lètters y en z bij y is nog ne kier d n upsilon dee in t grieks intösse vaan oetspraok is veranderd de lètters phi theta en chi nump t latien neet euver in griekse wäörd mèt die klaanke sjrijf me gewoen ph th respectievelek ch in de middeliewe weure i en j wie ouch u en v gedifferentieerd ouch weure de klein lètters ingeveurd die zien aofgeleid vaan t cursief loupend sjrif in lienwäörd oet de germaanse taole kin in middeliews latien ouch de w optrejje oersprunkelek twie v s nevenein in de aajdheid waor t gebrukelek um wäörd zoonder spaties aonein te sjrieve vaanaof de middeliewe woort de spatie regel de vörmlier vaan t latien is in verglieking mèt de modern germaanse en romaanse taole sterk fusioneel en vörmeriek door de presintie vaan naomvalle kin t aontal preposities sterk beperk weure door de vervoging vaan t werkwoord kin t oonderwerp dèks weure eweggelaote en kin mèt ei woord weure gezag boeveur n taol wie t limbörgs ne ganse zin veur nujeg heet latiense substantieve weure verboge in twie getalle inkelvoud en miervoud en zes naomvalle nominatief genitief datief accusatief vocatief en ablatief de vocatief versjèlt mer bij oetzundering vaan de nominatief ne zevende naomval de locatief is es relik in de taol aonwezeg t latien heet gein lidwäörd substantieve weure verboge in vief declinaties klasse vaan verbuiging ingedeild nao de typische lètter in de verbuiging de ierste of a declinatie euverwegend vrouwelek de twiede of o declinatie euverwegend mannelek en oonzijeg en de derde of gemingde declinatie koume t mieste veur n b dit zien mer inkel veurbeelde vaan meugeleke verbuiginge in de derde declinatie zuug wijer t hoofartikel veur de relatief zeldzaam veerde of u declinatie en vijfde of e declinatie adjectieve passe ziech aon aon t substantief boe ze bijhure ze numme dezelfde naomval tzelfde getal en tzelfde geslach aon dao zien twie soorte adjectieve thematische en athematische de thematische adjectieve indege in hunne citeervörm op us beveurbeeld altus hoeg bij manneleke wäörd verbuig me ze wie hortus bij vrouweleke wie puella en bij oonzijege wie pilum athematische adjectieve indege op is beveurbeeld fortis sterk en ze goon oongeveer wie substantieve oet de derde declinatie bij mannelek en vrouwelek zien de vörm geliek bij t oonzijeg indeg de vörm in nominatief en accusatief op e vergroetende trap weure gevörmp op ior altior hoeger fortior sterker adjectieve in de vergroetende trap zien altied athematisch de euvertreffende trap indeg op issimus altissimus hoegste fortissimus sterkste dees aofleidinge zien ummer thematisch bijwäörd aofgeleid vaan adjectieve weure gevörmp mèt t achterveugsel thematisch of iter athematisch alt fortiter persoenleke veurnaomwäörd zien eg ierste persoen t twiede persoen en is ea id derde persoen veur t inkelvoud en ns ierste persoen en vos twiede persoen veur t miervoud de nominatiefvörm vaan dees wäörd weure allein bij groete naodrök gebruuk umtot oet de persoensvörm in de zin altied wel bliek um welke persoen t geit de vörm vaan de aander naomvalle koume evels algemein veur bezitteleke veurnaomwäörd gedraoge ziech in t latien wie gewoen thematische adjectieve ze luie meus mien tuus dien suus zien häör hun noster eus en vester eur vraogende weurnaomwäörd zien quis wee en quid wat hun verbuiging kump bij benaodering euverein mèt de athematische adjectieve t betrèkkelek veurnaomwoord is qui mannelek quae vrouwelek quod oonzijeg dit woord heet e groet aontal specifieke vörm die allein bij veurnaomwäörd veurkoume wijer liek hun verbuiging op die vaan quis quid aonwiezende veurnaomwäörd zien hic haec hoc kortbij iste ista istud wijer eweg en ille illa illud wiedste eweg ouch dees wäörd kinne de typische veurnaomwoordeleke verbuiging bij iste en ille zuut me n dudeleke verminging vaan thematische en athematische vörm de mieste latiense hooftèlwäörd zien oonverbuigbaar oetzunderinge op dees regel zien nus ein du twie en trs drei nus weurt verboge wie e gewoen adjectief du de is n euverbliefsel vaan d n awwen dualis bij benaodering ouch trs genitief trium geit volges de derde declinatie centum hoonderd en mille doezend zien in t inkelvoud indeclinabel meh weure in t miervoud wel verbuigbaar centum wie e gewoen adjectief mille miervoud milia wie e substantief boete de hooftèlwäörd kint t latien nog rangtelwäörd altied e thematisch adjectief de vörming is te oonregelmaoteg um hei te bespreke getaladverbia beveurbeeld quinquis vief kier en deilende tèlwäörd wie dn per tien t latiens werkwoord weurt verveug nao versjèllende aspekte te weite persoen ierste twiede derde persoen getal inkelvoud miervoud wijs indicatief conjunctief en imperatief agens genus actief en passief en tied praesens imperfectum perfectum plusquamperfectum futurum simplex en futurum exactum daobij koume nog n aontal aofleiinge die n ander functie es de persoensvörm höbbe infinitief oonvoltoejd en voltoejd deilwoord gerundium gerundivum en supinum i en ii de citeervörm vaan e latiens werkwoord is ofwel d n infinitief ofwel d n ierste persoen inkelvoud t latiens woord veur prieze kin me in nen dictionair dus vinde es laudare of es laudo lètterlek iech prijs latiense werkwäörd weure verdeild in veer conjugaties d w z veer types vaan verveuging gekarakteriseerd nao de typische lètter in de stam de a conjugatie infinitief op re kump wiedoet t mieste veur aander types zien de e conjugatie op re relatief zeldzaam de i conjugatie op re en de consonant conjugatie op re esse zien posse kinne en velle wèlle zien zoe oonregelmaoteg tot ze boete dees veer conjugaties valle es beknóp veurbeeld vaan de latiense conjugatie volg hei de verveuging vaan laudre prieze t imperfectum weurt gevörmp mèt d n infix ba indicatief en re conjunctief laudbam iech prees laudrer tot iech woort gepreze vörm veur d n imperatief bestoon hei neet t futurum kint allein vörm veur d n indicatief bij de a declinatie weurt t gevörmp mèt d n infix b laudb iech zal prieze dao besteit ouch n actief deilwoord veur t futurum op rus laudtrus t perfectum krijg nen eige stam bij regelmaotege werkwäörd indeg de stam op n v laudvi iech höb gepreze t plusqumperfectum gebruuk de perfectumstam en veug dao t tiedskinmerk era en de persoensoetgaank aon touw laudveram iech had gepreze t futurum exactum zèt d n infix er achter de perfectumstam laudver iech zal höbbe gepreze t gerundium is d n infinitief verboge es zelfstendeg naomwoord laudand genitief bij laudre t gerundivum is n adjectief wat aongief tot t objek n actie moot oondergoon laudandus wee wat moot weure gepreze t supinum weurt vaan t voltoejd deilwoord aofgeleid in speciaal oetdrökkinge impossibile laudtu oonmeugelek te prieze door de oetgebreide verbuiging is de woordorde in t latien relatief vrij me kin de woord in oongebrukeleke petroene zètte zoonder tot de beteikenis verandert de gewoen volgorde is sov dat wèlt zègke de persoensvörm steit achteraon e sumpel zinneke wie gaius claudiam videt gaius zuut claudia kin evels zoonder groete probleme weure umgelag tot claudiam gaius videt gaius videt claudiam of claudiam videt gaius allein t veuraonzètte vaan t werkwoord is hiel oongewoen dit zouw nog kinne in de poëzie es ne taolgebruker t veurwerp veuraonzèt wie in t bovestoond veurbeeld claudiam gaius videt is dat gemeinelek um groete naodrök te lègke claudia is t die gaius zuut naodrök lègke kin me ouch door t oonderwerp oet te drökke es dat neet hoof aanders gezag door persoenleke veurnaomwäörd in de nominatief te gebruke cras canem castigabo beteikent zoe gewoen mörge zal iech d n hoond houwe cras ego canem castigabo wèlt zoeväöl zègke wie mörge zal iech neet iemes aanders d n hoond houwe adjectieve koume miestal achter substantieve aon canis ingens nen enormen hoond t umgekierde is evels ouch meugelek ne bijzin dee es lijend veurwerp vaan nen hoofzin deent weurt miestal in d n accusativus cum infinitivo gezat t oonderwerp steit in d n accusatief de persoensvörm weurt nen infinitief beveurbeeld pater non vult me canem castigare m ne pa wèlt neet tot iech d n hoond houw in bepaolde constructies weurt neet accusativus cum infinitivo meh ieder accusativus cum participio gebruuk hiel beknop kin ouch ne bijzin weure gemaak door d n ablativus absolutus n constructie vaan e substantief participium maak neet oet welk allebei in d n ablatief zoe weurt aongegeve tot de besjreve gebäörtenis ziech aofspäölt neve wat in d n hoofzin vertèld weurt veurbeeld patre vigilanti canem castigare non possum aongezeen m ne pa oplèt kin iech d n hoond neet houwe de latiense woordesjat besteit veur t beste deil oet latiense èrfwäörd wäörd direk oet t proto indogermaans mètgenome umtot de oersprunkeleke latiene n agrarisch volk waore sjoot hun taol tekort in wäörd veur de topoi oet de besjaving dao waor dus n noedzaak tot sprachausbau soms gebäörde dat door bestaonde latiense wäörd nui beteikenisse te geve pecunia geld oersprunkelek veebezit meh dèkser naom t latien mèt de besjaoving ouch de wäörd vaan de mier oontwikkelde culture euver oet t etruskisch kaome zoe wäörd wie persona masker oet phersu lucumo oonderkeuning oet lauchme arena zavel en urbs stad d n invlood vaan t grieks waor in de begintied besjeie meh woort in de klassieken tied neet te oondersjatte oet t archaïsch grieks in dit geval de väölal dorische dialekte oet italië naom t latien wäörd euver wie bos kooj oet amp h ora kroek oet en oliva olief oet t klassiek grieks koume talloos wäörd veur wetensjappeleke filosofische en typisch griekse dinger phalanx philosophia xystus terras oet de koinè kaome hiel väöl wäörd betrokke op t christendom t middeliews latien naom ouch wäörd op oet de germaanse taole de latiense taol heet e groet en kwalitatief good corpus aon literatuur opgelieverd dees literatuur en d n enormen invlood dee ze op de westerse cultuur had is de belaankriekste rei boeveur allewijl nog latien gelierd weurt tot aon de derde iew veur christus stèlde ze neet väöl veur de latiense literatuur oet dezen tied bojt veur op italische tradities nao oongeveer v chr deit de hiel groeten invlood vaan de griekse lèttere ziech gelle de romeine liere vaan hun nui vörm vaan lyriek epiek teniel retoriek historie en filosofie dit culmineert in t bove geneump gouwe latien in de ierste iew veur christus de ganse keizertied ijlt t nog nao bij t begin vaan de middeliewe verdwijnt de ganse traditie middeliews latiense literatuur kump pas op gaank mèt de karolingische renaissance wat lyriek aongeit had t aajdlatien n eige traditie vaan korte gediechter veur allerlei touwpassinge religieus tekste zien haos oonveranderd in gebruuk gebleve tot aon de aofsjaffing vaan t heidedóm aajdlatiense lyriek stoont in t saturnium nen italische veersvoot door horatius later es horridus umsjreve umtot zien meining door väöl romeine gedeild woort is de aw lyriek gooddeils verlore gegaange d n ierste latiensen diechter dee d n hexameter en aander griekse veersveuj gebruukde waor ennius ierste helf ierste iew veur christus ziene naovolger waor horatius dee es paragoon vaan de latiense lyriek góng gelle catullus maakde lyriek op n aander väöl minder pretentieus niveau lyriek mèt n episch vertèlkarakter kaom vaan ovidius dee zien metamorfoses euver mythologische figure goon meh drejje um de taol minder es um de vertèlling lyriek raak in de zèlvere periood oet de mode in zoewel de middeliewe es t humanisme woort t väöl gedoon es imitatie vaan de klassieke veurbeelde epiek kin me al zeuke in de tenielstökker vaan livius andronicus meh kump in t latien pas ech vaan de groond mèt vergilius z nen aeneis n epos nao t veurbeeld vaan homerus in de ierste iew leefde n aontal epische diechters wie statius en lucanus hun werk weurt neet väöl mie geleze dramatiek begint in de latiense literatuur al mètein op zien hoegdepunt mèt de komediesjriever plautus en de tragediesjriever livius andronicus oet de laat latiensen tied gief t geta satire waor n oersprunkelek romeinse traditie ouch al is ouch dit genre sterk beïnvlood door de griekse literatuur wat ziech tuint in de gebruukde veersvörm d n ajdste bekinde satiricus waor gaius lucilius vaan wee aanders neet väöl mie bekind is es tot heer ne veurluiper in dit genre waor de groetste vaan alle satirici is juvenalis maotsjappijkritiek woort ouch gelieverd door martialis dee daoveur evels t epigram gebruukde proza steit in de aajdheid bekans synoniem veur zakeleke tekste tekste die veer noe literatuur of perceizer belletristiek zouwe neume stoonte steivas in poëtisch metrum nen oetzundering is petronius dee zie werk me es antieke romans maag zien väöl belaankrieker zien evels toch wel de neet fictioneel tekste in proza baek beek is n gemeinte in nederlands limburg de gemeinte tèlt inwoners en haet n oppervlakte va km in de gemeinte baek lik ouch maastricht aachen airport de hujige gemeinte is in gevörmp oet de aw gemeintes baek en sjpawbik dörper gehuchte en buurtsjappe wie i de mieëste gemingden i de provincie limburg guëf t n zieër leechte bevólkingsdaling t n gevólge va vergriezing mieëstal is dat t gevólg va t feit dat junge limburgesj zich örgesj angesj vastige wie i t aagrénzjenke pruusj óf óp t belsj óf noa anger deler va nederlank gebuërteciefer sjtieëfteciefer aatal gevastigde aatal vertrókkene totaal de geëves datere oet greuj uëver ganse periode esperanto is de naom vaan de succesvolste en mies gesproke internationaol hölptaol de taol woort in door dr l l zamenhof gepubliceerd en heet in korten tied n groete populariteit bereik häör groetste bleuj had de taol in t interbellum allewijl weurt de taol door hoegoet miljoen lui gesproke de sjattinge loupe sterk oeterein en sommege goon vaan zier väöl lieger aontalle oet allewel tot t esperanto noets in de buurt is gewees vaan zien oersprunkelek doel veur n wereldwij twiede taol te weure besteit roond de taol n bleujende subcultuur en weurt ze in alle bereike touwgepas t ideaol vaan n wereldwij kunsmaotege taol al daan neet gemeind um de natuurleke taole gans te vervaange bestoont al in de vreugmodernen tied zoe n kunstaol zouw cultureel neutraol mote zien meh veural logisch opgebouwd zoonder de oonregelmaoteghede en dobbelzinnegheid die natuureleke taole teikene pas in de negentienden iew begós dat idee aon te sloon veur zamenhof ne jiddisch sprekende joed dee in t väöltaoleg biaystok woende waor t taolprobleem aonleiing um n nui taol te make die wezelek gemekeleker aon te liere waor es duits pools of russisch zoe roond had heer zien taol al oongeveer compleet zamenhof wachde evels mèt publicere oet angs veur de russische censuur oongeveer tegeliek mèt zamenhof waor de pruus johann martin schleyer mèt e gelieksoorteg projek begós t volapk wat heer in en publiceerde t woort oonmiddellek e wereldwied succes in nen tied tot oorlogsdreiging aon de orde vaan d n daag waor beteikende n internationaol kunstaol n poging um de volker vaan de wereld korter bijein te bringe in brach zamenhof toch zien ierste book euver de nui taol oet t unua libro oonder t pseudoniem doktoro esperanto dr houpvol de taol hètde lingvo internacia meh ze woort al gaw nao häöre sjöpper zelf esperanto geneump vaanaof deen tied sjoot de taol in e paar jaor nao groete huugdes esperanto waor wezelek gemekeleker es volapk en väöl volapkiste gónge op de nuie concurrent euver de beweging greujde gestiedeg n levendege gemeinsjap oontwikkelde ziech in neutraol moresnet boe hoesdokter wilhelm molly n poging deeg um t stäötsje um te duipe tot amikejo en esperanto de officieel taol te make vaanaof mèt de verklaoring vaan boulogne lag zamenhof t veurzittersjap vaan de beweging officieel neer vasgelag woort tot de taolgemeinsjap bepaolt wie de taol ziech oontwikkelt en wat wel of neet kin roond deen tied traoj evels ouch n sjäöring in de beweging op in stèlde zamenhof zelf al n aontal veraanderinge in de taol veur die oonder mie de grammatica de klaanklier en de spèlling betroffe de euvergroete mierderheid wees die veraanderinge aof de discussie bleef evels en in sjeide n aontal veural franse esperantiste ziech aof hun vernuide versie vaan de taol hètde esperantido kort eweg ido t ido leefde kort op meh haolde noets de groete populariteit vaan t esperanto t esperanto zelf leefde nao d n ierste wereldoorlog zjus op zeker in europa begóste väöl lui de taol noe te liere dèks hóng dat same mèt oetgesproke politieke motieve väöl esperantiste waore socialiste t waor ouch in deen tied tot de beweging häör veendel aonnaom zoe good wie n eige leed la espero me stèlde ouch veur um t esperanto ein vaan de werktaole vaan de volkerboond te make meh dit woort aofgeweze t opkoumend nationaol socialisme waor door zien ultra nationalistische tendenze hendeg tege t idee vaan n internationaol hölptaol hitler sjreef in mein kampf tot t esperanto de taol vaan de joedsen diaspora waor in de sovjetunie waor me de taol in t begin good gezind meh oonder stalin woort ze ouch dao vervolg d n twiede wereldoorlog waor daan ouch nen helle watsj veur de taol in väöl len waor ze verbooje en de jaorlekse congresse waore neet mie meugelek nao d n twiede wereldoorlog leefde de taol nog liechtelek op meh ech groet woort ze neet mie ummer mie naom t ingels de functie vaan wereldtaol euver zoetot de noedzaak vaan n kunstaol mèt dezelfde functie verdween daobij woort ze aon allebei de kante vaan t iezere gordien geassocieerd mèt de vijand in t weste zaog me t es n taol oet extreemlinkse milieus in t oosblok gol t es n westerse taol in d n daarde wereld verspreide ziech de taol evels wel nao d n oorlog oontstoonte groete sprekersgemeinsjappe in azië afrika en zuid amerika mèt de koms vaan t internèt heet de taol ziech oonder n nui generatie kinne verspreie t gief diverse sites in t esperanto en diverse populair websites höbbe n esperanto versie zoe kin me google gebruke in t esperanto en gief t sinds miert kort nao de stiechting vaan de oersprunkeleke ingelstaolege versie ne wikipedia in de taol dee allewijl december oongeveer artikele kint me kin kunstaole indeile op e continum vaan naturalistisch zoeväöl meugelek wie n natuurleke taol tot sjematisch zoe logisch meugelek n verwante tegestèlling is a priori gebaseerd op nui oetgevoonde materiaol en a posteriori gebaseerd op bestoond materiaol gemeinelek oet natuurleke taole in vergelieking mèt de ierste poginge tot kunstaole zien zoewel t volapk es t esperanto zier naturalistisch t vocabulair is gebaseerd op de natuurleke taole bij esperanto zien dat oongeveer veur de romaanse veur de germaanse en veur de slavische taole en de grammatica is oontliend aon structure die in levende taole ouch veurkoume naomvalle werkwoordstije etc in vergelieking mèt t volapk is t esperanto evels väöl naturalistischer de wäörd zien nog gemekelek herkinbaar dit maak de taol väöl gemekeler um te liere allewel tot dit es naodeil heet tot de taol veur neet westerlinge e stök lesteger is es veur lui oet europa en amerika heet de praktijk aongetuind tot dit in häör veurdeil wèrk binne de tien jaor had t esperanto t volapk gans euvervleugeld veur väöl lui waor t esperanto evels nog te sjematisch alternatieve wie t latino sine flexione en later t interlingua beslote ziech gans op de romaanse taole te riechte ouch meinde sommege tot de grammatica nog wel sumpeler kós dit leverde alternatieve wie t ido t occidental en t novial op gein vaan die taole mèt oetzundering mesjiens vaan t ido haolde brei populariteit wie mie hölptaole is t esperanto hendeg regelmaoteg alle wèrkwäörd naomwäörd en veurnaomwäörd volge dezelfde regele vaan verveuging en verbuiging t werkwoord kin neet nao persoen of getal wel nao tied verveug weure mi laboras iech wèrk ni laboris veer wèrkde li laboros heer zal wèrke de mieste woordsoorte zien good te herkinne alle substantieve indege op o alle adjectieve op a alle daovaan aofgeleide bijwäörd op e substantieve en adjectieve kinne wel verboge weure nao naomval accusatief op n en getal miervoud op j me kin die oetgeng ouch staopele librojn beuk acc vaan libro book nom dit maak t esperanto n agglutinerende taol aofleijinge kinne gemekelek weure gemaak mèt e daartegtal suffices die tot t vocabulair vaan de taol hure zoe n achterveugsels kinne ouch es losstoonde wortele weure gebruuk ido naokoumeling ilo wèrktuig ete e bitteke t gebruuk vaan d n accusatief maak de woordvolgorde vrij de spelling is fonetisch of entans fonemisch veur eine klaank weurt ein letter gebroek de q w x en y koume neet veur daotegeneuver steit tot de taol wel de teikes en kint t westerlauwers fries is de westeleke gróp dialekte vaan t fries dat wèlt zegke t fries wie dat allewijl in nederland gesproke weurt aander soorte zien t oosfries en t noordfries boete nederland weurt dees taol miestal wesfries geneump meh umtot me daomèt in nederland nao de dialekte oet de kop vaan noord holland verwijs geit me hei deze naom oet de weeg es me in nederland euver fries sprik bedoelt me miestal allein t westerlauwers fries de taol weurt nog door zoe n lui es mojertaol gesproke in de provincie friesland die sinds de jaore negeteg officieel friestaoleg frysln hèt en is de twiede officieel taol vaan nederland boe t sins toegestaon is de friese taol in lokale en provinciale vergaderinge te gebroeke sins is t fries geratificeerd in t europees haandvest vör regionaal tale en tale van minderhede in woort e convenant geteikend valkeberg aan de geul nederlands valkenburg aan de geul ies saer januari de naam van n gemeinte in zudelik limburg liegkend tösje mit de klok mit de gemeintes meersje voelender eisde mergraote en mesjtreech gesitueerd aan de geul de gemeinte valkeberg aan de geul tèlt per januari inweunersj diet aantal nump aaf door vergriezing de börgemeister ies saer februari martin eurlings väöl toeriste kómme in valkeberg um n vakantie te viere me kalt in de ganse gemeinte valkebergs mèt klein oetsjpraokversjille in de biebehuèrende dörper en gehuchte de gemeinte haet drie sjtasies aan t sjpoor van mestreech nao heerle houtem st gerlach valkeberg en sjin op geul t sjtedsje valkeberg meh eigelik loog t doen op hölsbergse grónd haet de oudste sjtasie van nederland geboewd van mergelsjtein in in neo sjtiel bie de aanlèk van t sjpoor van mestreech nao aoke in de historie en tiedens de periode van t hertogdom limburg waor valkeberg mèt zien börch kesjtièl n hièrlikheid mèt ónder ziech dörper ouch bekènd es de graafsjap valkeberg tot besjtóng t es n klein gemeinte valkeberg mèt allein t sjtadsgebied van tot waor t de gemeinte valkeberg houtem toen oetgebreid mèt houtem sjin op geul gedeilte van hölsberg sjtasie nujeweeg reinaldsjtraot gedeilte van d n emmaberg en vilt en n gedeilte van berg en terbliet in kaome dao nog de de res van de gemeinte berg en terbliet bie n gedeilte van wielder o a sjuèmer n gedeilte van hölsberg en n gedeilte van klumme saer de herindeiling van de gemeintes in besjteit de gemeinte oet de volgende dörper en gehuchte buurtsjappe en wieke t nedersaksisch is de volkstaol vaan t groetste deil vaan oos nederland vaan bekans gans noord duitsland en oersprunkelek ouch noordwes pole al gief t dao nimmie väöl mojlers seer de twiede wereldoorlog de naom nedersaksisch is boete de taolkunde nog neet zoe ingebörgerd in duitsland sprik me miestal vaan plattdtsch wat evels neet allein op t nedersaksisch sleit zuug nederduits in nederland neump me de taol plat of gebruuk me de naom vaan t streekdialek wat me sprik t nedersaksisch taolgebeed begint in gelderland de betuwe nijmege en arnem zien nog frankischtaoleg meh vaanaof de oosteleke veluwe en d n achterhook begint t saksisch de provincies euveriesel drente en greuninge zien hielemaol of haos hielemaol saksisch t zuidweste vaan friesland de stellingwerve ouch in dat gebeed woene oongeveer drei miljoen lui wie groet oonder hun t aondeil dialeksprekers is is neet perceis bekind sjattinge variëre hendeg de ciefers vaan t duits nedersaksisch zien neet bekind veur zoewel nederland es duitsland gelt tot t dialekgebruuk hendeg tröklöp de levendegheid vaan t dialek versjèlt vaan streek tot streek en vaan plaots tot plaots boete t saksisch kerngebeed vint me t nedersaksisch nog o m in de vereinegde staote es plautdietsch en in rusland en de oekraïne veur woort t ouch gesproke in gebeed wat noe bij pole huurt mier nog es t limburgs is t nedersaksisch verdeild in versjèllende dialekte daodoor kinne versjèllende soorte nedersaksisch mer hiel wienig kinmerke werkelek deile de hoofstroum vaan de nedersaksiche dialekte deilt de meiste volgende kinmerke evels wel wijer höbbe väöl dialekte umlaut in diminutieve evezoegood wie t duits limburgs en oos braobants me oondersjeit drei hoofgrópe noord nedersaksisch wes nedersaksisch en oes nederduits de in nederland gesproke dialekte hure alle bij t wes nedersaksisch boete t gronings en t kollumerlands die noord nedersaksisch zien in nederland oondersjeit me de volgende dialekte t saterfries autoniem seeltersk saterländisch in t duits is n friese taol die in duitsland gesproke weurt perceis gezag in de gemeinte saterland in oosfriesland t saterfries is n euverbliefsel vaan t oosterlauwers fries wat oets in gans oosfriesland en de nederlandse provincie groninge gesproke woort allewijl gief t nog tot lui die t spreke jaorelaank liekende t drop tot de taol gaw zouw oetsterve meh de lèste jaore zien weer mie lui ouch jóngere de taol goon spreke dèks es twiede taol neve t hoegduits t saterfries is n conservatief taol die väöl vaan t middelieuws friese taoleige bewaord heet op groond vaan vergeliekinge deile sommege t dialek vaan sjiermonnekoug ouch bij t oosfries in t noord fries frasch friisk is n friese taol in t uterste noorde vaan duitsland in e gebeed wat me allewijl noord friesland neump en op t eiland helgoland de taol is in de vreug middeliewe oontstande wie frieze oet hun kerngebeed t holsteins kösgebeed binnevele de taol heet väöl dialekte die in twie hoofgróppe te verdeile zien namelek vastelandsnoordfries en eilandnoordfries dees hoofindeiling is te verklaore oet de kolonisatiegesjiedenis vaan noord friesland in d n achsten iew bezatte de frieze de eilen in d n èlfden iew naome ze ouch de kösstroek vaan t vasteland in t noordfries heet de volgende verspreiingsgebiede eder gebeed heet ei hoofdialek aon de hand vaan t volgend zinneke bliek wie wied dees dialekte oeterein ligke t zinneke beteikent sjijn doe aw maon sjien reep hawelmaan meh de maon waor nörges mie te zien en de stare ouch neet ze waore al allemaol nao bed gegaange söl ring öömrang goesharder fries wiedingharder fries bökingharder fries vaan al dees dialekte die oonderein dèks bekans taole op ziech zien liekene t feering en t öömrang dus wiedoet t mies opein anders es t westerlauwers fries löp t noordfries accuut gevaor vaan oet te sterve t aontal sprekers sjat me op en t gebruuk vaan de taol is in d n twintegsten iew hel achteroet gegaange de beheersing vaan t fries varieert vaan mer e paar percent in de goesharde en op sylt tot ei daarde op föhr en amrum probleme zien de slechte oonderling verstoonbaarheid in e gesprek tösse twie sprekers vaan versjèllende dialekte zal me op hoegduits of nederduits euversjakele en t gering verspreiingsgebeed daodoor zien zeker op t vasteland al vreuger väöl lui op t väöl algemeiner nederduits euvergegaange later woort ouch t toerisme veural op sylt en de vesteging vaan pruse en dene oet gans ander gebeje e probleem wel wèrke de frieze miestal good same mèt de dene en de sprekers vaan t plat in de dörper tege d n deense grens huurt me soms wel veer taole spreke t noord fries t jutlands dialek vaan t deens t nederduits en t hoegduits t gunstegs zien de veuroetziechte veur t feering en t öömrang die nog ummer aon kinder doorgegeve weure en t bökingharder fries wat ne revival doormaak en dèks es lingua franca veur gans noord friesland gebruuk weurt begin twintegste iew kaome veur t iers streektaolbeweginge op um te beginne op sylt in woort t nordfriisk instituut opgeriech wat sinds de jaore zesteg in bredsted zit recentelek in heet de deutsche bahn in t noordfries taolgebeed twietaolege spoorweegsjèlder aongebrach t noordfries is inmiddels door de duitse regering oonder sjapiter drei vaan t europees handves veur minderheidstaole erkind t frans is n romaanse taol en de offesjeel taol vaan fraankriek québec wallonië westelek zwitserland en väöl aw franse kolonies wie kongo ze weurt door miljoen lui verstande en gesproke boevaan zoe n miljoen in europa dat zien de mojertaolsprekers vaan t frans en vaan dao op liekenende taole wie t waols en t occitaans t frans wint snel terrein op zien neet officiële zusterkes t frans is in limburg lang de ierste cultuurtaol gewees in t bezunder in mestreech en belsj limburg dees dialekte höbbe daan ouch väöl franse lienwäörd wie facteur gezèt compleminte en kemissie de lètse drei wäörd koume ouch in de dialekte vaan hollands limburg veur oet t frans zien versjiedene creooltaole wie t kreyl ontsjtaon es gevolg vaan t frans kolonialisme heet t frans ziech vaanoet europa naor aander werelddeile verspreid in mie as landen is t frans tegewoordig de offesjeel taol met naome in afrika zoewie beveurbeeld in mali boe zoe n vaan de bevolking frans sprek in dat aspek is frans op diplomatiek gebied belaankrieker es beveurbeld chinees dat ewels väöl mie sprekers heet vaan de zeventiende tot de twintegste iew waor t frans in europa ouch de lingua franca vaan de gegoede staand t sjots scots of lallans in t ingels scotch is n èng aon t ingels verwante taol die vaanajds in de sjotse lieglen op de shetland en orkney arsjipel en in noord ierland gesproke weurt in de loup vaan de ieuwe is de grens nao bove versjove ten koste vaan t sjots gaelic en t norn in noord ierland weurt e dialek gesproke tot me taolkundeg ouch bij t sjots moot eindeile me oondersjeit lowlands scots dèks zoonder mie scots geneump shaetlen scots en ulster scots in de aofgeloupen ieuw heet t standerdingels väöl vaan de sprekers vaan t sjots aofgenome sins kort weurt t sjots evels door de ingelse euverheid es meenderheidstaol erkind t luxembörgs eige naom lëtzebuergesch is n middelfrankische middelduitse taol die veural in t land luxembörg gesproke weurt daoneve weurt de taol nog gesproke in aarle in zuidelek neubelgien sankt vith en in duitsland boe ze lankzaam in t duits euvergeit in t noorde geit de taol euver in t limbörgs en t ripuarisch boemèt t daan ouch ing verwant is in t bezonder mèt de dialekte vaan kèrkraoj en umgeving t luxembörgs heet evels gein twietunigheid boete luxembörg is de taol dudelek in verval meh in t land zelf weurt ze nog door alle autochtone gesproke evels kump e daarde vaan de bevolking neet oet t land zelf luxembörgs weurd door lui gemojld t luxembörgs heet sinds de status vaan apaarte taol boemèt t ein vaan de drei officieel taole vaan t groethertogdom luxembörg is in t oonderwies en op sjrif weurt veural t duits gebruuk in de justitie en in t internationaal verkier t fraans dit veurbeeld is oontliend aon de luxembörgse wikipedia maastricht huet awunner an ass d haptstad vun der provënz limburg am sde vun holland maastricht eelste stad vun holland ass um iwwergang vun der meuse entstan um iwwergang deen d réimescht räich mosae trajectum genannt hunn dës bréck war e wichtegen punkt um wee vu gallien no germanien bekannt gouf maastricht an de leschte joren duerch de vertrag vu maastricht vum februar et ass de grëndungsakt vun der europäesch unioun deen op dräi seilen rout an den ausgangspunkt duerstellt oonder waols walon op z ch waals wallon op z ch frans versteit me de zöstertaol vaan t frans die in t groetste deil vaan t belsje gewès wallonië gesproke weurt e klein stökske vaan noord fraankriek heet traditioneel t waols es volkstaol naomelek t meis noordeleke gedeilte vaan de franse ardenne in t departemint ardennes zjus te noorde vaan de maos en tot in de jaore zeveteg woort t in de luxemburgse dörpkes doncols en sonlez gesproke in de provincie henegouwe weurt gei waols meh picardisch gepraot roond aarle en sankt vith luxemburgs en roond eupe e limburgs ripuarisch euvergaanks of n ripuarisch dialek t waols is de mojertaol vaan minstens ein miljoen lui in de stei is t bekans door t frans vervange en oonder de jonger generatie is t verval groet mer t is sinds einege decennia ouch de taol vaan vernuiende kunsteneers de taol weurt sinds door de waolse gewèsregering erkind es binnelandse regionale taol sommege variante vaan t limbörgs die gelege zien aon de waolse taolgrens wie t èèsjdes gebruke väöl waolse wäörd en ouch de oetspraok klink in dit limbörgs waols wie t frans en t picardisch huurt t waols tot de oïl taole dat zien de taole boe in t waord veur ja oïl oui is in de middelieuwe trok t waols väöl mier op t toen al normatief frans vaan paries meh umtot de taol conservatiever is heet ze väöl vaan de middelieuwse klaanke bewaord t middelfranse chapea u l oetspraak tsape al woort in t nuifrans chapeau sa po meh in t waols tchapea tsa pja tsa pe wijer weurt in sommege dialekte de h nog oetgesproke dat spelt me dèks mèt xh veur dee klaank t lukerwelsj wert gekald in de volgende veer laandsjappe t welsj wert ooch gekald dör welzje die in brussel zeunt gaoë wonne de variaties zeunt aafhankelek van d r sjrieëk va herkomst in de vs in green bay in wisconsin wert welsj gekald in d r de ieëw waor dat n raej vör welsje um zjuus nao dao te emigrere t christendom is de religie die is oontstande oet de lier vaan zjezus christus t is de groetste wereldreligie mèt euver de gaanse wereld zoe n aonhengers allewel tot ze in palestina oontstoon is is de religie veural groet gewore in europa en laoter amerika de lier van t christendom steit opgesjreve in de biebel dee oet twie deile besteit t nui en t aajd testament t aajd testament geit euver t ontstoon vaan de wereld en de gesjiedenis van t joedse volk t nui testament geit euver t leve van zjezus christus t christendóm is oontstande oet t joededom naotot sommege joede dachte tot zjezus de messias verlosser waor t christendom waor vanaof de e iew n chr tot aon de godsdeensoorloge vaan de e iew de belangriekste godsdeens vaan europa t christendom weurt op väöl menere beleje boe in me drei hoofstrome herkinne kint d n islam is de twiede wereldreligie nao t christendom de volgelinge vaan d n islam weure allewijl meistes moslims geneump vaan orizjien spreek me op t limbörgs evels vaan mohammedaone boebij me riffereert nao t feit tot d n islam de lier is vaan de profeet mohammed heer weurt beleje door zoen miljard lui veural in noord afrika en zuielek azië zjus wie t christendom en t joededom is t ne monotheïstische godsdeens en eine vaan de drei abrahamitische relizjies de naom islam beteikent lètterlek oonderwerping wat wijs op e fundamenteel principe tot de moslim dee d n islam praktiseert ziech euvergief aon allah d n arabische naom veur god d n islam is de lier vaan profeet mohammed in de zevende iew in de koran t heileg book vaan d n islam opgeteikend de koran woort door d n ingel gabriel aon mohammed gedicteerd en door aander opgesjreve me meint ouch tot de profeet analfabeet waor t gebedshoes veur moslims hèt moskee t gief twie hoofstrouminge t sjiisme en t soennisme doaneve gief t nog kleinder wie t soefisme en de ahmadiyya in limbörg ligk t percentaasj mohammedaone op in nederlands limbörg gief t e percentaasj vaan en in belsj limbörg merkweerdeg is t aontal törkse mohammedaone dat behuurt tot mie es dreikwaart vaan de belsj limburgse mohammedaone dewijl in nederlands limbörg t n klein mierderheid vaan arabiere gief in de res vaan de euregio maos rien ligk t percentaasj mohammedaone hoeger in noordrien wesfale is vaan de bevolking mohammedaons wijl in luik t aontal zelfs tege de ligk in waor vaan de europese unie eu mohammedaon vaan oerspronk gief t in europa traditioneel dominante islamitische regio s in wat allewijl bosnië albanië kosovo törkije en bölgarije allein dat lèste land is ouch ne lidstaot vaan de eu wijers goof t tot niet zoe laank geleie ouch op aander plekke in europa dominant mohammedaonse gemeinsjappe mer die zien verdwene door beveurbeeld gedwonge volksverhójzing wie in griekeland in de ierste haaf vaan d n twintegsten iew en genocide wie in veurmaoleg joegoslavische gebede in t allewijl servië en kroatië in de negeteger jaore wolfgang amadeus mozart salzburg jannewarie wene december waor nen oosteriekse componis nao in zien jäög es woonderkeend naom te höbbe gemaak vervolgde heer zien loupbaan es klaveervirtuoos en gelegeheidscomponis woebij heer in bekans eder genre excelleerde zie werk behuurt tot t meis gespeulde en bès geapprècieerde vaan de klassieke muziek heer sjreef in bekans alle meugeleke muziekgenres zien genialiteit is spreekwoordelek joannes chrysostomus wolfgangus theophilus mozart woort op januari gebore es twiede in leve gebleve keend vaan de salzburgse componis en internationaal bekinde viooldocint leopold mozart mèt zjus vief jaor lierde heer klaveer speule en heer maakde enorm vorderinge ouch begós r al bekans vaanaof t ierste memint te componere korte gemekeleke stökskes veur kleveer dit oetzunderlek talent woort daan ouch door pa mozart geëxploiteerd op september leet heer m veur t iers in t opebaar optrejje dao op volgde reize nao mnchen en wene en linz woebij t kinneke same mèt zöster maria anna nannerl mozart ouch al hendeg begaof op t klaveer veur alderlei publiek moot speule in juni begós pa mozart mèt zien kinder aon n toch door gans wes europa veur zoe väöl meugelek lui te bereike mèt zien fenomenaal kinder nao e tiedsje in beiere te höbbe roondgetrokke goon ze wijer nao hesse t rienland en de zuideleke nederlen um oetindelek in november in paries aon te koume dao publiceert de kleine mozart veur t iers composities ne set vioolsonnates in zuver rococo idioom en späölt r ouch veur keuning lowie xv in april verlaote de mozarts paries en via calais goon ze nao londe dao tröf de familie johann christian bach ne zoon vaan johann sebastian bach ziene muziek zal veur de oontwikkeling vaan de jónge mozart belangrieker zien es dee vaan welken andere componis daan ouch heer begint in londe ouch zelf symfonieë te componere gans in de stijl vaan bach ouch weurt n aontal sonnates veur viool en klaveer mozart liert vaan z ne pa ouch viool en altviool speule gecomponeerd die later zalle weure oetgegeve later dat is in de noordeleke nederlen woe de familie in opaon geit nao aonvenkeleke weigering vaan pa mozart heer vint de hollenders e bitteke lómp geit t daan toch via gent en rotterdam nao den haag in den haag loupe bei kinder boektyfus op wat ze mèt door de zörg vaan de prinses vaan oranje zjus euverleve in miert weurt stadhawwer wöllem v geïnstalleerd en mozart speult op zien installatie bovedeen geit ouch e werk de galimathias musicum vaan häöm in premièr ouch concertere ze in amsterdam en utrei daonao geit de reis via antwerpe breusel en paries nao dijon via zwitserland en mnchen koume ze oetindelek trök in salzburg in de jaore die koume reis mozart nog inkel kiere nao versjèllende häöf en geit r ummer langer werke componere zoe kump op elfjäöregen leeftied mèt n oratorium en zien ierste opera en e jaor later mèt zien ierste mès heer sjrijf veur de deens vaan d n aartsbisjop in salzburg n aontal kèrksonnates vaanaof nump de intensiteit vaan zie componere verbaozingwekkend touw en de haand vaan z ne pa verdwijnt gans oet ziene muziek in weurt heer oonbetaold kapelmeister aon t hof vaan d n aartsbisjop aon t ind vaan tzelfde jaor geit de familie nao italië woe ze oonder andere de componiste niccol jommelli en piccini opzeuke veural jommeli is volges sommege vaan belang gewees veur mozart ziene kèrkeleke muziek in italië weure n aontal opera s en e paar motette boe oonder exsultate jubilate gesjreve en mèt väöl succes oetgeveurd in weurt mozart bij verstek nog door colloredo e salair touwgekind in perbeert wolfgang in wene n betrèkking te kriege aon d n hoof wat mislök mèt jaore is mozart al ne gerespecteerde componis mèt werke die good gewaordeerd weure vaanaof deen tied begint zien stijl evels lankzaam oorspronkeleker te weure minder de rococo of evegood de sturm und drang vaan zien tiedgenote de symfonieë nómmer en kv resp zien dao gooj veurbeelde vaan wie ouch t klaveerconcert no kv mozart sjrijf es kapelmeister in salzburg n aardeg aontal werke meh de sobere colloredo beknot häöm nogal in zien artistieke vrijheid heer eis vaan häöm korte no nonsensemèsse missae breves wat mozart irriteert ouch klaog heer dreuver tot heer bij de lunch mèt t personeel vaan d n aartsbisjop moot ete daorum maak mozart gere oetstepkes nao ander stei woe heer dèks opdrachte tot nui composities oontvingk in paries woe heer o m zien pariese symfonie en e paar pianowerke sjrijf störf zien ma wat häöm hendeg raak ouch zien oonbeantwoorde leefde veur de zengeres aloysa weber deit m leid in slut heer e nui contrak mèt colloredo wat häöm e hoeger salair en mie verpliechtinge wie koerjónges oonderwieze oplievert oondertösse verslechtert de baand mèt colloredo ummer mie in t jaor boe in zienen opera idomeneo re di creta kv dèks gezeen es t begin vaan mozart es operagenie in mnchen in premièr geit zien zoewel mozart es colloredo in wene de lèste vräög wolfgang um e concert te verzörge op dezelfden daag tot mozart al n ander opdrach heet gekrege noe provoceert heer bij d n opperkamerhier zien oontslaag mozart weurt letterlek de deur oetgetramp in wene vesteg mozart ziech es vrije kunsteneer wat veur deen tied zeker bij componiste hiel oongewoen waor heer verdeent zie geld mèt klaveeroptredes en losse opdrachte veur composities allewel tot r väöl vaan zoe n opdrachte oontvingk zit heer dèks in financieel probleme door slech financieel beleid en t deur leve in wene mozart wèlt per se bij de weense elite hure op augustus trojt heer mèt constanze weber zöster vaan aloysa oondanks irnstege bezwoere vaan pa mozart wat häöm nen tiedeleke breuk mèt z ne pa oplevert later zal dit verbetere es vader mozart in e jaor nao ziene zoon bij de vrijmètseleers geit in störf leopold mozart op jäöregen leeftied in wene liert mozart väöl componiste en ander muziekpersoenlekhede kinne baron gottfried van swieten bringk häöm in aonraking mèt de werke vaan johann sebastian bach en georg friedrich händel woedoor heer zelf fuga s en ander contrapunctische werke geit sjrieve en trèkke vaan die aw stiel in ziene muziek verwèrk mèt joseph haydn johann baptist vanhal en karl ditters von dittersdorf späölt heer kwartet en de kamermuziekstiel vaan haydn in de ierste plaots vaan dee zien striekkwartette beïnvleujt m deepgoond euveregens waordeert haydn mozarts zes striekkwarette kv en in door artaria oetegegeve es opus x zoe good tot heer zelf weer door mozart beïnvlood raak mèt de symfonie doen haydn en mozart get soortglieks de symfonieë no zien leste veer höbbe bekans vaanaof t begin rippertoir gehawwe en gelle es meisterstökker in t genre n samewèrking mèt d n oontheve preester lorenzo da ponte lievert drei monumentaal opera s op le nozze di figaro don giovanni en cos fan tutte don giovanni weurt in oktober in praag opgeveurd en bringk e groet succes teweeg dees drei opera s zien n geslaogde synthese vaan alderlei komische opera genres in trejt mozart op veurdrach vaan inkel vaan zien vrun touw tot de vrijmetselerij tot de loge zur wohlthätigkeit voor zien broeders vrijmetselere zal heer nog väöl werke componere woe oonder de meistermusik maurische trauermusik en in t singspiel die zauberflöte in de lèste jaore vaan zie leve componeert mozart n aontal kamermuziekwerke veur oongebrukeleke combinaties en begint zien stiel ouch inhajdelek te verandere ze geit de kant vaan de vreug romantiek op evels is ein vaan zien allerleste werke t klarinetconcert in a kv opvallend awwerwèts en rococo echteg vaan stiel zoetot t besjrieve vaan deen tendens lesteg is zien allerlèste werk is t requiem in d kv wat neet voltoejd weurt op december störf r aon hoeg koortse symptome vaan n tot op d n daag vaan vaandaog oonbekinde krenkde de mythe tot heer vergifteg zouw zien wat heer zelf in opwellinge vaan paranoia meinde beveurbeeld door concurrint antonio salieri weurt door geine wetensjapper mie geluif meh deit t nog ummer good in de fictie en de populair cultuur väöl lui vinde t n boejende gedachte wie mozart ziech zouw oontwikkeld höbbe es r waor blieve leve mozart leet twie kinder nao carl thomas mozart dee amteneer woort en franz xaver mozart dee ouch woonderkeend woort en es vreug romantisch componis oonder mie frédéric chopin beïnvleujd heet mozart greujden op in t rococo muziekklimaot wat nao t ind vaan de barok euveral in europa hiersde sterk opkoumende genres waore de symfonie t soloconcert en de solosonate veur pianoforte e nui modieus instrumint in dees genres excelleerde johann christian bach ne componis deen mozart in in londe trof zuug bove same mèt vader leopold mozart is heer de allerbelangriekste beïnvleujer vaan mozart gewees leopold is veural belangriek veur mozart zien visie op muziek bei componiste hadde n veurkäör veur humor en oonverwachte wendinge later invlode kaome vaan joseph haydn en vaan de laank gestorve johann sebastian bach mozart zie weens werk kint väöl oongebrukeleke polyfoon passages die dudelek verband liekene te hawwe mèt dezen awwe meister mèt ween mozart door baron van swieten zuug bove en n reis nao leipzig woe bach jaor gewoend en gewèrk had kinnes maakde bij t zien vaan n partituur vaan e bachmotet zouw heer gezag höbbe dat is noe get boe oet me nog get kin liere ne kunsteneer dee daarteg jaor aon de loupende band väöl kuns produceert kin neet vaan d n einen op d n anderen daag vaan stiel verandere bovedeen sjreef mozart in väöl versjèllende genres die allemaol hun eige stielkinmerke en conventies hadde boedoor e striekkwartet dudelek in ne andere stiel is gesjreve es n symfonie of ne opera toch kint me wie globaol ouch de volgende periodes in zie werk oondersjeie t groet aontal symfonieë wat mozart gesjreve heet steit neet gans in verhajding mèt hun belang mozarts ierste ca symfonieë aoseme dudelek de sfeer vaan joh chr bach oet kort in drei deile zoonder menuet allegro andante allegro later kump veural oonder invlood vaan haydn t menuèt debij de bes gewaardeerde symfonieë zien de veer lèste de e praagse symfonie kint n boejende laankzaam indeiling en de e is door t gebruuk vaan polyfoon structure hendeg innovatief in zien concerte liet mozart al väöl ieder get vaan zien eige talent zien es klaveerspeuler sjreef heer concerte of zuug oonder veurnaomelek veur eige gebruuk die oondanks veurgangers wie j s bach handel c ph e bach en alweer j chr bach hendeg op ziechzelf stoon feitelek is t mozart zien verdeenste gewees tot t klaveerconcert belaankrieker woort es t vioolconcert toch heet mozart ouch vief vioolconcerte gesjreve die allemaol rippertoir gehawwe höbbe vaan zien blozersconcerte kin gezag weure tot ze good zien oetgerös op de meugelekhede vaan de versjèllende instruminte en hun bespeulers zoe wèt heer perceis de beperkde meugelekhede vaan de hore in zienen tied gebruuk te make en es iemes ins e speciaol instrumint mèt extra meugelekhede heet weure die mètein oetgebuit mozart sjreef ouch väöl dansmeziek heer dansde zelf gere en sjreef zie gans leve menuètte duitse danse en coontradanse ze waore in zienen tied populair meh noe weure ze wieneg mie gespäöld mozart zien striekkwartètte zien in twie periodes te verdeile pre haydn en post haydn de ierste kwartètte t m kv zien veural werke die in de conventie vaan d n tied passe de later werke zien sterk geïnspireerd door de striekkwartètte opus vaan joseph haydn die in wene n echte revolutie teweegbrachte en mozart zelf tot n serie vaan oetindelek zes striekkwartette inspireerde zelf neumde heer die die frucht einer langen und mhsamen arbeit en inderdaod doorde hun oontstoonshistorie drei jaor veural de laankzaam inleiing vaan t dissonantekwartet kv is hiel oongewoen en experimenteel dit waor typisch mdziek veur ne kleine kern vaan avant gardeleefhöbbers daoneve is mozart d n ierste serjeuze vertegenwoordeger vaan t striekkwintèt boe in twie altviole veurkoume mozart späölde zelf altviool dit kin häöm dao mèt touw gebrach höbbe e striektrio en n aontal duette veur viool en altviool zien ouch good doorwèrk meh weure neet väöl gespeuld mozart is ouch d n oteur vaan n aontal geïsoleerde kamermuziekstökker in oongebrukeleke bezèttinge typerend is tot die zjus tot zien bezoonderste werke hure mozart oonderkinde dat zelf ouch vaan zien kwintet veur klaveer hobo klarinet hore en fagot kv zeet heer tot t t beste werk is wat r oets gesjreve heet ouch opmerkelek zien t kegelbaontrio veur klaveer altviool en klarinet kv t klarinetkwintet kv en zeker t kwintet veur hore viool twie altviole en cello kv gans uniek in zien bezètting t hobokwartet in f weurt ouch good gewaardeerd de veer door mozart gesjreve fluitkwartette kinne die waardering neet ewegdrage zienen hermeniemeziek umvat neet bezoonder väöl werke meh oet de meiste vaan die werke bliek zien leefde veur blaosinstruminte en veural de klarinèt en de wèl um t obstakel vaan de versjèllende stumminge alle blaosinstruminte zien vals en allemaol op n gans ander meneer te euverbrögke de bekindste en monumentaolste veurbeelde zien de gran partita veur daartien instruminte kv en de èrnstege serenaad in c kv oondanks de naom serenaad bij bei stökker die amusemintsmeziek suggereert zien dat gans serjeus werke mozart sjreef ouch sonnate väöl veur klaveer en viool en pianotrio s die neet zoe invloodriek of vernuiend zien es zien ander kamermuziekwerke de twie door häöm gesjreve pianokwartette zien dat weer wel t pianokwartet in g kv gesjreve in opdrach vaan muziekoetgever hoffmeister woort door zien veuroetstrevende structuur neet verkoch de muziek veur klaveer solo umvat sonnate n aontal variatiereekse en nog get korter werke de klaveersonates kinne väöl lui vaan de pianolesse en de meiste zien door mozart tijdens zien eige concerte gebruuk dèks geïmproviseerd en later opgesjreve bezoonder is veural de leste sonate kv bekind is wijer veural de èlfde sonate kv de variatiereekse waore veural modieus en populistische werke de vreug opera s vaan mozart beliechame dudelek ziene liertied heer naom lankzaamaon de trends vaan t internationaol operaleve euver zie verblief in italië heet m wat dat betrif good gedoon oonderzeukers zien t gemeinlik dreuver eins tot pas bij idomeneo rè di creta kv zie theatergenie tot uting kump die entfhrung aus dem serail kv is t ierste geniaol singspiel dit genre zouw in mozarts hen pretentieuzer en beter gewaordeerd weure die waordering kaom zeker ouch nao zienen doed op umtot mozart ziech zoe serjeus mèt t genre had bezeggehawwe begós me de duitse opera hoeger aon te sloon nao der schauspieldirektor kv koume de drei groete da ponte opera s zuug bove hei in smèlte versjèllende genres same in don giovanni kv versmilte zelfs opera seria en opera buffa die zauberflöte kv nen opera bekind um de vrijmètseleerssymbole vroog nege maond veurbereiing euver zienen allerlèste opera la clemenza di tito kv zien de meininge verdeild heer weurt weineg oetgeveurd en väöl lui meine tot t haoswerk is gewees vaan mozart dee dao gaaroet geine zin in had mozart sjreef n aontal mèsse veural korte wie dat colloredo ziech wunsde woe in t vreug klassiek idioom gehandhaaf weurt de geijkde mèsteks weurt neet op dramatische meneer tot muzikaol oetbilding gebrach oetzunderinge zien de mès in c kv en t losstoond kyrie in d kv t requiem kv is vaan dezelfde klasse meh muzikaol nog geavveceerder hei maak mozart gebruuk vaan oongewoen harmonieë väölvöldege polyfonie wie n dóbbelfuga in t kyrie en sterke bilder opropende muziek wijer heet mozart n aontal motette gesjreve woevaan sommege nog dèks gehuurd weure de res vaan zien oeuvre weurt minder hoeg gesjat en veural minder dèks oetgeveurd zien leder zien meistal prentieloes werkskes die snel ineingezat woorte t leed waor in mozart zienen tied daan ouch nog laank neet de hoegaongesloge kunsvörm dee t sinds franz schubert is e bitteke tzelde gelt veur zien canons en ander vocaol ensembles die woorte meistal veur binneshoes gebruuk gemaak inkel veur de lol beröch zien de canons mèt tekste wie leck mich im arsch en o du eselhafter martin hiel väöl componiste höbbe ziech door mozart laote inspirere meh zienen direkten invlood vint me veural in de generatie zjus nao häöm en soms al bij zien tiedgenoete heibove woort al d n invlood vaan mozarts kwartette op die vaan haydn besjreve ludwig van beethoven dee al veur titels mètkraog wie d n opvolger vaan haydn mozart leet ziech deepgoond door allebei inspirere zien symfonieë en striekkwarette lieke in de ierste plaots geriech op haydn meh in zien klaveerconcerte kump mozart merkbaar nao veure soms kint me die verbinding tot op specifieke concerte concretisere zoe liek t daarde pianoconcert vaan beethoven dudelek geriech op t klaveerconcert nr in c kv groeter es op beethove waor d n invlood op de generatie jóng romantici nao häöm beveurbeeld op ludwig spohr en carl maria von weber bij die raak t idioom lankzaamaon oonder invlood vaan de expressie wat te koste vaan de bij mozart nog strènge vörm geit vaan mozart zien oetgebreide breefwèsselinge bewoerd gebalove wat neet allein t sjrieve vaan zien biografie vergemekelek heet meh ouch ne blik in zien gedachte en karakter beit bovedeen zien väöl getugenisse vaan tiedgenote euvergeleverd e beeld wat vaan mozart besteit is tot heer altied mèt muziek bezeg waor op ziech logisch veur ne componis en tot heer n oetzunderlek vermoge had ziech veur emotioneel impulse aof te sjeie es heer mèt e belangriek werk bezeg waor volges karoline pichler praotden r daan oonsamehangend en gedroog r ziech oonbehuurlek wie zien ierste keend gebore woort zaot heer volges breve in t kemerke deneve aon e klaveertrio te wèrke muziekfysiologe vermeuje tot mozart de gaaf had mèt zien twie heersehelfde gesjeie te wèrke dewijl in de ein helf gecomponeerd woort gebruukde heer de ander helf veur zien umgeving dao is väöl gezag euver t banaal karakter vaan mozart oet väöl vaan zien breve aon maria anna thekla bäsle mozart en e paar composities bliek zien dudeleke veurkäör veur poep en pishumor in de negentiende iew zaote väöl lui daomèt verlege umtot me n discrepantie veule tösse t hiemels genie en zien al te vulgair karakter evels moot me bij dit gedraag opmèrke tot dit zien awwers ouch neet vreemp waor väöl anekdotes en ouch wel bronne vaan mozart zelf oondersjrieve t bild vaan iemes dee dèks n soort vaan practical jokes maakde de partiture vaan de horeconcerte alleveer gesjreve veur joseph leutgeb stoon vol mèt merkweerdege hateleke opmèrkinge veur d n horenis mozart sjrijf neet väöl euver beeldende kuns in zien breve aanders es ziene pa wel hoolt r väöl vaan theater zoewel vaan muziektheater es gesproke theater in wene heet r hoonderde veurstèllinge bezoch de weense mozart weurt dèks in verband gebrach mèt de verleechting zeker ouch umtot r ziech aonsloot bij de vrijmètselerij dit zaot evels neet zien opvattinge euver t geluif in de weeg oet wat r ziene pa en e paar andere kort nao d n doed vaan zien ma sjrijf kump dit dudelek nao veure ouch zeet r vaan de familie wendling freunde die keine religion haben sind von keiner dauer oongetwieveld is mozart ein vaan de mies oonderzochte musici oets zoewel vaan zie leve es vaan zie werk is eder aspek besjreve en euver hiel väöl details is al gepubliceerd de ierste biografie euver mozart versjeen al in vaan de haand vaan franz xaver niemetschek dees biografie wie die vaan georg nikolaus nissen de twiede maan vaan mozart zien wedevrouw constanze is nogal verierend vaan karakter en spant veural oreole roontelum de maan um wee in deen tied n legende greujde later beter biografieë zien vaan otto jahn wyzewa saint fox en veural vaan alfred einstein jaore veerteg dee zie werk nog ummer es standaardwerk gelt väöl klein dinger vaan mozart zien leve wie zien reize en de krenkde boe aon heer gestörve is zien ouch oonderwerp vaan studie gewees ziene muziek is versjèllende kiere gecatalogiseerd veur de werke oet lateren tied is dat gemekelek mozart heel zelf zien zoegenaomde verzeichnss bij boe in heer opsjreef welke werke heer gecomponeerd had de dao in aongehawwe volgorde mèt datum debij is vaan t groetste belaank veur later catalogi de ierste mozartcatalogus kaom vaan de hand vaan ludwig ritter von kochel deen in de jaore viefteg vaan de negentiende iew ievereg op zeuk góng nao alle werke vaan mozart en dao in ne catalogus vaan oetbrach bekind es köchels verzeichnis kv heer kós werke boevaan sommege al verlore gegange waore en väöl andere later es neet othentiek aofgesjreve woorte en boevaan de volgorde ouch neet altied klop meh welke indeiling in beginsel nog ummer gebruuk weurt e werk vaan mozart weurt aongegeve mèt kv plus t betreffend nommer in later edities vaan köchels verzeichnis woorte verkierde volgordes gecorrigeerd nui oontdèkde werke ingevoog en neet authentieke werke nao appendices verplaots veural de daarde einstein en de zesde editie brachte radicaal wijzeginge aon de verzeichnis deende ouch es basis voor de alte mozart ausgabe vaan oetgeverij breitkopf härtel ama die vaanaof vervaange woort door de neue mozart ausgabe nma musicologe höbbe ziech dèks mèt inkel werke vaan de componis bezeggehawwe dao bestoon evels ouch groeter studies die e gans genre de symfonieë de opera s etc es oonderwerp höbbe ouch weurt sjemisch oonderzeuk gedoon nao d n awwerdóm vaan zien werke door t papier of d n ink vaan zien otografe te analysere hei in heet ziech alan tyson verdeenstelek gemaak n väölgeleze introductie op mozart en t oonderzeuk nao häöm is the mozart compendium vaan h c robbis landon versjèllende werke mèt de titels nachtmusik serenaad divertimento of kassation wijer e groet aontal losse marse menuette duitse danse etc n striekersfuga mèt inleiing en n potpourri galimathias musicum n b vaan de meiste werke is oondudelek of ze wel bestande höbbe mèt atheïsme bedoelt me t oongeläöf es filosofische groondslaag neet ederein dee neet in god of ne god geluif kin atheïst geneump weure eine dee ziech mèt religieus zake neet bezeghèlt of veur ziechzelf erkint gein meining te höbbe neump me nen agnos t atheïsme is fundamenteel get aanders namelek e filisofisch systeem dat geine god erkint in brei zin is t boeddhisme ouch ne vörm vaan atheïsme umtot dees religie geine god heet evels weurt mèt de term atheïst meistal verweze nao eine dee alle religie verwörp t atheïsme is in de late negetiende iew en in de twintegste iew door versjèllende filosofe gepropageerd de veurnaomste daovaan zien friedrich nietzsche karl marx en jean paul sartre t afrikaans of zuid afrikaans weurt wel es de einege dochtertaol vaan t nederlands gezeen meh t heet ouch väöl kinmerke vaan n creooltaol de taol is oontstande oet de veural hollandse dialekte vaan de immigrante oet de zeventiende iew de woordesjat is veur ontliend aan t nederlands t afrikaans heet daoneve wäörd oet t maleis portugees frans duits en inheems afrikaanse taole euvergenome allewel tot ze ziech vaanaof t begin vaan t hollands heet losgemaak woort t afrikaans pas in es apaarte taol erkind daoveur gebruukde me t nederlands es cultuurtaol t afrikaans weurt veural gesproke in zuid afrika en namibië t is ein vaan de èlf officieel taole vaan zuid afrika aon de afrikaanse grammair vèlt direk op tot ze hendeg versumpeld is vergeleke mit de nederlandse grammair de wèrkwäörd höbbe meistes nog meh dreej vörm eine veur d n infinitief en t presens eine veur t onvoltoejd deilwoord en eine veur t voltoejd deilwoord sing singend gesing bij de meiste verbe is de verleien tied verdwene oetzongeringe was kon wou sou moes en groetendeils verouwerd had werd mog dag wis nao persoene weure werkwäörd neet vervoog t afrikaans heet n dobbel oontkinning meh neet dezelfde wie in t frans of awwer limbörgs t hoofwoord kump ierst op zien vertrojde plaots boenao aon t eind vaan de zin nog ins nie volg ek sou dit nooit s nie vergliek t aajd mestreechs iech en zouw dat noets zègke de v en z koume in gesproke afrikaans trök es f en s allewel tot de v wel behawwe gebleve is in de spelling de ee en oo zien wie in t vreuger hollands en noe nog in t zieuws daolende twieklaanke de n en ct zien zjus wie in t limbörgs vervalle t afrikaans had in de negentiende iew wieneg prestiezj t waor lètterlek de taol vaan de boere nao de vörming vaan de zuid afrikaanse unie in kraog de gemeinsjap vaan afrikaanders evels n groete rol in t landsbestuur boemèt t prestiezj vaan de taol väöl steeg t waore evels de promotors vaan de apartheid boemèt me t afrikaans nog t meist associeerde nao de afsjaffing daovaan in woort t afrikaans vaan ein van de twie officieel taole ein vaan de elf in alle domeine boe de zwarte bevolking noe begós te dominere woort t afrikaans opzij gezet veur de bantoetaole of veur t ingels allewijl weurt t afrikaans ummer mie de taol vaan de boere allein castiliaans meistal spaons spaans geneump is de officieel taol vaan spanje en vaan väöl aander len in latiens amerika en inkel len in afrika in spanje en latiens amerika is t ouch de meist gesproke taol alles bijein tèlt de taol zoe n miljoen sprekers boevaan de meiste mojertaolsprekers zien es me vaan taolbeheersing oetgeit is t castiliaans de derde wereldtaol nao sjinees en ingels meh gerekend in mojertaolsprekers is t de twiede allewel bekans ederein in arizona vs t ingels beheers is castiliaans dao de groetste mojertaol in miami weurt zelfs mie castiliaans es ingels gesproke ouch in t zuie vaan californië en texas bliek tot mie lui castiliaans es mojertaol höbbe es ingels de term castiliaans veur spaons weurt gebruuk umtot in spanje zelf ouch t catalaans en t aragonees en natuurlek t baskisch es taole erkind weure boemèt de taol vaan castilië laank neet t gaanse spaonse groondgebeed besleit t deens is de noordgermaanse taol die in denemarke gesproke weurt door zoe n miljoen lui wie de ander noordgermaanse taole stamp t aof vaan t ajdnoors en aanders es in t wesgermaanse taolgebeed t geval is kinne de sprekers vaan de versjèllende taole ziech oonderein good verstoon zweeds noors en deens zouwe es dialekte vaanein kinne gelde e belangriek versjèl mèt t noors en t zweeds is tot t deens gein twietoenegheid kint mer in plaots daovaan de std kènt boete denemarke is t deens nog n officieel taol vaan de faeröer en greunland wijer weurt t in duitsland eve euver de grens in sleeswiek holstein gesproke veul aaj lui op iesland spreike auch nog deens t deens maak biej t tèlle nog gebroek van t aadgermaanse twintjigdeilige sjtèlsel veurbeeld t noors is n noordgermaanse taol die door vief miljoen lui in noorwege gesproke weurt wijer spreke zier kleine minderhede in de amerikaonse staote north dakota vaan de totaole bevolking en minnesota noors wie de aander noordgermaanse taole heet de taol ziech in de middeliewe oet t aajdnoors oontwikkeld meh is mèt die aander twie verstooonbaar gebleve e versjèl mèt t deens en t zweeds is t behaajd vaan t versjèl tösse manneleke en vrouweleke wäörd al späölt dat in de bokml koelek n rol zjus wie t zweeds en aanders es t deens is t noors n toentaol of entans n toenhuugdeaccenttaol t heet twie toenaccente e hoeg en e lieg de toene zien evels väöl minder dèks es in t zweeds beteikenisoondersjeiend t gief in noorwege twie standaardtaole namelek bokml boketaol en nynorsk nuinoors de bokml is sterk door t deens dat tot in de negentiende iew de cultuurtaol in noorwege waor beïnvleujd noors in t ooste vaan t land beveurbeeld in oslo vint me väöl dialekte die ouch deensen invlood höbbe en relatief kort bij de bokml stoon t nynorsk evels baseert ziech veural op de westeleke dialekte die dezen deensen invlood neet zoe höbbe oondergaange op sjaolt liert me allebei de standaarde allebei höbbe ze ouch nen extremere variant de riksml riekstaol e get archaïsch en nog korter bij t deens stoond noors en t hgnorsk hoegnoors wat tege t puristische aonzit t zweeds svenska is n noeardj germaanse of scandinavische spraok mit zoeaget miljoen spraekers t is de ieëste spraok van zwede miljoen spraekers en ein van de officieel spräök van finlandj spraekers in de finse autonoom provincie land is t zèlfs de einige officieel spraok t zweeds is nej verwantj mit de anger twieë scandinavische spräök van t vastelandj deens en noors t zweeds en t noors en in get minder maote t deens zeen óngerling redelik good verstaonber sommige wäördj zeen anges meh grammaticaal kómme de spräök bao gans euverein de spelling is wael versjillendj zoea liek de noorse spelling mieë óp t deens de waordesjat van t zweeds besteit bao gans oet germaanse wäördj waal zeen d r get lieënwäördj oet t letien frans en nederduits ouch n germaanse spraok taengewuuerdig waere d r väöl wäördj oet t ingels euvergenómme den aangepas den letterlik euvergezat lieënvertaling kènmerkendj veur de oetspraok van t zweeds is de melodie t is n toeantaal d r zeen twieë versjillendje toeanaccente en dees kènne beteikenisóngersjeidendj zeen t waordj anden beteikentj zoea aafhankelik van de intonatie de aenj of de geis wie de toeanaccente waere oetgespraoke is stèrk aafhankelik van wo de spraeker vanaaf kömp in t zuje óngersjeid me de toeane mieër in de lingdje es in de toeanhuuegdje boetedet wuuertj e waordj allein mit e toeanaccent oetgespraoke wen t n belangrieke grammaticaal functie in de zin haet de standerdtaal is t riekszweeds rikssvenska en die is gebaseerdj óp de dialectenróndj stockholm en t mälardaal anger variante van t zweeds zeen t finlandj zweeds t elfdaals en t eslandj zweeds venlo is n stad en gemeinte in noord limburg en is kièkend nao t aantal inwoeëners de twieëde gemeinte van nederlands limburg op januari had ze inwoeëners in loog det aantal nao de toeveuging van de gemeinte rse en velde rónd de t venloos dialek huurt aafhankel van ein van de dominante linguïstische theorieë nog net tot t limburgs vanwaege de sleiptoeën en volges n andere theorie net neet mie tot t limburg mer t kleverlands vanwaege de ik ich linie t dialek van tegele is vuul zujeliker van aard de gemeinte venlo besteit sinds oet de kèrne dörper en gehuchte wièke de stad leet aan de maas die de grens vörmp tösse venlo en bliërick allebei de plaatse hebbe vuul historische gebouwe waovan aevels door gevechte in de twieëde waereldoorlog vuul verlaore is gegaon toch is d r nog vuul euver venlo haet nog t bekinde stadhoés oét nao d n oorlog gerestaureerd venlo haet ouk t moeije romerhoés det nao d n oorlog volledig is gerestaureerd in d n alde stiél de belangriëkste kerk is de sint martinuskerk ein hallekerk in gotische stiél in d n oorlog is ze groëtendeils verwoes maar toch weer hersteld de sint joriskerk oët is allewiels hervormp in de umgaeving ligge nog inkele netuurgebiede wie de groeëte heide t zwarte water de venkoele t bookenderbós en de bäöveste meule venlo is in tot greunste stad van nederland en in tot greunste stad van europa oétgerope venlo mt al veur de romeinsen tiëd ontstaon zien as venloë taegeneuver t al aldere blierick blariacum aan de maas de stad loog achter n eiland de wierd aan d n oëskant van de maas en haw daodoor n netuurlike have nao zoën jaore tösse en nao christus woort venlo veur t iers geneump de stad bleujde aan t ind van de middeliëwe op as handelsstad veur d n handel woorte de maas en d n heerwaeg gebroek stadsrechte kraog de plaats in van hertog reinoud van gelder d n twiëde in trooj venlo toe tót de hanze in de spaansen tiëd kwaam venlo tot verval nao de tachtigjäörigen oorlog kwaam t neet onder hollands gezag tót wie ze door de utrechse vrede twieë jaor iërder aan de nederlande woort toegeweze tösse en in de jaore van d n belgischen opstand loog de stad op bèls gróndgebied in kort nao d n duutsen inval woort blierick geannexeerd in woort ze veur ein paor maond beej pruses gevoog door n verschrikkelik bombardement door de geallieerde woort de halve binnestad verwoes en vele zikker doëje vuuel minse kwaame daobeej um in woorte de gemeinte belvend en tegele beej venlo geveug en in volgde rse en velde vastelaovend in venlo is ein groets fiës idder jaor vinse t gros van de venlonaere in de binnenstad fiëstend de boerebroelof wuurt op vastelaovesdinsdaag groeëts gevierd venlo wuurt neet veur niks t stedje van lol en plezeer geneump vastelaovend in venlo wuurt in de straote opgelusterd door zate hermeniekes die in venlo joekskapel waere geneump t portugees is n romaanse taol en wiedoet de mies gesproke taol in portugal en brazilië de taol is ouch officieel in angola mozambique kaapverdië guinee bissau so tomé en prncipe macau en oos timor veural in de ierste twie len woene daobij e groet aontal mojertaolsprekers wijer weurt de taol door n aontal minse gesproke in goa india de streektaole galicisch en fala gesproke in spaanje zien ing verwant aon t portugees meh weure dao op politieke grun miestal neet oonder gerekend t portugees heet zoe n miljoen ierstetaolsprekers en nog miljoene aander twiedetaolsprekers veural in afrika heimèt is t ein vaan de groetste taole op de wereld de groete mierderhied vaan de sprekers woent in brazilië zien wereldwij verbreiing daank t portugees aon t koloniaol wereldriek dat de portugeze tösse de vieftienden en achtienden iew höbbe opgebouwd t portugees vèlt oonder de ibero romaanse taole t deilt daomèt väöl wezeleke oontwikkelinge mèt t spaons castiliaans en nog gans get mie mèt t astur leonees mèt t galicisch vörmp t eigelek n einheid portugal waor oersprunkelek e graofsjap vaan t keuninkriek galicië ingestèld naotot de christene dit gebeed op de more vereuverd hadde de militaire die dat dege kaome oet t noordeleker galicië en t galicisch góng portugal es taol vaan de nui elite dominere wie portugal in n oonaofhenkelek keuninkriek woort begós de portugese taol ziech aanders te oontwikkele t keuninkriek breide ziech wijer nao t zuie oet en de portugese taol weurt euveral in t riek opgelag tegeliek bleef d n invlood vaan t spaons zier beperk zoetot de twie taole veural in oetspraok hendeg oeterein greujde in de kolonië vaan portugal woort veuriers nog mer beperk portugees gesproke in afrika zaote de portugeze veural in forte en factorije inheimse rieke woorte neet ingelief door de portugeze mètgenome slave oontwikkelde wel op t portugees gebaseerde creooltaole wie t kaapverdiaans in brazilië vermingde de koloniste ziech mèt de inheimse bevolking en waor de umgaankstaol t inheims klassiek tupi pas in d n achtienden iew wie t tupi verboje woort begós de bulk vaan de bevolking dao portugees te spreke later in de negentienden iew woort de bevolking vaan angola aongemeujeg um t te liere wee katheliek waor en portugees spraok kaom veur portugees staotsbörgersjap in aonmerking in mozambique börgerde de taol minder in meh ouch dao lierde e groet deil vaan de bevolking de koloniaol taol de portugese kolonies in afrika höbbe ouch nao hun oonaofhenkelekheid t portugees es officieel taol aongehawwe es veurnaom bindmiddel tösse de versjèllende volker de groetste dialectische variatie vint me rillatief nao oppervlaakde en bevolkingsdiechheid in t galicisch de mieste zouwe dit gei portugees dialek neume t galicisch heet zienen eige sjrieftaolnorm meh um taolkundege reies heet t wel zin veur t hei te behandele de diverse galicische dialekte of tongvalle kinne in drei zones wes midde en oos weure verdeild boebij de oosteleke dialekte rillatief kortbij t asturiaans stoon kinmerkend aon t galicisch tegeneuver t standaard portugees zien oonder mie de oetspraok vaan de ch es t wie in t spaons en neet wie in t portugees vaan de v es b wie in t spaons t verstumloeze vaan de klaank tot en de väöl minder sterke reductie vaan neet beklemtoende lètters de grens mèt t portugees in portugal europees portugees geneump weurt miestens bij de landsgrens getrokke meh vaan t dialek vaan melgao weurt nog wel ins gezag tot t beter bij t galicisch pas in eder geval vint me in t noord portugees diverse kinmerke die me vaan t galicisch kint dat gelt veural veur t bergechteg binneland alto minho en trs os montes de steideleke dialekte vaan porto en aander plaotse aon of bij de kös zien minder karakteristiek in dit binneland kin me nog de galicische oetspraok vaan de ch hure meh ouch nog versjèlle tösse dentaol en alveolair sisklaanke tösse pao pasu paleis en passu pasu stap zoewie tösse cozer ku ze koke en coser ku ze nejje weurt nog versjèl gemaak wat zoe klein is tot t sprekers vaan aander taole koelek zouw opvalle in de middeliewe waore en z affricaote e wijer kinmerk wat ouch in t kösgebeed veurkump is tot de ei en de ou diftonge zien gebleve ze klinke zoe oongeveer wie de hollandse oetspraok vaan de ee en oo t zuie vaan portugal inclusief algarve azore en madeira is joonger en daorum taolkundeg minder divers belaankriekste kinmerk is tot de ei en ou hei monoftonge zien gewore ze klinke wie de ee en oo in t limbörgs t gief evels e vrij groet gebeed boe de ei nen diftong is en de ou ne monoftong in lissabon beveurbeeld wat nog zjus in dit gebeed ligk klink de ei bekans es ai e gans bezunder geval is nog t barranquenho in barrancos spaanje wat soms es portugees dialek weurt umsjreve meh ouch bij t extramadurees deil vaan de astur leonese taolgrop kin weure ingedeild braziliaans portugees is miestens oonmiddellek te herkinne ouch veur beginnende sprekers vaan t portugees de dialekgrop bevat e groet aontal conservatismes die in portugal gooddeils verlore zien gegaange zoe zien b d en g midde in e woord stumhöbbende plosieve gebleve dewijl ze in portugal fricatieve zien gewore en weurt de s nao ne klinker nog ummer wie s oetsproke en neet wie in portugal es n oetzundering hei op is t dialek vaan rio de janeiro ouch zien de neet beklemtoende klinkers in brazilië väöl minder gereduceerd es in portugal dit maak t braziliaans veur nui lierders beter verstoonbaar es t europees portugees n belaankrieke vernuiing is de vocalisatie vaan de l boe geine klinker op volg tot w brasil klink es ba ziw de r op e woordind vèlt zoeget compleet eweg de r e foneem wat euvereinkump mèt n inkel r aon t begin vaan t woord en n dobbel rr middenin weurt sterk brouwend oetgesproke beveurbeeld al is dat in väöl europese dialekte ouch al zoe de clusters di en ti klinke steivas as di en ti ponte brögk weurt pti tegeneuver ep pt e grammaticaol versjèl is t oontbreke vaan t wäördsje tu doe diech in t zuie weurt dat gaaroet neet gebruuk tenzij in de sjrieftaol en aander formeel taolgebruuk en zeet me in plaots daovaan voc in t noorde weurt t wel gebruuk meh daan mèt de werkwoordsvörm die bij t miervoud hure n parallel oontwikkeling heet ziech veurgedoon in t spaons vaan latiens amerika de belaankriekste versjèlle binne t braziliaans portugees zien die tösse t noorde en t zuie sterk aofwiekende accente höbbe de dialekte vaan de caipira s en de gaucho s in t binneland vaan zuid brazilië gans bezunder is ouch t riverense ouch portunhol geneump e portugees dialek mèt spaonsen invlood wat laanks de grens mèt uruguay weurt gesproke t angolees portugees en mozambikaans portugees versjèlle neet zoe sterk vaan t portugees in portugal umtot ze de taol vaan t vreuger mojerland nog ummer es norm hantere d n invlood vaan de inheimse taole beperk ziech in angola tot t typisch afrikaans accent en e hemfelke wäörd in mozambique boe de bantoetaole hun plaots in t opebaar leve beter höbbe vasgehawwe is deen invlood get groeter wijer heet eder portugeestaoleg land wel zien eige dialek vaan belaank is oonder mie t goa portugees de iewelang portugese inminging in afrika en de creatie vaan slavepopulaties oet diverse len höbbe gezörg veur e groet aontal op t portugees gebaseede creooltaole t kaapverdiaans creool wat in gans kaapverdië door de bevolking weurt gesproke emancipeert ziech laankzaamaon tot n sjrieftaol dit gelt zeker ouch veur t papiamento wat al vreug in zie bestoon door t spaons is bijgestuurd en daorum neet direk es portugese creooltaol herkinbaar is ouch in guinee bissau en aonpaolende deile vaan senegal weurt n portugese creooltaol gesproke op so tomé sprik me t forro op prncipe t principense meh dees taol verdwijnt oonderhand te gunste vaan t standaardportugees diverse aander portugese creooltaole zien intösse oetgestorve boe oonder t mardijker vaan batavia t indiaas creool vaan daman en dui verdwijnt oonderhaand door laankzaam decreolisatie t is ummer mie goon liekene op t goa portugees allewel tot portugees ing verwant is aon t spaons valle in de klaanklier de versjèlle direk hendeg op boe t spaons ziech oontwikkelde tot n taol mèt n syllabische prosodie en hel fricatieve góng t portugees zwoerder op de klemtoen leune mèt sterke reductie in neet beklemtoende lèttergrepe en vörmde ziech euver t algemein weike klaanke ouch de neusklaanke valle direk op wie in bekaans alle romaanse taole is de latijnse k gepalataliseerd boe ze door n veurklinker woort gevolg en wel tot ch oetspraok aajd portugees t de t tösse twie klinkers is verweik tot d en in t europees portugees vaan allewijl gepalataliseerd tot wie dat ouch in t spaons zoe is in väöl aander opziechte wiek t evels vaan t spaons aof en deit t iejer mèt mèt taole wie t catalaans of occitaans zoe zien de latijnse clusters ct en lt tot it gewore en neet dooroontwikkeld tot ch feito feit gedoon oet factum spaons hecho oito ach oet octo spaons ocho muito väöl oet multum spaons mucho ouch hèlt t portugees de f in stand falar praote spaons hablar en weure de v en de b es twie foneme oeterein gehawwe in t galicisch is dit neet t geval dees veraanderinge heet t spaons pas rillatief laat doorgeveurd typisch veur t portugees is de sterke neiging al in de ierste fase vaan de taol um consonante binnenin e woord te laote valle ponere zètte is por gewore aajd portugees poer tegeneuver spaons poner benedictus gezegend weurt bento n of m weurt wienie neet door ne klinker gevolg es neusklaank in de veurege klinker opgenome d n oetgaank on e in t vulgair latien weurt consequent tot o t groetste deil vaan t portugees vocabulair is natuurlek vaan vulgair latijnsen oersprunk aander bronne zien t galaecisch de keltische taol die hei veur t latien woort gesproke t gotisch en t arabisch de taol deilt väöl typerend lexicaol taolgood mèt t spaons beveurbeeeld versjèlle tösse para en por of tösse estar en ser ter oet tenere hawwe veur höbbe typisch portugees is oonder mie t beneume vaan de daog mèt raanknommers segunda feira maondag sp lunes wat te verklaore vèlt oet n aajd taboe op heidense gode t gief diverse versjèlle tösse de nationaol standaarde oonderein in de ierste plaots tösse europees en braziliaons portugees dee lèste standaard heet diverse wäörd oet t aajd tupi veural naome veur tropische bieste en plante wie abacaxi ananas cupim termiet wijer hiel väöl toponieme en oet de afrikaanse taole bunda vot oet kimbundu mbundu wäörd veur nui begrippe versjèlle dèks ouch europees beto braziliaans concreto beton europees autocarro braziliaans nibus angolees machimbomba bös europees bairro de lata braziliaans favela angolees muceque brakkewiek de dialekte in afrika en azië doen in väöl gevel mèt t europees portugees mèt t italiaans is de taol vaan t groetste deil vaan italië wie die door zoe n lui gesproke weurt t is ouch de officieel taol vaan san marino en vaticaanstad en ein vaan de veer officieel taole vaan zwitserland wijer weurt de taol ouch gesproke in malta de sloveense en franse grensgebede in veurmaolege euverziese gebede wie albanië eritrea en de dodekanesos en door immigrante in de vs brazilië en argentinië t italiaans is ouch de officieel taol vaan de orde vaan malta de italiaanse standaardtaol is veurnaomelek gebaseerd op veertiende iewse dialekte oet de toscane de taole vaan corsica sardinië en sicilië weure miestal neet es dialekte vaan t italiaans gezeen in t bezunder t sardiens neet t italiaans steit t korts bij t latien nao t sardiens väöl italiaanse wäörd zien oonveranderd of aongepas in t limburgs terech gekome dees wäörd zien in veer hoofcategorieë op te deile de ierste zien de financieel terme euvergenome in de late middeliewe wie baank en kassa de twiede zien de muziekterme wie allegro andante adagio sonate cantate opera aria solo duo ezw de derde zien de wäörd die mèt de allewijl hendeg populair italiaanse keuke te make höbbe pasta spaghetti pizza ravioli ezw in de veerde categorie valle veural de wäörd die typisch italiaanse dinger aongeve wie mafia oorsproonkelek n afkorting vaan n verzètsbeweging tege de hegemonie vaan de bourbons t italiaans weurt gesjreve in t latiens sjrif t weurt nao fonetisch principe gesjreve t alfabet kint lètters de lètters j k w x en y oontbreke al koume zie wèl veur in lienwäörd oet t grieks en ingels italiaanse wäörd eindege bekans ummer op klinkers t italiaans kint twie geslachte mannelek en vrouwelek zelfstendege naomwäörd die eindege op o zien bekans ummer mannelek en zelfstendege naomwäörd die eindege op a zien bekans ummer vrouwelek oetzunderinge zien beveurbeeld wäörd oet t grieks wie il diploma en il problema miervoudsvörming is zier einvoudeg eindeg t woord op o weurt t miervoud i beveurbeeld letto letti eindeg t woord op a weurt t miervoud e chiesa chiese väöl lienwäörd wäörd die eindege op i crisi medeklinkers film wäörd die aofgeleid zien vaan nen oersprunkeleke vörm foto fotografia en wäörd mèt t accent op de lètste lèttergreep tab verandere in t miervoud neet t gief zeve bepaolde lidwäörd in t italiaans wijer gief t zeve onbepaolde lidwäörd de gemeinte zittert gelaen nederlands sittard geleen ligk in de sjmaalste sjtrook van nederlands limburg dees gemeinte is in gevörmp oet de samevóging van de gemeintes zittert gelaen en bor op jannewari hèj zittert gelaen inweunesj daomèt is t de tweëde gemeinte van limburg börgemeister is sjaar cox pvda zuug de aparte artikele euver de tweë sjtaej zuug de artikele euver zittert en gelaen dees tweë sjtaej höbbe n zoa versjillende historie dat die neet in ein artikel behanjeld kènne waere de gemeinte zittert gelaen besjteit oet de volgende sjtaej dörpe gehuchte en wieke ze höbbe ouch n limburgstalig plaatsjnaambord de hollesje name sjtaon tösje häökskes de plaatselike name sjtaon intösje ónger de officieel name op de sjilde aevel sjrief me dao zitterd woe veldeke zittert haet ouch weurt beeg volges veldeke es beech gesjreve hiej zeen de inweuners en inmiddels ouch de börgemeister t neet mit èns en de sjilde waere bénnekort verangerd t pools jzyk polski polszczyzna is de taol vaan pole die door procent vaan de poolse bevolking miljoon pole es mojertaol gesproke weurt langs de oosgrens wit rusland litouwe en oekraïne gief t väöl poolstaolege minderhede hei en dao zelfs mierderhede zoe sprèk ei derde vaan de inwoeners vaan vilnius de hoofstad vaan litouwe pools de taol heet miljoen sprekers t pools is de belaankriekste wes slavische taol en es lechitische taol is t ing verwant mèt t tsjechisch en t slowaaks de taol heet gein groete dialekversjèlle boete t kasjoebisch wat soms ouch es n apaarte taol gezeen weurt alle pole kinne ziech oonderein verstoon tot t pools allewiel zoe homogeen is kump veural doordet nao de annexatie vaan kresy door ruslaand in väöl pole vaan t oeste nao t weste immegreerde t pools weurt gesjreve in t latijnse alfabet en heet grafeme det keump doordet sómmige mit diakritische teikes es epaarte grafeme gezeen weure t poolse alfabet is es volg de letters q v en x weure neet tót t poolse alfabet geraekend wiewaal dees letters in sómmige lienwäörd en in eigename gevènje weure t diakritisch teike heit kreska sjtriepke de weurt ogonek sjtartke geneump en t tupke óp de heit kropka tupke t pools heet daonaeve digrafe sómmige sjpraokklaanke höbbe mie es ein grafeem de fonologie vaan t pools en die vaan anger lechitische taole kenmerk zich veural deur väöl nasaal vocaole gepalataliseerde mitklinkers en paroxytonie wie de meiste slavische taole behauve t bulgaars en macedonisch heet de poolse taol geine artikele en is ze n echte flectietaol ze heet zeve naomvalle de nominatief mianownik genitief dopeniacz datief celownik accusatief biernik locatief miejscownik instrumentaal narzdnik en vocatief woacz die in de drei genera en de twie getalle trökkoume bie de menneleke wäörd gief t ouch nog semantische taengesjtèllinge bezeeld ónbezeeld in t inkelvoud en persuunlik ónpersuunlik in t miervoud e derde getal d n dualis is iewe trök wied oet de taol verdwene behauve bie de drei wäörd oko oug ucho lats en rka handj daonaeve gief t in bestumpde waordparadigma s regelmaotige klankalternanties wie in de meiste slavische taole heet in t pools t verb twei aspekte t imperfektief en perfektief de persoensvörm congrueert hei dèks neet allein in persoen en getal mer ouch in geslach mit t subjek es me dees perfectieve verbe in t presens zèt weurt hunne beteikenis die vaan futurum imperfectieve verbe höbbe in t presens de beteikenis vaan duratief ingels progressive tense t futurum weurt analytisch gevormd door n combinatie vaan n vorm vaan t hulpverb by zien en de infinitief of t voltoejd particiep gein beteikenisversjil t russisch is n oos slavische taol en vaan alle slavische taole de meist gesproke nao aontal sprekers is t de veurnaomste taol in rusland en wit rusland en de twiede taol in de oekraïne wijer gief t in alle aw sowjetrepublieke groete minderhede vaan russische mojertaolsprekers miljoen lui höbbe t russisch es mojertaol miljoen kinne de taol spreke en verstoon n zustertaol vaan t russisch is t wit russisch ouch mèt t oekraïens is t ing verwant t russisch weurt in t cyrillisch sjrif gesjreve russisch is ouch ein vaan de zes offesjeel taole vaan de vn tot in de achtiende iew woort t kèrkslavisch in rusland es cultuurtaol gebruuk de modern russische sjrieftaol en ouch de dialekte vaan moskou en sint petersburg zien dao hendeg door beïnvloed de taol heet eine naomval minder es t kèrkslavisch t heet rs zes die ouch in de spreektaol nog volop leve t werkwoord is wie in de meiste aander slavische taole dèks n twie einheid vaan de imperfectief en de perfectief in t volgend veurbeeld weurt bij de oetspraok de y gebruuk in plaots vaan de j bij je ja joe etc dit um neet de verwarring te veroorzake bij wäörd wie veer sjrieve dan sjyest umtot de ye nao de sj kump en t te verwarrend d r oet zuut es me sjjest opsjrijf t accent op de klinkers toent aon op welke lèttergreep de naodrök ligk me zuut dus versjèllende indo europese verbande tösse de twie taole wie en aander russische wäörd zien gaaroet neet wie op t limbörgs wie en t woord is evel e lienwoord de russische literatuur steit bekind es ein vaan de belaankriekste canons in de westerse en europese literatuur de volgende sjrijvers weure gezeen es pioniers vaan de russische literatuur servo kroatisch is de naom vaan de taol vaan veurmaolig joegoslavië diz taal is noe de taal van kroatië bosnië hercegovina servië en montenegro saer de verzelfsjtendeging van diz leng is d r ne polletiek geïnspireerde tendaens èè laand èng taal èè volk um versjille tussje t servisch kroatisch en bosnisch oet te vergroeëte oeëdör dis tale ummer mieë vanèè geunt versjille t kroatisch wie dat an de kust wert gekald is n toeëntaal zjuus wie t limburgs dat is evels blieve al de variante oonderein te verstoon boete mesjiens einege kroatische dialekte meh veur de kroatische standaardtaol gelt dat neet de taol weurt meistal in latiens sjrif gesjreve de serve gebroeke evels dèks t cyrillisch sjrif heële ooch haelder of haerle nederlands heerlen is ing geminde en ing sjtad in t zuudoeëste va de hollendsje provins limburg de geminde heële is circa km groeët op d r ieësjte december wónde i heële lj doamit is heële in gruëte de veerde geminde va limburg noa mesjtreech zitterd geleën en venlo heële ligk i d r oeëstelige miensjtrieëk en is e óngerdeel va t besjtuurlig samewirkingsverbank parksjtad limburg woeë i totaal lj leëve dörper noabersjafte en wieke e deel hat óch limburgstalige plaatsjnaamsjilder seër de fusie mit de geminde gebrooëk i besjteet t gemindewoape oet inne lieëw mit krooën op e sjild dat i twieë sjtukke is gedild oppe linker haofsjeet va ge sjild sjteet d r roeë lieëw va t vreugere hertogdom limburg op e zilverkluërig veld oppe rechter haofsjeet sjteet d r sjwatte lieëw va de ouw geminde gebrooëk op e zilverkluërig veld mit horizontaal roeë bane de vaan va de geminde is blauw mit inne geële romeinse adeleer en besjteet seër de adeleer is ing verwiezing noa de romeinse gesjiechte va heële heële ligk gemiddeld op meëter boave zieënivo nap oppe rank va t limburgse huëvellank in t daal va drei bake de kaumerbaak de sjandelerbaak en de geleënbaak die bei roeëstere oetkunt in de maas de noabergemindes zint oake kirkroa lankgraaf broensem nut voelender en zumpelveld i de geminde heële wónde i lj bekans mieë wie i dat kunt ónger angere durch de vergriezing in t joar woar persent plus htsedaags is dat percent t persentage jóng lj bis joar góng tussje de joare en umlieëg va persent noa persent va gen lj va alle miensje hauw in persent neet de hollendsje nationaliteit op de ieësjte plaatsj kómme pruusse mit miensje op de twieëde plaatsj marokkane mit miensje de gesjiechte va heële geet trk bis i de prehistorie a gen ing va d r e ieëw i woeëte oppene sjelsberg i de geminde heële reste va ing ouw noabersjaf gevónge oet de michelsbergkultoer bis vuur kristus e bewies dat i d r sjtrieëk rónk heële al zieëker joar miensje leëve de romeine bouwde rónk d r avank van os joartelling op t kruutspunt va twieë wiechtige weëg va boulogne sur mer noa kölle en va sante noa trier de plaatsj coriovallum t woar e wiechtig regionaal centrum mit vöal póttebekereie en e groeët badhoes thermae dat op juni trkvónge is durch inne plogende heëlesje boer uëver de gesjiechte va heële i de ieësjte ieëwe noa d r val va t romeinse riek is neet vöal bekank bis d r tieënde ieëw giet t koom bewieze dat i heële nóg lj wónde de aodste vermelding noa de romeinse tied is oet in ing akte va udo d r bissjup va toul doanoa is sjproake va boerehöaf en watermuëles i de dale va gen drei heëlesje bake heële woar ing handelsplaatsj gewoeëde en sjpilde obbents ing rol in d r sjtrieëk de plaatsj woar bis egedom va de groave va ahr hochstaden ing famielje oet de eifel die d r sjelmetoere en de pankratiuskirk lete bouwe in woeëd heële broabentsj d r ivlood va hertog jan va broabant i wat htsedaags limburg is woar noa d r sjlaag bei woeringe teëge d r bissjup va kölle i fosj touwgenómme same mit broabant woeëd heële later óngerdeel va de sjpaanse nederlande noa d r sjpaans hollendsje kreeg die doerde va bis woeëd heële i hollendsj i d r e ieëw trone de autoriteite i ge lank va heële fosj op teëge de bokkerieësj historiker betwiefele htsedaags of de bokkerieësj die wie de lj doe dachte e pakt mit d r duvel gesjloate houwe en op d r bök durch gen lóch voeëte wirkelig besjtange hant hóngerde waarsjienlig onsjuldige en deks óch erm lj woeëte in die joare geëkseketeerd noa sjwoar gemarteld te zieë heële woeëd i durch fransuëzesje troepe igenómme same mit plaatsje wie mesjtreech valkeberg en tóngere woeëd heële óngerdeel va t fransuësezje département de la meuse inferieure óch manslj oet heële hant doanoa es soldoate mitgevóchte i de europese krege va frankriek inne zów d r kuëb va heële geweës zieë deë i de e ieëw i heële e sjtandbild gekrieëge hat en óch inne romanfiguur is oet e heëlesj book oet va d r sjriever mathieu kessels wie de fransoeëze i d r kreeg verlore houwe woeëd heële ing geminde i de nuie hollendsje provins limburg die doe besjtóng oet wat noe belsj en hollendsj limburg is vöal lj woare doa neet kontent mit en sjteunde doarum i d r belzje opsjtand nuëge joar lank bis woar heële belsj durch de konferensie va londe i móste de belzje evvel de oeëstelige haofsjeet va limburg trkgeëve va seër a weëd heële neet mieë oet brussel meh oet den haag besjtuurd i woeëte a gene valkebergerweëg de ieëstje koale i heële vónge noadat i óch d r ieësjte sjach gemaak woeëd en heële i ing treinverbinding mit zitterd houw gekrieëge is rónk agevange mit de industriële exploitatie va koale d r ieësjte weltkreeg woar positief vuur de entwiklóng va de koele i heële en umsjtrieëke durch d r kreeg woar t lestig gewoeëde um ingelsje en duutsje koale te importere rónk wónde i heële zoeëget miensje durch de koele woare dat rs i al en i vöal lj va boete limburg koame noa heële um es koempels i gen koele te wirke t dörp is doadurch ing sjtad gewoeëde i de er joare woeëd de exploitatie van de koele evvel lanksaam minder rendabel en op desember zag d r minister va economische zaken joop den uyl i heële dat sjleting nuëdig woar de letste koel i heële góng i touw durch de sjleting koame i d r ganse sjtrieëk miensje oane wirk te zitte noa de sjleting perbeerde de regering de miensje nui wirk te geëve onger angere durch t algemeen burgerlijk pensioenfonds abp en t centraal bureau voor de statistiek cbs noa heële te sjikke de geminde wil de sjtad die durch de koele e sjwat imago houw geer e greuner imago geëve de letste joare kómme bedrieve die zonnecelle make noa d r sjtrieëk in ciefesj van aw volkstèllinge is good te zeen wie sjterk de heële i d r aavank van d r twintigste ieëw durch de koms van d r koel gegreujd is logaritmische sjoal x greun gemingde heële blauw provins limburg d r beinaam va lj oet heële is winkblle heële woar i vreuger ieëwe al t grutste dörp i d r sjtrieëk en de lj oet de anger dörper vónge dat lj oet heële get al te tevreie mit zichzelf woare noe is de winkblle d r naam va d r heëlesje vasteloavesverein durch de massaal immigratie va neet limburgers noa heële is htsedaags nederlands of inne variant doava die heëlesj hollendsj weëd geneumd de mieëts gesjproake taal i de geminde t aod heëlesj plat en de doava aafwiekende dialekte va heëlehei en gebrooëk besjtónt evvel nog ummer wieväöl lj die dialekte hj nog kalle is neet bekank heële hat inne eige veldeke krink deë zich bezig hilt mit t plaatsjlig dialek bis wied i d r e ieëw woeëd i heële neëve heëlesj en hollendsj óch duutsj gesjproake vuural i g n kirk t is noe al joare geleje in d r tied dat i heële en op de anger dörper van de umgeëvóng i gen kirk alles in t duutsj woeëd gehouë de preëdig en de kristelieër alles woar in t duutsj hat d r heëlesje sjriever eugène vreuls doa uëver gesjrieëve die passage geet uëver de periode rónk besjtuurstaal en taal i gen gemindesjoeël woare doe evvel hollendsj noa d r ieësjte weltkreeg woar de rol va t duutsj i heële oetgesjpild t arabisch is n semitische taol gesproke in de arabische wereld dat wèlt zègke in noord afrika en t midde ooste mèt volges ein sjatting mieljoen mojertaolsprekers en tientalle mieljoene twiedetaolsprekers is t nao chinees spaons ingels en eventueel hindi urdu de veerde of vijfde wereldtaol en nump t zeker vaan alle sprekers vaan semitische taole veur zien rekening t arabisch is de taol vaan sommege marokkaanse immigrante in nederland en t belsj de väöl dialekte vaan t arabisch zien soms neet of lesteg oonderein te verstoon veur alle moslims heet de taol boe in de koran is gesjreve n liturgische functie t arabisch is de einege officieel taol in mauritanië algerije tunesië egypte de palestijnse gebeje libanon syrië jordanië koeweit saoedi arabië bahrein qatar de vereinegde arabische emirate oman en jeme en co officieel in marokko neve t berbers israël neve t hebreeuws irak neve t koerdisch tsjaad neve t frans soedan neve t ingels eritrea de facto daan neve t tigrinya djiboeti neve t frans somalië neve t somalisch en de comore neve comorees en frans t is neve chinees frans ingels russisch en spaons ouch ein vaan de zes werktaole vaan de vereinegde naties laank neet in alle len boe arabisch de einege officieel taol is is t ouch de einege volkstaol in de maghreb in t bezunder in marokko spreke groete minderhede berbertaole erkinning vaan t berbers is dao e geveuleg oonderwerp in t arabisch veurjaor vaan kundegde keuning mohammed vi vaan marokko evels aon t berbers te goon erkinne in de vröchbaar haafmaon spreke neet wieneg lui nog nui aramees in jeme en oman weure nog hei en dao modern zuid arabische taole gesproke in tsjaad en soedan zien väöl neet erkinde afrikaanse taole veural nilo saharaanse taole umgekierd weurt t arabisch ouch boete t bove besjreve gebeed gesproke op malta is t plaotselek arabisch dialek oonder de naom maltees officieel t standaardarabisch heet dao gein functie zuug ouch oonder arabische taoleilen vint me in noordoos nigeria op cyprus in zuidoos turkije en in iran en centraol azië ouch dao oontbrik gemeinelek de kinnes vaan de arabische standaardtaol väöl vaan die sprekersgemeinsjappe zien in hun veurbestoon bedreig arabisch veurtgekoume oet t aajdnoordarabisch zuug direk oonder huurt bij de wes semitische taole in tegestèlling tot t akkadisch en same mèt alle aander semitische taole traditioneel weurt t arabisch geach t ingste verwant te zien mèt t aajdzuidarabisch en t modern zuid arabisch euvereinkómste bestoon oet t deile vaan t foneem f boe aander gróppe p höbbe en oet t gebroke miervoud zuug oonder wat dao es regel en neet es oetzundering veurkump in recinte tije zien gelierde evels mier euvereinkómste mèt t hebreeuws opgevalle in t bezunder bij aajdnoordarabische dialekte volges hun ligke de verwantsjappe vaan t arabisch daan ouch mier nao t noorde oppervlakeg heet t klassiek arabisch in väöl opziechte de groetste euvereinstumming mèt t oegaritisch dit liet ziech evels gemekelek verklaore oet gedeilde conservatismes t klassiek arabisch is zier awwerwèts t oegaritisch is zier aajd daorum stoon allebei de taole nog kortbij hunne gemeine veurawwer de veurgenger vaan t klassiek arabisch ka moot bij e dialekcontinum höbbe gehuurd wat me aajdnoordarabisch neump dit dialek is zelf neet euvergeleverd meh versjèllende aander dialekte zien wel bekind oet inscripties die datere vaan de zesden iew veur christus tot aon d n islamitische expansie in de zevenden iew umtot t um aander dialekte geit en ouch umtot t gebruuk sjrifsysteem nog summierder is es t modern arabisch sjrif zelfs lang vocaole weure neet oetgesjreve is de informatieweerde veur taolkundege beperk toch liet ziech al gans get euver dezen awwere vörm zègke zoe zien de zwake wortelconsonante w en y nog neet zwaak in ierste en daarde positie b n y banaya correspondeert mèt ka ban heer heet gebojd vrouweleke wäörd indege nog op t en neet op h in de euvergeleverde dialekte waor t lidwoord neet al wie in t ka meh h n han wat euvereinkump mèt t hebreeuws soms besteit t gaaroet neet gebroke miervoud kump al väöl veur meh neet zoe dwingend wie in t ka de woordvolgorde waor miestal vso werkwoord veuraon wie ouch in t ka meh soms svo in t dedanitisch dialek t is woersjijnelek tot t aajdnoordarabisch teminste in zien vreugste faas naomvalle had en neet allein in contexvörm meh door t neet sjrieve vaan vocaole liet ziech dat neet zègke ouch de arabische poëzie beit aonwiezinge veur t arabisch vaan veur de zevenden iew de poëzie is n aw traditie die al veur d n islamitischen tied tot bleuj kaom aw taolversjijnsele die in klassieke prozatekste neet veurkoume zien dao in bewaord wie t oetspreke vaan de naomvalsoetgeng zelfs in de pausaole vörm in vlöch mohammed vaan mekka nao medina n gebäörtenis bekind es de hidjra die traditioneel t begin vaan d n islamitischen tied inluit nog in mohammed zie leve heer störf in weurt gans t arabisch sjiereiland oonderworpe in de tientalle jaore daonao volge de levant mesopotamië perzië egypte en tripolitanië tot oonder de rasjidoen mohammed zien discipele tot valle ouch noordwes afrika en hispanië en bereik me centraol azië en indië groondgebeed vaan t modern pakistan in al dees gebeje mós me de koran kinne leze of minstens recitere daobij kaome dao ouch gróppe arabiere te woene dit zörgde dus veur n enorm expansie vaan de arabische taol allewel tot de arabiere wie bove bliek t sjrif wel kóste gebruukde ze t neet frequint noe de koran mós weure opgesjreve kaom dao verandering in dit stuitde evels op neet gering probleme de arabische taol had mier klaanke es lètters daobij waore de lètters door touwnummende stilering ummer mier opein goon liekene vocaole woorte neet oetgesjreve al begós me dao oonderhand mèt door t leesmojer systeem al bij al bleek de teks noe op versjèllende plaotse döbbelzinneg daodoor zaog me de noedzaak vaan sjrifhervörminge in lètters die te väöl opein liekende woorte in t vervolg door punte bove en oonder oeterein gehawwe lang vocaole woorte consequint oetgesjreve veur korte vocaole nunatie zuug oonder en de glottislaag kaome speciaol teikes veur de oonderworpe volker die arabisch móste liere woorte grammaire gesjreve zoe woort ouch de arabische grammaticaol traditie gebore in de iewe die volgde woort t arabisch ouch de taol vaan versjèllende wetensjappeleke en filosofische tractaote nao heel de arabische expansie op n invasie in t frankisch riek mislökde en de staotkundege binding vaan t kalifaot de einheidsstaot vaan alle moslims veel eweg lokaol voorstegeslachte naome de mach euver ouch t sjisma tösse de soenniete en de sji iete droog bij aon t verval t perzisch riek woort noe de groetste meugendheid in de islamitische wereld naovenant woort zien taol t perzisch ouch belaankrieker hel watsje kraog de arabische wereld ouch mèt de kruustochte allewel tot t lökde veur de christeleke vereuverere trök te sloon woort dudelek tot europa zien dominante positie in dit deil vaan de wereld weer laankzaam trökkreeg vaanaof t ind vaan de middeliewe góng t nog helder achteroet mèt de invasies vaan achterein de mongole en de turke en de stiechting vaan t osmaans riek wat t brandpunt vaan de islamtische wereld nao constantinopel verlag de arabische renaissance inheims bekind es an nahdah begós in de twiede helf vaan de negentienden iew in egypte en sloog al gaw euver nao aander arabisch sprekende deile vaan t osmaans riek in de volgende decennia kaome die deile allemaol oonder brits bezit dit alles zörgde veur n intensief contak mèt t europees modernisme de aw klassieke taol woort nui leve ingebloze in de vörm vaan t modern standaardarabisch msa hei in woorte noe romans nao westers veurbeeld gesjreve zoewie gezètte en aander publicaties dit alles door de inveuring vaan d n drökpeers veurheer oonbekind in de arabische wereld de geis vaan t pan arabisme euverheersde t bèste deil vaan d n twintegsten iew pas sinds relatief korten tied is mie aondach veur de dialekte t arabisch sjrif is n abjad dat wèlt zègke tot t in tegestèlling tot e karaktersjrif spraokklaanke weergief in tegestèlling tot e syllabarium en n abugida teikes mèt inkel klaanke kint en in tegestèlling tot n alfabet in principe gein vocaole sjrijf t huurt same mèt t hebreeuws sjrif en t syrisch sjrif bij de semitische abdzjads en weurt zjus wie al die sjrifsysteme vaan rechs nao links gesjreve lang vocaole weure evels wel oetgesjreve dit maak t arabisch e semi alfabetisch sjrif es compleet gevocaliseerd sjrif weurt gebruuk zuug wijerop kump t in de buurt vaan n ech alfabet t arabisch sjrif weurt ouch gebruuk veur versjèllende aander taole in d n islamitische wereld dit weurt adzjami geneump t is evels veur gein vaan die taole zoe gesjik wie veur t arabisch de oonderstoonde tabel tuint de achentwinteg lètters vaan t arabisch sjrif zuug veur mie details euver de oetspraok oonder sommege lètters höbbe mie es ein meugeleke oetspraok in t bezunder de m ouch dat weurt oonder oetgelag dees gevalle zien hei mèt nen asterisk gemarkeerd t arabisch sjrif is cursief vaan aard wat wèlt zègke tot de lètters zoe väöl meugelek weure aoneingesjreve zes lètters vörme dao n oetzundering op alif dl l r zy en ww weure neet doorverboonde aon de volgende lètter door dit gebruuk kinne lètters versjèllende soms zier versjèllende vörm höbbe nao gelaank de plaots boe ze in e woord veurkoume lètters bestoon in twie basisvörm veur n spatie en doorverboonde en die laote ziech eder weer verdeile in twie oondertype n lètter heet zoe ne losse vörm nen indvörm ne beginvörm en ne middevörm in de tabel heibove zien de lösse lèttervörm te zien allewel tot in de arabische spèlling gein wäörd mèt ein lètter kint die weure aon t volgend woord vasgesjreve kinne losse lètters wel veurkoume es de veurgoonde lètter ein vaan de zes geneumde is die neet weure doorverboonde beveurbeeld wardah roes gans samegestèld oet losse lètters veur n idee te geve wie zier de lètters kinne versjèlle de h heet es losse vörm es indvörm es beginvörm en es middevörm de zes lètters die neet weure doorverboonde höbbe mer twie vörm zoewie de ww losse vörm indvörm veur die lètters gelt op de plaots vaan de beginvörm steit de losse vörm op de plaots vaan de middevörm kump d n indvörm de h kin op t woordind veurkoume mèt twie puntsjes dees lètter hèt t marbah en gief de vrouweleken oetgaank achter wäörd aon zuug oonder de twie puntjes op t teike koume vaan de t zoe gief me aon tot e woord in de contexvörm nen t in d n oetspraok heet dewijl de pausaole vörm zuug oonder indeg op n h die trouwes dèks ouch neet weurt oetgesproke veurbeelde warda h roes contexvörm wardatun adqa h vrundin contexvörm adqatun de y kump op t woordind ouch veur zoonder punte de lètter klink daan es mutatis mutandis zuug oonder zjus zoewie de alif me neump dit teike alif maqrah ingeslote alif dèks meh laank neet ummer is t n leesmojer veur n ya die in n klaank veranderd is soms kump me de y zoonder punte ouch op de plaots vaan n gewoen y tege dit is evels aof te raoje de glottisslaag in t arabisch bekind es hamz is ne volweerdege consonant in dees taol oersprunkelek woort de alif gebruuk um m weer te geve allewijl is dat evels mier e klinkerteike en kin r allein aon t begin vaan e woord nog zoe functionere op aander plaotse en soms ouch aon t begin vaan e woord sjrijf me de glottisslaag mèt n aander teike de hamzah de hamzah steit miestal op nen drager alif y of ww meh kin ouch losstoon daan is ze feitelek de e lètter vaan t arabisch alfabet de keus veur geinen hamzah drager is aon vaste regele geboonde wäörd die mèt ne glottisslaag en n lang beginne zouwe eigelek twie alife aon t woordbegin mote höbbe in plaots daovaan krijg d n alif ne striep debove dees combinatie hèt alif maddah in compleet gevocaliseerd sjrif weure ouch de korte vocaole oetgesjreve en wel door diacritische teikes op en oonder de lètters boe ze op volge de korte a weurt gesjreve mèt e striepke bove de lètter de korte i mèt e striepke oonder de lètter de korte u mèt n mini ww op de lètter veur de nunatie zuug oonder weurt t teike verdobbeld es op ne consonant geine klinker volg steit e rundsje debove leesmojers die jummers zelf vocaolteikes zien kriege gei teike neet allein korte vocaole ouch geminaote verdobbelinge vaan consonante weure neet in lètters oetgesjreve vaandao farra heer vlöchde in gevocaliseerd sjrif kriege geminaote ouch e teike bove de lètter wat addah geneump weurt en get op n klein w liekent n eventueel vocaolteike kump dao weer bove de vocaolteikes zien verpliech in de koran en gebrukelek in poëzie lierbeuk en dictionaire daoboete zien ze koelek te vinde of t zouw mote zien veur dobbelzinnege situaties oet de weeg te goon ouch weurt t op pries gestèld um wienie de koran weurt geciteerd in beveurbeeld de gezèt de vocaolteikes toch touw te veuge gevocaliseerd sjrif zuut zoe oet bi smi llhi r ramni r ram in naom vaan god de goodhartegste de genaodegste koran soms veural in de koran weurt de lang ouch neet es lètter gesjreve de klaank weurt daan weergegeve door n mini alif bove de lètter de probleme die t zètte vaan vocaolteikes op t toch al klein en subtiel arabisch sjrif mètbringe bij veural computerteks zien neet gering es me t arabisch sjrif in aander sjrifte beveurbeeld t latiens wèlt weergeve weurt de transcriptie te pas gebrach in dit artikel weurt gebruuk gemaak vaan de wetensjappeleke norm din dees transcriptie is oontwikkeld door de deutsche morgenländische gesellschaft en in op t internationaol oriëntalistecongrès in roeme aongenome din heet t karakter vaan n transliteratie alle lètters vaan t arabisch sjrif weure door middel vaan diacritische teikes oeterein gehawwe en weergegeve mèt ei teike wel weure vaanzelf korte vocaole en geminaote oetgesjreve t din systeem heet e paar veurdeile bove t fonetisch sjrif ipa belaankriekste veurdeil is tot din mie es ipa de logica vaan de arabische taol volg zoe is t ipa koelek berekend op de emfatische consonante die mer subtiel in oetspraok versjèlle vaan hun oongeaffecteerde pendante t ipa moot daan diacriete gebruke wat t lever neet deit de vocaole veural de a kinne daan weer hendeg versjèlle naomaote ze tösse liech of doonkerkleurende consonante stoon t ipa moot zoe n versjèlle weergeve dit maak de versjèllende grammaticaol functies vaan de klinkers evels oondudelek wat bij de bestudering vaan t arabisch oonwunselek is din negeert bewös dees allofonie en gief de woordstructure zoe väöl dudeleker weer in n alledaogser gebruuk beveurbeeld in de gezèt weure aander transcripties gebruuk die neet zoe euvervleujeteg vaan diacriete gebruuk make emfatische consonante weure daan neet oeterein gehawwe zoe min wie h en hamz en ayn weure dèks eweggelaote vaan n q kin meh hoof neet n k weure gemaak u en kinne in t nederlands entans es oe weure gesjreve soms weurt touwgegeve aon de dialekoetspraok g veur q e veur ai zoetot n plaots die in t msa burayqah hèt es brega te book kump te stoon soms weure ouch gewoen foute gemaak dat wèlt zègke transcripties gebruuk die geine pendant höbbe in wat veur oetspraok daan ouch de naom moe ammar al qaddhafi de vreugere leismaan vaan libië kin zoe wel tientalle variante höbbe wie hei dudelek weurt gemaak color olivegreen m begin cases u o oe end cases begin cases varnothing end cases begin cases mm m end cases begin cases a e end cases r color midnightblue begin cases al el al el varnothing end cases t iers otoniem gaeilge ingels ouch wel gaelic is de keltische taol die vaanajds in ierland gesproke weurt t is neven t sjots gaelisch en t manx ein vaan de drei goidelische taole t iers weurt mer door inkel tiendoezende lui es ierste taol gesproke veural in t weste vaan t eiland de dominante spreektaol in zoewel noord ierland es de rippubliek ierland is t ingels in zienen iers ingelse vörm väöl mie lui kinne de taol evels spreke veural umtot ze op sjaol verpliech weurt gegeve t iers is officieel in de rippubliek ierland in noord ierland is t erkind es minderheidstaol ouch is t ein vaan de officieel taole vaan de europese unie t iers stamp aof vaan t oerkeltisch wienie de kelte nao ierland zien gekoume is neet dudelek woersjijnelek gebäörde dat vaanaof v chr geleidelek vaanaof de veerden iew nao christus duke ogham inscripties op de taol vaan die inscripties steit bekind es primitief iers de taol is feitelek zoe awwerwèts tot ze neet of koelek es iers te herkinne vèlt mesjiens waor dit allein n taol veur plechtege zakes en praotde de lui in t daogs leve aanders in eder geval wijs alles trop tot t eiland tege deen tied eintaoleg keltisch waor vanaof de zèsden iew weurt in christeleke centra de volkstaol noe en daan opgesjreve dees taol neump me aajdiers en dit is welzeker es iers te herkinne de taol is nog vörmeriek meh diverse vörm zien al goon samevalle of weure allein door hun mutaties oeteringehawwe zuug oonder väöl aajdierse tekste gief t neet umtot t mieste sjriefwerk in t latien woort gedoon in deen tied breit ziech t iers taolareaol oet nao sjotland boe t terrein wint op t pictisch n oonbekinde meh woersjijnelek keltische taol die dao inheims waor nao de stiechting vaan t keuninkriek sjotland in de negenden iew weurt iers daan wel gaelic in t gans riek de veurtaol ouch op t eiland man weurt t iers ingeveurd vanaof d n tienden iew sprik me vaan middeliers dees taol heet minder vörm es aajdiers meh väöl belaankrieker zien diverse klaankveraanderinge in t middeliers zien wel umvaankrieke tekste versjene de taol is in dezen tied nog vrij uniform tzelfde gelt veur t klassiek iers dit waor de cultuurtaol vaan zoewel ierland es sjotland vaanaof de daartienden iew tot deep in de achtienden iew nao de middeliewe mote iers sjots gaelisch en manx dudeleker oeterein zien gegreujd de politieke situatie had veur ummer mie isolatie gezörg oondaanks de ingelse euverheersing heel t iers ziech iewelaank good allein in the pale e gebeed in oos ierland boe ziech väöl ingelse hadde gevesteg had t ingels veuj aon de groond en zelfs dao veriersde de bevolking deils de ierste groete veraandering waor de kolonisatie vaan ulster in de zeventienden iew de sjotse koloniste naome hun eige sjots dialek mèt wat in de loup vaan d n tied evolueerde tot ulster sjots de groeten umslaag kaom in d n achtienden iew noe pas begós t brits bewind de ingelse taol officieel te promote zeker t ooste vaan ierland veringelsde zoe vrij snel umtot t spreke vaan dees taol groete sociaol veurdeile booj vaanaof oongeveer waor t eiland in mierderheid ingelstaoleg dezen trend góng in de negentienden iew door ummer mie sjaole woorte eintaoleg ingels en väöl intellectuele wezen t iers aof vaan groeten invlood waor ouch d n iersen hoongersnoed vaan de jaore doezende lui zjus in de ierssprekende gebeje gónge doed en hiel väöl vaan de euverlevende emigreerde nao de vereinegde staote en canada zoedoende is de taol nog nen tied in newfoundland gesproke de negentienden iew waor evels ouch t memint tot t iers nationalisme opkaom väöl nationaliste zij t neet allemaol kaome op veur de taol ouch in dezen tied raakde t klassiek gaelisch definief zien positie kwiet aon ne nuie standaard dee ziech mie op de ierse volkstaol baseerde nao de oonaofhenkelekheid vaan de ierse vrijstaot erkind in perbeerde de regering vaan t land de ierse taol oet alle mach te behawwe en zoe meugelek t ingelstaoleg bevolkingsdeil ouch te doen verierse t iers woort de insegste officieel taol en in gans t land mós officieel communicatie in t iers de maotregele wèrkde woersjijnelek averechs väöl awwers waore engsteg tot hun kinder neet good ingels zouwe liere en brachte hun dees taol bij t gebruuk vaan de taol leep jaor nao jaor trök in woorte de ierstaolege gebeje bij wèt vasgestèld in de zoegenaomde gaeltachta woort de taol gepromoot daoboete waor ouch ingels touwgestande viefteg jaor later waore de gaeltachta al sterk veringels mer e paar klein enclave in t dunbevolk uterste weste vaan t land waore euverwegend ierstaoleg gebleve in dee zin tot vaan de bevolking of mie t ederen daag spraok de kans tot de taol gans zal verdwijne is klein t iers weurt gezeen es oonmisbaar deil vaan de ierse identiteit en väöl lui lieren t um die rei aon in väöl plaotse in ierland in dublin meh ouch in de noord ierse hoofstad belfast zien ganse ierstaolege kolonies en subculture die de taol levend hawwe de touwkoms vaan t traditioneel iers in de lèste ierstaolege dörpsgemeinsjappe is evels zier oonzeker t iers is n flecterende taol mèt veer naomvalle nominatief genitief datief en vocatief zelfstandege naomwäörd valle in twie geslachte mannelek en vrouwelek en kinne inkelvoudeg of miervoudeg zien in de standaardtaol is d n datief gemeinelek geliek aon de nominatief dewijl de vocatief allein versjèlt door de mutatie aon t begin e woord in de vocatief heet geinen eigen oetgaank werkwäörd weure verveug mèt n combinatie vaan synthetische en analytische vörm me kint nen tegenwäördege ne verleie en nen touwkoumenden tied in tegestèlling tot de germaanse taole euverheers in t iers de volgorde wov ingels vso t werkwoord kump dus aon t begin vaan de zin wie alle modern keltische taole kin t iers mutaties aon t begin vaan t woord dat wèlt zègke tot de ierste lètter vaan e woord veraandert oonder d n invlood vaan t woord wat deveur kump dit is historisch oontstande door progressief assimilatie euver de woordgrens heer t kump dus trop neer tot de lèste lètters vaan e woord die op ziech zien verdwene noe in t volgend woord zitte twie hoofmutaties zien meugelek verweiking iers séimhi ingels lenition en verduustering ur eclipsis bij verweiking veraandere veural plosieve plofklaanke in fricatieve vriefklaanke of soms in nen h klaank ouch aander lètters weure dao in betrokke in de ierse spèlling gief me de verweiking aon door n h achter de betroffe consonant te zètte bij verduustering veraandere stumloes consonante in stumhöbbende stumhöbbende plosieve weure nasaole aander lètters weure neet door verduustering getroffe verduustering gief me väölal aon door de nui lètterweerde veur de oersprunkeleke te zètte dit is altied n klein lètter ouch es t groondwoord mèt n hooflètter is dees regel weurt zelfs in opsjrifte die gans oet hooflètters bestoon in ier gehawwe eventueel kin me daan ne klein kapitaol gebruke dit alles zuut in n euverziech zoe oet de ipa weerdes zien geldeg veur t standaardiers lèt op de typische oonregelmaotege weerdes vaan th en dh nog e verhaol apaart zien mutaties bij wäörd die mèt ne klinker beginne verweiking heet dao gein effect verduustering wel t woord begint daan mèt n n t gief nog twie aander mutaties die allein of veural bij klinkers veurkoume h prothees en t prothees dit hèlt in tot veur t woord n h daan wel t weurt gezat h prothees is typisch veur klinkers t prothees trejt ouch op bij waörd die mèt n s beginne n touwgeveugde n h of t weurt ouch weer ummer klein gesjreve na heirann zjus wie bij de verduusterde consonante ziers iers is t versjèl tösse gepalataliseerde en neet gepalataliseerde consonante of in t keltisch taoljargon breid iers caol ingels broad en smaal leathan slender veurbeelde daovaan zuut me in de tabel heibove de mieste consonante höbbe twie weerdes breid en smaal brei consonante trejje op in de buurt vaan achterklinkers a o u smaal consonante in de buurt vaan veurklinkers e i typisch veur t modern iers is tot de brei en smaal consonante nog wijer gepolariseerd zien es in t aajdiers heidoor weure brei consonante gevelariseerd mèt ne zwake g klaank wat in t sjots gaelisch en manx neet gebäört me moot ouch trop lètte tot de brei variante coronaol consonante t d s ummer dentaol op de tan weure gearticuleerd um ze nog beter vaan hun smaal tegenhengers te kinne oondersjeie t iers heet n aontal lang klinkers korte klinkers en twieklaanke welke versjèlt per dialek lang klinkers weure euver t algemein mèt n accent aigu gesjreve de o en a weure soms neet oetgesproke ze höbbe daan allein es functie um aon te geve tot de veurgoonde daan wel volgende klinker breid is n vergeliekbaar functie höbbe soms de e en de i die kinne aongeve tot ne mètklinker gepalataliseerd en dus smaal is de ierse dialekte versjèlle aonzeenlek zoewel op t gebeed vaan grammair es vaan klaanklier groete versjèlle gief t beveurbeeld in de oetspraok vaan veurmaolege twieklaanke en in de vörming vaan werkwoordsvörm synthetisch of analytisch drei hoofdialekte weure oondersjeie t ulster iers t connaght iers en t munster iers in leinster t veerde historisch deil vaan ierland is t traditioneel dialek oetgestorve dialekte oet leinster die door awwer oonderzeuk bewoerd zien gebleve deilt me dèks bij ein vaan de drei hoofgrope in t standaardiers baseert ziech in de ierste plaots op t connaght iers in weze is dit evels ne kunsmaotege taolvörm dee allein weurt gesproke boete de gaeltachta door lui die t op sjaol höbbe gelierd de ierse spèlling is gebaseerd op t klassiek gaelisch en geit oetindelek trök op t aajdiers in alle vörm vaan iers oetgezunderd t primitief iers weurt inggezat rekening gehawwe mèt de mutaties de klinkerlengde en de brei en smaal consonante oondaanks dat en oondaanks n spèllingshervörming in d n twintegsten iew is de ierse spèlling veur wee de taol liert soms lesteg te verstoon dit kump deils doortot me rekening wèlt hawwe mèt de dialekvariante vaanajds weurt t iers gesjreve in t iers unciaolsjrif nen typerende lèttervörm dee in vreugmiddeliewse handsjrifte oontstoont deze vörm maak gei formeel versjèl tösse hooflètters en klein lètters dus allein door lèttergruutde neet in vörm verweikinge weure neet mèt n h aongegeve meh door e puntsje bove de lètter welsh of cymrisch inheimse naom cymraeg is de taol die vaanajds in wales gesproke weurt t is vaan alle keltische taole de groetste t gief sprekers oongeveer vaan de welshe bevolking in waor dat nog in t diechbevolkte zuide boe de hoofstad cardiff ligk euverhiers t ingels in t midde en noorde evels is t welsh de taol vaan de mierderheid t feit dat die gebiede dun bevolk zien zörg deveur tot meh n minderheid de taol sprèk welsh is de einege keltische taol die nog in alle domeine leef de sprekers vaan de aander taole woene in gebiede die in de twintegste iew twie of dreitaoleg gewore zien en höbbe dageleks mèt sprekers vaan groete taole te make t welsh behuurt mèt t cornisch en t bretoens tot de zuideleke tak vaan keltische taole die wel same t p keltisch geneump weure de aander keltische taole heite daan q keltisch vergliek welsh pwy iers cé wee t tsjechisch is n wes slavische taol en in dee hoedaonegheid sterk verwant aon t pools en t slowaaks meistal weurt de grèns vaan t tsjechisch sömpel getrokke mèt grènze vaan de rippebliek tsjechië de dialekte in t ooste goon lankzaam euver in t slowaaks de tsjechische taol weurt door miljoen minse gesproke boevaan miljoen in tsjechië woene wie de meiste slavische taole heet t tsjechisch zeve naomvalle en twie getalle t verb kump ouch hei trök mèt twie aspekte de klaanklier vaan de taol is hiel gecompliceerd mèt kleng die zelfs de aander slavische taole neet kinne en wäörd zoonder eine klinker drin e populair zinneke veur dit aon te tuine is str prst skrz krk stik ne vinger door dien keel t woordaccent vèlt ummer op de ierste lettergreep vols nederlands vaals is n jemingde en e dörp in t oeterste zuud oste va nederlands limburg d r naam vols is oontsjtande in de middelieëwe romaans taaleiland va vols aoke en durresj de joare verenderd va vals uals vaus voyls wals voels waelsrt baels vaels volsz bis vols en vaals de eklärung zow tserukjoa noa t romaanse valles dat daal betseesjent de oppervlakte bedriesjt vierkante kilometer i vols bevinge ziesj versjiedene dele zowie doa zunt d r blommedaal en t kirresjdaal van clermontplein op de letste plaatsj entsjpringet vruier n baach nämlisj de gau binne de jrenze van de jemingde vols liet d r völserberresj dat is ne hujel daeë meter hoëg is t hoeëgste punt va nederland en woa ooch drei länder tsezame komme nämliesj t belsj duutsjland en natuurlisj t hollendsj op januari hau de jemingde iwoeënere die uvver vuur kerne verdeeld zint zaer joeli hat de jemingde tswasjproachieje plaatsjnaamborder a jen i jank van de dörper dörper jehuchter en noabersjafte t dialek van vols is t meis zudlik va alle limbörgse dialekte t dörp is verjreujd mit óche en n kwaart van de inweunersj is vaan pruusje aafkóms wie an t begin va de tswaide weltkrèèg in de duutsjers nederland in vols binnekaome is de daag dao op t duutsj es kirchsjpraor is ersts dörch t hollendsj in en bie de gemeinte vaols bevingk ziech n aantal bösj mèt n gezamelik oppervlak van ha de modernizering van de lakefabrikaag i oche loeët ing bluiperiode i vur vols durch de politieke en religieus onruiighede woar t vur hieël get luuj beëter um t veld te rume en oche hinger zich te lotte i vols woar t nit alling beëter um te woane t woar inge bedriefstak woabeej väöl sjtreumend water woat gebroekt dat woar volop i vols te vinge vols woar sjtaats en dus gódgezind taegenuvver de protestante dat houw als resultaat dat rónd ing mengeling va geloofsrichtinge in ós kleej sjtedje vurkómp e geveul dat me anno gemekkelig va kótbeej ken mitmake wen me vur kótter of langer tsiet i vols is of zoegaar doa woant hieël get weëvere en zakeluuj nome hun nering mit noa vols dat kómp nit gód a beej de katholieke völser van d r inge kant woare ze in de gelaegenheed um durch de ópkommende industrie hön broeëd te verdinge van d r angere kant moeëte ze um hön zie geloof te wille noakómme oetwieke noa wieraaf gelaege kirke gelukkig vur hön kómp doa tusje en wer verendering i de fransoeëze vole vols binne ze sjtoke de woaninge van de predikante i brand t woar warsjeinlik nit zoe dat de völser de fransoeëze mit ope erm hant en bleve binne hoale vur de zoeväölste kier dóng zich t zelfde vur de durchtrekkende troepe woate vurzieë va beejvurbeeld broeëd bier vleesj havver en hui ee deel wat doabeej nogal pieng dóng woar dat de fransoeëze vergote um te betale als inge van de lètste verenderet óch d r lakefabrikant johann arnold von clermont de sjtad oche vur vols i gool heë kastieël volsbróch al ieëder haw de familie kastieël neubourg i gulpe i egedóm kreëge peter de grote d r tsjaar van de roese woava de liefwacht gekleid góng in t durch von clermont gefabriceerd lake oot doa middig óp d r juli uvver lemieësj en viele vanoet oche óngerwaeg noa maastrich i woat d r ieësjte sjtee gelaad vur t sjpieëder hoes von clermont woa i nit alling t woanhoes meh óch de fabriek woar óngerbraat huujtsedaags als gemingdehoes i gebroek natuurlik góng t vertrek van de clermonts oet oche nit zónder noadele vurbeej veural umdat heë väöl werkloze hingerleet sjpieëder leet d r von clermont t sjtatig hoes blommedal blumenthal bloemendal bowwe heë hat bis a zie eind i doa gewoand umdat d r von clermont hieël get egedóm i vols how leet heë i d r obelisk bowwe als grenspoal zoedat me koeënt zieë wie wied dat zie gróndgebied leep i tellet de gemingde vols i woanere die leëvete i woaninge vols zelf haw i dat joar i woanere en hoezer in t joar woat blommedal gebroekt als pensionaat zoegaar de mam van d r president kennedy rose kennedy hat als sjtudent e joar in t kloeëster van het h hart van jezus verbleëve bis begin zuvvetsiger joare van d r vurge eeuw dóng hoes blommedal dings als pensionaat doanoa inkele joare zónder besjtemming en noe als hotel vrugger woar dierek nevver t pensionaat de mulo eurgens in de joare achtsig is die sjoeël gesjloate hieël get lierlinge va vols en boetenaaf hant heej les gehad hieël get gebowwe in ós gemingde hant d rvur gedingd um an de educatie van ós jeugd beej te drage natuurlik góng dat nit zónder de lierare dat gebow dat vrugger an d r linkerkant nevver d r gaad van t hoes blommedal sjtóng hat plaatsj mótte make vur t nui bejaardehoes dat woar óch zoe mit t patronaat dat bis in de tentsjtroat sjtóng óch in t patronaat woate lesse gegevve waal in ganse anger risjtoenge zoe woar doa ins ing tekensjoeël óngerbraat en nit te verjeëse inkele toneelvursjtellinge woate doa ópjevuurd de genauw plaatsj woa t markant gebow sjtóng liegkt dierek vur de hervormde kirk en is i gebroek als parkeerplaatsj de st jozefkirk die i is gesjloopt woar e benoa futuristisch gebow wie ze i woat ópgelivverd de kirk woar angesj imposant en egelik e kunstwèrk woa d r kunsteneer charles eyck óch a hat beejgedrage dat durch de glaaskunstwèrke die gelukkig hergebroekt gunt weëde in d r nuibow van de brei sjoeël i vols óch zunt in de kirk va viele nog inkele sjilderinge van d r charles eyck te zieë woa ónger e triptiek venroj officiële naom venray is n plaots en gemeinte in noordelek nederlands limburg aon de raand vaan de pieël op januari woende hei lui nao de lèste herindeiling mote dat good lui zien t oppervlak vaan de gemeinte waor veur km väöl vaan dat gebeed is bos en heiland ind krijg de gemeinte plaotsnaomborde in t dialek de gemeinte besteit oet de kerne de dörper blitterswik geistere en wnsem woorte op januari oet de toen opgeheve gemeinte mieëldere wnsem in de gemeinte venroj euvergebrach t dialek vaan venroj behuurt tot de kleverlandse dialekte meh heet wel limburgse kinmèrke binne de grènze vaan de gemeinte venroj ligke veurnaom legerbases veur zoewel de lochmach es veur de laandmach venroj is pas in de twintegste iew tot stad oetgegreujd daorum heet de stad n echte dorpskèrn en n besjeie kèrk de umgeving ten zuie is hendeg bosriek dao ligk t nationaal park de groote peel venroj is de afgelope jaore inkel kere negatief in t nuujs gewees vanwege rechs extremistische aktiviteit de gemeinte heet relatief väöl zoegenumde lonsdale jongere begin organiseerde de verboje groep blood honour n kraanslègking op de duitse oorlogsbegraafplaats ysselsteyn wieërt nederlands weert es n stad en gemeindje in midde limburg zjuust aan de belse en braobuntjse grens mèt óngevaer inwoeëners de stad kreeg stadsrechte in t jaor de bekindje limburgse vlaaj zou oeërspronkelik uut wieërt kómme de petroeënheilege van wieërt es martinus woeëaan ouch de dekenale kèrk inne stad aan gewidj es de gemeindje wieërt bestieët uut de kèrne en wike de gemeindje wieërt haet snds plaatsnaamborde in t dialek belangrike monumnte in wieërt zeen in de gemeindje in oppervlak ein van de groeëtste in limburg ligke verder ouch völ neteurgebiede brón gemeindje wieërt inwoeënertal steids op januari wieërt is ontstaon op n druuëggelagdj moeras woeë op de naam al wiesj op nger plekke in nederland komdje ouch völ name mèt weerd of waard tieëge in weurtj de plaats vör t ieërst geneumtj as wertha allewaal me tieëgewoeërdig dervan oetgieët det dit n vervlsing es t documnt regeltj de oeëverdracht van t dörp aan t sintervaoskapittel in mestreech in de vieftieëndje ieëw kwoom in wieërt de lakenindustrie tot bluj in krieëg t stadsrechte al wore t gein komplieëte wieërt woor in daen tid besteurdj doeër de hieëre van horn de lakenindustrie bracht ne blujjendje hndel mèt völ stee je op gang tot berge op zoom en antwerpe aan tów nao de zestieëndje ieëw aevel góng t minder mèt de stad di j nao de tachtjigjaoregen oerlog nog zjuust in de noordelike nederlande te ligke kwoom de graaf van horn woeërt in mèt dae van egmond op de groeëte mèrrentj in brussel vermoeërdj woeëmej de bescherming van de sted woort euvergnome dör t preensbisdom luuk de stad van knouppnt van wieëg tot periferie de grèns leep oeëver d n heerwieëg nao antwerpe t herstèl es in de nuuëgetieëndje ieëw hieël lnkzaam op gang gekaome ieërst doeër t grave van de knaal de zuid willemsvaart later ouch doeër d n aanlègk van spoeërwieëg pas nao den twieëdje werreldjoerlog es wieërt n industriestad gewoeëre in wieërt waere aeder jaor ein aantal belangrike evenemènte gehaoje ein aantal van dieës zeen gennep is e stedsje en n gemeinte in t noorde vaan nederlands limburg nao mook en middelar is t de noordelekste gemeinte vaan limburg de gemeinte heet zoeget inwoeners en häör oppervlak bedreug km daovaan km water de veurnaomste kerne zien in gennep vleujt de niers in de maos euver de taol vaan gennep en alle dörper in de gemeinte is noord limburgs zuid gelders in gennep vint me o m n historische hervörmde kèrk en e renaissance raodhoes t gief nog euverbliefsele vaan middeliewse walmör door t oorlogsgeweld heet gennep evels relatief wieneg vaan zien aw gebouwe kinne behawwe anno kint de gemeinte rieksmonuminte boevaan in de stad zelf de naom gennep is dinkelek aofkumsteg vaan t keltisch woord ganapja samevleujing vaan twie revere bij herstèlwerksemhede aon de kèrk heet me reste gevoonte vaan e houte kèrkske oet de achste iew gennep heet op ze lèts sinds stadsrechte meh väöl lui vermeuje tot de plaots die al väöl ieder oontvange heet in dat geval zien de betreffende documinte dinkelek bij de groete stadsbrand vaan de zèstienden iew verlore gegaange gennep deeg in vreuger tije deens es vesting gelege op n oonstrategische plaots op de krusing vaan versjèllende rieke de stad waor slech verdeidegbaar en door de väöl oorloge naom de bevolking neet snel touw in gennep woene al sinds de tachetegjäöregen oorlog opmerkelek väöl protestante die nao dees plaots gevlöch waoer aongezeen gennep neet in spaonse hen laog vaanaof hoort gennep bij t hertigdóm kleef sinds waor t bezit vaan pruse in woort t door de franse bezat en in kaom t bij nederland tösse en laog t in belsj gebeed t ingeslaope plattelandsstedsje kump oet zien isolement es in de groete weeg door gennep kump te loupe in d n twiede wereldoorlog leep gennep zwoer sjaoj op in woort de gemeinte otersóm mèt de dörper de milsbik en t vèn aon gennep touwgeveug v greun stad gemeinte gennep blauw provincie limbörg de gemeinte gennep dreug sinds september t volgende waope t waope is gebaseerd op t waope vaan de hiere vaan gennep hun sjèld waor evels neet gedeild en dao zien gepuntde sjaopssjiere op te zien in plaots vaan botte druugssjeerderssjiere de stad droog in zie zegel evels wel de huiege sjiere wijer waor hun zegel doorsnoje mèt in t oonderste deil n börg al in verzoch de stad gennep bij d n hoege raod vaan adel veur dit waope te mage drage dit woort evels geweigerd en pas op december woort häör officieel e waope verliend vaan goud mèt t adreaskruus en de druugsjeerderssjaore nao de annexatie vaan otersóm besloot me dit waope te verandere wat in t huiege gedeild waope rizzelteerde ouch woort toen de kroen dropgezat broensem sjpelling volges veldeke of broenssem sjpelling volges de gemeinte hollands brunssum is e hiel sterk versteidelek dörp en n gemeinte in zuidoos limburg boe in op januari lui woende t oppervlak is km de gemeinte is deil vaan de agglomeratie heerle kèrkraoj parksjtad limburg de veurmalige sjtaatsmien emma de weuninge rónd de veurmalige sjtaatsmien hendrik n sjtök miensjpoor en de broenkoolgroeve brunahilde ii noe vieverpark zint saer januari besjermp dörpsgezich ouch de mienkolonieë in t dörp langeberg en de wieke de egge haansberg huizerveld roeëzegaard en sjuttersjveld were dan officieel besjermp dörpsgezich dörper buurtsjappe gehuchte en wieke broensem kraog op mei vaan d n hoege raod vaan adel e waope touwbedeild wat ziech zoe liet umsjrieve t dobbel slaangekruus inclusief t hartsjèld is t waope vaan t geslach huyn vreuger graove vaan awstroa boe de hierlekheid broensem in bij woort geveug gregorius is de petroenheilege vaan t dörp t veendel is vaan t waope aofgeleid gein aander gemeinte is door de koms vaan de kojl zoe sterk gegreujd wie broensem de kolonies maakde tösse en zelfs tot de populatie bekaans verzevevoudegde logaritmische sjaol x greun gemeinte broensem blauw provincie limbörg per zalle de amteleke organisaties vaan broensem fusere mèt die vaan lankgraaf de gemeintes doen dit veur koste te spare de gemeintes goon evels neet fusere ze hawwe allebei hun eige bestuur toear op z n hollands thorn daodoor ouch dèks thoear gesjreve is e stedsje in de midde limburgse gemeinte maasgoew mèt inwoeners jannewarie häöre bijnaom is t wit stedsje vaanwege de witte mör die väöl hoezer in t centrum höbbe toear ligk aon de belzje grens kortbij kaesing in de romeinsen tied laog toear in e zier moerassig gebeed aon de rand vaan dit moeras leep de hierbaon vaan nijmege nao mestreech t stedsje zelf is aon t eind vaan de tiende iew oonstande roond e benedictinessekloester dees abdij greujde in de riddertied oet tot n stif later zelfs tot e vorstedom t kleinste vaan t heileg roems riek in kraog t pläötske stadsrechte nao de tachtegjaoregen oorlog bleef t bestoon tot de franse bezetting in n ind draon maakde tösse en waor de plaots in bèlzje han sins januari maak toear deil oet vaan de nui gemeinte maasgoew boe in wijer nog brach en hael opgónge op t memint vaan häör opheffing waor de gemeinte toear mèt inwoeners n oppervlak vaan km en gein ander kerne es toear zelf wiedoet de kleinste gemeinte van nederlands limburg in had t stedsje bekans inwoeners wat beteikent dat de bevolking mèt zoeget twiehoonderd lui is aofgenome toear is internationaol bekind um t hoesveste vaan twie op hoeg niveau speulende harmonieorkeste boetösse n serieus rivaliteit besteit de koninklijke harmonie de bök en de harmonie st michaël de geite dees twie orkeste bepaole t gaans dörpsleve in zien t dörp en zien twie orkeste geportretteerd in de documentair bokken en geiten vaan hans heijnen dee gaans in t toears dialek gesproke is ne toearse dichter is har sniekers lankgraaf nederlands landgraaf is n gemeinte en n kern in zuudoas limburg en lik tösje heële en kirchroa in op januari houw ze inwonersj t oppervlak bedreug km lankgraaf is óntsjange oet de volgende gemeintes dörper nuienhage nieuwenhagen d r sjeet of sjaasberg schaesberg en ubach uever worms binne de gemeinte lankgraaf zint alle veurmalige gehuchskes aaneingegreujd behalve rimburg lankgraaf is ouch n buurtsjap in gelaen in de gemeinte kalle ze waobigs grunsjtraots bargoens sjeter brókkelzer rimburg en nuienages plat door die dialekte löp ne isoglos de benrather linie o a g weurt sóms j veurbeelde de plaatse en kerne höbbe ouch n limburgs plaatsnaambord dörper gehuchte buurtsjappe en wieke lankgraaf is in es fusiegemeinte ontsjtange oet de vreugere gemeintes nuienhage nieuwenhagen d r sjeet schaesberg en ubach over worms vanaaf ies besjlote um lankgraaf ouch es plaatsnaam te gebruke en de veurmalige dörper neet miè es plaats te besjouwe de dörper zint in de aafgeloupe jaore zoa aaneingegreujd dat zie es kern neet miè herkènbaar zin waal nao rimburg weurt nog es apaart dörp verweze in ies n aantal sjtraotname in de gemeinte lankgraaf veranderd dao bleke namelik sjtraote twiè sóms driè kièr te besjoon de gemeinte lankgraaf haet häöre naam te danke aan ne pre historische landgraaf ne oetgegrave graaf es n soort rinkvörmige wal dae ónder miè de plaatse van lankgraaf verbingk en umzuimp op sómmige plekke is deze graaf waal maeter breid de aan ein zie opgehuègde grónd waor begreujd en de tek van de sjtruuk sóms tot hègke n ineingevlochte deze landgraaf is n historisch monument roerdale officieel roerdalen is n gemeinte in midde limburg aon de duitse grens ten zuie vaan remund op de kaart is ze good te herkinne es nen oetstekende punt vaan t nederlands groondgebeed de gemeinte heet good inwoeners en heet n oppervlak vaan km ze besteit oet de kerne t gemeintehoes steit in berg in woorte de aw gemeintes roerdale en amb mofert samegeveug tot n fusiegemeinte die veurluipeg ouch roerdale hèt binne de grenze vaan de gemeinte ligk t nationaal park de meinwaeg dat veurnaomelek oet bosgebeed besteit roond t jaor oontstoont comotie euver d n iezere rien nen awwe spoorweeg dee vaan antwerpe nao t roergebeed löp en sinds de jaore zestig neet mie in gebruuk is de belzje wèlle deze spoorweeg dee door de meinweg geit weer goon gebruke op n privaat stökske groond bij n aw abdij woende nog nen indiase goeroe de maharishi mahesh yogi boemèt de naom vaan t dörp vlodrop internationaal bekind woort in vlórp weurt de maharishi zien eige munt geaccepteerd de raam dee tien euro weerd is rse en velde nederlandse naam arcen en velden is n gewaeze geminte in noord limburg get te noorde van venlo t oppervlak bedroog km en op januari woende heej minse waorvan in velde de geminte bestón oet de kèrne en de gehuchte en buurtsjappe rse is de noordelikste plaots woar t limburgs gesproke wuurt zeej rses boave rse goan de betoningslien en de du dich gij grèns duitsland in t inkele kilometers noordeliker de loj wellerlooi in de gemeinte baerge haet n kleverlands dialek de dreej dörpskerne ligge allemoal in n langgerekte baan van noord noar zuud neave de n riekswaeg t waope in de tabel heet de gemeinte vaanaof augustus gedrage t liet ziech zoe umsjrieve daoveur had de gemeinte sinds e waope boe op d n eiketak oontbraok t veld vaan de poort mèt korenaore waor bezejd en de twie veendelkes nao boete weze t rechterdeil links veur de beziener stèlt rse veur d n awwe sjepebaank veurde t waope mèt de poort al sinds d n daartienden iew t latiens woord veur poort is arx t is dus e sprekend waope ouch de korenaore of d n eiketak zien sprekend en verwieze nao velde dit lèste symbool is op e zegel oet trökgevoonde t bijsjèldsje is vaan t hertogdom gelre en weurt vaanajds al geveurd ietot rse ind vieftienden iew oonder gelders gouvernemint kaom stoont op die plaots al t sjèlde vaan buren boe rse daoveur oonder veel rse en velde woort in kort nao de inlieving in t keuninkriek vaan de nederlen gestiech oet de aw sjepebenk rse en velde t dörp lóm heet ummer oonder rse gevalle op januari woort rse en velde touwgeveug aon de gemeinte venlo x greun gemeinte rse en velde blauw provincie limbörg jiddisch ouch yiddish is de germaanse taol die de joede vaan centraal en wes europa veur d n twiede wereldoorlog oonderein spraoke en noe nog door zoe n miljoen lui gesproke weurt veural in de vereinigde state de oekraïne en in israël allewel tot dao bekans allein nog de awwer generatie t sprik de term is n aofkorting vaan jiddisch taitsch joeds duits en inderdaad geit t hei um n zöstertaol vaan t hoegduits de taol kin in duitse spelling in ingelse spelling of in t hebreeuws sjrif gesjreve weure de vervolging vaan de joede de zes miljoen joedse slachoffers vaan d n holocaust waore veurnaomelek moojertaolsprekers vaan t jiddisch en de daorop volgende emigratie nao israël boe t hebreeuws de veurtaol woort höbbe deveur gezörg tot t jiddisch sterk in belang aofnaom in de ieder geneumde len evels gief t nog groete gróppe geïsoleerd levende joede die de taol in ier hawwe de meiste nederlandse joede spreke allewijl nederlands t jiddisch weurt oonder mie in nederland erkènd es minderheidstaol t jiddisch is oontstande tösse de de en d n de iew in t rienlaand door de vervolginge in de middeliewe door o m de kruustochte verplaotsde de joedse gemeinsjap ziech nao oost europa de ajdste teks ne zege en inkel regels oet de machor stamp oet t ierste literair werk is vaan väöl jiddische wäörd zien in t hollands en t limburgs terechgekoume dèks geit t daan um wäörd die me es begoons umsjrijf sanskriet is de klassieke taol vaan de indiase besjaoving gebaseerd op de spreektaol vaan noord india roond veur christus of ieder t sanskriet is de taol vaan väöl klassieke wèrke euver t hindoeïsme en de indiase filosofie zien positie is vergeliekbaar mèt die vaan t latien en t aajdgrieks in europa meh de taol leef mie zoe gief t allewijl nog lui die in t sanskriet zien opgetrokke oongeveer oonder de belangriekste werke zien de bei veda s de mahabharata en kamasutra t sanskriet is n indo europese taol en veur de taolwetesjap hiel important umtot ze zoe vreug woort opgesjreve de vreugste vörm vaan t sanskriet wie in de veda s euvergelieverd neump me t vedisch dees taol verhèlt ziech tot t klassiek sanskriet wie t homeros grieks tot t klassiek grieks t sanskriet weurt wie t modern hindi gesjreve in t devanagari wat goddelek sjrif beteikent de grammair vaan t sanskriet is in de taol zelf al vreug besjreve door pnini astdhjj t sanskriet heet alle ach naomvalle oet t indo europees behawwe en oondersjeit drei getalle inkelvoud miervoud en dualis dee leste weurt consequent gebruuk t wèrkwoord kint n indicatief en n optatief de conjunctief is aofwezeg in de grammair vaan pnini en kump allein in t vedisch veur manx gaelic dèks gewoen manx is de keltische taol vaan t eiland man in de ierse zie de taol is èng verwant mèt t iers en t sjots gaelic wat wel bliek oet t feit tot nao al dees drei taole mèt gaelic verweze weurt de taol waor oetgestorve dat wèlt zegke de laotste mojertaolspreker waor in gestorve meh sinds d n twieden wereldoorlog höbbe väöl eilaandbewoeners de taol gelierd en zien ze goon gebroeke es umgengstaol oet houweleke tösse twie revivers zien oonderwijl weer nui mojertaolsprekers gebore op t eiland zien sjaole boe keender in t manx weure opgetrokke yn cheshaght ghailckagh is de organisatie die ziech veur de taol inzet en ze regelt t hindoeïsme is de traditioneel religie vaan india en vaanajds èng verboonde mèt de indiase cultuur en häör cultuurtaol t sanskriet t hindoeïsme kint väöl gaode en is verreweg de wijst verspreide polytheïstische religie in nederland is t hindoeïsme nao t christendom en d n islam de derde religie in t bèlsj zien de hindoes väöl zeldzamer de relatief groete populatie in nederland kump veurnaomelik oet surinaam boe ze es wèrkimmigrante oet india naotouw zien gekoume in t hindoeïsme gief t eine god dee de sjöpper is brahma genaomp eine god dee de bewaorder is dee de naom vishnu heet en de populairste van alle goje zien en de godin kali die weurt gezeen es de vernieteger daoneve zien d r nog talloes aandere goje de hindoeïstische goje zien gein aogönstege vechtende goje wie in de aajdgriekse mythologie en ze eise neet tot ze allein weure verierd vaanwege dees openheid perbere hindoes ouch lui mèt n aander geluif d rbij te betrèkke es beveurbeeld e christelek of joeds iemes nao n stad in india verhojs nudeg d n hindoestaonse naober de christen woersjijnlek oet veur e bezeuk aon de tèmpel t maak niks oet tot de christen ne god mèt nen aandere naom veriert de hindoenaober zaw de nuie naober vraoge um n aofbeelding of representatie vaan de god nao de tempel mèt te nömme en t touw te veuge aon t pantheon de gróp goje de meiste hindoestaone zölle oetlègke tot ze väöl goje en godinne veriere meh tot al dees aofbeeldinge oetmake vaan ein gojelek essentie die t gaans universöm doordrink die essentie is brahma of parusha zumpelveld hollendsj simpelveld is ee dörp en ing gemingde in t zuudoeëste va hollendsj limburg de gemeente besjleet km en hat mieë as iweunesj de gemingde besjteet oes tswei kerne zumpelveld en bóches bocholtz in allebei de dörper waedt ee middelduutsj uvvergangsdialek gesjpraoche t zumpelvelds hat alling mieë nederduutsje kenmerke as t bóchezer plat i bóches mache ze och va geker g ing j en dat dunt ze i zumpelveld nit dörper gehuchte en buurtsjappe zumpelveld woar i de romeinisje era n beziedelóng neëve n groeëse hieërbaan van mesjtreech noa kölle in woeët n esjkieës ofwaal sarcofaag oet deën tsied opgegrave bekind as de sarcofaag va zumpelveld i g n plaatsj sjtoon nag n paar ouw höaf geboewd va keundersjteng óch de neo romaanse kirch gewiejd aan de heilige remigius en óntworpe durch caspar franssen in is va deë zèlfde sjteng de typisch limburgse toere sjtamt oes en is óntworpe durch a swinkels de pastorie mit helsjtenge lieste rónk de vinstere dateert van ze is in gerestaureerd en oesgebreid i zumpelveld ligke n paar kloeëstesj hoes loreto van de zuustesj van t erm kind jezus sjtichteres woar clara fey oes en n vuurmalig paterskloeëster damianum op de plaar óch bevingk zich hei n lourdesgrot en n calvarie in e park aa g n ezerbaak sjteet de ouw watermeule oes i g ne veëdel in de gaas bei t gleis sjtoon hoezer van architect jan stuyt de sjtatie van zumpelveld deent hj as tsentróm van t projek zlsm ofwaal zuid limburgse stoomtrein maatschappij die seër mit hóngerdvuftsig vreejwilligesj t miljoanelientsje wier i gang gezat hant de restauratie hat nag de origineel hoozener uvverkappóng oes t begin van de tswentigste joarhóngerd t limburgs is n taol mèt n groete dialektische variatie zoe groet tot de dialekte soms neet of koelek oonderein te verstoon zien allewel tot ein groop besteit die ziech inzèt veur t gebruuk in officieel situaties vaan n algemein gesjrieve limburgs agl meh ierstes weurt dezen taolvörm neet wied geaccepteerd en twiedens maak gein inkel aander organisatie gebruuk devaan e veurstèl um t in nederlands limburg nen officiëlen status te geve is verworpe lèstes zien väöl minse die ziech mèt t limburgs bezeghawwe t es häör pliech de nog ummertouw levende variatie aan dialekte zjus te cultivere dat is veural de doelstèlling vaan de veldeke vereineging neet allein heet t limburgs hendeg väöl dialektische versjèlle de isoglosse die dees versjèlle op kaarte aongeve en e specifiek kinmerk begrenze loupe meistal neet gliek t is daan ouch hendeg meujlik um t limburgs in dialekgróppe op te deile jeh zelfs de begrenzing vaan t limburgs is n oonmogeleke zaak hei zal eder belaangriek kinmerk weure besjreve en de gebruukde indeiling weure touwgeliech aon de haand vaan de wèrkeleke versjèlle veur de verglieking en umtot sommege definities hiel breid zien zalle hei ouch dialekte die in de meiste definities boete t limburgs valle behandeld weure n regiolek is regionaal taolgebruuk en is soms n dialek dat gevörmp is door samevoging van mierder dialekte die bie ein in de buurt gesproke weure umtot lui ummer mie kontakte boete de eige plaats höbbe numme ze oonderein eleminte van elkaars dialekte euver zoe waor t mestreechs ein vaan de wienege limburgse dialekte die slech gebruukde mestreech ligk nog zjus ten weste vaan de panninger linie dewijl boete mestreech väölal sjlech gezag weurt noe gebruuk me allebei de vörm n biehurend versjijnsel binne de regio s is t versjuive van dele van de isoglosse taolgrenze de gemekelekste oplossing is de provinciegrenze vaan de bei limburge es boetegrens te numme woe limburg stop hèlt daan ouch t limburgs op natuulik is t wel zoe tot alle limburgers t dialek vaan hun eige plaots limburgs neume meh taolkundeg gezeen levert dit alderlei probleme op de extreem dialekte höbbe weineg mètein gemein en meistal te mie mèt de dialekte zjus euver de provinciegrens taolkundege aofgrendeling vaan t limburgs moot daan ouch via ander grenze plaotsvinde de allerdudelekste grens is de taolgrens germaans romaans dees taolgrens tösse t nederlands en t frans is bij wèt vasgelag sinds dees grens is evels neet te gebruke um de gebiede boe plat gemojld weurt aon te geve umtot t plat in de gebiede boe dees taolgrens späölt allein in wallonië n officiële status heet daonao de belangriekste en sterkste grens veur t limburgs is de benrather linie de grens tösse t nederduits en t middelduits dit is oonder väöl mie de grens tösse make en maache veur n gedetailleerde besjrieving zuug t hoofartikel en ze snijt perceis t uterste zuidoeste vaan nederlands limburg aof kirchroa inclusief egelse vols inclusief lemieësj en bóches dewijl zumpelveld bei variante kint soms weurt de benrather linie e bitteke mie nao t weste getrokke dit is n kwestie vaan traditie de benrather linie grens t limburgs in t zuidoeste aof e belangriek deil vaan t limburgs taolgebeed kump zoe in duitsland te ligke euver grens van t limburgs in t noorde en weste besteit minder einstummegheid algemein greujt de visie tot me daoveur e complex vaan isoglosse moot aonnumme historisch naom me daoveur evels de uerdinger linie de grens tösse ik en ich dees zietak vaan de benrather linie löp oonder venlo door meh euver tegele laanks oonder mael euver wieërt euver buul heer euver pelt te zuidooste vaan lommel en de loei tessenderloo die dus boete t ich gebeed valle en mèt n drej um tiene heer jaorelaank is dees lien t criterium veur wat limburgse dialekte waore gewees inderdaod gief dees lien frej aon wie de kölse expansie ziech gedeiltelek verspreid heet euver t limburgs land e probleem is evels tot e dialek wie t venloos neet es limburgs zouw mage gelde dewijl t toch mie limburgse es braobantse kinmerke heet en tot veur t tienes perceis t umgekierde zouw mote gelle bovedeen gief de uerdinger linie mer drei wäörd aon ich mich ouch en zelfs dees drei wäörd höbbe neet dezelfde grenze de mich grens tek bij zaerem sevenum aof vaan de uerdinger linie en geit euver venlo en rse heer t mich kerteer de ouch grens sjeit ziech in belsj limburg aof en löp väöl oosteleker dwars door de provincie eweg ich kal oek limburgs is dus in sommege limburgse dialekte ne correcte zin n ander belaangrieke grens is de betoeningslien die aongief in welke dialekte me t versjèl tösse sleiptoen en stoettoen oondersjeiend gebruuk ze löp euver venlo rse en haors eweg oonder mael traditioneel euver wieërt meh zuug oonder euver buul weer te zuidoeste vaan lommel en de loei en daan door belsj limburg perceis ten weste vaan hasselt nao oonder n aontal deilgemeintes vaan hasselt vèlt daan al boete t limburgsetaolgebeed es me t limburgs definieert griep me dèks al gaw nao de twietoenegheid dees eigensjap es condicio sine qua non aon te numme veur t limburgs is daan ouch logisch de betoeningslien löp veur n aonzeenlik deil al gliek mèt de uerdinger linie woe die liene samevalle kin me al rösteg spreke vaan de taolgrens vaan t limburgs zeker ouch umdat dèks nog väöl ander grenze mètloupe dao boe ze oetereinloupe ligk evels de controverse volges dees definitie zouw oonder mie t sintruins gei limburgs zien al heet t väöl gemein mèt dialekte oet de umgeving die wel es limburgs gelde t punt is evels tot de betoeningslien neet zoe sjerp is es ze liekent in de umgeving vaan t twietoenegheidsgebeed ligke väöl plaotse die in hun dialek wel de sleiptoen en stoettoen kinne meh die neet beteikenisoondrsjeiend gebruke bovedeen zien dao twie belangrieke gebiede t eint is wieërt en umgeving zuug wieërts t andert besleit de gemeintes eisde en riems boe taolverandering deveur gezörg heet tot de toene defectief gewore zien door hun structuur en taolgesjiedenis is t evels oonzinneg dees dialekte bij ander gebiede te betrèkke in t geval vaan eisde en riems is dat zelfs praktisch oonmeugelek me moot daan ouch acceptere los mèt de betoeningsgrens um te goon oongeveer gliek mèt de grens tösse belsj limburg en vlaoms braobant löp de getelien dit is ne bundel vaan op ziech oonbelangrieke isoglosse die bijein evels dudelek belaang höbbe aon de weskant ligke typisch braobantse westeleke wäördvörm aon d n oeskant typisch limburgse oesteleke t is wel zoe tot dees isoglöskes neet allemaol gliek loupe de getelien is erg raofelig toch is dit alles bijein bezeen de meis gesjikde grens tösse t limburgs en t braobants n veerde grens die in t verleie wel gebruuk is is de grens vaan wel en geinen umlaut in verkleinwäörd in dees ruim definitie zouwe neet allein bei limburge hielemaol limburgstaoleg zien meh ouch t ooste vaan noord braobant en zelfs de betuwe zuug oos braobants samegevat verlöp de taolgrens oongeveer zoe bij sintruin in de buurt laanks de getelien bij lommel via de betoeningslien en de uerdinger linie die vaanaof loei sameloupe tot aon mael oonder mael door euver zaerem haors en rse duitsland in neve de bove besjreve isoglosses die es boetegrens dene gief t nog n aontal belangrieke binnegrenze veer vaan die grenze loupe min of mie in de buurt vaanein zoe door t midde vaan belsj limburg dit zien de panninger seitenlinie de grens tösse schaop en sjaop de doe gijlien de ui oe ij ielien t versjèl tösse huis en hoes kruis en kruus ijs en ies ummer in wes oostegestèlling en de ie ee oe oolien de isoglos tösse bier en beer en tösse goed en good op de panninger seitenlinie nao zien dit alleveer liene vaan de braobantse expansie oongeveer vaan miëve roj tot aon genk get te noorde daovaan loupe dees isoglosse gliek dit neump me de genker barrièr daobove en veural dao oonder evels wejjere de grenze oeterein de bei vocaol isoglosse de ij ie ui oelien en de ie ee oe oolien goon ten zuie vaan genk same nao t zuidooste tot kortbij de grens mèt nederlands limburg in t mestreechs zien al wäörd doorgesiepeld die ziech gedeiltelek soms gedraoge esof ze ten weste vaan de lien ligke bev bij i p v bie de doe gijlien geit rech nao t zuie en raak de germaans romaanse taolgrens t n ooste vaan tóngere de panninger seitenlinie löp get westeleker en raak de taolgrens te weste vaan tóngere woe me daan ouch sjaop zeet in december ies gesjtart mèt de opzèt van e corpus gesjproke limburgs op initiatief van t hoes veur de kunste t betref geluidsopnames van de dialekte die gesjproke were in nederlands limburg zuug veur sjtudies publikaties en beuk literatuur euver t limburgs amb mofert officiële nederlandse naam ambt montfort waas n nederlands limburgse gemèndje bie remunj mit n oppervlak van km en op januari inwoners t is noe óngerdeil van de gemèndje roerdale de gemèndje hauw de volgendje woonkerne mofert montfort berg ane roer sint odiliënberg mit de naobersjappe lerop paalder paarlo en t räötje reutje en postert posterholt mit de varsj varst t gemèndjehoes stóng in berg de gemèndje woor verneump nao t bestuursdistrik amb mofert det inne middelieëve bestóng op april kreeg de nuuj fusiegemèndje nag óngere naam postert t volgendje waope toegekantj t waope woor veural gebaseerdj op t aad waope van postert zes stökker zèlver en lazuur dit dörp haw t weer vanne hieëre van vlórp wo postert vanaads ónger vool de viefblajer komen oet t waope van berg dewijl de kantjele rappeleren aan t kestieël in t waope van mofert wie de gemèndje in amb mofert woort ómgeduip haet die dit waope gehaje de gemèndje amb mofert bestóng eigelik al saer januari mer dan ónger de naam postert t waas n fusiegemèndje die óntstange waas nao t fusere vanne gemèndjes postert berg ane roer en mofert op januari is de gemèndje amb mofert mit de gemèndje roerdale gefuseerd toet n nuuj gemèndje die ouch roerdale geneump weurd bezel nederlands beesel is n dörp en gemeinte in nederlands limburg aan de maas de gemeinte haet óngevieër inwoeëners t oppervlak bedreug km d r zien drie parochies tösse bezel en de ruiver ligke de lommerberg met óngevieër zeshóngerd vakansiehuuskes veural s zomers ouch n dörp op zich de gemeinte haet drie industriegebiede t meuleveld en de rovershei biej ruiver en t maasveld biej bezel bezel wurd veur t ieërs geneump in maar besjtóng toen al hiel get ieëwe bewuuëningssjpäör gaon truuk tot in de prehistorie en in de gemeinte höbbe auch diverse romeinse gebouwe gesjtange de naam bezel mót meugelik begrepe weure es bies loo en haet daomet óngevieër dezelfde beteikenis as de biesbosch biej dordrech eine bos van beze in ein waterriek gebied daomei zal den de luip van de huuëlbaek bedoeld zien bezel haet waarsjienlik in de middelieëwe toet t graafsjap kessel gehuuërd dit zou verklaore waoróm zoe vuuël bezelse boerderieje in de veertieënde en vieftieënde ieëw nog in henj ware van de hieëre van kessel en allerlei ziejtèk daovan biej de ieërste vermeldinge waar bezel als deil van t zoegenaamp euverkwarteer aevel al gelders en zou det auch nog ieëwelang blieve ieërs sjpaans nao de vrede van utrech die ein inj maakde aan de sjpaanse successieoerlog sjtaats al dae tied haaj bezel same met belvend n sjepebank die t gebied besjtuurde en d r rech sjprook met de koms van de franse op t inj van de e ieëw waerde bezel ingelief biej frankriek tösse en waar de gemeinte korte tied belgies en t waar in dees jaore det de ruiver zich losmaakde as zelfsjtenjige parochie toet mós bezel t zónger gemeintehoes sjtelle in waar de ruiver same met óffebek aevel zoeväöl gróter gegreujd det de gemeinte besjloot óm t raodhoes nao de ruiver te verhoeze auch tegewoordig zit de greuj van de gemeinte bezel veural oppe ruiver en in óffebek t kerkdörp bezel óntwikkelt zich de letste jaore veural as toeristische trekpleister met èns in de zeve jaor t bekende draaksjtaeke in haet heimkundevereiniging maas en swalmdal ein bezels ruivers waordebook oetgebrach ónger de naam de groeëte zeumer samegesjteld door paul bloemen de gemeinte bezel is euver t algemein sjneller gegreujd as de ganse provincie limburg deze greuj kump natuurlik veur raekening vanne ruiver zaeker wo t de ciefers van nao d n twieëde waereldoorlog betröf v greun gemeinte bezel blauw provincie limburg de bevólkingsgreuj is euver de ganse periode leech negatief door vergriezing allewel t aantal inwoeëners get kan sjómmele op juli kraog de gemeinte bezel vaan d n hoege raod vaan adel e waope touwgekind wat ziech es volg liet umsjrieve de sjepebaank bezel belvend boe t dörp oonder t ancien regime touw huurde had wel e zegel meh me besloot dat neet te gebruke in plaots daovaan naom me d n draak vaan de sint jorissjötterij de hoeg raod verliende t waope toen in riekskleure t veendel tuint de kleure en symbole vaan t waope meh ouch t raad vaan n watermeule dit is e symbool veur de ruiver baerge nederlands bergen is n plattelandsgemeinte in t noorde vaan nederlands limburg t aontal inwoeners ligk tösse de en verspreid euver versjèllende kerne aon d n ooskant vaan de maos t oppervlak is km daovaan is km water de gemeinte umvat de volgende kerne en bijbehurende naobersjappe baerge is n hendeg bos en heirieke gemeinte e groet deil vaan t zuidelek deil vaan de gemeinte um en tösse wel en de wellerloj weurt ingenómme door t nationaal park de maasdune de gemeinte baerge woort in oonder frans bewind gevörmp oet de aw sjepebenk baerge en wel dèks gewoen wel geneump heie en offere de nui gemeinte neumde me nao zien hoofplaots ald baerge dit dörp hètde vreuger gewoen baerge tot nao d n twiede wereldoorlog de bebouwing aon de ooskant vaan de groete weeg tot e nui dörp ni j baerge oetgreujde de gemeinte is sinds häör vörming gein oonderwerp vaan herindeilinge gewees roond waor n fusie mèt gennep en mook en middelar aon de orde meh die is aofgebloze gewore nao proteste vaan baerge t groetste deil vaan zien historie is baerge n typische plattelandsgemeinte gestiedeg gegreujd nen oongewoen explosieve greuj heet t evels zelde gehad v greun gemeinte baerge blauw provincie limbörg d n hoege raod vaan adel kós baerge op jannewarie e waope touw de besjrieving in t rezjister is hendeg summier versjèllende details blieve hei oonbeneump toch weurt t waope in de praktijk ummer tzelfde geteikend en n completer besjrieving is de volgende t waope vereineg de symbole vaan de drei aw hierlekhede daan wel sjepebenk d n heilege dionysius waor petroen vaan heie de heilege cosmas en damianus waore petroene vaan offere en de pijl kump oet t zegel vaan baerge en wel helje dörp veur de inwoeëners hollandse naam helden is n dörp in de gemeinte pieël en maas in nederlands limburg tot waor helje n zelfsjtenjege gemeint mèt n oppervlak van km en op juli inwoeëners binne dees gemeint laoge boete helje ouch de volgende kerne t gemeintehoes sjtong in kepèl op januari is helje same mit bree kessel en mael opgegange in de nuuj gemeint pieël en maas op september werd aan helje n gemeintewapen toegekindj destieds letterlik umsjreve as volgt ziende n sjild van lazuur blauw belaje mit ne nao veur gekierde st lambertus in bissjoppelik kleid van goud hoijende in de linkerhank n zwaard en ne palmtak in de rechterhank ne bissjopsstaf alles van goud t gehiel umgaeve van t randsjrift gemeintebestuur van helje limburg in werd ne gemeintevlag ingestild bestaonde oet zes groete en zes kleine banen langs de bokszijde aafwisselend in gael en blauw en in de vlucht van blauw en gael de zes aevenhoege banen duiden op de zes kerkdörpen en de zes gehuchten waoroet de gemeinte helje oorspronkelijk bestong door de aafwisselende kleur van de banen ontsteit n sjeidingslien die verticaal door de vlag lupt deze lien stilt veur de taal of dialectgrens wilke door de gemeinte löpt en aanguft det ten noorden van de lien weert venlo t braobants gelders dialect en ten zuje hiejvan t echte limburgs dialect gesproken wurdt v greun gemeint helje blauw provincie limburg g engels makde in n woordelies van opvallende heljese weurd heldense rariteite haors aan de maas ok wl hors of hrs geschreve horst aan de maas in t nederlands is n noord limburgse plattelandsgemènt tösse venroj en venlo op april woënde heej minse de gemènt haors aan de maas bestiët sinds ze óntstond oet de samevoeging van de gemèntes brokeze grevors en haors in woort de gemènt oetgebreid met de alde gemènt zaerem en de dörper mieëldere tiendere en zwolge oet de opgeheve gemènt mieëldere wnsem t oppervlak bedroog veur de herindieëling van vèrkènte kilomèters nao de herindieëling bedraog t oppervlak vèrkènte kilomèters qua oppervlak is haors aan de maas daormeej de groëtste gemènt van de provincie limburg door de ligging aan de maas hèt ze häör naam gekrege de gemènt bestiët oet zestien dörpskèrne twië bekende popacts kome oet dees gemènt rowwen hèze kumpt oet amerika de heideroosjes oet haors kessel is n dörp in de gemeinte pieël en maas in nederlands limburg bie venlo op januari is kessel toen nao inwoeëners de kleinste gemeinte van de provincie same met bree helje en mael opgegange in de nuuj fusiegemeinte pieël en maas op januari woeende in de gemeinte luu en t oppervlak bedroog km in t dörp kessel woeëne in luu de twieë belangriekste kèrne waore verder had ze nog inkele gehuchte v greun gemeint kessel blauw provincie limburg op oktober kraog de gemeinte kessel vaan d n hoege raod vaan adel e waope touwbedeild wat ziech zoe liet umsjrieve kessel waor in vreuger tije de hoofplaots vaan n apaart graofsjap later ingelief bij gelder en gereduceerd tot n amb en ein inkel hierlekheid kessel de hiere vaan kessel droge vaanajds al t roetekruus es waope evezoegood vint me dat waope al trök op e zegel vaan de sjepebaank kessel en helje oet dit waope blaof tot in de laten achtienden iew in gebruuk maria is de petroenheilege vaan kessel ouch op de zegele vaan de kesselse sjepebaank is nen heilege te vinde vreuger historici meinde tot dat maria waor meh t vrij oondudelek pleetsje liekent ieder op ne maan t zouw dan sint joris kinne zien n aajd kèrkelek zegel dreug wel n maria brach maasbracht op t nederlands is e dörp in de nederlands limburgse gemeinte maasgoew t ligk aon de rechterkant vaan de maos en t julianakenaal tegeneuver wèssem stroumopwaarts zuidwestelek vaan lin stroumaofwaarts noordoostelek vaan staeveswaert noordelek vaan ech en noord westelek vaan mofert de plaots heet op d n heenweeg vaanoet t noorde nen aofslaag aon d n a en ligk kortbij t indpunt vaan d n a knouppunt t vóndjere tot waor brach n zelfstandege gemeinte in brach op de steinakker um perceis te zien zien voondste oet de romeinsen tied gedoon brach waor aajdtieds gein zelfstendege plaots t veel oonder de sjepebaank vaan ech in d n tachtegjaoregen oorlog wisselde t mie es eine kier tösse de rippubliek en de spanjole bij de vrei vaan mnster hele die lèste t bij de vrei vaan utrech vaan en e paar in de volgende jaore geslote vervolgverdraoge woort brach evels aon de rippubliek touwbedeild mèt de franse bezètting woort brach aonvenkelek ingedeild in t kanton ech wat in in versjèllende klein gemeintes mairies woort opgedeild ein vaan die gemeintes waor brach dit waor d n ierste kier tot t dörp bestuurlek zelfstandeg woort op september deeg t pruus gezag alle sjeper in de binnenhave vaan brach opbloze in woorte de gemeintes lin staeveswaert en g n oea en de laak aon brach touwgevoog dees oetgebreide gemeinte brach bestoont tot jannewarie wie ze mèt hael en toear fuseerde tot de nui gemeinte maasgoew de take vaan hoofplaots woorte verdeild tösse brach en hael brach is veural nao d n twiede wereldoorlog zier hel gegreujd v greun gemeinte brach blauw provincie limbörg t waope wat me in d n tabel zuut waor vaan de oetgebreide gemeinte die dit sinds fibberwarie droog t liet ziech zoe umsjrieve daoveur had de aw gemeinte brach sinds mei n aander waope zuug heineve dit waor gedeild mèt in t rechterdeil veur de beziener links t bove besjreve sjuinskruus en in t linkerdeil in goud de h gertrudis vaan nijvel brach waor oonder t ancien regime neet zelfstendeg herlees de historie en had daorum toen gei waope of zegel t sjuinskruus andreaskruus wat in bei waopes veurkump is t waope vaan ech boe brach iewe oonder veel getrudis is de parochieheilege vaan brach d n umgewende liew vaan goud is de liew vaan gelder zoewel brach es lin höbbe bij gelder gehuurd en t waope vaan lin had de gelderse liew ouch de liew vaan zèlver in keel is vaan staeveswaer staeveswaert vreuger n veurnaom vesting en in de middeliewe oonaofhenkelek vaan gelder woort belaankriek genog gevoonte um gans t waope op te numme t waope vaan g n oea en de laak kaom neet in t nui waope trök bree nederlandse naam maasbree is n dörp in de gemeinte piël en maas vr jannewari waar bree nag n zelfstèndege gemeinte de gemeinte bree bestng op t moment van de fusie oët twiëje groëte dörper balder baarlo en bree t aantal inwoëners bedroog op jannewari mr leefs en t oppervlak is welgeteld km daomèt is bree allewiel kwa oppervlak t grtste dörp van piël en maas nger bree valle ok de buurtschappe t rooth döbbrook rinkesfort en tongerlo in bree wurt van oorsprng t brits plat gepraot in de middelieuwe behuërde bree tot t graofschap kessel det wèr deil oëtmkde van t euverkwarteer van gelre of spaans opper gelre zoë wie has euveral in dae tied waas zoëwel in bree as in balder de landbouw en viëteelt t haufdmiddel van bestaon tiejes de spaanse successieoorlog rnk waas t gebied dr prusische piotte bezat en zoë bleef t as deil van prusisch opper gerle ongevier ne ieuw lang prusisch t dörp bree wurt veur d n ierste kier genumd in n akte oët t jaor waorbeej eine diederik hiër van altena vul rechte schnk aan de monnik van t pas gestichte kloëster st elisabethsdal beej nunem in bree heij diederik bepaolde rechte det hae aan de kloësterlinge goof waornger t recht öm n persoën veur te drage dae in bree t pastoërambt moogde gaon bekleije oët deze oërkonde bliek dus dudelik det bree in bestng as gemeinschap en det der n kèrk waas heejmei waas bree n kerkdörp t besteur van t dörp woort toet de kms van de franse gevormd dr de schepebank aan t haufd heejvan stng ne schout dae dr de hiër benumd woort wat bree betröf kwaam dit recht aevenas de angere heerlikke rechte achtereinvollegend toe aan de graaf in latere tieje hertog van gelre de hertog van bourgondië en de keuning van spanje in kocht de hiër van aarse dae dr erfenis in t bezit van hoës t breij gekomen waas dees rechte van de spaanse keuning has alle bewoëners veurzooge in eur laevesngerhaod dr te werke in de landbouw en viëteelt d r looge inkele groëtere boorderiëje in bree nger angere de kerckenhof hof tongerlo d n hof aengen eijnde baelshof de groëte en de kleine westeringsehof en haenenhof dees hoeve waare eigendom van adellikke hiëre of welgestelde burgers en soms van kerk of kloësters ok heije sommige inwoëners n klein boorderiëke in bezit terwiel angere as daägloëner de kost mste zeen te verdeene natuurlik waare d r ambachsleeje mr die heije toch mèstal ok n boorebedriëfke nao bezat t franse leger t gebied en daomèt kwaam n niej bestuursorganisatie toet stand gemeintes met minder as inwoëners woorte beejein gevoogd en zoë vormde blierik baolder en bree same mairie de bree later maasbree genumd de gemeinteraod vergaderde in t blierikse raodhoes ömdet blierik t groetste dörp van de gemeinte waas sinds t ing van de e ieuw haet de stad vennel venlo verschillende poginge ngernome öm blierik oët de gemeinte bree los te kriege en beej groët vennel te vooge toen in börgemèster janssens aantrooj woort de diskussie opniej aangezwengeld dees kiër dr t provinsiaal besteur ndanks vul tegestand van de mèste blierikse raodsleeje en vul blierikse kierde t getiej langsaam in t veurdeil van vennel ngertusse brook in de twèdde werreldoorlog oët wat ok in t veurdeil werkte van vennel op oktoëber gebeurde t waortigge vul blierikse zich jaorelangk heije verzat de samevooging mèt vennel v greun gemeinte bree leechgreun dinkbeeldige greuj mèt blierik blauw provinsie limburg situasie van wies op september kreeg de gemeinte bree van de hoege raod van adel n waope toegekind wat zich zoë leet ömschriëve d n oorsprnkelikke teks is heej vervange dr eine dae t waope doelmaotiger beschrief dit waope verwies truk nao de zegels van de dreej schepebanke in tieje van de franse vverhiersing waorin de gemeinte woort gevormd d n adelaer steit vr bree t gevleugeld hert steit vr blierik en t gewoëne hert steit vr balder ok nao t aafstaon van blierik heelt de gemeinte dit waope de composiesie guft de verhoudinge in de gemeinte aan bree de naamgaevende haufplaats en blierik groëter as balder opmerkelik is de adelaer van bree t gebroëk van ne adelaer is namelik vral gewunte as me spraekt van ne keuning of n keuningkriëk wie dit as vollegd aan bree is verbnge blieft n raodsel èèsjde nederlands eijsden is n plaots ien t uutersjte zuid weste van zuid limburg t likt ien t zuide en t wèsjte tiege de belzje grens aon aon de andere kant van dij grens ligge ien t zuide moelinge gemèjnte voere voeren en ien t wesjte lixhe en ternèjje alletwie gemèjnte visé ten osjte van èèsjde likt sint gittere gemèjnte èèsjde mergraote en ien t noerde hëugem gemèjnte mesjtreech vanaof waor de tot dow tow zelfsjtandege gemèjnte groselt gronsveld oe aog rikelt bie huurde iengedèjld bie èèsjde sinds huurt èèsjde bij de nuj gemèjnte èèsjde mergraote t dialect en wäörd vins se trök ien dit woerdebook t aontal ienwoeners van èèsjde bedroeg in luj t grongdoppervlak is km ien èèsjde kumt de maos nederland binne tusse en is de sjtaosie van èèsjde neet ien gebruuk geweis mèr doer ut werk van nne aktiegroop sjtoppe d r wir treine bie de sjtaosie venaof december is de sjtaosie aongesljoeëte op de lijn van de nmbs nationale maatschappij der belgische spoorwegen tusse mesjtreech en luuk dörpe en gehuchte op fibrewarie kreeg èèsjde van de hoege raod van adel n waope towbedeild wat zich zoe leet umsjrieve de aw sjieëpebank èèsjde had gein ech waope meh veurde ien zing zegele wel altied t bourgondisch kruus en sint christijn de hierlekheid hoert venaof wie de resj van t land van valkeberg bie de bourgondische staot en laog sinds in de bourgondische kreits van t heileg roems riek op juli kreeg èèsjde n nuj waope dit is wat ien de tabel sjteit dit waope waor gemeind um mie rech te doen aon de versjillende gemèjntes die doer de jaore heen direk of indirek aon èèsjde waore touwgevoog nèive t bourgondisch kruus van èèsjde zelf vint men noe de symbole van groselt adelaer mit bel en breusj sjèldvoot t vèndel incorporeerde versjillende elemingte oet t waope in t waope van èèsjde mergraote is t kruus n combinatie tusse t knóbbeleg bourgondisch kruus van èèsjde en t gekarteld rechkruus van mergraote twie van de drei groselter bel zien ouch ien t waope opgenoeëme v greun gemeinte èèsjde blaw provincie limbörg de deepsjtraot ien èèsjde deende es decor in de tv serie dagboek van een herdershond gulpe wittem gulpen wittem op t nederlands is n zuud limburgse gemeinte in t heuvelland same met de gemeintes mergraote valkeberg en vols vörmp ze daovan t groatste deil de gemeinte besjteit oet km en hou op januari inweunersj verdeild euver väöl kerne de belangriekste brón van inkomste en employement ies in dees gemeinte t toerisme en de beerindustrie gulpe wielder de plaatse in de gemeinte gulpe wittem höbbe saer plaatsnaamborde mèt de limburgse naam de nederlandse naam en ouch nog n welkom en adieë bie t in en oetgoon van t dörp of gehuch dörper gehuchte en buurtsjappe hale officiële naam haelen is n dörp in de nederlands limburgse gemèntje leudaal hale is n kirkdörp inne nederlandse provincie limburg en vurmtj sinds n deil van de gemeinte leudaal daoveur huurdje t biej de gelieknamige gemeinte hale door veul miense vergaete is det hale oorspronkelik besteit oet t durp hale mit dao aangegruujdj de gehuchte euverhale officiële naam overhaelen en hales brook haelensche broek hale is n dörp op zich det besteit oet n kleine kern mit circa inwoeners hale haet pront wie de omringendje dörpe n eige vastelaovesvereniging die van hale neume zich de vreigeliers en rondj de vastelaovendj tied is hale eave t vreigelriek hale liktj aangrenzendj aan t natuurgebied t leudaal leudal hie kin men nog veul bieste taege komme dies se verder bienao nörges zuus ein good veurbeeldj hiejvan is t iesveugelke angere bekindje plekke oet t leudaal zeen de litsberg in nunem en de leumeule st ursula meule die inne bos aanne leubaek liktj de gemeinte hale heet drie versjèllende waopes gekind twie kier waor n gemeinteleke herindeiling rei veur t verliene vaan e nui waope t ierste waope woort door d n hoege raod vaan adel verliend op jannewarie en liet ziech zoe umsjrieve dit waope is direk gebaseerd op t zegel vaan de halese sjepebaank de geriechteleke hoofzedel vaan t graofsjap häör de drei heures vaan dat graofsjap koume in alledrei de gemeintewaopes trök hei zuut me ze dus es hartsjèld op juli woort de gemeinte ach jaor ieder oetgebreid bevèsteg in t gebruuk vaan t volgend waope neve hale hoort ouch bögkeme vaanajds tot t graofsjap häör de liew in t waope is aofkumsteg vaan t geslach vaan keverberg de lèste hiere vaan bögkeme dees gemeinte had de keverbergse liew en de heures ouch in zie waope geveurd de gemeinte nunem daorentege had gaaroet gei waope euveregens waor de besjrieving in t rezjister vaan de hoeg raod foutief de heures in t boveste deil mote gein posheures zien meh gewoen jach heures in de praktijk woort dat ouch gewoen good gedoon de liew vaan keverberg huurt dóbbelstarteg en getóngk vaan keel te zien t lèste waope vaan hale bovenaon te zien in t sjabloon touwgekind op november waor t sumpelste vaan allemaol mèt t dörp häör zelf begós t vreuger graofsjap häör de gemeinte sterk te dominere de opgeheve gemeinte häör droog altied al de drei jachheures es waope versjèl mèt t nui hales waope waor tot t lèste n aander kroen had en tot t zèlverbeslaag oontbraok ouch in t waope vaan leudaal höbbe de drei heures n prominente plaots gekrege de omgaeving van t dörp wurdj al vanaaf de steintied bewoendj deze verongerstelling is ongerbouwdj door archeologische vondste inne omgaeving de reje veur deze lange tied van bewoening is omdet hale naobiej de hoegere zandjgrunj van t leudaal gelege is t dörp haet n gooj bereikbaarheid en mede daodoor bezitj t dörp n redelik groet industriepark mit leechte industrie de veurmalige gemèntje hale ómvatde ouch nog de dörper bögkeme buggenum häör horn en nunem nunhem t oppervlak van de gemèntje bedroog km t aantal inwoeërs loog róndj de de gemèntjes bögkeme en nunem waore al in toegeveugdj häör in in góng t op in de nuuj gemeinte leudaal v greun gemeinte hale leechgreun virtuele greuj mit dan waal zónger de in toegeveugdje gemeintes bögkeme en nunem blauw provincie limbörg hael heel in t nederlands is n dörp in de nederlands limburgse gemeindje maasgouw tot jannewarie waas hael n zelfstenjige gemeindje woeë de plaatse bieëgdje beegden hael oeazje osen panhael panheel pol en wèssem wessem biej hueërdje allein bieëgdje hael panhael en wèssem waerdje es kern bezeen de gemeindje haaj n oppervlak van km en inwoëners augustus op jannewarie is de gemeindje hael mèt brach en toear samegevoegdj tot de noew gemeindje maasgouw dees herindeiling waas neet onómsjtreje de regering haaj ieërder anger planne veur de herindeiling hael zoeëj same mèt toear biej leudal mótte gaon hueëre en ein deil van de bevolking verzat zich hiej tieënge van massaal protest waas echter noeëts sjprake väör de kern hael zeen d r in de meer recente gesjiedenis twieë belangrieke óntwikkelinge te óngersjeije de kóms van sint joseph en later sint anna in de e ieëuw dees insjtèllinge väör minse mèt ein versjtandelike beperking zeen altied eine groeëte werkgaever gewaesj en de geboewe zeen gezichsbepaolendj väör t dörp daonaeve verangerdje de óntgrindinge t aangezich en t karakter van hael en pol en panhael t jaorelang weggrave van grindj verangerdje t dörp van ein agrarische gemeinsjap in ein forenzedörp auch dankzij de gunstige ligking t ö v de a en de napoleonsbaan tot gaof t n klein gemeindje hael die toen same mit pol en panhael tot de get groeëter gemeindje hael en panhael fuseerde de nuuj fusiegemeinte hael óntsjtóng in oet hael en panhael bieëgdje en wèssem de aoj gemeindje hael en panhael zeen daoveur e plaetse droog e sjpraekendj waope mit dao op de kop van de h helena dit waope waas in oetgereiktj formeel aan de gemeindje hael die aevel al e jaor neet meer besjtóng dit waope haaj wiejer geinen historische basis en bie t aanvraoge van e nuuj waope besjloot me dit rech te zètte zoeë kreeg de fusiegemeindje hael op december van d n hoeëge raod van adel t volgendj waope toegekindj lambertus in t waope van de sjildjhaojer is de petroeënheilige van t gelieknamig patrimonium in luuk bezitter van de hieërlikheid hael de drie häöres zeen t waope van t graofsjap häör det in väöl midde limbörgse waopes trökkump heitse nederlands heythuysen is n dörp in de nederlands limburgse gemeindje leudaal heitse haet n dörpskèrk oet die waerdje in opgebouwdj door de remundjse arsjitekt caspar franssen naeve de kirk steit n mariakapel oet tot januari waor heitse n zelfstandige gemeindje mèt n oppervlak van km die ouch nog de kèrne baoksem baexem gratem grathem kelpe en oler omvatje de gemeindjes baoksem en gratem waore in toegeveugdj wie heitse mèt hale hunsel en rogkel en naer fuseerde tot t leudaal haai ze ongevir inwoëners v greun gemeindje heitse blauw provincie limburg de aoj gemeindje heitse kreeg op december van d n hoege raod van adel t volgendje wape toebedeildj de kleur vanne busjop is in de besjrieving neet geneumdj dit wape tuuentj sinterklaos de petroeënheilige vaan heitse t sjildje is van t graofsjap häör heitse loog neet allein in det graofsjap mer ressorteerde tot in de zeventieëndje iew ouch onger de häörse sjepebank de kleure zien de riekskleure nao de fusie mèt baoksem en gratem vroog de gemeindje n nuu wape aan dit wape waerdje op juli toegekindj en droog de volgendje omsjrieving in t nuuje wape van leudaal kome zoeëwaal de sjtaaf en de drie hoorn truuk hunsel is e dörp in de nederlands limburgse gemeinte leudaal hunsel vörmde iewelaank d n tied tösse en waor dao op n oetzundering same mèt kaesing n eige sjepebaank de franse euverheersing maakde dao n ind aon ouch in t keuninkriek vaan de nederlen woort hunsel n eige gemeinte boe ouch èl ell haalder haler en öffelse uffelse bij hoorte in woorte de gemeintes itter neeritter en ittervoort aon hunsel touwgeveug op jannewarie góng hunsel op in de nui fusiegemeinte leudaal wie de gemeinte hunsel in woort oetgebreid had ze zelf nog gei waope tzelfde gol veur ittervoort al heet die gemeinte wel geperbeerd e waope aon te vraoge allein itter had eint pas op december kraog de gemeinte hunsel vaan d n hoege raod vaan adel e waope t boveste deil is gebaseerd op t waope vaan itter de deile goud en keel stoonte dao veur t graofsjap loen boe itter bij hoort de drei heures veur t graofsjap häör wat hei laank de feiteleke mach had zuug ouch versjèllende aander waopes in de regio en t huieg waope vaan leudaal d n adeleer is vaan t voorstedóm toear n derde meugendheid in dit gebeed oonder t ancien régime hunsel waor in de negentienden iew n kwakkelgemeinte boevaan t aontal inwoeners ieder aofnaom es greujde pas nao woort de greuj ingezat v greun gemeinte hunsel leechblauw oetgebreide gemeinte hunsel virtueel blauw provincie limbörg mergraote nederlands margraten is e dörp in de nederlands limburgse gemeinte èèsjde mergraote in t heuvelland aoch wal t plateau van mergraote geneump d r naam mergraote oetsjpraok mèt de klemtoen op d r e lèttergreep zou aafkómstig zeen van mariam ad gradus maria op de berg de hière van gulpe zouwe hie ièwe geleje n kèrkske höbbe gesjtich me neumde dat aoch wal gulpe op de berg t dörp bleef lange tied vrie geïsoleerd vanwege zien situering op t plateau pas in d r tied van napoleon woort in ne neuje weeg aangelag van mesjtreech nao aoke dae midde door mergraote kaom te liegke nao woort r miè gebouwd dao ónder vakwerkhoezer monumentaal häöf en hièrehoezer allewiel haet de plaats inwoenersj in woort de gemeinte hendig oetgebreid en wel mit de aw gemeintes bieëmele keer maer norbik en se gietere in góng mergraote same mit èèsjde tot de nuuj gemeinte èèsjde mergraote hievan woort mergraote de hoofplaatsj alle getalle zeen van dus veur t dörp mergraote allein blauw provincie limburg greun gemeinte mergraote in de fusiegemeinte t m laoge de volgende dörper en gehuchte mèt hun buurtsjappe op januari woende hie luuj t oppervlak bedroog km t gemeintehoes sjtóng in t dörp mergraote de gemeinte mergraote kraog op september vaan d n hoege raod vaan adel e waope touwgekind wat ziech zoe liet umsjrieve vreuger zegele vaan de sjepebaank droge wie gebrukelek de parochieheilege margaretha soms zittend op nen draak t verliend waope is veural gebaseerd op de hiere vaan gölpe boemèt mergraote vaanajds ein hierlekheid vörmde de merlètte koume oet t waope vaan de van eynattens die roond n apaarte hierlekheid mergraote in lien kraoge wie in de nui gemeinte mergraote woort gestiech is die dit aajd waope blieve drage in t waope vaan de nui gemeinte èèsjde mergraote kump t mergraots waope dudelek trök meersje nederlands meerssen is e dörp en n gemeinte in zuid limburg aan de voot van t heuvelland in t dal van de geul t aantal inwonersj bedreug per april en t gróndoppervlak is km ouw sjriefwies van de naam zin marsna marsanam en mersenam de beteikenis zou n aafleiing zin van maris onlu dat moerassige baek beteikent n ander brón zaet dat de naam kump van t latiense woord marna dat mergel beteikent in de mergelgrotte langs de geul höbbe in vreuger tieje luuj gewoond t franse marne beteikent ouch mergel in t gemeintewape is n gedeilte van de kopie van t wape van keuningin gerberga van frankriek en van t wape van de veurmalige proosdie van reims wavan meersje aafhankelik waor verwèrk allein de h remigius en de valkebergse ljèw zint noe weggelaote meersje is veural bekènd vanwege t verdraag van meersje dat in nao christus gesjreeve en onderteikend is dit verdraag hei tot doel um t grwate riek van karel de grwate te verdeile onder zien drie naozaate dörper gehuchte buurtsjappe en wieke meersje haet n douzelage dwz partner mèt ander sjtae in de eurpese gemeinsjap mèt kötzting in duutsjland houffalize in belsj holstebro in denemarke altea in sjpanje granville in frankriek preveza in griekeland bunduran in ierland bellagio in italië niederanven in luxemburg sesimbra in portugal oxelösund in zjwede karkkila in finland judenburg in wastenriek sheborne in ingeland chojna in pole suice in tsjechie köszeg in hongarië sigulda in letland tri in estland d n opzat is mje begrip veur elkaars cultuur geweuntes en probleme al in besjteit r n vermelding van meersje in de archieve meh lang daoveur waor d r al minsjelike bewoning zwa bliek oet archeologische opgravinge de romeine houwe hie ne romeinse villa herkenberg ligke en bie raotem haet me n graafveld oet de merovingische periode óntdèk in de e jèw vèlt meersje ónder de karolingische keuninge in dit kader is t verdraag van meersje augustus wa in de driedeiling van t karolingische midderiek lotharinge weurt bepaald waereldberoemd in geuf de franse keuningin gerberga meersje dat zie es huwelikscadeau houw gekrege van giselbert i van lotharinge weg aan de abdij van reims reimser benedictiener monikke vestige zich in de e jèw in meersje in n proosdie in weurt dees eigendóm van de abdij van eaucourt nao de franse bezètting van to kump d r n eind aan de band mèt reims n deil van de industrie van mestreech vingk oetbreiding nao t gróndgebeed van meersje in weurt de papierfabriek in de buurtsjap waert gevestig in krieg meersje n halteplaats aan de sjpoorlien mestreech aoke t sjtasiegeboew kump in t aantal inweunersj greujt forsj nao de tjwède waereldoorlog weurt r vanwege bevolkingsaanwas ouch boete de ouw nederzètting geboewd dao vestige zich väöl forense die in mestreech wèrke neve twje openbaar basissjwale lik d r katholieke sjwal v greun gemeinte meersje blauw provincie limburg op fibberwarie kraog de gemeinte meerse vaan d n hoege raod vaan adel e waope touwgekind wat ziech zoe liet umsjrieve dit waope tuint de parochieheilege en de waopes vaan de proosdij meerse en valkeburg nao de herindeiling vaan besloot me um allein nog t proosdijwaope te drage dit waope woort op juni vaan datzelfde jaor verliend mael veldekespelling of méél braobantse rifferentiespelling officiële naam meijel is n dörp in de nederlands limburgse geminjte pieël en maas gelege tusse venlo en wirt in ha de toenmalige geminjte inwoners t landoppervlak war km besjèrmheilege is sinterklaos mael in de middeliewe as medele opgetikkend hè laang in isolatie verkierd de historie van de geminjte is nao de middeliewe ok wizzelik anders as die van alle platse in de umgaeving t kortbij deurne góng nao bij de generaliteitslen de wingeweste van de republiek van zeuve verinnegde nidderlaand hure en helde huurde nao de spanse successieoorlog bij pruse terwijl mael nao de oosteriekse nidderlaand góng vanaf makt mael dil utj van de nei geminjte pieël en maas worin ok de geminjtes bree helde en kessel zin opgegao mael war de innege geminjte die tege dizze fusie verzèt booj ènvankelek war de rao tege alliën de maelse volkspartij mvp en de vvd same goe vur drei van de èlf zedelere stèmde vur latter veranderde evels t cda drei zedelere van minning wa n mierderhidj makte alliën fwm pvda mi vijf zedelere de grötste fractie mèr dus ginne mierderhidj blif tege v greun gemeinte mael blauw provincie limbörg op juli kraog de gemeinte mael vaan d n hoege raod vaan adel t volgend waope touwgekind allewel tot t diploma dat neet zeet weurt d n heilege ummer mèt t bad mèt de drei kinder geteikend wie in väöl braobantse en versjèllende limbörgse gemeintes is t waope gebaseerd op t zegel vaan de aw sjepebaank en verliend in riekskleure dat wèlt zègke de kleure vaan t nederlands waope t maels plat is dur z n bèzonder historische pesitie uniek van karakter nie alliën is t dudjelek n uverganksdialekt van t limburgs nao t braobants en gelders kleverlands dè gelt vur miër dialekte ok hi t n unieke combinatie van kènmerke t maels plat lèkt völ op t meierijs meh hè zjus wie de mieëste limbörgse dialekte wel de sj klank in wörd wie sjoeën mook en middelar nederlands mook en middelaar is de noordelekste gemeinte vaan nederlands limburg mèt e groondoppervlak vaan km en inwoeners april de gemeinte maak deil oet vaan t bestuurlek samewirkingsverband stadsregio arnhem nimwege mook en middelar grens in t weste aon noord braobant en t noorde en ooste aon gelderland d n oetluiper vaan de nederriensen heuvelrögk heit hei de mokerhei t gief in de gemeinte sjerpe hoegteversjèlle tösse de bebosde en mèt hei begreujde heuvels vaan de mokerhei en t smale meh relatief vlake maosdal toerisme is de veurnaomste inkomstebron veur väöl veurzieninge weurt gebruuk gemaak vaan t kortbij nimwege de kèrne zien t dialek vaan al dees dörper is kleverlands ouch wel geneump zuid gelders vaan aard t mokers en t middelars zien ing verwant aan de dialekte oet t riek vaan nimwege beveurbeeld maldes en groesbeeks vaan dialekte wie t venrods stoon ze wijer aof zoedoende heet t mokers rillatief wieneg mèt t ech limbörgs te make ni jwieërt oetspraak njwi t nederlandse naom nederweert is n gemeinte en e versteidelek dörp bij wieërt t oppervlak vaan de gemeinte is km en t aontal inwoeners mei kèrne en naobersjappe in de gemeinte zien ni jwieërt ligk aon n aajd kenaleknouppunt de zuid willemsvaart de noordervaart en t kenaal wessem ni jwieërt koume hei bijein d n orzjinele naom vaan ni jwieërt waor merefelt umringk door mere tot in de vreuge vieftiende iew waor de plaats administratief deil vaan wieërt in weurt ni jwieërt veur t iers geneump es apaarte hierlekheid dees hierlekheid bleef bestoon tot aon de fransen tied in d n tied vaan de rippubliek vaan de zeve vereinegde nederlen is ni jwieërt nog inkel kiere vaan hier verwisseld in kaom t aon de rippubliek in weer bij de oosteriekse nederlen de óngerbenk nederlands de onderbanken is n veurmaolege gemeinte in nederlands limburg ten noorde vaan de parkstad limburg mèt dees stei vörmp de gemeinte n opmerkelek contras es plattelandsgemeinte de gemeinte had tösse de en inwoeners en t oppervlak bedroog km de gemeinte oontstoont in bij de groete fusiegolf in zuid limburg oet de aw gemeintes bèngelder jaobik merkelbek en sjilvend de naom óngerbenk is e historisch begrip naomelek n gróp dörper die same n rechseinheid vörme in góng de gemeinte same mèt nut en sjènne op in de nui fusiegemeinte baekdale t raodhoes stoont in sjilvend kortbij de óngerbenk bij t duits geilekèrk ligk sins de late jaore zeveteg n lochmachbasis vaan de navo in t verleie heet me väöl geprotesteerd tege t lewej wat de vleegmasjiene make begin einentwintegste iew maakde me bekind tot zes hectaar bos zjus tege de grens gekap mós weure veur de mesjiene nog lieger te kinne laote euvervlege vaanaof verzat de gemeinte ziech daotege meh in stèlde de raod vaan staot ze in t oongeliek in januari woort t stök bos gekap naotot n gróp actieveurders vaan groenfront en de vereniging stop awacs mèt geweld oet t bos weggehaold mós weure dörper gehuchte en buurtsjape sjènne nederlands schinnen is n dörp in de gemeinte baekdale in nederlands limburg in t dörp woane zoa n luuj bis waor sjènne ein zelfsjtandige gemeinte mit zoaget inwoeners oet sjènne kump de sjroeap van canisius en t alfa beer dat gebroewe wurt in de buurtsjap thöll in sjènne sjteit ouch ein kesjtièlboerderie kesjtièl terborg daonaeve is sjènne bekènd door de ieësjte boekeriejesjbende die hie óntsjtange is in de buurtsjap woufhage taege de pötterberg de breinder is de naam van t bedrieveterrein van de gemeinte de gemeinte hauw ne gemeinteband mèt de poolse gemeinte krobia sjènne makde deil oet van t landsjapspark de graven de kèrkdörper gehuchte en buurtsjappe euver de naam sjènne gaon väöl geruchter de rönje zoea zouwe de romeine ein opsjtenjige sjtam de sunici nao t noorden van hun riek verbanne höbbe namelik nao zuud limburg en dees sjtam woort in t germaans schineks geneump dees sjtam sjtiechde de dörper sjènne sjömmert sjèn op geul e a de naam sjènne is hievan ein verbastering es kompleet oet de doem verzónne verhaol mot me t volgende besjouwe keizer karel de groeate waor op waeg van aoke nao maesje verdwaald pès hae gans wied e weg ein leech zoog sjiene sjènne en aan de angere kantj wied e weg ein leech zoog sjemere sjömmert es dank veur t weer trökvinge va de waeg leet karel de groeate op de plaats wo hae de leechversjiensele zoog ein kepél boewe dat zouw dan de auw kirk tösje terborg en sjpaubik gewaes motte zin in sjènne stjtóng pès nog ein veurmalige koelsjach sjach van de sjtaatsmien emma dees sjach waor gelaege pal naeve t sjpaor va haelder nao zitterd en d n autowaeg a op t terrein van sjach is allewiel t th base support battalion bsb gevestig de basis besjteit oet ein groeat winkelcentrum banke en n paar restaurante t veurmalig sjpaor van de koele leep va brunssum gebrook en nöth via thull langs de gelaenbeek euver t grondjgebied van de gemeinte sjènne en kruutsde in sjènne de staasjewaeg sjtationsjtraot en de vièwaeg via een ongeliekvloerse kruutsing oppe huègde sjach verleet t sjpaor van de koele t grondjgebeed va de gemeinte sjènne en góng ziene waeg via het grondjgebeed va de gemeinte sjpaubèk en gelaen nao de haves va sjtein eind jaore begin jaore gól de koel t terrein rondj de muldermeule in thöl in dit gebied loge ein ouw meule en n paar boerderieje enne gansen tied woort hiej koelsjlik en sjtein geloos wat van de emma in gebrook kaom wie de koele gesjlaote waore keem t terrein in henj va dsm dat d r jaor niks mit dóng zoea ontsjtóng dao n natuurgebied mèt zeldjzaam plante wiej de reuzepaardestaart zeeaster zoeawied van de ziè aaf en versjeiene orchideeje mer veural de veugel op de sjlik waore biezunjer allerlei veugel die me van de waddenziè kent wiej groenpootruiter witgatje pleviere mer ouch de blauwborst kwak zilverreiger mer de gemeinte wól d r ei pretpark van make en mit d n aanlek van de vösjviever woort de reetgordel aafgegrave wodoor de veugel gein besjerming miè houwe de zeldjzaam veugel en de plante verdwene in de jaore is t gebeed euvergegange van dsm nao de gemeinte sjènne die t oetentelik toch verkoch aan natuurmonumenten mer te laat om de biezunjer plante en veugel te redde en is t deil gaon oetmake va landjsjapspark de graven dit haet r ónger angere toe geleid dat t ganse terrein oppenuuj woort ingerich mèt wanjelpaedjes t truukbringe van de gelaenbaek in häöre natuurlike loup en t aanlègke van euversjtaekplaatse veur de houfwilj kuj wae wilt weite welke zeldjzaam plante d r sjtónge mót mer ns in de beuk euver orchideeje kieke ónger de verzameling van dokter de wever oet nut enne van de belangriekste plantendeskundige van t landj in ziene tied sjènne haet ein eige ns sjtaasje van wo oet me eine kièr per oer kènt vertrèkke in de richting haelder en in de richting zitterd en remunj wier ongerhilt openbaar verveursbedrief veolia ein lienbösdeens tösje haelder en gelaen euver sjènne lien stein is n plaats en ein gemeinte in zuidelik nederlands limburg de gemeinte haw op februari inwoners t oppervlak bedreug km de plaats stein haw in inwoners de have van stein weurt op december in gebruuk genómme dörper gehuchte en buurtsjappe in de gemeinte karakteristiek veur t dialek steins in de gemeinte o m in stein berg aan de maas en uermend is de rollende r dit is aevel nog neet zoa lank zoa róndj woar ze nog euveral op t limburgs platteland te huuëre aan d n angere kèntj laote noe ouch de jóngere in stein de rollende r valle in de nach van op oktwaber brukt inens ne brendj oet in t steinse winkelcentrum waarsjienlik is de brendj begonne bie n blokkerfiliaal al gauw wurt t vuur grwater en grwater tot dat t vuur t gans winkelcentrum in zien mach hei ne daag later wurt al gauw dudelik dat de sjaaj in de tjèntalle miljoene euro s lik d n naeve t aafgebrende winkelcentrum gelaege flat de stevel bleef gespaard anton barske d n burgemeister van stein vong de situatie jèl erg en probeerde zwoa snel meugelik nwadwinkels veur de inwoners te regele oeteindelik koste dees nwadwinkels pas eind juni in gebrk genomme waere voelender voerendaal op z ch hollesj is n plaats en n gemeinte in t limburgs heuvelland op januari woonde hie luuj t oppervlak is km de naam voelender geit truk nao dal aan de voer voer zou dan de ouw benaming zin van hoonsbaek n ziebaek van de gelaenbaek n ander hypothese zaet dat de naam is afgeleid van furenthela n romeinse nederzètting woëvan o a de opgraving van villa rustica getuug dörper en gehuchte en hun buurtsjappe in t centrum van voelender sjteit de sint laurentiuskèrk woëvan de historie truk geit tot wie ze ingewieëd woert doer paus leo ix in is t geboew groëtendeils vernuujd in waterstaatssjtiel óntworpe door architec dumoulin in woerte dweersjsjeep en koeër toegevoog architect jan stuyt ze is opgetrokke in kundersjtein rónd voelender bevingk zich n groeët aantal kesjtiële en typisch zuud limburgse carréboerderieje zaerem nederlandse naam sevenum is n derp in de gemènte haors aan de maas in noordelek nederlands limburg tot januari waor t n zelfstendege gemènte ze tèlde op december inwoeners toppervlak waor km d r waore drei kèrne van klein nar groeët t derp zaerem wört vör t ers genumd in in waort de plats n hieërlikheid wat t wies de fransen tied bleef de grónk van de pieël waort vanaaf de achtinde ieëw ontgónne t derp de pieël óntstóng zoeë in op januari is de gemènte opgegange in de naobergemènte haors aan de maas t zaerems is n aovergangsdialect tusse t kleverlands t limburgs en t braobants mieër details staon beej t zaerems en beej limburgse dialecte zjwame nederlandse naam swalmen is ei dörp in de nederlands limburgse gemeinte remunj kort euver de grens bie brugke in zjwame vleujt de zjwaam in de maas toet januari woor zjwame n zelfsjtenjige gemeinte die ouch nog assel en de boekol boukoul ómvatde t oppervlak woor km de lanjelikke politiek dwóng zjwame toet n fusie mit ein anger gemeinte mer de veurgestèlde fusie mit remunj waerde neet gesjteund door de gemeinte zjwame die lever biej bezel nuuj ingedeild wooj waere de gemeinte bezel haaj dao aevel zien twiefels euver en remunj woor dao sjterk taege bie de grote herindeiling van woor de annexatie van zjwame de einige gedwónge herindeiling arnold wassen sjreef ein liedje euver de kwestie zjwame swalmen in de e e eew de sualmo swalmene dankt zien naam aan t reviertje de zjwaam swalm de oetgang en is hiej gen meervoudsvorm mer n aje naamvalsvorm om ein plaats aan te gaeve vergeliek gulpe het sjtadswaope van zjwame kwoom veur t eers veur in veur dae tied zegelde de rechter perseunlik en is óntleent aan det van de femielie van zjwame ein jongere sjtam van de femielie van broeckhuysen diej tzelfde waope haet worop van swalmen ein baresjteel ter óngersjeijing haet aangebrach in waerde ridder seger van swalmen zoon van wijle willem van broeckhuysen door graaf dirk van loon heer van heinsberg en blankeberg beleend mit inkele landerieje in zjwame d r zin drie sjtadszegels in gebroek gewaes toet en vanaaf sjteit de heilige lambertus d r es kirkpetroon achter in de prehistorie waerde d r biej zjwame graafheuvels ópgewórpe worónger de graafheuvels aan de kroppesjtraot de graafheuvels op de bosberg en biej grietjens gerich in t boetegebied van zjwame ligke zichbare rèste van de romeinse waeg van haerle nao xante gelaege aan de zuidoos randj van de vreugere gemeinte zjwame tösse de landjgojer blankwater en zuiderwijck spick in t kerkdorp de boekol biej grenspaol ligk ein laatneolithiese graafheuvel aan de romeinse waeg in de middeleewe meerde de noormanne aan biej asselt om van dao oet t achterlandj te plunjere het kirkske van asselt waerde in de e eew gebouwd op ein heuvel aan de maas wo eder ein fort haaj gesjtange dees kirk waerde grotendeils gebouwd mit sjteine aafkomstig van romeinse gebouwe van de oorsjpronkelikke romaanse kirk restere nag t sjeep en t koor zjwame waas al ein heerlikheid aan t inj van de e eew d r bevinje zich noe nag de rewine van de aje burch ouborch of naborch en t imposante fraaj óngerhaje kesjteel hilleraod in de late middeleewe waerde d r rondj zjwame de landjwaer de wolfsgraaf aangelag de heerlikheid zjwame nao t markgraafsjap zjwame en asselt heurde biej t euverketeer of opper gelre t aafzónjerlikke zuidelikke deil van t hertogdom gelre de heerlikheid waas dus tiedes de tachtigjäörige oorlog en toet sjpaans onger t hoes habsburg van toet kwaam zjwame same mit neel t aangrenzende elmp in pruses remunj en herte aan de oostenriekse tak van de habsbörgers remunj en omgaeving maakte toen deil oet van t belsje det wil zigke oostenrieks euverketeer van gelder es klein restant van t aje hertogdom gelre aan de euverkantj van de maas vele ouch wessem kelpen en oler en sjtad en landj van weert mit nederweert en meijel ónger dit oostenrieks of belsje gelre op meert vonj biej zjwame ein treffe plaats tösse franse en pruuse troepe het franse revolusjonaere leger haaj euverwintjerd in remunj en ging in fibberwarie op waeg om de vestingsjtad venlo te verovere ein pruus leger waas aan t garnizoen van dae sjtad toegevoegd ziej vormde same mit oostenriekse troepe ein legertje det de franse tegemoet trók biej zjwame kwame ze mekaar taenge de franse aan de zuidoever van de zjwaam en de koalisie aan de noordoever nao ein vuurgevech zóchte de franse dekking in kesjteel hilleraod mer ouch dao hele ze gèn sjtandj ónger zjwaore verlees vluchtte ziej truuk nao remunj det ze de volgende daag óntruumde zo verleute ze nederlandjs grondjgebied mer binne twee jaor zolle ze truuk kómme in de franse tied heurde dit gebied biej t zuidelik nederlandse belsje departement van de nedermaas pas in waerde t nederlands ulesjtraote hollands ulestraten ies ein dörp in de gemeinte meersje in limburg tot waor t ein zelfsjtendige gemeinte op januari woonde d r luuj in ulesjtraote de naam ulesjtraote kömp waarsjienlek van t latiense olla dat pot beteikent in ulesjtraote zint namelek euverbliefsele van n romeinse pottebekkerie gevonge de naam kan evels ouch weure verklaord vanoet t germaans aud duits l beteikende namelik water of moor bie dees plaats huère de gehuchte en buurtsjappe de kèrk van ulesjtraote ies gewied aan de heilige catharina zie woort in geboewd in neogotische sjtiel in de jaore van de e ièw ies de kèrk gerestaureerd aan de weeg nao meersje liegk t landgood vliek dat ies e kesjtièl oet mèt eine haof en ein koetsjhoes debie de geboewe van t landgood were noe gebruuk es restaurant en fièsaccommodatie vlak bie ulesjtraote liek op eine heuvel n markante carréboerderie de wiengaardsberg woa vreuger en tegewoordig ouch wir wien woort geteeld dit ies ein neogotische kesjtièlboerderie mèt vleugele in ies me wir begoes mèt de wienteelt in de hellingbösj hie nao toe ligke de brónne van de vlièkerbeek t roemeens is n oos roemaanse taol die in roemenië en moldavië door de mierderheid vaan de bevolking gesproke weurt allewel in moldavië meistal vaan moldavisch gesproke weurt geit t hei dudelek um dezelfde taol wijer weure zuideleker op de balkan nog dialekte gesproke die hiel kort bij t roemeens stoon zuug ouch aroemeens alles bijein zien rs oongeveer miljoen minse mèt roemeens es ierste taol t roemeens huurt wie gezag mèt t italiaans tot de oos roemaanse taolgroop dat wèlt zègke tot t miervoud de oetgange i en e gebroek neet os en as t roemeens kint versjeie diftonge die oontstoon zien oet breking vaan lang monoftonge ea oa de i is de afgeloupe iewe vervalle t roemeens is de einege roemaanse taol die nog get vaan t latiense naomvellesysteem euvergehawwe heet vruiwleke wäörd höbbe in t inkelvoud ein vörm veur de nominatief accusatief en ein veur de genitief datief de meiste latiense oonzijege wäörd zien in t roemeens mennelek in t inkelvoud en vrouwelek in t miervoud roemeense grammatica s spreke dèks vaan ambigen twieslechteg veur neutru oonzijeg wie t italiaans heet t roemeens drei vaan de veer conjugaties vaan verbe bewoerd t vocabulair vaan t roemeens versjèlt vaan de aander roemaanse taole umtot väöl slavische wäörd drinzitte die via de slavische naobere meh veural door t kèrkslavisch drin gekoume zie wijer heet t ouch törkse oet d n tied vaan de törkse euverhiersing en griekse wäörd hoegalemannisch hochalemannisch of schwytzerttsch is de taol die gesproke weurt in t germaanstaolege deil vaan zwitserland t uterste zuidweste vaan duitsland t uterste zuie vaan d n elzas en west oosteriek de grens mèt t nederalemannisch weurt getrokke mèt de grèns vaan t gebeed boe de ajdgermaanse k in kch of ch verandert in t hoegalemannisch zeet me dus kchind of chind veur keend in t nederalemannisch gewoen kind alles bijein zien rs zoen miljoen sprekers dèks weurt t hoegalemannisch ouch weer ingedeild in hochalemannisch zoonder mie de taol vaan de hoegvlaktes en höchstalemannisch de taol vaan t hoeggebergde taolkóndege dinke tot in t hoegalemannisch de klaankveranderinge zien oontstoon die t duits allewijl vaan t nederlands en t neder limburgs doen versjèlle in fraankriek steit de taol oonder groete drök meh in duitsland en zeker zwitserland kin me ze nog euveral in t spraokgebeed hure t hoegalemannisch is op gein meneer sociaal gekleurd alle zwitserduitsers spreke t allein op sjaole en in de media weurt t duits gebruuk waor t ouch meh umtot de noordeleke en zuideleke dialekte oonderein neet of koelek te verstoon zien nijmege nederlands nijmegen gelders nimwaege is n stad en n gemeinte in de nederlandse provincie gelderland op januari woende hei lui nijmege is qua ienwoenertal de tiende stad vaan nederland en de erste vaan gelderland traditioneel ligk nijmege aon de zuideuver vaan de waol sinds inkel jaore evels ligke de dörper lent en oosterhout binne de gemeintegrenze umtot de gemeinte hei ouch is begonne mèt bouwe vörmp nijmege mèt arnem bekans ein agglomeratie nijmege heet n aontal belangrieke historische bouwwèrke dit zien evels gerestaureerde gebouwe umtot t nijmeegse centrum in d n twieden wereldoorlog gebombardeerd is zien de meiste bouwwèrke verlore gegoon dèks zien dao modern gebouwe veur in de plaots gekoume de bekindste gebouwe zien de stevenskèrk t raodhoes en de waag t belvédère en de kronenbergtorie zien ziechbare reste vaan de aw walmör nijmege is ein vaan de twie ajdste stei vaan nederland de aander is mestreech me vermoodt tot de plaots roond t begin vaan de jaortèlling mèrretrechte kraog in of roond moot noviomagus wie nijmege op t latien hèt stadsrechte gegeve zien in zint reste van ne romeinse wachtore opgegraove in nijmege wes in de vreug middeliewe laog de plaots bij de grèns mèt t saksische gebeed en ouch neet wied vaan de frieze de frankische keuning sjarel de groete stichte hei in ne palts allewel tot sommege historici meine tot t hei um n aander plaots geit mèt de noormenneninval vaan woort dee palts verweus in stichte d n duitse keizer frederik barbarossa hei n börch en in woort nijmege tot rieksstad verklaard in de zestiende iew greep de reformatie sterk um zich heer en vaanaof waor de stad definitief in hollandse han de nijmeegse vree oet maakde n eind aon d n oorlog tösse fraankriek en de rippebliek vaan de vereinegde nederlen in woort hei n kathelieke universiteit gestiech boe väöl limburgse studente nao touw goon de stad is in de historie vaan de twieden wereldoorlog bekind gewore door n vergissing vaan de geallieerde de bestuurders vaan de bommewèrpers dachte bove t roergebeed te zitte en bombardeerde de binnestad vaan nijmege plat in nijmege is ouch de radboud universiteit nijmegen of ru gevestig dit is ein vaan de universiteite die nederland riek is t geit hij um n zoegenumde breij universiteit die e breid scala aon fakulteite en opleidinge te beje heet de nijmeegse veerdaogse is e wandelevenemint dat eder jaor in de daarde week vaan juli gehawwe weurt wèssem ouch waal wisheim nederlands wessem is e stedje in de nederlands limburgse gemeinte maasgoew det t n stad is kintj me zeen aan d n opboew van t plaetske de vesting is nag dudelik te zeen in t straotepetroean in haet de sjutterie st joris oet wèssem t ols het oud limburgs schuttersfeest gewónne in organisieërdje t t ols t historisch plaetske wèssem is mieër den doezendj jaor aod uuever de aodste historie van wèssem is neet väöl bekindj de naam duit frankisch aan en opgravinge die t de aafgeloupe jaore gaaf wieze den ouch op ne bewuuening in de romeinse tied in dezen tied waas t gebied van wèssem keltisch en in dees streek wuuende de eburone de nervii enne remi allemaol sjtamme van de belgae det limburg keltisch waas kintj me ouch huuere in os taal gaius julius caesar neumtj in zien book de bello gallico de belgae de dapperste van alle kelte woea me noe limburgs sprèk laefde vruueger de keltische stam de belgae wèssem lik ouch in t gebeed woea t vruueger bokkeriejers gaaf tot laag wèssem inne gemeinte hael t catalaans is n taol die in t ooste vaan spaanje gesproke weurt door zoe n miljoen lui mojertaolsprekers daoboete is t de officieel taol vaan andorra en zien d r in t uterste zuie vaan fraankriek en in algheria op sardinië nog catalaanstaolege plaotse t catalaans steit väöl körter bij t occitaans es t castiliaans feitelek ligk t midde tösse die twie taole in de taol is behuurlek dialektisch verdeild de officieel sjrieftaol gebaseerd veural op t dialek vaan barcelona meh ouch mèt aander invloje weurt door geine gesproke en veural roond valencia en op de baleare neet algemein geaccepteerd t catalaans woort oonder franco hendeg oonderdrök meh is allewijl n officieel taol vaan spaanje de iomtbm of aidlcm heet zich bij de resolutie van marseille van november ouch euver de besjerming van dees minderheid en hun taol oetgesproke de term wiki of wikiwiki weurt gebroek veur n colleksie van hypertext documente die in samewirking gesjrieve weure soms weurt de software om aan zoen colleksie te wirke ouch waal wiki genumd mit ne wiki kins e mit ne browser documente sjrieve in ein sumpel opmaaktaal wiki wiki kumt oet t hawaiïaans en beteikent sjnel de ieste wiki wikiwikiweb woor verneump nao de wiki wiki böslien aan de internasjonaal luchhave van honolulu de ingelsjtalige wikipedia is de groetste wiki d r is n houp versjillende software te kriege om n wiki op te zitte mediawiki weurt gebroek doer de projekte van wikimedia n auwer systeem is pmwiki sommige van dees wiki s zint intösje down geografie verhollandst eerdriekskónde is de wetensjap die ziech bezeghèlt mèt alle fenomene die betrèkking höbbe op bestumde plaotse gebiede continente of de gaanse wereld geografie concetreert ziech ummer op n aon te wieze gebeed op de eerd en is temeenste groetendeils synchroon d w z ze hèlt ziech bezeg mèt de situatie vaan noe in contrast mèt de historie die diachroon opgezat is geografie vèlt in meenstens twie takke oeterein fysische geografie en sociaal geografie de ein betrèk ziech op de natuur vaan n zekere plaots en is doamèt verwant aon de natuurkónde en de biologie de aander hèlt ziech bezeg mèt de bevolking vaan n zeker plaots en heet väöl te make mèt culturele antropologie sociologie taolkónde ezw n hiel oppervlakkege vörm vaan geografie is topografie plaots besjrieving en de cartografie wat t make vaan laandkaarte inhèlt dees vörm vaan geografie is veural belaangriek op basissjaole t bretoens inheims brezhoneg fraans breton is n keltische taol gesproke in veural t weste vaan de fraanse regio bretanje de taol is neet oontstoon oet t aw gallisch meh oet de taol vaan de britte die mèt d n inval vaan de angele en sakse nao t vastelaand vlöchte daodoor is t bretoens hendeg èng verwant aon t cornish en t welsh t bretoens weurt nog door zoe minse gesproke in de aofgeloupe ieuw is t aontal sprekers hendeg aofgenome meh door t stèrk regionaal geveul vaan de bretoene is t neet te verwachte tot de taol oetsturf door de sjovinistische franse legislatie is in fraankriek geine pläöts voor meenderheidstaole wie t bretoens es officieel taol väöl kinder liere de taol evels op particulier sjaole boe inkel of veurnaomelik bretoens gesproke weurt t cornisch of cornish inheimse naom kernowek in awwer spellinge kernewek of kernuack is de keltische taol die vaanajds in t ingels graofsjap cornwall gesproke woort de taol is t ingste verwant aon t bretons en in minder maote t welsh ze is in d n achtienden iew oetgestorve meh in de twintegste iew nui leve ingebloze de britse euverheid erkint de cornische taol oonder sjapiter ii vaan t europees handves veur minderheidstaole wie häör zöstertaole stamp t cornisch aof vaan t brits de keltische taol die in de ajdheid in groet brittannië of groete deile daovaan woort gesproke bij d n inval vaan de angelsakse weke de kelte veur zoewied neet geassimileerd oet nao armorica wat daovaandan bretagne góng heite en nao de westeleke oetheuk vaan t eiland cumbrië wales en cornwall op dat memint mote de veer taole neve welsh cornisch en bretons waor de veerde taol cumbrisch wat later in de middeliewe verdween nog sterk opein geleke höbbe en ieder dialekte vaanein zien gewees cornisch en bretons zouwe nog tot deep in de middeliewe oonderling verstoonbaar blieve ouch nao de oonderwerping vaan cornwall door wessex roond bleef de taol in gebruuk oostelek vaan d n tamar woort ingels de veurtaol graofsjap devon westelek daovaan bleef t keltisch in gebruuk dees situatie bleef oonveraanderd tot t ind vaan d n daartienden iew in deen tied begós cornwall vreidzaam te veringelse wat n laankzaam versjuiving vaan de taolgrens tot gevolg had groete deile vaan t graofsjap bleve evels de facto eintaoleg oet de late middeliewe zien oetgebreide literair werke euvergelieverd veural buunwerke nao góng t verval helder in lag t ingels liegerhoes aon alle kèrke t book of common prayer op mèt gezaange in t ingels die de latiense liturgie móste vervaange in cornwall boe väöl lui gein ingels kóste of wouwe spreke lokde dat verzat oet dit verzat woort hel oonderdrök en de ingelse taol woort in gans cornwall doorgeduid n bijkoumende rei veur t verval waor tot de band mèt bretagne gooddeils verbroke waor al in de zeventienden iew wie de taol ziech had trökgetrokke tot in t weste vaan cornwall merkde sommege op dat t ingels väöl mie woort gesproke en beter woort verstande es t cornisch wienie de taol oetstorf is neet dudelek in häören tied woort dolly penthreat n inwoenster vaan t dörpke mousehole die in storf es de lèste mojertaolspreekster gezeen es twiede taol neven t ingels leefden t evels laanger door zoeget t rzelfdertied en in tzelfde dörp wis eine william bodinar de taol oet de moond vaan cornische vèssers te liere zelfs in de late negentienden iew gaof t nog lui die get devaan wiste oet de moond vaan john davey ne boer oet zennor wis me in deen tied nog e veerske op te teikene zelfs in d n twintegsten iew gebruukde sommege nog cornische wäörd en oetdrökkinge meugelek gaof t ouch toen nog lui die drin kóste conversere t greujend keltisch nationalisme in zjus dezen tied reep in väöl cornishmen t verlange op um de taol te liere henry jenner publiceerde in e handbook veur t cornisch heer had ziech daoveur gebaseerd op diverse aw tekste dees publicatie zuut me dèks es t begin vaan de cornische heropleving diverse werke volgde in de loup vaan d n twintegsten iew zeker vaanaof begóste ummer mie lui t cornisch ouch weer es spreektaol te gebruke dit leide wel tot discussies euver de te gebruke vörm vaanajds hadde de revivaliste gebruuk gemaak vaan t unified cornish wat robert morton nance vaanaof had oontwikkeld ken george waor dao neet gans tevrei mèt en oontworp in t kernewek kemmyn roond dezelfden tied kaom richard gendall mèt t kernuack nowedga ne vörm dee ziech in tegestèlling tot de veurege neet op t middelcornisch meh op t laat cornisch vaan de zeventienden en achtienden iew baseert in kraog de taol erkinning vaan de britse euverheid oonder t europees handves veur minderheidstaole mèt dees erkinning woort wel dudelek wie groet t probleem vaan de oonderling strijege standaarde waore me naom in daorum ne nuie vörm aon de standard written form of furv skrifys savonek de mieste oteurs höbbe hun eige spellingsveurkäöre laote valle veur deze nuie standaard intösse heet de taol e hemfelke sprekers verspreid euver gans cornwall meh get talrieker in t weste vaan t graofsjap boe de taol noets gans weg is gewees me sjat tot t in zoe n mojertaolsprekers gaof bekaans allemaol kinder en zoe n vleujende twiedetaolsprekers e groeter aontal oongeveer lui kin mètkoume in sumpel gesprekke zoewel veur de nui generatie mojertaolsprekers es veur de lui die t cornisch later liere weurt väöl gedoon diverse literair werke zien vertaold loupend vaan kuifje tot aon de biebel de cornische biebel oet is nog oet t ingels vertaold intösse löp e perjek um m gans oet de groondteks te vertaole ouch orzjineel literatuur versjijnt weer t cornisch deilt väöl mèt t welsh en nog mie mèt t bretons de taol maak gebruuk vaan de typisch keltische mutaties t werkwoord kin oetgebreid weure vervoog t zelfstandeg naomwoord evels kin allein nao getal weure verboge en kint gein naomvalle t gief e bepaold lidwoord an n oonbepaold lidwoord oontbrik t adjectief kump nao t zelfstandeg naomwoord versjèlle mèt t welsh lieke talriek meh dat kump ouch door de oetereinloupende spellinge die de twie taole gebruke negeert me die daan vèlt oonder mie op e versjèl mèt t bretons is tot t cornisch de klaanke dh en th heet gehawwe t ieslandjs slenska is n noeardj germaanse spraok mit bao spraekers t is de officieel spraok van ieslandj t ieslandjs behuuertj same mit t faeröers toet de westelike of eilandj scandinavische tale t is neet good te verstaon veur spraekers van de scandinavische tale van t vastelandj noors zweeds en deens t ieslandjs wuuertj mit t letiens alfabet gesjreve woraan versjillendje teikes zeen toegevoog éé óó edh thorn en öö de alfabetische vólgorde is a b c d e é f g h i j k l m n o ó p q r s t u v w x y z ö de speciaal letter thorn guuef de klank weer die me ouch taengekömp es de th in t ingelse think óngeveer es de griekse letter theta en de eth is dao de stömhöbbendje variant van es de th in t ingelse that of de griekse letter delta de letter steit in t ieslandjs noeaits aan t begin van e waord en de letter steit noeaits aan t ènj van e waord dees letters kómme oet t aad runenalfabet de letters c q w en z waere neet gebroekt behalve veur wäörd en name van neet ieslandjse aafkóms wiejer klinke i en y geliek zjuus wie en de in ónbroek geraakdje z klink es s zjuus wie in in al anger noeardj germaanse tale ieslandj waerdje tösje en bevólk vanoet wès noorwege t ieslandjs haet zich óntwikkeldj oet t aadnoors in noorwege vónje zjuus wie in de res van t germaanse taalgebied in de ieëuwe daonao groeate taalverangeringe plaats al den neet veroearzaak door de intensieve contacte mit de nederduits kallendje hanjelsluuj van de hanze mer óp t aafgelaenge ieslandj gebäördje det bao neet en bleve de waordesjat en t verbugingssysteem vriewaal ónverangerdj de oetspraok is waal verangerdj t ieslandjs bezit n aantal foneme die zeldzaam zeen in anger europees tale wie n stömloeas l n m en r in t ieslandjs is t aad scandinavisch verbugingssysteem dös nag gans intak al zelfstanjig naamwäörd bievooglik naamwäörd lidwäörd aanwiezendje veurnaamwäörd bezittelik veurnaamwäörd eigename rang telwäörd enzoea waere verbaoge in veer naamvalle die veur alle drie waordgeslachte apaarte vorme kinne daonaeve kintj t ieslandjs nag sterke en zwakke verbuginge veur t zich vólg hie de verbuging van t ónregelmaotig mannelik waord fjörur fjord t bepaald lidwaord wuuertj zjuus wie in de anger scandinavische tale achter t zelfstanjig naamwaord geplak aangehech lidwaord wodoor vorme óntstaon wie fjararins van de fjord fjörunum aan de fjorde t ónbepaaldj lidwaord kintj me in t ieslandjs neet fjörur kin dös beide fjord es ne fjord beteikene veur de verdudeliking kintj me t getal einn ein broeke n ópvallendj kinmerk van t ieslandjs is t strang purisme det ne groeaten invlöi óp de óntwikkeling van de taal haet gehad wo de anger germaanse tale euverspeuldj waerdje mit lieënwäörd oet t frans en t latien en de vastelandj scandinavische tale baovedeen mit lieënwäörd oet t nederduits haet me in ieslandj ömmer getrach veur de benaming van nuuj begrippe oet de brón van erfwäörd te putte t ieslandjs is n rieke taal vanwaenge de väöl ieëuwe sagaliteratuur daodoor kós me dök vergaete wäörd oet t verleje nömme óm nuuj begrippe aan te duje zoea waerdje telefoon smi nao e aad waord veur draod en sjerm beildjsjerm computersjerm skjr nao e aad waord veur vènster t faeröers inheims froyskt is n noord germaanse taol die op d n archipel vaan de faeröer gesproke weurt de taol heet op de eilen zelf zoe sprekers en op t deense vasteland nog zoe de taol is ing verwant aon t noors veural de wes noorse dialekte meh gans bezunder aon t ieslands boe t väöl archaïsmes mèt deilt de spèlling vaan t faeröers is archaïserend neet in de lèste plaots umtot eder eilaand zien eige dialek heet wat n gemoderniseerde einheidsspèlling verhindert de noormanne waore neet de ierste bewoeners vaan de eilen in de iewe veur de noordse expansie woort t eiland al diverse kiere bewoend me nump aon door iere en sjotte hun aajdiers heet mer beperkde spore in de taol naogelaote vaanaof koume noormanne oet noorwege d n arsjipel kolonisere zij naome hun taol t aajdnoords mèt vaanaof dat memint begóste de eilen hun eige dialek te te oontwikkele e groet deil vaan de middeliewe moot t faeröers nog good te verstoon zien gewees veur sprekers vaan verwante taole noors ieslands norn en greunlands noords de spelling woort soms wel op taolveraanderinge aongepas meh laank neet altied eus kinnes vaan t middeliews faeröers is daorum beperk nao de rifformatie op t vasteland op de faeröer naom de positie vaan t deens sterk touw t gebruuk vaan t faeröers op sjrif woort noe verboje de koumende drei iewe woort t koelek opgesjreve de wienege kiere tot e fragmint vaan de taol wel op pepier woort gezat gebäörde dat quasi fonetisch in n op t deens gebaseerde spelling dit gief us e bitteke inziech in de oontwikkeling vaan de taol in deen tied in publiceerde d n inheimsen dominee venceslaus ulricus hammershaimb n spelling vaan zien moojertaol gebaseerd op t aajdnoords dit leet de vrijheid tösse diverse oetspraokvariante die in diverse dialekte bestoonte en versterkde de culturele band mèt iesland wat op dat memint n periood vaan sterk nationalisme doormaakde n alternatief systeem vaan taolkundege jakob jakobsen wat fonetischer vaan aard waor voont geinen ingaank in d n twintegsten iew woort de taol officieel erkind zoe woort t de taol vaan t lieger oonderwies sinds en de kèrk en woort ze bij t instèlle vaan otonomie in tot nationaol taol verklaord tot laank nao d n twiede wereldoorlog bleef t deens in de media evels de gebrukelekste taol allewijl is dao n ind aon gekoume deens vèlt op de faeröer mer wieneg mie te hure t deens is wel nog de taol vaan de hoeger klasse vaan t oonderwies de faeröerse grammair rappeleert in väöl opziechte aon de ieslandse zoe heet ouch dees taol nog veer naomvalle die zoewel mèt es zoonder aongehech lidwoord kinne veurkoume de taol heet t verbuigingssysteem vaan t aajdnoords gooddeils behawwe ouch t werkwoord is vörmeriek toch gief t hei ouch e belaankriek versjèl mèt zoewel ieslands es aajdnoords t faeröers werkwoord heet väöl minder vörm oonder mie door t samevalle vaan ierste twiede en daarde persoen miervoud einheidsmiervoud in de faeröerse klaanklier zien diverse veraanderinge opgetrejje die deils uniek zien en deils hun parallelle höbbe in de aander noord germaanse taole de dentaol fricatieve en zien verdwene is consequent in t veraanderd in oonder mie d j en t de lètter weurt nog wel in de faeröerse spelling gebruuk de r weurt neet gerold meh klink wie nen alveolairen approximant ingelse of gooise r de veraanderinge in de klinkers zien oetgebreid wie in t ieslands zuut me hei n neiging um aon d n eine kant klinkers same te veuge en aon d n aandere kant klinkers die vreuger allein e lengdeversjèl hadde noe ouch e versjèl in kwaliteit te geve i en y zien samegevalle in i en vele in ierste instantie zjus weer same in y de góng samevalle mèt de e en vele al vreug same zoe good wie hun lang variante in de nuien tied oontwikkelde ziech gestiedegaon diverse dialektische versjèlle die veural noord zuidgeoriënteerd zien t sardiens of sardisch sa limba sarda is n roemaanse taol die op t italiaans eilaand sardinië gesproke weurt aofhaankelik vaan wat me es sardiens en wat es corsicaans zuut weurt de taol door zoe miljoen tot minse gesproke alles bijein sprèk vaan de eilaand bevolking de streiktaol nog in t stedsje algheria weurt vaanajds catalaans gesproke allewel tot t sardisch en t italiaans hei wel terrein winne t sardisch is sins door de regionaal euverheid en sins door de italiaanse regering erkind es officieel taol evels levert t oontbreke vaan n staanderdtaol en spelling heimèt wel probleme op t sardiens maak miervoude op s wie de wes roemaanse taole daorum allein al kin t sardiens koelik es dialek vaan t italiaans gezeen weure de bestumde artikele zien su sa sos en sas boe in de taol t roemeens volg aanders es alle aander roemaanse taole heet t sardiens de latiense k gesjrieve c euveral bewoerd zoe is t latiense woord centum hoonderd in t sardiens trökgekoume es kentu tegeneuver t italiaans tsiento gesjrieve cento en t fraans s gesjrieve cent op sardinië moot oets n hamitische of semitische taol gesproeke zien vermoje weitesjappers umtot t sardiens palataal klanke kint t occitaans is de euverkoepelende naom vaan n groete gróp dialekte in zuid fraankriek en t begrenzend gebeed in spaanje en italië de naom ouch wel langue s d oc kump vaan t middeliewse woord veur jao t frans en zien zöstertaole heite langue s d oïl de taol weurt door zoe n twie tot tien miljoen lui gesproke wie euveral in fraankriek weure ouch hei de minderheidstaole bedreig evels zien in de jongste tied väöl projekte oontstande veur de taol nui leve in te bloze boe oonder écoles d immersion veur klein kinder t occitaans kint de volgende hoofgrópe die soms ouch es apaarte taole gezeen weure t aranees t auvernhat t gascons t lengadocian t limoeziens t provenaals en t intösse oetgestorve judeo provenaals t occitaans is vaan groet historisch belang al ietot paries tot bleuj kaom waor t zuie vaan fraankriek boe de kathare woende cultureel op hoeg niveau de troubadours sjreve hun leedsjes in dees taol op dante alighieri sjreef dèks op t occitaans sommege stökker oet de e bis e iewse carmina burana zien gesjreve op t occitaans hei volg e citaat vaan middeliews occitaans dit veurbeeld kump oet dantes divina commedia afdeiling vagevuur d n diechter kump hei de provenaalse troubadour arnaut daniel tege dee häöm oetlègk wie t in t vagevuur draon touwgeit aander gooi veurbeelde kin me tege koume in t carmina burana boevaan bepaolde passages zien gesjreve op t occitaans beiers oosterieks is de volkstaol vaan t groetste deil vaan de duitse deilstaat beiere vaan bekans gaans oosteriek boete de grènsstreik mèt zwitserland en zuid tirol in italië same mèt t alemannisch vörmp t t opperduits vergeleke bij t alemannisch versjèlt t beiers minder sterk vaan t standaardduits toch is veur noord duitsers lesteg te verstoon t beiers weurt gesproke in de deilstaot beiere boete t noordwestelek deil daovaan boe de beiere ziech neet höbbe gevesteg dat deil vaan beiere neump me franken en zien taol hoegfrankisch ouch t uterste weste vaan de staot is neet beierstaoleg t dao gesproke swabisch vèlt oonder de alemannische dialekte nog in duitsland meh boete beiere weurt t beiers nog in e zuielek puntsje vaan turinge gesproke in de buurt vaan plauen t beiers weurt in t groetste deil vaan oosteriek gesproke meh neet in vorarlberg de dao gesproke dialekte valle ouch al oonder t alemannisch in zuid tirol is t beiers algemein inheims al huurt me in t zuie dèkser t ladin e paar dörper zien twietaoleg boete de drei hooflen weurt t beiers ouch gesproke in sopron in hongarije duits ödenburg zoewie in t zwitsers dörp samnaun veur woort t beiers ouch gesproke in zuielek sudetenland noe tsjechië in en um bratislava in t duits pressburg allewijl slowakije en in diverse enclaves in hongarije joegoslavië allewijl servië en slovenië en roemenië nao d n twiede wereldoorlog zien die sprekers bekaans allemaol nao duitsland en oosteriek verdreve de beierse dialekte deile n aontal belaankrieke kinmerke ze make nog versjèl tösse de aw ei oet aajdhoegduits ai en de nui ei oet de ierste klink es oa of aa de lèste klink oongeveer wie in de standaardtaol ouch belaankriek is t gebruuk vaan de persoeneleke veurnaomwäörd e geer en enk uuch die trökgoon op d n awwe dualis meh gewoen n sumpel miervoudsbeteikenis höbbe wie in gans t opperduits besteit de oonvoltoejd verleien tied imperfekt in t beiers neet me gebruuk de voltoejd tegewäördegen tied perfekt um t verleie oet te drökke ouch kinne beierse dialekte algemein oontrunding zoewie verweiking vaan stumloes plosieve veural de aw t is dèks in alle posities n d gewore t beiers kint diverse dialekte zeker t middelbeiers is oonderling weer gans divers de versjèlle betrèkke ziech veural op de meneer boe klinkers weure oetgesproke t beiers löp gein acuut gevaor vaan oet te sterve al löp t gebruuk devaan wel trök in beiere en in zuid tirol boe t italiaans veural in de stei terrein wint in oosteriek is t gebruuk vaan t dialek extreem algemein starekunde of astronomie is de wetensjap die ziech bezeghèlt mèt alles wat in groeter materieel verbaand ligk es de eerde de astronomie is wezelek n oonderdeil vaan de natuurkunde meh väöl takke vaan astronomie höbbe ouch ne geografischen inslaag me maak beveurbeeld kaarte vaan t zonnestèlsel en de mèlkweeg de astronomie behuurt tot de ajdste wetensjappe die de minsheid kint bijnao alle aw besjaovinge heelte ziech al demèt bezeg in t bezunder de babyloniërs de maya s en de arabiere vaanaof de zestiende ieuw is de astronomie in n stroomversnelling gekoume door groete naome wie tycho brahe nicolaus copernicus galileo galilei en christiaan huygens veural de oetvinding en constante verbetering vaan de telescoop brach die stroomversnelling teweeg heioonder volg n lieske van belaankrieke wis en natuurkundege die höbbe bijgedrage aon de kinnes vaan de hiemelliechame en de wèrking vaan de kosmos in t algemein is e zonnestèlsel e systeem vaan n staar die mèt häör zwuurtekrach n aontal kleiner werelde planete dwergplanete asteroïdes komete of zelfs klein aander stare um ziech heer liet drejje mie in t bezunder is t zonnestèlsel de naom vaan ei zoe systeem boetouw o a de eerd de maon en de zon behure us beeld vaan e zonnestèlsel is vaanaof de zeventiende iew geaccepteerd geraak daankzij ontdekkinge vaan nicolaus copernicus en galileo galileï de indeiling is vaan binne nao boete n lege regel stèlt n relatief groete aofstaond en t begin vaan n nui categorie hiemelliechame veur klein planete gaasreuze groete planete komete en kometoïdes secondair staar hypothetisch t aragonees is n romaanse taol die weurt gesproke in aragon allewijl is de taol beperk tot t noorde vaan dat gewes d w z n aontal bergdörper in de provincie huesca oets waor häör verspreiingsbgebeed väöl groeter t aontal sprekers ligk roond de meh kump tot zeker es me passief sprekers mètrekent dit beteikent tot de taol irnsteg bedreig is t aragonees heeft zienen oersprunk es vulgair latijns dialek in t ebrobassin door de stiechting vaan t keuninkriek aragon bleujde dit op es prestiesjdialek in t noorde reikden t tot deep in navarra dewijl t ziech mèt de reconquista ouch ne weeg nao t zuie vraot wie castilië de reconquista góng dominere stopde dit perces naotot aragon in oonder regering vaan t castiliaons voorstegeslach trastmara kaom góng t castiliaans ouch in aragon cultureel dominere saragossa waor tege al castiliaonstaoleg in de iewe daonao volgde ouch de res aanders es galicisch en catalaons woort de taol zjus wie t asturiaons langen tied es e spaons dialek gezeen heidoor kraog t ouch neet de aondach en erkinning vaan zien zösters wel is sinds de inveuring vaan de democratie de weeg vrijgemaak veur oetgebreide cultivatie vaan de taol sinds is de taolgrens neet mie opgesjove aragonees is noe nog inheims in de gemeintes somontano jacetania sobrarbe en ribagorza boe me euvergaanksdialekte sprik t aragonees steit tössen t castiliaons en t catalaons in t deilt ouch väöl dinger mèt t occitaons in t bezunder mèt t gascons oppervlekkeg liekent t korter bij t catalaons te stoon meh väöl vaan die euvereinkomste zien in feite archaïsmes kinmerkend archaïsch is oonder mie de handhaving vaan de f aon t woordbegin die in t spaons veur ne vocaol in h veraandert fillo zoon oet latijns filius catalaons fill spaons hijo de combinaties ct en lt zien wie in t galicisch portugees veraanderd in jt meh neet wijer gemuteerd feito gemaak gedoon oet factum catalaans fet spaons hecho muito väöl oet multum catalaons molt spaons mucho de klaank die in t spaons via d in x is veraanderd is in t aragonees bewoerd gebleve muller vrouw oet mulier em catalaons muller spaons mujer in sommege dialekte is dat zelfs nog wie in t latijn e geminaot l de clusters x ps en scj zien x gewore wie in t catalaons wie in t spaons en in väöl catalaonse dialekte weure de lètters b d en g intervocaol tot fricatieve ouch op e deper niveau deent t aragonees es brögk tösse de twie taole zoe zien in t spaons etymologische lang o s allein daan gebroke wienie de volgende lètter neet gepalataliseerd is dewijl dat in t catalaons zjus allein mer veur ne palataole consonant gebäört in t aragonees gebäörde dat in alle gevel vaandao buebo ei oet ovum spaons huevo catalaons ou en ueito ach oet octo proto romaons oito spaons ocho catalaons vuit t aragonees brik ouch zjus wie t spaons meh in tegestèlling tot t catalaons de e viella aw vrouw spaons vieja catalaons vella wijer bekleit t aragonees n tössepositie in de doorveuring vaan apocope in t catalaons valle e en o oet t vreug romaons consequent weg in t spaons blijf o ummer en e dèks ouch in t aragonees blijf de o ouch stoon meh verdwijnt de e wel consequent estudient de taol heet ouch n aontal kinmerke boe in t ziech vaan allebei aofzundert dat zien zoewel conservatismes es vernuiinge conservatief is boete de al geneumde oetspraok vaan ll in sommege dialekte t behajd vaan de b in de verleien tied teneba of teniba heer zij had spaons tena catalaons tenia en vaan t achterveugsel ato in t voltoejd deilwoord dit kump nog wel in t gascons veur innovatief is de ch t op plaotse boe t vreug romaons d had t spaons miestens x en t catalaons miestens heet choven joonk oet juvenem spaons joven catalaons jove t turks is de nationaal taol vaan turkije en ein vaan de officieel taole vaan cyprus in dees twie len en in turkse gemeinsjappe in veural wes europa boe oonder nederland t belsj en duitsland spreke alles bijein oongeveer lui turks in nederland spreke oongeveer lui de taol de turkse taol behuurt tot de familie vaan altaïsche taole allewel tot euver de geldegheid en aard vaan dees familie nog gein euvereinstumming besteit oonder taolkundege de taol is agglutinerend alle veranderinge aon wäörd weure mèt suffixe oetgedrök t einege wat t liere vaan de taol bemeujlek is de vocaalhermenie de klinker vaan n suffix weurt bestump door de klinker vaan t woord boe aon t vasgeplek weurt t turks weurt mèt t latiens sjrif gesjreve mèt e paar speciaal teikes oonder t sultanaat woort t arabisch sjrif gebruuk dat evels voor t turks relatief oongesjik is t nuigrieks néa ellinik of neoellinik is de taol vaan t modern griekeland en n veurzètting vaan de koinè en t middelgrieks zuug aajdgrieks miestal liet me de historie vaan t nuigrieks nao de val vaan t byzantijns riek beginne t grieks weurt allewijl door zoe n miljoen lui gesproke boete griekeland zien dat ouch nog de bewoeners vaan grieks cyprus en inkel gemeinsjappe in turkije en italië en väöl arbeidsimmigrante in wes europa tot veur kort bestoonte twie variante in n diglossie nevenein katharevousa zuver taol aajdgrieks op z n nuigrieks oetgesproke en dimotiki volkstaol allewijl is de dimotiki ouch de basis vaan de sjrieftaol umtot t versjèl tösse t klassiek grieks en de volkstaol toch te groet waor zoe had de katharevousa twie naomvalle die de dimitoki gaaroet neet kint t grieks weurt ummer in t grieks sjrif gesjreve t tsakonisch en t griko in italië kinne es zöstertaole vaan t nuigrieks weure gezeen allewel tot ze ouch wel es dialekte gelle zuug ouch helleense taole t limburgs is èng verwant aon t nederlands dus is t te verwachte tot me väöl vaan de nederlandse eigehede ouch in t limburgs trökvint de limburgse grammair vocabulair en ouch klaanklier mote hendeg op de hollandse trèkke klaank is evels meistal t ierste wat verandert wienie n nui taol gevörmp weurt en t lèste wat verdwijnt es n taol geassimileerd weurt dat zuut me good in n hollands dialek wie t haogs t löp gaans parallel aon t algemein nederlands meh t kint klaanke die in t an neet of koum veurkoume veur t limburgs dat väöl wijer vaan t nederlands steit es t haogs geld dit natuurlek ouch de klaankinventair vaan t limburgs is groeter es de hollandse en dèks weure klaanke op e meneer geïntoneerd dee t hollands volkome vreemp is daorum is t nötteg jeh nudig ne klaankinventair op te stèlle t limburgs is n taol mèt n klein traditie vaan gesjreve tekste wijer liert me t neet op sjaole daodoor volg ne limburger dee zien taol sjrijf dèks zie geveul en de hollandse spelregels dèks is zoe n spelling neet zoe adequaat klaanke die väöl opein liekene meh neet tzelfde klinke weure wel tzelfde gesjreve instanties die ziech beroopsmaoteg mèt t limburgs bezighawwe wie veldeke en de wèrkgroop agl höbbe n mie taolkundege spelling oontwikkeld die die versjèlle wel respecteert de klaankinventair heioonder is dao op gebaseerd t limburgs kint invoudige vocale opm alle lang vocale höbbe twie variante namelek sliep en stoettoen de vaan ziechzelf korte vocale i u en y höbbe die meugelekheid ouch daan weurt de vocaal zelf laank langer bev tied de aander ech korte vocale kinne allein twei variante kriege es n l m n ng of r drop volg n sleiptoen kin weure aongegeve met n de mèlkweeg zeen een aantal sterre eenkele miljarde die um een middelpunt in de ruimte dreje en vörmp dus e sterrestèlsel in de mèlkweeg ligk ouch ós zónstèlsel t middelpunt van een melkweegstesel weurt bepaald door n zwart gaat van honderde zoneet doezende leechjaore in diamèter d mèlkweeg is ongevèr tot miljard jaor auwd wat ongevjèr met de big bang theorie euvereinkeump de mèlkweeg hèt ne spiraalveurm en is in t midde dikker es op t oeteinde t zwart gaat in t middelpunt van os mèlkweegstèlsel hèt ne massa van ongevjer miljoen kjer de massa van ozze zon miljoen kjer dizze massa zurg d rveur dat ongevjer miljard sterre d r umheen dreje de kern van s melkweegstèlsel is umgeve door ne nevel dèh waarschienlijk aafkeump van ne supernova dèh tot jaor gelèje in de buurt ontplofte toen de minsj d r achter kaom dat t heelal get grwater waor dan r dach waor d r ouch n probleem um aafstande te maete maeter is noe eimaol onhandig oet te spraeke daorum is t leechjaor bedach de term zaet t al dit is d n aafsjtand dae leech mèr ouch radiogolve en dergelikke in ein aerds jaor in een vacum aaflèk en dat is dus maeter bie benadering t heelal is echter zwa grwat dat aafstande gemaete in leechjaor toch baove de miljwane kinne kómme väöl astronome gebroeke lever n anger einheid de parsec dae sluit baeter aan op de methode die me in de astronomie zelf gebroek óm aafsteng maete namelik t bekieke van de parallax dae n objek beveurbeeld n ster binne ei jaor vanaaf de aerd aan d n hjèmel aaflèk onder lèch versjteunt v r sjtraoling die os owwe zieë kènne mae wat is lèch noe zjuus övver lèch besjteunt twieé theorieje en vör allebèj is get te zègke ze werre allebèj verded gd dör väöraansjtaonde natuurkundige t probleem wat de theorieje an zich haant is dat ze neet gans t gedrag va lèch kinne verklaore de theorie van de golve kan neet verklaore väörwat infraroeë beveurbèld ooch zie waermde gevöld kan werre en de theorie van de deelkes kan t braeëke en reflectere va lèch neet richtig verklaore de versjillende kleure van t lèch waeët t lèchspectrum dit is oonderdeel van t elektromagnetisch spectrum genömt t spectrum begint bie infraroeë en eidigt bie ultra paars t zichbaar lèch hèèsjt ne golflengte van tot nanometer meter nm ultrapaars haat n klènger golflengte en infraroeë haat n groeëter golflengte wit lèch is trouwens n combinatie van alle kleure biejèè en zjwart is dat alle kleure werre opgenaome t reto roemaans rumantsch is n groop samehangende dialekte in de alpe en in ènge zin de noordelike groop daovaan dee in t zweitserse kanton graubnden grischun gesproke weurt de italiaanse variante weure samegevat oonder de naom frioels rs zien nog oongeveer minse die n reto roemaans dialek spreke t frioels heet tien kier zoeväöl sprekers t reto roemaans is ein vaan de vier officieel taole vaan zweitserland veur t gebroek in officieel situaties is in n officieel spèlling aongenome rumantsch grischun die ingezèt weurt veur zoe oetereinloupende zake wie baankbiljette wètgeving en oonderwies te verglieke mèt t algemein gesjreve limburgs in dee zin tot t e compromie is dat boven n aontal wied oetereinligkende dialekte wèlt stoon wie t agl weurt ouch dees spèlling neet breid geaccepteerd bestumde gelierde wèlle t reto roemaans is twie taole opbreke de zuidelike dialekte vaange zie oonder de neumer ladin de noordelike blieve reto roemaans sprekers vaan twie versjèllende dialekte höbbe de neiging ziech in t duits aon te spreke väöl vaan t aw taolgebeed is inmiddels opgesjlok door t zweitserduits t frioels furlan is n wes roemaanse taol in de oesteleke italiaanse alpe en t aonligkende gebeed t is gei dialek vaan t italiaans zie kortbijste verwant is t reto roemaans allewijl zien rs nog zoe minse die frioels spreke t belaangriekste versjèl mèt t reto roemaans zit in de vocabulair t frioels is dao in aofhaankelek vaan t italiaans t reto roemaans vaan t duits de taol weurt sinds inkel jaore door de italiaanse euverheid erkind t frioels wert ooch gekald dör groeëte groepe emigrante in canada en australië opvallend is neet alling dat ummer väöl in t frioels gesjraeve is väöral sjtreekromans en sjtreekgedichte mae och is ummer literatuur van n hoeëg niveau gesjraeve d r bekinde film regisseur en dichter pier paolo pasolini sjreef in t frioels t aroemeens armaneashti is n oos romaanse taol die gesproke weurt op de zuideleke balkan in geïsoleerde enclave de taol is hendeg verwant aon t roemeens en weurt ouch wel es dialek daovaan gezeen ze woort in nog door zoe n lui gesproke verspreid euver griekeland albanië noord macedonië bulgarije servië roemenië en turkije de mieste sprekers woene in de ierste twie len neve aroemeens en daco roemeens roemeens wie me dat in roemenië sprik gief t ouch nog istro roemeens op istrië kroatië en megleno roemeens in griekeland en noord macedonië zuug keertsje wie alle romaanse taole geit t aroemeens trök op t vulgair latien t gief vaanajds twie theorieë euver de perceizen oersprunk de ierste theorie postuleert tot de taol min of mie in situ is oontstande bij gróppe illyriërs die t latien euvernaome dat zouw beteikene tot de vulgair latiense taolvariatie op de balkan hendeg klein waor aanders zouw de taol neet zoeväöl op roemeens liekene n aander theorie is tot t aroemeens oontstande is oet de roemeensen diaspora tot romaans sprekende daciërs in de vreug middeliewe op byzantijns groondgebied zien goon woene roemeens sprekende lui op de balkan weure vlache geneump nen term dee mèt waals en welsh verwant is sinds zien oontstoon is de taol sterk mèt t grieks in contak gewees dewijl t roemeens väöl mie door de slavische taole is gevörmp väöl versjèlle tösse de twie taole laote ziech hei oet verklaore oondaanks de kortbijheid vaan groeter taole neve grieks ouch de slavische taole albanees en turks heet de taol ziech in de byzantijnsen en osmaansen tied good kinne hawwe zoe waor t de volkstaol vaan moscopoli allewijl voskopojë in albanië wat in de vreugmodernen tied n belaankrieke stad waor mèt de opkoms vaan t nationalisme woort de status vaan de taol evels oonzeker sprekers gónge ziech es grieke zien of wienie ze moslim waore es turke en hechde wieneg belaank mie aon hun taol de roemene lagte ouch hunne claim op de sprekers en booje de aroemene zelfs t rech op trökkier aon rillatief wieneg lui maakde dao gebruuk vaan meh sommege emigreerde wel in de diverse enclaves in noord griekeland geit de taol intösse hel achteroet t aroemeens geneet allein beperkde erkinning in macedonië t aroemeens versjèlt op diverse punte vaan t roemeens t opvallendste versjèl is tot t aroemeens väöl mie griekse wäörd heet en t roemeens mie slavische aroemeense variëteite in noord macedonië en bulgarije höbbe ouch wel slavische wäörd meh die zien vaan väöl lateren datum de väölheid aon griekse wäörd heet ouch gemaak tot t aroemeens klaanke heet die in t roemeens oonbekind zien wie x zjus wie de mieste taole op de balkan kint t aroemeens gein infinitieve dewijl t roemeens die wel heet gehawwe de ierste persoen inkelvoud indeg gemeinelek op u dewijl deen oetgaank in t roemeens verdwene is aroemeens cntu roemeens cnt iech zing t aroemeens kint drei hoofdialekte frshrot veural in albanië en in de griekse weskösregio pindisch in de regio pindos veural op grieks groondgebeed en gramustisch in t noordooste neet in de lèste plaots noord macedonië en bulgarije t trèkke vaan de perceis grenze is lesteg de sprekers verstoon ziech oonderein zoonder väöl probleme t aroemeens weurt gemeinelek in t latiens sjrif gesjreve incidenteel weurt t grieks sjrif gebruuk t dalmatisch is n oetgestorve oos roemaanse taol die aon de kös vaan kroatië en op zie hoegtepunt ouch montenegro gesproke woort de lèste plaots boe dees taol gehuurd woort is t eilaand krk veglia op t dalmatisch de lèste spreker waor tuone udaina dee in op n laandmien leep ei jaor ieder had de italiaanse gelierde matteo giulio bartoli häöm bezoch en alle moegelike informatie euver de taol ingewonne zoetot heer e book dreuver kós sjrieve dat kaom in oet oonder de titel das dalmatische rs zien twie houfdialekte gewees t ragusaans zuidelik en t veljotisch noordelik udaina spraok t lèste hei volg t paternoster korte versie in t dalmatisch t oppersorbisch is n klein wes slavische taol die in t ooste vaan duitsland gesproke weurt nao sjatting kinne lui de taol spreke mesjiens daovaan zien mojertaolsprekers de oppersorbe höbbe bautzen es cultureel centrum t sorbisch is nao d n twiede wereldoorlog in twie officieel taole oeterein gevalle t oppersorbisch en t nedersorbisch dat te noorde daovaan in brandeburg gesproke weurt bei taole zien hendeg awwerwets en höbbe väöl buigingsvörm de taole höbbe zeve naomvalle en drei grammaticaal getalle neve inkelvoud en miervoud ouch nog dualis zoe is t bev ruka hand ruce twie hen en ruki hen vaan mie persone t slowaaks is de inheimse taol vaan de rippebliek slowakije in middel europa ze weurt ouch in t aonpalende gebeed gesproke t is n wes slavische taol die hendeg èng mèt t tsjechisch verwant is op zoe hoeg niveau zèlfs tot vaan e dialek gesproke kin weure doe kins de versjille vergelieke es limburgs mit t nederlands politiek ligk dat evels te geveuleg de versjèlle mèt t tsjechisch zien dat t slowaaks get conservatiever is de tsjechische klankveraanderinge heet t neet doorgemaak toch zeen hiej oetzönjeringe in t slowaaks kint geine vokatief mie in tegestèlling tot t tsjechisch wie t tsjechisch heet ouch t slowaaks ne groete klaankinventair hiej onger stuit n lies mit lenjer en t aantal miense die biejnao edere daag slowaaks sjpraeke bron t slowaaks ontsjtong in de e eeuw nao de val van t groot moravische riejk t woor eeuwelang ne verzameling ongesjreve dialekte schrieftale wore latien hongaars duits en later ouch tsjechisch nao innige poginge hiej toe in de e eeuw introduceerde anton bernolk in ne slowaakse sjrieftaal gebazeerd op westelikke dialekte de huidige sjrieftaal waerde in de jaore gelanceerd door udovt tr en is gebazeerd op t centrale dialek de klemtoon in t slowaaks lèk in bao alle gevalle oppe irste lettergreep alhoewel d r nooit zo sterk is t slowaaks is n slavische taal die t latiense alfabet gebroek de meiste slavische tale gebroeke t cyrillisch alfabet alle west slavische tale dus ouch slowaaks gebroeke t latiens alfabet t slowaaks maak gebroek van väöle accente om klank verangering aan te tone de caron biejveurbeeld zorgt d r veur det d r n j echtige klank achter de letter kömp woor d r op is geplek veurbeeld c ts tsj letters in t slowaaks inclusief döbbelletters a ä b c d dz d e é f g h ch i ia ie iu j k l m n o ó p q r s t u v w x y z notitie de q de w en de x komme allein biej leenwoorde en name es watt veur in sommige gevalle wörd de q vervange door kv oetsjpraak kw es in kwark t slowaaks kin naamvalle wo van de zevende de vocatief vriejwaal is oetgestorve de angere naamvalle in t slowaaks zeen ein van de weinige veurbeelde van de vocatief is pané det meneer beduud t slowaaks haet gén lidwäörd dus telo kin lichaam of t lichaam beduuje oet de konteks kinse meistal waal opmèrke welke d r bedoelt wörd veur de dudelikheid gebroek me waal ns jeden det ein beteikend in t slowaaks waere zelfstanjige naamwäörd vervoeg nao naamval geslach en wieväölheid sommige zelfstanjige naamwäörd zeen onregelmaotig mannelikke zelfstanjige naamwäörd waere ingedeilt nao laevend en laeveloos t vraemdje hiej biej is det dub eik dus n plant biej laeveloos wörd ingedeilt ditzelfdje geld ouch biej verkleinwäörd van diere perseunlikke veurnaamwäörd waere vervoeg volges geslach wieväölheid persoon en naamval in de nominatief wörd t perseunlik veurnaamwaord weggelaote es in t latien dus ich maak is robm t is echter neet verplich om dit te daon ja robm is ouch toegestaon in modern slowaaks wörd oni duk vervange door ony de twee tabelle hiej onger bedude deze en dit ze waere dus gebroek biej ongerwèrpe die kortbiej de spraeker zeen det en dae die slaon op ongerwèrpe die ver vanne spraeker aaf zeen waere aangeduud door to achter t aanwiezend veurnaamwaord te plekke veurbeeld ten redaktor deze gebroeker tento redaktor dae gebroeker de wäörd ktor en ak waere es t biejvoeglik naamwaord pekn vervoeg dus ak akého akému akom akm veur n mannelik waord t waord i is n genetief waord en wörd neet meer verbaoge in principe waere alle onbepaolde veurnaamwäörd vervoegd in t slowaaks zeen duk wäörd aaf te leide van anger wäörd es biej t onbepaold veurnaamwaord t geval is kto niekto nikto is zo n veurbeeld hiej onger sjtaon nog get veurbeelder t bezittelik veurnaamwaord wörd vervoeg nao wieväölheid geslach en naamval svoj wörd gebroek es t ongerwèrp van de zin n bezitsrelasie mit t lijdend veurwèrp of t mitwèrkend veurwèrp haet svoj kömp dan zelfs inne plaats van t bezittelik veurnaamwaord svoj wörd verbaoge es tvoj t bezit kin onnoch geaccentueerd waere mit vlastn m svoj vlastn bicykel het haet ne eige fiets het haet zelf ne fiets in t limburgs zou duk t waord eige waere gebroek wae m wèlke en die zeen in t slowaaks ktor ktor en ktoré ze waere verbaoge es t biejvoeglik naamwaord t kömp regelmaotig veur det me o gebroek om op persone trök te sjlaon in t slowaakse wörd zich es sa vertaald t slowaaks kint gén specifiek versjil tusse elkaar mekaar en t wederkerend veurnaamwaord zich deze drie wäörd waere allemaol es sa vertaald en ouch zo verbaoge zee de tabel hiej baove sommige wèrkwäörd es by zeen jes aete en cestova reize t vergt net es biej alle anger grammatikale ongerdeile nogal get kinnes op fatsoenlik met de veurzètsels omtegaon èlk veurzètsel in t slowaaks bringt n naamval mit dit is eigelik biej alle tale waal zo maar omdet in t slowaaks de zzelfstanjig naamwäörd vervoeg motte waere nao naamval mosse weite wèlk veurzètsel wèlke naamval mit zich mit brink in principe zeen d r veurzètsels in t slowaaks mit oetzönjerig van complèkse veurzètsels d r zeen maar inkele veurzètsels die verangere nao geslach of meervoud sommige veurzètsels höbbe es veurwaarde det d r n bepaalde richting of situatie aan gebonje is c complex veurzètsel r richting s situatie d r zeen ouch veurzètsels die neet meer ne specifieke naamval mit zich mit bringe es kee det aangezeen beteikend es t limburgs en meiste anger tale wörd t telwaord in t slowaaks verdeilt in rangtelwaord en hooftelwaord rangtelwäörd waere verbuug es biejvoeglikke naamwäörd met oetzönjering van irste prv tweede druh en dèrde tret zee ouch telle in t slavisch biologie is lètterlek de lier vaan de levende natuur daomèt oondersjeit zie ziech vaan de natuurkunde die ziech mèt de levenloze natuur bezeghèlt in de e iew had biologie n gans aander beteikenis naomelek de köns um iemes wèl bis t zijnt te oonderwèrpe de biologie oonderzeuk alles wat te make heet mèt organisme en häör wisselwèrking mèt de eerd daobij oondersjeit me drei hoofniveaus de microbiologie die geit euver de celstructure en de biochemie mie in t bezunder euver t dna de meso biologie euver individueel soorte of euver orgaanwèrking en de macrobiologie euver populaties en t miljeu de biologie deilt de organismes in veer rieker en drei domeine op es rescategorie kint me nog virusse stoon tösse levende en doej materie in de vraog of virusse leve is veural filosofisch t is neet mie gebrukelek de virusse n eige riek te geve de rieke vaan de diere plante sjummels en protiste vörme same t domein vaan de eukaryote de bacterieë en de archeeë zien de prokaryote de bieste ouch wel d i ere wetensjappelek latien animalia zien de lede vaan t diereriek eint vaan de rieke boe in de modern biologie organismes indeilt ze vörme de bès gedocumenteerde hoofgróp vaan organismes t aontal bekinde levende biestesoorte ligk wied euver t mieljoen mie es de hèlf daovaan zien insekte versjèllende soorte mesjiens mieljoene wachte nog op besjrieving fossiel bieste kint me vaanaof t ediacarium dinkelek zien ze awwer de groete diversiteit aon bieste kaom pas vaanaof t cambrium tot uting in de zoegeneumde cambrische explosie de mieste stamme zien in dit tiedperk oontstande vaanaof t siluur begóste de bieste t land te kolonisere bieste zien eukaryote organisme die zuurstof inaoseme en koledioxied oetaoseme en hun celle höbbe neve ne celkern nog e celmembraan meh gein celwand en gein bladgreunkorrele in tegestèlling tot plante de bieste zien relatief ing verwant aon de käöme zoewie aon inkel aander kleinder rieke wie de amoebes soms weure die ouch wel tot de bieste gerekend meh dat gebäörde veural vreuger umtot amoebes zelfs wijer vaan de bieste aofstoon es käöme en me dus evolutionair gezeen daan ouch die tot de bieste zouw mote rekene e dier kin ziechzelf bewege of weurt t door zien umgeving vaan de ein nao de aander plaots bewoge zij t sommege allein in bepaolde stadia zoetot ze e groet deil vaan hun leve toch op plante liekene zoe kin e dier väöl gemekeleker aon veujing koume es n plant of n käöm en aon predatore oontsnappe bieste zien naomelek heterotroof ze hole de koolstof boe ze oet zien opgebouwd neet oet de loch meh door vaan aander bronne te ete normaal gezeen levende wezes dit ete vertere ze miestal in n liechaamshaolte e wijer kinmerk vaan de mieste bieste is tot t embryo ziech in n vreug fase vaan e massief klumpke tot e hool belke vörmp blastula t diereriek weurt wel zoe ingedeild riek diere dees indeiling is neet oonumstrejje väöl details zien bij liegoontwikkelde bieste neet gemekelek te bestudere ouch al umtot ze koelek fossiele vörme recint genetisch oonderzeuk heet mie leech op de zaak geworpe zoe blieke versjèllende vaan de bove opgeneumde taxa neet monofyletisch meh parafyletisch gans oonzeker is de positie vaan de orthonectida en de rhombozoa die heibove es ierste twie stamme vaan de bilateria zien ingedeild dees bieste weure same mesozoa geneump n neet cladistische gróp vaan parasitair wörmechtege bieskes dit zien hendeg sumpel bieste woersjijnelek gedegenereerde metazoa meh hun aofstamming is oonbekind vreuger woorte ze es evolutionaire tössestap nao de metazoa gezeen die zienswijs is noe evels neet mie actueel boete de bieste valle nao de opvattinge vaan de modern biologie de protozoa eincellege bies echtege organismes de gewervelde bieste zien nen oonderstam vaan bieste deil vaan de stam vaan chordata die allemaol n inwendeg gereemsel höbbe inclusief sjeel en rögkegraot en dèks relatief groete herses de gewervelde bieste weure traditioneel in vief klasse verdeild es zèsde klas gelle allewijl de prikke gewervelde meh kaakloes bieste die soms weure gezeen es zier primitief vèsse meh dèkser es die hun ingste verwante daan wel lèste veurawwers cladistisch klop vaan dees indeiling zij t mèt vief of mèt zès klasse niks de vèsse stamme aof vaan bieste die fenotypisch gezeen prikke waore zelf valle ze oeterein in kraakbeinvèsse en beinvèsse meh t lèste taxon heet geine veurawwer dee de euvergebleve gewervelde neet höbbe dees bieste de tetrapoda veervoters stamme um perceis te zien vaan kwasvinnege vèsse aof daobinne stamme de reptiele weer aof vaan bieste die op amfibieë mote höbbe geleke stamme de zoogdiere aof vaan reptielechtege bieste en höbbe de levende reptiele geine veurawwer gemein die de veugel neet kinne de traditioneel erkinde gróppe zien dus in väöl gevalle parafyletisch samegevat de gewervelde diere zien oet sliemprikechtege bieste oontstande de huiege sliemprikke visechtege bieste mèt ne sjeel meh zoonder rögkegraot gelle es levende fossiele zoewel de vèsse wie de reptiele zien parafyletisch oet de vèsse zien alle aander klasse oontstande same bekind es tetrapoda en oet de reptiele zien de veugel geëvolueerd t hawaïaans lelo hawai i is de taol die vaanaajds op d n archipel hawaï gesproke weurt en tot oongeveer de veurnaomste taol waor daonao heet t ingels die rol euvergenome oetgezunderd t klein eilendsje ni ihau boe gein toeriste mage koume allewijl gief t nog zoe n echte mojertaolsprekers die gemeinelek ofwel op ni ihau woene ofwel op leeftied zien dit maak t hawaïaans tot n bedreigde taol t gief väöl mie lui die de taol later gelierd höbbe en ze spreke op beveurbeeld polynesische cultureel bijeinkomste ouch sjikke sommege awwers hun kinder nao hawaïaanstaolege oonderdoompelingssjaole boe ze oonderwies in die taol kriege t hawaïaans is ing verwant aon aander polynesische taole wie tahitiaans en maori boemèt t zelfs gedeiltelek oonderein te verstoon is n bezunderheid aon de taol is häör ermooj aon consonante bekinde hawaïaanse wäörd zien aloha en wiki mali is n sjtaat in wes afrika en grens aan mauretanië en algerieë in t noorde niger in t oeste burkina faso en cte d ivoire in ut zude guinee in t zuudweste en senegal in t weste t hoegste punjt is de hombori tondo m in t centraal gedeilte van t landj t is ein veurmalege kolonie van frankriek en is onaafhankelek sins de haufsjtad is bamako mit ongevier ein miljoon inwoeners anger belangrieke plaatsje zunt ségou mopti sikasso en timboektoe mali is un republiek mit ein einkamerig parlement de oetveurende mach is in de heng van de president en zien regiering de wetgaevende mach is in de heng van de assemblée nationale de hoegste juridiese autoritiet is de cour suprème vanweige de kolonisatie is frans de offisjaele taal maer bambara is de meist gesjproke taal doer ongevier van de bevolking angere veul gesjproke tale zunt peul sénoufo soninké tamasheq songhaï en dogon indice de développement humain idh e op in indicateur de pauvreté humaine iph e op ontwikkelingsleng iph de t joededom is de traditioneel religie vaan t joedse volk en de staotsreligie vaan israël dees religie is hendeg sterk mèt t volk en de nationaal identiteit verboonde t joededom is de ajdste en kleinste vaan de drei monotheïstische wereldreligies en de stamvajer vaan t christendom en d n islam t heilig book vaan de joede hèt tenach dit kump zoeget euverein mèt t christelek aajd testamint de ierste vief beuk heite thora wat wet beteikent ne juud of jud ies ne aanhenger van t juuds gelouf of emes dae aafsjtamp van juda en benjamin juud of jud ies ouch de benaming veur ne kleine baardvösj acerina cernua soms weurt joededom op t mestreechter limbörgs door n historisch misverstand jäödom geneump dit kump umtot t n straot in de binnestad vaan mestreech gief die de jäöstraot heet en in t nederlands weurt vertaold es de jodenstraat de nederlandse vertaoling berös evels op n historische verwarring vaan oerspronk verwees jäö nao jäög en zou de nederlandse naom vaan de straot dus jeugdstraat motte zien gewees wie mestreech in franse hen waor woort die vertaoling evels wel good gehanteerd en stoond de naom bekind es rue de la jeunesse de bezètting vaan limbörg door de hollenders heet mie es eine kier veur slechte vertaolinge gezörg t waor beveurbeeld n slechte nederlandse vertaoling um valkeberg valkenburg valkebörg te neume de stad riffereerde naomelek altied al nao de heuvel boe op zie gebouwd waor neet nao ne börg in t limburgs dialek were woorte diverse woordsamesjtèllinge mèt jud of juud gebruuk die sóms tamelik discriminerend zint juudde waore nao de diaspora euveral in de waereld n minderheid die bekans nörges werk kreeg in de mieddelièwe woorte juudde gediscrimineerd en de enigste meneer um get te verdene waor handele en krediet geve umdat t christene verbao waor um rente te vraoge bie t geve van n lièning woorte de juudde umdat zie waal rente vroge oetgemaak veur woekeraersj juudde vörmde same klein gesjlote geloufsgemeinsjappe de gelidpoetege grieks latiense naom arthropoda aander meugelike vertaoling geleipoetege zien n stam vaan t diereriek t is vaan alle stamme wiedoet de groetste mèt bekans ein miljoen soorte bekind de meiste gelidpoetege zien diere in de orde vaan groetde vaan m allewel tot väöl soorte daobove of dao oonder zitte ze höbbe aanders es väöl primitiever diere dudelek aonwiesbare herses en hert wie primitief ouch de pu bestoon oet mie stökskes de indeiling in oonderstamme is zoe in de jaore woorte de oet t cambrium aofkómstege fossiele vaan de burgess shale perceis bestudeerd t mies veurkoumend fossiel in de burgess shale is marrella dat ieder woort ingedeild bij de trilobiete t bleek evels dat marrella in gein vaan de veer bekènde gróppe kós weure oondergebrach marrella heet twie paar oetsteeksele aon de kop bei veur de moond geplaots in modern indeilinge vaan de gelidpoetege weurt t daoveur dèks mèt e paar aander verwaante soorte in nen eigen oonderstam geplaots de marrellomorpha de zèspoetege latien hexapoda zien nen oonderstam vaan de gelidpoetege diere t euvergroet deil vaan dees bieste zien insekte meh nog drei aander klasse hure debij de zèspoetege zien bekind vaanaof t vreug devoon zoe n mieljoen jaor geleie traditioneel weure ze geach t ingste verwant te zien aon de väölpoetege myriapoda doezendpu en mieljoenpu recint oonderzeuk zèt ze korter bij de sjaoldiere hun lieve bestoen oet drei oonderdeile kop thorax en achterlief de kop is samegestèld oet e prostomium wat miestal de ouge dreug en zès samegekloonke en sterk in gruutde gereduceerde segminte die oonderdeile wie de veulspriete neet presint bij de protura de binneste en boeteste kaoke en t labium drage d n thorax besteit oet drei segminte edert mèt ei paar pu zoetot de bieste de zès pu oet hunne naom kriege väöl insekte höbbe ouch e paar vleugele op twie vaan de drei segminte meh bij de aander drei klasse koume die neet veur t achterlief is dèks groet en besteit oet e groet aontal segminte meh is sterk gereduceerd wiezier varieert per taxon wat betröf functies t herberg veural nog de geslachsdeile de indeiling is zoe de insekte singulair insek insecta linnaeus latien veur ingesnoojene zien n klasse vaan de gelidpoetege wie de aander gelidpoetege zien ze vrij klein miestens in de orde vaan gruutde vaan millimeters of centimeters en bestoon ze oet segminte die in hun geval zien samegevalle in de drei deile kop thorax en achterlief abdomen ze höbbe zès pu veulspriete extern kake samegestèlde ouge dèks ein of twie paar vleugele aoseme door loker in t lief en zien eierlègkend sommege soorte leve sociaol in kolonie insekte die solitair leve lègke miestal väöl hoonderde of doezende eier en breuje neet n aontal soorte vertuint holometabolisme de larve liekene neet op de volwasse bieste en verpóppe ziech de insekte vörme de veurnaomste gróp bieste vaan de ganse wereld soorte zien bekind en in zoe good wie edere biotoop speule ze n rol vaan die hoonderdoezende bekinde soorte besteit t mierendeil oet kevers edersjaor weure doezende nui soorte besjreve ze zien zeker al vaanaof t vreug devoon bekind en dominere al sinds t carboon versjèllende niches massa oetstervinge kaome ze ummer relatief gemekelek door t deil vaan de biologie wat ziech mèt de insekte apaart bezeghèlt is de entomologie de insekte hure nao traditioneel inziechte de lèste jaore is me dao aon goon twievele binne de gelidpoetege tot d n oonderstam zèspoetege hexapoda boe ouch de klasse enotgnatha springstertsjes en verwante bijhure me verdeilt ze vaanajds in de volgende ordes aofhenkelek vaan t systeem rekent me de ierste drei ordes tot de apertygota of me heet veur de rotsspringers n apaarte oonderklasse monocondylia de eindaagsvlege en sjiere hure bij de gróp palaeoptera alle ordes die tenao weure geneump zien deil vaan de neoptera t lets is de officieel taol vaan letland en weurt door zoen vaan de letse bevolking gesproke dat zien bekans alle etnische lette de euverege veerteg procent zien rösse de taol heet zoen twie miljoen sprekers boevaan miljoen in letland en is hendeg verwant aon t litouws boemèt t de groop vaan de baltische taole vörmp t estisch is neet aon t lets verwaant die taol huurt tot de finoegrische taole t lets is n hiel flecterende taol wie van de slavische taole bekind d r zien twei geslachte en zeve naomvalle t ajds bekinde lets kump oet e vertaoling vaan relizjeuze gezange oet t litouws is de baltische taol die in litouwe gesproke weurt t is ing verwaant mèt t lets en ein vaan de mies awwerwetse indo europese taole de taol heet allewijl zoe miljoen sprekers wie t lets heet de taol zeve naomvalle en twie geslachte t wèrkwoord is nog awwerwetser en kint alle tije en wijze nog die t in t proto indo europees ouch gehad moot höbbe evels zoonder d n duaalvörm en mèt de bezoonderheid tot de vörm veur de derde persoen inkelvoud en miervoud samevalle wie t lets is t litouws veur t iers opgesjrieve in n vertaoling vaan hymnes en wel in zjwier of sjwier nederlands swier is e gehuch in zuid limburg t is óngerdeël van de gemeënte baekdale vuur huurde zjwier bie de gemeënte wienesrao die gemeënte woeët in dat jaoër samegevoog mèt nut wat in zelf weer opgóng in baekdale t gehuch lik in lintbeboewing op ne huuëvelrök deë parallel löp aan de beëssebeëk bissebeek en wuuët aan alle ziej umgeëve doer groeëte velder t raoëderveld t hèllebrokerveld t gewuuëstraoëderveld en t huuëskesveld richting klumme in die velder ligke groeëte boerehäöëf zoeëwie d r brómmelderhaoëf d r zjwierderhaoëf d r ouwe bóngert en d r nuje bóngert de historie van die häöëf zou trukgaoë naoë de middelieëwe in archieve sjteet t pleëtske in gesjrieëve es scarwirre wat ploog of boewland beteëkent op n kaart oeët sjteet t agegeëve es schwyer dat qua oeëtsjpraoëk t zelfde klink wie zjwier op n kaart oeët sjteet sweijer in is dat sweyer in de beënde woeë de beëssebeëk en de hölsbergerbeëk biej ee kómme zint uuëverblieëfsele va fundamente van ne romeinse villa vónge ne andere villa zou in t gewuuëstraoëderveld höbbe gesjtange midde i zjwier sjteet t zjwierder kruutske e ieëzere weëgkruuts op d r driesjprunk va d r dörpsweëg en d r pötweëg noeë landweëg genumd in woeët hie n vierde vootweëgske aafgeslaoëte laopend richting hèllebrook en nut hie waoër ouch t centrum en verzamelpunt en kaoëme de luuj t water haoële bie de dörpspómp die is doer de heëmkundevereëniging gerestaurierd bie de pomp begós nog n paad doer de beënde i g n wales dit is noe aoch voed i ge veld sjtunt uuëveral op de sjplitsinge weëgkrutser aan een van die kruutsinge in t verlengde van d r landweëg de lang gats sjteet seër n vierkentige baksjtene kapel gewiejd aan d r heilige isidorus van madrid zjwier huuët biej de parochie wieënesraoë daoëvuur is begin e ieëw d r zjwierderkèrkweëg agelag aoch vuur g n sjoeël mótte alle kinger nao raoë de luuj va zjwier waoëre vreuger boere later wèrkde d rsj väöl op g n koel zoogdiere of mammalia zien n synapside klasse vaan de stam vaan de gewervelde diere tot dees klasse hure de mies oontwikkelde diere op eerd boe oonder de mins de zoogdiere stamme aof vaan reptielechtege bieste de lèste gemein veurawwers vaan de modern reptiele en zoogdiere leefde in t carboon t geit um de zoegeneumde amniota oet hun oontwikkelde ziech de sauropside feitelek de reptiele wie v r die noe kinne entans hun gemeinsjappeleke veurawwers en de synapside die nog wel hiel reptielechteg oetzaoge meh in hun gereemde al de ierste teikes vaan zoogdiere vertuinde de ierste echte zoogdiere versjijnde in t trias welk bies es ierste heet gezoog is neet bekind wel is t aon te numme tot de bieste in kwestie nog eier lagte vivipaar zoogdiere theria zoewel de veurawwers vaan de buildiere metatheria es vaan de mojerkookdiere eutheria oontwikkelde ziech in t jura al deen tied waore de zoogdiere vrij klein oonbeteikenende bieskes in de sjeem vaan dinosaurusse en aander groete reptiele pas in t cenozoïcum nao t oetsterve vaan die groete bieste oontwikkelde ziech de zoogdiere tot de dominante orde die ze noe zien doortot t in t cenozoïcum relatief kaajd is höbbe de wermbleujetege en geïsoleerde zoogdiere e groet veurdeil bove de reptiele zoogdiere kinmerke ziech door de mieste zoogdiere zien ouch vivipaar de monotremata lègke nog eier en höbbe zweitkliere en gespecialiseerde tan de gruutde vaan de zoogdiere löp oeterein vaan e paar centimeter tot tientalle meters bepaolde soorte höbbe e hoeg niveau vaan intelligentie bereik de zoogdiere weure allewijl miestal in drei oonderklasse en inkel tientalle ordes ingedeild n traditioneel indeiling door modern oonderzeuk gooddeils ingehaold is de volgende reptiele reptilia zien n klasse vaan de gewervelde diere ze zien in t paleozoïcum oontstande en waore in t mesozoïcum hiel dominant aonwezig paleontologe spreke daorum wel vaan t tiedperk vaan de reptiele de reptiele höbbe ne leerechtegen hoed en kroepe miestal euver de groond slange höbbe hun pu zelfs gaans verlore de allewijl levende reptiele zien allemaol kaajdbleujeteg diverse fossiel reptiele mote evels wermbleujeteg zien gewees boe oonder de pterosaurusse en mesjiens ouch diverse dinosaurusse de veugel zien oet de reptiele geëvolueerd oet dinosaurusse perceizer gezag ze zien dus feitelek mer n sterk gespecialiseerde orde vaan reptiele daodoor vörme reptiele gein feiteleke einheid in fylogenische zin meh is t bestoon vaan hun klasse n kwestie vaan conventie zuug parafyletisch taxon veur mie dao euver concreet gezag alle levende ordes vaan reptiele same höbbe geine gemeine veurawwer deen de veugel neet höbbe ouch zoogdiere stamme vaan reptielechtege bieste aof zuuch ouch zoogdierreptiele zij zien evels ieder aofgesplits es de veugel en de lèste gemeine veurawwer vaan alle reptiele en veugel waor geine veurawwer vaan de zoogdiere wèlt me alle reptielechtege bieste en hun naozaote in ein claad bringe daan vörme de reptiele de zoogdiere en de veugel same t oonderriek amniote de reptiele weure traditioneel verdeild in veer ordes slange herdisse krókkedille en brögkherdisse oonderzeuk door de jaore heer heet aongetuind tot de slange en de herdisse toch neet zoe wied oeterein stoon ouch de plaots vaan de väöl oetgestorve gróppe is intensief bestudeerd dit lievert get versumpeld t volgende op de amfibieë zien n klasse vaan de gewervelde diere en daovaan wel de kleinste mèt oongeveer soorte de amfibieë weure geach vaan kwasvinnege vèsse aof te stamme die in t devoon aon land kaome ze leve miestens gedeiltelek in t water en gedeiltelek op t land vaandao hunne naom dee twielevers beteikent amfibieë höbbe e larvaol stadium wat sterk aon vèsse rappeleert ze leve in t water boe ouch de eikes weure gelag aoseme mèt kiewe en bewege ziech mèt ne start ze höbbe gein pu me sprik veur dit stadium vaan koeleköpkes bij d n euvergaank nao volwasse bieste of beter juveniele want eine kier vaan vörm veranderd zien ze nog hendeg klein greuje de pu aon valle de kiewe en soms ouch start aof bij de anura en weure twie longe functioneel väöl amfibieë in t bezunder de anura bringe hun volwasse leve daan gooddeils op land door de indeiling kint drei subklasse boevaan rs twie oetgestorve zien de euvergebleve subklasse kint drei ordes oet de amfibieë oontwikkelde ziech de amniota reptielechtege bieste die eier op t land kinne lègke en vaanaof t ind vaan t paleozoïcum de wereld dominere prusisch of aajdprusisch is n oetgestorve taol in de streek oos pruse noe verdeild in e rössisch e pools en e klein litouws deil de taol waor baltisch en bezoonder verwant aon t litouws door de immigratie vaan duitsers en religieus vlöchtelinge raakde de autochtoon pruse in eigeleke zin dus neet vaan duitse meh vaan baltische aofkóms in de minderheid tot ze in de zeventiende iew oeteindelek oetstorve daan wel geassimileerd raakde roontelum de stad klajpeda memel allewijl in litouwe besteit n klein gemeinsjap die de taol nui leve inbläös me moot t aajd prusisch neet verwarre mèt t pruus duits en ouch neet mèt t nederduits dialek vaan oos pruse vèsse pisces zien ne gróp vaan de gewervelde diere en wel de primitiefste en minst oontwikkelde traditioneel weure ze es ein klasse gezeen meh die visie is de lèste decennia vervaag de vèsse zien in t paleozoïcum oet de sjedelloze oontstande doortot ne sjedel um hun herses greujde oet de vèsse zien later de amfibieë oontstande alle vèsse zien kaajdblojeg dèks weure waterdiere die gein vèsse zien meh wel drop liekene ouch vèsse geneump beveurbeeld walvèsse de oonderverdeiling vaan vèsse weurt betwis um te beginne zien vèsse n parafylische klasse de indeiling weurt neet zuver op basis vaan aofstamming dit gelt ouch veur de reptiele vèsse zien alle gewervelde diere die gein tetrapoda zien dat wèlt dös eigelek zègke tot me de tetrapoda es gespecialiseerde vèsse moot zien dèks weure ze in twie klasses verdeild t albanees gjuha shqipe is de taol vaan albanië en t albanees volk boete albanië is de taol inheims in kosovo westelek macedonië en klein deile vaan griekeland arvanitisch wijer gief t väöl allochtoon sprekers in de res vaan griekenland turkije en italië t arbëreshë albanees alles bijein gief t oongeveer miljoen sprekers de taol kint twie hoofdialekte t ghegisch in t noorde en t toskisch in t zuie de standaardtaol is op t toskisch gebaseerd oonder dictator enver hoxha woort t ghegisch zwoer oonderdrök t albanees is n indo europese taol en vörmp n femilie op ziech t is meugelek n veurtzètting vaan t illyrisch wat in antieke tije op de westeleke balkan gesproke woort historie is d n algemeine term veur alles wat gebäörd is in t bezunder is historie de wetesjap die ziech mèt vreuger bezig hèlt veur zoeveer es dat opgesjreve is dit in tegestèlling mèt de prehistorie die m b v materieel euverbliefsele bestudeerd weurt ouch wel archeologie geneump historie probeert te verklaore of te legitimere wie t huie aon ziene staat kump meh ouch es geheuge vaan de minsheid of van n bepaolde gemeinsjap lui die ziech mèt historie bezeg hawwe weure historici geneump de periode oeëin alling dör aander de gesjiedenis besjraeve is neumt me de protohistorie historie waor lang inderdaad his story d w z zie verhaol o m de vrouwesjtudies an de universitete sjrieve sinds de jaore zeventig och vrouwegesjiedenis dik n herinterpretatie van t gebäörde vanoet n ander waerde systeem algemein weurt herodotos es de vajer vaan de modern gesjiedsjrijvers gezeen d n twintegsten iew vaan de westerse christeleke jaortèlling leep vaan tot heer heet ziech gekinmerk door groete politieke veraanderinge wereldoorloge en nen invlood vaan technische oontwikkelinge op t daogeleks leve wie noets teväöre de lèste plaotse op eerd woorte in t begin vaan d n iew aongedoon alle oonderstoonde oetvindinge zien later indeloes verbeterd tzelfde gelt veur väöl oetvindinge oet de negentienden iew zuug dao de beteikenis vaan religie naom in d n twintegsten iew sterk aof in de communistische len woort t oontmeujeg soms zelfs verboje in de westerse len woorte väöl lui oet eige beweging oonkèrkelek de gansen iew heersde in de elite kunste n avant gardefilosofie de idee tot kuns ziech ummer moot vernuie dit steit bekind es modernisme pas vaanaof de jaore zèsteg kump mèt t postmodernisme n tegereactie die evels t individualistisch kunsideaol neet aofdaank de sportraasj die in d n twieden hèlf vaan de negentienden iew t vereineg keuninkriek in ziene greep heel breide ziech in de nuien iew euver de ganse wereld oet de negentienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan tot en mèt dezen iew kinmerk ziech door e groet aontal politieke veraanderinge revoluties en contrarevoluties die direk voortkaome oet de gebäörtenisse in fraankriek me sprik daorum soms vaan de laange negentienden iew dee löp vaan franse revolutie tot aon neet allein op politiek gebeed ouch op t gebeed vaan wetensjap en kuns waor dezen iew ne sleuteltied veural in d n twieden hèlf vaan d n iew volgde de oontwikkelinge ziech snel op väöl iewenaw vraoge woorte beantwoord en väöl dinkbeelder raakde door nui oontdèkkinge verawwerd de belaankriekste filosofie vaan de negentienden iew kaom uit de duitse len t waor veural d n invlood vaan immanuel kant dee ziech deeg gelle väöl oontdèkkinge gedoon in d n achtienden en negentienden iew woorte in de negentienden iew umgezat in oetvindinge dees oetvindinge zouwe dèks d n invlood op t leve ingriepend veraandere t heet evels in de mieste gevalle nog jaore gedoord ietot de oetvindinge praktisch en of betaolbaar woorte veur consumintegebruuk de negentienden iew kós diverse kunsstruiminge dao oonder romantiek realisme naturalisme en impressionisme groete oetzundering waor de arsjitectuur die de gansen iew neostijle hanteerde sport woort in de negentienden iew veur t iers e rillevant maotsjappelek versjijnsel in d n twieden hèlf vaan dezen iew woorte mèt naome in ingeland diverse sporte veur t iers vasgelag d n achtienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan tot in wes europa zuut me laankzaam mer zeker d n euvergaank vaan de vreugmodernen tied nao de nuisten tied e wetensjappelek wereldbeeld de verleechting verspreit ziech oonder de bovelaog vaan de bevolking mèt talloes tegereacties t ind vaan d n iew weurt gekinmerk door anti koloniaol revoltes in amerika en door de franse revolutie in wes europa de mieste groete landmassa s waore in d n achtienden iew wel oontdèk groete veuroetgaank woort evels gemaak mèt t in kaart bringe vaan köslijne en t zeuke nao aofgelege eilendsjes oontdèkkinge zien vaanoet europees perspectief wienie neet aanders gezag aon t begin vaan d n iew waor europa en e groet deil vaan amerika nog in de ban vaan de barok grof eweg associeert me de barok mèt de regering vaan de franse keuning lowie xiv t rococo mèt lowie xv en t classicisme mèt lowie xvi ouch nao de val vaan de franse monarchie blijf t classicisme in de mode me sprik daan vaan empire dees stijle gelle veural veur arsjitectuur en beeldende kuns meh weure ouch op de meziek touwgepas in de literatuur zien ouch aander genres vaan belaank oonder mie sturm und drang en romantiek veur de literatuur is wijer de opkoms vaan de roman vaan belaank wat tot daan touw es zuver volksliteratuur woort gezeen weurt noe laankzaam e volweerdeg genre sport leefde in d n achtienden iew nog neet zoe wie noe ouch neet oonder de elite toch begóste zeker in ingeland en sjotland sommege speule vaste vörm te kriege de zeventienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan t m dezen iew maak deil oet vaan de vreugmodernen tied d n iersten hèlf vaan d n iew woort gekinmerk door hel religieus oorloge in europa t gevolg vaan oontwikkelinge in d n iew daoveur aon d n aandere kant waor t d n tied tot in europa de kunste en wetensjappe ziech hel oontwikkelde barok en boe in de kolonisatie vaan de nuie wereld doorgóng in nederland kint me dezen tied es de gouwen iew veural door de zier groete bleuj vaan nederlandse kuns wetensjap en militair mach in deen tied de groetste oontdèkkinge waore al in de vieftiende en zèstienden iew gedoon meh de wereldkaart vertuinde nog väöl witte vlekke australië woort oontdèk zoewel bij touwval es in n zeuktoch nao t zuidland oonderwijl verkóste en koloniseerde de russe siberië n b alle oontdèkkinge zien vaanoet europees perspecief wat veer sport neume bestoont in de zeventienden iew koelek sommege speule die v r noe es groete sporte kinne woorte toen evels al gedoon de zèstienden iew vaan de westerse christeleke jaortèlling leep vaan tot en mèt mèt dezen iew liet me gemeinelek de vreugmodernen tied beginne dee volg op de middeliewe in dezen iew gónge de oontdèkkingsreize vaan d n iew deveur hel door t is in dezen iew tot de europeaone mèt de ganse wereld in contak koume en tot me vaan wereldgesjiedenis kin goon spreke in de amerika s verleep de kinnesmaking mèt de europeaone rechoet desastreus wes en midde europa zelf kraoge in dezen tied te make mèt kèrkhervörminge en dao oet voortkoumende gaodsdeensoorloge wie ouch mèt heksevervolginge oonderwijl kaom t osmaans riek tot zien huugepunt t vereuverde zoeget gans de balkan t kortbij en midde ooste en noord afrika in de kunste bleef de renaissance in volle bleuj stoon alle oontdèkkinge zien vaanoet europees perspectief de vieftienden iew vaan de westerse christeleke jaortèlling leep vaan tot en mèt in de westerse historie is dit de lèsten iew vaan de middeliewe de groete besjavinge vaan de wereld stoonte nog neet allemaol mètein in verbinding meh door diverse westerse oontdèkkingsreize kaom dao snel veraandering in in europa waor dit ouch d n tied vaan groete sociaol en geopolitieke veraanderinge rieke die de middeliewe hadde bepaold verdwene en staote die de vreugmodernen tied zouw bepaole kaome op de mach vaan adel en kèrk leep wijer trök dewijl de groete voorste en de börgerij ummer belaankrieker woorte oontdèkkinge zien vaanoet europees perspectief wienie neet expliciet aanders gezag de veertienden iew vaan de westerse christeleke jaortèlling leep vaan tot en mèt dezen iew huurt in de westerse historie tot de middeliewe en wel tot de late middeliewe de groete besjavinge vaan de wereld stoonte nog neet allemaol mètein in contak in e groet deil vaan d n awwe wereld weujde de zwarten doed dee de bevolking hendeg oetdunde in wes europa leep van de mach vaan de kèrk die d n iew deveur op häör huugdepunt had gestande weer trök de börgerij kaom op in groete deile vaan d n islamitische wereld maakde turkse voorstedomme d n deens oet boe oonder t opkoumend osmaans riek ouch india stoont oonder turkse hiersjappij in china kaom de mingdynastie aon de mach de mongoolse hegemonie leep op häör ind oos afrika woort nog ummertouw gedomineerd door afrika dewijl in wes afrika t maliriek op zie huugdepunt stoont in amerika bestoonte de rieke vaan de azteke en inca s nog neet in plaots daovaan gaof t stadsstaote en klein voorstedomme d n daartienden iew vaan de westerse christeleke jaortèlling leep vaan tot en mèt in de europese historie is dit ein vaan de middeliewe mie in t bezunder weurt dezen tied bij de hoeg middeliewe gerekend d n daartienden iew is in väöl opziechte de klassieke periode vaan de middeliewse besjaving kèrk en adel op t toppunt vaan hun mach de middeliewse rechsorde woort alum gerespecteerd middeliewse kuns en filosofie bereikde nog oongekinde huugdes nog zoonder in vraog te weure gestèld oos europa t midde ooste en t wied ooste woorte oonder de voot geloupe door t mongools wereldriek wat ziech in korten tied oongeluifelek oetbreide dit had ouch veurdeile t militair euverwiech zörgde veur veilegheid pax mongolica en deeg de zijroute bleuje europa india en china kóste noe mètein in contak trejje de roems kathelieke kèrk stoont op t huugdepunt vaan häör mach väöl vaan häör acties stoonte daan ouch in t teike vaan wereldleke politiek zuug ouch voorste en filosofe väöl kunstenere bleve in dezen tied nog anoniem vaan sommige wèt me evels wel de naom dèks genóg door t werk van hun lierlinge nederland is e land in wes europa in t bezunder is t dit deil vaan t keuninkriek vaan de nederlen wat in europa ligk ouch caribisch nederland of de bes eilen maak evels deil devaan oet de grens is kilometer laank en sjeit nederland vaan t belsj en duitsland in t noorde en weste weurt nederland door de noordzie begrens de kös is kilometer laank t totaal landoppervlak bedreug km de bevolking besteit oet good miljoen lui daomèt is nederland eint vaan de diechsbevolkde len op eerd de hoofstad is amsterdam meh de regering zit in d n haag nederland is in twelf provincies verdeild de provincies zien op hun beurt weer verdeild in gemeintes in de provincies zien de volgende wienie de limbörgse naom aanders is es d n officiële steit de lèste tösse häökskes boete de provinciaol indeiling valle de bes eilen bonaire sint eustatius en saba zuug ouch de lies vaan nederlandse gemeintes typisch nederlands is de indeiling in watersjappe n bestuurslaog die ziech bezeghèlt mèt zake gerelateerd aon waterbehier vreuger stoonte de watersjappe op sub provinciaol niveau neve de gemeintes door groete herindeilinge de aofgeloupe jaore zien ze allewijl mie provinciaol vaan aard per gief t watersjappe daoneve gief t ouch nog laandsdeil landsdelen die op t momint gein nationale beteikenis höbbe meh inkel staotisch en europees in totaol gief t d r veer t nui kabinet is vaan plan mie mach vaan de provincie de versjuive nao dees zoegenaomde laandsdeil nederland is n parlemintair democratie en n constitutioneel monarchie t staotshoof de keuning zit de regering veur meh heet mer n beperkde reëel mach de wètgevende mach berös bij t parlemint wat in nederland staote generaol hèt dit is e twiekamereg parlemint t hoegerhoes hèt ierste kamer t liegerhoes twiede kamer de twiede kamer weurt um de veer jaor door direkte verkezinge gekoze vèlt de regering daan vinde vreugtijege verkezinge plaots umtot nederland direkte verkezinge zoonder distrikte en zoonder keesdörpel kint besteit hei e väölpartijesysteem en mote in de praktijk ummer coalities weure gevörmp veur n regering te steune oonder de groetste partije zien de vvd rechsliberaol de pvv rechspopulistisch t cda christendemocratisch d linksliberaol groenlinks de sp socialistisch en de pvda sociaoldemocratisch op provinciaol niveau weure ouch eder veer jaor verkezinge gehawwe de bestuurder vaan n provincie hèt commissair vaan de keuning in in limbörg gouverneur heer weurt aongestèld door t riek t parlemint of de raod vaan n provincie weurt provinciaol staote geneump de direk gekoze provinciaol staote keze de gedeputeerde staote t daogeleks bestuur t kabinèt vaan n provincie de staote keze ouch de leie vaan de ierste kamer zuug bove op gemeintelek niveau kees me ouch al eder veer jaor n gemeinteraod ouch dao weure coalities gevörmp die me colleesj neump de partije vaan t colleesj beneume wèthawwers die same mèt de börgemeister t daogeleks bestuur vaan de gemeinte vörme de börgemeister weurt door de gemeinteraod veurgedrage en normaal gezeen door t riek beneump t veendel en waope vaan nederland zien tegeliek ouch symbole vaan t gans keuninkriek vaan de nederlen t nederlands veendel besteit oet drei horizontaol loupende baone vaan roed wit en blauw officieel zien de kleure gespecifieerd es helder vermieljoen helder wit en kobaltblauw euver de verhajdinge gief t gein wètteleke bepaolinge meh de standaardverhajding is algemein gebrukelek t veendel stamp oet de zèstienden iew meh in d n tied vaan de rippubliek waor nen aandere variant officieel mèt baone vaan oranje wit en liechblauw zuug pleetsje dit veendel steit algemein bekind es t prinseveendel de symboliek geit direk trök op de persoen vaan prins wöllem vaan oranje vaandao de naom blauw en wit waore de kleure vaan dee zien livrei oranje verwees nao zie geslach dit veendel woort op de unie vaan utrech aongenome me zuut t prinseveendel allewijl nog wel ins trök bij ultra nationalistische gróppe al vreug in d n tied vaan de rippubliek evels woort de variant mèt roed väöl geveurd boeveur perceis is neet dudelek in de fransen tied en later in t keuninkriek waor t roed wit blauw veendel algemein gebrukelek meh de wètteleke status daovaan laog neet vas pas toen in de jaore daarteg de nsb ziech de historische variant mèt oranje góng touweigene besloot me de roej kleur officieel vas te lègke dit woort gedoon bij keuninklek besluut vaan fibberwarie t waope vaan nederland liet ziech zoe besjrieve in lazuur blauw bezejd mèt stoonde blökskes vaan goud ne klummende rechsgedrejde liew vaan goud gekroend mèt n kroen vaan drei blaajer en twie perelpunte vaan tzelfde getóngk en genageld vaan keel roed in de rechterveurklaw opgeluf hawwentere in sjuinslinkse stand n oontbloet romeins zweerd vaan zèlver mèt geves vaan goud en in de linker ne bundel vaan zeve pijle vaan zèlver mèt punte vaan goud de punte umhoeg en de pijle samegeboonde mèt e lint vaan goud t waopesjèld gedèk mèt n keuninkleke kroen dezelfde die door keuning wöllem i op zie waopezegel is geveurd es sjèldhawwers twie heraldische liewe en profil vaan goud oongekroend getóngk en genageld vaan keel t devies je maintiendrai in latiense lètters vaan goud op e lint vaan lazuur t waope gezat op ne mantel vaan purper mauve meh in dit geval ieder roed geboord vaan goud geveurd mèt hermelijn wit boont mèt zwarte stertpuntsjes opgeboonde mèt gouwe kaorde indegentere in kwaste bei vaan goud en gedèk door e baldakijn vaan purper geboord vaan goud en dragentere de keuninkleke kroen geliek wie die heibove besjreve allein t sjèld wie in de boveste alinea besjreve neump me de klein waope compositie mèt de kroen de sjèldhawwers en t devies sprik me vaan de middelgroete compositie mèt de mantel en t baldakijn vaan de groete compositie dit waope woort oersprunkelek door wöllem i vasgestèld bij keuninklek besluut vaan augustus in kraog t zienen huiege vörm t is n combinatie vaan t waope vaan nassau t geslach boe de stadhawwers en de later keuninge oet stamme en dat vaan de rippubliek allebei hadde ze ne gouwe liew in t waope t veld vaan lazuur en de gouwe blökskes koume vaan nassau t zweerd en de zeve pijle die stoonte veur de zeve provincies zien vaan de rippubliek euvergenome zuug t pleetsje t nederlands geriech oondersjeit ziech vaan aander len door t oontbreke vaan juryrechspraok de rechterleke mach is in drei niveaus ingedeild zake beginne bij d n arrondissemintstribbenaol boenao me in hoeger beroop kin goon bij de geriechshoof t hoegste rechcolleesj de hoege raod besteit allein veur cassatie t behandelt de zaak neet obbenuits inhajdelek meh kin n arres vernetege op formeel grun es dat gebäört moot nen aanderen hoof de zaak obbenuits behandele tot en mèt gaof t arrondisseminte en häöf vaanaof weurt dat aontal trökgebrach tot arrondisseminte en häöf t kantongerech woort al in gefuseerd mèt de arrondissemintstribbenaole officieel kint nederland nog ummertouw conscriptie meh sinds mei is die opgesjort dit kump trop neer tot alle manslui vaan de zjuste leeftied veur d n deens weure opgerope es dat nujeg is beveurbeeld in geval vaan ne vreemden inval praktisch gezeen beteikent dit tot nederland e beroopsleger heet de organisatie vaan defensie besteit oet drei operationeel commando s t eigelek leger naomelek de keuninkleke marine de keuninkleke landmach en de keuninkleke lochmach daobij koume wijer de keuninkleke marechaussee n militair pelitie oetindelek gebaseerd op de gendarmerie oet de fransen tied t commando deenstrecentra cdc de defensie marterieelorganisatie dmo en de bestuursstaaf t eigelek departemint of ministerie vaan defensie in totaol wèrke bij defensie zoe n lui neet allemaol militaire de militair leiing t commando euver de operationeel deile heet de commandant vaan de strijdkrachte anno is dit generaol tom middendorp nederland heet n sterke hoeg oontwikkelde economie e in nominaol bbp per hoof in die wie in de mieste oontwikkelde len op deenste gebaseerd is meh wel ne sterkere primaire sector heet es de umligkende len de economie is sterk op de handel geriech nederland is e distributieland de werkeloesheid bedroog in de inflatie laog in de jaore roond de in de primaire sector wèrk vaan de beroepsbevolking en geit vaan t bbp um landbouw weurt in versjèllende vörm bedreve akkerbouw is algemein in de provincies zieland groninge en flevoland tuinbouw in de ope loch vint me in zuidelek utrech en de betuwe provincie gelderland in midde holland concentreert ziech de blommekweek glaastuinbouw is sterk geconcentreerd in t westland provincie zuid holland op alle aander plaotse is veehawwerij in bojemgebruuk de belaankriekste landbouw vèsserij vint nog vrij väöl plaots ouch in plaotse die intösse aon t ijsselmeer ligke en veur de vangs mote wieke nao de noordzie urk volendam wie alle vèssers vaan de eu höbbe ze te make mèt vèsquota nederland waor noets e land vaan groete natuurleke riekdóm dit veranderde evels wie me in oonder slochteren in groninge e hiel groet eerdgaasveld voont vaan de oersprunkeleke tot km miljard m is roond nog e daarde euver kleinder gaasvelder vint me in de noordzie en waddezie me wèlt de gaaswinning de koumende jaore trökbringe um in gooddeils mèt gaasgebruuk te stoppe rei daoveur zien de touwgenome eerdbevinge in groninge en de ambitie um de co oetstoet te vermindere eerdolie kin in klein kwantiteite gevoonde weure um te beginne ouch in de noordzie wijer veural bij schoonebeek gemeinte emmen gewonne vaan tot en sinds weer en e bitteke in zuid holland oonder mie rotterdam steinkole zitte in de groond in zuidelek limbörg meh sinds de jaore exploiteert me dat neet mie umtot t väöls te deep ligk en daorum neet rendabel is iewelaank is ouch op groete sjaol törf gestoke iers in holland later in friesland en tot slot veural in drenthe boete brandstoffe weurt in oos nederland ouch zaajt gewonne in de industrie wèrk vaan de beroepsbevolking en geit vaan t bbp um belaankrieke sectore zien veujingsmiddele heineken in zoeterwoude unilever in o a zaanstad petro chemische industrie akzonobel dsm in gelaen heële zinkfebrik bij buul shell in de have vaan rotterdam staol hoegoves allewijl tata steel in ijmuiden gemeinte velsen en elektronica philips in eindhove en nimwege asml in veldhove de mieste lui wèrke in de deenstesector vaan de bevolking deit dit vaan t bbp geit hei in um nederland heet n oetgebreid baank en verzekeringsweze ing rabobank aegon abn fortis is sinds in han vaan de staot wat in de vasgoodcrisis ind jaore hel watsje kraog door de bleujende handel is ouch de transportsector good oontwikkeld duitsland en t belsj zien al sinds jaore de veurnaomste handelspartners vaan nederland zoewel wat export es wat import betröf de belaankriekste len veur export ciefers veur zien duitsland t belsj fraankriek t vereineg keuninkriek italië en de vereinegde staote belaankriekste len vaan import nao nederland zien duitsland t belsj de vereinegde staote de volksrepubliek china t vereineg keuninkriek en fraankriek sinds betaolt me in nederland mèt d n euro daoveur gebruukde me de gölde op de bes eilen gebruuk me sinds d n amerikaansen dollar daoveur d n antilliaanse gölde nederland is e diechbevolk land en heet n drökke infrastructuur opmerkelek aon t land is t väölvöldeg gebruuk vaan de fiets door alle laoge vaan de bevolking de diechte bebouwing en dus klein aofsten tösse locaties en t vlaak land make dat good meugelek nederland kint e paar hoonderd gewoen rieksweeg n weeg en inkel tientalle otosnelweeg a weeg de modern rieksweeg stamme vaan t riekswegeplan vaan in völde me dat aon mèt de verheffing vaan sommege rieksweeg tot otosnelweeg nao d n oorlog begós me die aon te lègke de rieksweeg zien gedach vaanoet amsterdam rieksweeg tot loupe allemaol vaanoet die stad of waore zoe gepland wie rieksweeg d n ierste spoorweeg in nederland woort in geëupend tösse amsterdam en haarlem allewijl loupe intercitylijne nao alle provincies vaan t land daoneve gief t stoptreine op sommege intercitytrajekte sneltreine en hoegesnelheidslijne internationaol treine kinne zoewel stoptreine es intercitytreine of hoegesnelheidstreine zien t gief versjèllende toeristische spoorweeg wie t mieljoenelijnsje in t heuvelland de nederlandse spoorweeg zien vaanaajds n euverheidsbedrief sinds jaore in t perces vaan verzelfstandeging aongezeen t nèt geprivatiseerd is zien ze neet mie d n einegen exploitant concurrente arriva veolia syntus connexxion beperke ziech evels tot regionaol lijne groetste vleegveld vaan nederland is mèt aofstand schiphol in de gemeinte haarlemmermeer aander commercieel vleegvelder zien welschap eigelek vliegbasis eindhove groningen airport eelde gemeinte tynaarlo mestreech aoke airport gemeinte baek zestienhoven eigelek rotterdam the hague airport gemeinte rotterdam aander vleegbases zien allein veur militair gebruuk of veur sport n b de fysische geografie vaan de bes eilen is zoe aanders es die vaan europees nederland tot die ierste hei neet weurt behandeld in t bèste deil vaan nederland ligke de vaste gesteintes deep in de groond tot t feitelek op de huugde ligk die t noe heet kump door de sediminte die revere in de loup vaan de iewe höbbe aongeveurd in vaan t land daagzuime sediminte vaan minder es e mieljoen jaor aajd veur geologische begrippe oetzunderlek joonk daorum weurt in de nederlandse geologie mie es in aander len versjèl gemaak tösse de groondsoorte in de bojem en de vaste gesteintes in d n depen oondergroond de ajdste sediminte die in nederland daagzuime zien te vinde in de heuvelrögke in centraol nederland d n utrechsen heuvelrögk de veluwe en de sallandsen heuvelrögk dees heuvelrögke neump me stouwwalle ze zien in de einnaolèsten iestied saalien door de ieslaoge opgestouwd soms ligk op de stouwwalle nog keileim in d n iestied dao op t weichselien woorte dèkzand en in midde en zuid limbörg löss aofgezat dit zien zoegenaomde eolische sediminte die door de wind zien achtergelaote wie nederland n poolweuste waor in de kösprovincies vint me väöl zieklei me oondersjeit awwe en joonge zieklei in de res vaan t land ligk väöl reveerklei de revere höbbe in de loup vaan de doezende jaore väöl versjèllende loupe gehad en hunne klei bedèk daorum e groet gebeed ouch vint me in groete deile vaan t land veen liegveen in t weste hoegveen in t ooste dat lèste is allewijl gooddeils aofgegrave zuug bove direk aon de kös vint me duine strandwalle vaan ziezand deep in de groond ligk de hercynische sókkel in t zuie ligk dat minder deep en sprik me vaan t londe braobantmassief t heuvelland maak dao deil vaan oet carboonlaoge koume in t heuvelland aon t oppervlak ouch in limbörg vint me e paar kolelaoge oet t carboon in t perm en trias zatte ziech zandsteinlaoge aof kalk en mergellaoge ouch al in zuid limbörg koume oet t kriet tot slot vint me in t zuie e paar tertiair eerdlaoge eerdsjókke zien in nederland meugelek nederland t belsj en t aonligkend deil vaan duitsland zien t geologisch actiefste gebeed in t euveregens relatief stabiel noordwes europa breuklijne loupe in zuidoos noordwesriechting door t land sjókke vaan op de momint magnitudesjaol de gereviseerde sjaol vaan richter of hoeger koume zoe um de tien jaor veur in voont ne bezunder krachtegen eerdsjók vaan plaots mèt t epicentrum in remund geologe hawwe eine mèt n krach vaan op de mm sjaol veur meugelek de helste sjókke höbbe hun epicentrum in limbörg dit kump door t zoezjus geneump londe braobantmassief umtot dat in limbörg en oos braobant minder deep ligk gief t dao minder weike groondlaoge die de sjókke kinne dempe es in noord of wes nederland veural in groninge koume dèks eerdsjókke veur die hunnen oersprunk neet in plaottektontiek meh in gaaswinning höbbe zuug bove hun aontal en zwuurte liekene touw te numme begin kaom dao ophef euver me heet sindsdeen de winning vaan gaas trökgebrach en wèlt roond zoe good wie gestop zien mèt de gaaswinning oongeveer de helf vaan t nederlands groondgebeed ligk oonder de ziespiegel dit kump oonder mie doortot de ziespiegel al doezende jaore stijg en de bojem door inklinkend veen en aander oerzake daolt ouch heet me in groete deile vaan veural holland en utrech zoe intensief törf gestoke tot allein e later dèks weer druuggelag meer euverbleef es me neet al sinds de middeliewe aon waterbehier hej gedoon zouw haaf t land noe oonder stoon waterbehier hèlt t bouwe vaan dieke verstevege en oonderhawwe vaan duine en t inpoldere vaan land in landaonwinning t liegste punt ligk allewijl in de zuidplaspolder gemeinte zuidplas op meter oonder zieniveau in t zuie en ooste ligk de groond bove de ziespiegel meh euver t algemein minder es meter de bove besjreve stouwwalle koume dao wel bove de veluwe zelfs tot bove de meter ouch ligke in euverijssel e paar geïsoleerde bergskes vaan bove de meter koningsbelt bij rijssen t zuidooste vaan braobant en groetde deile vaan limbörg ligke op t bove besjreve massief in t heuvelland is de groond ouch in de lieger stökker bove de meter en op väöl plaotse bove de meter de völzerberg is mèt meter t hoegste punt vaan europees nederland in caribisch nederland haolt me meter op saba nederland ligk in t stroumgebeed vaan drei groete revere de rien de maos en de schelde die in t land oetmunde en ziech hendeg ouch mètein vertekke in de provincies zieland en zuid holland verbreie ziech de oonderluip vaan de revere tot zie erm dit gebeed heet zoewel kinmerke vaan nen delta en vaan n estuarium dit kump door de snel struimende noordzie d n ijssel de noordeleken tak vaan de rien dao entege vörmp nen echten delta t debiet vaan de rien is gemiddeld oongeveer m s varierend vaan in de zomer tot in de winter t verdampe in werm maond weurt gecompenseerd door d n aonveur vaan smeltwater in deenzelfden tied dit gelt evels neet veur de maos wat n typische regereveer is maondgemiddelde loupe dao oeterein vaan tot m s mèt maxima roond de in jaore tot väöl limbörgse dörper oonderluipe en minima vaan mer e paor m s daan ligk de bèdding zoe good wie druug probleme mèt watervervojling waore in de jaore nao d n twiede wereldoorlog hendeg groet meh zien de lèste jaore aofgenome door beter behier ouch in t belsj fraankriek en duitsland door waterwerke in d n twintegsten iew zuiderziewerke en deltawerke is de hydrografie vaan nederland sterk veranderd de lengde vaan de köslijn leep mèt twie daarde trök en väöl kunsmaotege binnenmere zien oontstande t ijsselmeer en t markermeer zien de groetste wijer ligke in dat gebeed nog zoegeneumde boezems of randmere wie t veluwemeer en t ketelmeer in t zuidweste zien aw zie erm wie t haringvliet de grevelingen en t veerse meer veurheer veerse gat ouch binnemere gewore de mere in friesland zien awwer meh veur e groet deil ouch t gevolg vaan minseleke activiteit i c de törfwinning klein peulkes vaan natuurleken oersprunk pingorewiene relikte oet de iestije vint me beveurbeeld op de veluwe uddelermeer wie bove gezag ligk e groet deil vaan nederland oonder de ziespiegel en deit me al sinds de middeliewe aon waterbehier toen ouch is me begós mèt t aonlègke vaan polders druuggelagte groond dee zoonder waterbehier oonder zouw loupe aonvenkelek deeg me dat door druugvallende grun wadde kwelders schorre slikke door nen diek te umgeve t nui land veel daan dèks spontaon druug of leegsjöppe waor genoog in de vreugmodernen tied begós me windmeules in te zètte zoetot me ouch ganse mere die get deper waore es de vreuger polders kós druuglègke zoe góng dat in noord holland mèt oonder mie de schermer beemster wormer en purmer allein t haarlemmermeer wat groeter en gevierleker waor mós wachte tot de oetvinding vaan t stoumgemaol in de negentienden iew dieselgemaole en elektrische gemaole wie ouch de gemachineerden aonlègk vaan dieke en damme maakde de groetsjaolege ijsselmeerpolders wieringermeer noordoostpolder oostelek en zuidelek flevoland meugelek nederland heet volges köppen e cfb klimaot e gemaoteg zieklimaot mèt rege t gans jaor door t neerslaaggemiddelde ligk roond de mm per jaor zieland en midde limbörg zien bezunder druug de veluwe en zuid limbörg zien belaankriek nater es gemiddeld door de aonwezegheid vaan heuvele aon de kös heet me roond de zonore per jaor nao t binneland touw weurt dat minder mèt es deepdepunt in d n achterhook landelek gemiddelde de jaortemperatuur laog tösse en op c door t breujkaseffek ligk dat de lèste jaore hoeger kaajdste maond is januari wermste is juli aofgoond op de gansen daag de weerciefers veur de bilt provincie utrech standplaots vaan t knmi in de periood zien de volgende biogeografisch gezeen vèlt nederland in t palearctisch gebeed boe gans de polair en gemaotegde streke vaan eurazië bij hure caribisch nederland huurt bij t neotropisch gebeed nederlandse botanici deile t land dèks in floradistrikte ouch wel plantegeografische distrikte in väöl plantesoorte veural de zeldzamer zien wat nederland betröf exclusief te vinde in zuid limbörg dat is t zuid limbörgs distrik de flora in de res vaan nederland is verwanter en kint de volgende distrikte de pleistoceen distrikte op de druger en hoeger gelege deile vaan t land t fluviatiel distrik in de stroumdale vaan groete en middelgroete revere boete de maos in zuid limbörg de hafdistrikte in t noorde en noordweste en de duindistrikte aon de kös drei vaan die veer distrikte zien wie de miervoudege naome al aongeve wijer verdeild in kleinder distrikte de zie vörmp t maritiem distrik tot slot oondersjeit me sinds relatief kort nog n categorie floradistrikte die door minseleke activiteit zien gevörmp t urbaan distrik en t ijsselmeerpolderdistrik in nederland zien oongeveer soorte vaatplante bekind zoewie nog mossoorte en hoonderde alge t gief in nederland hoonderde soorte koorsmosse symbiotische kolonies vaan alge en käöme ouch zien zeker paddesteul bekind de nederlandse fauna is veur e groet deil recint ze heet ziech nao de lèsten iestied gevesteg dit is ouch logisch aongezeen de poolweuste en toendra vaan toen gein biotope vaan groete biodiversiteit zien in nederland leve good viefteg oersprunkeleke soorte zoogdiere es me de gereïntroduceerde soorte mètrekent t euvergroet deil besteit oet knaagdiere vleermuis en spitsmuis groeter soorte dao entege zien oonder mie de gewoene ziehoond phoca vitulina de broenvès phocoena phocoena en de fóks vulpes vulpes n oondersoort vaan de noordse weulmoes microtus oeconomus arenicola leef oonder mie in de biesbos en is bezunder es endemisch zoogdier in nederland algemein soorte wie de knien oryctolagus cuniculus de brojn rat rattus norvegicus en de zwarte rat r rattus zien oetheims meh ingebörgerd en daorum koelek nog es exote gezeen exote vaan lateren tied zien oonder mie de muskusrat ondatra zibethicus de verwèlderde kat felis catus en de wasbeer procyon lotor verdwene es inheims dier meh nog presint es daolgas zien d n toemeleer tursiops truncatus de gewoenen dolfien delphinus delphis en sinds weer de wouf canis lupus gans verdwene is d n europese nerts mustela lutreola vaan d n euraziatische lynx lynx lynx is dat oonzeker weer ingeveurd zien d n otter lutra lutra en de bever castor fiber t aontal veugel in nederland ligk bove de es me teminste daolgaste mètrekent de lèste jaore is t aontal soorte ieder touw es aofgenome neet in t minste doortot t klimaot aontrèkkeleker weurt veur subtropische soorte wie de bije eter meropus apiaster soorte wie de hoesmösj passer domesticus zien door veranderende bouwtrends hendeg trökgeloupe de merel turdus merula is allewijl de mies veurkoumende vogel de grawwe gajs anser anser is vaan wintergas nao standvogel gegaange de raof corvus corax is mèt succes obbenuits oetgezat naotot r in nederland waor oetgestorve ne spectaculairen doortrèkker is de kroenekraon grus grus tropische veugel hawwe ziech in n urbaan umgeving soms es exoot wie de halsbandparkiet psittacula krameri en d n heilegen ibis threskiornis aethiopicus nederland is relatief erm aon reptiele wat ziech liet verklaore oet de kaajdbleujetegheid vaan die diere vief soorte herdisse en drei soorte slange zien inheims bij die slange geit t um de rinkslang natrix natrix d n adder vipera berus en de gladde slang coronella austriaca de slange koume in groete deile vaan t land veur meh t frequintste op de veluwe en de drentse zandgrun de herdisse koume t mieste veur in zuid limbörg sommege soorte zien daobove gaaroet neet te vinde es exote koume versjèllende sjèldpadde veur veural de roedwangsjèldpad trachemys scripta elegans en de bietsjèldpad chelydra serpentina de europese moerassjèldpad emys orbicularis weurt soms es daolgas gezeen amfibieë zien mèt soorte vertrooje salamanders en kwakkers en padde de brojne kwakker rana temporaria en de gewoen pad bufo bufo zien de algemeinste zeldzaomer zien t klunkske alytes obstetricans en de geelvuurboekpad bombina variegata welke lèste allein in zuid limbörg veurkump in de nederlandse zeute waters vint me good zesteg soorte vèsse exote inbegrepe daoboete koume nog versjèllende soorte in de noordzie veur kapelle en motte zien in nederland mèt hoonderde soorte meh in d n twintegsten iew zien ze wel in aontal achteroet gegaange e perces wat nog ummer wijer geit verdwene zien beveurbeeld de roej vuurkapel palaeochrysophanus hippothoe en de zèlvervlek boloria euphrosyne t duingentiaanbluiwke maculinea alcon arenaria kaom allein in nederland veur en is noe es oondersoort zelfs gans oetgestorve ouch de in nederland endemische oondersoort vaan de groete vuurkapel lycaena dispar batava is intösse irnsteg bedreig zelfs n tot veur kort extreem algemein soort wie d n daagpauwoug aglais io heet las vaan de klimaotverandering toch koume ouch aoventouw nui soorte kapelle t land binne de veluwezoom en de hoge veluwe waore in resp de ierste nationaol parke vaan nederland allewijl gief t rs einentwinteg sinds in de oostvaardersplasse tot einentwintegste park woort gepromoveerd kin me ze in alle provincies vinde ouch de bes eilen kinne nationaol parke daoneve gief t nog natura gebeje de aonwiezing en oontwikkeling daovaan is nog in volle gaank nederland wat begin negentienden iew bekans compleet oontbos waor kint väöl nui natuur die bewus veur dat doel is aongeplant e spectaculair veurbeeld zien de oostvaardersplasse in flevoland veur t natuurbehaajd zien ouch zoegenaomde roej lieste opgestèld vaan verdwene of verdwijnende dier en plantesoorte anno bestoon in nederland roej lieste vaan vaatplante mosse koorsmosse paddesteul platwörm weikdiere kapelle eindaagsvlege sprokke kokerjóffers sjiere bije sprinkhaone en kriekele steinvlege vèsse amfibieë reptiele veugel en zoogdiere nederland heet oongeveer mieljoen inwoeners en steit daomèt roond de zestegste plaots op de lies vaan len nao bevolking de exakte plaots kin variëre dit gief n bevolkingsdeechde vaan inwoeners km mèt t water neet mètgerekend is dit zelfs km de nederlandse bevolking is in d n twintegsten iew oongeveer lineair gegreujd mèt get mie es lui per jaor nao naom de greuj in relatief ciefers aof door achterein netto emigratie en trökloupende houweleksvröchbaarheid wel heet nederland vaan de jaore zesteg tot in de jaore nul veural n netto immigratie gekind allewijl ligk t greujciefer op eint vaan de liegste op de wereld t geboorteciefer ligk op per vergeliekbaar lieg t sterfteciefer op per de levesverwachting is jaor jaor veur manslui en jaor veur vrouwlui de verhajding manslui vrouwlui is bij de geboorte oongeveer bij de ganse bevolking ieder door t groet versjèl in levesverwachting de hoeg en stijgende levesverwachting t lieg geboorteciefer en de aofgenome immigratie make tot de nederlandse bevolking verawwert de verdeiling vaan de bevolking euver t land is get oongewoen oondaanks de hoeg bevolkingsdeechde kint t land gein stei vaan mie es ein mieljoen inwoeners wel make de veer groetste gemeintes amsterdam rotterdam d n haag en utrech mèt nog väöl aander middelgroete stei boe oonder almere zevende stad vaan t land klein stei en versteidelekde dörper deil oet vaan de randstad e groet urbaan gebeed in wes nederland boe intösse mieljoen lui woene de twiede groetste bevolkingsconcentratie vint me in noord braobant boe oonder mie de vijfde zesde en negende stad te vinde zien eindhove tilburg en breda respectievelek aander concentraties zien te vinde in zuidelek limbörg mestreech zittert gelaen en parksjtad limburg zuidelek gelderland nimwege arnhem en apeldoorn en twente enschede en hengelo de stad groninge de achste vaan t land vörmp gooddeils allein e steidelek gebeed in de nederlandse ruimdeleke ordening weurt mèt t begrip stadsgewes gewèrk oongeveer vaan de nederlandse bevolking is etnische nederlander vaan de aander kump gein inkel gróp bove de percint oet de turke make oongeveer percint oet zoe good wie de gooddeils geïntegreerde indiërs en de pruse die veural in limbörg woene marokkane en surinamers koume op get mie es de mieste marokkane zien berbers surinamers zien te verdeile in creoolse en hindoestaanse surinamers kleinder gróppe zien antilliane sinds oonder veer veendele verdeild chineze pole en kaapverdiane welke lèste veural in rotterdam woene spanjole italiane en grieke die hei oets mèt väöl es gasarbeiers wèrkde zien gooddeils geremigreerd tot slot vint me hei nog klein gemeinsjappe vaan vlöchtelinge de nederlanders hure genetisch gezeen veural tot de haplogróppe rb en i mèt dat hoeg percentaasj rb liekene de nederlanders väöl op de britte en minder op de franse en pruse binne de gróp rb is de subgróp rbba de frequintste feitelek is nederlands de officieel taol vaan t land allewel tot dit neet expliciet in de groondwèt steit gesjreve t fries heet nen officiële status erkind volges chapiter vaan t europees handves in de ganse provincie friesland en weurt dao op t platteland nog vrij väöl gesproke erkind es streektaole zien t nedersaksisch groof eweg de provincies groninge drenthe euverijssel en gooddeils gelderland zuug t artikel veur n perceizer definitie wat nogal in verval is en t limbörgs in de provincie limbörg wat dao nog ummertouw zoewel in de stei es op t land door lui vaan alle leeftije weurt gesproke ouch in t weste vaan t land weure dialekte gesproke in versjèllende graode vaan conservatie die evels neet weure erkind umtot ze inger mèt de oontwikkeling vaan t standaardnederlands verboonde zien op bonaire sprik me e papiaments dialek op sint eustatius en saba huurt me ingelse dialekte de volkstaole genete groete maote vaan erkinning zoe weurt dao oonderwies in t papiamento en ingels gegeve jiddisch en romani zigeundertaol e genete erkinning es taole vaan minderhede ze weure evels neet väöl mie gesproke t in nederland geworteld jiddisch dialek moot zoe good wie oetgestorve zien aander taole vaan minderhede zien in d n twintegsten iew mètgebrach zoewie kantonees chinees turks koerdisch maghrebijns arabisch riffijns berbers papiamento sranantongo surinaams sarnami hindi en kaapverdiaans creool veural chineze hawwe hun taol generaties laank oonderein aon surinamers dao entege goon in nederland gawwer euver op t nederlands op sjaol liert me ouch vreem taole spreke in t bezunder ingels wat door de mieste nederlanders weurt gesproke en verstande en in minder maote frans en duits op gymnasia liert me latien en aajdgrieks nederland is sinds de lèste decennia vaan d n twintegsten iew sterk oontkèrkelek in hóng vaan de nederlanders gein georganiseerde religie aon vaan de aandere geit e groet deil mer sporadisch nao de kèrk vaanajds evels waor nederland sterk sociologisch verdeild euver religieus lijne katholiek zien ze in de provincies noord braobant boete t land vaan altena en limbörg in väöl plaotse in noord holland in sommege plaotse in zuid holland en utrech in oostelek twente provincie euverijssel in t riek vaan nimwege en de liemers gelderland en in de gemeinte hulst zieland protestants op de mieste aander plaotse dit versjèl is gooddeils oontstande in t twelfjaoreg bestand zuug oonder de katholieke deile vaan nederland laoge toen ofwel in spaons gebeed of in lendelek gebeed boe ne plaotseleken ambshier t katholicisme besjermde t roems katholicisme is georganiseerd in de nederlandse kèrkprovincie die is gecentreerd op t aartsbisdóm utrech de aander bisdómme zien groninge leeuwarden haarlem amsterdam rotterdam breda s hertogenbosch en remunj aartsbisjop is op dit momint wim eijk heer en ad simonis aartsbisjop emeritus drage es einege nederlanders d n titel vaan kardinaol caribisch nederland vèlt oonder t bisdóm willemstad in nederland is ouch de aajd kathelieke kèrk oontstande die wel get vaan t anglicanisme heet ze heet allewijl good lede t protestantisme in nederland vertegewoordeg veural de traditie vaan t calvinisme lutheraanse gemeinsjappe zien mer klein vaanaof de zeventienden iew meh veural in de negentienden en twintegsten iew heet t väöl sjismata en aofsjeiinge gegeve die tot n ooneuverziechteleke versplintering vaan t kèrklandsjap leide zoe veel t calvinisme in de negentienden iew oeterein in hervörmde en gerifformeerde wat daoveur eigelek tzelfde had beteikend sinds evels zien väöl genoetsjappe hervörmde gerifformeerde en lutheraanse gefuseerd tot de zoegenaomde pkn protestantse kèrk in nederland t gief ouch klein christeleke genoetsjappe aofkomsteg oet amerika en dèks mèt oppervlekkege euvereinkomste mèt t protestantisme de mormone höbbe n klein lede en höbbe nen tempel in zoetermeer de jehova s getuiges zien mèt good de zevendendaagsadventiste höbbe oongeveer aonhengers in nederland zelf en n aonzeenlek aontal lede in caribisch nederland de historie vaan d n islam in nederland leep laank parallel aon de historie vaan nederlands indië nederlandse moslims waore dèks indische studente en aander immigrante pas mèt de groetsjaolege immigratie vaan marokkaonse en turkse gasarbeiers en hun femilies later kaom dao veranderin in de ierste moskee woort in in d n haag gestiech allewijl gief t rs e paar hoonderd de mieste moslims hure bij de soenniete aleviete sji iete salafiste en ahmedijne de stiechters vaan die ierste moskee zien in de minderheid t aontal moslims löp tege t mieljoen vaan hun is mer good vaan otochtoon aofkóms wijer zien t oonder mie turke marokkane indiërs hindoestaanse surinamers somaliërs en bosniërs t joededóm in nederland wat tösse en aonhengers kint is geconcentreerd in amsterdam en amstelveen dao vint me versjèllende genoetsjappe zoewel orthodox es conservatief en liberaol wie ouch koosjer winkele gemeinsjappe boete de hoofstad zien miestal liberaol of neet religieus vaan aard t hindoeïsme weurt gooddeils door hindoestaanse surinamers aongehaange de hindoes zien in nederland mèt oongeveer t boeddhisme heet in nederland mier aonhengers oonder otochtone es oonder allochtone väöl vaan die boeddhistische allochtone zien chineze chineze in nederland haange ouch dèks t taoïsme of aander chinees religies aon nederland is mèt tien insjrievinge vertegewoordeg op de werelderfgoodlies vaan de unesco de mieste vaan die insjrievinge zien cultureel t betröf hei schokland en umgeving gemeinte noordoostpolder de stèlling vaan amsterdam versjèllende locaties in noord holland zuid holland en utrech de binnestad vaan willemstad curaao de meules vaan kinderdijk gemeinte nieuw lekkerland t woudagemaal gemeinte lemsterland de beemsterpolder t rietveld schröderhoes gemeinte utrech zuug oonder veur ne foto de grachtegordel vaan amsterdam en t van nellefebrik in rotterdam t eineg natuurmonumint op de lies is de waddezie nederland erkint ouch zoegenaomde rieksmonuminte daovaan gief t rs in t land intösse good de gemeinte amsterdam heet mèt anno rieksmonuminte mie es percint in han mestreech volg es twiede mèt op lieger niveau erkinne provincies en gemeintes ouch monuminte neve inkel gebouwe beheujt de wèt ouch stads en dörpsgeziechter nederland heet ziech ne groete naom gemaak in de sjèlderkuns in de middeliewe mós me de zuideleke nederlen dao in nog veur ziech laote al had t gebeed eine geniale sjèlder jheronymus bosch ca ne religieuze sjèlder in d n tied vaan de republiek veural de zeventienden iew dee me ouch daoveur in holland de gouwe iew neump woorte veural hollandse sjèlders wereldbekind rembrandt van rijn meister vaan t clair obscur johannes vermeer meister vaan de leechinval oet lestege heuk en jan steen zien allein mer de bekindste ind negentienden iew kaom de haagse sjaol op n gróp landsjapssjèlders en waor d n impressionis vincent van gogh actief in t modernisme leep t land veurop mèt de stijl n gróp kunstenere die radicaal geometrische abstractie veur ouge hadde vaan hun is piet mondriaan de bekindste theo van doesburg ouch lid vaan de gróp deeg nederland kinnesmake mèt t dadaïsme nao d n oorlog waor nederland mèt guillaume cornelis beverloo corneille en karel appel eint vaan de centra veur de cobra beweging romaanse beeldhouwkuns in nederland beperk ziech gooddeils tot ornaminte in kèrkgebouwe in limbörg waor zoe eine heimo fl actief nao wee me n heimo sjaol heet besjreve groete meisters oet de gotiek wie claus sluter wèrkde veural boete de nederlen in duitsland euver t algemein steit de beeldhouwkuns in die daog nao duitse franse of vlaamse trends in t prèl begin vaan de renaissance waor in limbörg jan van steffenswert veur nao actief veurbeelder in versjèllende kèrke in t maosland ouch bekind woorte de koerbenk in dordrech groete kèrk in de gouwen iew haolde me dèks vlaominge nao nederland veur beeldhouwwerk jacob colijns de nole rombout verhulst daonao sleep de beeldhouwkuns in pas in d n twintegsten iew kaom ze weer op mèt figure wie hildo krop n belaankrieke patrones vaan de modern beeldhouwkuns is prinses beatrix eint vaan de ajdste gebouwe in nederland is de zaolkèrk vaan lemieësj gemeinte vols dit kèrkske weurt door sommege nog karolingisch geneump is evels ieder romaans ouch aander veurbeelder vaan de romaanse bouwkuns moot me veural in limbörg zeuke prominente romaanse kèrke in remunj zöstere en mestreech de gotiek is wel euveral in t land te vinde zoe heet de braobantse gotiek oontstande in de zuideleke nederlen veurnaom vertegewoordegers in oonder mie den bosch dordrech en middelburg de bleuj vaan de börgerleke cultuur in de zeventienden iew vint me trök in t hollands classicisme de barok stijl vaan de contra reformatie moot me in nederland neet zeuke bij oonder mie jacob van campen paleis op d n dam amsterdam paleis noordeinde d n haag en pieter post oonder mie t raodhoes vaan mestreech in de negentienden iew regeerde ouch hei neoclassicisme en néo grec winkel vaan sinkel in utrech later kaom de neogotiek op deze stijl woort veural gebruuk bij katholieke kèrkgebouwe sinds katholieke renaissance meh pierre cuypers de veurnaomste nederlander dee deze stijl touwpasde kreeg ouch opdrach tot o m t rieksmuseum in amsterdam wie in de beeldende kuns braoke ouch in de architectuur de ideeë vaan de stijl door bekind woort veural gerrit rietveld rietveld schröderhoes in utrech aander naome oet t modernisme zien willem dudok raodhoes vaan hilversum en hendrik petrus berlage beurs in amsterdam nao d n oorlog woorte piet blom structuralistische gebouwe wie zien kubushoezer in rotterdam en helmond en rem koolhaas ouch väöl gevraog in t boeteland bekind e consortium boetelandse architecte deeg nederland in via t groninger museum groninge mèt t postmodernisme kinnes make in vergelieking mèt de naoberlen heet de nederlandse film laank neet väöl veurgestèld veur e deil is dit te verklaore oet de relatief inge merret dee e land vaan miljoen lui en n taol mèt miljoen sprekers beie ne pioneer waor joris ivens meker vaan dèks politiek geëngageerde documentaire ne wijere veuroorlogse film mèt succes waor boefje oet nao d n oorlog kaom t genre op gaank mèt de films wie ivens veural documentaire vaan bert haanstra nog bekinder woort paul verhoeven dee neet allein in nederland väöl succes had mèt turks fruit meh ouch in amerika bekind woort dick maas zörgde veur horrorfilms de nederlandse filmindustrie reik edersjaor de gouwe kaver oet in de gecomponeerde meziek heet nederland neet de rol kinne speule die t in de sjèlderkuns späölt vaan de nederlandse polyfoniste kaome rs mer e paar oet de noordeleke nederlen de belaankriekste en alzeleve mies invloodrieke componis oet nederland is jan pieterszoon sweelinck dee klaveermeziektradities oet gans europa bijeinbrach en euver zien lierlinge es de stiechter vaan de noord duitse örgelsjaol gelt de hoegbarok is vertegewoordeg in unico wilhelm van wassenaer dee zien wereldbekinde concerti armonici jaor laank oonterech aon pergolesi zien touwgesjreve roond waor alphons diepenbrock actief dee vocale muziek in d n trant vaan mahler sjreef en dee lèste ouch heet beïnvlood prominente moderniste waore matthijs vermeulen veural bekind mèt symfonieë in de vrij atonaliteit en willem pijper ne neoclassicus wie de mieste nederlandse componiste oet zienen tied frans georiënteerd nao d n twiede wereldoorlog woort ton de leeuw de belaankriekste veurvechter vaan internationaol trends oet d n avant gardemeziek um häöm heer waore oonder mie peter schat jan van vlijmen en simeon ten holt later bekind mèt minimal music actief ouch kaom n bleujende improvisatiescene op die es typisch nederlands gelt en wèrk op de grens vaan moderne jazz en gecomponeerde meziek mèt figure wie willem breuker en misha mengelberg louis andriessen maakde internationaal naom mèt minimal music dee door stravinski is beïnvlood nederlandse volksmeziek is veur e groet deil historisch dat wèlt zègke tot de tradities die veur folkloriste intrèssant zien al in de negentienden iew bekans stèlvele t gief väöl zaankbeukskes oet vreuger tije die evels miestal allein de tekste geve en gein wijsaonduidinge höbbe door intensief oonderzeuk lök t miestal de melodie bij de teks te vinde volksleedsjes die in nederland in de negentienden en twintegsten iew nog woorte opgeteikend zien gemeinelek tonaol en in majeur oetzunderinge beeje volendam gemeinte edam volendam noord holland en hoogeloon gemeinte bladel noord braobant boe me nog nao d n oorlog mineur melodieë kós opteikene instrumentaal tradities concentrere ziech roontelum de trèkzak en de blaosmuziek instruminte die in de negentienden iew binnekaome op terschelling provincie friesland heet me evels awwer muzikaal tradities behawwe volks vioolspeul de blaosmuziek is populair gebleve in friesland vasteland meh veural in limbörg boe eder groeter dörp wel n famfaar of hermenie heet veural in limbörg ouch besteit n levendege zaankcultuur roond de vastelaovend de rock n roll voont in nederland al snel naovolging veural bij zoegenaomde indorockers de beatmeziek sloog ouch aon golden earring zoe good wie de progressieve rock focus in volendam oontstoont de palingpop the cats bzn die sterk op europese amusemintsmeziek trökgreep al in begós peter koelewijn popmeziek in t nederlands te make meh t zouw nog tot roond dore ietot dat algemeiner woort wel kaom ind jaore zesteg al zenger boudewijn de groot op dee geïnspireerd waor door t chanson en bob dylan begin jaore waor doe maar mèt ska en reggae in de landstaol oongekind populair me begós toen ouch in t dialek te zinge normaal janse bagge bend zoewel popmeziek in de standaardtaol blf marco borsato es in de streektaol rowwen hèze of in allebei wie skik en de kast raakde obbenuits populair midde jaore in dat decennium kreeg nederland ouch n reputatie mèt dance gabber eurohouse en later trance dj tiësto armin van buuren hiphop miestal in t nederlands begós in de jaore tachteg osdorp posse en woort groet in de jaore n gans aander populair traditie is t levesleed ouch wel smartlap geneump wat ziech veur d n oorlog bij amusemintszengers oet operatradities oontwikkelde willy derby mary servaes zangeres zonder naam en andré hazes woorte dao bekind mèt zoe good wie de producinte johnny hoes en pierre kartner t levesleed is dèks ing verboonde mèt de duitse schlagertraditie die in nederland ouch good bekind is en flirt allewijl soms ouch mèt de popmuziek jan smit e zier volks subgenre vaan t levesleed steit bekind es piratemuziek in de middeliewe woort de mieste nederlandse literatuur in braobant en vlaandere geproduceerd meh heinric van veldeke ca brach nen tied in mestreech door de zuideleke rederiekerstraditie sloog ind middeliewe euver nao holland joost van den vondel en p c hooft twie vaan de groetste sjrievers oet de zeventienden iew greujde drin op ouch constantijn huygens en gerbrand andriaenszoon bredero woorte bekind oet d n achtienden iew is de breefroman historie van mejuffrouw sara burgerhardt vaan belaank de groetste sjriever oet de negentienden iew waor multatuli eduard douwes dekker vaanaof bleujde de poëzie bij de tachtegers roond trok louis couperus de aondach mèt zien rieke fin de sièclestijl boemèt ferdinand bordewijk nui zakelekheid wouw aofrekene tegeliek mèt häöm waor martinus nijhoff actief de groetste nederlandsen diechter oet de twintegsten iew nao d n oorlog kaome de groete drei op willem frederik hermans beïnvlood door sartre gerard reve en harry mulisch ouch jan wolkers en hella haasse trokke in dezelfden tied de aondach de poëzie vaan deen tied is veur e good deil bepaold door de vieftegers groetste gezèt in nederland is de telegraaf mèt e sterk populair karakter en n rechse oriëntatie aander daagblajer zien de volkskrant links en maoteg populair nrc handelsblad oonaofhenkelek en elitaristisch algemeen dagblad populair en regiogeriech en trouw vrijzinneg christelek daoneve gief t nog get kleinder gezètte en gans get regionaol daagblajer bij de publieke radio en de televisie is e systeem vaan umroopvereineginge vaan krach wat uniek veur nederland is t hèlt in tot ideologisch gekleurde umreup beveurbeeld de socialistische vara de katholieke kro en d n orthodox protestantsen eo same hunne zendtied verdeile euver de besjikbaar radio en tv kenale radio oetzendinge gief t in nederland al sinds tv oetzendinge sinds me kint sinds ouch versjèllende commercieel radio en tv kenale nederland kint lierpliech vaan t viefde tot t zestiende jaor gemeinelek zoe vaan t veerde tot t twelfde jaor doorlöp t keend de basissjaol daonao volg t voortgezat oonderwies wat ziech vertek in vmbo beroopsoonderwies havo en vwo wetensjappelek oonderwies vervolgopleiinge veur die drei zien respectievelek mbo middelbaar beroopsoonderwies hbo hoeger beroopsoonderwies en universiteit nederland tèlt veertien gesubsidieerde twie in amsterdam wijer in groninge enschede utrech wageningen nimwege delft leiden rotterdam tilburg eindhove en mestreech en n ope universiteit en vief erkinde universiteite veur t bedriefsleve nyenrode in breukelen en nimbas in tilburg eindhove of speciaal veur n levesvisie theologische universiteite in kampen apeldoorn en de universiteit veur humanistiek in utrech nederland kint de zoegenaomde vrijheid vaan oonderwies wat de ruimde gief veur veural basissjaole en middelbaar sjaole op confessionele of oonderwiesfilosofische groondslaag de nobelpries is versjèllende kiere aon ne nederlander oetgereik bekinde laureaote zien jacobus henricus van t hoff chemie johannes diderik van der waals natuurkunde heike kamerlingh onnes natuurkunde jan tinbergen economie paul crutzen chemie en gerardus t hooft en martinus veltman natuurkunde groete nederlandse wetensjappers oet vreuger tije zien christiaan huygens anthoni van leeuwenhoek jan swammerdam en herman boerhaave de bekindste nederlandse filosofe zien desiderius erasmus en baruch d espinoza de populairste sport is ouch in nederland t voetbal dit weurt in alle deile vaan t land op amateurbasis gespäöld ouch bestoon twie professioneel divisies veur de manslui ieredevisie en jupiler league en n klein veur de vrouwlui t nederlands hierevoetbalèlftal huurt bij de bèste vaan de wereld meh is nog noets kampioen gewees de populariteit en prestaties vaan t vrouwluivoetbal blieve in nederland evels achter d n aandere nationale sport is sjaatse wat in nederland mier weurt gedoon es boe ouch op de wereld t is t populairste in friesland wijer geneet t ouch populariteit in euverijssel en de hollande körfbal bekans exclusief in nederland gespäöld is in t weste en midde vaan t land populair hockey is geleef oonder de elite de nederlandse hockeyclubs en nationaol èlftalle manslui en vrouwlui hure bij de wereldtop fietserenne is t bekindste in noord braobant en limbörg ouch in t zwumme judo volleybal en in de peerdssport höbbe de nederlanders naom gemaak nederland is sinds de opriechting lid vaan de europese unie de raod vaan europa de vereinegde naties de navo de oeso de wto en euratom al sinds besteit de benelux e samewèrkingsverband oersprunkelek douane unie tösse nederland t belsj en luxemburg in nederland zien d n internationale straafhof en de joegoslavië tribunaal gevesteg twie veurnaom verdraoge veur de eu woorte in de jaore negenteg in nederland geslote t verdraag vaan mestreech en t verdraag vaan amsterdam prehistorische voondste zien in nederland dèkser in t ooste es in t weste gedoon umtot t ummer waterriek en lieggelege weste dèks oonderleep of moerasgebeed waor ouch waor in iestije t noorde dèks vergletsjerd of poolweuste zoetot artefacte oet die periode dèkser in t zuie zien te vinde oeraw voondste deeg me in limbörg t belvédèremets moot mesjiens zelfs aon d n heidelbergmins weure touwgesjreve oet noord en oos nederland zien inkel voondste oet t midde paleolithicum bekind geassocieerd mèt neanderthalers nog versjèllende aander culture oet t paleolithicum en mesolithicum zien oet t land bekind de ierste landbouwers op later nederlandse groond waore t volk vaan de bandkeramische cultuur ca v chr wat veural in midde europa leefde meh ziech ouch in t heuvelland vestegde ouch nog oet t neolithicum stamp de treisterbekercultuur v chr die in noordoos nederland leefde en in drenthe de hunebèdder naoleet ze zien verdroonge door de touwbekercultuur die algemein weurt geassocieerd mèt d n opmarsj vaan de indogermane en in häör verspreiing de hölp zal höbbe gehad vaan t raad en de domesticatie vaan t peerd de lèste vaan de neolithische bekerculture waor de klokbekercultuur v chr die euver gans wes en midde europa bekind is meh zoewoer zienen oersprunk in oos nederland sjijnt te höbbe gehad vaanaof t twiede millennium veur christus begint in nederland de broonstied koper en tin zien neet in nederland te vinde en de volker in kwestie mote aofhenkelek zien gewees vaan handel n nederlandse broonscultuur waor de zoegeneumde hilversumcultuur die in väöl hoeger gelege deile vaan t land te vinde is d n iezertied associeert me mèt de hallstattcultuur en de la tènecultuur vaan al dees volker is neet good bekind of ze kelte daan wel germane waore t is evels woersjijnelek tot de lèste in dezen tied t land binnekaome wie de romeine de nederlen binnevele leefde hei in t zuie keltische volker bekind es de aw belzje en in de res vaan t land germaanse prehistorische toponieme in nederland zien oonder mie oonverklaorde reviernaome en bepaolde plaotsnaome naome wie zeist houten en zöstere zouwe op e pre indogermaans substraot kinne trökgoon zoewie keltische naome wie gelaen lemieësj en nimwege de ajdste stad vaan nederland en germaanse toponieme wie wadenoijen gemeinte tiel iersten iew vadam de campagne vaan caesar oonderworp alle gallische stamme dao huurde de belzje in zuid nederland ouch bij meh umtot ze liever water es grens hadde liefde de romeine alles oonder de rijn bij t riek in dees revier had toen häören hoofloup oongeveer bij d n huiege kromme rijn en awwe rijn dit had tot gevolg tot ouch de germaans sprekende batave en caninefate in t huieg zuid holland bij t riek kaome te hure daobij kaom tot de keltische eburone oet t huieg nederlands en belsj limbörg gooddeils waore oetgemaord en tot de germaanse tóngere tungri hun plaots innaome kort tenao woorte ouch de frieze oonderworpe in t midde vaan d n iersten iew móste ziech de romeine weer tröktrèkke achter de rijn wie dit volk in opstand kaom en t romeins leger de aander germaanse stamme neet oonder controle kreeg in kaome ouch de batave in opstand oonder julius civilis dezen opstand woort mer mèt meujte bedwoonge vaan de res vaan de romeinsen tied in nederland is minder bekind de romeine höbbe ziech veural laanks de limes dus aon de zuidkant vaan de rijn en in zuid limbörg gevesteg in dat gebeed vint me versjèllende naome vaan latiensen oersprunk wie mestreech mosae trajectum en zumpelveld in t zuie en tricht utrech trajectum en kesteren gemeinte neder betuwe castra in t midde tege t ind vaan de romeinsen tied moot ziech t christendom zien begós te verspreie sintervaos weurt mèt de keerstening vaan de tóngere geassocieerd mèt de ineinstorting vaan t romeins riek in de veerden iew verlete de romeine ouch de nederlen wat in d n tied vaan de groete volksverhuizinge perceis in nederland is gebäörd liet ziech door e totaol gebrek aon gesjreve bronne neet achterhole in eder geval leefde nao inkel iewe drei germaanse volker in nederland de frieze in t noorde en weste of t um dezelfde frieze geit wie veur de volksverhuizing is oondudelek en volgens sommege neet woersjijnelek de fraanke in t zuie en de sakse in t ooste de fraanke waore al vreug op las vaan keuning clovis tot t christendom bekierd wat in hun gebeed daan ouch algemein waor in d n achsten iew weurt de zaak weer dudeleker es de fraanke achterein de frieze door sjarel martel en de sakse door sjarel de groete oonderwerpe ouch hun weurt t christendóm opgelag bisjopsstad veur de nederlen weurt utrech evangelieprekers oonder de frieze wie willibrord en bonifatius kaome väölal oet ingeland aander plaotse vaan einege beteikenis in t daan zier dunbevolk nederland zien nimwege boe sjarel de groete ne palts had mestreech deventer dokkum dorestad en witla nao d n doed vaan sjarel de groete en de dao opvolgende conflikte weurt nederland bij t verdraag vaan verdun gooddeils ingedeild bij t karolingisch midderiek tenao bij t verdraag vaan meerse zoe good wie compleet bij t duits riek wat tot in de zeventienden iew zoe zal blieve in deen tied hiers in de nederlen relatieve veurspood zeker ouch dorestad weurt n rieke handelsplaots deze riekdom trèk de invallende noormanne aon die versjèllende plaotse brandsjatte wie in gans t duits riek en in zekere zin gans wes europa trèkke vaanaof dezen tied lienmaander ummer mie mach nao ziech touw zoetot de nederlen staotkundeg oetereinvalle aon t begin is de mechtegste lienmaan nog de bisjop vaan utrech dee neve de kèrkeleke mach euver t groetste deil vaan t gebeed ouch groete deile vaan midde en oos nederland wereldlek controleert aander plaotselieke lienmaander zien de graove vaan holland graofsjap gevörmp in d n tienden en èlfden iew en zutphen de graove vaan vlaondere de hertoge vaan braobant en de graove later hertoge vaan gelder die residentie hawwe boete wat me allewijl nederland nump höbbe ouch oetgebreide bezittinge zutphen kump in aon gelder veural holland weurt loupende de middeliewe ummer belaankrieker oersprunkelek umvat t allein mer get bezittinge in de duine vaan t huieg zuid holland later breit t zien economische mach oet mèt stei wie dordrech en delft en annexeert t väöl utrechs groondgebeed al in in de slaag bij vlaardingen dwinge de graove vaan holland t tolrech aof de keizer dee zie leger dao weurt verslage had dao tot daan touw t alleinrech op ouch weure de moerasse in t binneland in de regio die me noe t greun hart neump oontgonne en veur veeteelt gesjik gemaak dit maak nen enorme bevolkingsgreuj meugelek de wes frieze weure ind daartienden iew door floris v oonderworpe ouch pakke de hollenders t groetste deil vaan zieland boe ze mèt de graove vaan vlaondere um vochte de braobanders höbbe oonderwijl t groetste deil vaan wat allewijl noord braobant is in han gekrege friesland tösse vlie en lauwers behèlt zien relatief zelfstendegheid oondaanks aonspraoke vaan floris op ouch dat deil limbörg is in deen tied ne politieke lappedeke boe versjèllende veural klein voorste en hiere lokaol bezittinge höbbe ne wijeren trend ouch neet oonbekind in europa is de ummer greujende mach vaan de stei ten koste vaan d n adel dit zuut me in holland boe de graove ziech dèks mèt de börgers verbinde tege de riddersjap meh ouch in braobant en in de ijsselstei kampen veurop die bleuje door hun lidmaotsjap vaan de hanze in de late middeliewe woort d n trend vaan sjaolverkleining weer umgekierd voorste perbeerde hun mach oet te breie door verstandshouweleke die hun personeel unies opleverde holland en henegouwe waore sinds al vereineg later kaome die euveregens in beiers bezit t waor filips de goje hertog vaan bourgondië dee in braobant erfde en in holland en henegouwe wis te pakke dee de nederlen noord en zuid begós te vereinege heer had boete de geneumde geweste ouch vlaondere luxembörg en t hertogdóm limbörg poginge um ouch gelder te oonderwerpe mislökde de vereineging vaan de nederlen woort gecompleteerd oonder sjarel v dee achterein friesland t stiech utrech en euverstiech euverijssel allebei groninge mèt drenthe en tot slot ouch gelder inliefde de vereinegde nederlen oonder de hertoge vaan bourgondië neump me de bourgondische staot later es sjarel v de gebeje in han krijg sprik me vaan de bourgondische kreits dee in weurt opgeriech de nederlen woorte vaanaof deen tied bestuurd door ne landvoog dee in naom vaan de keizer regeerde bij t aoftrejje vaan sjarel v in gónge de nederlen euver op keuning filips ii vaan spaanje dee geine keizer waor en neet alle habsbörgse len erfde t waor oonder häöm tot de nederlen in opstand kaome nao e paar jaor koos heer definitief zien residentie in spaanje en leet de nederlen euver aon zie haafzöster margaretha vaan parma landvoogdes vaan de nederlen in de jaore die volgde naom de oonvrei touw me klaagde euver belastinge die woorte geïnd meh neet in de nederlen besteid en t sterk opkoumend calvinisme woort oonderdrök religieuzen oonvrei leide in tot de beelderstörm in kathelieke kèrke dit brach de keuning detouw fernando lvarez de toledo hertog vaan alva es landvoog te installere alva zien beneuming wèrkde contraproductief heer kaom bekind te stoon es tiran en wèkde nog mie weuj oonder de nederlandse bevolking ziene raod vaan beroerte straafde alle oontrouw edele mèt oonthoofding dit brach prins wöllem vaan oranje in detouw oet te wieke nao noord duitsland lutheraons nog datzelfde jaor perbeerde heer de nederlen binne te valle um alva te verdrieve dit mislökde mèt dees campagne begós d n tachtegjaoregen oorlog ouch wel bekind es d n opstand n nui belasting de tiende penning die alva in wouw inveure zörgde veur nog mie tegestand d n opstand kaom pas good op gaank in wie de watergeuze vaanoet zie versjèllende stei innaome te beginne mèt brielle op aprèl al gaw koos de ein nao de aander stad de kant vaan oranje en de geuze zoetot nog datzelfde jaor in dordrech de ierste calvinistische staote vaan holland bijein kaome al waor amsterdam nog neet debij de spanjole gónge in d n tegenaonval meh kóste mer mèt väöl meujte haarlem innumme en móste campagnes tege alkmaar vaan alkmaar de victorie en leiden leids oontzèt opgeve alva woort al gaw vervaange door don requenses en in slote alle geweste de pacificatie vaan gent dees vrei doort evels mer kort alessandro farnese hertog vaan parma de nuie landvoog sloot es alternatief de unie vaan atrecht boe in de zuieleke geweste ziech katheliek verklaorde en datzelfde jaor slote de protestantse noordeleke geweste de unie vaan utrech dit beteikende t begin vaan de splieting tösse de noordeleke en zuieleke nederlen de ierste opstandelinge waore neet op ne breuk mèt spaanje oet meh in zwore ze filips ii aof mèt t plakkaot vaan verlaoting nao de maord op wöllem vaan oranje perbeerde de nederlen nog oonder de protestantse ingelse kroen te koume meh vaanaof beneumde me geine nuie landvoog mie vaanaof toen waore de nederlen n losse federatie die me de rippubliek vaan de zeve vereinegde nederlen is goon neume holland waor in deze staot t dominant gewes intösse hadde de spanjole al groete stökker land in t zuie en ooste trökvereuverd op de rippubliek allein in t weste en veural op zie kóste de nederlanders ziech hawwe t tij kierde vaanaof oonder bevel vaan prins maurits vaan oranje dee zoe good wie alle gebeed bove de groete reviere trökpakde ouch begós roond de koloniaol expansie vaan t nui riek de in opgeriechde vereinegde oosindische compagnie voc bouwde e riek in t ooste op kaap de gooj hoop en zeker ouch indië veural ten koste vaan de portugeze in slote de nederlanders en spanjole t twelfjaoreg bestand in deen tied kaom t tot sterke politieke spanninge tösse prins maurits en de hollandse raodspensionnair van oldenbarnevelt wat ziech vertaolde in religieus ooneinegheid tösse remonstrante en contra remonstrante de ierste woorte verboje en van oldenbarnevelt dee ze had gesteund woort oonthoof in wie t bestand indegde woort ouch de wes indische compagnie opgeriech die e koloniaol riek in amerika opbouwde en ziech veural riechde op de slaovehandel vaanaof woort de gestorve maurits opgevolg door frederik hendrik vaan oranje bijgeneump de steidedwinger dee nog groete stökker in zuid nederland trökpakde de bevolking waor dao intösse al ferm katheliek en is dat ummer gebleve ouch al door de relatief religieus tolerantie in de rippubliek de beginsele vaan t calvinistisch geluif in de nederlen woorte bepaold op de synood vaan dordrech in woort indelek n ind gemaak aon d n oorlog en wel in de vrei vaan munster dee ouch d n daartegjaoregen oorlog beïndegde heibij stapde de rippubliek definitief oet t duits riek en woort de staot noe door spaanje en de habsbörgers erkind de rippubliek wie ze in woort erkós waor n losse federatie vaan zeve eigelek ach staote zoewie get bijgebeed die bij benaodering t huieg nederland umvatde groete deile vaan veural midde limbörg hoorte neet debij en in t revieregebeed waore inkel feodaol dwergstäötsjes die umtot ze neet oonder ein vaan de provincies vele de jure ouch oonaofhenkelek waore in feite vazalstaote vaan de rippubliek t centraol parlemint boe in holland domineerde waor de staote generaol de generaliteitslen groof eweg t huieg ziews vlaondere noord braobant en groete deile vaan limbörg waore wingeweste zoonder eige bestuur die direk oonder de staote generaol vele de binnelandse politiek waor gooddeils de zaak vaan de apaarte geweste t plaotselek bestuur waor op t land nog gooddeils in han vaan de liege land adel in de stei evels vaan aonzienleke femilies regente die zitting naome in de vroedsjap en oet hun midde de börgemeister s koze t nui land wat al sterk in opkoms waor maakde in dees jaore n groete bleuj door me sprik in nederland vaan de gouwen iew neve economische veurspood waor t land n groete ziemach mèt de al geneumde kolonië op zie dit leide tot versjèllende zieoorloge mèt ingeland de zoegeneumde ingelse oorloge d n iersten oorlog indegde oonbeslis in d n twiede waor de rippubliek d n dudeleke winner heibij verloor de staot al evel nui nederland mèt nui amsterdam t huieg new york aon de ingelse pakde evels suriname vaan ze aof de admiraols oet bei oorloge maarten tromp resp michiel de ruyter woorte allebei verierd es ziehelde in dees jaore waor t de regente ouch gelök nao d n doed vaan stadhawwer wöllem ii geine nuie stadhawwer te beneume in vijf vaan de ach geweste ierste stadhawwerloes tiedperk neet allein op economisch en militair gebeed bleujde de nederlen ouch op artistiek gebeed zuut me de jaore es de gouwen iew um de versjèllende geniaol sjèlders en gruutse bouwwerke die in dezen tied versjene in evels kaom de rippubliek oonder zwoeren drök te stoon ze woort tegeliek aongevalle door t fraankriek vaan lowie xiv n absolute euvermach ingeland en de bisdomme kölle en munster dit brach crisis teweeg kaom zoe bekind te stoon es t rampjaor en de roop um ne groete leismaan woort sterker volksweuj tege de regente brach raodspensionair johan de witt tot val dee kort tenao gelynch woort en de oranjes kaome weer aon de mach mèt stadhawwer wöllem iii oondertösse waore de invasies euver land tot stèlstand gebrach door de hollandse waterlinie en door de tegestand vaan de belegerde stad groninge dewijl t de ingelse dit deil vaan t rampjaor weurt d n daarden ingelsen oorlog geneump neet gelök waor euver zie binne te valle vaanaof ind vertrokke de boetelandse tróppe oet de nederlen in woort wöllem iii ouch keuning vaan ingeland n coalitie die zeker ouchtrop geriech waor um de expansie vaan fraankriek tege te hawwe in dat jaor braok de negejaoregen oorlog mèt fraankriek oet in beïndeg mèt de vrei vaan rijswijk wöllem iii storf in kinderloes boemèt t twiede stadhawwerloes tiedperk begós in zès vaan de ach staote in veer daovaan zouw t zelfs tot dore de politiek vaan wöllem woort wel doorgezat vaan tot voch de rippubliek mèt in de spaonse successieoorlog de oorloge hadde t land oonderhaand financieel oetgepöt bij de vrei vaan utrech die d n oorlog beïndegde kreeg de staot wel staots bove gelder in han ouch woort de franse expansie gestop in d n achtienden iew kaom de rippubliek in väöl opziechter tot verval economisch haolde haves wie hamburg en oostende die vaan amsterdam in militair woort ingeland noe groet brittannië definitief sterker en in de binnelandse politiek heersde stagnatie de regentefemilies hele ziech oonderein in stand pas wie de rippubliek ouch betrokke raakde bij d n oosteriekse successieoorlog en wie franse tróppe in t groondgebeed vaan de rippubliek binnevele woorte de oranjes weer euveral in iere herstèld wöllem iv woort stadhawwer veur t leve vaan alle geweste daobij woort zien functie vaan noe aof aon èrfelek heer storf al in en ziene zoon wöllem v waor nog mer twie jaor heer woort oonder regentsjap gezat ouch wie heer volwasse woort bleek heer geine gesjikde leismaan dit versterkde de democratische tendenze die ouch in de rippubliek waore opgekoume patriottebeweging in raakde nederland nog ins in oorlog mèt groet britannië deeskier umtot t land de zjus aofgesjeie vereinegde staote steunde nederland verloor d n oorlog en de positie vaan de prins woort hendeg zwaak in naome de patriotte t gewestelek bestuur vaan holland en utrech euver dezen opstand woort twie jaor later oongedoon gemaak door d n inval vaan de pruse op vraog vaan prinses wilhelmina vrouw vaan wöllem v en zöster vaan de pruse keuning in verklaorde de franse rippubliek d n oorlog aon de nederlen en allewel tot nen iersten aonval mislökde lepe de franse legers t land in jannewarie definitief oonder de voot heimèt begint wat me in nederland de fransen tied is goon neume umtot de zuieleke nederlen al in waore geannexeerd begint in sommege deile vaan limbörg dee fransen tied ei jaor ieder t land woort umgeduip tot de bataafse rippubliek en allewel tot die vaanaof officieel bataafs gemeinebès hètde sprik me veur de gansen tied tot vaan de bataafse rippubliek ziews vlaondere en limbörg mós t aofstoon aon de franse rippubliek dewijl t euvergebleve land feitelek ne vazalstaot waort staotsgrepe waore aon de orde vaan d n daag um nog mie grip op de noordeleke nederlen te kriege riechde napoleon in t keuninkriek holland op boevaan zie broor lowie napoleon keuning waor oondaanks t cultuurversjèl woort heer ne geleefde keuning wel mós t keuninkriek in december walcheren aon fraankriek aofstoon en in miert de res vaan zieland zoewie alles bezuie de waal op juli woort tot slot gans nederland bij t frans keizerriek gevoog oonder napoleon móste de nederlanders wie de aander franse börgers jónghiere veur de grande armée lievere en woort d n handel mèt ingeland verboje continentaol stèlsel positief effek waor tot de nederlen veur t iers n staotkundege einheid woorte wat n ind brach aon de iewelang staotkundege en juridische versnippering nao de val vaan napoleon in de slaag bij leipzig perbeerde me de fraanse te verdrieve prins wöllem zoon vaan de stadhawwer dee in de tössentied in ingeland had gewoend landde op november in scheveningen al nao inkel daog naom wöllem d n titel soeverein voors vaan de nederlen aon en kaom t land bekind te stoon es t soeverein voorstedóm vaan de nederlen veuriers bestoont t land nog allein oet de noordeleke nederlen mèt inbegrip vaan de vreuger neet bij de rippubliek hurende lendsjes in veural midde nederland ouch de kolonië vreuger t particulier bezit vaan de compagnies woorte noe staotsbezit wel mós nederland de kaapkolonie aon groet brittannië aofstoon in de fransen tied hadde de britte de nederlandse kolonië euvergenome aanders es de rippubliek waor dit voorstedóm nen unitaire staot mèt t zwoertepunt bij de nationaol regering al gaw evels begós wöllem aonspraok te make op de zuieleke nederlen wat veur de fransen tied tot de habsbörgers had gehuurd meh boe de franse nog zaote nao de oontsnapping vaan napoleon en de slaag bij waterloo boe ouch nederlandse tróppe aon mètdege besloot t congrès vaan wene dezen eis te acceptere t vereineg keuninkriek vaan de nederlen zouw groof eweg bestoon oet de aw rippubliek mèt zien vazalle de aw oosteriekse nederlen en t luikse luxembörg kaom in personeel unie mèt nederland keuning wöllem i behandelden t es n nederlandse provincie veur t iers sinds waore de nederlen heimèt weer politiek vereineg wöllem dee keuning koupmaan woort geneump daankde deze bijnaom aon de krach boemèt heer t herstèl vaan t land oppakde heer wouw de industrie in t zuie en d n handel in t noorde oontwikkele en leet kenale graove en spoorweeg aonlègke n noviteit in dees jaore toch greujde in t zuie d n oonvrei euver t nederlands bewind me voolt geine band mèt de oranjes me voolt ziech gediscrimineerd es kathelieke de zuieleke geweste waore op de ministeries slech vertrooje en de verordening tot me in de vlaoms sprekende gebeie nederlands ketoer mós hawwe veel verkierd de elite waor al sinds jaore aon t verfranse in kaom t in breusel tot nen opstand aonvenkelek wouw de elite ziech bij fraankriek aonslete meh umtot de groete europese machte dat land neet obbenuits wouwe versterke besloot me ziech los te make es t belsj wes en oos vlaondere antwerpe zuid braobant henegouwe name limbörg luik en luxembörg slote ziech bij d n opstand aon t ouch katheliek meh dudeleker nederlands noord braobant evels neet n campagne vaan wöllem in t opstandeg gebeed mislökde tiendaogse veldtoch meh heer heel wel loyaol garnizoene in mestreech en luxembörg stad op de langen door waor de situatie oonhawbaar en in woort de vrei mèt t belsj geslote limbörg woort verdeild in e belsj en nederlands deil luxembörg in n belzje provincie en e noe ech oonaofhenkelek land nog ummertouw in personeel unie mèt nederland tot in mós wöllem i um e morganatisch houwelek aoftrejje ziene zoon wöllem ii naom d n troen euver allewel tot in nederland noets n revolutionair stumming heersde kloonk in ouch hei de roop um democratie oondaanks aonvenkeleke weigering stumde de keuning dao in touw en in stèlde johan rudolph thorbecke de ierste nederlandse constitutie op t r vervaanging vaan de code napoleon en bijkoumende later wètte hei in woort t keesrech sterk oetgebreid de twiede kamer woort verkoze mèt e distriktestèlsel boe alle rieke manslui veur kóste stumme neve t parlemint kraog ouch t kabinèt väöl mie mach e jaor later storf wöllem ii heer woort opgevolg door ziene zoon wöllem iii in dezen tied oontwikkelde ziech dudeleke facties liberaole anti revolutionaire en conservatieve partije zouwe pas later weure gevörmp in d n tössetied greujde de belaankstèlling vaan nederland veur indië in vreuger iewe waore kolonies veural handelsposte gewees noe begós me systemastisch t gans gebeed te oonderwerpe deils kaom dit door touwgenome kinnes vaan groondstoffe deils ouch door nationalisme en paternalistische gedachtes t bringe vaan besjaving bij oonderontwikkelde volker op java stèlde me t cultuurstèlsel in boemèt de landadel en de nederlanders de plaotseleke bevolking belastinge oplagte dit stèlsel bleek evels oongemein zwoer op de plaotseleke bevolking te duie en ouch al oonder drök vaan t book max havelaar sjafde me t aof nederland waor in dees jaore get laankzamer es de umringende len geïndustrialiseerd geraak en ouch hei brach dit groeten ermooj mèt ziech mèt t socialisme kaom in dees decennia laankzaam meh zeker op ferdinand domela nieuwenhuis in woort kinderarbeid bij wèt verboje n wètsverandering vaan breide t aontal kezers sterk oet neet allein de elite meh ouch t volk kós noe mètstumme dit brach de socialistische sdap oonder pieter jelles troelstra in de kamer meh breide veural d n invlood vaan de christeleke struiminge oet rksp arp chu wöllem iii storf in zien tienjaorege dochter willemien woort keuningin tot oonder regentsjap vaan häör ma emma in d n ierste wereldoorlog bleef nederland neutraol umtot d n duitse keizer devaan aofzaog door nederland te trèkke d n oorlog aon alle kante zeker ouch op zie brach wel groete economische stagnatie mèt en t revolutionair klimaot wat aon t ind vaan d n oorlog touwnaom deeg ziech ouch in nederland veule in besloot t kabinèt cort van der linden t lèste liberaol kabinèt tot tot de inveuring vaan algemein keesrech veur manslui twie jaor later ouch veur vrouwlui wat de socialiste en christene nog sterker in t zaol zat wie kort veur t oorlogsind revoluties oetbraoke in rusland oosteriek hongarije en duitsland perbeerde troelstra ouch ein in nederland te oontketene wat mislökde in t interbellum stoont nederland bekans permanent oonder de rechte coalitie vaan de drei christeleke partije hendrikus colijn leide neet minder es vief kabinètte wie de groete depressie oetbraok raakde dit ouch nederland umtot colijn neet wouw liene en pas in de gouwe standaard losleet heel dit laank aon d n aonhaank vaan de sdap meh ouch vaan de communistische cph greujde en t fascisme kaom op mèt de nsb in kaom t tot e novum door de deilnaome vaan de sdap aon t kabinèt de geer ii in t interbellum woort ouch begós mèt de zuiderziewerke t indamme en deils druuglègke vaan wat later t ijsselmeer woort nao t plan vaan minister ir cornelis lely me had gehoop in d n twiede wereldoorlog weer neutraol te blieve meh op mei veel nazi duitsland nederland t belsj en luxembörg in väöl tegestand kós t nederlands leger neet beie oondaanks fel gevechte bij d n aofsleetdiek de grebbeberg en de moerdijkbrögk nao vief daog braoke de pruse alle verzèt door rotterdam te bombardere de keuninkleke femilie en de regering waore nao londe gevlöch um dees rei maakde t duits bewind vaan nederland e riekscommissariaot boebij neet allein t militair bewind meh ouch t börgerlek bestuur in duitse han kaom d n oosterieker arthur seyss inquart woort riekscommissair in t ierste oorlogsjaor perbeerde de bezètter de orde zoe väöl meugelek te behawwe um t nederlands volk veur ziech te winne vaanaof evels woort de bezètting helder toen begós de systematische oetsleting vaan joede oet t opebaar leve wat in amsterdam leide tot de fibberwariestaking t verbod op alle politieke partije boete de nsb en d n arbeidsinzèt boe väöl manslui veur oonderdoke intösse waore de kolonië nog oonbezat nederlands gebeed meh in december kaom nederland ouch in oorlog mèt japan dit land veel e paar maond later nederlands indië binne wat t zoonder väöl meujte oonder de voot leep de bevrijing vaan indië zouw veur e groet deil pas nao de japanse capitulatie plaotsvinde op juni d day vele de geallieerde normandië in daovaandan trokke ze vrij snel nao t noorde op èèsjde waor op september de ierste bevrijde plaots groete deile vaan zuid nederland volgde snel meh nao de mislökde slaag um arnhem stabiliseerde ziech t froont oos nederland volgde in miert wes nederland raakde op mei bevrijd nao de complete capitulatie vaan de duitse legers in nederland nao de bevrijing kaom de sdap nao n fusie en n programmaverandering gaw umgeduip in pvda es groetste partij nao veure willem drees woort premier vaan vief kabinètte boevaan twie mèt nen aandere door de toen nui samewèrking mèt de kvp opvolger vaan de rksp sprik me vaan roems roej kabinètte t sociaol democratisch beleid vaan drees beteikende t begin vaan de verzörgingsstaot in traoj de willemien nao jaor regering oet eige beweging aof häör dochter juliana naom häör plaots in intösse waor nederlands indië al zoeget direk nao de capitulatie vaan de japanners in opstand gekoume nederland accepteerde gein oonaofhenkelekheid en voch d n opstand aon mèt oorloge die politioneel acties woorte geduip oetindelek mós nederland in toch indonesië es souverein staot erkinne t koloniaol tiedperk waor gans veurbij wie in t statuut veur t keuninkriek vaan de nederlen woort opgestèld economisch waor dit nen tied vaan veurziechteg herstèl geveujd door de amerikaanse marshallhölp nederland mèt naome zieland en zuid holland kraoge nao wel ne zwoere slaag te verdore in fibberwarie wie de lèste groete watersnoed aon mie es lui t leve kosde dit leide tot de bouw vaan de deltawerke zuug ouch bove in de late jaore zesteg begós nederland veural de randstad sterk te verlinkse in amsterdam kaome beweginge op wie provo en de kabouters radicaol linkse partije kraoge greujenden aonhaank en de pvda woort mie oetgesproke t bewind vaan t kabinèt den uyl kin es veurbeeld dene ideologische reies brachte in nederland detouw suriname zien oonaofhenkelekheid touw te stoon tegeliek voolt me ziech es vreugere kolonisator en slaovedrijver verpliech royaol immigratieregelinge veur surinamers in te stèlle ouch kaome vaanaof de jaore zesteg gasarbeiers oet t mediterraon gebeed nao nederland vaan wee veural de turke en marokkaone zouwe blieve nederland veranderde in de jaore zeveteg in n multicultureel sameleving in de jaore tachteg verrechsde nederland wie groete deile vaan de westerse wereld ruud lubbers cda leide drei kabinètte boevaan de ierste twie centrumrechs t kaom in die jaore aanders es in beveurbeeld t vereineg keuninkriek neet tot al te sterke polarisatie in plaots vaan conflikmodelle hanteerde me hei liever e hermoniemodel t later zoe geneump poldermodel boe in de regering mèt werkgevers en vakboonde in euverlèk traoj dit model bereikde zien huugdepunt in de jaore negeteg mèt de twie mauf kabinètte oonder wim kok de jaore nul brachte zjus weer polarisatie tösse links en rechs zoewie e sterk touwgenome populisme mèt es deepdepunt de politieke maord op pim fortuyn in kraog nederland mèt mark rutte veur t iers in bekans hoonderd jaor weer ne liberaole premier t belsj ouch wel belzjiek is e federaol land in wes europa en ne lidstaot vaan de europese unie de officieel naome zien koninkrijk belgië royaume de belgique en königreich belgien t land heet daan ouch drei officieel taole zuug oonder t belsj weurt begrens door nederland duitsland luxemburg fraankriek en de noordzie de hoofstad is breusel de inwoeners vaan belsj heite belzje in is beslote vaan t belsj ne federaal staot te make t land woort opgedeild in stökker die väöl zelf regele t gief twie parallel indeilinge de ierste in geweste en de twiede in gemeinsjappe de geweste zien vlaandere wallonië en breusel en drage veur praktische dinger zörg ze höbbe n eige parlemint en eige ministers de gemeinsjappe zien de nederlandstaolege de franstaolege en de duitstaolege gemeinsjap die veural cultureel dinger regele dinger es wie o m sociale zekerheid justitie taalwètgeving defensie boetelandse zake weure op nationaal federaal niveau beslis t gief gein nationale partije mie allein partije die of in vlaandere of in wallonië opkoume verkoze in t federaal parlemint deent ne mandataris t nationaal belang te dene de gewèste zien weier in provincies ingedeild en wel zoe oficieel naome tösse häökskes t belsj kint drei officieel taole nederlands frans en duits veur vaan de bevolking is nederlands de ierste taol veur frans en veur duits de indeiling in geweste is groetendeils op de taolsituatie gebaseerd de indeiling in gemeinsjappe zelfs gaans op lokaal niveau is de situatie gecompliceerder in vlaandere weure hiel väöl oonderein dèks neet verstaonbaar dialekte gesproke soms nog door de mierderheid vaan de bevolking veural in wes vlaandere boe nog vaan de inwoeners dialek zouw spreke is dat t geval in n groet deil vaan de provincie limburg weurt limburgs gesproke in de aafgelope jaor is in vlaandere t verkavelingsvlaams oontsjtande in wallonië weure naeëve t fraans ouch sjtreektale gesjproke t waals t picardisch t champenois en roond aarle nog luxemburgs vernujende kunstenaers haant de dialekte oontdikt es n oorsjpreunkeleke vorm um zich in oet te drukke de waalse regiering erkint dees tale saer waal es binnenlandse regionaal tale wijer weure in t belsj väöl immigrantetaole gesproke wie lingala arabisch törks en italiaans t belsj is vaanaof de opriechting lid vaan de europese unie de raod vaan europa de vereinegde naties en de nato in breusel zien de europese commissie en de nato gevesteg in de prehistorie woort t belsj door aofwisselende volker bewoend meh in t ierste millennium veur christus vestegde ziech de kelte dao in d n tied vaan caesar woorte de dao levende stamme al belgae geneump in zie verslaag vaan zien oorloge in gallië zeet caesar tot de belgae vaan alle galliërs de sterkste of dapperste zien horum omnium fortissimi sunt belgae nao t oetereinvalle vaan t roemeins riek woort t belsj door germaanse stamme bezat en kaom t in t frankisch riek te ligke mèt de conversie vaan clovis i woort t belsj christelek nao t verdraag vaan verdun en t verdeile vaan t middelste riek kaom t belsj veur t groetste deil in t duits riek te ligke vlaandere evels woort veur t groetste deil frans in de vieftiende iew kaom t belsj door opeinvolgende verstandshouweleke in bourgondische hen dees gebeeje woorte later door sjarel v dee euverigens gebore is in gent ge orve oonder zien regering begós t calvinisme ziech door de nederlen ouch de zuideleke te verspreie in begós d n opstand dee later tachtegjaoregen oorlog geneump zouw weure in versjeie fases vaan deen oorlog waore groete deile vaan de zuideleke nederlen in han vaan de opstandelinge oetindelek bleef t in bij de noordeleke neet in de lèste plaots umtot nao de meiste calviniste in t noorde te vinde waore en t zuie gooddiels katheliek gebleve waor de zuideleke nederlen bleve spaons later oosterieks in de jaore vaan de achtiende iew veurde roems keizer eertshertog vaan oosteriek en ouch hier in alle belzje geweste radicaal hervörminge door die n ind móste make aon de door middelieuwse tradities inefficiënte bestuursvörm en veural aon privilezjes vaan edele en kloesters in woort t gebeed door fraankriek vereuverd en ingelijf aanders es nederland bleef t belsj tot frans in woort t gebeed t zuidelek deil vaan nederland oonder keuning wöllem i umtot t belsj evels katheliek waor zien elite frans spraok en de industrie al väöl wijer oontwikkeld waor voolte väöl belzje dao wieneg veur en greujde t oonbehage tot t gebeed in in opstand kaom aonvenkelek had me de bedoeling t gebeed weer bij fraankriek te veuge meh dat verboje de mechtege staote groet brittannië en pruse die fraankriek neet gere zoe mechteg trökzaoge keuning woort de duitse voors leopold in erkinde ouch de nederlandse regering t belsj in de twiede hèlf vaan de negentiende iew leet keuning leopold ii t binneland vaan middel afrika explorere in riechde heer de vrijstaot kongo op wat zie persoenelek bezit woort heer leet veural hiel väöl rubber oet de binnelen koume wat häöm groete winste opleverde meh veur massasterfde oonder de negerbevolking zörgde in woort heer door t parlemint gedwonge zien kolonie aof te stoon in de ierste wereldoorlog woort t belsj bekans gans bezat de stad ieper woort daobij gans verweus es compensatie kraog t belsj e struukse land vaan duitsland roond de stei eupe en st vith de zoegeneumde ooskantons en n kolonie vaan t duits tanzania roeanda oeroendi in d n twiede wereldoorlog woort t belsj vaan tot bezat aanders es in nederland bleef de belzje keuning leopold iii in t belsj nao d n oorlog mós heer aoftrejje umtot heer vaan collaboratie besjöldeg woort in woort belsj kongo oonaofhenkelek in roeanda oeroendi ouch es twie staote rwanda en burundi vaanaof de jaore zesteg kaome de twie taolgróppe nederlands en franstaolege ummer mie tegeneuverein te stoon angs veur verfransing bij de vlaominge leide in tot t vaslègke vaan de taolgrens boebij sommege plaotse en gemeintes vaan de ein nao de aander provincie woorte euvergebrach in woorte de gemeinsjappe gestiech boemèt de drei taolgróppe neve nederlands en franstaolege ouch duitstaolege cultureel otonomie kraoge dit woort geregeld in de ierste staotshervörming nog vief staotshervörminge volgde in stiechting vaan de geweste opstèlling financieringswèt officiëlen euvergaank nao ne federaole staot en splitsing vaan t keesdistrik breusel halle vilvoorde de lèste staotshervörming boe aon n oetzunderlek lang oonderhaaf jaor regeringsvörming veuraofgóng maakde de tegestèllinge in t land dudeleker es oets veural in vlaondere zuut me e greujend separatistisch sentimint wat evels ummertouw nog mer door n minderheid weurt gedrage limburg in t limburgs regionalisme auch waal bekind es wes limburg ten opziechte van oas limburg nederlands limburg is de meist oestelèke provinsie van vlaandere ein van de drie geweste van t bèlsj en lik westelik va de reveer de maas t grèns aan vlaams brabant antwerpe de welzje provincie luuk en aan nederland de haufsjtad is hasselt t is óngerverdeild in drie adminnestratieve arrendissemente mèt gemeintes in t bronsgroen eikenhout is t officieel volksleed van de regio limburg in t bèlsj en in nederland de vlag van belsj limburg en t blazoen van belsj limburg zin gebaseerd op t wapesjild van t oud hertogdóm limburg belsj limburg ies ein van de besjtuurlike einhede die samewèrke in de euregio maas rien cultuurlandsjappe in belsj limburg zint zuug ouch de lies vaan geweze gemeintes in belsj limbörg veural nao begós in gans vlaondere de discussie euver t wijer fusere vaan gemeintes weer oetindelek besloot me um gemeintes neet te dwinge meh ze wel tot vrijwèllege fusie te stimulere oetindelek beslote in limbörg twie kier twie gemeintes tot n fusie miëve roj en glabbek fuseerde op jannewarie tot audsberge neerpelt en ueverpelt fuseerde tot pelt heimèt is de discussie nog neet veurbij diverse groeter planne zien veurgestèld oonder mie n fusie tösse hasselt en gènk allewel tot dat emotioneel geveuleg ligk zouw dit economisch good kinne wèrke zelfs n fusie vaan alle gemeintes tot ein stad mèt deilgemeintes zouw meugelek en potentieel veurdeileg zien verwant is ouch de doorloupende discussie euver de aofsjaffing vaan de provincies in vlaondere t woerd literatuur haet versjillende beteikenisse de breidste is dat literatuur de collectie van alle tekste is gesjreve en mondeling literatuur weurt ouch waal in ein sjmaal beteikenis gebroek woëbie zie taegeneuver lectuur weurt gesjtèld in dae zin zou literatuur de hoëger elitair vorm en lectuur de liëger populair vorm va gesjreve fictie zien t geuf in de literatuur völ versjillende genres meh t guuf drie hoofgenres die övver t algemein mondiaal weure erkènd soms ligk literatuur d r midde in zoë is t bekinde t bureau van de nederlandstaolege sjriever j j voskuil gesjreve in de sjtijl van de dramatiek dewijl t neet gemeind is um t oet te sjpreke meh gewoën te leze hiedoor is t theoretisch gezeen epiek meh luus t in praktiek dramatisch kingerbeuk zien diks qua opboe verhaolend daomit proza dewijl de sjriefsjtijl iërder geveuleg es verhaolend is daomit poëzie veural van origine franstaolege en duutsjtaolege oet de nao oorlogse twintegste iëw zien diks misjmasj van aard media is t mieëvoud va medium in dizze context e hulpmiddel öm e gedachtegood euver te bringe an de massa e middel väör massacommunicatie in taegesjtèlling töt de gewoen ein op ein interpersoenlikke communicatie media zeunt dragers van informatie en werre ooch waal de viefde mach geneumd kiek ooch zjwiegsjpiraal hollesj limburg kint twiè tv zendersj l en tv limburg af en toe haet l oetzendinge in t limburgs gezètte belsj limburg kint eine tv zender tv limburg gezètte het belang van limburg in t laand va herf en in voere wert väöl de meuse gelaeze die gezèt is in nederlands limburg neet mie te kriege in de duutsjtalège gemeensjap wert väöl t dagblad d r grenz echo gelaeze al de media in de euregio zeunt regionaal media en richte zich op n lieëggesjoeëld regionaal georiënteerd publiek hoeëggesjoeëlde volge op t hollendsj en op t belsj de landeleke media of d r internationale cultuurzender arte dae in nederlands limburg neet op d r kabel sjtèèt landeleke gezètte landeleke tv zenders evehovege of artiodactyla zien n orde vaan zoogdiere ze kinmerke ziech doortot hun pu geliekmaoteg op de derde en veerde tien röste de evehovege zien in t eoceen zoe n mieljoen jaor geleie oontstande oet de evenovege mote de walvèsechtege zien oontstande ze zien bezunder verwant aon de nielpeerd de evehovege zien dus n parafyletische orde ze umvatte neet alle aofstammelinge vaan eine veurawwer de evehovege kinne mèt de insleting vaan de walvèsechtege weer monofyletisch weure gemaak me sprik daan vaan evehovege en walvèsse of cetartiodactyla dees claad is weer deil vaan de superorde laurasiatheria en is daomèt relatief ing verwant aon de sjöbbediere de roufdiere en de oonevehovege en ouch wel aon de vleermuis en de insekte eters neet in de nevenstoonde tabel de taxonomie vaan evehovege kint drei oonderordes en tien femilies de eerd e is de derde planeet vaanaof de zon in eus zonnestèlsel en de woenplaots vaan de minsheid vaan alle klein planete is de eerd de groetste d n diameter is km op d n equator en km bij de pole de gemiddelden aofstand tot de zon is km einen umloup doort oongeveer ei jaor eder jaor weurt dezen tied get langer de eerd heet eine satelliet de maon de eerd is de einege planeet boevaan vassteit tot leve drop veurkump t oppervlak vaan de eerd besteit veur oet water en veur oet land me oondersjeit drei tot vief oceaone en zeve continente de indeiling in continente is evels neet gaans geologisch daobij speule ouch culture en traditioneel vertrouwde indeilinge n rol in geologisch opziech zien europa en azië ei continent eurazië ouch oondersjeit me t indiaas subcontinent wat pas sinds rillatief kort aon azië zit soms weurt ouch e continent zeelandia oondersjeie de plaots vaan dat continent ligk gooddeils oonder water meh heet mèt nui zieland en nui caledonië toch bovegroondse landmassa s de vereineging veldeke is n conglomeraat vaan lui die ziech inzètte veur de limburgse volkscultuur in t bezoonder veur de dialekte zie is opgeriech in en sins inkel jaore georganiseerd in twelf kringe boevaan n stad of n groet dörp miestal de naomgever is de lede vaan ne krink organisere dèks plaotselik activiteite wie lezinge dictees of concerte vaan dialekartieste de spelling veldekespelling die de vereineging heet samegestèld lètste versie in is aongenómme door de provincie limburg zie weurt door väöl semi officieel instanties en persone gebroek beveurbeeld door streektaolfunctionarisse ton van de wijngaard verhaole en gediechter vaan häör lede weure gepubliceerd in t tiedsjrif veldeke de vereineging is genump nao heinric van veldeke d n ajdst bekinde vertegewoordeger vaan de limburgse literatuur op veursjpraok van veldeke kreeg t limburgs dialek in de officeel sjtatus van sjtreektaal europese minderheidstaal dao kaom ne raod veur t limburgs en ne officiële sjtreektaalfunctionaris veldeke limburg is n vereiniging die door de provincie nederlands limburg same mèt de raod veur t limburgs es begroatingsinsjtèlling is erkènd de raod veur t limburgs is officieel ingesjteld door de provincie en daodoor indirek democratisch gekoze veldeke limburg ies n vereiniging die nao jaor in rónd de leje vertegenwoordig de kring van de vereiniging die same veldeke limburg vörme zin de volgende in vóng de ièrsjte pos hbo lièrgank limburgs plaats aan de hogeschool limburg in zittert de twiède versie waor in in de lièrgank kaome relevante aspecte aan de orde op t terrein van in woort n lies van limburgse plaatsname gemaak door dialectoloog frens bakker zuug t lemma lies van plaatse in nederlands limburg de lies geuf de officieel sjpelling van alle limburgse sjtae en dörper in t dialek van de betreffende plaats in sjreef jan notten de ièrsjte aanwiezinge veur de sjpelling van t dialek oetgaonde van dezen opzat woort in de nuuj veldeke sjpelling samegesjtèld door de wèrkgroep pierre bakkes herman crompvoets jan notten en frans walraven de raod veur t limburgs en de provincie limburg haet dees sjpelling es de officieel sjpelling van t limburgs aangenómme van tot were door de wèrkgroep veldeke literair bloomlezinge oetgegeve in de veldeke literair reeks dao versjene deile eder jaor reik de vereiniging de veldeke literatuurpries oet aan ne diechter es of sjriever sjriefster in t limburgs de sjriefwedsjtried georganiseerd door veldeke literair haet es doel um t sjrieve in t limburgs te sjtimulere en de auteurs de kans te geve ziech te mete mèt ander sjrieversj de werkgroep volkscultuur van veldeke limburg hèlt ziech bezig mèt volkscultuur en folklore in limburg de commissie volkscultuur haet n subsite op de website van veldeke limburg mèt o a volksgebruke rouwtekste in t plat historie en heemkunde veur de jeug literatuur en muziek folklore en limburgse recepte de lede van de commissie geve lezinge euver volkscultureel onderwerpe de commissie geuf in samewèrking mèt eine veldekekrink lèsbreve oet die allenei handele euver n thema dat typisch ies veur limburg volkscultuur en de limburgse sjtreektaal in sjtand houte en bevordere ies de doelsjtèlling van veldeke veurzieter tot ies yvonne de vries oet remung besjtuurslede zint netty engels geurts annie schreuders derks riky simons julicher en els lahey diederen lèsbreve zin beukskes gesjreve in ein van de limburgse dialekte die handele euver ein bepaald aan limburg gerelateerd ónderwerp de doelgroepe zin de groepe en van de basissjoale alle sjoale in nederlands limburg kriege of kènne zoan beukske besjtèlle de inhoud bevat historie actualiteit literatuur muziek knutselopdrachte vraog en antwoord de commissie volkscultuur brach i s m mèt ein van de veldekring de volgende lèsbreve oet europa is n continent op de noordeleke hemisfeer nao oppervlak naoventrint km is t t ein nao kleinste nao australië meh nao bevolking oongeveer miljoen lui t derde europa heet de aofgelope iewe n centraal rol gespeuld in de historie väöl cultuurgood wat in europa ontstande of tot bleuj gekoume is heet ziech euver de gaanse wereld verspreid zoewel in nui door europeane bevolkde len wie de vereinegde staote vaan amerika es in len die vaanajds n aander cultuur höbbe europa heet noe n eigen unie genaomp de europese unie boe e groet deil vaan europa lid vaan is europa weurt dèks opgedeild in oos noord wes zuid en soms centraol europa dit zien de zelfstandege len die meistens tot europa gerekend weure allewel tot sommege boete de geografische definitie valle weure die um cultureel reies toch opgenome de allewijl mies gebruukde definitie vaan europa es geografisch bezej woort dominant sinds t middel vaan de e iew europa is in die definitie begrepe es geboonde aon groete waterlichaome in t noorde weste en zuie europa s grens in t ooste weurt gebrukelek geliek gestèld aon de oeralberg de rivier de oeral en de kaspische zie in t zuidooste weure de berg in de kaukasus de zwarte zie en t aonknouppunt vaan de zwarte zie en de middellandse zie es grens besjouwt eilen weure euver t algemein gerekend bis t continent wat t miest kortbij ligk zoe is dat beveurbeeld europa veur iesland mer noord amerika veur greunland soms speule culturele en polletieke versjèlle evels n groete rol zoe weurt cyprus in de socioculturele en polletieke conteks gemeinelek mètgerekend bis de europese len en neet bij azië allewel t strik genome aziatisch is malta weurt allewijl altied bij europa getèld ouch in de mies dominante geografische beteikenis vaan t woord dewijl dat vreugers gemeinelek woort gezeen es n eilendsje wat bij afrika hoort malta ligk inderdaod t korts bij sicilië wat es italiaons eiland tot europa weurt gerekend mer malta ligk oongeveer eve wiet vaan t afrikaans vasteland es vaan t europees vasteland in de angelsaksische wereld ingelstaolege len steit europa soms ouch wel geliek aon t europees vasteland veural in t vereineg keuninkriek rekent me groet brittannië dèks neet tot europa dees britse definitie weurt euvereges in de eerdwetensjap euver t algemein aofgeweze ouch in de britse geografie t bewös e versjèl make tösse groet brittannië en europa is daomèt veural in t polletiek en alledaogs leve gebrukelek t verdraag vaan mestreech officieel treaty on european union woort geteikend op februari in mestreech en wel in randwiek tösse de lede vaan de europese gemeinsjap en trooj op november in wèrking t leide tot de stiechting vaan de europese unie en waor t resultaat vaan losse oonderhandelinge euver monetair en politieke einheid t verdaag leide tot de inveuring vaan d n euro en daomèt ouch de eurozone en introduceerde t dreipeilersysteem de gemeinsjapspeiler de peiler veur gezamelek boetelands en veilegheidsbeleid cfsp en de peiler veur justitie en intern zake de peiler veur cfsp woort opgeriech op de groondveste vaan de europese politieke samewèrking epc meh vóng dit in e verdraag en breide t oet de peiler veur jiz luide samewèrking m b t wètsbekrachteging strafrech börgerlek rech en asiel en immigratiebeleid in noedzakelekerwijze zörgde dit d r ouch veur tot t börgersjap vaan de europese unie nen officiële status kroog eder dee ne börger vaan nen eu lidstaot is is sindsdeen ouch automatisch nen europese börger wat inhilt tot beveurbeeld ne nederlandse börger in belsj praktisch dezelfde rechte heet es belzje börgers mèt n paar oetzoonderinge wie stömme tijdes de nationaol verkezinge vaanajds heelt de europese gemeinsjap ziech veural mèt handel en ikkenomie bezeg de europese commissie en d n europese gerechshoof allebei oonaofhenkelek vaan de regeringe in de eg hadde binne dat systeem väöl mach t europees parlemint dat direk door de börgers vaan de lidstaote gekoze woort had ouch n zeker mach de regeringe behierste de res vaan de mach meh hadde sinds midde jaore tachteg ummer dèkser mèt mierderheidsstumminge beslissinge genome dit systeem woort gemeinsjapsmethode of supranationalisme geneump aongezeen internationaal institute die neet direk door de regeringe gecontroleerd woorte väöl mach hadde en lede beslissinge boe ze t neet mèt ins waore veurgesjreve kóste kriege door mierderheidsstumminge me wouw de europese gemeinsjap ouch bevoeghede veur boetelandse militair en criminaliteitszake geve evels meinde väöl lidstaote tot dees gebeje te geveuleg waore veur door de instèllinge vaan de europese gemeinsjap geregeld te weure en tot de mach vaan de regeringe in dees zake groeter zouw mote zien es de mach vaan de regeringe in de europese gemeinsjap dat wèlt zègke tot n intergouvernementeel i p v supranationaal systeem gebruuk zouw mote weure aander lidstaote vreesde tot dit de mach vaan de oonaofaankeleke supranationaal institute de europese commissie d n europese gerechshoof en t europees parlemint in verbaand mèt de ikkenomische zake boe de eg ziech daan mèt bezegheelt zouw kinne bedreige de dreipeilerstructuur woort dao op oontwikkeld veur de traditioneel verantwoordelekhede vaan de eg op t gebeed vaan ikkenomie de gemeinsjapspeiler aof te zoondere vaan de nui bevoeghede op t gebeed vaan boetelands beleid en militair zake de cfsp peiler en crimineel zake de jiz peiler door t verdraag kraog de europese unie hiel väöl mach vaanoet de lidstaote in t beleid vaan d n europesen interne merret t verdraag vaan mestreech woort geteikend op februari in mestreech boe de lèste oonderhandelinge in december hadde plaotsgevoonde t verdraag trooj in wèrking op november en is in zekere zin mèt later verdrage geamandeerd de goodkäöring vaan t verdraag brach in versjèllende staote zwoereghede mèt e referendum in fraankriek steunde t meh zjus mèt veurstummers en denemarke verworp t oersprunkelek verdraag frankriek ies e land in wes europa en lidsjtaat van de eu t ies ein van de groatste leng van europa mèt n oppervlakte van km de hoofsjtad van frankriek ies paries de inwoeners vaan frankriek heite fransoze in t zuje grens frankriek aan sjpanje de mieddellandse ziè andorra en monaco in t oaste grens t aan italië zjwitserland en duutsjland aan de noordgrens liegke belsj en luxemburg de wesgrens weurt gevörmp door t kanaal de atlantische oceaan en de golf van biskaje t landsjap van frankriek ies heuvelechtig in t noorde en t weste de res van t land ies bergechtig aan de oaskant liegke de franse alpe de jura en de vogeze de zuudgrens mèt sjpanje weurt gevörmp door de pyreneeë de franse ardenne liegke in t noordoaste centraal frankriek weurt gedomineerd door t centraal massief e plateaugebergte de groatste sjtad van frankriek ies de hoofsjtad paries mèt in de sjtad en de agglomeratie dao umheen ongevaer miljoan inweunersj wiejer belangrieke sjtae zint ónder andere lyon marseille lille toulouse bordeaux nice nantes straatsburg en rennes nao de twiède waereldoorlog voltrok ziech de metamorfose van landboew nao industriemaatsjappie es belangriek lid van de eu haet frankriek plaatsgenómme bie de tièn groatste industriële van de opervlakte van t land weurt gebruuk veur de landboew economie frankriek ies nao de vs de groatste exporteur van landboewproducte op de waereld de deensverlenende sector haet n aandeil van ruum twiè derde in t bnp frankriek ies n democratische republiek de president weurt veur vief jaor gekoze vér waor dat jaor de franse volksvertegewoordiging besjteit oet de assemblée nationale mèt zetels en de senaat de president haet ouch same mèt de biesjop van t catalaanse urgell t opperbesjtuur euver andorra daomèt dreug r de oet de middelièwe daterende titel prins van andorra frankriek ies saer jannewarie verdeild in regio s dees regio s zint weer onderverdeild in departemente arrondissemente kantons en gemeintes daoneve zint d r ouch nog euverzièse departemente guadeloupe martinique frans guyana frans guyane franaise mayotte en réunion dees departemente höbbe alle vief de administratieve sjtatus van regio frankriek haet nog ander euverzièse gebiedsdeile t zoagenaamp territoire d outre mer de officieel taal ies frans dao zint ouch een aantal sjtreektale bieveurbeeld baskisch bretoens catalaans corsicaans nederlands elzassisch en occitaans tot nog neet zoa lang geleje woort t gebruuk van dees sjtreektale ontmoedig door de regering en de sjoale tegewoordig weurt op sommige sjoale waal lès gegeve in dees minderheidstale meh frans ies nog altied de enige officieel taal van de euverheid t frankriek van huuj besjleit t groatste deil van keltisch en romeins gallië meh de naam ies aafgeleid van de franke eine germaanse sjtam dae ziech relatief laat haet gevörmp en ziech vestigde in t romeinse riek t groatste deil van de gebiede die tegewoordig frankriek vörme zint in onder clovis vereinig hae vereinigde de franke in ein riek frankriek meh me neumde t toen nog ummer gallië naodat clovis gesjtorve waor woort t gebied mièrder kière gesjpliets ónder de merovingische dynastie de twiède frankische dynastie die van karolinge kaom aan de mach in t miedde van de achste ièw nao de doad van sjarel de groate woort t riek van de franke in drieje gedeild in n oastelek n westelek en n mieddedeil t westelek deil woort later frankriek de aafsjtammelinge van sjarel de groate de karolingersj regeerde gebiede die euvereinkómme mèt t tegewoordige frankriek tot in dat jaor woort hugo capet tot keuning van frankriek gekroand hae sjtiechde ein nuuj dynastie t hoes capet wie t hoes capet in gein rechsjtreekse manneleke opvolgersj miè houw heel me ziech aan de salische wèt dat beteikende dat d r gein vrouw aan de mach koes kómme me koos dus eine nuje keuning filips vi oet t hoes valois dees dynastie regeerde tot aan wie ze woort opgevolg door t hoes bourbon t hoes bourbon bleef aan de mach tot aan de franse revolutie veuraofaond op de nui groondwet die heiop volgde is ouch n abstrakte en väöl bekindere verklaoring gesjreve de déclaration des droits de l homme et du citoyen zuug ouch keuninge keizers en presidente van frankriek de maos of maas fraans meuse welsj mouze nederlands maas venloos majjem is n wes europese revier die vaan zuid nao noord euver haos de gaanse lengde vaan de provincie door limburg struimp en veur e veurnaom deil de grens tösse nederlands en belsj limburg vörmp t gemiddeld debiet euver t gaans jaor gemete is m per seconde de lengde ligk roond de kilometer de maos struimp door fraankriek t belsj en nederland de etymologie vaan t woord maas is duuster de mieste etymologe lègke e verbaand mèt t kèltische mus wat vochteg beteikent in t waols weurt de maos noe nog mouze zoonder lidwoord geneump de kèlte geluifde tot reviere gode in zekere zin persoene waore in t plateau van lngres in de vogeze ligk de bron vaan de maos de bronne vaan de seine en de marne ligke hei ouch de maos weurt geveujd door rege de stei verdun en sedan ligke aon de revier die vaanaof dao bevaarbaar weurt tösse givet en dinant passeert zie de belsje grens bij name vleujt de sambre drin euver de revier deit daan andenne hoei luik en visé aon en kump bij eisde vaanoet t belsj nederland binne de maos kump bei eisde limburg binne nao einege kilometers es grens tösse nederlands limburg en de belzje provincie luik te höbbe gefungeerd kump ze in mestreech wat al in de aajdheid nao de maos verneump is gaans op nederlands gebeed te ligke umdat ze rechoet door de stad löp wijl de grens in ne boch aon de weskant um mestreech heen löp mestreech ligk dus aon twie kaante vaan de maos t aajd centrum aon de weskant en wiek aon d n ooskant nao mestreech löp de grens weer geliek mèt de maos weier in noordeleke riechting ouch dao höbbe versjèllende plaotse hunne naom aon de maos oontlient maasbrach maasbree maosmechele maaseik en maasniel nao kessenich drejt de revier vol t nederlands groondgebeed in en deit dao oonder aandere remund en venlo aon in de gemeinte venlo struimp ze langs de aon d n ooskaant gelege dörpe belfeld en tegele daonao vörmp ze de grens tösse de stad venlo en blerik t aajd centrum vaan venlo ligk aon de rechterkant oftewel d n ooskant vaan de maos in noordelek limburg struimp ze nog langs velde grubbevors arce gennep en mook boenao ze limburg verliet nao mook weurt de maos de grens tösse noord braobant en gelderland de nuibouw vaan den bosch ligk allewijl tege de maoskant aon bij heusden ligk n historische splitsing vreuger leep t groetste deil vaan t maoswater dao sjuins nao t noordweste de waol in die bove dordrech langs löp meh door kanalisatie in t begin vaan de veurege iew struimp sinsdeen weer al häör water rechoet nao t weste tów oorsprunkelek struimde ze dao ouch al oongeveer t huidege oude maasje getuig dao nog vaan veurdat iewe geleje häöre loup door natuurleke faktore veranderde oeteindelek moont ze tösse dordrech en willemstad oet in t hollands deep e fleenk stök noordeleker in dordrech en rotterdam spreke ze nog altied vaan de maas terwijl t water wat door die plaotse struimp väöl mie van de rijn de lek aofkomsteg is es vaan de maos toch sjijnt t zoe te zien dat iewe geleie de maos vaanoet de biesbos n väöl groeter vertakking in noordeleke riechting had es noe de lek de rijn dus kaom dao toen nog veur rotterdam dudelek es n zijrevier in oet inmiddels zien of lieke want de gegeves vaan iewe geleie zien aofkomsteg vaan geteikende kaarte en die zouwe minder zjus kinne zien daan de huidege kaarte de hoeveelhede water die door de geneumde struime weure aongeveurd zoedaneg veranderd tot de lek väöl groeter is es de noordeleke aoftakking vaan de maos boedoor de nieuwe maas die door rotterdam struimp väöl mie de rijn is es de maos meh de naome zien dus nog gebaseerd op de situatie vaan iewe geleie daodoor weurt rotterdam nog dèks de maosstad geneumd en vrijwel noets de of n rijnstad zuuch ouch aw maos resp nui maos sins halverwege de veurege iew zien bezije de maos in veural zuid en midde limburg nogal get grindgate oontstande es gevolg vaan t oet de groond hole vaan kiezel dee oonder en roond de revier väöl veurkaom daodoor zien noe op väöl plaotse boe iers fruitbuim in de naoventrint vaan de revier stoonte groete watervlaktes euvergebleve in totaal zien in dees revier zès waterkrachcentrales gebouwd ein daovaan ligk neet wied bezuije eisde um de dramatische gevolge vaan dees bouwsels veur de vèsse einigszins te beperke zien bei sommege centrales vèstrappe aongelag boedoor de bieste toch nog struimopwaarts dees oonnatuurleke blokkades vaan de reveer kinne passere stroomaofwaarts koume ze evels altied in de centrale terech boe de kans groet is tot ze geraak weure door de rotore en dat neet euverleve ten gevolge vaan de aonwezigheids vaan dees centrales in combinatie mèt de watervervuiling door industrieje landbouw en oongezuverde riole kome inmiddels haos gein exemplare vaan mit naome ouch trèkkende vèssoorte zoe wie zalm en paling in dees reveer mie veur eine vishevel kin veurkomme det vèsse sjtruimaafwaarts door de waterturbines van ne centrale gaon veurdet ze t toeveurkanaal van ne centrale bereike zeuke de vèsse häöre waeg via ein buus die ze euver de centrale nao de angere kantj bringtj wo ze bie de ingank van ne vèstrap oetkomme ein dergelik projek is al oetgeveurdj bie de waterkrachcentrale in lin en zal veur toekomstige te boewe waterkrachcentrales verplich waere gedichte verhaole en besjouwinge euver de rivier de maas sjtoon in platbook oet mèt es titel moder maas sjrieversj oet limburg sjreve in de diverse dialekte die t maasland riek is fotografie is t make van aafbeildinge mit behulp va leech en anger vorme va sjtraling t woerd is aafgeleid van t grieks en beteikent letterlik sjrieve mit leech phootos leech graphein sjrieve immes dae aan fotografie deit numt me ne fotograaf veur t make van n foto mak me gebroek van ne kamera in maakde joseph nicephore niépce de eirste foto vanoet zien raam mit ein plaat van lichtgeveulig materiaal in eine camera dae der camera obscura neumde t beeld det daomèt gemaakt wurt waas ein negatief t woort neet gefixeerd woodoor t nao beleechting boete de camera verloeare ging de foto s die der haaj gemaakt numde der retinas in maakde heer de ierste foto boebei de plaat met bitumen asfalt bedèk waor dees foto kós wel weure gefixeerd mer louis jacques mandé daguerre weurt duk besjouwd es de oetvinjer van de fotografie in ging hae verder mit t ongerzeuk van joseph niépce mer hae gebroekde gein asfalt mer zilverjodide in ondèkde hae toevallig det der ein latent beeld haaj gemaakt hae haaj n verzilverdje koperplaat mit zilverjodide beleecht en die in kwikdamp gehaoje dao op kosj der t beeld zeen hae neumde dit daguerreotype in ontwikkelde william henry fox talbot ein maneer om papeer leechgeveulig te maken door t onger te dompele in ein zoutoplossing en daonao in n zilvernitraatoplossing t lökde um t beeldj te fixere en hae ontdèkdje de negatief positiemethode film haet versjillende beteikenisse in de ieësjte plaatsj is t ein dun läögske of velke in de fotografie is t eine väöl gebroekde term in de cinematografie git t euver vasgelagde bewaegende beilde gemak doer de inwirking va leech op ein veur leech geveulige laoëg op ein lang filmsjtraoëk dae doer de filmcamera rolt tiedens t opnumme d r zunt versjillende genres wie de geluidloeze film de cinematografie is de filmkuns n film weurt gereigisseerd doer ne regisseur mer ouch de producer haet get te zègke euver de realisatie van t eindproduk roond waoërte de örsjte films gedriejd op kèrmèsse dör rezende cinema s in begoes jos caubo in venlo ne filmzaal an de vleesjsjtraot in z n hotel restauraant die porte van cleve in volgde mestreech oeë willem van lier in d r sjtedeleke concaerzaal ne cinema begoes in tèlde limburg bioscope oeë van de mètste in t zuide loge de örsjte poginge öm vat te kriege op wat in cinema s waoërt vertuuënd verleep via katholieke vereniginge en instanties later waoërte plaatsjeleke regels opgesjtèld wie die regels leidde töt n hoeëg belasting en n toegangsverbod vör de jeugd organiseerde de bioscoophouders zich in ne boond in richde de limburgse en brabantse gemèngdes n gezamenleke käöringsinstantie op films die neet goodgekäörd waoërte waore in gaans limburg en brabant neet te zieë in besjlaoëte de bioscoophouders öm ooch neet goodgekäörde films te drieje d r örsjte dae dao laestighèèd mèt kreeg waor jan hendrik martens èègenaer van t luxor in zitterd wie ooch ander bioscoophouders vör t gerech gesjlèpd waoërte sjlaoët d r boond väöl limburgse bioscope op oktober dwong d r premier ruys de beerenbrouck de partieje roond de taofel en die gesjprekke leidde töt n compromis in de vörm van de oprichting van n katholieke filmcentrale die de films gong naokäöre en t verbod op bioscoopbezeuk vör jongere waoërt ingetrokke de probleme waore groeëtendeels van de baan mae bleve hie en dao nog get naosöddere eind koes berger d r börgemèèster van venlo nèèt versjtoeë dat in d r cinema d r fraanse film la sirène des tropiques mèt joséphine baker in de hoofdrol te zieë waor fibberwarie of februari ies de twiède maond van t jaor in de gregoriaanse kalender en haet daag in gewoon jaore en daag in sjriekkeljaore fibberwarie ies in de gesjiedenis drie kièr veurgekómme fibberwarie ies geneump nao de romeinse god februus de god van de purificatie ónderwaereld bie de ouw romeine waor fibberwarie de maond van de groate reineging en van de boete de februa in de oudste romeinse kalender dae tièn maonde houw kaom fibberwarie neet veur wie t jaor woort verdeild in twelf maonde woort de lètste maond februaris geneump t jaor begoes dus mèt mièrt de sjriekkeldaag verrekende me logischerwies aan t ing van t jaor dus aan t ing van fibberwarie pas in t jaor woort jannewarie de ièrsjte en fibberwarie de twiède maond de sjriekkeldaag bleef èvvel in fibberwarie jannewarie en fibberwarie zint de lètste twiè maonde die aan de kalender woorte toegevoog umdat de romeine de winter es periode zonder maonde zoge gerlach gerlachus of gièrling is ne katholieke heilige dae laefde in de e ièw in de buurt van houtem in de hudige gemeinte valkeberg in nederlands limburg t laeve van gerlachus is besjreve in de vita beati gerlaci eremytae ein laevesbesjrieving oet die ouch trukkiek op de verlore gegange ièrtsjte oetgaaf oet óngevaer jaor nao ziene doad hae waor ne ridder van adellike aafkóms dae n lichzinnig laeve houw wie zien vrouw plotseling sjtorf kaom hae tot t inzich dat r neet good bezig waor en hae vertrok berves op baevaart nao roame en jeruzalem wie hae trukkaom góng r in n haol eik in houtem wone hae mengde zien aete mèt esj en góng ederen daag op baevaart nao t graaf van sint servaos in mestreech op zaoterdeg góng hae nao de dom van aoke väöl luuj bewónderde gerlach um ziene laevessjtiel meh de monnike van meersje waore dao neet bliej mèt zie beklaagde zich bie de bisjop van luuk dae toen nao houtem kaom en de eik leet kappe me houw häöm namelik wiesgemaak dat d n hièremiet dao geld in verborge zou höbbe wie de bisjop door houw dat r verkièrd waor geïnformeerd naom hae de zörg veur de kloezenaer op zich en leet van t hout van de eik n huuske veur m boewe gerlach woort ummer bekènder hildegard van bingen sjtuurde häöm zelfs t blómmekrenske dat zie bie häör wiejing houw gekrege in t jaor dat gerlach sjtorf of zou t water in de brón vlakbie zien kloes drie kièr in wien zin veranderd de kèrk van houtem is gewiejd aan de heilige gerlachus midde in dees kèrk sjteit t praalgraaf van gerlachus bie dit praalgraaf is in januari e nuuj brónze sjrien geplaats mèt de relieke van de heilige ónder t praalgraaf lik gezaegend mergel zand dat t viè zou besjerme en dat me maog mètnumme de sjedel van gerlach bevink zich in n zilvere reliekbuste oet dees buste sjteit in de sjatkamer van de kèrk van houtem op januari ziene sjterfdaag is ziene fièsdaag gevolg door n octaaf op kilomaeter nao t oaste lik in sjtraobaek de gièrlingshof oet de e ièw mèt n beeld van häöm in de fronton van de middegevel in weurt t gerlachusjaor gevierd t is dan jaor geleje dat gerlachus gesjtorven is t jaor begint mèt t traditioneel octaaf op ziene namesdaag januari zal n geavanceerde gezichsrecontructie d en manchester methode gepresenteerd waere de incomplete sjedel zaot tot noe toe in n zilvere buste oet t nuuj gezich van gerlachus zal ge exposeerd were in de sjatkamer van de gerlachuskèrk op versjillende besjtuurlike niveau s is polletiek de imperfekte wies woerop belangeversjille van persoeëne in ein samenlaeving behartigd waere veur individueel en of gemeinsjappelik veurdeil woe krek de lien lik tösje t polletieke en t ethische en sociale is ein vraog woeë väöl versjil va meining euver besjtit in n democratie werre de luuj en organisaties die an polletiek maoge doeë dör es soeverein burgers besjoewde luuj indirect verkaoze alle aander die machsmiddele gebroeke um de belange van zichzelf of van hun organizaasje te behartige haant daovör in n democratie ging legitimaasje de meiste theoretici erkinne dat r sjpraoke mot zieë van einig potentieel veur t gebroek van geweld of mach om te zègke dat n vraogsjtuk polletiek is om n polletiek konflik te winne is meistal sjpraoke van ein verplaatsjing van mach van eine groep of persoeën nao eine angere groep of persoeën in nederland zunt d r n paar groeëte cda pvda sp vvd en pvv en n paar minder groeëte polletieke partieë d groenlinks saer versjillende tiental jaore zeunt alle belzje polletieke partieje gesjplitst in vlamsje en welzje partieje an d r vlamsje kaant kin v r de veer groeëte partieje cdv christen democraten t vlaams belang conservatief en vlamsj nationalistisch de sp a sociaal democrate en de open vld liberale wieër haat t nog groen en de vlamsj nationalistische n va an d r fraanstalige kaant ps sociaal democrate mr liberale cdh humaniste veurhaer christendemocrate ecolo en de extreem rechse sjplinterpartiej fn duuts j land of duitsland in de volksmoond pruse s officieel bundesrepublik deutschland is e land in middel europa t is nao rusland t land mèt de groetste bevolking vaan europa en grens aon nege len denemark nederland t belsj luxemburg frankriek zwitserland oosteriek tsjechië en pole duitsland is ingedeild in zestien deilstaote bundesländer die eder häör eige parlemint en regiering höbbe dertien vaan die bundesländer alle boete de stadsstaote zien weer verdeild in distrikte kreise geneump me oondersjeit stads en plattelandsdistrikte ne kreis besteit oet e paar gemeintes sommege stei höbbe de status vaan kreisfreie stadt in sommege bundesländer gief t nog n aander niveau tösse t bundesland en de kreis in naomelek de regierungsbezirk de bundesländer zien allewel tot duits de landstaol is heet t land in de recènte historie väöl vaan häör minderheidstaole en minderhede erkind en plaotselek nen officiële europese status gegeve t geit um fries in de hoofvörm noordfries en saterfries nederduits deens sorbisch en romani vaan dees taole geit t bij t nedersaksisch um n taol die inderdaod door miljoene gesproke weurt meh aander taole weure mèt oetsterve bedreig in t grensgebeed mèt nederlands limburg weurt ouch limburgs gesproke t limburgs is es hei zelfstandege taol nog neet erkind meh kint wel besjèrming oonder de parapluterm nederduits väöl ander streektaole wie beiers en alemannisch gelle nog ummer es duitse dialekte door arbeidsimmigratie weurt in duitsland noe ouch väöl turks en pools gesproke wes duutsland is vaanaof de opriechting lid vaan de nato gaans duutsland trad bij de opriechting in touw tot de eu door duitsland zien oorlogsverleie en status vaan door de geallieerde bezèt en gecontroleerd land woorte zoewel de brd es de ddr zuug oonder pas in lid vaan de vereinegde naties de ajdste aonwiezinge vaan minseleke bewoening in t huidege duutsland zien naoventrint jaor aajd me dink tot t gebeed sinds jaor permanent bewoend weurt de ierste besjreve bewoeners zien inkel keltische en germaamse stamme die door griekse en roemeinse sjrievers weure geneump vaanaof veur christus geit de rien de grèns vaan t roemeins riek vörme n ierste historie vaan gaans germania weurt in t jaor door tacitus oetgegeve tösse de ierste en zesde iew zwèrmde de germaanse stamme oet euver europa zuug volksverhoezing en vermèngde ziech mèt de neet eweggetrokke kelte groete deile vaan t modern oos duutsland waore tot in de laote middelieuwe ouch door slave bewoend germania slavica in de loup vaan de middelieuwse duitse kolonisatie woorte die geassimileerd t riek vaan de franke oontsteit in de vreug middelieuwe en nump mèt sjarel de groete es ierste weseuropese keizer nao de roemeine de rol vaan mechtegste riek in europa op ziech zien riek besteit evels neet laank ruizing opvolgers laote t riek in e wes fraankenriek en oos fraankenriek oetereinvalle zuug tractaot vaan verdun es traditionele meh e bitteke willekäörege stiechtingsdatum vaan duutsland nump me dèks fibberwarie boe op otto i es ierste oos frankische keuning tot keizer gekroend weurt t wesfrankisch riek oontwikkelt ziech tot ne nationale staot t modern frankriek tewijl in t oosfrankisch riek de plaotseleke voorste mier en mie häör eigebelang kinne goon dene allewel tot de keizers vaan t oosfrankisch riek mierder kiere probere t riek te vereinege raak t heilig roems riek in ummer mie talloze in hoeg maote oonafhenkeleke staote en rieksstei nao de reformatie en d n daartegjaoregen oorlog is de mach vaan de keizer inkel mer formeel zoe blijf t tot wienie d n duitse keizer frans ii dee al ieder in d n ierste keizer vaan d n oostenriekse staot woort oonder drök vaan de franse keizer napoleon i aftreet oonder napoleon bonaparte weurt t aontal duitse staote door sameveuging sterk verminderd en verlere väöl rieksstei boevaan rs in häör bleujtied mie es waore häör independentie t congres vaan wene drejde dees vereineging neet gaans trök en oeteindelek stiechte duitse staote ne losse duitse boond oonder veurzittersjap vaan oosteriek nederlands limburg heet vaan tot tot dee boond gehuurd al snel nao de mislökde nationalistisch liberale miertrevolutie vaan kaom t tot e treffe tösse t ummer sterker weurende pruse en de duitse groetmach oosteriek euver de leijing vaan de duitse bond en in europa dit leide in tot d n duitsen oorlog naotot pruse deen oorlog gewonne had woort de duitse bond verdeild en opgeheve woorte de kleine stäötsjes in t noorde door pruse geannexeerd en daodoor woort t aontal duitse staote nog kleiner de dao op volgende opriechting vaan de noordduitse bond oonder pruus bevel gong bekaans direk euver in die vaan t duits riek daan nog dèks kleindeutsches reich geneump dat nao d n duits fransen oorlog in en de oetreuping vaan de pruse keuning wilhelm i tot keizer vaan duutsland heer zaog ziechzelf neet zoe umtot oosteriek oontbrak begós te bestoon mèt de stiechting vaan t twiede riek kaome versjèllende gebeje bij duutsland die gaaroet neet of neet mie bij t heileg roems riek hoorte bij zien opheffing in meh deile vaan pruse boete t riek waore daobij zien oos en wes pruse danzig en deile vaan t modern pole wijer sleeswiek lotharinge en d n elzas d r persoon dae hie bie genump mot weure is d r kanselier otto von bismarck in de jaore tachteg verkraog t duitse riek mèt relatief weineg geweld n paar kolonië in afrika en azië aon t ind vaan d n ierste wereldoorlog vaan tot indegde mèt de novemberrevolutie ouch de monarchie in t duits riek en in de donaumonarchie keizer wilhelm traoj aof en t duits riek woort n parlemintair democratische rippebliek in t tractaot vaan versailles woort t door de euverwinners tot groete gebeedsvermindering gedwonge wijers woorte jaorlekse herstèlbetaolinge verordonnerd die euver n tied vaan tacheteg jaor zouwe goon gelde dit leide tot groete ermooj en crisis in t land en communisme en fascisme sjote wortel door hyperinflatie verloor t geld al zien wierde in woort dit systeem versoepeld en bleujde t verpauperd duitsland weer op de weimar republik woort geplaog door constande spanninge tösse democratische en otoritair elemente ze leej oonder algemein aofkäöring vaan t tractaot vaan versailles en oonder economische malais in eindegde ze door de staotsgrip vaan de gebore oosterieker adolf hitler en zien nationaal socialistische duitse arbeiderspartij nsdap dee trouwes mèt democratische middele aon de mach kaom nao de crisisjaore vaanaof geluifde de duitse bevolking neet mie in democratie en vertrojde ze lever op n otoritair rezjiem de nsdap maakde vaan duutsland hiel snel nen totalitairen einpartijstaot vaanaof t begin woorte politieke tegestanders vervolg tewijl joedse duitsers aon n boetesloetingsbeleid oonderworpe woorte oonder d n twiede wereldoorlog woorte oeteindelek vief tot zes miljoen europese joede vermoord dit weurt sinds de jaore zeventeg mèt holocaust aongeduid de joedse naom hieveur is shoa ouch doezende lede vaan aander volker veural zigeunders homoseksuele gehandicapte en getuges vaan jehova woorte gearresteerd en woorte meistens slachoffer vaan dee massamoord daoneve waor t derde riek op gebeedsoetbreijing geriech oosteriek woort ierst in nog zoonder geweld en mèt instumming vaan väöl oosteriekers geannexeerd de annexatie vaan t duitssprekend gedeilte van tsjechoslowakije sudetenland in t zelfde jaor brach ouch nog weineg teweeg ouch neet bij de groete internationaal machte dat veranderde evels wienie hitler einege maond later de rès vaan tsjechoslowakije vereuverde bij t binnevalle vaan pole verklaorde groet brittanië en frankriek duitsland d n oorlog dit waor t begin vaan d n twiede wereldoorlog veur t duitse riek indegde dezen oorlog op mei mèt n oonconditionele euvergaaf hitler pleegde kort daoveur zelfmaord de euverlevende politieke en militair kopstökker woorte in de neurenbergse processe veroordeild dèks tot d n doed de nationaal socialistische dictatuur heet in de historiesjrieving meh ouch in de opebaarheid tot vraoge geleid die ziech euver väöl langer es twelf jaor oetstrekke namelek of allein n kleik roond hitler e deil vaan de duitse elite de mierderheid vaan de bevölking of zelfs t gaanse duitse volk voor de misdade verantwäördelek te hawwe is de lèste jaore is dao euver get mie concensus ouch al umtot psychologe noe wete wie minse oonder zeker umstendeghede misdaode kinne plege de belangriekste euverwinners iers de vs de sovjetunie en groet brittannië en later ouch frankriek hoolte ziech in t begin nog mèt n gezameleke bezettingspolleiek bezeg me waor t eins euver n demilitarisatie en denazificatie mèh al bij de vraog wat me oonder democratie verstoon mós woorte de meiningversjèlle tösse de sovjetunie aon de ein kant en de westerse machte aon de aandere duidelek dabij had frankriek ambitieuze annexatieplanne ten koste vaan duutsland oosteriek en tsjechoslowakije woorte weer zelfstandege staote pole kraog nui grènze westverschiebung jozef stalin had pole groete deile vaan oostelek duitsland touwbedeild en de sovjetunie de noordeleke helf vaan oos pruse wat door de westeleke meugendhede op de conferens vaan potsdam in mèt tegezin touwgestaan woort de meiste duitsers oet de gebiede oonder invloedssfeer vaan de sovjetunie woorte oet pole en tsjechoslowakije verdreve dees oetzèttingspolletiek zörg tot op d n daag vaan vaandaog veur hendeg controversieel discussies euver de legitimiteit daovaan t duits riek woort oet zien soevereiniteit getild en in zien kèrn woorte nui state gestiech de grènze woorte gedeiltelek gevörmp door de grènze vaan de bezettingszaones de bondsrippebliek duitsland woort op mei in de drei westeleke bezettingszaones opgeriech de ddr op oktober in de sovjets bezettingszaone daomèt waor duitsland in twie nui staote opgedeild en groete gebeej aon de naoberstaote touwgedeild d n aonsloetende kawwen oorlog versjäörde middel europa en de brd en ddr door t iezere gordien de wes duitse hoege raod bundesverfassungsgericht stèlde evels in vas de brd is gein erfgenaom vaan t duits riek meh es staot identiek mèt de staot duits riek pas in de jaore tacheteg wie in de sovjetunie de mach door michaïl gorbatsjov woort euvergenome en n eupenheidspolletiek glasnost op gaank kaom kaom t tot vreiege revoluties en oeteindelek tot de val vaan de communistische regeringe in de ddr en ander staote vaan t warschaupact mèt de val vaan t iezere gordien eupende in ouch de grèns tösse de bondsrippebliek en de ddr op oktober trad de ddr touw tot de bondsrippebliek wiedervereinigung de vergroete bondsrippebliek duutsland wensde daomèt ouch weer häör aw souvereiniteit vol trök te kriege wat ouch gebäörde t rech of recht is n verzamling van aaf te dwinge reigels in oos maatsjappie die de relaties tusje luuj ongerling organisere en de akties womit die raegels gehandhaaf weure de weitesjappelike besjtudering van t rech weurt rechte of rechtsgelierdheid genump behauve t rech zunt d r nog angere reigelsysteime die os gedrag bepale zoas cultuur en moraal die systeime versjille mit het rech doer de menier worop ze kinne weure aafgedwonge t continentaal rech is gebaseerd op gecodificeerd rech hetgein beteikent dat groete deile van het rech in de wet vasgelik zunt de rechter weurt traditioneel gezeen es de persoen dae dees wettekste interpreteert en toepas mae dae zellef gein rechsreigels mak dit in taegensjtilling tot de angelsaksische tradisie wo de rechter geach weurt t rech te maken in zien rechsjpraak de jurisprudentie geneumd en zoe bie te dragen aan t rechsysteem of common law systeem electrische laojing is n eigensjap van bestumde subatomair deilkes wie elektrone en protone die ziech aon elektromagnetische velde vaskoppelt en aontrèkkende en aofstoetende krachte tösse die deilkes veroorzaak de interactie tösse bewegende laojing ellentrik is de bron vaan ein vaan de veer fundamenteel natuurkrachte de elektromagnetische krach en is n geconserveerde eigensjap van materie die in getalle oetgedrök kin weure in dee zin weurt de oetdrökking elektrische laojing doorein gebruuk mèt kwantiteit vaan de laojing d r zien twie type vaan laojing me neump ein soort laojing positief en de aander negatief door experimente is dudelek gewore tot geliekgelaoje objecte ziech aofstoete en versjèllend gelaoje objecte ziech aontrèkke d n umvaank vaan de aontrèkkingskrach of krach vaan aofstoeting hèlt ziech aon de wet van coulomb de si einheid veur laojing is de coulomb mèt es abbrevatie c t symbool q weurt gebruuk in vergliekinge veur de kwantiteit laojing aon te geve q c beteikent beveurbeeld de kwantiteit vaan elektrische laojing is coulomb zuug ouch elektrische energie en magnetisme architectuur vaan t grieks veurnaomste en vakmansjap is de kuns vaan t oontwerpe vaan gebouwe n wijer definitie zouw t oontwerpe vaan de gaanse gebouwde umgeving vaan t macroniveau vaan planologie steibouwkónde en landsjapsarchitectuur tot t microniveau vaan meubulair binne de grènze vaan de architectuur lègke al volgens t allerajdste bewaord gebleve wèrk euver dit thema vitruvius zie de architectura móste gooj gebouwe sjoenheid venustas stevegheid firmitas en nöt utilitas combinere klassieke architectuur kin n evewiech en co ordinatie tösse die drei elemente geneump weure boebij gein element euverhiers n modern definitie zuut architectuur es get tot esthetische structureel en functioneel euverweginge huurt aon te spreke väöl minse zeen t evels zoe tot functie bij alle criteria n cruciaal rol speult ouch bij esthetische en psychologische t boeddhisme is n religie en filosofie die in väöl len in zuidoos azië de euverwegende religie is ne gaodsdeens is t evels neet umtot t boeddhisme geine god kint t boeddhisme is de lier vaan boeddha nen indiase wieze dee roond t jaor veur christus leefde zien lier is in t sanskriet gesjreve en hèt siddhrtha gautama t boeddhisme breide ziech vaan noord india bis gehiel india boe oonder t huidig pakistan en bangladesh via t zuide verspreide t theravada ziech nao sri lanka thailand laos myanmar cambodja en viëtnam via t noorde verspreide t mahayana ziech nao nepal bhutan china mongolië taiwan maleisië indonesië noord korea zuid korea en japan nog wijer noordelek en westelek verspreide t zich in afghanistan tadzjikistan oezbekistan turkmenistan kirgizië kazachstan en ruslaand via de zijderoute en t riek van alexander de groete waor t boeddhisme in de periode vaan v chr bis umtrint n chr ouch in bepèrkde maote bekènd in t middelaandse ziegebeed boe oonder egypte alexandrië d n invlood vaan de grieke is ouch trök te vinde in t boeddhisme ze maakde de ierste boeddhabeelde in d n toenmaolege griekse staot bactrië in t huidig afghanistan in d n e iew is t boeddhisme verdwene oet india es gevolg vaan de vervolging door de moslims en de invalle vaan de mogols die india vereuverde t waor veural in t noorde gebleve in tegestèlling tot t hindoeïsme dat vreug bis in t zuide is doorgedrónge ouch in afghanistan pakistan en t midde oeste verdween t boeddhisme door de opkóms vaan de islam vaanaof is t boeddhisme oonderdrök in len wie china viëtnam noord korea laos en cambodje in dees len gebäörde dat door t communistische dictatoriaal bewind in t westers boeddhism is de belaankstèlling veur t boeddhisme sinds d n e iew aon t greuje theravade tibetaons boeddhisme en zen zien hei de bekèndste struiminge gewore cognisieweitesjap ies n weitesjap die ónderzeuk welke processe ziech aafsjpele in de hersjene dees weitesjap ies n interdisciplinair weitesjap methodes en theorieë oet onder andere de psychologie kunsmatige intelligentie filosofie neuroweitesjappe wiskunde taalweitesjap en psycholinguïstiek were gebruuk cognisieweitesjap haet ne kiek op de wèld zoeë es väöl anger weitesjappe t haet n objectief observateur onaafhankelike besjtaoën cognisieweitesjap is compatibel en interdependent mèt de fysieke weitesjappe en mak vaak gebroek van de weitesjappelike methode simulaties en modelle woeë bie de output vaak vergelieke weurt mèt aspekte van t minsjelik gedrag toch is t r vaak oneinigheid euver de exacte relatie tösje cognisieweitesjap en anger gebede cognisieweitesjap haet n aantal dinger bereik zoeë es modelle veur de minsjelike cognitieve bias en risicowaarnumming en t haet väöl invlood op behavioral finance deil van de economische sjtudies dankzie häör is d r ouch n gans nuuj theorie van de filosofie van de wiskunde en väöl theorieë van kunsmatige intelligentie ouch binne de taalfilosofie de epistemologie en de moderne taalweitesjap is ze neet mieë weg te dinke sociologie is de lieër van de minsjelike samelaeving en de biebehurende versjiensele daobie sjtaon veural de inrichting en verangeringe daovan mer ouch probleme en sociaal konflikte centraal t bestudeert luuj en hun gedrag in hun sociaal umgeving in relatie tot de heersende moraal en ethiek en in verband met politieke en filosofische gedragscodes praktisch gezieën betekent dat de besjtudering van t dageliks laeve van luuj en t functionere van luuj in hun umgaeving sociaal verbande gezinsstructure religieuze verbande wette norme en waarde rolpatroeëne en cultureel verbande sociologie is n besjrievende maatsjappieweitensjap en gein exacte weitesjap zoeë as beveurbeeld wiskunde t haet ouch te maken mèt weitesjappelike disciplines as historie geografie politiek psychologie filosofie economie antropologie demografie en de taalkunde luuj die invloed op t sociologisch dinke höbbe gehad taalkunde of taalweitesjap of linguïstiek is de sjtudie van de natuurlike tale wannier het versjiensel natuurlijke taal in zien algemeinheid weurt besjtudeerd kalt me euver algemein of universeil taalweitensjap aafhankelik van de invalshook van de ongerzeuker en eventueil t ongerdeil van de linguïstiek weurt linguïstiek tot versjillende takke van de weitensjap geraekend zoeës cognisieweitesjappe psychologie en antropologie taaloetinge zunt veur de taalkunde in de eisjte plaatsj gesjpraoke oetinge of de oetsjpraok opgeboewd oet klanke morfeme weurd zinne en tekste of discourses de klanke weure besjtudeerd door de fonetiek en de fonologie de opboew van weurd door de morfologie en de groepering van weurd in zinne door de syntaxis de beteikenis van taaloetinge weurt besjtudeerd door de semantiek wat de sjpraeker mit de taaloetinge probeert te berieke t doel dat d r mit naogesjtraef weurt weurt besjtudeerd door de pragmatiek taalkundige disciplines zunt onger angere ludwig van beethoven bonn december wene miert waor nen duits oosteriekse componis en pianis heer weurt algemein gezeen es eine vaan de groetste en geniaalste vernuiers in de meziek en eine vaan de invloodriekste componiste beethoven dee z ne grampeer oet vlaondere kaom en de nederlandsen achternaom aonnaom woort gebore es zoen vaan ne musicus aon d n hoof vaan de käörvoors vaan ween heer zien ierste lèsse kraog in trok heer nao wene veur in de lier te goon bij joseph haydn in de ierste ach jaor vaan zie verblief in wene vestegde heer snel ziene naom es pianis meh d n doorbraok es componis kaom pas nao vaanaof woort heer laankzaam douver allewel tot t nog bekans twinteg jaor doorde tot heer gaaroet douf gewore waor mós heer ummer mier zie werk es pianis en dirizjènt vaan zien eige werk opgeve veur geld waor heer dèks aofhenkelek vaan aristocratische protégés umtot zien progressief muziek neet väöl weerklaank voont bij t groet publiek ouch woort heer dèks miestal oongelökkeg verleef op vrouwlui oet hoeger klasse aon wee heer veural väöl pianowerke wie t euverbekind fr elise opdroog e bitteke erkinning kaom in wie zien zevende symfonie in première góng de mythe vaan d n douve componis dee toch bleef componere verspreide ziech euver gans europa allewel tot ziene meziek nog ummer moderner en moderner woort vaanaof gong zien gezoondheid hendeg snel achteroet en stopde heer mèt componere vergeleke mèt de mieste achtienden iewse componiste is t werk vaan beethoven besjeie vaan umvang in naoventrint twie etmale kin t oetgeveurd weure beethoven componeerde relatief laankzaam en verworp hiel väöl wat veer vaan häöm höbbe is evels vaan t groetste historisch belaank zien carrièr weurt meistens in drei stökker verdeild de liertied tot boe in heer nog veural in de stiel vaan mozart en haydn sjrief de middelperiode boe in zien werke moderner en ambitieuzer weure de late periode boe in zien werke ummer langer weure klassieke vörmsjema s verwatere en e mystiek karakter kriege in die lèste periode sjreef heer o a d zien euverbekinde negende symfonie veranderinge die beethoven heet doorgezat zien t verheffe vaan de symfonie es belangriekste genre oet de instrumentaal muziek t touwlaote vaan e koor in de symfonie t vrijer genruuk vaan de klassieke vörmsjema s durchbrochene arbeit t oetbreie vaan t orkes tot wel twie kier zienen oersprunkeleken umvaank en t frequent gebruke vaan tertsverwantsjappe bekaans alle negentienden iewse componiste zien door häöm dèks zwoer beïnvleujd hector berlioz anton bruckner en johannes brahms zien de belaangriekste symfonici die door häöm geïnspireerd woorte franz schubert robert schumann en johannes brahms zien häöm sjatpliechteg veur häör kamermuziek zie harmonisch en melodisch idioom laog aon de basis vaan de ganse romantiek beethoven heet belaankriek minder gesjreve es de mieste groete componiste veur häöm dao steit tegeneuver tot t belaank vaan ein inkel compositie boe heer dèks väöl tied in staok zier groet is vergeleke mèt zien veurgengers beethoven waor d n ierste dee al zien groete werke vaan opusnommers veurzaog wat veur häöm hoegoet bij gedrökde werke gebäörde en allein incidenteel sommege vreug werke woorte pas later gepubliceerd t nommer zeet dus neet alles zoe is t octèt opus e jäögwerk en woort de ierste versie vaan de leonore ouvertuur es lèste oetgebrach stökker zoonder opusnommer jäögwerke en kleinder werkskes zien opgenome in de catalogus vaan georg kinsky en hans halm en in die vaan willy hess de lèste catalogus is completer toch weurt gemeinelek de catalogus vaan kinsky en halm gebruuk mèt t veurveugsel woo werke ohne opuszahle nen daarde catalogus dee vaan giovanni biamonti is zoe compleet meugelek en umvat alle bekinde werke inclusief de oondudelekste sjetse de bekindste zien anger beteikenis veur mofert kins se hie vinje mofert mofert nederlands montfort is n klein stad mit zoeaget inwoners in nederlands midde limburg ten oeaste vanne maas en ten zuje van remunj aan de oevers van t vlaot toet woor t plaetske ein vanne drie kerne vanne gemèndje amb mofert noe is t óngerdeil vanne gemèndje roerdale t plaetske is veural bekindj door de imposante ruïne van kestieël mofert dae inne midde vanne dertieënde ieëw geboewdj waerdje mofert steit ónger angere bekindj óm de moereflaaj de plaats wo noe mofert lik woort al inne prehistorie door miense bewoondj det is bekindj ómdet inne veljer rónjóm mofert regelmaotig vónjste van prehistorische gereidsjappe gedaon waere d r is neet väöl bekindj euver de bewoning van dit gebied innen tied van t begin vanne jaortèlling toete dertieënde ieëw aangezeen d r väöl visriek water inne buurt loog en vanwaege de besjermdje ligking lik t veur de handj det ouch in dezen tied de plaats bewoondj waerdje de persiezen tied van t óntstaon van mofert is neet väöl bekindj waal is zeker det t ontstaon van de stad samehink mit de boew van kestieël mofert wersjienlik kreeg mofert in stadsrechte zeker is det mofert veur n stad waas ómdet doe in n raekening vanne graafsjap gelder mofert es stad betiteldj wuuertj d r mót doe spraoke zeen gewaes van n stad mit vestingwerke en bepaoldje rechte in t jaor bleek det de rechte aan mofert verlieëndj wore zónger vergunning vanne keuning van t heilige roeamse riek keuning hendrik vii van t heilige roeamse riek tróch in det jaor alle ónrechmatig verlieëndje stadsrechte van gelderse staej in op december tróch graaf reinoud i van gelder de stadrechte van mofert in en verlieëndje tegeliekertied nuje stadsrechte de luuj die binne de grachte van mofert woondje krege hiemit dezelfdje rechte es de inwoners van remuunj örges in de dertieëndje ieëw haw hendrik van gelder e deil van de graafsjap gelder geërfdj waarsjienlik van zie vader gerard iii van gelder ouch t gebied wo noe mofert lik huuerdje hiebie dit gebied waerdje de hieërlikheid mofert hendrik waas d n ieërste hieër van mofert en wuuertj daoróm ouch waal hendrik van mofert geneump róndj t jaor boewdje hendrik t kestieël mofert dit waerdjen t bestuurlik centrum vanne hieërlikheid in sjónk hendrik van gelder zien bezittinge aan ziene naef reinoud i van gelder daomit huuerdje dit gebied weer bie de graafsjap gelder de hieërlikheid waas vanaaf doe n bestuursdistrik vanne graafsjap en ging wiejer ónger de naam amb mofert t kestieël mofert bleef t bestuurlik centrum t amb mofert waerde meistal geregeerd door nen drosserd dae ouch op t kestieël woondje mofert haw es hoofstad van t amb mofert n aantal rechte waat neet eder plaats haw zoea haw mofert beveurbeeldj belastingveurdeil stadsrechte en vriestèlling van inkwartering van seldaote t naodeil van de relatie mit t kestieël waas det mofert döks zwaor belegerdj waerdje veural tiedes de kleefse invalle daoróm kreeg mofert stadswalle drie stadspaorte en grachte eine van de grachte waerde gevormp door de vloeatbaek en d n angere leep dao wo noe t roeazehäöfke lik en dan ten oeaste langs de bek wo noe t aad gemèndjehoes steit toet in t latere paersbrook t roeazehäöfke lik noe ouch nag dudelik leger es de ómgaeving doordet mofert zich neet wiejer ontwikkelde toet n stad waerdje mofert lansaamaan n agrarisch dörp de zandjgróndj wo op verboewdj waerdje waas neet vröchbaar de res van t landj waas brook pas róndj waerdje de nate brookgrunj ontgonne door ónger angere mienekes van ophaove ouch waerdje door deze landjboewpionier t kunsmès in mofert geïntroduceerdj inne twieëdje werreldoorlog kreeg mofert t weer zwaor mit name ane veuraovendj vanne bevriejing is mofert zwaor getróffe waarsjienlik es gevolg van foute informatie waerdje mofert drie daag lank gebombardeerdj door de geallieerdje väöl hoezer zeen mit de gróndj geliek gemaak en vanne oorspronkelike beboewing is noe mit name in t centrum neet väöl euver de meiste hoezer zeen den ouch van nao de bevriejing in de geallieerdje mèndje det mofert vol zoot mit pruse seldaote de waorheid waas det d r nag n hendje vol seldaote vanne hitlerjugend in mofert zote en veur de res puuldje mofert oet van de evacuees n bloodbad waas t gevolg nao de bevriejing waerdje de slachoffers zoea snel meugelik begrave in n massagraaf n herdinkingsmonument steit oppe kirkhaof aan de hoesbóngerdwaeg toet waas mofert n zelfstenjige gemèndje per januari van det jaor waas de gemèndje mofert gefuseerd mit berg ane roer en postert de naam vanne fusiegemèndje waas postert per januari kreeg de gemèndje ne nuje naam namelik amb mofert ouch dees gemèndje fuseerde weer en waal op januari mitte gemèndje roerdale veurluipig hètj dees gemèndje roerdale allewiel wuuert mofert veural bewoondj door forenze mofert haet zien landelikke karakter behaje en haet n bleujendj vereinigingslaeve mofert is nag neet bekindj bie de meiste toeriste daoróm is t waal nag röstig in mofert behalve inkele historische geboewe kestieël mofert de pastorie versjillende boerderieje haet mofert ouch n aafwisselendj landjsjap veur te euvernachte haet mofert n camping camping reigershorst en n boerderiecamping camping biej de vogel t kestieël mofert lik anen oeaskantj van mofert ane oever vanne vloeatbaek op september is in de gerestaureerde baksteine tore vanne ruïne n bezeukerscentrum geäöpendj t kestieël is op aafspraok te bezichtige via vvv remuunj soms is d r ouch n publieksaopestèlling de historische kern van mofert besteit ane bek mert veural oet hoeze van róndj dit kump ómdet innen oorlog bekans alles kepot is gegange hie en dao zeen d rs ouch nag get veuroorlogse geboewe te vinje zoea es de pastorie aan t water staon ouch nag gans get aaj huuskes en boerderiekes aan horeca óntbrik t neet mofert haet kefees friettente n restaurant en n iessalon die allemaol n terras höbbe en der is ouch nog ne pizzeria róndj mofert zeen versjillende wanjelgebiede zoea es t roeazendaal worónger ouch t reigelsbrook viltj en t sweeltje t roeazendaal besteit oet n weigebied in t vloeatbaekdal mit twieë boerderieje róndjóm dees weie is bosgebied d n erks mit e klein stökske hei roeazendaalsehei effeng e gevarieerdj landjsjap t sweeltje is e veurmalig productiebos van róndj vreuger waas dit hei zoeawaal oppen erks es op t sweeltje zeen d r relatief groeate huuegdjeversjille door de stuufzandjdune ouch door t veldj kan me sjoean wanjele zoea is d r t lich glooiendje linderveldj en de galgeberg en wiejer zeen d r de vlakke brookgebiede die róndj óntgonne zeen t pieterpad löp dwars door mofert enigzins in d n buurt lik onnag d n munninchsbos wo väöl te wanjele vèltj ouch kan me sjoean wanjelen inne landjboewgebiede rónjelóm mofert eint hievan is op ieësele ouch veur de fietser is mofert ne sjoeane oetvalsbasis de bekindje knouppuntjeroute löp ouch door mofert in mofert is ouch n startpuntj van de jaorlikse niederrheinischer radwandertag in mofert zeen eder jaor weer evenemente zoeawie t meiboumzaege t moferter oldtimertreffe mot en tal van evenemente in t vastelaovessezoen zoeawie t zate hermeniekes festival en de moferter aovendj ouch is d r regelmaotig waal n tentfieës mit meziek en folklore mofert lèk op inkele minuut vare vanne riekswaeg n aaf ouch d n a e lik op steinwórp aafstandj in is men tösse mofert enne n begós mit t wèrke anen a zuud dae vanne a bie sint joeas toet vènlo löp arriva óngerhèltj ne geregeldje liendeens door mofert lien löp van remunj via mofert nao ech en trök euver brach euverdaags veurtj eder oer n bös nao ech en nao remunj saoves veurtj eder oer n belbus nao ech en nao berg ane roer wo me kan euverstappe nao remunj de kórsbiezeendje treinstaties vanoet mofert zeen remunj en ech die zeen mitte bus lien vanoet mofert bereikbaar t kórsbiezeendje vleegveldj is maastricht aachen airport in baek dit vleegveld lik inkele tieëntalle kilomaeters van mofert aaf ranzel ransdaal in t nederlands is n klein dörp gelaege in n dal in de gemeinte voelender in limburg mit ongevaer doezend inwuuënesj ranzel huurde tot tot de gemeintes sjin op geul en valkeberg en tot gedeiltelik bie de gemeintes klumme klimmen en wielder wijlre léon pluymaekers ne valkebergse sjrieëver sjreëf in t book ransdaal drie heren een gemeenschap d r luuëbesj lubosch mèt ca inwuuënesj en termoorsj mèt n inwuuënesj zint buurtsjappe in woeërt doer de inwuuënesj gezamelik n kirk geboewd in krawbergersjtein petroeënheilige is de heilige theresia de architect waor frits peutz de sjtiel is n combinatie van neogotiek en modern de taore is ón limburgs mèt n zaaldaak nao de e waereldoerlog woert op de plaats van n laok ten gevolge van ne granaatinsjlaag n kapel aageboewd in dezelfde sjtiel es de kirk binne in t geboew sjtunt eikehoute beelde van de beeldhouwer jean weerts oet mestreech gebaore in krawbich ze sjtèlle kieër maria sint joep jozef en sinteberb barbara vuuër in ranzel lik n aantal boerehäöf in lintbeboewing langs de ransdalersjtraot vief gevel en waegkruzer sere dit dörp vlak bie ranzel sjeit de sjtasie van klumme ranzel t dialek van ranzel liekt hieël väöl op dat van klumme dit kump ouch umdat vreuger de sjoeël in klumme loog ranzel hat noe ouch al jaore ein eige sjoeël woadurch de invlood va klumme in t dialek aan t verdwiene is harie eussen sjreëf ne klank en vormlieër van t ranzels en maakde n lies van werkwuurd in t ranzels dialek eussen beweert dat t dialek euverein kump mèt dat van klumme de gehuchte gerieësjbrich geweustrao höbbe get ander oetsjpraok van bepaalde wuurd en t versjil mèt t sjins en t wieldersj is vrie groeët t versjil mèt t valkebergs is bès opvallend klumme lik op de grens van t versjiensel r sjoew versjillende dialekte ten oeëste van valkeberg laote de r in bepaalde gevalle wegvalle vuural veur n t d of s aan t woerdeind paoët poort wuuëd woorden zjwat zwart t ranzels haet väöl heeërlese kènmèrke meh gebruuk die r waal nog in is t weiefieës opgerich durch carnavalsvereiniging de wuif t weiefieës is ontsjtange umdat d r al ein aantal jaore gein kermisattractie waor veur de kinger op kèrmiszondig op t weiefieës zunt väöl sjpelle veur kinger te vinge zoeë es n carrousel sjpringkusse miniboerderie paerd rieje en blik goje de volwassene kinne get aete en drinke terwiel ei orkest aan t sjpieële is sins is d r ouch al get op de veuraovend te doon de janse bagge band is dan ein van de gaste veurdat t weiefieës op zondig begint is d r ieësj ein processie gewaes wo jonk en oud aan mit deit ranzel is mit carnaval zeer actief ranzel haet neet allein de carnavalsverein de wuif mer daonaeve pakke zich ouch väöl luj in ranzel bie ein om wages te boewe dees laote ze zeen in de optocht op carnavalszondig groepe die in ranzel bienao ummer waal mit doon zunt de hoddeleare de braggeleare de breuzelaere de loetsjers de sjoemelaere cv de harry s en de cv de oellies ranzel haet ouch eine tied lank t ranzelfestival gehad dit waort altied in t derde weekend van september gehouwte d r zunt väöl bekinde artieste komme sjpieële zoeë es rowwen hèze schintaler de kast rene froger golden earring en boney m t ranzelfestival haet sins neet mieë plaatsjgevonge meh in is t wir dao eder jaor wuurt d r ouch eine kersjconcert gehouwte bie café oud ranzel of in de kirk dit vingt meestal plaatsj op derde advent väöl vereiniginge van ranzel komme eine aovend bie ein t zangkoeër en of n sopraan zingt dan keesjleedjes de fanfaar of t jeugdorkest treejt op de jeugdverein deit ein keesjsjtöksjke en t rat laest ein keesjverhaol veur of veurt n klein toneelsjtöksjke op t rat ranzels amateur toneel haet ouch ein vaste traditie elk jaor treedt dis verein op in t weekend van halfvaste t weekend daonao sjpieëlt de verein ouch nog twieë kier in klumme t rat sjpielt ummer ein klucht veer kier per jaor kumpt de dörpsgezèt d r sjpeegel oet alle luuj van ranzel waere dan op de hoeëgde gebrach van de letste nuujtjes i ranzel de dichtersj sjrieëvesj harie eussen en sjang eussen die allebei in t plaatselek dialek sjreëve kómme hie vandaan t quenya is n fantasietaol die door de elve in de fantasiewereld vaan j r r tolkien weurt gesproke in d n tied boe in the hobbit en the lord of the rings speule is de taol al oetgestorve en weurt ze slechs levend gehawwe es cultuurtaol op n meneer wie t latien in de modernen tied es klassieke taol functioneert t quenya is neve n aander elvetaol t sindarijns de einege vaan tolkien zien fantasietaole boevaan genoog informatie besteit um drin te sjrieve väöl tolkien leefhöbbers sjrieve gediechte in t quenya allewel tot de kinnes vaan t quenya beperk is wèt me tot tolkien nog hiel väöl mie euver zien taole heet gesjreve wat nog neet gepubliceerd is zien erve bringe aoventouw get oet boemèt de kinnes vaan t quenya laankzaom aongreujt tolkien dee in zien jäög väöl versjèllende taole lierde waor bezoonder gereurd door t fins de sjoenheid en elegantie vaan dees taol inspireerde häöm tot t sjöppe vaan n kunstaol t quenya heet daan ouch väöl vaan de fonologie en grammair vaan t fins euvergenome ouch t latien en grieks zien vaan groet belang gewees in t tolkien universum is t quenya de taol vaan de elve oet eldamar e land westelek vaan middel eerd elve zien in de beuk vaan tolkien minsechtege superwezes wie alle elvetaole stamp t aof vaan t primitief quendiaans wat ziech daonao oontwikkelde in t eldarijns en daan in diverse dochtertaole boe oonder t quenya aon t ind vaan t twiede tiedperk verdween eldamar vaan d n eerdbojem in t daarde tiedperk boe in the hobbit en the lord of the rings speule is t quenya allein nog es cultuurtaol in gebruuk veur de daogelekse communicatie gebruke de elve noe aander taole gans in t bezunder t sindarijns de elfetaole vaan t daarde tiedperk stamme neet vaan t quenya aof meh veural vaan t gemein telerijns n zöstertaol vaan t quenya die tegeliek gesproke woort dees genealogie is pas later door tolkien bedach um zien taole n plaots te geve in ne coherente fantasiewereld feitelek begós heer al roond aon quenya daonao aon de veurluipers vaan t sindarijns en góng heer pas nao the hobbit serjeus aon t werk mèt de res vaan de taole bijgevolg heet heer die aander taole ouch väöl minder oetgewèrk tolkien oontwikkelde drei variante vaan t quenya ierstens t aajd quenya de vörm die woort gesproke ietot de taol oeterein greujde n bezunderheid vaan dees taol is tot ze nog versjèl maak tösse nominatief en accusatief e versjèl wat in t later quenya verlore geit later oontstoon twie variante vanyarijns en noldorijns umtot de noldor elfe weer trökkierde nao middel eerd is t hun taol die t belaankriekste is veur de werke vaan tolkien de substantieve höbbe gein geslachte ze weure verboge in twie getalle en nege of tien aofhenkelek vaan periode en dialek naomvalle t bepaold lidwoord is in alle naomvalle i t gief gein oonbepaold lidwoord t quenya kint vief tije presens imperfectum perfectum touwkoumenden tied en aoristus dees verdeiling baseert ziech op t aajdgrieks tolkien sjreef al zien taole gemeinelek in t latiens sjrif op meh oontwikkelde ouch alfabette veur zien eige taole quenya weurt in tolkien ziene wereld opgesjreve in t tengwar t cirth of t sarati vaan die drei is t tengwar wiedoet t bekindste dit sjrif weurt ouch väöl gebruuk door fans die ziech vaan de elvetaole bedene t fins is n oeralische finoegrische taol die in finland gesproke weurt door zoe miljoen lui en daoboete in zwede door e stök of es me t karelisch wat in karelië rusland gesproke weurt es fins dialek reikent is t aontal sprekers nog e stök groeter ouch t meänkieli en t kven in respectievelek zwede en noorwege koume veur ne status es fins dialek in aonmerking ing verwant aon t fins zien de aander finse taole wie t estisch liefs en vespisch t fins is typologisch n agglutinerende taol mèt e paar flecterende kinmerke t heet neet minder es vieftien naomvalle de taol steit gein consonantclusters touw tösse twie mètklinkers moot ummer minstens eine klinker koume e wijer kinmerk is vocaolhermenie t fins is ind negentienden iew es cultuurtaol opgekoume neve t zweeds wat tot daan touw in finland mie prestiesj had in deen tied is t nationaal epos kalevala opgeteikend t groethertogdom luxembörg grand duché de luxembourg groherzogtum luxemburg groussherzogtum lëtzebuerg is n klein staot in wes europa zie grens aon t bèlsj fraankriek en duitsland de bevolking sprik n middelduits dialek dat es landstaol gestandaardiseerd is evels koumen rs väöl neet oet t land zelf en spreke n aander taol luxemburg ligk tösse fraankriek t belsj en duitsland in t heet e klein oppervlak evels heet t veur e klein land väöl versjèlle qua natuur in t noorde vaan t land ligke de ardenne t zuie maak weer deil oet vaan t lorraines terrasland en weurt doorsnoje door revierdäöl luxembörg heet väöl bebouwd gebeed veural bestaond oet dörper allein de gelieknaomege hoofstad luxembörg trèk väöl europees toerisme mèt naome t aajd centrum luxembörg grens aon veer europese regio s in de ganse historie heet luxembörg d n hielen tied tot aander len behuurd in kaom de titel vaan groethertog in bezit vaan de keuning vaan nederland en dat bleef zoe tot wie wilhemina es vrouw geinen aonspraok kós make op de titel en nen aanderen tak vaan de nassau s dees euvernaom de neutraliteit vaan t in oonaofhenkelek lendsje mós weure opgegeve nao de prusischen inval in luxembörg waor mèt opriechter vaan de navo en d n eeg allewijl de eu de groethertog vaan allewijl heet vergaange volmach vanaajds heet t land twie cultuurtaole frans en duits allewijl heet t luxemburgs ne officiële status meh väöl kommunicatie in t publiek leve geit nog op t frans of duits zoe weure op sjaole de kleuters in t luxembörgs touwgesproke de sjaolkinder in t duits en de awwer kinder in t frans luxembörg kint immigrante oet gaans europa de meiste allochtone zien westers zoe weurt dao ouch nederlands italiaans spaons en ingels gesproke luxembörg heet e divers perslandsjap mèt n gezameleke oplage van oongeveer gezètte de groetse gezèt van t land is t op christendemocratische groondslaag ligkende luxemburger wort mèt n oplage van exemplare in aander gezètte zien t aon de vakboond ogbl gelieerd tageblatt t liberaal lëtzebuerger journal t communistisch zeitung vum lëtzebuerger vollek en de gratis gezèt point daobij gief t nog weekendgezètte wie woxx en d lëtzebuerger land belangrieke weekblajer zien t satirische den neie feierkrop t boulevardblaad lëtzebuerger privat en de magazines télécran en revue de mieste gezètte en tiedsjrifte in luxembörg zien miertaoleg mer de artikele zien miestal in t duits gesjreve t gief ouch e paar gaans franstaolege gezètte le jeudi la voix du luxembourg le quotidien en de gratis gezèt l essentiel n gezèt die allein in t luxembörgs sjrijf gief t neet t lendsje is in twelf kantons die same oet gemeintes bestoon verdeild tot oktober waore de kantons oondergebrach in distrikte die evels per deen datum zien opgeheve de distrikte diekirch district grevenmacher district en luxemburg district waore ingeveurd sinds de kantons en gemeintes sinds evels zien de gemeintes noe groeter daan vreuger de kantons zien zieland nederlands zeeland ziews zeland is n provincie in t zuidweste vaan nederland ze besteit oet n aontal geweze eilen en e gebeed wat grens aon t belsj bekind es ziews vlaondere aon de väöl zie erm die me op de kaart vaan zieland zuut daank de provincie häöre naom de veurnaomste inkoumesbronne zien landbouw visserij en toerisme väöl toeriste koume oet duitsland zieland weurt veural es n verzameling veurmaolege eilen gezeen ne zieuw oontleent zien eigeheid dèks aon t eiland boe heer vaandan kump de streike zien sinds kint zieland nog mer daartien gemeintes t aontal gemeintes waor vreuger väöl groeter begin negentienden iew hadde alle dörpkes en zelfs en groet aontal gehuchte hun eige bestuur dit kaom doortot de ziewse gemeintes de rechsopvolger vaan de ambachsheerlekheide waore die in holland en zieland dèks hendeg klein waore groete tot zier groete herindeilinge voonte plaots in en gehuchte en verdeilde dörper in schouwen duiveland in walcheren in zuid beveland en ziews vlaondere in tholen vaan tot ganse provincie en in ziews vlaondere oondaanks discussies euver beveurbeeld ein gemeinte walcheren of ein gemeinte ziews vlaondere lieke de gemeinteleke herindeilinge in de provincie zieland te zien gestop door de gaanse provincie loupe mer twie otosnelweeg boevaan eine d n a mer e paar kilometer laank is d n aandere d n a löp vaan de grens mèt noord braobant bij rilland tot aon vlissingen in de res vaan de provincie weure n weeg gebruuk ouch kint de provincie mer eine spoorweeg dee aon d n a parallel löp en nege staties heet tot zuug oonder bij historie waore de meiste eilen allein per boot te bereike t deltaplan dat boete diekverzwoering ouch t bouwe vaan aofsletende damme inheelt sjöpde e systeem vaan verbindinge tösse de tot daan geïsoleerde deile vaan de provincie bekind is de zielandbrögk dee korten tied de langste brögk vaan de wereld waor en jaorelaank de langste vaan europa in woort de westersjeldetunnel geëupend dee zuid beveland mèt ziews vlaondere verbint t platteland vaan zieland kint n nog vrij levendege streiktaol bekind es ziews eder dörp of zeker eder eiland heet zien eige dialek meh de dialekte vaan bove de westersjelde zien good oonderein te verstoon roond hulst weurt gei ziews meh n oos vlaoms dialek gespoke nen aonvraog um de ziewse dialecte och es streektaal erkind te kriege binne t europees handvest dat och t limburgs erkind woort oetindelek aofgeweze nao n negatief advies vaan de nederlandse taolunie zieland woort in de romeinsen tied bewoend door kelte bekind is de plaotseleke godin nehalennia die door de romeine dao ouch verierd woort in deen tied waor t gebeed nog neet zoe geaffecteerd mèt water wie later t geval woort in de middelieuwe behoort t gebeed iers bij vlaondere t eiland walchere gebruukde de graof veural es veurpos um de handel op brugge veileg te stèlle en antwerpe en daomèt braobant dweers te zitte later in de middeliewe kaom t mieste vaan t gebeed naomelek alles ten noorde vaan de westersjelde in t bezit vaan de graof vaan holland wie de rippubliek vaan de zeve vereinegde nederlen de aw geweste in eine staot vereinegde woort zieland vaan holland losgemaak in de zeventiende iew bleujt zieland same mèt holland wie noets teveure t weurt hendeg belaangriek in de handel en de oorlogsveuring in de achtienden en negentienden iew raak t gebeed in verval in gebäört de groetste natuurramp in nederland in de twintegste iew veural schouwen duiveland en t zuid hollands goeree overflakkee rake euverstruimp bij ne zwoere störm in totaol sterve lui en väöl mie rake hun hoes kwiet de internationaol hölp kump snel op gaank noord braobant grens aon de volgende nederlandse en belsje provincies zuid holland is n provincie in wes nederland t is mèt aofstand de groetste provincie vaan nederland nao inwoeners mier es de helf vaan de randstad ligk hei de meiste inwoeners zien geconcentreerd in en roond de kerne leiden d n haag rotterdam en dordrech die inmiddels bekans of gans aoneingegreujd zien mie landeleke gebeie zien t wesland t greun hart de hoeksche waard en goeree overflakkee zuid holland kint sins de lèste herindeiling gemeintes in gein ander nederlandse provincie zien zoeväöl gemeintes opgeheve en heringedeild es zjus in zuid holland in de negentiende iew had de provincie nog paar hoonderd gemeintes dit kump doortot de plattelandsgemeintes in dees provincie de rechsopvolgers zien vaan de ambshierlekhede in t gebeed eder dörp en zelfs väöl gehuchte hadde oonder t ancien regime nen eige hier gehad dit steit in tegestèlling tot beveurbeeld friesland boe me de vaanaajds groetsjaole grietenije mèt väöl neet zelfstendege dörpkes tot gemeintes maakde in t keuninkriek bleke de väöl landeleke gemeintes mèt mer e paar inwoeners neet te handhave daobij zien väöl dörper opgeslók door de ziech zjus in dees provincie ummer oetbreiende stei later zien ouch ummer mie lendeleke en veursteideleke gemeintes gefuseerd zuug veur details de lies vaan geweze gemeintes in zuid holland zuug veur e gans euverziech vaan alle stei en dörper in de provincie lies vaan plaotse in zuid holland v noord braobant officiële naom noord brabant is n provincie in zuidelek nederland nao absoluut aontal inwoeners is t de twiede vaan t land geografisch vörmp noord braobant d n euvergaank vaan de kleilen in t reviergebeed nao de oosteleke zavelgroond braobant heet sinds gemeintes noord braobant is vaanaajds n groete en diechbevolkde provincie mèt väöl dörper daorum had t vreuger ouch väöl gemeintes al begin negentienden iew vaan tot begós me versjèllende dörper bestuurlek same te veuge ter verglieking in holland en zieland weure daan allein de alderkleinste gemeintes opgeheve belaankrieke herindeilinge voonte wijer plaots in stadsoetbreiing eindhove oonder meir stadsoetbreiing breda land vaan altena noordoos braobant en veural in ganse provincie de groetste herindeiling die me sindsdeen in de provincie had waor in de meierij boe me in de gemeinte meierijstad instèlde veur steit nog n fusie in t land van kuuk in de planning zuug wijer lies vaan geweze gemeintes in noord braobant noord braobant grens aon de volgende distrikte naomelek nederlandse en belzje provincies friesland officieel frysln is n provincie in t noorde vaan nederland nao oppervlak is t de ierste provincie vaan nederland meh vaan dat oppervlak is full time of part time water de provincie grèns aon groninge drente euverijssel flevoland en noord holland de provincie kint veer bewoende wadden eilen vlieland terschelling ameland en schiermonnikoog friesland is t toesland vaan de twiede officieel taol in nederland t fries t weurt door get mie es de helf vaan de frieze gesproke de stellingwerve t zuidooste vaan friesland zien vaanajds neet friestaoleg meh saksischtaoleg in de stei en groete plaotse die in de renaissance veurnaom waore weurt sinds viefhoonderd jaor e nederlands dialek gesproke t stadsfries dat erreg door t fries beïnvleujd is algemein nederlands kump ummer mier in gebruuk ten koste vaan de versjèllende streektaole sinds kint friesland nog gemeintes friesland waor ummer al groetsjaoleg opgezat de provincie bestoont oet èlf stei en n aontal lendeleke grietenije traditioneel meh nao die mèt de koms vaan de gemeintewèt in transformeerde tot gemeintes pas in woorte veur t iers op groete sjaol gemeintes heringedeild daonao bleef t nog ins tientalle jaore stèl de lèste jaore zien obbenuits fusies gewees te beginne in mèt de vörming vaan de enorm gemeinte sdwest frysln daonao in en nog ins versjèllende aander deile vaan de provincie veur de koumende jaore zien gein nui herindeilinge veurzien zuug veur e gans euverziech lies vaan geweze gemeintes in friesland t grönnens laid is t volksleed vaan de provincie groninge t is t einege volksleed dat officieel in t eige dialek gesjreve steit dit volksleed is in gesjreve door geert teis pzn pseudoniem vaan gerhard willem spitzen t is nog ummertouw geleef bij de groningse bevolking en weurt oonder mie gebruuk es goalmeziek veur fc groningen van laauwerzee tot dollart tou van drnthe tot aan t wad doar gruit doar bluit ain wonderlaand rondom ain wondre stad refrain ain pronkjewail in golden raand is grönnen stad en ommelaand ain pronkjewail in golden raand is stad en ommelaand doar broest de zee doar hoelt de wind doar soest t aan diek en wad mor rusteg waarkt en wuilt et volk et volk van loug en stad doar woont de dege degelkhaid de wille vast as stoal doar vuilt t haart wat tonge sprekt in richt en slichte toal groninge officieel groningen gronings grönnen is n provincie in t noordooste vaan nederland sociaal besteit ze oet e dunbevolk platteland de ommelanden um de gelieknaomege hoofstad die es centrum vaan gaans noord nederland fungeert en de zevende stad vaan t land is de provincie grens aon friesland drente en t duitse nedersakse in de provincie groninge weure dialekte gesproke die same n aofwiekende oonderverdeiling vaan t nedersaksisch vörme bekind es gronings oosfrieslands ouch in noordelek drente weurt gronings gesproke drei dörper zien friestaoleg de dialekte versjèlle wel vaanein meh vergeleke mèt t zuid en middel drents en twents valle de euvereinkómste op oongeveer vaan de groningers sprik nog gronings t relatief aondeil vaan sprekers in de stad is evels väöl lieger es dat op t platteland groninge kint per januari gemeintes in de provincie groninge höbbe noe en daan herindeilinge plaotsgevoonde minder dèks es in t weste en zuide vaan t land meh dèkser es in friesland en drenthe groete herindeilinge waore dao in de jaore in stad groninge en stadskanaal in door de ganse provincie en in gemeinte oldambt in de loup vaan de jaore kaome evels nui discussies los de provincie zouw um koste te spaore nog mer zès gemeintes mote umvatte oetindelek woorte de planne minder ambitieus verspreid euver t midde en ooste vaan de provincie t noorde en weste en delfzijl en umgeving woort t aontal gemeintes noe vaan tot trökgebrach zuug veur n euverziech lies vaan geweze gemeintes in groninge groninge grens aon de volgende distrikte nederlandse provincies en duitse distrikte boornsterhem officieel fries boarnsterhim deze naom is ouch in t nederlands gebrukelek is n gemeinte in de provincie friesland t oppervlak bedreug noe km op augustus woende hei lui boornstrehem is in oontstande bij de ierste friese herindeiling en wel oet de gemeintes idaarderadeel rauwerderhem en e groet deil vaan utingeradeel al sinds hètde de gemeinte officieel op z ch fries door de versjèllende achtergrun vaan de dörper in de gemeinte kós gein einheid in t bestuur oontstoon zoe kaom t tot instabiliteit daobij had de gemeinte n slechte financieel positie me besloot daorum de gemeinte op te lufte op jannewarie zien de kerne verdeild euver leeuwarden heerenveen sdwest frysln en de friese meren welke gemeinte per nui oontstoont de gemeinte boornsterhem bestoont oet de volgende kerne de friese naome die hei tösse häökskes stoon waore in de gemeinte officieel bij de herindeiling gónge roordahuizum friens jirnsum grouw idaard aegum warga warstiens en wartena nao leeuwarden rauwerd deersum poppingawier terzool en sijbrandaburen nao sdwest frysln akkrum nes en oldeboorn nao heerenveen en terhorne nao de friese meren drenthe soms drente gesjreve is n provincie vaan nederland in t noordooste vaan t land de provincie besteit veur e good deil oet zandgroond in t noorde en ooste evels ligk hoegtörf de provincie bestoont veur langen tied veurnaomelek oet hei in de twintegste iew zien väöl vaan die heivelde met bos beplant in drenthe weure väölerlei variante vaan t nedersaksisch gesproke die wel weure samegebrach oonder de naom drents meh wieneg gemeinsjappeleke kinmèrke höbbe me moot versjèl make tösse de taol vaan t zand wat al sinds minseheugenis weurt bewoend en die vaan t veen t oontginningsgebeed wat pas in de lèste iewe woort gekoloniseerd op t zand goon drentse dialekte gesteidegaon euver in t gronings naomaote me wijer nao t noorde reis de veenkolonies zien n aander verhaol in t noorde weurt ech gronings gesproke dit gebeed is vaanoet de stad groninge gekoloniseerd t zuie is n taolkundege misjmasj umtot de oontginning dao vaan versjèllende oondernumminge oetgong die lui oet versjèllende plaotse mètbrachte nog oongeveer d n hèlf vaan de drentenere spraok begin einentwintegsten iew drents de rockband skik en ziene zenger daniël lohues höbbe veur nationaol succesvolle meziek in t drents gezörg drenthe kint gemeintes dat zien nao flevoland de minste in drenthe zien mer eine kier echte herindeilinge gewees en wel in veur deen tied had de provincie nog gemeintes door de dao gebrukeleke bestuursvörm waor de provincie al ummer groetsjaoleg ingeriech nao zien in de provincie gein herindeilinge mie te verwachte veur e compleet euverziech zuug lies vaan geweze gemeintes in drenthe drenthe grens aon de volgende distrikte naomelek nederlandse provincies en duitse distrikte gelderland is n provincie in t ooste vaan nederland en zuver nao laandoppervlak zoonder water gemete wiedoet de groetste vaan t land drei veurnaom stei ligke drin nijmege arnhem en apeldoorn boe um ziech drei landelike gebeje vörme d n achterhook de betuwe en de veluwe de provincie grens aon flevoland overijssel limburg noord braobant zuid holland utrech en de duitse länder nedersakse en noordrien wesfale t is daomèt de einegste nederlandse provincie die aon twie duitse länder grens gelderland is wie limburg in trèk es bestumming veur binnelands toerisme in d n achterhook en op de veluwe weurt n nedersaksische streektaol gesproke zuid gelderland kint n ing aon t braobants verwant dialek op de veluwe goon hollands en nedersaksisch laankzaam inein euver gelderland heet gemeintes oondaanks zien groetde is gelderland neet zoe dèks veurwerp vaan gemeinteleke herindeilinge gewees es de provincies in t weste vaan t land groete herindeilinge voonte plaots in veluwe en reveregebeed betuwe land vaan maos en waal bommelerwaard en achterhook zuug wijer lies vaan geweze gemeintes in gelderland gelderland grens aon de volgende distrikte nederlandse provincies en duitse districte colla bemelmans gebaoëre in nut is ne limburgstaoëlige dichter en sjriever hae woeënt in nut en sjrif in t nuts nao zien sjtudie theologie in o a bonn duutsjland gaoëf hae part time godsdeens en maatsjappielier aan n middelbaar sjoeël en daonaeve wèrkde hae op de boerderie hae is winnaer van de veldeke literatuurpries bemelmans zaot in de redaktie van t veldeke limburgtiedsjrif en waor ouch vuurzitter van de veldekepries tot ónder zien eindredactie versjient in platbook uuëver sjerneermomente in t laeve in t wuurdje van te vure vertèlt hae dat als men tweetalig is men twee talen evengoed kan spreken verstaan en schrijven ik heb nederlands en limburgs gekozen omdat ik die twee talen perfect kan spreken verstaan en zelfs schrijven ik kan wel meer talen verstaan of spreken maar niet perfect vuur de puzzel van t laeve allein verlossing es d r achter de buim achter de sjterre get is dan eis ich dan bae ich dat t ne verloskundige is oet oplossing wil vesper weg oet nut d r waor ins e maedje van zieëvetieën jaor dat opins oet t dörp verdwieëne waor de jónge wiste t nog good ze waor gister nog op de hangplek gewaes in häör sjtrak zjwart laere pak de haore geverfd wie ne volièrevoeëgel hóng vol mit iezer ze waor wie ummer nogal bleik van hoed neet zoeë zier ómdat nut gein sjtrand haet meh ómdat ze ummer lang moewe droog en van die hoeëg gesjlaote truitjes van dat minor greun opsporing verzocht verdrónke in de pletsjbaek en t pasde neet in t rampscenario vóng de politie de luuj van nut geluifde dat ze in de scene zoot n hennepplantage houw ingetrokke bie ne fundamentalist dinkelik verkracht en zelf oetgelokt me huurt zoeëväöl op d n daag van huuj de ouwe miensj woert oetgelache in nut geluift jao nieëmes dat e maedje van zieëvetieën aan t water nao blome en vlinders kiek zuug ouch lies vaan limbörgstaolege bands en artieste abba acda en de munnik ac dc the afterpartees america christina aguilera air ali b tori amos anastasia anouk aphex twin arno atomic kitten audioslave ali b the band bawrence of aralia beach boys beatles beef bee gees chuck berry björk black sabbath blf frank boeijen bon jovi marco borsato david bowie james brown buena vista social club can captain beefheart mariah carey ray charles eric clapton clannad coldplay phil collins ry cooder elvis costello counting crows cradle of filth cream crosby stills nash young deep purple depeche mode destiny s child deus dewolff de dijk dire straits doe maar doors dreadlock pussy dream theater bob dylan eels eminem brian eno evil superstars fatboy slim cent peter gabriel the gathering genesis golden earring gorki green day raymond van het groenewoud boudewijn de groot guns n roses the guru guru heideroosjes jimi hendrix buddy holly iron maiden michael jackson janse bagge bend jay z elton john norah jones junkie xl harold k de kast r kelly the kik b b king kiss korn flip kowlier kraftwerk lenny kravitz k s choice lady gaga nynke laverman avril lavigne led zeppelin little richard daniël lohues jennifer lopez the mad trist madonna marillion bob marley ricky martin paul mccartney meat loaf metallica mika millionaire kylie minogue monza alanis morissette van morrison mumford sons muse nine inch nails nirvana noordkaap normaal the notorious b i g osdorp posse outkast paramore pearl jam belle perez pink floyd elvis presley prince public enemy puff daddy queen queens of the stone age radiohead rage against the machine rammstein axelle red lou reed gé reijnders rihanna rolling stones roosbeef rowwen hèze santana sex pistols shakira theo sieben sigur rós skik slayer anne soldaat solex britney spears spinvis bruce springsteen de staat statue steely dan sting sugababes supergrass jan swerts loes swinkels system of a down talking heads tame impala tc matic seconds to mars dj tiësto justin timberlake tokio hotel tina turner pac van dik hout velvet underground volumia tom waits whispering sons the white stripes the who robbie williams amy winehouse winterslag within temptation stevie wonder the xx xzibit yes neil young frank zappa zornik zuco archeologie grieks archaios oud logios gelièrd of oudheidkunde ies de weitensjap die door besjtudering van materieel euverbliefsele oet t verleje inziech probeert te kriege in de prehistorische fase van culture hun óntwiekkeling de meneer woa op culture ziech höbbe beïnvloed enz de modern archeologie is begonne mèt de inzichte van de geologe james hutton en charles lyell de archeologie kènt ne praktische kant veldwerk t doon van opgravinge en ne theoretische kant analyse datering en conservering van t gevónge materiaal t op grond van gevonge materiaal opsjtèlle verbetere en bevestige van theorieë enz ónterech weurt de archeoloog soms gezeen es ne sjat graver hae ies èvvel ne deskundige dae weitensjappelik bezig ies l ies eine publieke regionale radio en televisiezender in nederlands limburg de ièrsjte regionale radiozender in limburg waor de regionale omroep zuid roz dae begoes mèt oetzende in de ièrsjte sjtudio sjtóng in mesjtreech aan de hasseltkade en waor gevestig in n oud hièrehoes de roz waor direk vanaaf t begin same mèt de rono de regionale omroop in groninge drenthe en friesland ónderdeil van de nru nederlandse radio unie en vanaaf wie de nru opgóng in de nos n ónderdeil van de nos in begoes de nos mèt de boew van n nuuj sjtudio umdat t pand aan de hasseltkade väöls te klein begoes te were de nuujboew kaom aan de ganse andere kant van mesjtreech in de wiek mariaberg aan de bankasjtraot diet geboew kreeg al gauw de bienaam ruumdesjeep vanwege t väöl aluminium wat gebruuk waor sóms lepe de temperature in t geboew hoag op veural es t in de zomer breujerig werm woort eind jaore wie de nos alle regionaal umrope deeg verzelfsjtendige woort de naam veranderd in omroep limburg in september begoes omroep limburg mèt publieke regionale televisie de commerciële limburgse umroop tv waor in januari van dat jaor mèt televisie oetzendinge begoes de zendersj mooste destieds ein kanaal deile in zint tv en omroep limburg goon samewèrke en óntsjtong l van n fusie is noats sjpraoke gewaes diet moch trouwes ouch neet van t commissariaat veur de media umdat omroep limburg officieel nog ummer de zendmachtiging haet en omroep limburg eine publieke umroop ies l ies ein commercieel publiek bedrief dat in opdrach van omroep limburg de programma s deit make en ónder dae naam ouch deit oetzende noe d n umroop zoa groat waor gewore waor ouch de sjtudio aan de bankasjtraot väöls te klein gewore destieds houw de nos t geboew geboewd veur huègstes tot man meh noe wèrkde dao zoa n tot luuj die woorte versjpreid euver inkel noadgeboewe in de tuin van de omroop aan de bankasjtraot en in t oud geboew van tv in gelaen besjlote woort dan ouch um n nuuj sjtudio te boewe d r waore planne um te verhuze nao zittert of heerle meh de gemeinte mesjtreech houw de sjterkste kaarte in heng en verkoch omroep limbug es eigenaer van t sjtudiogeboew ne flinke lap grónd aan de ambyerwaeg zuid sins fibberwari zendt l oet vanoet de nuuj sjtudio s in amby l ies trouwes neet de enige regionale televisiezender in limburg d r ies ouch tv limburg deze zender haet in tegesjtèlling tot l limburg opgedeild in ach regio s mèt versjillende programma s l gebruuk dezelfde programmering in gans limburg meh op televisie ies d r regiosjpreijing veur reclame daonaeve besjteit ouch nog t commercieel radiosjtation star fm dat zendt sjuus wie l radio oet via de kabel en de ether lmburg volgt l waor de sjlogan van l meh sinds juli ies dat neet miè gans woar vanaaf daen daag kènt me in gans europa kieke en loestere nao l l ies te zeen en te huère via de astra h satelliet transponder ghz v e heinric van veldeke henric van veldeken ongevier spalbeek nao waor ne oudlimburgse hofdichter van veldekes laeëvesloup wit me neet väöl waarsjienlik sjpraok hae frans en latien en haw hae kènnis va rech t is neet zieëker woeraan van veldeke is gesjtorve mer t waor nao en vuur toen r doer wolfram von eschenbach woert genumd in ziene parzifal hae is d r ieësjte sjriëver van de lieëg leng de nederlande woeëvan d r naam bekind is de nederlandse limburgse en duutsje literatuurgesjiedenis beginne mit veldeke e waor d r ieësjte dae in n germaanse taal t eindriem gebroekde dat in daeën tied waal gebroekelek waor in de romaanse tale in de plaats van t bis doe gebroekelike midderiem hae is geboere op de plek woeë saer de ieëw de zgn veldekewatermuële sjteet aan de demer in t vuurmalig gehuch veldeke bie spalbaek in de buurt van hasselt hae sjreef zien ieësjte wirk tösje en ónger besjerming va gravin agnes van loon köster hessel va st servaas in mestreech en hermann von thringen in wis me al oet pterichs ehrenbrief dat veldeke n servaaslegende gesjrieëve how mae ze waor nog neet truukvoonde bis me in fragmente ontdèkde in aubel versjneje es huuskespapier dit handsjrif datiert oet en woert in t mestreechs begaardenkloeëster gesjrieëve nao woerte in duutsjland oeërsjprónkeleke handsjrifte truukvoonde ze woerte gedatierd op ongevier en de taal is die va tongere mestreech rond zowwe de fragmente nao duutsjland verhuus zieë woeë ze model sjtónge vuur d r beierse servaas en woeë ze in d r de ieëw versjneje woerte es bookbeendersmateriaal veldekes ieësjte wirk oet besjrieëf de laevesloup vita latiens laeve van sintervaos dae de petroeënheilige van mestreech is sintervaos is nen armeen dae nao lotharinge trèkt en biesjop van tongere waert meh de zóndige tongenare wende ziech va servaas aaf dae nao mestreech vlöcht woeë hae vernumt dat god de tongenare sjtraove wil mèt attila d r hun servaas baejt bie t graaf va petrus om t ónheil aaf te kiere wat neet lökt mer hae krieg waal ne zilvere sjluuëtel woeëmèt hae de gedode tongenare vergaeving sjinkt veldekes twiede wirk behandelt de wóndere die servaos nao zienen doeëd verrich zow höbbe va dit wirk wuurt aangenómme dat t tösje en gesjrieëve is veldekes belangriekste wirk waor de eneide uuëver de trojaanse held aeneas dit wirk waor de ieësjte hoofse roman in n germaanse taal en gebasierd op de in t oudfrans gesjrieëve roman d énéas eneide woert gesjrieëve rond op t hof van d r graaf va kleef allein de middelhoeëgduutsje vertaling van de eneïde haat de historie euverlaef vanwaeëge ziene excellente techniek haw van veldeke väöl invlood op d r duutsje literatuur vanaaf de twelfde ieëw hae woert gewaardierd vuur ziene lyrische poëzie woeëvan ongevier dartig vuurbeëlde höbbe uuëverlaefd swer mir schade an mner vrowen dem wnsche ich des rses dar an die diebe nement ir ende swer mn dar an schne mit trouwen dem wnsche ich des paradises unde valte ime mne hende vrge iemen wer si s der bekenne s d b ez ist diu wolgetne gnde vrowe mir der sunnen gan ich dir s schine mir der mne swie mn nt geveger waere s gewunne ich lieb nch leide unde vröide manicvalde wan ich weiz vil liebiu maere die bluomen springent an der heide die vogel singent in dem walde d wilent lac der sn d stt nu grener kl er touwet an dem morgen swer nu welle der vröwe sich niemen noet es mich ich bin unledic von sorgen handel is t oetwissele vaan geujere deenste en aander kosbaar zake handel is t basisprinciep vaan eder ikkenomie t drieve vaan handel weurt ouch sjachele geneump de ierste oetwisseling vaan geujere of deenste gaof t al in t paleolithicum de awwe steintied mer kaom pas ech op in t mesolithicum de middelsteintied t gief bewieze tot al jaor trök woort gesjacheld euver groeten aofstand en tege d n tied tot de homo sapiens oet t neolithicum kaom de jonge steintied v chr indegend mèt de introductie vaan t sjrif en stei en landbouwgemeinsjappe vörmde waor handel n essentieel deil vaan t leve de stap nao n gevestegde agrarische levesstijl transformeerde de minseleke sameleving en leide bis e veujseleuversjot zoetot me nui zake wie wèrktuig make en weve kós oontwikkele dees ambachslui creëerde daan n euversjot vaan hun produkte wat ze weer kóste verhandele veur veujsel dörpe gónge ziech specialisere in produkte die door nen aandere geleef waore en roond v chr hadde de mesopotamiërs handelsroutes gevesteg mèt de stei in de indusvallei mesjiens de ierste verbindinge tösse oongelieksoortege steieleke gebede handel is n motor die ikkenomieë aonzèt sociaol interactie vergemekelek polletiek veranderinge stimuleert en veurt nao de verspreiing vaan ideeë taole geujere culture relizjie riekdom lui en krenkdes via handel sjare lui geujere in oet wei streke huurde ze euver gebäörtenisse en zworve ze oet nao oonbekinde plaotse veur nui kanse handel heet relaties tösse meugelek rivaole gestabiliseerd mer ouch geveurd nao konflikte oorloge en t oonderwerpe oetmaorde en oonderdrökke vaan mieljoene mesjiens wel mieljaarde lui door alle tije heen zien richards opgestande oondergegaange en opgewek umtot de minseleke basisbehoefte handel tot noedzaak maakde wie dèks mèt aw germaonse wäörd in t limbörgs is t duuster of handel vaan t duits of nederlands de taol in kaom of wat realistischer is al veur de vörming vaan dees twie taole gebruuk woort in limbörg t drieve vaan handel weurt in t limbörgs ouch sjachele geneump ouch heivaan is de etymologie duuster al zal t woersjijnelek n verlimbörgs woord mótte zien gewees vaan t vlaoms schachele iemes dee sjachelt weurt allewijl in t mestreechs dèks nen handeleer geneump mer dat is n verhollandisering eigelek sprik me meistens vaan sjacheleer of marchang marsjang vaan t frans handele weurt nog ummertouw in t mestreechs marchandere geneump vaan t frans marchander onger relizjie versjtit me meistal godsdeens letterlik band mèt religare god ein god gode of ein hoëger weze ein religie is in dees zin ein van de väöl vörm van zingaeving zeuke nao beng in breiere zin is t n mieë algemein vörm van spiritualiteit geveulens gedachte met betrèkking tot de zin van t laeve in relatie tot óf n mach of manifestaties van ein mach óf ein bewus neet nader gediffinniieëd beginsel of essensie eeder relizjie betaomp ziech oet n zeumering vaan geluifseuvertuiginge eder relizjie oonderwies of veerkoondeg häör eige woeregheije euver de wereld de minsheid en god of gäöj dees geluifseuvertuiginge make ouch klaor wie de volgelinge ziech vaan n bepaold relizjie de verlossing of verleechting kinne vinde en boeveur dit e belaangriek buut is in hun spiritueel reis oet dees zeumering vaan geluifseuvertuiginge vleuit de zeumering vaan geluifsopvattinge oet die vasligke wee de autoriteit höbbe en in wiewiet zie hun autoriteit mage oetoefene op hun lui oet hun euvertuiginge liere relizjie wat hun woerheid is euver t leve en d n doed lieje en hoop en wat t gief nao d n doed ze geve beteikenis aon t leve en liere de volgelinge vaan relizjie hoop bij lieje en verlees geluifseuvertuiginge rituele en ethiek zien de drei hoofeleminte vaan relizjie boevaan de geluifseuvertuiginge ziech tot de belaangriekste behuurt umtot ziech dao oet de rituele en ethiek höbbe gevörmp theolozjie ranzjeert die geluifseuvertuiginge tot get wat de lui verstaon sommege relizjie wie islam en versjèllende geïnstitutionaliseerde vörm vaan christendom wie kathelicisme en christelek orthedoxie höbbe e gans verfiend systeem oontworpe dat ziech de theolozjie eige maak aander relizjie wie hindoeïsme jäödom en väöl neet geïnstitutionaliseerde vörm vaan prottestantisme bassiere hun theolozjie op de verhaole oet hun beuk weer aander wie boeddhisme en zoroastrisme betaome bis de relizjie die systeem en verhaol combinere bis ein theologie veer nömme de relizjie die hun geluifseuvertuiginge bassiere op gaans en allein verhaole eigelek relizjie zoonder wirkeleke theolozjie theolozjie is naomelek strik geboonde e systeem van relizjieus reigels of relizjie ziech betaome bis theolozjie verhaolene of get d r tössenin hink aof vaan miedere dinger boe oonder hun historie relizjie wie t jäödom en hindoeïsme zien rilletief aajd vergeleke mèt de meiste nog levende relizjie zie zien oontworpe veurtot de aajdgrieke in beeld kaomde de grieke stoonde d r um bekind hun relizjie oetein te zitte in n hendeg oetgewirkde theolozjie daomèt tot de jäöse en hindoeïstische relizjie historisch gezien logiescherwies verhaolend vaan eerd zien en t dèks ouch door jäö en hindoes es beleidegend weurt gezeen um de relizjie te theolizere in aander wäörd um hun reigels um te zitte in e systeem n aander reije kin dat vaan lidmaotsjaop zien bij stammerelizjie is ne geluivege geine geluivege door t geluif mer door t blood wat r druug väöl inheimse relizjie oet noord amerika höbbe daodoor väöl eweg vaan t jäödom me betaomp ziech bis n relizjie umtot de awwers behure tot n relizjie of me dat noe wil of neet dit soert relizjie zien tribaol vaan eerd jäödom is evels n oetzoonderlek relizjie wat dit betröf t kin wie de noord amerikaanse inheimse relizjie weure gezien es n stammerelizjie umtot t jäödom weurt euvergebrach vaan mojer bis kind mer t kin ouch weure gezien es n ope relizjie wie christendom en islam umtot me ziech kin bekiere tot t jäödom relizjie wie t christendom en d n islam zien dat evels neet umtot me ziech kin bekiere tot de twie lètsgenömde relizjie mot me lui trèkke um ziech aon te slete bis de relizjie daoveur zoe dachde de christene en mohammedaone aonhengers vaan d n islam in eder geval heet me e klaor systeem nudeg dat begriepelek is veur nui lui theolozjie dös allewel t evels väöl mie relizjie gief in de wereld betaome de meiste intakte relizjie ziech bis ein vaan de twie groete relizjiegróppe die twie zien de abrahamse relizjies jäödom christendom en islam en de oesterse relizjies taoïsme confucianisme hindoeïsme boeddhisme en shinto zoewel abrahamse relizjies es oesterse relizjies höbbe n gedeilde oerspronk evels is t verband tösse abrahamse relizjies en oesterse relizjies bis allewijl nog neet gevoonde de abrahamse relizjie höbbe hun naom te daanke aon hunne gedeilden ierste profeet abraham me nömp t ouch wel de judeo christeleke traditie evels weurt dit allewijl door de meiste weitesjappers neet mie gebruuk door t gemis vaan n islamitische term in t woord de relizjies höbbe hendeg väöl gemein zoe geluive de jäö christene en mohammedaone alledrei tot de mins is gesjape nao t evebeeld vaan god en tot dizze god de wereld oet t niks heet gesjape de abrahamiste zoewie de aonhaangers vaan dees relizjie ouch weure genömp geluive daoneve ouch in de vrij wèl dee höbbe de lui gekrege um zelf te beslete wie ze motte leve plös n zeumering reigels en gebaoje die de lui de weeg leijt nao e good en heileg leve me geluif ouch tot god oets de wereld oet al häör eleng zal haole en universeel vreij zal stiechte daoveur kin t evels n periood geve vaan väöl oorlog en eleng me geluif teslot ouch tot de lui de opdrach höbbe gekrege gods wil op eerd oet te veure de tekste vaan de abrahamiste komme veur e groet gedeilte mèt mekaar euverein evels mot me verstaon tot t iers t jäödom goof boenao t christendom vólgde um teslotte daonao de islam veur t iers te zien in de historie heidoor höbbe mohammedaone t mies gemein mèt de aander relizjie en de jäö eigelek t mins de drei heileg beuk zien es volg dit höbbe ze gemein t gief twie groete versjille tösse de abrahamiste zoe gief t in t christendom de drei einheid christene geluive ouch in einen god zjus wie jäö en mohammedaone evels geluive zie tot god besteit oet drei persoene de vaojer de zoon en d n heilege geis dit bots veural mèt de mohammedaone die geluive tot de drei einheid t christelek geluif in eine god oonwoerechteg maak n aander versjil is t zeen vaan jezus es messias mèt de mohammedaone en christene bots dit neet hendeg t innegste versjil dat t hei gief is tot de christene geluive tot jezus daodwirkelek de messias waor en de mohammedaone geluive tot jezus zie wirk op eerd neet kos aofmake dat heet mohammed daan volges de mohammedaone evels wel kinne doen iemes boe de christene weer neet in geluive nein t versjil bots hei veural mèt de jäö die d r in de tora ophamere tot me nog ummertouw moot wachte op de messias dee is volges de jäö dös nog gaaroet neet gekomme allewel de mohammedaone dös wel in jezus geluive dèks oonder zienen arabische naom isa gief t geine jezus in t jäödom wat daan weer hel bots tösse christendom en islam is t geluif vaan de christene tot jezus de zoon vaan god is volges de mohammedaone is t evels oonmeugelek tot god ne zoon zaw kinne höbbe aongezeen heer geine mins is groetse botsing tösse de jäö en mohammedaone ligk m veural in de euvernömming vaan de tora te opziechte vaan wie de christene dat höbbe gedaon de christene gebruuke letterlek de gansen tora es t aajd testemènt en acceptiere de jäö es de opstiechters vaan t christendom heidoor is de band tösse t jäödom en t christendom euver t algemein stèrker al is de band tösse europeane en jäö in de historie toch dèks oonwinselek gewees de islam heet daodoor n zwakere band mèt de t jäödom umtot t de verhaole vaan de herbreeuwse biebel wel acceptiert es de ierste goddeleke opebaoring heet de islam de verhaole meh gedeiltelek euvergenomme en geïslamiziert daoneve besjrijf de koran dat de herbreeuwe oet d n tied vaan de tora touwkomstege islamiete waore dewijl ze de jäö oet d n tied vaan mohammed es oonweerdeg besjrieve evels besjrijf de koran wel tot de bande tösse christene en jäö mot weure vasgehawwe en tot dees relizjies es evenweerdeg motte weure gezeen es aander wege nao t zelfde dool get vergeliekbaars kump me neet tege in de biebel welk relizjie dös n beter band heet mèt wel relizjie is dös eigelek neet te zègke de veurnaomste relizjie die ziech betaome bis de oesterse relizjie zien hindoeïsme en boeddhisme evels valle hei oonder ouch de veurnaomste relizjie vaan china taoïsme en confucianisme en de veurnaomste relizjie vaan japan shinto taoïsme woort mie es twiedoezend jaor geleije in china gestiech door lao tzu dee weurt gezeen es de autäör vaan de tao te ching t book boeop de taoïstisch filosofie is gebassierd dees relizjie propagiert de einvajd en oonbaotzöchdegheid mèt de tao t centraol en sjikkend princiep vaan t universöm volges de wet vaan de tao limbörgs de weeg kiert alles trök nao zie beginpunt en zit t gans beslote in zien deile door de tao geit alles vaan ne staot vaan neet zien nao zien en weer trök nao neet zien door de tao oongeheenderd zien geng te laote goon weurt de wereld ne röstege plaots confucius waor ne lieraar oet de periood bis veur christus dee doezende studènte had en haverwege zie leve t taoïsme verleet en op zien theorieje t confucianisme stiechde heer geluifde d r in tot de minsheid ne staot vaan perfectie kos bereike door de geis te költiviere in zien lier weurt de touwiejing aon de awwers en rituele benaodrök en weurt d r väöl weerde gehech aon oontwikkeling zelfcontrol en moreel gooj sociaol activiteite allewel t confucianisme mie n wereldbesjouwing waor euver wie me e zjuust en moreel good leve kos leije en gein georganizierde relizjie woorte de ideeje vaan confucius de staanderd in de chinese polletiek en weitesjap en woort t oetindelek aongenomme es de keizerlek ideolozjie t confucianisme heet n geweldeg invlooj gehad op aander oesterse relizjie zoewie t taoïsme en t boeddhisme t boeddhisme heet ziech evels veur t groetse gedeilte gebassierd op t hindoeïsme dat de veurnaomste relizjie vaan india is hindoes geluive in de brahma n iewig ooneindeg princiep dat gei begin en ind kint en de brón en inhaajd is vaan al t leve daoneve geluive hindoes in transmigratie de ziel die bij d n doed in n aander liechaom euvergeit en reïncarnatie de krink vaan doed en weijergeboorte hindoes geluive ouch in karma t idee tot iemes zien handelinge in t eint leve n direk effek höbbe op de gebäörtenisse in t kommend leve veur hindoes kump de verlossing wienie ze oetindelek weure bevrijd vaan de krink vaan leve en doed op de lètse twie relizjie confucianisme en hindoeïsme is boeddhisme groetedeils gebassierd de veurnaomste relizjie vaan centraol en oes azië veur boedhiste is de wereld n gevengenis vaan lieje en illusie die lui aofhilt vaan t vinde vaan de vrijegheid en verleechting boeddhiste geluive tot t dool vaan t leve is tot me liert tot niks ummertouw blijf veurbestande en dat lieje oontsteit doortot lui ziech hechde aon de dinger in t daogeleks bestande lui zien veurbestömb um de krink vaan leve en doed te herhaole bistot ze bis dit inziech komme slechs door ziechzelf ls te make vaan de begierte en door hun eige identiteit op te geve kinne lui bevried weure oet dees krink de oetzöndering vaan de oesterse relizjie is shinto n lokaol en inheims relizjie vaan japan die de naodrök ligk op de veriering vaan de natuur de veurawwers en de aw helde dees relizjie benaodrök de däög vaan t leve mèt e woer hart dat wil zègke oprech en rechgesjaope ne staot dee slechs meugelek is door ziech bewös te zien vaan t goddeleke get dat alle oesterse relizjie gemein höbbe is dat me neet geluif in eine god sommege boedhiste geluive gaaroets neet in ne god hindoes geluive weer in hoonderde gäöj de kringloup vaan natuur leve en doed is ouch get wat me kin trök vinde in de oesterse relizjie en najleks in de abrahamse relizjie de veer groete filosofische levesvraoge laote meistens good t versjil zien tösse versjèllende relizjie de vraoge zien euver t algemein um de ierste vraog te beantwoorde mót me weite tot t innegste boe relizjie t euverins zien op groond vaan dees vraog is tot t n reij gief boeveur me op eerd is eder relizjie opziech nuujd lui um mèt te doen un häör spiritueel reis die reis is ein vaan de groetse dinger die relizjie kinne aonbeije en de vörm d rvaan versjilt groet per relizjie evels allemaol mèt dezelfde boodsjap me is hei veur n reij en mèt n buut oet force vaan de christene beveurbeeld betaomp eus reis en de reij boerum v r op eerd zien oet t vinde vaan de verlossing vaan de zun en n iewegdäörend leve in d n hiemel t christendom heet volges weitesjappers dit idee vaan d n hiemel of t paradies opgepik oet t zoroastrisme n aw perzisch relizjie de zoroastristische roots zien ouch trök te vinde in de islam mohammedaone geluive naomelek tot de reis de meneer boe op me de leefhöbbende euvergaaf aon de wil vaan god bewies zoewie die weurt oonderweze door de profeet mohammed zoetot me naotot me beoerdeild is op d n daag vaan t oerdeil de brögk euversteek dee nao de gare vaan t paradies leijt de hindoes dinke evels weer get gans aanders me is op eerd um n spiritueel zeuktoch te make zoetot me bevried kin weure oet de krinkloup vaan t ummertouw weer gebore weure en op die meneer kine oontsnappe aon de tiejlekheid vaan t minslek leve op groond vaan de boedhiste reis me weg vaan t lieje nao ne staot vaan zien boe in me bis woere wiesheid en verleechting is gekoume de jäö make n reis die n meneer is um hun leefde veur god te toene door zien geboje in de praktiek te bringe dees veraandere en redde neet allein de jäö meh ouch de wereld de versjillende relizjie höbbe eder hun eige visie roontelum de spirituele reis versjillende ideeje euver t goddeleke en versjillende meininge euver de wereld mèt naome es t um de vraog wie me mót leve geit wienie t evels geit euver t liere vaan mètdoog t vereurdeile vaan moord en klaije t bevördere vaan leefdaojegheid veur de erme en gooj dinger doen op t algemein en t vereurdeile vaan oonrech dat aander weurt aongedaon lieke ze gans en al op mekaar de idee vaan de universele geldegheid vaan moreel wètte weurt de natuurwèt genömp en heet ne groete rol gespäöld in inkele christeleke en joedse tredisies en theorieje vaan oonder aandere thomas vaan aquino en maimonides versjillende relizjie kinne n variant vaan de gawwe reigel benaojer aander lui zoewies diech wils tot ze diech benaojere n aontal relizjie boeoonder t jäödom geve n positief benaojering zoewie dee ierder is gecititeerd aander relizjie wie t christendom en de islam geve n negatief formeliering vaan dit ethisch inziech wat geer neet wil wat uuch gebäört dooch dat ouch nen aander neet de gawwe reigel rappeleert lui d r aon tot me n leefhöbbend relatie vol mètdoog mèt iemes kin opbouwe wienie me zien geriechheid op ziechzelf en zien tröktrèkke op ziechzelf kin euverstijge wat us pijn deit deit aander pijn wat n heilzaom wirking heet in us genees ouch aander moraliteit begint daomèt mèt dees gedeilde heilege woerheid veur de abrahamse relizjie gief t de idee vaan de heilegheid vaan t leve due geworteld is in eine god dee gans en al t leve heet gesjaope en al t leve get vaan zien heilegheid heet gegeve dees heilegheid kin versiedene niveaus in de relizjie vaan abraham alleriers zien de dinger op dees wereld n bepaolde mate vaan respec versjöldeg umtot god ze gesjaope heet daoneve zien de levende wezes op eerd zoewel door god gesjaope wie gezegend um ziech veurt te plante en de soert in stand te hawwe te slot zien alle lui gesjaope gezegend en gemaak nao t beel vaan god in abrahamse relizjie is t leve heileg umtot god t gesjaope heet en heet me neet t rech um n ind te make aon dat wat god gesjaope heet wel is t zoe tot de minsheid bove aon de lèdder vaan heilegheid steit in oesterse relizjie weurt de heilegheid vaan t leve breijer touwgepas in beveurbeeld t boeddhisme hindoeïsme en aander relizjie gief t heilegheid in t leve umtot me geluif tot t goddeleke aonwezeg is in al levend dinger stèrker nog väöl oesterse relizjie liere vegetarisme es de meneer um de ethische weerd vaan ahisma te oondersteune wat wil zègke t aofzeen vaan geweld contra al levend wezes in oesterse relizjie kump ierbeid veur t leve veurt oet de idee dee karma heet karma is t geluif dat me krijg wat me geef wienie me dös e gewelddaojeg leve leidt zal me te lieje höbbe van geweld in dit leve daan wel in de leve die me leijt nao de wijergeboorte t leve mot gerespektierd en besjermp weure umtot t respektiere vaan t leve n deil is vaan t leije vaan e verleech neet gewelddaojeg bestande me kin ziech aofvraoge boeveur t es relizjie in hun algemeinheid de heilegheid vaan t leve liere zoeväöl geweld gief op dees wereld en goof n antwoord is tot lui neet perfek zien relizjie beije t riechsnoer en de kaojer um e good leve te leije oetindelek zien lui zelf evels verantweurdelek veur wat ze doen alle relizjie liere tot wat de lui gegeve weurt in hun leve mot weure gedeild mèt lui die in noed zien in oesterse relizjie is leefdaojegheid n meneer um e good karma te kriege in abrahamse relizjie kump t gebod um get aon de erme te geve veurt oet t geluif tot god gans en al bezit umtot heer de wereld gesjaope heet in feite bezitte de lui op groond vaan de abrahamse visie niks ouch al dinke lui mesjiens vaan wel in plaots daovaan heet god de lui gans en al in bruiklien geve me wèrk hel um bepaolde dinger te kriege aander dinger wie gezoondheid intelligentie en telènte zien klaore gesjènke vaan god wat me heet mót me deile umtot leefdaojegheid de meneer is boe op me aon god kin toene tot me kontènt is te deile wat heer mèt de lui deilt tzedaka is t herbreeuwse de relizjieus taol vaan de jäö woord veur leefdaojegheid en t vörmp e belaangriek oonderdeil vaan de geluifspraktizeringe vaan de jäö t geve vaan aalmoze zakaat vörmp ein vaan de vief zuile vaan de islam en t is ein vaan de belaangriekste oonderdeile vaan de heilege islamitische maond ramadan lui neet nao hawwe die pijn doen is väölliech de meuilekste en belangriekste lès die relizjie lui perbere te liere de natuurlek reflex vaan lui die koed is aongedaon is um aander lui betaold te zètte relizjie perbere dees neiging in toom te hawwe en lui te liere um de lui die koed doen neet nao te hawwe in europa kump t cultureel idee um neet nao te hawwe vaan de abrahamse relizjie umtot god us eus zun heet vergeve mótte veer aander ouch hun zun die ze tege euver us höbbe begaange vergeve in t christendom geef jezus t veurbeeld vaan dit vergeve door degein die häöm höbbe vermoord neet nao te hawwe in t jäödom is d n heilegen daag jom kippoer limbörgs groete verzeunsdaag gewied ain t vergiffenis sjinke en vergeving vraoge aon god en aandere in de islam is de heilege maond ramadan gewied aon leefdaojegheid eb t vraoge en sjinke vaan vergiffenis väöl relizjie geluive tot lui hun groetse potentieel es spiritueel wezes neet allein kinne verweizeleke meh in heileg gemeinsjap mèt aander de talmud en de masai in afrika kènne e gezègkde stek geböndeld in n wösj zien oonbreikbaar n inkel stek kin e keend breke in t jäödom is bij e formeel gebeij de aonwezegheid vaan n minjam veries n zeumeling vaan tien volwassene wat t beleng vaan de gemeinsjap verstèrk in t theravada boeddhisme weurt de gemeinsjap vaan monnike sangha genömp ein vaan de belaangriekste spirituele illemènte vaan de sangha is t samekoume veur mèdetatie en gebeij relizjieus orde vaan priesters en nön in t katholicisme oonderhawwe hun gemeinsjap mèt mekaar en de kèrk door t gebeij en ieredeensde inkele relizjieuze gemeinsjappe zoondere ziechzelf aof vaan de maotsjappij chassidische jäö sommege boeddhistische monnike trappiste en aandere katholieke monnike en mennoniete beveurbeeld keze d rveur um e hendeg geïsolierd en strik leve te leije dees relizjieus gróppe zoondere ziech aof um hun levenswies te behawwe ziech te concentriere op hun gebeijsleve en hun spiritueel gemeinsjap te besjerme tege de verlokkinge vaan de boetewereld neet alle relizjieuze gemeinsjappe eise zoen geïsolierd bestande beij types gemeinsjappe staon veur oetdaginge geïsolierde gemeinsjappe staon veur de opgaaf um ope te staon veur wat de boetewereld te liere heet ope relizjieuze gemeinsjappe staon veur de oetdaging hun relizjieus identiteit te behawwe en euvere te drage beij opgaves zien groet de twie wege zien hendeg versjillend meh in beij weurt geperbeerd um lui spiritueel same te binde en wierbaar te make tege de kaw van de modern besjaoving relizjie help lui mèt de angs veur d n doed um te gaon door hun te laote weite wat ze kinne verwachte nao d n doed intrèssant is dat oondaanks alle detailversjille in t antwoord relizjie in eint deenk euvereinstömme t idee tot de neet t ind aongief lui betaome ziech bis e liechaom en ne geis op krach vaan relizjie en allein t liechaom hiemelt heimèt geve alle relizjie dös n taomelek klaor antwoord op de daarde vraog de geis of ziel nefesj of nesjama genömp in t jäödom en atman in t hindoeïsme is de entiteit die wijer leef nao d n doed oesterse en abrahamse relizjie höbbe evels versjillende ideeje euver wat de geis meint in oesterse relizjie wie t hindoeïsme en t boeddhisme zien de individuele geize gein oondersjeije geize ze betaome ziech eine veur eine bis de groete wereldgeis in de abrahamse relizjie betaomp de geis ziech neet bis de heilege geis of ziel mer is t n zelfstendeg entiteit in t jäödom weurt euver de geis dèks gesproke es n aosem of wind t zoroastrisme deilt t geluif tot edere geis oet god veurtkump en weer mót trökkiere nao god betwis weurt of de geis noe n deil vaan god is of get aanders wat de geis persies meint is minder belaangriek es t feit tot t diir n oondersjeid te make tösse us es fysiek en spiritueel wezes leve nao d n doed gief in inkele relizjie weurt t leve nao d n doed gekènmerk door plaotse d n hiemel en de hel veur christene en jäö en t hof t paredies en t vuur de hel veur mohammedaone hindoes en boedhiste kinne zjus gei riechteg leve nao d n doed hindoes geluive tot de geis blijf reïncarnere bis heer ne staot vaan perfektie heet bereik op dat momint weurt heer verlos vaan de krinkloup vaan leve en doed en weurt heer vereineg mèt de wereldgeis dee steit veur t gaans universöm boeddhiste geluive tot de geis reïncarneert bis heer verleechting heet bereik op dat momint weurt heer ouch verlos vaan de krinkloup vaan leve en doed veur beij de hindoes en de boeddhiste hilt d n individuele geis op te bestande wienie heer perfektie en verleechting heet gevoonde door n deil vaan alles te weure nao die hereineging is niks wat te make heet met eus wereld mie belaangriek veur de geis en besteit de wereld zelfs gaaroet nimmie veur häöm veurtot me in relizjie kin begriepe boeveur t koed gief in de wereld mót me iers begriepe wat koed inhilt zoe geluive de jäö tot t koed n fout is die weurt gemaak door lui die in essentie good en vol fetsoen zien dees visie op t koed weurt gedeild mèt de christene mohammedaone en zorastriste evels voge dees drei relizjie nog twie aander visies d r aon touw zoe is t koed op krach vaan hun e natuurlek antwoord vaan eus weze dat vaan natuur zier zundeg is zuuch de contradictie mèt de ierste visie en is t koed t rizzeltaot vaan de verleijing door d n duvel vaan in essentie zwaak lui de hindoes en boedhiste hawwe d r n gans aander visie aon euver en zègke tot t koed ein vaan de illusies is die me koestert vaanweeg t lieg niveau vaan spiritueel begrip bij de mins al gief t ouch natuurlek de gedegde vaan karma die me zou kinne zien in zie negatieve vörm es e gevolg vaan t koed n fout in t vörreg leve heimèt heet karma zekere euvereinkomsde mèt t koed vaan de jäö sommege atheïste zien d n eerd vaan t koed es t bewies tot t geine god gief in eus leve de veuroetgaank vaan de wietesjap is allewijl zoe verbaozendwèkkend tot de sjèrpe grenze tösse weitesjap en relizjie obbenuits oonder vuur ligke boebij t gevech noe hendeg serieus weurt de strijd weurt veurnaomelek geveurd op t gebeed vaan de biotechnolozjie de weitesjap die de materie vaan t leve obbenuits ranzjeert genetische manipulatie klone genetisch gemanipuleerd veuisel t zien allemaaol zake die regelrech botse mèt de relizjieus vraog zien veer door god gesjaope of höbbe veer uszelf gesjaope dees vraog is hendeg nui en weurt es gans belaangriek gezeen door de allewijl relizjiewereld dees vraog brink relizjie en weitesjap in konflik evels in e vröchbaor konflik veur de veraandering dit konflik lieket neet op t konflik vaan de katheliek kèrk die galileo exkommenecierde umtot heer t biebels idee tot d n eerd t centrum vaan t universöm is in twiefel had getrókke dit konflik geit euver moreel en spirtueel grenze vaan de weitesjap en leijt bis nui vraoge veur weitesjappers en theolozje umtot veer lui kinne klone mótte veer dit daan ouch doen vaan wee is de kloon heet ne kloon rechde weurt ne kloon gemaak nao t beeld vaan ne god wat beteikent t um ne mins te zien gezeen de nui oontwikkelinge in de biomedische weitesjap diech bis miene bedeende iechzelf höb diech oet gezoch weit daan geluif daan realiseer diech daan toch iech bin d n innegste god veur miech goof t geinen aandere god nao miech zal t d r ouch geine geve jesaja dees sömpel oetspraok vaan t joeds geluif gief t oetgengspunt weer vaan de spiritueel minsheid in europa veer zien hei um te getuige vaan d n eine woere god t europees geluif vink aon mèt god weurt begeisterd door god en god is in eder periood taktiel dit veers heet allezeleve evels weineg zin veur nen hindoe ne boeddhis nen taoïs of veur de geluivege oet väöl aander oesters relizjie veur dees lui gief t gein spiritueel reis die de abrahamse god mót veriere mer ein die oet t verleech raak en vereineg weurt mèt de goddelek essentie die gans en al in t universöm begeister v r spreke hei veur t gemaak vaan god in plaots vaan hoeger weze of force daomèt betaome dees bewieze veur väöl weitesjappers betaome dees bewieze ziech neet bis weitesjappelek bewieze ziech bis väöl mie relizjie es baar de abrahamse t kosmolozjisch bewies steit veur t feit tot tied besteit bewies tot god besteit heiveur mót me iers de vraog stèlle goof t oonindegen tied veur dit memint of goof t ouch e memint wienie d n tied oets begos is wienie de opeinvolginge vaan oerzake die bis t allewijl memint höbbe geleijd oonindeg is heet me volges de relizjie n oonveurstèlbaar perbleem umtot n oonindeg serie ziech noets kin voltoeije me kin beveurbeeld neet vaan ein bis oonindeg tèlle es t dös n oonindeg serie meminte en oerzake goof veur t allewijl memint zawwe v r noets op t allewijl memint kinne aonbelande veer zien evels t allewijl memint wat t bewies veur relizjie is tot de serie meminte die begos bij de sjöpping en vaan dat memint nao t allewijl memint is gegaange gein oonindeg serie is meh n indeg t teleolozjisch bewies steit veur t idee tot t bestaon vaan de wereld bewies tot god besteit me kin heiveur e good veurbeeld bedinke louis löp euver straot en zuut n horloge oppe stóp ligke weit heer tot t horloge e prodök is vaan nen horlogemaker of veroonderstèl heer tot iemes t horloge heet gemaak alliech is t antwoord tot heer mèt klaor zekerheid weit tot iemes t horloge heet gemaak zelfs es heer ziech d n horlogemeker noets zal treffe of noets te hure krijg wie heer heit weit heer nog ummertouw tot heer besteit umtot dat horloge zoonder m neet bestande kos höbbe zien kinnes euver t bestande vaan nen horlogemeker is n veroonderstèlling noch geluif t is e feit de wereld is op krach vaan relizjie zjus wie louis horloge in de zin tot ouch de wereld n oontwerp en e buut heet es me weit tot nen horlogemeker besteit wienie me nao n horloge kiek umtot me zeker d r vaan is tot zoen deenk neet zaw kine bestande zoonder horlogemeker daan hoof me allein meh nao t oontwerp en de petroene vaan t universöm te loere um te weite tot euver ne wereldmeker oon de geng is gewees ne sjöpper vaan alles wat v r zien t ontolozjisch bewies zeet tot t konsep god bewies tot t ne god gief en is invojdeg en tegeliekertied complex en t is daan ouch neet veressend tot dees riddeniering de meiste aondach vaan filosofe trèk de idee is tot wienie v r euver god naodinke v r neet euver oonzinneg ideeje naodinke wie e getrojd vriegezel of e veerkant cirkel wienie v r euver god dinke dinke v r aon t groetse en meis perfekde weze dat meugelek is en zoeë weze mót bestaon umtot v r d r euver kinne dinke en v r zawwe d r neet euver kinne naodinke es t neet zaw bestande op krach vaan de ontolozjische bewiesveuring is de idee vaan god de innegs idee boeveur t bestaon vaan de betrèffende entiteit vereis is de idee vaan god betaomp ziech euver volmaakheid en veur volmaakheid is vereis tot t besteit t ethisch bewies geit euver t bestaon vaan moraliteit en tot dat bewies tot t ne god gief de vraog die bij dit bewies huurt is invojdeg boe kump t minselek vermoge vaandan um moreel käös te make t kin ziech neet oet de nature betaome umtot t dao niks aanders gief dat ouch dit vermoge heet dös mot t oet n brón kaome boete de nature um vaan god dee de nature gemaak heet evels gein oonderdeel vaan de nature is god mót dös wel bestaon um t bestande vaan e gewete bij lui te kinne verklaore euver t algemein hantere theolozje twie vörm vaan d n eerd vaan t goddeleke oet te beelde dees twie vörm vörme wijer obbenuits e groet versjil tösse abrahamse en oesterse relizjie in de abrahamse relizjie weurt god gezeen wie mie es de wereld gods bestande geit wijer es de wereld en daomèt meine de abrahamiste t gaans universöm neet baar d n eerd en god heet de wereld oets gesjaope god is gans versjèllend vaan t universöm heer is evels wel gans en al aonwezeg inne wereld dit geluif weurt t klassiek theïsme genömp dees term weurt evels allewijl door väöl lui bekritiseerd umtot t ziech eurocentrisch oriënteerd t europese is t klassieke aander relizjie veurnaomelek oesterse geluive tot god t universöm is en neet mie es dat god is de geis vaan t universöm zie buul en zien deepste beteikenis evels neet zien sjöpper dit geluif weurt pantheïsme genömp pantheïstisch relizjie kinne in eine god geluive wie t taoïsme of in mierdere wie t hindoeïsme daoneve höbbe de pantheïstisch relizjie minder meujte mèt god te besjrieve es aander relizjie naomelek tot de wereld god is god is veur hun dös aonwiesbaar t geluif euver god in abrahamse relizjie zörg veur n aofstand tösse god en de wereld vaanwege dit geluif zien abrahmiste cóntra aofgojerij aofgojerij meint tot me ne god heet gesjaope bij aofgojerij weurt dat wat gesjaope is ziech verströp mèt de sjöpper veur de oesterse relizjie späölt aofgeojerij geine rol t gief evels ouch gelaojeheid binne de relizjie vaan t klassiek theïsme mèt naome tösse christendom en islam en jäödom en ouch binne t christendom veur christene is jezus n deil vaan t mysterie vaan god en is de veriering vaan god gein aofgojerij prottestante höbbe gein meuite mèt de veriering vaan jezus evels wel mèt de slevrouweveriering vaan maria in t katholicisme veur katholieke is maria evels ouch n deil vaan t mysterie vaan god allewel maria de mojer vaan jezus gein deil oetmaak vaan de drei einheid t is belaangriek te weite tot de abrahamse relizjie geluive tot god drei groet kenmerke heet heer is allemechteg alleweitend en volkomme good god laot dees drei kenmerke zien volgens t sjöppe vaan n volmaak wereld de volmaak meneer vaan leve te toene te beluive veur uzze ziel te zörge nao uzzen doed en te beluive oets ne messias te sjikke um wat nog ummertouw mis is in dees wereld op te losse jäö en mohammedoane geluive evels neet tot de messias al is opgestande christene geluive tot jezus de messias waor jäö geluive daoneve ouch neet tot me god kin zien en leve dit is ein vaan de rei boeveur jäö neet geluive tot jezus god waor de aander reij is tot heer neet gedaon heet wat de messias veroonderstèld weurt te doen volgens t joeds geluif wereldvreij bringe en t koed oetbanne jäö geluive tot god de sjöpper vaan de wereld is en dat daomèt gans en al ziech aon häöm betaomp op einen daag zal heer ne messias sjikke um de wereld vaan t koed te verlosse en n periood vaan vreij en rös in te luije de brón vaan gans en al is volgens t jäödom god dus ouch al t gooi en slech heer heet evels de lui de vreij wil gegeve um ne kant te keze god heet de thora naogelaote e wètbook en n verzaomeling spiritueel inspirerend verhaole um eus leve te ranzjere en us geboje te geve mitswot die v r hure op te volge um zoe eus leefde en gehoerzaomegheid aon häöm te toene t jäödom kint n lang treditie vaan diskerere mèt god in de biebel pliet abraham bij god um de steij sodom en gomorra te redde t in twiefel trèkke vaan gods weeg weurt neet es n zun besjojd dergelek kritisch vraoge weure zjus aongemojeg es n meneer um de heileg gesjrifde en de wege vaan god in de wereld oetindelek te verstande neettemin weurt god door de jäö gezeen es de brón vaan alle wètte halacha en lezjendes aggada gods opebaoring vaan de tien geboje in de hebreeuwse biebel is de hookstein vaan t begrip vaan abrahamse relizjie vaan de moraol ouch geluive de jäö tot god hun heet oetverkore es wèrktuig vaan zien verboond en es getuig vaan zien leefde dat maak t volk evels neet heileger hun relatie mèt god maak hun allein drager van gods wäörd en wil n oontzagwèkkend spiritueel verentweurdelekheid de joedse opvatting vaan god vörme de groond de stam en de basiek veur de ideeë euver god in t christendom en de islam die beij de herbreeuwse biebel iere es de opebaoring vaan gods woord in dee zin lieke de jäö en mohammedaone mie op mekaar eine god eine god allein es de jäö lieke op de christene sommege jäö en mohammedaone besjöldege de christene d rvaan tot zie polytheïstisch vaan eerd zien evels geluive christene gaaroet neet in mie es eine god meh wel in t consep tot god ziech betaomp oet drei deile d n drei eine god väöl lui dinke tot mohammedaone in nen aandere god geluive es de jäö en christene dit is evels gaaroet neet zoe allah zoewie väöl mohammedaone god nömme is n aofkorting veur t arabisch woord al ilah wat de god meint god is volgens de islam geine persoen en steit neet in nauw kontak mèt de lui heer kint gein gelieke gein partners en heer heet gein sekse in de koran steit soera heer is god es einegste god is de bestendege heer heet neet verwek en is neet verwek en neet eine is d r aon häöm geliekweerdeg oondanks de inkelvawwegheid dee god oonindeg versjillend maak vaan lui en ziech vaan lui oondersjeid is heer ouch ne persoenleke god dee euver gans en al waak reagierd op lui die in noed zien en hun t rech paad wies es de immateriële oonziechbare sjöpper vaan n inherent ethisch universum boezemp gods oontzagwèkkendheidd angs in en eis gein oondergesjikheid aon ziene wèl meh gans euvergaof god wil gein slaofse oondergesjikheid meh wil tot veer oet leefde eus slech handelswieze opgeve en us gans touwwieje aon de wil vaan god zelfs mohammedaone die geluive tot god in absolute zin eine en oondeilbaar is höbbe naom veur häöm edere naom representiert ei aspek vaan god boebij d r aonspreekvörm zien wie de barmhertege de wieze de zener de getuig de besjèrmer de wèldoner de sjöpper de beloener de vergevingsgezinde enzoewijer mohammedaone bevestege t bestande vaan god door de sjahadah te recitere t gief geine god es god en mohammed is ziene profeet door dee zin te recitere erkènt iemes tot heer of zie ne mohammedaon is de meiste oesterse relizjie zien polytheïstisch es wereld n indloos groet aontal deile heet daan zien d r n indloos aontaol goje zoe is de gedechte ei kinmerk dat polytheïstisch relizjie deile is tot d r väöl weeg en woerheije bestande t gief geine plaots veur eine persoen dee aander persoene dommeniert en benaodrök tot mer ein dink es de woerheid kin weure besjoid in t hindoeïsme beveurbeeld gief t eine god dee de sjöpper is brahma genaomp eine god dee de bewaorder is dee de naom vishnu heet en de populairste van alle goje zien en de godin kali die weurt gezeen es de vernieteger daoneve zien d r nog talloes aandere goje de hindoeïstische goje zien gein aogönstege vechtende goje wie in de aajdgriekse mythologie en ze eise neet tot ze allein weure verierd vaanwege dees openheid perbere hindoes ouch lui mèt n aander geluif d rbij te betrèkke es beveurbeeld e christelek of joeds iemes nao n stad in india verhojs nudeg d n hindoestaonse naober de christen woersjijnlek oet veur e bezeuk aon de tèmpel t maak niks oet tot de christen ne god mèt nen aandere naom veriert de hindoenaober zaw de nuie naober vraoge um n aofbeelding of representatie vaan de god nao de tempel mèt te nömme en t touw te veuge aon t pantheon de gróp goje de meiste hindoestaone zölle oetlègke tot ze väöl goje en godinne veriere meh tot al dees aofbeeldinge oetmake vaan ein gojelek essentie die t gaans universöm doordrink die essentie is brahma of parusha zuug ouch paries frans paris pa i ies de hoofsjtad van frankriek t ies ouch de zetel van de franse regering de sjtad haet miljoan inweunersj es me de boetewieke banlieue mèttèlt zint dat d rsj zelfs miljoan paries weurt in twièje gedeild door de rivier de seine in de e ièw v chr vestig de keltische sjtam van de parisii ziech op n eiland in de seine dat allewiel t le de la cité weurt geneump in v chr woort lutetia zoawie de plaats door de romeine woort geneump veroverd door troepe van julius caesar saer of óngevaer tegeliek mèt de beneuming van julianus apostata tot keizer van roame hèt lutetia paries in maakde clovis i de keuning van de franke paries tot zien hoofsjtad in de e ièw vestigde karel de groate zien hoof in aoke paries sjpeelde in zie riek gein rol en raakde in verval in de e ièw bleujde de sjtad weer door de toenummende handel op t le de la cité in begoes me mèt de boew van de notre dame neet lang denao begoes me mèt t boewe van t louvre en n sjtadswal in woort de sorbonne gesjtiech woadoor paries e belangriek cultureel centrum woort de vièrtiènde ièw woort gekènmerk door oorlogsgeweld de hónderdjaorige oorlog en pesepidemieë in sjtiechde provoos étienne marcel hie n vriesjtaot woa in hae de keuning en de edele verdrieve wol dees situatie doerde óngevaer e jaor tösje en woort paries bezat door de ingelsje in d n tied van de franse godsdeensoorloge waor paries n katholieke sjtad in de nach van op augustus vóng de bartholomesnach plaats woabie väöl protestante doadgemaak woorte pas in woort hendriek iv dae ziech in tot keuning van frankriek houw verklaord in de sjtad toegelaote diet naodat hae ziech tot t katholiek geluif houw bekièrd ónder de regering van lodewiek xiv greujde de bevolking van paries sjterk in t miedde van de e ièw waore d r óngevaer n hauf miljoan inweunersj lodewiek zelf woonde èvvel lever boete de sjtad hae verplaatsde zien hoof nao versailles in woort d r ónder lodewiek xvi n nuuj sjtadswal geboewd de moer van de fermiers généraux t doel van de moer waor um t veur de pariezenaersj lestiger te make um de accijnze die aan de sjtadspoorte geïnd woorte te óntduke de bevolking waor hie neet bliej mèt in brook de franse revolutie oet die begoes mèt de besjturming van de bastille op juli in greep napoleon de mach hae kruènde ziechzelf tot keizer in de notre dame in ónder napoleon woort t louvre oetgebreid en woorte de arc de triomphe en de église de la madeleine geboewd in de ièrsjte hèlf van de e ièw greujde paries door de industrieel revolutie tot ein miljoan inweunersj rónd tösje en woort e groat sjtadsvernujingsprojek oetgeveurd nao óntwerp van georges eugène haussmann dao woorte brei boulevards aangelag sóms dweersj door de besjtaonde wieke heen paries woort hiebie ouch verdeild in arrondissemente tiejes de frans duutsje oorlog woort paries belegerd door de pruusje vervolges woort de commune van paries oetgerope die woort neergesjlage door de regering op mei kaom t tot e bloodbaad woabie doezende luuj vermaord woorte en versjillende geboewe in brand woorte gesjtoke nao de commune brook d r n bleujperiode aan veur paries de zoagenaamde belle epoque paries woort e belangriek centrum van kuns en goje sjmaak in europa de sjtad kreeg ne houp nuuj monumente en geboewe woavan de belangriekste de eiffeltore en de sacré coeur zint t waor d n tied van de impressioniste en de cabarets wie moulin rouge en chat noir maakde furore paries kreeg èvvel ouch n sjlechte reputatie vanwege dees in de ouge van sómmige zedeloos cabarets en de hónderde bordele die in de sjtad te vinge waore de metro van paries woort geëupend in aan dees veursjpoedige periode kaom n ing mèt de ièrsjte waereldoorlog binne ne maond zoot de sjtad vol vluchtelinge en woort de regering geëvacueerd nao bordeaux in houw paries miljoan inweunersj e record in woort paries bezat door de pruusje e groat deil van de bevolking vluchde eweg de regering vertrok nao vichy en paries bleef same mèt twiè derde van frankriek ónder duutsje bezètting twiè maond nao de invasie van de geallieerde in normandië bereikde ze paries dao brook ne opsjtand oet wat hitler detoe aanzat um de duutsje bevelhöbber von choltitz opdrach te geve de ganse sjtad de loch in te laote vlege generaal von choltitz weigerde èvvel dit bevel oet te veure de franse troepe mèt charles de gaulle en generaal leclerc bevriejde de hoofsjtad in brook in paries de sjtudenteopsjtand van mei oet in de jaore zevetig woorte ónder georges pompidou en valéry giscard d estaing belangrieke veranderinge gedoon aan t uterlik van de sjtad t radicaal centre pompidou en t complex van la villette woorte geboewd ouch woorte de ouw merthalle les halles aafgebroke en woort op dees plaats n óndergrónds winkelcentrum aangelag franois mitterand zörgde veur n heróntwiekkeling van t louvre en de boew van n nuuj zakewiek in la défense ónder de börgemeistersj jacques chirac en jean tibéri vóng d r ne houp corruptie plaats in t paries gemeintebesjtuur in woort de socialis bertrand delanoë tot börgemeister gekoze de ièrsjte linkse börgemeister in jaor zien verkezing weurt meistal gezeen es n reactie op de corruptie in de veuraafgaonde tied op november weurt paries aangevalle door n aantal radicale islamiste gelink mèt de islamitische sjtaat miè es luuj sjterve t is de groatse aanval op paries saer t ind van de twiède waereldoorlog de gemeinte paries haet inweunersj paries ies ein van de diechsbevolkste sjtae ter waereld de bevolkingsdiechheid ies mèt luuj per km erg hoag in vergelieking mèt de meiste westerse sjtae in väöl van dees sjtae zint de inweunersj in de twintigste ièw nao de boetewieke getrokke woadoor t centrum e zakedistrik woort in paries ies dit in minder maote gebeurd es in ander sjtae in de westerse waereld paries ies bekènd veur de multicultureel samesjtèlling van de bevolking de groatste groepe boetelendersj kómme oet portugal turkije marokko en tunesië wes en centraal afrika en zuudoas azië sómmige bevolkingsgroepe höbbe ziech in bepaalde wieke geconcentreerd zoa wone d r väöl noord afrikane in la villette clignancourt en aubervillers en väöl aziate in t e arrondissement en in belleville paries haet n gemeinteraod mèt leje die ouch es departementaal besjtuur fungeert paries ies namelik ouch e departement departement paries nr ónderdeil van de regio le de france de börgemeister van paries weurt gekoze door de gemeinteraod de börgemeister haet dezelfde sjtatus en bevooghede es ander börgemeistersj in frankriek meh de politie en de brandweer valle ónder ne vertegewoordiger van de regering de préfet de police dit ies nog n erfenis van de ouw situatie woa in paries geine börgemeister en gein gemeinteraod houw en woort besjtuurd door de préfet diet woort ingesjtèld ónder napoleon pas in woorte weer gemeintelike verkezinge georganiseerd in paries saer daen tied zint d r börgemeistersj gewaes jacques chirac jean tiberi en bertrand delanoë vanaaf mièrt paries ies verdeild in twintig arrondissemente die genummerd zin volges e sjpiraalpetroan woabie t ièrsjte arrondissement in t centrum van de sjtad liek eder arrondissement haet n eige raod en börgemeister elk arrondissement besjteit oet veer quartiers wieke die genummerd zint van tot de wieke bies liegke in t ièrsjte arrondissement bies in t twiède arrondissement enzoawiejer allein de belangriekste bezeenswaerdighede were hie besjreve paries haet drie internationaal vleegvelde aéroport d orly aéroport roissy charles de gaulle en aéroport de paris beauvais tillé de sjtad haet e oetgebreid metronètwerk mèt liene en n totaal lengde van miè es km de metro sjluut aan op de rer treine die t centrum mèt de veursjtae verbinge de zès groate treinsjtasies van paries zint gare du nord gare de l est gare de lyon gare d austerlitz gare saint lazare en gare montparnasse wiejer ies paries t centrum van de franse autowaeg de sjtad ies umgeve door ne róndweeg de périphérique t weegverkièr in de sjtad sjteit bekènd es hièl druk en langzaam paries ies t belangriekste economisch centrum van frankriek en ein van de belangriekste handelsmetropole van europa same mit londe en berlien vörmp ze de sjterkse handelstriangel van de eu de sjtad ies bekènd veur de productie van luxeproducte haute couture juwele parfum ouch were d r chemische producte auto s vleegmesjiene elektrische apparatuur en farmaceutische producte gemaak de zjwoarder industrie liek euver t algemein neet miè binne de grenze van de sjtad meh in de veursjtae of zelfs boete de agglomeratie bienao alle belangrieke franse bedrieve höbbe hun hoofkentoar in paries veural bedrieve in de deenstesector zoawie banke en financieel óndernumminge zint in paries gevestig de belangriekste beursj van frankriek liek ouch in paries t economisch centrum van paries loog traditioneel op de rechterover van de seine rive droite t belang hievan ies èvvel saer de jaore zevetig en tachtig van de e ièw aafgenómme tegewoordig höbbe de wieke la défense en montparnasse es zakewieke de meiste beteikenis the beatles zien de meis succesvolle en belangriekste popgroop oet de historie vaan de popmuziek wereldwied höbbe ze in de jaore naoventrint miljard plaote verkoch de beatles woorte bekind en populair mèt orizjineel meh neet pretentieus popleedsjes en raakde geassocieerd mèt hysterische tienermeidskes later behoorte ze tot de pioniere vaan de kunszinnege popmuziek strouminge die later psychedelica en progrock geneump zouwe weure de klassieke bezetting vaan de beatles bestoont oet john lennon gitaar zaank paul mccartney bas zaank george harrison gitaar en ringo starr drums lennon en mccartney waore de kèrn vaan de groop lennon en mccartney lierde ziech in kinne en begóste ne band dee nao väöl naoms en personeelsveranderinge in definitief the beatles geneump woort in liverpool boe de jonge vaan kaome waor n bleujende scene vaan rockbandsjes die häören typische sound merseybeat geneump woort de beatles begóste wie alle bands mèt covers vaan amerikaanse muziek en oondersjeide ziech deur väöl mie te covere es andere bands zoe zonge ze ouch werk vaan girl groups in kaom häör ierste album oet boevaan de singles oongeweun good verkochte in kaome ze nao de vereinegde staote de kums vaan de beatles en de oongeluifeleke indrök die häör muziek maakde bij de jongere amerikaanse muziek verkoch veur e tiedsje aamper nog wie ouch de opkums in d nzelfden tied vaan de rolling stones maakde tot me dao vaan british invasion gong spreke de enorm populariteit maakde ze in korten tied puissant riek meh t concerte geve beveel ze neet lenger in gaove ze häör laotste concert in t vervolg brachte ze inkel nog elpees oet dit had ouch demèt te make tot ze elektronische muziekinstrumente en sampling technieke gonge gebruuke die op t podium live neet oetgeveurd kóste weure in sjokeerde ze de wereld mèt häör album sgt pepper s lonely hearts club band dat algemein weurt gezeen es e kierpunt in pophistorie vaanaof daan waore elpees belaangrieker es singles en woorte albums echte kunswerke gein samebringsele vaan losse leedsjes ouch woort de plaat bekind es de psychedelische elpee umtot de beatles zjus door dees plaat geïnspireerd waore door trips mèt d n drög lsd in gonge ze definitief oeterein de lede gonge solo muziek maoke en john lennon dee in doedgesjote woort kraog ouch bekindheid es polletiek activis in de jaore negeteg perbeerde paul mccartney mèt t anthology projek de beatles nui leve in te blaoze dit is n lies vaan diechters die mèt in de franse taol sjr i eve zuug ouch lies van franstalige sjrievers heibij weurt altied t land aongegeve indeen t um ne limbörger geit weurt dit ouch vermeld indeen t um belsj geit weurt ouch vermeld of heer vlaoms en daorum neerlandstaoleg of waols waor umtot dit groete culturele betrèkkinge heet op lui die op t frans wèrke bij inwoeners vaan fraankriek weurt land vaan aofkoms neet vermeld mèt oetzöndering op de lui oet de elzas duitstaolege frans vlaandere nederlandstaoleg en t baskeland baskischtaoleg ouch hei is de reie umtot de sjriever of sjriefster oet n aanderstaolege umgeving kump utrech nederlands utrecht utrechs ut e rech is n provincie vaan nederland die oongeveer centraal in t land ligk en nao oppervlak de kleinste vaan t land is hoofstad is de gelieknaomege stad de provincie is d n opvolger vaan t stiech de wereldleke versie vaan t bisdóm utrech wat in ziene glorietied d n èlfden iew t groetste deil vaan t huieg nederland besloog de provincie grens aon noord holland zuid holland gelderland en flevoland utrech kint sinds januari de volgende gemeintes zjus wie in oonder mier zuid holland en zieland heet me begin negentienden iew in utrech de gemeintes ingestèld es rechopvolgers vaan de aw ambachte umtot in utrech evels neet zoeväöl plaotse waore es in zuid holland is t aontal herindeilinge ouch minder groet gewees groetsjaolege herindeilinge voonte plaots in boetegeriechte vaan de stad utrech versjèllende gehuchte en minimaol dörpkes umgeving stad utrech westelek utrech heuvelrögk en veen en vechstreek d w z noordwestelek utrech in hejje ouch renswoude woudenberg en scherpenzeel gelderland mote fusere meh dat is neet doorgegaange zuug wijer lies vaan geweze gemeintes in utrech heioonder zuut me de oontwikkeling die de provincie utrech tösse en heet doorgemaak de ciefers zien op basis vaan volkstèllinge v noord holland is n nederlandse provincie t is t noordelek deil vaan t aajd gewes holland vreuger verstoond me oonder hollands noorderkerteer evels e minder groet gebeed namelek alles wat bove t ij laog dus neet amsterdam en haarlem vaan dees provincie is haarlem de hoofstad allewel tot amsterdam väöl groeter is de provincie ligk aon de noordzie en t ijsselmeer ze umvat ei wadde eiland texel noord holland heet sinds jannewarie gemeintes in noord holland zien dèks herindeilinge gewees al is t neet zoe dèks wie in zuid holland belaankrieke herindeilinge voonte plaots in e paar extreem klein gemeintes stadsoetbreiing amsterdam meregebeed zaanstreek wesfriesland waterland wesfriesland kop vaan noord holland en meregebeed en t gooi de lèste jaore heet de provincie diverse klein herindeilinge gedoon hei en dao gedwoonge meh miestal mèt instumming vaan de gemeintes in goon de gemeintes beemster en purmerend fusere en weurt weesp bij amsterdam geveug zuug wijer lies vaan geweze gemeintes in noord holland arthur honegger mièrt november waor ne zjwitserse componis soms weurt hae miè geassocieerd mèt frankriek meh hae bleef zie gans leve zjwitsers sjtaatsburger honegger sjreef ongevaer sjtökker zien bekèndste sjtök ies waarsjienlik waal pacific oet in dit sjtök weurt door t orkes t geluid van ne sjtoumlocomotief naogedoon arthur oscar honegger woort gebore in le havre zien ouwersj waore van zjwitserse aafkoms ziene pap waor importeur van koffie honegger lièrde al vreug vioal sjpele en hae begoes al jónk te componere in begoes r mèt ein sjtudie vioal en muziektheorie aan t conservatorium in zrich in góng hae weer truuk nao frankriek um wiejer te sjtudere in paries bie onder andere charles widor en vincent d indy in waor hae klaor mèt zien sjtudie en sjreef r t ballet le dit des jeux du monde dat besjouwd weurt es zien ièrsjte karakteristieke compositie wie r waor woort honegger waereldberoemp mèt t oratorium le roi david in de periode tösje de waereldoorloge waor honegger hièl productief hae sjreef onder andere neuge ballette en drie opera s de opera jeanne d arc au bcher oet weurt gezeen es ein van zien bèste werke honegger haet ziech altied verbonge geveuld mèt zjwitserland meh wie de twiède waereldoorlog oetbraok en de nazi s frankriek binnevele koes hae neet weg oet paries hae góng door mèt componere meh me dènk dat r erg depressief raakde door de oorlog hae sjreef èvvel tösje en ziene doad in nog ènkel symfonieë nummer t m die nog vrie dèks were gesjpeeld arthur honegger sjtorf op november en woort begrave op t cimetière saint vincent in montmartre in paries hoewaal honegger lid waor van de groupe des six zint zien werke neet zoa sjpeels en sumpel van karakter es die van de ander lede van deze groep honegger waor ouch neet tege t romanticisme van richard wagner en richard strauss meh de ander groepslede waal op latere laeftied woort hae zelfs beïnvloed door t werk van wagner en strauss de andere leje van les six waore sjin op geul nederlands schin op geul is n dörp in de gemeinte valkeberg aan de geul t grondgebeed va sjin is hectaar groat en d r wone ongevaer luuj t dörp is bekènd es vakantieplaatsj d r ligke dan ouch ein paar hotels campings en e bungalowpark van tot waor sjin n zelfsjtendige gemeinte woa ouch sint pièter oas op geul de sjaatsberg en walem biehuèrde me haet versjillende verklaoringe veur de naam sjin de naam zou kènne kómme van t keltisch woord schin dat plaats beteikent volges dees verklaoring zou t dörp óntsjtange zin bie n doorwaadbaar plaats in de geul de ander verklaoring is dat de naam is aafgeleid van e volk de suniciërs zie vestigde zich naodat de eburone door de romeine waore oetgeroeid in t gebied dat noe zuid limburg is ouch va ander plaatse in de buurt liekent de naam te kómme van deze sjtam namelik sjènne sjilvend sinnich en sjömmert ouch de buurtsjappe huère bie sjin volges groot valkenburg historisch gezien van c a huygen oetgaaf van t waekblaad t land van valkenburg e druk pags en weurt sjin al geneump in de jaore en in sjinkingsoarkonde veur de abdie van st remigius i reims en häör proosdie i maesje sjin zouw daomèt t ouds geneump sjtöksjke van de gemeinte valkeberg zin n ander ouw gesjreve vermelding van t dörp sjin dateert oet in ne gunsbreef besjrif paus eugenius d n derde de bezittinge van de monnike va reims in dae breef weurt ouch de kèrk va sjin geneump in woort sjin door philips ii verheve tot n hièrlikheid mèt liège miedelbare en hoage rechsjpraok de ièrsjte hièr waor jan van sjtriethage voog en sjtadhouwer van t graafsjap valkeberg bie de verdeiling van sjtad en land in bie t partagetractaat woort de hièrlikheid aafgesjeie van de hoofbank klumme umdat sjin toen sjpaans gebeed woort en klumme ónder de sjtaatse republiek kaom in woort sjin op geul n eige gemeinte t dialek va sjin liekent väöl op dat va valkeberg boete de paort westelik va sjin löp n isoglos n taalgrens die aangeuf dat bepaalde klanke en weurd in sjin angesj oasteliker zin es in bv valkeberg es frater venantius gemaak door kunstenares nelly vincken en geplaats op mei aan de breeweg euverijssel nederlands overijssel nedersaksisch oaveriesel is n provincie vaan nederland vreuger waor t bekind es t euverstiech t deil vaan t bisdom utrei wat euver d n ijssel laog de hoofstad vaan de provincie is zwolle euverijssel grens aon friesland drente duutsland gelderland en flevoland de volkstaol vaan euverijssel is nedersaksisch de in t weste gesproke variante heite sallands die vaan t ooste twents in t uterste noorde weure dialekte gesproke die wel nedersaksisch zien meh neet tot ein vaan bei variante hure meistal weure die t stellingwerfs touwgerekend ouch de stei höbbe häör eige dialekte deze verdwijne evels gawwer es de plattelandsdialekte euverijssel heet sins januari gemeintes in dees provincie zien neet euverdreve väöl gemeintes samegeveug dat kump doortot de verdeiling vaan t euversteich altied al groetsjaoleg waor in woorte zelfs nog e paar gemeintes geplits mèt naome stei die ambte in de umgeving hadde die splitsinge maakde me later weer oongedoon t lèste in bij amb en stad delden de einege groete herindeilinge voonte plaots in kop vaan euverijssel en ganse provincie nog altied in euverweging is n fusie tösse enschede hengelo en borne zuug veur n euverziech lies vaan geweze gemeintes in euverijssel euverijssel grens aon de volgende distrikte nederlandse provincies en duitse distrikte vincent van gogh zundert mièrt auvers sur oise juli waor ne nederlandse kunssjilder hae ies noe ein van de bekèndste nederlandse sjilders hoewaal d r tiejes zien leve mer twiè sjilderieë woorte verkoch van goghs vreug sjilderieë zint oetbeeldinge van t boereleve in somber kleure t bekèndste werk oet daen tied ies de aardappeleters oet in vertrok van gogh nao paries woa hae kènnismaakde mèt t impressionisme hae woonde dao bie ziene broor theo dae kunshandelaer waor in góng hae wone in arles in t zuje van frankriek hie begoes hae te sjildere mèt väöl fel kleure van gogh woonde in arles ne tied same mèt paul gauguin meh al gauw krege zie ruzie bie eine hoagoploupende ruzie sjneej vincent zien eige oar aaf van gogh houw groate psychische probleme en woort daoveur opgenomme in n insjtèlling in saint rémy de provence in vertrok hae oet de kliniek öm in auvers sur oise bie paries te goon wone op juli sjoot van gogh ziechzelf in de boorsj hae sjtorf twiè daag later marcus tullius cicero januari v chr december v chr waor ne romeinse raejenaer politicus advocaat en filosoof zien leve veel same mèt de val van de romeinse republiek en de gebeurtenisse die dao aan veuraaf ginge zelf sjpeelde hae bie väöl politieke gebeurtenisse in daen tied ein rol sommige van cicero s werke geve historisch inziech in dees periode cicero woort gebore in arpinium in n rieke familie van landeigenaere de tullii cicerones de politieke posities woorte in daen tied veural bezat door rieke families meh cicero s familie houw weinig politieke invlood hoewaal zie riek waor cicero dae al vreug politieke ambities houw woort opgevoed mèt eine aafkièr van de rieker en beroemder families in arpinium umdat zien familie neet actief waor in de politiek waor t veur cicero lestig um de politiek in te goon me koes destieds waal in de politiek kómme es me succes houw gehad es militair meh cicero heel neet van oorlog de rieke familie van zien vrouw terentia mèt wae hae rond v chr trouwde haet häöm gesjteund bie zien carrière in de politiek cicero kreeg rond v chr n positie es quaestor in wes sicilië en woort eine succesvolle advocaat hae houw es motto um altied de bèste te zin en de res te euvertreffe ein oetsjpraok die aan apollo weurt toegesjreve hae koes èvvel nog neet bereike wat hae wol in de politiek umdat ziene achtergrond neet voldeeg daobie kaom nog dat de veurige novus homo nuje man ne consul zonder veuvadersj die die positie houwe gehad de radicale gaius marius waor zie gans leve bleef cicero vergeleke were mèt gaius marius dae ouch oet arpinium kaom dat vong hae versjriekkelik in v chr woort cicero de ièrsjte novus homo in jaor de belangriekste gebeurtenis oet zien ambstermien waor de samezjwering van lucius sergius catilina die tot doel houw um de republiek ten val te bringe cicero kondigde de sjtaot van belègk aaf en leet ein aantal samezjweerders executere hieveur kreeg hae de ièretitel pater patriae in de jaore nao dees gebeurtenis waor hae èvvel bang vervolg te were vanwege t ter doad veroordeile van romeinse burgersj zonder proces in v chr woort door de demagoog publius clodius pulcher n wèt veurgesjtèld die inheel dat me verbanne koes were es me romeinse burgersj zonder proces houw laote executere cicero brach daotegenin dat r vanwege de aafgekondigde sjtaot van belègk de mach van eine dictator houw hae woort toch verbanne oet italië en zien beziettinge ginge nao de sjtaat vanaaf v chr waor t ièrsjte triumviraat driemansjap besjtaonde oet caesar pompeius en crassus aan de mach onder hun regering woort de verbanning van cicero opgeheve en kreeg r zien beziettinge truuk hae betaalde de sjöld hieveur aaf bie t triumviraat es advocaat t drietal probeerde cicero euver te hole um ziech bie hun te voge meh dat deeg hae neet umdat zien loyaliteit aan de senaat sjterker waor wie crassus gesjtorve waor kièrde pompeius ziech same mèt de res van de senaat tege caesar dae doe eine oorlog tege germaanse sjtamme aan t veure waor in v chr leep t conflic tösje pompeius en caesar hoag op cicero waor t eins mèt pompeius meh hae wol caesar neet es vijand wie caesar in v chr italië binneveel vluchde cicero oet roame caesar probeerde cicero euver te hole um truuk te kómme meh cicero vertrok nao salonika wie caesar gewonne houw kaom cicero weer truuk nao roame vanaaf daen tied woort de relatie mèt zien vrouw terentia sjlechter oeteindelik kaom t tot een echsjeiing in v chr in februari v chr sjtorf tullia cicero s dochter dit greep häöm erg aan me meint zelfs dat hae hie noats gans euverheen gekómme ies cicero waor getuge van de maord op caesar in v chr meh waor neet betrokke bie t complot cicero en marcus antonius woorte doe de belangriekste figure in politiek roame cicero es vertegewoordiger van de senaat en antonius es consul en es oetveurder van t testament van caesar ein sjtried um de mach tösje antonius marcus lepidus en octavianus de latere keizer augustus ontsjtong cicero waor nog ummer veursjtander van de republiek hae heel ein aantal toesjpraoke de philippica s um de senaat op te zètte tege marcus antonius en ze te laote keze veur octavianus dae toen nog mer ne tiener waor cicero meinde dat octavianus mekkelik te beïnvloede zou zin door de senaat ziene opzat sjlaagde èvvel neet umdat antonius lepidus en octavianus besjliesde de mach te deile ein van de aafsjpraoke die zie maakde waor dat ze eder hun eige vijande mochte executere zonder gevolge antonius plaatsjde cicero en ziene zoon broor en naef op zien lies ocatavianus dae zien succes graotendeils te danke houw aan cicero goof häöm gein besjerming cicero probeerde mèt ziene broor en ziene naef oet italië te vluchte ziene broor en naef woorte vermaord wie zie de vluch sjtaakde um aan geld te kómme cicero zat door meh hae woort toch vermaord en antonius leet cicero s kop en heng aan t podium van de senaat tummere es waarsjuwing veur andere cicero s zoon marcus waor op t moment van de maord in griekeland en ontsjnapde zoa aan executie in v chr woort marcus consul onder octavianus me kènt t literair uvre van cicero indeile in veer hoofcategorieë d r zint ongevaer breve bekènd daobie zint ouch e paar antwoorde van correspondente homeros latien homerus waor ne griekse diechter dee in de achste iew veur christus geleef moot höbbe heer is veural bekind vaanwege twie epische gediechter vaan naoventrint veerze de iliaad en de odyssee bei gediechter zien gesjrieve in ne veersvörm dee bekind steit es hexameter de iliaad besjrief d n oorlog roond de stad troje en de odyssee geit euver tien jaor die odysseus dreuver deit um nao de val vaan troje zie land te berieke dees verhaole speule wel veerhoonderd jaor ietot ze weure opgesjrieve umtot in deen tied nog gein sjrifteleke traditie bestoont euver zien persoen is niks bekind vaan häöm woort in de klassieken tied gezag tot heer blind waor meh waorsjijnlik is dat neet waor t ouch meh umtot heer es auteur vaan t wèrk bekind steit bovedeen weurt heer op de vreugste aofbildinge nog mèt ope ouge aongetroffe de oongeluiflike lengde vaan bei wèrke heet negentiende ieuwse wetensjappers doen gluive tot ze iers in kleinen umvang opgesjrieve woorte en daonao waore oetgebreid ouch verworpe die euver t algemein t bestoon höbbe vaan de persoen homeros evels höbbe etnologische oonderzeuke nao volker zoonder sjrif aon t leech gebrach tot t ziech rappelere vaan zoeväöl veerze neet oonmeugelek is ouch de oontdèkking vaan de ruïnes vaan troje door heinrich schliemann heet väöl scepsis weeggenome homeros is d n ajdste vaan alle diechters in de griekse taol awwer documinte zien rs wel meh die zien kort en neet lierair de archaïsche taol vaan homeros versjèlt dudelek vaan t klassieke grieks de versjèlle zien bekans gaaroet oontbreke vaan artikele t bestoon vaan nen dualis en t oontbreke vaan t augment in d n aoristus olifante is de limbörgse naom veur n orde zoogdiere de proboscidea en n femilie diere de elephantidae die vaandaog d n daag de einege femilie is aander families leefde in d n iestied de olifante zien de groetste landdiere die allewijl op eerd leve es herbivore stoon ze evels neet bovenaon de voodselkette de olifante zien in twie geslachte en drei soorte oonderverdeild alle drei diere zien direk te herkinne es olifante de versjèlle zien neet opvallend olifante zien gewèld um hun ivoor naotot door groetsjaolege jach hiel väöl olifante verdwene en t bies mèt oetsterve bedreig raokde traoje internationaol verdraoge in wèrking en woort d n handel in en jach op ivoor in väöl len verboje allewijl gief t in sommege len bekans al te väöl olifante meh in aander len geit t noch ummertouw slech cyprus is vólges sommige definities van europa op rusland nao t mèts oosteleke laand in europa en mèts oosteleke sjtaat van de eu t eiland is nao sicilië en sardinië t driejde eiland in de middellandse ziè cyprus is km breed en km laank en haat n oppervlakte van km cyprus haat n hieël ingewikkelde gesjiedenis umdat hie oost en west zich al doezende jaore oontmoete en mit èè in botsing kaome cyprus is m a w n kwetsbare historische zone zjuus wie malta dat och n erfenis van contact tussje de christeleke traditie en de arabische waelt kènt mae die identitèèt och aoëpelek opeist cyprus is d r bies noe noeëts in gesjlaagd n eenheed te werre bies noe moes ummer èng van de etnische polletieke of cultureel componaente de uvverhaand ha en z ne imperialistische sjtaempel op t eiland drukke geologisch bezieë huurt cyprus tut azië modern oonderzeukers mienge same mit plinius d r owwere dat t eiland van de kus va syrië waoërd aafgesjnaeje dör t sjtijge van d r zeesjpiegel bies t einde van t tertiair waor t eiland mit t vastelaand verbonde en dat leidde tut de versjprèjjing van d r syrische flora en fauna cyprus kint ingedeeld werre in driej groeëte zones twieë bergketens t troodosmassief t centraal gelaege gebergte mit n huuëgde va m en t pendadhaktylosgebergte dat an d r westkaant bies m hoeëg is en an d r oostkaant m bereikt dao tussje in liegt n lieëgvlakte die trechtervurmig oetlupt vanaaf d r bóch va morphou bies de bóchte va famagusta larnaca en limassol bekaans alle revere oontsjpringe in t troodosmassief limassol en larnaca zeunt de belangriekste havens de mesaoriavlakte die bies km breed en km laank is vurmt t agrarische hart van t eiland mit de hoofsjtad nicosia in t midde graan aerpel ooch hie teverkriege mit d r roeëje drek nog d r aan greunte en citrusvruchte werre d r verboewd cyprus haat n middellandszieë klimaat t vörjaor en de herfs zeunt kort en de zaomere waerm in de dale zeunt de weentere neet sjtreng mae op de bergtoppe kint van december bies maart sjnieë liegke t is neet zeldzaam dat me an de kuste kint zjwimme en op de berge skieje op d r èègeste daag t eiland liekt op de grens van driej groeëte vegetatieve zones de europese de aziatische en de afrikaanse d r kaome da och plaantesaoërte vör t gief op cyprus zjus wie nederland gei systeem boe in d r e versjil weurt gemaak tösse steij en aander gemeintes zoewie dat wel op t belsj en in duutsland weurt gemaak t gief evels wel e zèstal plaotse op cyprus die groet genog zien en ikkonómisch gezeen belaangriek zien um steij te weure geneump dit zien vaan groet nao klein t inwoenersaontal vaan nicosia is woersjijnlek aongezeen neet bekind is of bij de census zoewel noord es zuid nicosia mètgetèld weure cyprus is besjtuurlek officieel oonderverdeeld in zès distrikte dis districte zeunt evvel nog van väör de deling van t eiland en de grenze van de distrikte haowe zich neet an de grens tösje t grieks en turks cypriotische deel van t eiland cyprus is bekènd es gebaoërteplaatsj van de oet de griekse mythologie bekènde godin aphrodite de historie va cyprus is bepaald gewes dör de dèk strategische lieking van t eiland an de oetheuk van de groeëte rieke in d r loop van d r tied ooch d r bodemriekdóm va cyprus maakde t e gewild eiland hiedör is de historie va cyprus in feite de historie tössje oost en west in t klèng väöral oonder invloed van griekeland dat zich cultureel verwaant veult en mèt e veto taege n wieër oetbreiding van de europese unie nao oost europa dreigde waoërt cyprus tösje en dör de eu es toekomstige lidsjtaot aanvaard in mei waoërt t grieks deel van t eiland lid van de eu en op januari waoërt dao d r euro ingeveurd ömdat de griekscypriote in in n referendum taege de hereniging mèt noord cyprus sjtèmde is dit deel van t eiland nog ömmer allèng dör turkije erkènd de cypriotische bevolking is door n europese sjatting gegreuid vaan oongeveer in nao in dit kump door twie reijes de greuiende afrikaonse en arabische immigratie nao de europese unie die cyprus dèks es tössestop gebruke en de greuiende touwgaank vaan t rieke zuid cyprus via t erme noord cyprus tale op cyprus zeunt etnische groepe de cypriotische veendel woort op augustus gentroduceerd de gaanse veendel steit symbool veur de vrei t blauw vaan griekeland en t roed vaan törkije staon bewus neet in de veendel t wit vaan de vrei wel ouch de olievetekskes staon symbool veur dit oonderwerp aander veurstèl waor um t blauw en roed zjus wel te gebruke mer daan same um zoe ouch weer eigelek n neutraole indrök te geve t eiland zelf steit d r ouch bewös op zoetot de hereineging vaan cyprus dudelek in beeld steit cyprus zelf steit d r euvereges kopergeel op umtot t väöl kopererts guuf op t eilaand daomèt liek te weure gezach tot cyprus mesjiens in cultuur wel versjilt meh neet in ikkenomie ironisch gezeen weurt de veendel in beij kante vaan cyprus emper gebruuk in t noorde weurt bekans altied de noord cypriotische veendel gebruuk in t zuie ummertouw mie de griekse vlag roontelum t waope vaan cyprus hinge eigelek dezelfde symbole es in de veendel ouch hei gief t ne witten achtergroond de vrei tösse de twie cyprusse olieftekskes weer de vrei en e koper sjild de kopererts vaan t eiland nui symbool is hei d n duif weer is dat eigelek e symbool veur de vrei teslotte steit t jaor op t sjild t jaor tot neet allein de veendel en t waope officieel woorte meh ouch t land zelf oonaofhenkelek woort vaan t vk de cinema vaan cyprus is oontzèttend klein t behuurt bis de zès kleinste filmindustrieje vaan europa kleiner industrieë zien malta en monaco en de veer einegste europese len die berhaup gein filmindustrie höbbe andorra liechtenstein san marino en vaticaanstad opvallend genog heet luxembörg n groeter industrie de cypriotische cinema steit veural bekind um documentaires en daan veural euver de historie vaan cyprus cypriotische regisseurs die oetindelek succed hadde zien in de aofgelaope decennia allemaol vertrokke nao aander europees len veur t zuie waor dat bekans altied griekeland en t vereineg keuninkriek veur t noorde is dat zjus törkije dat allemaol vaanweeg dezelfde reije taol de meziek vaan cyprus besleit veur n groet deil dezelfde historie es de meziek vaan griekeland cypriotische meziek kin me zjus wie de cinema in twie categorieje verdeile die vaan zuid cyprus die miestal op t nuigrieks weurt bespäöld en de meziek vaan noord cyprus die op t törks woort bespäöld ferpant is tot de meziek vaan cyprus bis de sjeijing vaan t eiland midde jaore nog einegszins homogein genump kin weure cypriotische meziek stoond bekind es nen duideleke misjmasj vaan griekse en törkse meziek daonao is die mezeik hendeg wiet vaan mekaar aofgegreuid es reactie dao op oontstoond in de jaore risros hip hop dee gebasseerd is op cypriotisce folklore en weurt gerap op t ingels nuigrieks en törks miestal doormekaar en mèt väöl wäördgrepkes die späöle mèt de drei taole de naom risros is opziech al n wäördgrap ris kump vaan de törkse benaoming van t eiland kibris en ros kump vaan de griekse benaoming kipros evels is dizze rap veural bekind in de cypriotische underground de media in cyprus bevat twie nationale zenders die valle oonder cyprus broadcasting corporation in aander wäörd de cbc t waor bis de oonaofhenkelheid vaan t eiland n oonderdeil vaan de british broadcasting corporation de bbc de media in t vereineg keuninkriek heet vaan aajdsher hendeg väöl invlooj op cyprus allewel dat ummertouw mie is aofgelaope gief t nog ummertouw väöl britse zenders in cyprus wijer gief t ummertouw mie invlooj vaan de media in griekeland zoe is de ert world hei euveral te bereike de media vaan noord cyprus is hendeg klein me heet ein nationale zender kibris tv en wijer weurt alles beslote vaanoet törkije in t algemein vilt de cypriotische literatuur oonder de griekse literatuur umtot zoegood es alle beuk op t aajdgrieks en nuigrieks is gesjreve door de groete kennis vaan ingels gief t evels ouch ummertouw mie ingelse literatuur op t eiland dit oonder aandere umtot dao n groetere merret in te vinde is de cypriotische cuisine heet liechteleke invlooj vaan törkije mètgekrege mer riechde ziech veural op de griekse cuisine en de italiaanse cuisine evels heet allewijl de vs mèt de interdöktie vaan fastfood zjus wie in de res vaan europa väöl invlooj op de eetgewoentes vaan de cypriote de economie sjteunt vöral óp d r export van agrarische producte m n citrusvruchte erpel droeve toebak en op de inkomste oet t toerisme de visjeriej is nauwelijks van belang de watere roond t eiland zeunt örm an visj t haat nog get koele kaoëper en iezererts marmer en giepsj t waoërd koper komt van o d r griekse naam va cyprus t versjil in welvaart tösje t noorde en t zuide is groeët grieks cyprus oonderhèlt internationaal economische betrèkkinge en is saer mei lid van de eu ooch dör dis aoëpe economie is d r welvaart in t griekse deel hoeëger wie in t turkse deel t turkse deel is vör de economie aafhankelek van turkije t wert neet erkènd oeëdör economische betrèkkinge en handel boete turkije laestig zeunt es gevólg daovan is d r welvaart aanzienlek lieëger öm dit versjil in welvaart te verklènge haat de europese unie financieel sjteun an t noorde belofd oet protest wert dit evvel geblokkeerd dör de grieks cypriotische parlemaentslede in t europees parlemaent kiek deling va cyprus saer de sjèjjing in is rauf denktash leider van t noorde van t laand saer april is mehmet ali talat d r nuje gekaoze presidaent van de turkse republiek noord cyprus in maart waor tassos papadopoulos president gewaoëre van t zuiden van t laand in februari is e ópgevólgd dör dimitris christofias in ontsjpande de relatie tösje t noorde en t zuide eenkel grieks cypriotische partieje de kwestie oeë t óp cyprus öm geet is de vertegenwoordiging van de bevolkingsgroepe in t parlemaent de geneumde politieke partieje zeunt van grieks cypriotische aafkomst de turks cypriote werre in t parlemaent in nicosia de facto en de jure neet vertegenwoordigd mèt de oonafhankelekheedsverklaoring van de trnc claime de turkse inwoners n ege vertegenwoordiging de hereniging van t eiland is dör de groeëte versjille in o m de interpretatie van de historie hieël laestig de internationaal gemeensjap zów n federaal model kènne överwaege öm n óplóssing vör t conflict te vinge mae deet dat bies noe neet in voonde onderhandelinge plaatsj över väörsjtèlle van vn chef kofi annan mèt es doel de hereniging van cyprus directe aanleiding waor de aankaomende toetraejing van cyprus töt de europese unie óp mei dat jaor t vredesvörsjtèl van kofi annan waoërt evvel aafgewaeze dör de grieks cypriote d r waoërte referenda gehaowe zoewaal in t noorde wie in t zuide en de mieërderheed van de bevolking in t noorde sjtèmde vör hereniging de mieërderheed van de bevolking in t zuide sjtèmde taege de hereniging roufdiere of carnivora is de naom veur n orde vaan zoogdiere boetouw väöl uterlek sterk versjèllende bieste hure oondaanks de naom zien neet alle bieste zij t wel de mieste oet de orde vleiseters väöl bere zien omnivoor en inkele wie de reuzepanda zelfs herbivoor ouch zien hiel väöl neet verwante bieste ouch carnivoor en ouch roufdier wat tot verwarring tösse de orde en de ecologische markering kin veure de roufdiere zien vrij groet en dèks hiel krachteg boedoor ze gemeinelek aon d n top vaan de voodselkette stoon t gief twie oonderordes mèt eder zes femilies es me de oetgestorve soorte mètnump wienesroa hollendsj wijnandsrade sjpreëk oet wieënesroaë is e dörp in de gemeënte baekdale in zuud limburg geleëge aan de hölsbergerbeëk bis waor t n zelfsjendige gemeënte daonao hoeërt t bies bie de gemeënte nut op januari woeënde d r luuj i wienesroa t woerd roaë aoch waal rade rhode of rode beteëkent gerooide plek of óntginning de naam beteëkent dus t óntgonne gebied va wieënand t dörp wuurt aoëch waal kort roaë rode genump buurtsjappe van wienesroa zunt t opvallendste geboew midde i roaë geleëge achter n grach mèt daoëvuur ne groeëte vieëver is t kesjtieël wienesroa mèt vuurbörch aoëch waal t hoeës genump t datiert oersjprunkelik oet meh t is in d r e ieëw ingrieëpend gerestaurierd tösje kesjtieël en kèrk bevingk zich n motte woeë in zich de reste van ne middelieëwse taore zouwe bevinge aoëch is hie n klein lourdesgrötje de sjteëveskèrk heilige stephanus neëve t kesjtieël is geboewd in d r e ieëw meh de parochie woeë aoëch de buurtsjappe zjwier vink en laor bie hure is ouwer naoë d r twieëde weëreldoerlog is d r taore vernuujd en t sjeëp woert doeë aoëch groeëter gemak n kapelke op n sjplitsing aan d r weëg nao hunnekem wuurt t sjteëveshuuske aoëch gewiejd aan stephanus genump groeëte häöëf i en rónd raoë zint de ouw bóngert de bóngert en te nietese nijthuizen oud valkeberg is e kèrkdörp in de gemeinte valkeberg aan de geul t dörp lik tösje valkeberg en sjin bis waor t dörp ein zelfsjtendige gemeinte inclusief sub oud valkeberg lik aan t sjpoor aoke mestreech van oktober tot juni houw t dörp ein eige sjtopplaats aan deze lien de oarsjpróng van valkeberg lik waarsjienlik in oud valkeberg de ièrsjte gesjreve vermelding van valkeberg is ein oarkonde van februari mèt de naam falchenberch d r op me meint dat daomèt neet t geulsjtedsje meh t dörp oud valkeberg bedoeld weurt in de akte weurt de nederzètting villa falchenberg door de duutsje keizer hendrik iii aan zien nisje ermingardis of irmgard gesjónke häör kleindochter guda of oda van valkeberg trouwt mèt thibald van voere de ouds bekènde hièr van valkeberg dao besjteit n vereiniging die zich bezig hèlt mèt deze sjtichtingsdatum ónder de naam de februari sjtichting in oud valkeberg ligke twiè kesjtièle kesjtièl genhoes en kesjtièl sjaloen vlak bie ein aan de geul genhoes zou t sjtamkesjtièl van de hière van valkeberg zin t versjterkde hoes genhoes dateert oet de e of e ièw opgetrokke es woontaore t hudige kesjtièl en de biebehuèrende haof woorte geboewd in de e en e ièw kesjtièl sjaloen dateert oet de e ièw meh de oetbreiinge sjtamme veurnamelik oet in de e ièw ies t geboew ingriepend gerestaureerd door pierre cuypers bie sjaloen huèrt ouch eine haof en n tiendsjuur oet wiejer lik dao ouch nog n mergele watermeule de sjloens meule oet aan de geul bie t complex huèrt ouch de kesjtièltuin oud valkeberg de vreugere heemtuin mèt plante die typisch zint veur de flora van zuid limburg n replica van n mergelgrot ne biejesjtand ne waterpool ne koalef vergiftigde en geneeskrachtige plante verfplante en landboewgewasse de heemtuin weurt geëploiteerd door t i v n op de sjaatsberg sjteit n mergele kloes mèt kapel die in de e ièw is opgerich door de hièr van sjaloen op de plaats van n boswachtersjweuning aan de voot van de sjaatsberg op ne driesjprunk aan n geulbrökske sjteit ne calvariegroep in de volksmond de drie beeldsjes geneump deze is ouch gesjtich door de hièr van sjaloen in n gedeilte van de sjaatsberg dao woa de mergel aan de opervlakte kump hèt däölkesberg e däölke is de dialeknaam veur n kauw die höbbe hun nèster in loker in deze berg in haet me hie in ne abri ne natuurlike inham in de mergelberg gevörmp door t oetsjoere van ne veurgenger van de geul sjpaore opgegrave van n prehistorisch kampvuur oet v c tot noe toe is dit de enigste abri in nederland de kèrk van oud valkeberg ies gewiejd aan johannes d n duiper sint jan en dateert gedeiltelik oet de e ièw in woort t koar vernuujd door johannes josef couven architect oet aoke in baroksjtiel d n altaor in rococo zou ooch gemaak zin door t atelier van couven ne moderne kruuswaeg is gemaak door t kunstenaersjechpaar mathieu vroemen en riet jager saer ies de kèrk n baevaartsplaats veur de heilige rita van cascia de petroanes van ónmeugelike en houpeloos zake in de zujelike ziebeuk sjteit e beeld van de heilige rita en ne reliekhouwer mèt n relikwie van rita op t kèrkh f sjteit de van mergel geboewde pastorie en n kapel mèt n kruus d r in oet de e ièw tegeneuver de oprielaan löp ne landwaeg richting de st jansbösj en sub op n sjplitsing van veldwaeg sjteit de mergele st jansbosjkapel tösje dit gehuch en t dörpke sjuèlder gemeinte gulpe wittem bevingk zich t landsjapspark natuurreservaat de gièlender gerendal woa in ne orchideeëtuin gelaege is midde in t gebeed sjteit n pöthuuske geneump de sjaopspöt de taal van oud valkeberg is neet uniform zoawel valkebergse es sjinse elemènte kómme veur zoa besjtaon hie de lidwäörd de en d r veur manneleke wäörd nevenein knaogdiere of rodentia zien n hendeg umvaankrieke orde vaan miestal klein zoogdiere tot de knaogdiere hure o a muis ratte bevers en eikhores de ganse orde besleit tösse de en soorte de knienechtege hure neet tot de knaagdere meh zien wel ing draon verwant knaogdiere höbbe twie groete snijtan ze zien veural herbivoor knaogdiere koume op bekans de ganse wereld veur ouch in australië en al ietot de europeane dao aonkaome allein op antarctica en inkel geïsoleerde eilen zien ze oonbekind meh dèks al wel door de mins ingeveurd de gróp vaan knaagdiere is groet t is daan ouch neet zoe vreemp tot t ouch väöl femilies gief deze femilies weure dèks in superfemilies infra ordes en oonderordes gegróppeerd de middelste indeilingsgroop höbbe veer hei weggelaote t moot gezag weure tot väöl biologe aander indeilinge prifferere richard wagner leipzig mei venetië fibberwarie waor nen duitse componis vaan veurnaomelek meziekdrama s dit hiel persuunlek genre oontwikkelde heer oet d n opera deen heer mèt zien revolutionair inziechte grundeg vernuide ouch waor zien muzikaol idioom hendeg modern veural door t gebruuk vaan revolutionair harmonieë in zienen eigen tied waor heer ouch ne scribent vaan beteikenis in de twintegste iew höbbe zien tractaote euver meziek en theater evels aon belaank verlore wagner woort in leipzig gebore meh ziene vaajer storf al wie heer zes maond aajd waor de maan boemèt zien mojer hertrojde d n acteur ludwig geyer weurt door sommege veur de natuurleke vaajer vaan wagner gehawwe sommege verklaore wagner zienen aofkier vaan de joede deils dao oet tot wagner ziech tege ziene juudse vaajer aofzat zie joonk leve brach heer groetendeils in t theater door boe heer al ambities kraog veur toneelsjriever te weure ouch raakde heer in de ban vaan beethoven in brach heer zien ierste drama op de buun das liebesverbot in tzelfde jaor trojde heer mèt minna planer boenao heer inkel wij reize oondernaom die häöm o a nao riga brachte in verhoesde ze nao dresden boe wagner succes kraog mèt zien opera rienzi in dresden góng t häöm nen tied laank good tot wagner in bij nen opstand tege de keuning de kaant vaan de anarchiste koos wie de orde herstèld waor mós heer vlöchte iers nao paries daan nao zrich franz liszt veurde nog wel in lohengrin op in sjreef heer ein vaan zien belangriekste gesjrifte das kunstwerk der zukunft boe in heer zien ideeë euver de muziek in de touwkums oetwèrkde absolute muziek wie symfonieë en sonates waore irrelevant gewore opera s waore te streuf en strèng in de touwkums zouw t gesamtkunstwerk de leiende rol euverneme boe in drama muziek en beeldende kunste same ein groet kunswerk vörmde wagner begós aon de veurbereijinge veur zoe n kunswerk der ring des nibelungen heer oonderbraok dit monsterwerk veur n aander muziekdrama tristan und isolde doortot heer n verhajding kraog mèt mathilde wesendonck dee wagners leve gaans op ziene kop zat zelf beweerde heer ummer tot de verhajding platonisch waor in eder geval identificeerde heer ziech mèt de middeliewse sjrievers vaan hoofse lyriek in kaom de jonge keuning lowie ii van beiere op d n troen en haolde wagner nao beiere touw dao naom de keuning de verermde componis in besjerming in gong tristan in premjaer wagner kraog in deen tied obbenuits n affair noe mèt cosima von blow vrouw vaan dirigent hans von blow dee wagners muziek dèks oetveurde de geboorte vaan n oonwèttege dochter brach e sleipend sjandaal teweeg in trojde wagner mèt de jaor jonger cosima in vestegde heer ziech in t stedsje bayreuth boe heer op koste vaan de keuning in n groete villa wahnfried geneump gong woene en boe zien festspielhaus woort gebouwd e theater boe allein ziene meziek gespeuld zouw weure in gong dao der ring des nibelungen in premièr wat nao jaor indelek veerdeg waor t lèste wèrk wat heer sjreef waor parsifal heer storf in venetië aon nen attak wienie ei jaor is geneump is dat t jaor vaan de ierste opveuring bij twie jaore is t ierste jaortal de voltoejing t twiede de ierste opveuring neet oetpöttend dèks is eint vaan de ierste dinger die me in verbaand mèt wagner neump zie sterk oontwikkeld antisemitisme in sjreef heer e stök getiteld das judentum in der musik in dat tractaot besjöldegde heer de joede devaan de muziek te corrumpere door hunne groeten invlood es beveurbeeld impresario s zo zouw juudse meziek hendeg börgerlek zien me moot ziech bedinke tot heer väöl mie sjel tractate heet gesjreve e paar jaor ieder waore de christene de sjöldege ouch moot zien antisemitisme sterk geveujd zien door ziene persuneleken aofkier vaan felix mendelssohn en giacomo meyerbeer toch is dit artikel dèks tege häöm gebroek zeker ouch umtot heer adolf hitler ziene lievelingscomponis waor en de erve vaan wagner ziech oonder hitlers regering hendeg pro nazistisch höbbe opgestèld allewijl kinne zien opera s euver t algemein weer zoonder probleme opgeveurd weure in israël is dit evels nog altied neet meugelek oondanks de sterke lobby vaan daniel barenboim sir tim berners lee londe juni weurt gezeen es de bedènker en gróndlègker van t world wide web www same mèt robert cailliau berners lee woort gebore in londe hae sjtudeerde aan t queen s college n onderdeil van de universiteit van oxford hae wèrkde es sofwareprogrammäör bie versjillende bedrieve in bedach hae n systeem op basis van hypertext öm t deile en biehouwte van informatie tösje ónderzeukersj mekkeliker te make same mèt robert cailliau bedach r n prototype van t systeem enquire in gebruukde hae zien ideeë van enquire veur t ontwerpe van t world wide web hae boewde doe ouch de ièrsjte webbrowser dae ouch world wide web heesj en de ièrsjte webserver berners lee vroog gein patent aan veur zien ideeë meh goof ze vrie de ièrsjte website die berners lee boewde dit waor dus ouch de ièrsjte website oats waor de site besjteit neet miè meh n archiefversie devan ies te zeen de site woort op augustus online gezat ze goof oetlègk euver wat t world wide web ies en wie me eine browser koes gebruke in sjtiechde berners lee t world wide web consortium aafkorting wc aan t massachusetts institute of technology hie in woorte versjillende organisaties vereinig die sjtandaarde en aanbevelinge öm t internet te verbetere wolle make in woort door wc de sjtandaard cascading style sheets gelanceerd pas vanaaf begoeste populair browsers deze sjtandaard te gebruke in woort hae professor aan de universiteit van southampton hae wèrk dao aan t semantisch web zien nuujste projek t semantisch web ies n vervolg op t world wide web woa in de informatie zoa geannoteerd ies dat zie ouch door mesjiene te leze ies zoa kènne automatisch relaties tösje documente gelag were in de academische waereld ies hie väöl aandach veur meh t ies nog óndudelik of t ouch daoboete succes zal kriege berners lee kreeg versjillende pries en óndersjeiinge zoawie de japanpries van en de millennium technology prize op juli woort hae tot ridder gesjlage door keuningin elizabeth ii van t vereinig keuninkriek hae kreeg de titel van knight commander de twiède hoagste rang in de orde van t britse riek jimmy donal jimbo wales augustus ies ne amerikaanse internèt óndernummer hae ies bekènd gewore es opriechter van wikipedia en es veurzietter van de wikimedia foundation allewiel ies hae besjtuurslid van dees organisatie wales ies ouch groataandeilhouwer en directeur van t internètbedrief bomis wales woort gebore in huntsville alabama es zoon van jim en doris wales hae góng nao sjoal aan de house of learning n klein privésjoal die t eigendom waor van zien mam en zien oma in haolde hae zien diploma aan de randolph school hae góng economie sjtudere aan de auburn university woa hae zien bachelordiploma haolde en aan de university of alabama woa hae zien masterdiploma haolde in woort wales toegelaote tot t promotietrajek aan indiana university meh hae besjliesde um in chicago te goon wèrke es optiehandelaer in verhuusde hae mèt zien vrouw christine nao californië woa hae n internètbedrief begoes t zeukportaol bomis wales loos es kind al alles wat los en vas zoot veural de deilige worldbook encyclopedie van zien ouwersj hae ies ne bewonderaer van de objectivistische filosofie van ayn rand en in de jaore neugetig beheerde hae ein mailinglies mèt de naam moderated discussion of objectivist philosophy van tot houw wales de leiing euver t nupedia projek woa r mèt filosoof larry sanger aan wèrkde vervolges begoes hae ein online encyclopedie onder de gnu vrie documentatie licentie volgens t wiki princiep en in riechde hae de wikimedia sjtiechting op daoneve ies r nog ummer directeur van bomis incorporated wales woont mèt zien vrouw en hun dochter kira in saint petersburg florida de vereinegde state van amerika of vereinegde staote vaan amerika aofgekort v s ingels united states of america aofgekort u s a in de volksmoond amerika is e federatief rippebliek in noord amerika nao bevolking en oppervlak is t t daarde laand polletiek ikkenomisch en militair is t de mechtegste natie op eerd ouch cultureel en wetensjappelek heet dit land hiel väöl in te bringe hoofstad is washington d c new york is evels väöl groeter aander belaankrieke stei zien los angeles miami pittsburgh en san francisco t land oontlient ziene naom feitelek aon zien bestuurleke indeiling t is opgedeild in state die ne wiedgaonde vörm vaan oonaofhenkelekheid höbbe zoe höbbe ze eige wètte eige senate en hoezer vaan aofgevaardegde en eige oppertribunale washington d c behuurt neet tot ne staot meh ligk in t zoegenaompde district of columbia wijer höbbe de vs nog inkel gebede die boete de indeiling in staote valle de staote zien boete de staote umvat t land ouch territoria die territoria kinne otonoom zien of direk door de regering weure bestuurd anno geit t allein um diverse eilen in t verleie woorte diverse gebede die noe nen eige staot vörme es territorium bestuurd zoe waore alaska en hawaii tot nog territoria territoria höbbe gein stum in t parlemint of bij de presidentsverkezinge allewel d r väöl plekke in de vs gein bevolking höbbe gief t nen hielen houp groete stei in dit land dit zien de hoonderd groetste stei in de vs gebaseerd op t inwoenertal vaan juli de vs höbbe gein officieel taol allewel tot bekans ederein t ingels behiers t ingels vaan de vs versjèlt dudelek vaan t ingels in groet brittannië de versjèlle zien evels kleiner es die tösse t mestreechs en t zittesj t is de mojertaol vaan vaan de amerikaanse bevolking spaons is mèt n gooj twiede daonao volge nen houp immigrantetaole dèks vaan generatie op generatie doorgegeve allemaol mèt minder es sprekers sjinees frans duits tagalog vietnamees ezw de mies gesproke inheimse taol is t navajo de vs zien vaanaof de opriechting lid vaan de vereinegde naties en zien de militair kern vaan de nato ze bekleie eine vaan de vief permanente zedele in de veilegheidsraod vaan de vn t hoofkerteer vaan die organisatie is in new york gevesteg de vs kraog in t verleie väöl kritiek beveurbeeld op ex president george w bush dee ziech dèks boete internationaol conventies plaotsde door t neet oonderteikene vaan t verdraag van kyoto en door t slech behandele vaan kriegsgevaangene ouch betaolde de vs jaore land de kontributie vaan de vereinegde naties neet noord amerika woort in de zevetiende en achtiende iew door europese koloniste bevolk in koume ingelse kolonië in opstand die verklaore ziech in oonaofhenkelek zuug amerikaanse oonaofhenkelekheidsverklaoring in trokke de ingelse legers ziech trök in woort de groondwèt oetgeveerdeg dee vaan de vs n parlementair democratie maakde de groondwèt woort heileg verklaord d r is niks mie aon veranderd inkel touwgeveug in de negentiende iew greujde t land aon mèt ingels frans spaons mexicaans en indiaans gebeed soms mèt geld daan mèt geweld oeteindelek umspande t gebeed vaan de vs de gaanse breidde vaan noord amerika vaan d n atlantischen oceaan tot aon de stèllen oceaan t ooste vaan t land raakde lankzaamaon geïndustrialiseerd t dunbevolkde weste bleef nog laank achter wilde weste zwarte bladzij in de historie zien de dèks bleujetege oorloge tege de indiane die soms bekans oetgeroejd woorte en boeveur de amerikaanse officiere middele wie oethungering door t massaal oetmoorde vaan bizons neet sjuide vaan to woort t land versjäörd door ne börgeroorlog in de twintegste iew woort t land tot twie kier touw ne wereldoorlog ingesleip t land wat tot daan veural n isolationistische polletiek had geveurd raakde mie en mie betrokke bij de wereldpolletiek nao d n twiede wereldoorlog kaom t land mechteger es oets tegeneuver de ussr te stoon boemèt de kawwen oorlog begós n fiasco waor d n oorlog tege viëtnam dee de vs verloor en hendeg väöl minseleves kosde aander oorloge gewoenlek um gedeiltelek humanitair reies begós waore succesrieker sins t instorte vaan t communisme roond zien de vs de eineg euvergebleve supermach de lèste jaore greujt de kritiek op t land dat es aggressief en imperialistisch gezeen weurt zuug ouch presidente van de vs staotshoofde vaan nederland en zien staotskundege veurluipers gerekend vaanaof hun hiersjappij in de nederlen nao erkóste de habsburgers de noordeleke nederlen es zelfstendeg land n b allein stadhawwers in deens vaan de staote generaol die in deens vaan de habsbörgers hadde n functie oonder de keuning en landvoog en kinne neet es staotshoofde weure gezeen umtot neet alle geweste ummer dezelfde stadhawwer hadde zien die vaan holland boe vaanajds de mieste aondach veur is vetgedrök de bronne spreke ziech oonderein soms tege veural umtrint t twiede stadhawwerloes tiedperk en t aontrejje vaan wöllem iv in de versjèllende geweste de generaliteitslen hadde gein stadhawwers meh landvoogde die in naom vaan de staote generaol t land bestuurde tot gei staotshoof in de bataafse rippubliek beatrix wilhelmina armgard baarn januari is prinses vaan de nederlen vaan tot waor ze keuningin ze volgde häör mojer keuningin juliana op en gaof t keuningssjap door aon häöre zoon willem alexander häöre vaajer waor prins bernhard vaan lippe bisterfeld es keend vaan twie jaor vlöchde ze mèt häör awwers nao groet brittannië later nao canada boe ze de oorlogsjaore doorbrach nao t lyceum gong ze rechte studere in leiden in studeerde ze aof in miert trojde beatrix mèt d n duitse claus von amsberg wat tot relle leide in amsterdam claus bleek evels ne sympatieke maan boedoor t verzet gaw opheel in woort prins willem alexander gebore prins johan friso en prins constantijn volgde in resp juliana abdiceerde op april beatrix bleek n voorstin te zien die häör werk hiel serjeus naom dèks zeuk ze de grènze vaan wat kin binne de wèt um die eigensjap weurt ze wel ins mèt häör grammeer wilhelmina vergeleke binne haagse kring steit ze bekind um n oetgebreide dossierkennis ouch häören invlood op kabinètsformaties zouw groet zien in miert evels naom de twiede kamer e wètsveurstèl aon wat de keuning in t vervolg boete de formatie moot hawwe heer of zij blijf wel hoof vaan de regering beatrix heet totnogtouw mèt veer premiers gewèrk ruud lubbers wim kok jan peter balkenende en mark rutte sinds op jannewarie maakde ze bekind per aprèl aof te trejje tot guns vaan häöre zoon op oktober storf prins claus op december woort häör ierste kleinkeend prinses amalia gebore in storve allebei häör awwers in fibberwarie raakde prins friso in coma nao e zwoer ski oongelök sinds februari is ze ieredoctor aon de leidse universiteit t vereineg keuninkriek united kingdom of great britain and northern ireland is e land in wes europa dat oet veer min of mie otonoom stökker besteit ingeland sjotland wales en noord ierland ingeland weurt es kerngebeed gezeen zeker umtot dao de hoofstad ligk en t groetste deil vaan de bevolking woent d n ingelse keuning heet de titels keuning vaan ingeland en keuning vaan sjotland de kroenprins hèt prins vaan wales t eiland boe op ingeland sjotland en wales ligke weurt groet brittannië geneump officieel hure t isle of man en de kenaaleilen neet bij t vereineg keuninkriek dees eilen hure same mèt t vereineg keuninkriek zelf en n aontal kolonië en geweze kolonië wel tot t gemeinebès vaan naties wie heibove aongegeve weurt t vereineg keuninkriek in veer stökker verdeild op lieger niveau zien ingeland en wales in counties verdeild sjotland in regions en noord ierland in districts zuug veur de indeiling bij de apaarte landsdeileuverziechte sins de jaore zeveteg is t vereineg keuninkriek lid vaan de europese unie t land koos evels in veur dit verband te verlaote t stoont ummer al drum bekind hiel kritisch mèt zie lidmaatsjap um te goon zoe heet t t verdraag vaan schengen noets geteikend en d n euro neet ingeveurd t vertrèk vaan t vereineg keuninkriek oet de eu waor op jannewarie es eine vaan de euverwinners vaan d n twiede wereldoorlog heet t land ne permaninte zetel in de veilegheidsraod gekrege ouch is t land sinds de opriechting lid vaan de navo al sinds de dertiende iew behiersde ingeland wales en sinds waor de keuning vaan sjotland ouch keuning vaan ingeland wales woort in officieel geannexeerd en mèt de act of union woort ouch sjotland formeel debij betrokke t keuninkriek groet brittannië woort daomèt opgeriech in woort door weer n aander act of union noe ouch ierland debijgevoog t vereineg keuninkriek vaan groet brittannië en ierland waor e feit in de negentiende iew wón t land mechteg op zie ummer mier kolonië op alle kontinente en tege besloog t brits riek e kwaart vaan t eerdoppervlak zoonder antarctica laank kós t zien mechteg positie neet vashawwe al gaw verklaorde canada en australië ziech oonaofhenkelik in d n ierste en twiede wereldoorlog voch t land succesriek aon geallieerde zij mèt al mós t touwstoon tot de vereinegde staote lankzaam aon de leiende rol gónge euvernumme nao d n twiede wereldoorlog woorte lankzaam aon ouch de mieste ander kolonië oonaofhenkelek of geannexeerd door ander len t lès gebäörde dat mèt hong kong in de falkland eilen kóste ze evels nao nen oorlog mèt argentinië in behawwe t vereineg keuninkriek heet probleme gehad mèt de integratie nao t europees vasteland en steit als euro sceptisch bekind in trooj t land touw tot de eeg wie in tony blair aon de mach kaom gaof heer sjotland ingeland en noord ierland n eige parlemint en sjafde heer t middelieuws systeem vaan t hoegerhoes aof de monarchie is in de jaore negenteg ter discussie gekoume toch blijf nog ummertouw twie daarde vaan de britte veurstander vaan t keuningsjap nao naom de intern verdeildheid sterk touw e groet deil vaan de bevolking kierde ziech tege europese samewèrking dewijl veural in sjotland separatistische sentiminte opkaome e rifferendum euver sjotse oonaofhenkelekheid woort in zjus verlore e rifferendum euver t verlaote vaan de eu in haolde t wel breusel nederlands brussel frans bruxelles duutsj brssel ingelsj brussels ies de hoofsjtad van belsj va vlaandere en de de facto hoofsjtad va de europese unie de gemeinte brussel haet miè es inweunersj dewiel t breusels hoofsjtaejelik gewes miè es miljoen inweunersj haet in de dagelekse praktiek weurt bienao altied nao t gewes geriffereerd es me kalt euver brussel ouch luuj die in ein van de angere gemeintes van t gewes wone vinge meistes van ziechzelf dat ze brussels zint es me specifiek de gemeinte bedoelt weurt dan diks sjtad breusel of gemeinte breusel gezag de gemeinte en häör hoofsjtaejelik gewes vörme same n metropool die diks de houfsjtad van de eu weurt geneump al deilt ze die positie volges angere mit sjtraasburg sjtad luxembörg en frankfurt am main breusel hoesves t groatste aantal insjtillinge van de europese unie oet zoawaal de executieve mach de europees kemissie d n europese raod es de legislatieve mach t europees parlemint hie zin respectievelik t berlaymont geboew t europa geboew en de espace léopold geboewe veur gemeind alle drie de gebouwe liegke in de europese wiek in t oaste van de sjtad rondum t luxembörgplein de judiciële mach liegk aevels in luxembörg en t parlemint verhoes veer kièr dejaor nao sjtraasburg brussel ies n touristische sjtad mit väöl bekinde attracties wie de historische groate mert manneken pis menneke pis atomium la monnaie de munt en de keuninkleke musea van köns en historie breusel ies óntsjtange rónd n kesjtièl aan t rivierke zenne rónd t jaor de plaatsj woort doe bruocsela geneump dae naam kump oet t germaans bruoc beteikent moeras brook sella dat beteikent heim huuj ies de zenne trouwens bienao gaaroets neet miè te zeen in de sjtad de gouw brabant waor verdeild in veer graafsjappe en t kesjtièl woort t centrum van t graafsjap breusel n ièw later góng me weer weg van dees plaatsj en vestigde ziech aan de zujelike zie van de zennevallei op ein plaatsj die koudenberg heesj hie liek tegewoordig de groate mert in de e ièw kaom d r n handelspos op de weeg tösje brugge en kölle in de e ièw kreeg breusel ein sjtadswal en de graaf woort hertog va brabant in kreeg breusel sjtadsrechte van hendrik d n ièrsjte van brabant de lake industrie en handel woorte belangriek en breusel woort n economisch centrum ömsjtreeks begoes me te boewe aan de kathedraal sint michiel en sint goedele de volgende ièwe sjpecialiseerde de handel ziech op de sjoan sjtoffe die me exporteerde nao frankriek italië en ingeland in woort de mach euvergenómme door wenceslas van luxemburg en zien vrouw johanna van brabant en verliènde zie de blijde inkomst woain verklaord woort dat de rechte van de inweunersj gerespecteerd zouwe were door de hertoge de sjoanbroor van johanna lodewiek van male waor t d r neet mèt eins dat zie de mach euvernaome en probeerde brabant te verovere breusel goof ziech euver meh woort get miè es eine maond later alweer bevriejd onder leiing van everaard t serclaes in erfde filips de goje hertog van bourgogne brabant breusel woort doe de hoofsjtad van bourgogne in trouwde maria van bourgondië mèt maximiliaan van oasteriek zie sjorf in en leet häöre echgenoot breusel nao vanaaf toen regeerde de habsburgse dynastie wie maximiliaan sjtorf verplaatsjde zien dochter margaretha van oasteriek de hoofsjtad nao mechele woa zie häör naefke sjarel v groatbrach in woort sjarel v mèt jaor heersjer van bourgogne en dus ouch van de gebiede die noe belsj zint mèt jaor erfde hae sjpanje hae woort in de sint michiel en sint goedele oetgerope tot keuning va sjpanje umdat hae gebore waor in gent besjouwde hae de nederlande es zien vaderland hae maakde breusel weer de hoofsjtad breusel kreeg ouch n rechbank en t woort al gauw de belangriekste brabantse sjtad in goof sjarel de nederlande en sjpanje aan ziene zoon filips ii dit waor t begin van de sjpaanse periode veur breusel d r kaom noe eine tied van godsdeensoorloge de tachtigjaorige oorlog t waor gedoon mèt de bleujtied van breusel in augustus woort breusel door de franse troepe van de villeroi gebombardeerd de groate mert en e groat deil van de sjtad woorte verwoes door de brand de mert woort daonao weer opgeboewd in baroksjtiel in vóng de zoagenaamde brabantse revolutie plaatsj tege keizer jozef ii meh de onafhankelikheid heel neet lang sjtand tösje en waor belsj frans gebied vanaaf kaom t belsj bie nederland ónder willem i in de nach van op augustus brook in breusel de revolutie oet nao de onafhankelikheid kaome d r väöl franse en wale in breusel wone tot daen tied waor breusel n brabantse en nederlandstalige sjtad gewaes waalse ambtenaere oet de provincies woorte aangetrokke um de administratie van belsj te bemanne t nederlands woort verbanne oet alle insjtèllinge en oet t besjtuur in de neugetiènde ièw kènde breusel n sjterke industrieel óntwikkeling onder leopold ii woorte versjillende prestigieus geboewe opgetrokke ouch parke en lane woorte aangelag de sjtad greujde en ouch t aandeil franstalige woort groater in de ièrsjte waereldoorlog woort breusel door de pruusje bezat t vlaams activisme kaom in d n oorlog miè op meh nao d n oorlog kaom d r dan weer ein groate tegereactie in de franse media in woort de waereldtentoansjtèlling gehouwte op de heizel in de twiède waereldoorlog woort belsj bezat door de nazi troepe de sjtad woort in september bevriejd door de geallieerde in woort opnuujts de waereldtentoansjtèlling in breusel gehouwte de expo waor e groat succes en breusel heel dao ein van zien bekèndste attracties t atomium aan euver in de jaore van de twintigste ièw woort breusel ein europese sjtad d r woorte allerlei europese insjtèllinge gevestig woa ónder de europese commissie en de raod van de europese unie op mièrt woort de sjtad opgesjrik door twiè groate aansjlaeg t centrum van breusel haet e vlaams en brabants uterlik t bekènds ies waal de groate mert mèt de gildehoezer oet de e ièw en t gotisch sjtadhoes de kathedraal sint michiel en sint goedele ies in de sjtiel van de brabantse gotiek geboewd wiejer bezeenswaerdighede in t centrum zint t beeldsje van menneke pies manneken pis de muntsjouwburg de volkswiek marolle mèt t justitiepaleis de zavel t keuningsplein mèt diverse musea en t keuninklik paleis sjuus boete t centrum liegke väöl hoezer in art nouveau sjtiel woa onder versjillende van de architek victor horta de nationaal basiliek van t heilig hart liek in koekelberg in t bruparck t terrein woa in de waereldtentoansjtèlling woort gehouwte sjteit t atomium breusel haet versjillende treinsjtasies de belangriekste zint dao zint drie róndwaeg um breusel de ring róndum t breusels gewes de sjnelwaeg r de groate rink um de neugetièn gemeintes van breusel en de kleine rink dae de sjtadsmoer oet de e en e ièw volg de metro van breusel haet sjtasies en twiè liene wiejer rieje d r ouch trams in breusel george walker bush new haven connecticut juli waor de e president vaan de vereinegde state tösse en heer behuurt tot de republikeine ziene pa george bush sr waor ouch president en wel vaan tot bush is in nao controversieel verkezinge tot president gekoze geïnaugureerd in en is in herkoze in woort bush opgevolg door barack obama bush woort gebore in connecticut meh greujde op in texas es tèlg in n rieke femilie vaan tot studeerde heer aon de yale universiteit boe heer neet door zien prestaties meh wel door zien talent in communicatie opveel nao zien studie gong heer in t leger es reservis heer woort neet nao viëtnam oetgezoonde dit woort later in door de democratische partij tege häöm gebroek nao zien iervol ontslag in studeerde heer twie jaor aon harvard business school nao zien aofstudere in woort heer veurnaomelek bekind es ne playboy wie heer ziech later kandidaad stèlde veur de verkezinge woorte väöl sjandale oet deen tied opgerakeld in trojde heer zie leve naom n oonverwachte drej wie heer ziech in bekierde tot t methodisme en heer ne strènge christen woort nao vaanaof in t bedriefsleve te höbbe gewèrk leet heer ziech in keze tot gouverneur vaan texas es gouverneur veel heer op door zien conservatief beleid e recooraontal doedstraffe woorte oetgeveerdeg en de wette tege alcohol en drugs woorte aongesjèrp critici stèlle tot dees wette tamelek contra productief gewèrk höbbe zien populariteit bij de texane waor evels groet wie bill clinton zie twiede termijn t n einde leep brach dee ziene vice president al gore nao veure um veur t presidentsjap te strije bush woort door de rippeblikeine oetgeveerdeg ne strijd dee heer nog meh zjus won bush en gore gonge de gaansen tied gliek op heer veel neet op door gooj behiersing vaan dossiers get boe in gore häöm ederskier versloog meh had significant mie oetstraling es de weineg charismatische gore ne blunder in september t oetspreke vaan e sjèlwoord wie ne microfoon opestoont weurt nog dèks aongehaald oeteindelek won gore de popular vote d w z kraog de meiste stumme meh versloog bush deen door de meiste keeslui binne te häöle zuug presidentsverkezinge in de vs ne juridische strijd door gore begonne euver e paar stumme in florida rekde de oeteindeleke beslissing mèt twie maond oonmiddellik begós heer mèt taksverlaoginge veur de hoegste inkoumes e veurnaam punt in zie programma t verwèrpe vaan t tractaat vaan kyoto kaom häöm op groete kritiek oet europa te stoon zie presidentssjap veranderde radicaal wie op september de fundamentalistische moslim terreurgroop al qaedah suïcied attentate tege de vs riechde heer zoch samewèrking mèt bekans alle len ter wereld veur dit terrorisme te bestrije en begós nen oorlog tegen afghanistan boe t talibn rezjiem oonderdak bood aon al qaedah terroriste t verdrieve vaan de talibn waor neet te zwoer daankzie hölp vaan afghaanse rebelle meh al qaedah leier usmah bin ldin te vinde bleek oonmeugelek in veel heer irak binne dezen oorlog steit bekind es de twiede of derde golfoorlog veur dezen oorlog dee begonne woort umtot me saddm hussayn verdach vaan t bezitte vaan chemische wapes en t höbbe vaan ban mèt al qaeda kraog heer väöl minder steun es veur zien acties in afghanistan umtot neet edereine terech bleek later euvertuig waor van zie geliek tege de verwachtinge vaan väöl sceptici in waor dees actie militair succesvol allewel tot t sinds de val vaan hussayn hendeg oonrösteg is in t laand in zien binnelandse polletiek vèlt dudelek n conservatief lien te zeen t budzjet veur defensie beslaot ein zesde vaan t totaal budzjet naoventrint eveväöl es oonder de kawwen oorlog recentelek heet heer geperbeerd t homo houwelek te verbeje en in zien inaugureel reej vaan maakde heer zien planne veur n ownership society n gemeinsjap boe in börgers mèt aondeilehandel in häör pensioen mote goon veurzien bekind d n euro symbool is de munteinheid vaan de len die de economische en monetair unie oetmake dit is de mierderheid vaan de len in de europees unie vaan de eu len die n nationaal munt höbbe zien de mieste in theorie verpliech d n euro in te veure d n euro dee verdeild is in cent besteit sinds januari in girale oonziechbare vörm mèt de nationaal munte tege n vaste koers aon d n euro gekoppeld in vervóng r de nationaal munteinhede ouch chartaal in de middeliewe en e groet deil vaan de vreugmodernen tied gaof t gein echte nationaol munte muntsoorte woorte dèks in talloes europees len geslage en vreem munte woorte dèks geaccepteerd deils kaom dat door de metaole standaard gouwe en zèlvere munte waore weerd wat ze aon edelmetaol bevatde mèt de opkoms vaan nationaol staote kaom dao laankzaam n ind aon vaanaof de negentienden iew sloge len hun eige munte die bij wèt tot betaolmiddel woorte verklaord me mós noe bij t euversteke vaan de landsgrens geld wissele wel gaof t toen al poginge veural tösse bevrunde len um de munteinhede te harmonisere zoe deeg t belsj tösse en mèt in de latijnse muntunie in de crisis vaan de jaore woort de situatie nog väöl ooneuverziechteleker de mieste len lete de gouwe standaard los munte begóste noe los vaanein te devaluere ne maotregel dee nujeg waor um de concurrentie op gaank te kriege de koerse woorte door de valutamerret bepaold en door intern inflatie de oonderling weerdes vaan de munte móste weure benaoderd in daogeleks veraanderende getalle mèt väöl ciefers achter de komma nao d n oorlog woort de gouwe standaard tijelek herstèld meh de gecompleceerde wisselkoerse en de noedzaak um geld te wissele bleef wie roond ne nuie crisis oetbraok en land nao land de gouwe standaard weer losleet beslote de len vaan de eeg tot de opriechting vaan de slang heimèt woort aofgesproke tot koerse oonderein mer beperk mochte sjógkele zoetot handel tösse twie eeg len gein al te groete risico s oplieverde ouch veur consumente had dit t veurdeil tot prieze in n europees boeteland good te vergelieke waore de slang waor gei laank leve gegund meh in woort t europees monetair systeem ems ingestèld boemèt op europees niveau t monetair beleid in eder land gecoördineerd kós weure de nationaol munte woorte ouch gekoppeld aon d n ecu european currency unit meh ouch ne knipoug nao de aw franse munt écu n virtueel munt in de loup vaan de jaore tachteg woort dat beleid wijergoond t europees monetair instituut emi in frankfort góng ummer mie bepaole dit waor neet nao de zin vaan de britse premier thatcher die zègkesjap euver de eige economie wouw hawwe in woort t verdraag vaan mestreech geslote heibij woort de eg getransformeerd in de väöl mie geïntegreerde eu eint vaan de beslete waor tot me n gemeinsjappeleke munt zouw inveure de britte beslote neet mèt te doen dat woort ze ouch gegönd oetindelek trokke ze later dat jaor t poond definitief oet t emi trök neet um ideologische reies meh gedwoonge door de crisis vaan zwarte goonsdag later haokde ouch denemarke aof naotot me dao t verdraag had verworpe de euverege len iers nao verpliechde ziech in principe wel um de munt in te veure in de jaore die volgde móste versjèllende dinger weure geregeld ierstens welke lan mochte mètdoen e land wat aon de nui munt wouw deilnumme mós zien economie op orde höbbe inflatie begroetingstekort oontwikkelingsniveau etc neet alle len voldege dao gans aon in t bezunder griekeland neet me besloot op t lèste memint dit land toch touw te laote umtot ouch de zuieleke len in dezen tied ne sterken economische greuj kóste de drachme woort evels nog neet in meh pas t jaor dao op aon d n euro gekoppeld zwede zaog vaan inveuring aof nao e rifferendum eigelek waor dit land verpliech mèt te doen meh de kwestie woort op de lang baon gezat wijer kwesties waore de naom dee woort ind vasgestèld op euro in de jaore daonao woort geparot euver t uterlek vaan munte en baankbiljètte de munte zouwe einen europese kant en eine nationaole kant kriege de baankbiljètte zouwe euveral tzelfde weure ouch de dwergstaote monaco san marino en vaticaonstad die al de franse en italiaonse munte of dao aon gekoppelde eige munte hadde mochte hun eige euro s sloon mèt andorra woort gei verdraag geslote hei had me altied al mèt fraanke en peseta s betaold nao de virtueel inveuring in begóste de deilnummende len mèt t sloon vaan de munte en t drökke vaan de breefkes t europees monetair instituut kraog mèt de opriechting vaan d n euro zoeväöl take debij tot ze t karakter vaan n centraol baank kraog sinds sprik me vaan europese centraol baank ecb ierste baankpresident woort de nederlander wim duisenberg op jannewarie woort d n euro officieel ingeveurd de weerde waor dee vaan d n ecu kort daoveur de nationaol munte woorte gefixeerd op de koers die ze ind tege d n ecu hadde in de drei jaor tot d n euro op pepier bestoont gaof t gein groete probleme wel zakde de munt hendeg tegeneuver d n dollar veur de europese economie had dat evels hoegoet in publicitaire zin e naodeileg effek de peblieke opinie waor in väöl len trouwens neet zoe positief zeker in len mèt n sterke en of aw munt wie nederland en duitsland waor e groet deil vaan de bevolking tege inveuring vaan d n euro in staote mèt n lang historie vaan inflatie gaof me evels gere de nationaol munt op op jannewarie woort in twelf len plus drei dwergstaote t chartaol geld ingeveurd sommege len wie nederland stèlde de bevolking e gratis setsje vaan euromunte t r besjikking ouch waor t dèks al veur meugelek euromunte in tuutsjes te koupe in eder land gaof t nen tied boe in d n euro en de nationaole munt nevenein kóste weure gebruuk middestanders waore daan verpliech in euro s trök te geve en in pinotomaote móste ouch euro s zitte dezen euvergaankstied moch maximaol twie maond dore ouch daonao bleef t in eder land nog e tiedsje meugelek um aajd contant geld te wissele wie laank versjèlde per land meh baankbiljètte bleve euveral minstens tien jaor inwisselbaar groete probleme bij de wisseloperatie bleve oet in de jaore nao de fysieke inveuring herstèlde de munt ziech ouch op de valutabäörze t groetste deil vaan de jaore góng t de eu en ouch d n euro veur de wind diverse staote die in bij de eu kaome veurden m in slovenië al in malta en cyprus in en slowakije in wie ind n wereldwij financieel crisis oetbraok leek de eu in ierste instantie neet al te hel te weure geraak d n euro heel ziech good tege d n dollar en zeker tegen t poond wat op zie deepdepunt bekaans tot de weerde vaan einen euro zakde pariteit de vrije val vaan d n ieslandse kroen veroerzaak door spikkelatie mèt dees klein munt maakde tot iesland ziech astrein bij de eu en d n euro wouw aonslete t tij kierde evels ind de sjölde en tekorte vaan griekeland bleke väöl hoeger es de regering de boetewereld jaorelaank had veurgehawwe feitelek had ze de eu en t imf structureel verneuk dees twie partners eisde groete bezuneginge vaan de griekse regering die dat wel deeg meh daobij neet doorpakde mèt hervörminge in griekeland oontstoonte groete proteste tege de bezuneginge en in de res vaan europa leefde de discussie of griekeland wel bij d n euro mós blieve me besloot evels dat wel te doen umtot e faillissemint vaan griekeland groeter len wie spaanje en italië hej kinne mèttrèkke de aander eurolen liende griekeland wat door de miserie astronomische rentes hej mote betaole op staotsobligaties noe zelf geld oet op veurweerde tot t land structureel hervörminge zouw doen pas nao kaom de rös weer e bitteke trök door alle probleme mèt griekeland veraanderde t beleid roond d n euro drastisch de muntunie waor gebouwd in tije vaan veurspood en eigelek neet berekend op zwoer economisch weer me besloot in eder geval strenger te zien mèt t touwlaote vaan nui len diverse nui eu len höbbe zoedoende ouch aofgezeen vaan stappe tot touwtrejjing dit heel ouch verband mèt populistische nationalistische sentiminte die zeker in midde en oos europa sterk opflakkerde wel veurde de baltische staote die al veur de crisis waore begós mèt de veurbereiing d n euro in esland in letland in en litouwe in de ierste èlf munte woorte op december aon d n ecu gekoppeld en d n daag daonao in giraole vörm opgeluf wie gezag kaom griekeland dao later achteraon op juni woort de drache aon d n euro gekoppeld op jannewarie woort ze officieel opgeluf de verhajding tösse de munte oonderein en vaan de munte mèt d n euro waor wie volg veur de later opgegeve munteinhede waor de wisselkoers de volgende d n euro weurt sinds door nege eu lidstaote gebruuk t belsj cyprus duitsland esland finland fraankriek griekeland ierland italië letland litouwe luxemburg malta nederland oosteriek portugal spaanje slowakije en slovenië veer dwergstaote die gein lid vaan de eu zien gebruke d n euro in euverlèk mèt de ecb andorra monaco san marino en vaticaonstad alle veer sloon ze hun eige euromunte dees lendsjes gebruukde veurheer ouch al de munte vaan hun groete naobers of variante daovaan andorra sloot zoe n akkoord evels pas in daoveur gebruukde t land d n euro einzijeg dat lèste gelt nog ummertouw veur montenegro en kosovo in dees len gebruukde me al sinds d n oorlog vaan begin jaore negenteg d n duitse mark umtot de eige munt waor ingestort dat woort later d n euro e twiezijeg verdraag euver t gebruuk vaan d n euro mèt dees len ligk neet veur de hand zeker neet mèt kosovo wat neet door alle eu lidstaote weurt erkind zeve aander eu len zien op groond vaan hun touwtrejjingscontrak verpliech um d n euro in te veure bulgarije hongarije kroatië pole roemenië tsjechië en zwede de percesse daonaotouw ligke sinds de crisis veur e groet deil stèl mèt oetzundering vaan kroatië um d n euro in te veure moot e land iers lid weure vaan erm ii wat ze op dit memint gein vaan alle zien neet verpliech um d n euro in te veure zien denemarke deil vaan erm meh mèt nen opt out en t vereineg keuninkriek gei deil vaan t erm dat lèste land zal volges planning de eu in gans verlaote in de ultraperifeer regio s vaan de eu heerse soms aander bepaolinge de euverziese departeminte en territoria vaan fraankriek gebruke d n euro allemaol wel in caribisch nederland betaolt me evels mèt d n amerikaansen dollar ieder woort hei d n antilliaanse gölde gebruuk op curaao en nederlands sint maarten gebruuk me die nog dewijl me op aruba de arubaanse gölde florin kint neve ne naom mós ouch e symbool veur de nui munt weure bedach de eu sjreef dao n competitie veur oet diverse eise woorte gestèld de belaankriekste waor tot t symbool mós rappelere aon dat vaan d n ecu t winnend dessin woort op december geprizzenteerd t heet de vörm vaan n hooflètter c mèt twie striepe dedoor t tuint zoedoende n lètter e die dudelek mèt de c geassocieerd weurt de oontwerpers haolde hun inspiratie ouch oet de klein lètter epsilon dees rifferentie aon t grieks alfabet betuinde ier aon t aajd griekeland es weeg vaan de europese besjaving t eurosymbool kin es logo weure gebruuk meh ouch gewoen es teike in t ierste geval gief t vrij strikte definities aon de aofmetinge en verhajdinge zuug heineve es teike is de vörm aofhaankelek vaan t gebruuk lettertyp dao in heet de oontwerper väöl vrijheid nao de lancering vaan t eurosymbool waor t zaak um dit teike te kinne type op de sjriefmesjien waor dit gei probleem me kós en kin daoveur de hooflètter c gebruke mèt backspace trökgoon en daan dao euver n type t gebruuk vaan sjriefmesjiene leep in al sterk trök meh verdwene waore ze nog laank neet de oontwerpers hele daomèt rekening t inveure vaan t teike in computers had nog get mie veuj in de eerd diverse systeme veur speciaol teikes woorte doorein gebruuk en de conversie vaan t ein systeem nao t aandert kós t eurosymbool nog wel ins oonleesbaar make sinds de inveuring vaan unicode boe t teike oonder u ac zit is dao einheid in gekoume t eurosymbool is dèks op computers te type door n combinatie mèt de tósj beveurbeeld alt rechs in linux de euro kint ach munte in coupures vaan cent cent cent cent cent cent euro en euro ze höbbe twie kante de veurkant varieert per land edere lidstaot zèt dao zien eige dessins op wel mote dao in per se de twelf europese stare zien verwèrk n aander eis is tot de dessins gein aparte politieke of religieuze kemissies bevatte op de achterkant zuut me europa en de unie oetgebeeld de munte höbbe allemaol hun eige apaarte gruutde en rand zoetot ouch blinde en slechzeende ze oeterein weite te hawwe samegevat zien de euromunte zoe oet opvallend is t rillatief klein aondeil vaan nikkel in de munte in väöl len is me dit nao d n oorlog es muntmetaol goon gebruke in plaots vaan zèlver wat te deur woort umtot me scandinavië boe väöl lui mèt nikkelallergie woene neet wouw benaodeile besloot me t gehalte aon nikkel in de beurs te beperke de europese kante zien oontworpe door de belsj luc luyckx op de drei goudkleurege munte en cent dus zuut me zien initiaole es monogram stoon wie gezag sloon de lidstaote inclusief de veer dwergstaote die d n euro gebruke allemaol hun eige euromunte die aon eine kant nationaol oontwerpe drage die oontwerpe mote wel de twelf europese stare tuine en aonvenkelek ouch de muntweerde wijer tuint de nationaole kant dèks t munt en of muntmeisterteike de munte kinne rösteg doorein weure gebruuk sommege len höbbe ein oontwerp veur alle munte aandere höbbe ach versjèllende oontwerpe weer aander len höbbe drei oontwerpe eint veur de klein coupures eint veur de middelgroete en eint veur de munte vaan ein en twie euro veraanderinge vaan dessins blieve in t gemein beperk tot troenswisselinge in monarchieë lèt wel de eurolen sloon in de regel gedinkmunte vaan met dessins die vaan de reguliere aofwieke wienie heioonder get weurt gezag vaan alle munte vaan land x moot me veur die gedinkmunte n oetzundering make de munte weure oonder wijer touwgeleech dit lendsje sleit pas sinds zien eige euro s op de koperkleurege munte is n pyrenese gems rupicapra pyrenaica te zien op de goudkleurege munte de kèrk vaan santa coloma d andorra op de groete munte t casa de la vall in andorra la vella oersprunkelek wouw me op de middelste coupures ouch t beeld vaan zjezeke oet de mariakèrk vaan la corinada zètte meh de europese commissie wees dat aof umtot de munte religieus neutraol móste blieve de andorrese munte weure in de parijse munt en de keuninkleke spaonse munt geslage de belzje munte tuine de keuning in diverse oontwerpe albèr ii tot in filiep daonao neve de kop vaan de keuning steit zie gekroend monogram de munte weure keuninkleke munt geslage in woort de productie opgesjort umtot de euverheid de munt wouw privatisere meh nog geinen euvernummer had gevoonde cyprus deit sinds mèt d n euro mèt op de koperkleurege cypriotische munte is e moeflonsjaop te zien op de goudkleurege steit n reconstructie vaan t kyreniasjeep en de groete munte tuine t idool vaan pomos de cypriotisch munte woorte de ierste twie jaor geslage door de munt vaan finland meh sinds door de munt vaan griekeland de duitse euromunte tuine drei vertrojde duitse symbole op de drei klein coupures zuut me n eiketekske wie op de diverse munte vaan de duitse mark op de drei middelgroete munte is de brandenburger tor te herkinne op de twie groete munte zuut me d n duitsen erend duitsland sleit zien munte in versjèllende stei te herkinne aon t muntteike berlijn a hamburg j karlsruhe g mnchen d en stuttgart f esland is sinds bij d n euro op de estse euromunte is e silhouèt vaan t land te zien bij de munte vaan en euro in reliëfvörm t ierste jaor woorte de munte in finland geslage sindsdeen in nederland bij de nederlandse munt de munte oonder einen euro tuine de liew oet t waope vaan finland mèt e zweerd in zienen oonderklaw de munte vaan einen euro tuine twie zwaone die euver e fins landsjap vlege op de twie euromunt stoon twie kroepbromele rubus chamaemorus im woorte de dessins liech aongepas de lètters fi woorte euveral touwgeveug finland sleit zien munte in de eige finse munt op de mieste franse euromunte is wie ieder al bij de francs marianne te zien n personificatie vaan t land op de koperkleurege munte zuut me allein de kop op de goudkleurege de ganse versjijning en wel es zejster de ein en twie euro tuine n aander oontwerp ne zèshook mèt dao in t motto liberté égalité fraternité alle munte tuine ouch de lètters rf veur république franaise de griekse euro s höbbe ach versjèllende dessins die in drei gróppe zien te verdeile op de koperkleurege munte zuut me sjeper n antieke trireem op de cent n negentienden iewse corvèt op de twie cent en ne modernen tanker op de stuver de goudkleurege munte tuine politici rigas feraios op t döbbeltsje ioannis kapodistrias op de twinteg cent en eleftherios venizelos op de viefteg cent d n euro tuint n antieke drachme n munt in n munt dus de twie euro tuint de oontveuring vaan europa door zeus in de vörm vaan nen deur alle ach ierse euromunte höbbe tzelfde oontwerp n ierse harp mèt dao umheer eire iers veur ierland in unciaolsjrif en t jaortal de italiaanse euromunte iere t gruuts artistiek verleie vaan t land me heet daoveur meujte gedoon um zoewel de romeinsen tied es de middeliewe de renaissance en de modernen tied rech te doon de koperkleurege munte tuine de arsjitectuur t castel del monte in andria cent de mole antonelliana in turijn cent en t colosseum in roeme cent de goudkleurege munte zien gewijd aon de beeldende kunste e detail vaan nascita di venere door sandro botticelli cent t beeldhouwwerk forme uniche della continuit nello spazio vaan umberto bozzioni cent en t ruterstandbeeld vaan marcus aurelius cent op d n euro steit de vitruvische mins wie oetgewèrk door leonardo da vinci op de twie euro e portrèt vaan dante aleghieri door rafael sinds sleit ouch letland zien eige munte me zuut op de drei koperkleurege munte de klein waopecompositie vaan letland op de goudkleurege munte is de middelgroete waopecompositie te vinde mèt ne liew en ne griffioen es sjèldhawwers op de munte vaan ein en twie euro is de letse maog te zien n personificatie vaan letland in de nationaol drach litouwe sloot ziech e jaor nao letland bij d n euro aon veurluipeg es lèste land op alle munte is de litouwse ruter vytis te zeen dee me ouch in t waope vaan litouwe vint op de luxembörgse euro s is de kop vaan groethertog henri vaan luxembörg te zien wie de ierste luxembörgse munte waore geslage zaot henri nog neet op d n troen dao oonder steit de naom vaan t land in de landstaol lëtzebuerg de munte zien aofwisselend geslage in de nederlandse munt de munt vaan finland de munt vaan paries en weer de nederlandse munt maltese euromunte weure sinds oetgegeve de koperkleurege coupures tuine d n tempelingaank vaan mnajdra op de gouwkleurege munte zuut me t waope vaan t land de ein en twie euro tuine e maltezerkruus alle koperkleurege munte vaan monaco tuine de groete waopecompositie vaan t land dus compleet mèt baldakijn t oontwerp vaan de goudkleurege munte versjèlt t m tuine ze t zegel vaan monaco n ridder mèt t waope op zie sjèld sinds drage ze t monogram vaan prins albèr d n euro tuinde t m de regeringe prins rainier en de kroenprins albèr same sinds allein prins albèr de twie euro tuint ummer de regerende prins t m rainier daonao albèr alle nederlandse euromunte tuine de kop vaan de regerende voors tot beatrix sindsdeen willem alexander de beatrix munte vaan ein en twie euro gebruke t gelaog oontwerp wat ouch sinds al op de göldes stoont veur de kleinder munte maakde me e nuit oosteriek heet ach versjèllende oontwerpe die versjèllende aspekte vaan t land laote zien op de koperkleurege munte stoon alpeblomme de gentiaan vaan koch gentiana acaulis cent d n edelweiss leontopodium nivale cent en de sleutelblom primula sp cent op de goudkleurege munte zuut weense arsjitectuur de stefansdom cent t sloot belvédère cent en t sezessionsgebouw cent op de groete munte zuut me persoene mozart op d n euro nertha von suttner winneres vaan de nobelpries veur de vrei op de twie euro de euromunte vaan portugal iere t allervreugste verleie vaan de staot drei variante vaan t zegel weure getuind dat vaan op de koperkleurege munte dat vaan op de goudkleurege munte en dat vaan op de groete munte de sanmarinese euromunte vertuine ach versjèllende dessins in woorte daobij de aw aofgedaank en ach nui in gebruuk genome samegevat zien t de volgende slovenië is sinds bij d n euro ouch de sloveense euromunte höbbe ach versjèllende oontwerpe de cent tuint nen oejevaar de twie cent tuint de prinsestein boe op de hertoge vaan karinthië woorte geïnstalleerd de vief cent tuint ne zejjer nao n sjèlderij vaan ivan grohar op de munte vaan cent zuut me e neet gerealiseerd oontwerp vaan arsjitek joe plenik op de cent twie lippizanerpeerd op de cent de berg triglav en t starebeeld vaan de kreef d n euro tuint de rifformator primo trubar op de twie euro steit d n diechter france preeren euver t gebruuk vaan de prinsestein op de munte vaan twie eurocent oonstoont nog controverse naotot de rechspopulistische oosteriekse politicus jörg haider dao bezwoer tege maakde de stein weurt in klagenfurt bewoerd en veur haider ne karinthiër waor de kwestie vaan bezunder groet belaank slowakije sleit sinds zien eige euro s op de koperkleurege munte zuut me de kriv ne berg oet de hoegen tatra op de goudkleurege munte steit t kestiel vaan bratislava en op de ein en twie euro zuut me t waope vaan slowakije spaonse euromunte höbbe drei dessins op de koperkleurege munte steit de kathedraol vaan santiago de compostela de goudkleurege munte tuine de kop vaan sjiever miguel de cervantes op de munte vaan ein en twie euro steit de kop vaan de keuning juan carlos t m felipe vi sinds op de vaticaanse euromunte steit es regel de kop vaan de paus johannes paulus ii t m benedictus xvi vaan t m en franciscus vaan t m sinds steit neet mie de kop vaan franciscus op de munte meh zie persoenelek waope in woorte ouch tijens de sede vacante vaticaanse munte geslage die munte tuinde t persoenelek waope vaan de vaticaanse kamerhier plus de insignes vaan de apostolische kamer de munte vaan twie euro höbbe e randsjrif ne verzoonken teks op de rand vaan de munt de aard vaan t randsjrif versjèlt per land väöl len höbbe gewoen t ciefer drin stoon oondere evels koume mèt ganse motto s dèks zien ouch stare drin verwèrk neet ummer twelf zès len te weite belsj fraankriek ierland luxembörg monaco en spaanje höbbe zès kier achterein de sequens wat dus in totaol zès twieë en twelf stare gief ouch oosteriek deit geit mèt de weerde en de twelf stare meh dao is de sequens euro veer kier herhaold umstebeurt rechop en umgekierd zoetot me t randsjrif vaan twie kante kin leze op de munte vaan italië san marino en vaticaonstad steit zes kier ouch weer umstebeurt rechop en oonderstebove op de cypriotische munte steit twie kier euro in t grieks en t latiens sjrif dat lèste veur t turkse bevolkingsdeil aander len höbbe n eigener randsjrif sinds kinne europese len herdinkingsmunte vaan euro sloon binne bepaolde grenze mage ze t thema zelf oetmake alle eurolen höbbe daovaan gebruuk gemaak meh de maote boe in versjèlt sterk zoe heet nederland mer ach bezunder twie euromunte meh t belsj al negentien soms weure dees munte in serie oetgebrach bekind en geleef oonder verzaomelere is de serie vaan duitse boondslen die begós in mèt sleeswiek holstein en zal in indege mèt turinge wijer zien ouch veer europese gedinkmunte oetgegeve die in eder land weure geslage in veur t vieftegjaoreg jubileum vaan t verdraag vaan roeme in veur tien jaor emu in veur tien jaor euromunte en baankbiljètte en in veur jaor veendel vaan europa de speciaol munte vaan twie euro zien wie alle aander euromunte in de ganse eurozone wètteg betaolmiddel sommege len bringe hoeger coupures oet dèks in goud of zèlver en mèt geliekaardege doele wie de gedinkmunte vaan twie euro zoe gief t in nederland al versjèllende munte vaan zwoer verzèlverd broons mèt n weerde vaan vief euro dees munte zètte de traditie voort vaan zèlvere tiengöldemunte dees munte zien gei wètteg betaolmiddel boete t land vaan oetgifte en gelle veural es verzaomeleersmunte de munte vaan en cent zien boete gebruuk gestèld in t belsj finland ierland en nederland contante betaolinge weure aofgerund op vief cent dees len sloon de twie kleinste coupures allein nog in fdc setsjes veur muntverzaomelere t gief zeve baankbiljètte vaan d n euro en wel in coupures vaan en euro allemaol höbbe ze n aander kleur en de aofmetinge weure in twie dimensies groeter naovenant de weerde touwnump dit is um blinde en slechzeende vaan deens te zien bij t oetereinhawwe vaan de breefkes aanders es de munte höbbe de baankbiljètte allein algemein oontwerpe gein nationaol eleminte op de veurkant vaan eder breefke stoon poorte op de achterkant brögke en de kaart vaan europa de bouwwerke zien neet gemeind um ein bepaolde constructie oet te beelde ze symbolisere allein de ideaole vaan opeheid en verboondeheid de stijle vaan poort en brögk loupe vaan klassiek tot modernistisch wie hoeger de weerde wie nuier de stijl wijer tuine bij kante de weerde sinds weurt de ierste serie vervaange door n nui de nui biljètte zien lesteger te vervalse en tuine t woord euro neet allein in latiense euro en griekse lètters meh ouch in t cyrillisch sjrif in verband mèt bulgarije wat sinds bij de eu zit meh nog neet in de eurozone en boe me dit sjrif gebruuk me is begós mèt de breefkes vaan en daonao coupuur veur coupuur wijer gegaange nao de hoeger weerdes de aw biljètte bleve wètteg betaolmiddel meh umtot breefkes vaan en zier snel umloupe zuut me die al koelek mie anno is de nui serie bij de euro aongekoume ouch woort in beslote t biljèt vaan euro neet mie te drökke umtot t veural door krimmenele weurt gebruuk in väöl len weure de biljètte vaan en hoeger al neet mie algemein geaccepteerd meh zeker in zuid europa boe contant geld ouch veur groete transacties nog algemein weurt gebruuk besteit de behoefte aon die coupures wel n euverziech vaan de breefkes jacques rené chirac paries november september waor ne franse politicus heer is t bekindste door zie presidentsjap n functie die heer tösse en bekleide heer waor lid vaan de ump en volgde franois mitterand op zien politiek waor conservatief en weurt in franse kringe dèks es gaullistisch aongemerk nao t lyceum góng heer in studere aon t prestizjeus institut d études politiques de paris boe heer in aofstudeerde in dee studie zaot ouch ne cursus op de harvard universiteit boemèt heer n veur franse oongebrukeleke kinnis vaan t ingels verkraog ouch studeerde heer aon n militair academie officier moch heer evels neet weure umtot heer communistische sympathieë had in de jaore zesteg woort heer ne gaullis op aonraoje vaan georges pompidou stèlde heer ziech in kandidaat veur de assemblée nationale vaanaof waor heer minister iers vaan landbouw later vaan binnelandse zake en tenslotte in premier in woort heer börgemeister vaan paries wat heer tot bleef in de late jaore negeteg kaome corruptiesjandaole oet zienen tied es börgemeister bove water in versloog heer socialis lionel jospin in de race um t presidentsjap in herhaalde heer dat daan woort heer euvereges door n wetsverandering meh veur vief jaor gekoze datzelfde jaor kaom heer negatief in t nuits door ach kernprove bij t onbewoend atol mururoa in de stèlle oceaan in papeete op tahiti braoke relle oet en väöl politici kierde häöm de rögk touw ouch oontstoont e langdureg conflik mèt nederland euver t nederlands drugsbeleid ein en aander zörgde veur boycotte door consuminte in woort r mèt euvermach herkoze jospin obbenuits de socialistische kandidaot haolde neet ins de twiede verkezingsrunde in plaots daovaan mós r t opnumme tege d n extreem rechse jean marie le pen dee r mèt gemaak versloog tijens festiviteite op juli euverleefde heer nen aonslaag in de binnelandse politiek heet chirac e gemaoteg beleid geveurd wat soms in contras stoont mèt t oetsgesproke rechs profiel vaan zien premiers critici neumde häöm ne kameleon en e windvaan umtot heer zien polletiek zouw aofstumme op wat häöm good oetkaom in de boetelandse politiek waor heer wie zien veurgengers ne groete veurstander vaan de europese unie t verwerpe vaan de europese constitutie in brach daan ouch sjaoj touw aon zien prestiesj in naom heer sterk stèlling tege d n oorlog in irak op mei woort heer opgevolg door ziene partijgenoot nicolas sarkozy in de jaore nao zien aoftrejje kraog heer mèt gezoondheidsprobleme te make in woort heer tot twie jaore cel veurweerdelek veroerdeild um corruptie die heer in zien functie es börgemeister vaan paries zouw höbbe begaange franklin delano roosevelt hyde park new york januari warm springs georgia april waor de e president vaan de vereinegde state en regeerde vaan tot zjus dezelfde periode wie adolf hitler en ouch nen hoofrolspeuler in d n twiede wereldoorlog heer waor ne neef vaan theodore roosevelt dee vaan tot president waor heer behuurde tot de democratische partij in studeerde heer aof aon de harvard universiteit en in bij columbia law school heer trouwde in zie nisjeke en ze kraoge zès kinder op zien e euverleefde heer polio de gevolge vaan die krenkde zouwe zie gaans leve merkbaar blieve in versloog heer mèt n euverweldegende mierderheid ziene rivaal de zittende president herbert hoover zie programma heel n hervörming vaan de amerikaanse ikkenomie in die in mèt de groete depressie volkoume ineingestort waor hoover ne rippeblikein wouw niks verandere aon zienen ikkenomische polletiek umtot heer heileg geluifde in de potentie vaan n merretikkenomie um tegeslaag te euverwinne roosevelt wouw de malaise evels wel bestrije door get te doen wat daan ouch zie plan duipde heer de new deal vs door t succes vaan dee new deal woort heer neet minder es drei kier herkoze d n twiede wereldoorlog begós heer besjeie heer beperkde ziech tot t levere vaan inkel troepe in noorwege meh wie de japanse lochmach in de amerikaanse vloot bij pearl harbor vernietegde begóste de vs vol mèt te doen aon d n oorlog heer gold oonder de geallieerde kopstökker es gemaoteg in tegestèlling tot de radicalere winston churchill dee mèt roosevelt en jozef stalin de groete drei ging vörme in april storf heer aon n herseblojing harry truman volgde häöm op usamah bin muhammad bin awad bin ladin arabisch in de westerse wereld miestaal gesjreve osama bin laden ar riyaadh miert of juli abbottabad pakistan mei waor de leijer vaan al qaedah en de miesgezochte terroris vaan zienen tied heer kaom oet n puissant rieke familie oet saoedi arabië mèt zien femiliekapitaol heel heer veur e groet deil zien organisatie op de bein zien oersprunkelek doel waor de amerikaanse bases oet zie vajerland eweg te kriege later vergroetde heer zien ambities en wouw heer t kalifaot herstèlle al t islamitisch gebeed vereineg in ein theocratische staot sinds de gruuts opgezatte aonsleeg op september gol heer es de miesgezochte maan op eerd heer woort gebore es zoon vaan ne rieke bouwmagnaat dee sterke ban mèt t saoedisch keuningshoes had en gere nao ziechzelf verwees es sjeik ziene vajer waor tien kier getrojd meh noets mèt mie es veer vrouwe tegeliek wie de sjari ah dat veursjrijf usamah waor oongeveer d n twintegste zoon in trojde heer veur d n ierste kier sommege vaan zien kinder zouwe topfuncties höbbe in al qaedah wie in de gla afghanistan binneveel begós heer zien loupbaon es militante moslim heer veurde n guerilla tege t roed leger zien organisatie maktab al chadamt woort door de vereinegde state gesteund in splitsde heer ziech vaan dees organisatie aof en riechde al qaedah op roond kierde heer ziech tege de vereinegde state en de saoedische regering dee häöm dao op verbande nao soedaan e kopstök oet de arabische regering dao besjermde zien activiteite in oonterfde zien femilie häöm en t jaor daonao naom de saoedische regering häöm zie staotsbörgersjap aof tege t eind vaan de jaore negeteg góng heer trök nao afghanistan boe de fundamentalistische taliban de mach hadde gegrepe dao kós heer in alle rös trainingskampe opriechte wie heer in hoofverdachte woort vaan drei suïcide aonsleeg tege de vs eisde de amerikaanse regering tot de taliban häöm oetleverde op häör weigering veel me t land binne vaan toen aof bleef heer spoorloos al doke vaan tied tot tied videoben op die door d n arabische nuitszender al jazrah woorte oetgezonde heer claimde dao opelek zien verantwoordelekheid veur de aonsleeg in de jaore daonao góng de campagne in afghanistan wijer door de jaore heer woorte de aonwijzinge sterker tot heer in noordelek pakistan zaot ouch dao góng de navo op de langen door acties oetveure naotot op september al ieder in de franse gezèt l est republicain d n doed vaan bin ladin woort gemeld kaom t definitief beriech dao euver in op mei vaan dat jaor amerikaansen tied maakde d n amerikaanse president barack obama bekind tot bin laden bij n geriechde actie waor gestorve al qaedah oontkinde dit katsushika hokusai japans waarsjienlik oktober mei waor ne japanse kunstenaer hae maakde ukiyo e prènte japanse houtsjniejdruk hokusai haet binne alle genres van ukiyo e gewèrk meh t bekènds ies r gewore door zien landsjappe zien bekèndste werke zint de zèsendaartig ziechte op de berg fuji wiejer haet r ouch erotische prènte gemaak hokusai woort gebore in edo noe tokio in de neugende maond van t tiènde jaor van de horeki periode euver zien ouwersj ies nieks bekènd wie r drie jaor waor woort r geadopteerd door nakajim ise dae sjpegele maakde veur t hof van de shogun mèt jaor wie r al get ervaring houw mèt houtsjniejwerk begoes r in t atelier van de ukiyo e kunstenaer katsugawa shunso dae gesjpecialiseerd waor in portrètte van acteursj te wèrke hae maakde dao ein serie portrètte onder de naam katsukawa shunr umdat hae t in artistiek opziech neet eins waor mèt ziene leraar moos hae in weg oet t atelier hienao brook eine tied van ermhooj aan veur hokusai hae bleef waal sjtudere öm ziech in artistiek opziech te verbetere hokusai maakde bookillustraties en houtsjniejdrukke mèt es ónderwerpe t dageliks leve in japan de tradities en de legendes zien bekèndste werke creëerde hae nao zien zestigste in maakde hae de fugaku sanjrokkei oftewaal de zèsendaartig ziechte op de berg fuji hae gebruukde hie in de kleur prusesj blauw die me in japan pas koes vanaaf in maakde hae nog ins hónderd ziechte op de berg fuji hokusai sjtorf op mei hae leet werke nao zien lètste weurd zouwe zin gewaes nog vief jaor en iech zou ne groate arties gewore zin in de neugetiènde ièw waor japanse kuns in kunstenaersjkringe erg in trèk onder andere claude monet vincent van gogh en paul gauguin woorte beïnvloed door hokusai róslandj róssis sjpraek oet ras sie jaa offesjeel róssise fidderasie sjpraek oet ras siej skajaa fe dye raa tsie jaa is n transcontinentaal landj in eurazië mit veerkantje kilomaeter is róslandj t groetste landj in de welt besjlaonentaerende mie es ein achste van t bewoend gebeed op aerd en mit mie es miljoon luuj t e meis bevoukte gebeed europees róslandj is t meis bewoende en gerbaniseerde deil van t landj mit van de poppelasie de huidsjtad is moskou en is ein van de groetse sjtae van de welt anger urbaan centra zeen sint petersburg novosibirsk ekaterinburg sotsji en smolensk t landj is èlf tiedzones groet en besjleit väölderleij geografische landsjappe van t naordweste pès zuudoeste deilt róslandj grenze mit naorwaege finlandj eslandj letlandj lithouwe en pole alletwieds mit de enclave kaliningrad wit róslandj oekraïne georgië sjina azerbeidzjan kazachstan mongolië en naord korea t deilt maritime grenze mit japan aan de zie van okhotsk en d n amerikaanse sjtaot alaska euver de beringsjtraot de nasjenaal historie begint mit de oes sjlave die opkaomde es n herkinbaar gróp tösje d n derde en achste iew n chr de middeliewse sjtaot rus woort in de negende iew opgerich en geregeerd door de verjaagse kregerselite en häör sjtamme in woort t christendom laterhaer de róssis orthodoxie euvergenomme vanoet t byzantiens riek woemit de synthesis begos van byzantiense en sjlavische kulture es de bepaolers van de róssische kultuur in t naeks millennium rus verratelde oetènteliks in n nómmer kleiner sjtäötjes de meiste rus leng woorte gekasseerd door de mongole in de dertiende iew t groetvorsedom moskou begos ziech lansem aan te bènje mit ómligkend vorsedomme en zien onaafhenkelikheid te herwinne van de mongoolse gouwe horde en woort t kultureel en polletik euverheersend naolaotesjap van t kievs riek in de achtiende iew haw de nasie ziech hiemelsbreid geëxpandeerd door beziegke annexere en explorere pès t róssis riek wat t driede groetste riek in historie waor en oetlempde van pole in t weste bis alaska in t oeste gevolg door róssise rivvelusie in woort de róssise soviet fideratieve sósjelistise rippebliek de groetse en leijenden deilsjtaot van de sovjet unie t ierse offesjeel sósjelistisch land op de welt de sovjet unie sjpeelde n groete rol mesjiens waal de groetse rol in de euverwinning van de geallieerde in de twiede weltoorlog en woort daonao n biegaevende weltmach en viejand van de vs ónger de kauwen oorlog in de sovjettied beleefde de rósse e paar van de meis wichtige technologise prestasies van de twintigste iew inclusief de welts ierste zelfgemaakde sattelit de spoetniek en d n ierste minsj in t universum joerie gagarien de sovjet unie veel in deiloetmakentaere van de val van communisme in gans europa daonao woort de róssise fiderasie opgerich boris jeltsin woort d n ierste prizzedent van róslandj hae bleef prizzedent bis en woort opgevolg door vladimir poetin hae is nog loeter prizzedent al waor hae tösje en premier ónger prizzedent dmitri medvedev aan t ènj van waor de sovjet unie de twiede groetse ikkenomie in de welt haw zie de groetsten armee en t groetste deil massadestructiewaopes nao de partisie vaan de sovjet unie in versjiende veerteen ónaafhenkelike rippeblieke op de kaart es de groetse meisbevoukde en ikkenomisch meis óntwikkelde rippebliek van die veerteen róslandj of de róssise soviet fideratieve sósjelistise rippebliek woort de róssise fiderasie en zie woort biegegaeve es de offesjelen opvolger van de sovjet unie t landj weurt geregeerd es n fideraal semi prizzedensieel rippebliek de ikkenomie van róslandj is de twelfde in de welt volges t nominaal bruto bènnelènjs perduk bbp en t zèsde in koupkraf in róslands extensieve energiesjprunke zien de groetse reserves in de welt wat rósland de groetse producer van olie en natuurlek gaas t land is de viefde nucleaire force rósland is ne groete force en e permenent lid van de vereinigde nasies veiligheidsraod de g de raod van europa asia pacific economic cooperation apec de shanghai cooperation organisation sco de orgenesasie veur veiligheid en samewirking in europa ovse de weltshanjelorgenesasie whs gemeinsjap van ónaafhenkelikke sjtaote gos kollektief veiligheidsverdraagorgenesasie kvvo en ei van de vief lede van de euraziatische ikkenomise unie eaiu same mit armenië wit róslandj kazachsjtan en kirgizië rusland is oonderverdeild in federaol subjekte dit is mèt de krim en sebastopol in geannexeerd respectievelek es otonoom rippubliek en federaol stad meh door de internationaol gemeinsjap neet es russisch gebeed erkind mètgerekend de aard en titels vaan die deilgebede löp oeterein nao gelaank de bevolkingssamestèlling en de historie in de ierste plaots kint me oblaste dit zien neet väöl mie es provincies al höbbe ze in de regel d n umvaank vaan e flink land ze weure in mierderheid bewoend door etnische russe dat gèlt ouch veur de kraji regio s boe t rs nege vaan gief de kraji weure veural nog um historische reies zoe geneump ze ligke in de periferie in gebeed wat rusland oets es zien kolonies besjouwde en neet es deil vaan t eigelek rusland en zien dèks e stök groeter en dunner bevolk wel wezelek aanders zien de rippublieke die allemaol geneump zien nao n etnische gróp soms is de titulair bevolkingsgróp ouch in de mierderheid dèks evels höbbe ziech in de loup vaan de jaore zoeväöl etnische russe in dit gebeed gevesteg tot die de mierderheid vörme de rippublieke mage hunnen eige groondwèt en hun eige officieel taol hantere bepaolde volker in t noorde weure neet belaankriek of talriek veur hun eige rippubliek gevoonde daoveur gief t de veer otonoom distrikte okroegy oersprunkelek vele die oonder de kraji meh in woorte ze daovaan aofgesjeie wijers gief t ein otonoom oblas t joeds otonoom oblas ziene status is mèt de otonoom distrikte te vergelieke drei stei te weite moskou sint petersbörg en sebastopol höbbe de status vaan stads deil staot en valle dus neet oonder n oblas of rippubliek de otonoom rippublieke zien op federaol niveau is russisch de officieel taol in de deilrippublieke weure ouch aander taole gesproke die dao ummer neve russisch d n officiële status höbbe tataars is de groetste minderheidstaol israel officieel de staot israël hebreeuws medinat jisraël arabisch dawlat israïl is e land in t midde ooste en de einege staot op de wereld mèt ne joedse groondslag t land is in gestiech op t groondgebeed vaan de aw britse kolonie palestina boevaan t oongeveer dreikwaart besleit israël is gelege op de samekoms vaan europa azië en afrika t land is gelege aon de oosteleke middellandse zie en is zoe groet of beter gezag klein es haaf nederland binne de greun lijn oondanks zien beperkde gruutde heet israël een zier oeteinloupend klimaat in t weste de sjaron bevind ziech e redelek vlaak dal t klimaat in de sjaron is werm en erg vochtig zoewie nen benajde zomerdaag in t noorde zien mierdere berge boe onder de karmel bij haifa boe ouch regelmaoteg snie völt in t noordooste lègke de heuvels vaan galilea boe ouch de bekinde zie vaan galilea lègk mie richting t ooste in de buurt van jeruzalem steig t landsjap snel en weurt t dudelek druger door die huugde jeruzalem ligk op umtrint ne kilometer bove de ziespiegel is t dao ummer e paar gräödsjes kawwer es in de sjaron nog mie nao t ooste keldert t landsjap de doei zie is t deepste punt op eerd meter oonder zieniveau de zuieleke haaf vaan israël besteit veur z n gehiel oet de negev weustenij dao kin t extreem werm weure en regent t meh ein of twie keer per jaor t weurt euver t algemein aongenome tot israël zoen jaor geleije iers dudelek vörm heet gekrege oonder lui oet kanaän in aajd egyptische tekste keump de naom israël veur t iers veur in veur de jaortèlling in veur de jaortèlling woorte de israëlische dörpkes vereinig oonder ein keuninkriek mèt saul es keuning dit vereinig keuninkriek vaan israël heet bestande tot veur de jaortèlling en in totaal drei keuninge gehad saul david en solomon nao de doed vaan solomon heet dit keuninkriek ziech gesplits in twie deile t noordeleke keuninkriek vaan israël en t zuideleke keuninkriek vaan judah dees situatie bestoont tot veur de jaortèlling toen t neo assyrische riek israël bezat en häör hoofstad toen samaria vernetigde in de zèsde iew veur de jaortèlling woort judah veroverd door nebuchadnezzar ii oet babylon boenao d n tempel vaan solomon vernetig woort en de bevolking woort verbanne nao babylon viefteg jaor later woort babylon zelf weer veroverd door perzië en oonderdaone vaan aander volke woorte relizjieus vrijheid gegeve boenao de lui van judah de joede zien trökgekierd nao judah d n twiede tempel vaan jeruzalem woort gebouwd roond dees tied heet t joedse geluif wie v r tot noe kinne ziech dudelek oontwikkeld t woort joed kump oeteindelek vaan judah door invlood van de grieke woort israël later hellinistischer meh kraog in veur de jaortèlling toch volledig zèlfbestuur oonder de hasmoonse dynastie dit keuninkriek waor joeds allewel de bureaucratie vaol zaot mèt grieke de hasmoonse dynastie heet t tot veur de jaortèlling oetgehawwe toen de romeine keuning herod op d n troen zatte neet väöl later moot jezus vaan nazareth gebore zien in bethlehem n paar decennia nao de doed vaan jezus höbbe ziech n aontal joedse opstande tege de romeine veurgedoon mèt es einde d n opstand vaan bar kochbah vaan tot tiedes dees opstand voonte volges de cassius dio joede d n doed en woort d n twieden tempel in jeruzalem vernetig keizer hadrianus verbooj joedse zake boenao de bevolking wijer kroomp en lankzaamaon ewegtrok mèt de joedse diaspora es gevolg in de negetiende iew waor t credo vaan t joedse establishment in europa um ziech ummertouw mie te assimelere in de europese maatsjappij in de hoop tot dit anti semetisme zouw vermindere tot d n oosterieks hongaarse journalis theodor herzl in zien book der judenstaat publiceerde in der judenstaat betoogde heer tot de joede beter aof zouwe zien in hun eige land tot bij veurkäör in t historische joedse toesland israël zouw mote koume te ligke dit idee vaan zionisme bleek aon te sloon bij väöl europese joede en woort versterk door de herleving vaan t hebreeuws es daogelekse taol door eliezer ben jehudah t joeds nationaal fonds en aandere organisaties woorte opgeriech um joedse immigratie nao palestina te oondersteune in waore rs joede in palestina in waore tot rs al nao t einde vaan d n ierste wereldoorlog veel t ottomaans riek oeterein en naome de britte de mach euver in e groet gedeilte vaan t midde ooste boe onder t allewiel israël noe umgedäöp tot t britse mandaat in palestina al in stèlde de britte veur um n joedse staat op te riechte in t mandaat mèt de verklaoring vaan balfour nao etnische relle in woort de haganah opgeriech um de joede te verdedige tege arabisch en brits geweld nao de oonaofhenkelekheid vaan israël in transformeerde de haganah tot t israëlische leger in woort de balfourverklaoring in groete maote euvergenome door de volkerebond tot de britte e mandaat gaof um tot te zörge veur de splitsing vaan palestina in ne joedse staot en nen arabische staot in dees tied gaof t väöl joedse immigratie nao t mandaat tot in grofweg vief golve de aliyah s trökkoms bestoont nao de opkoms vaan t nazisme in europa greujde dees immigratie ummertouw gawwer wat de spanninge in t mandaat op sjerp zat de britte perbeerde vaanaof joedse immigrante tege te houwe väöl joedse immigrante die de holocaust zjus hadde oontvlöch kaome in britse detentiekampe terech oonder aandere op cyprus nao d n twiede wereldoorlog woorte de vereinigde naties opgezat dat al in een resolutie aonnaom veur daartien tege en tien blanco tot splitsing vaan t mandaat in ne joedse staot en nen arabische de joede zouwe ne smale kösstrook kriege en daoneve de noordeleke vlaktes en de negev weustenij de arabiere de res vaan t land jeruzalem zouw direk oonder vn bestuur kaome te valle neet joeds neet arabisch t partitieplan woort door de mieste joede good oontvaange me waor daan ouch euver t algemein content de arabische inwoeners waore daorentege fel gekant tege t plan en neet väöl later braok daan ouch nen börgeroorlog oet de joede zaote in t begin vaan dees börgeroorlog in t defensief meh sloge later trök mèt succes de palestijns arabische economie implodeerde en arabiere vluchtte of woorte verdreve daotegeneuver vlöchde väöl joede venoet arabische en noord afrikaanse len nao israel op de veuraovend vaan t einde vaan t brits mandaat op mei verklaorde david ben goerion israël veur oonaofhaankelek op dat momint waor d n börgeroorlog nog in volle gaank de haganah de groetste joedse paramilitair gróppering woort umgevörmp tot t israëlische leger d n aanderen daag verklaorde egypte transjordanië syrië libanon en irak de nuien israëlische staot d n oorlog in december vaan datzelfde jaor annexeerde jordanië toen nog transjordanië de gebiede die me allewijl de westeleke jordaanover neump in t veurjaor vaan woorte versjèllende wapenstilstande geslote mèt de arabische len mèt op z n lès syrië op juli de grenze die toen zien aofgesproke de greun lijn gelle euver t algemein nog ummer es internationaol erkinde grenze t westelek deil van jerusalem kaom in t israëlische gebied te lègke nao d n oorlog kraog israël te make mèt groetsjaolege immigratie zoe n joedse vluchtelinge veurnamelek oet europa en de arabische wereld zowwe israël bereike in de drei jaore tösse en nog mie zouwe later kaome de bevolking greujde vaan in naor miljoen in dit had ziene weerslaag op de ikkenomie op vaan alles waor e tekort de socialistische regering vaan ben goerioen had meujte roond te koume gezeen de mieste immigrante vlöchtelinge waore mèt wieneg of gein bezittinge en geld in september woort daan ouch t in israël zier controversieel verdraag vaan luxemburg geslote tösse israël en wes duitsland boemèt de duitsers de israeli s inkel miljarde duitse marke zouwe betaole es compensatie veur tgeen de nazi s de joedse bevolking höbbe aongedoon israël heet zoen miljoen inwoeners boevaan ongeveer dreikwaart joeds is de res is mèt name arabisch boevaan weer de meiste moslim zien mèt n klein christeleke minderheid de euvergroete mierderheid vaan de christene is etnisch arabier israël heet al jaore de hoegste bevolkingsgreuj in de oecd de joedse bevolking kint opgedeild weure in de asjkenazi die oet midde en oos europa koume en de sefardi die oet de len um de middellandse zie en arabische len koume wijer kint me de joedse bevolking opdeile in de seculiere de groetse gróp relizjieuze en de orthodoxe charediem israël is sterk verstedelek en grofweg de haaf vaan de bevolking woent in de metropool in en roond tel aviv de goesj dan de meiste stei zien etnisch homogeen mèt plaotse boe mèt naome joede woene en plaotse boe mèt naome arabiere woene de arabische bevolking woent mèt name in de oosteleke sjaron en in t noorde gemengde stei zien jeruzalem haifa akko en in mindere maote ouch tel aviv daoneve gief t n paar kleiner etnische gróppe wie de tsjerkesse en de armene de druze woene mèt naome in t noorde vaan israël en de nomadische bedouïene zwerve euver de wijer praktisch lege negev in israel zien t hebreeuws gevolg door t arabisch de meis gesproke taole t rössisch is de daarde taol aander taole weure door klein minderhede gekald op juli stumde n mierderheid in de knesset in mèt n wèt boe in oonder mie steit tot de einsigste officieel taol vaan israël t hebreeuws is t mestreechs is e limburgs dialek t behuurt tot t centraal limburgs zuug de indeiling bij limburgse dialekte en is t meis gesproke vaan alle limburgse dialekte in nederland t bèlsj en duitsland t gief zoe n sprekers es me de lui vaan boete mestreech mètrekent en de aw dörpsdialekte vaan ittere borghare amie en hier neet oonder mestreechs wegzèt binne mestreech zelf gief t nog altied liechte dialektische versjèlle per wiek al verdwijne die snel ouch gief t nog twie sociolekte t kort mestreechs en t laank mestreechs zuug oonder door limburgers vaan boete mestreech weurt t dialek wel sjengs geneump t mestreechs ligk nog zjus ten weste vaan de panninger linie daodoor weurt de s in combinatie mèt ne consonant es s oetgesproke in de wieke amie en hier die vreuger apaarte dörper waore sprèk me die s breid oet sj sommege oonderzeukers salemans en aarts meine tot me in mestreech zelf noe ummer dèkser ouch dee klaank huurt t mestreechs heet e e op alle plaotse boe de meiste aander limburgse dialekte ae gebroeke tot oongeveer zouw heiveur nog dèks ae gezag zien mesjiens is de ee door hollandse invlood dringeslope t dialek heet väöl dèkser ao es aander soorte limburgs vergliek daag daog taal taol aaf aof door t laank trèkke vaan vocale get wat in limburg algemein gehuurd weurt es mestreechs accent zien sommege oorsprunkelek korte vocale laank gewore wie van vaan en hond hoond gemlaute vocale höbbe häör lèngde evels behawwe hoond hun t mestreechs kint door de instroum vaan waolse arbeiders tot in de negentiende iew en de geweente vaan de bourgeoisie frans te spreke mie franse lienwäörd es welk aander nederlands limburgs dialek ouch tot waor deen invlood hiel dudelek de combinatie awt weurt a a jt oul verandert in ojl in euzen tied verandert de combinatie out lankzaam in ojt de twie variante kinne bij eine spreker nevenein veurkoume t mestreechs kint twie sociolekte die ziech naoventrint totein verhawwe wie t algemein nederlands en t rotterdams ze stoon bekind es kort mestreechs km en laank mestreechs lm kort mestreechs weurt geassocieerd mèt de bourgeoisie en de middelklasse laank mestreechs mèt lieg opgeleide t veurnaomste versjèl is t trèkke vaan vocale in t lm gebäört dat väöl extremer in t lm weure väöl veural boetelandse wäörd verhaspeld boedoor ze mie vaan t hollands aofwieke es in t km zoe weurt km medalje in t lm medajel verhèlt kenaal ziech tot kenaar sjaatse tot sjaarse etc t lm kint väöl begoons get boevaan ne km spreker neet gaw gebruuk maak tenslotte koume in t lm dèks constructies veur mèt häöm es subjek vaan ne zin lui die km praote weure dèks door sprekers vaan t lm besjuldeg es lui die verhollands mestreechs spreke aandersum vinde väöl sprekers vaan t km tot lui die lm spreke slech zien in de nederlands taol en väöl limbörgs mestreechse foute make hun nederlands weurt daan ouch ummertouw dèkser door taolweitesjappers nedertreechs genump wat evels n term is die nog neet hendeg populair is oonder de bevolking t ierste mestreechs wat opgesjreve woort kint me aon henric van veldeke touwsjrieve dee e tiedsje in mestreech woende evels mote de dialekte daan nog mie opein geliekend höbbe en bovedeen heet veldeke in zoeväöl plaotse gewoend tot heer koelek t dialek vaan ein plaots kin höbbe gesjreve in tribunaalstökker oet de zeventiende iew zien mestreechse wäörd trök te vinde mèt betrekking tot lasterzake d n iersten echten teks in t mestreechs bekind es t sermoen is gedateerd meh sommege meine tot dat n versjrieving is t zouw daan mote zien vaanaof de negentiende iew woort t mestreechs es ierste limburgse dialek frequent gecultiveerd in gediechte verhaole en in de twintegste iew zelfs opera s in de jaore negenteg maakde me e deil vaan de straotnaomsjèldsjes in de binnestad twietaoleg in leet de mestreechse gemeinteraod de spelling vaan t dialek vaslègke boemèt t dialek nen officiële status kraog zuug ouch de lies vaan mestreechse literatuur t mestreechs is dèks in de muziek gebruuk de klassieke veurbeelde zien de komische opera s vaan olterdissen en de operettes vaan dumoulin zuug bove daoneve gief t versjèllende zengers en gróppe die in t mestreechs zinge miestal geit t hei um vastelaovendsmuziek of muziek die dao sterk tegenaon hingk mestreech heet dao al sinds jaor en daag zien eige konkoer veur t mestreechter vastelaovendsleedsjes konkoer euver t mestreechs is mie gesjreve es euver welk indiviueel dialek in nederland en t belsj daan ouch dees lies neump allein de belaankriekste publicaties veur n oetgebreider lies thematisch gesorteerd en vaan korten oetlègk veurzeen zuug de geannoteerde bibliografie de renaissance ies ein periode oet de westerse cultuurgesjiedenis die volg op de mieddelièwe dees periode begoes in de e ièw en doerde tot in de e ièw de letterlike beteikenis van t woord renaissance ies wedergeboorte deze naam haet betrèkking op t weer opnuujts belangriek were van de kuns oet de klassieke oudheid in italië neump me de renaissance rinascimento wat t zelfde beteikent in de renaissance waor t humanisme n belangrieke levesbesjouwing me kièrde truuk nao de leveshouding van de oudheid en heróntdèkde de klassieke cultuur kuns literatuur filosofie me kièrde ziech aaf van t mieddelièwse waereldbeeld woa in allein god belangriek waor en t individualisme begoes op te kómme in sjilderieje is de renaissance te herkinne aan de volgende versjille met de middeliewe de renaissance óntsjtong in italië woa ziech in daen tied belangrieke sjtae houwe óntwiekkeld me riechde ziech dao op n geïdealiseerd verleje woa in roame de belangriekste sjtad waor op dees meneer óntdèkde me de klassieke cultuur opnuujts doordat t economisch good ging in de sjtae houwe de rieke families t geld um kunstenaersj te betale de kuns koes zoa tot groate bleuj kómme vanoet italië versjpreide de renaissance ziech euver gans wes europa es ièrsjte bereikde zie frankriek woa door de keuninge italiaanse artieste bieveurbeeld leonardo da vinci woorte ingehuurd öm hun kesjtièle te versere van hie oet kaom de tiedgeis nao de lièg leng en duutsjland en oeteindelik ouch in ingeland door de kolonisatie bereikde de renaissance ouch de kolonieje in bieveurbeeld zuid amerika de maaslandse renaissance ies n e en e ièwse cultuurperiode in veural de boewsjtiel die woort toegepas in zuud limburg belsj limburg de voorsjtreek en t land van herf bie t boewe in deze decoratieve en deftige sjtiel woort gebruuk gemaak van inheemse boewmateriale zoewie baksjtein helsjtein maaslandse kalksjtein blauwsjtein naamse sjtein of arduin en mergel in de e ièw ongsjtong de weitesjappeleke rivvelutie dit kin me ofwaal zeen es e rizzeltaat van de renaissance ofwel es n ongerdeil van de renaisance groat versjil mèt de e ièw waor dat de bookdrukkuns noe veur ederein besjikbaar begoes te rake en dat de luuj ummer miè kritiek begoeste te geve op de kirk t protestantisme is n rizzeltaat hievan meh ouch miè luuj kritisch woorte op de awgriekse filosofie dit waor get nuuts want in de e ièw woort nog gans positief gekald euver de griekse cultuur zuid afrika is n federaal democratische rippebliek aon de zuidpunt vaan afrika in vergelieking mèt aander len oet zuielek afrika is t etnisch divers me vint hei lui vaan diverse hoedskleure en taolgróppe t land heet èlf officieel taole en drei hoofstei t parlemint resideert in kaapstad de regering in pretoria en t hoeggerechshoof in bloemfontein groetste stad vaan t land is johannesburg zuid afrika is ein vaan de sterkste economieë vaan t continent sinds mèt de apartheid ouch de toeslen zien aofgesjaf is zuid afrika in nege geliekweerdege provincies opgedeild t zien wie gezag kint zuid afrika officieel taole zuug de tabel daomèt moot t land allein india nog veur ziech laote wijer erkint de regering ouch fanagalo lobedu noord ndebele phuthi zuid afrikaanse gebaretaol khoi nama en san de twiede wereldoorlog aofgekört tot wo ii waor ne zesjaorege oorlog dee doorde vaan tot in limburg evels mer van tot en boebij mie börgerslachoffers slachoffers boete de slachvelde um vele es in welken aanderen oorlog daan ouch veural de holocaust de genocides op versjèllende minderhede in europa wie de jude en de roma zawwe n enorm impek achterlaote in de europese cultuur en weurt es ein vaan de belaangriekste historische drijfvere achter versjèllende polletieke projecte in t europa vaan nao wo ii gezien wie de herdemocratisering vaan europese dictature en t supranationalistisch projek vaan de europese unie eveneins waor e record aontal len bij dezen oorlog betrokke en woort n oongekinde kwantiteit nui kriegstechniek oontwikkeld de naosleep vaan dezen oorlog doorde decennia en had es veurnaomste polletiek gevolg tot de wereld nen haven iew laank betrokke raakde in de kawwen oorlog de blievende spanninge tösse de twie euverwinneers vaan wo ii naomelek de kapitalistische vereinegde staote en de communistische sovjet unie de twie partije weure centrale en geallieerde geneump de kirn vaan de centrale bestoont oet de as berlien rome boetouw neve duitsland en italië later ouch japan huurde bondgenote waor oonder mie hongarije de len die duitsland veur en oonder de twiede wereldoorlog binneveel woorte door hunzelf ouch tot de asmogendhede gereikend t frankriek van vichy waor ouch mèt berlien geallieerd de geallieerde bestoonte in d n ierste plaots oet de groete drei t vereineg keuninkriek de vereinegde staote en de sovjet unie de lèste len kaome pas laoter bij d n oorlog d n ierste wereldoorlog had verlerer duutsland gans in ermooj achtergelaote neet allein hei duutsland zjwoar verleze te verwèrke och eisde de euverwinnaarsj en mèt name frankriek väöl hersjtelbetalinge veur de geleije sja aan hun eige land dees betalinge drökde zjwoar op de totaal vernietigde duutsje economie en zörgde d r eigelik veur dat t economisch hersjtel väöl langer op zich leet wachte allewel tot dao in n democratie gevesteg woort radicaliseerde de bevölking gestaojeg wie in n waereldwieje economische crisis oetbraok lökde t adolf hitler in veer jaor op democratische wies de mach te vereuvere tot heer in n dictatuur vestegde in italië had de fascistische bewaeging vaan benito mussolini de mach al tieën jaor iëder gegrepe in sjlote duutsjland en italië n alliantie och waal t staalpact genump duutsjland vereuverde d n elzas in op frankriek bie de anschluss van woort oosteriek ein deilsjtaat van duutsjland sudetenland n sjtök van tjechoslowakije mèt ne minderheidsgroep van duutsjersj woort ingenómme nao goodkäöring durch o a ingeland op de conferentie van munchen de res van tsjechië volgde in mieërt en slowakije woort n vazalsjtoat wie hitler op september pole binneveel verklaorde frankriek en t vereineg keuninkriek häöm d n oorlog weges t sjende van t neet aanvalsverdraag op pole t westfront nederland wert op mei geconfronteerd mit de duutsje legers mit d r geliektiedige inval in nederland belsj en luxemburg het eigelijke doel van de duutsjers waor frankriek op mei sjtonge ze al via de ardenne aan de franse grens nao zjwaor bombardemente op rotterdam capituleerde nederland op mei in zeeland ging d r sjtried nog twieë daag verder durch biesjtand van franse troepe d r duutsje opmarsj durch frankriek verleep sjnel mit hun blitzkrieg taktiek al op mei sjtonge ze aan de kanaalkus dat waor sjneller dan de britte verwach houwe en dus moste ze hals uuëver kop evacuere belsj capituleerde op mei in d r zoeëmer van richtte hitler zieng aandach op rusland hoewaal hae n verdraag hei mit sjtalin veel hae toch onger de codenaam operatie barbarossa aan dees besjlissing wurt gezeen es de ieësjte strategisje fout van hitler aanvankelik koste de duutsjers durchsjtoëte tot deep in rusland mèr dat kaom omdat de russe truuktrokke ze leje dus ging groëte verleze tegeliekertied maakte de russe gebroek van de taktiek van de versjroeide erd woadurch de aanveurlijne van de duutsjers zjwaor belast werde probleem vuuër de duutsjers waor och nog dat de russe veurbereid waore op de zjwaor russisje wintersj de duutsjers neet hie sjtokte dan och de duutsje opmars en daomit kieërde t tij veur de duutsjers toch wiste de duutsjers in t vuurjaor van stalingrad in t zude van rusland t hudige wolgorad te bereike dao wert n langdurig en blojerig sjtraotgevech geveurd wat bekend sjteet es d r sjlaag um stalingrad in dizze sjlaag zunt missjien waal miljoon miensje umgekomme zuug ouch twiede wereldoorlog in gebäörtenisse d r geallieerde opmars begós mit n landing op sicilië op juli van dao oet sjtaoke ze op september de sjtraot van messina euver nao italië in opdrach van könning victor emmanuel iii woort mussolini op juli aafgezat en gearresteerd ziene vervanger sjloot op september mit de geallieerde n waopesjtilsjtand rome woert pas juni bevried twieë daag veur d day op juni vele de geallieerde duutsj europa binne aan de kös va normandië d day ongertösje veroorzaakde de voortdorende bombardemente groëte sja aan de duutsje infra sjtructuur en de sjtei t duutsj militair apparaat hou in de rampzalige russische campagne al zien krachte opgebroek operation market garden hei tot doel om belangrieke brögke uëver de groëte revere in heng te kriege doamit wilde de geallieerde in eine kier durchsjtoëte tot in t ruhrgebeed en de res va duutsjland t jaomerlik fale van de lochlanding bie arnem beteikende dat ein van de belangriekste brögke in nederland neet in geallieerd bezit kaom veur nederland bove de revere hou dis vertraging in de dao op volgende winter rampzalige gevolge durch dat ein deil van nederland waal bevried waor en ein deil neet stopde de toeveur van middele en voodsel terwiel limburg brabant en deile va gelderland de bevrieding veerde voltrok zich veurnamelik in de groëte sjtei in de randsjtad n ramp d r hóngerwinter t zou nog tot mei doere veurdat hieël nederland eindelik bevried waor de geallieerde waore óngertösje durchgetrokke nao duutsjland de amerikaanse en russische troepe troffe zich op april aan de reveer de elbe daomit waor t versjlaon van duutsjland n feit en woert duutsjland in geallieerde zones verdeild n amerikaanse ingelsje sovjetrussische t later oos duutsjland of ddr en franse zone oos pruse wes pruse en silezië mós t land aafsjtaon aan pole en de ussr terwiel d r in en óm berlien flink gevochte woert pleegde hitler same mit zien vrouw eva braun zelfmaord in d r commandobunker ze waore net vanteveure getrouwd op mei woert de oeteindelike euvergave van duutsjland óngerteikend durch generaal alfred jodl mit t binnevalle in duutsjland óntdekde de geallieerde en de res va de welt de daadwerkelike omvang en ramp va de concentrasiekampe de bekendste van dis kampen zunt auschwitz bergen belsen buchenwald sobibor modelkamp theresienstadt en treblinka anne frank nederlands bekendste juddin is via t nederlandse durchveurkamp westerbork ieësj terechgekómme in auschwitz en daonao in bergen belsen woeë t n paar waeke vur d n bevrieding gesjtorve is häör aopehartig dagbook is nao de aorlog gepubliceerd en óngertösje vertaald en gelaeze in väöl tale d r waore nao sjatting miljoen luu opgesjlaote in de concentrasiekampe de helf ongevaer besjtóng oet judde de res oet roma sjlave oost europeanen homo seksuele jehova s getuigen en anger minderhede pas nao de oorlog woert de daadwerkelike ramp dudelik dae in de kampe hei plaatsjgevónge dizze durch de nazi s gepleegde volkermaord wurt aoch waal holocaust genump noch noeëts waor d r in de gesjiedenis op zoeë n groeëtsjalige en doeltreffende manir geprobaerd um volke en minderheedsgroepe te vernetige adolf hitler braunau am inn april berlien april waor ne duitse politicus en dictator heer waor d n aonveurder vaan de nsdap en regeerde vaan tot aon zienen doed duitsland es fhrer en riekskanselier heer waor nen begenaodegden spreker en weurt algemein gezeen es eine vaan de groetste leislui oet de historie en eine vaan de vreedste zie gedachtegood woort veurnaomelek behiers door de groetduutse gedachte en n oongewoen sterk antisemitisme dat zie tragisch huugdepunt voont in d n holocaust adolf hitler woort in gebore es zoon vaan douanier alois hitler en klara pöltz die alois zien nisjke waor umtot ziene vaajer gebore woort ietot die twie trojde hètde heer eigelek schicklgruber nao dee zien mojer heer heet deen naom tot zie veertegste gedraoge aanders es wat dèks bewierd is heet hitler zelf dee naom noets gedraoge zien aofstamming heet genealoge dèks veur probleme gezat zoe zien rs zelfs geröchte tot zien natuurleke bompa ne joed waor al is t noets oetgemaak of dat ech woer waor of tot t hei um socialistsiche propaganda gong naotot t gezin e paar kier verhoes waor gonge ze in linz woene boe hitler aon zien middelbare sjaol begós zien lierers besjreve häöm es intelligent meh lui mèt zestien jaor gong heer vaan sjaol aof zoonder ze te höbbe aofgemaak heer gong in wene woene en woolt kunssjèlder weure meh woort bij de academie aofgeweze vaanwege gebrek aon talent in wene boe n groete joedse gemeinsjap leefde kaom heer in aonraoking mèt antisemitische literatuur en moot heer zien antisemitische ideeë oontwikkeld höbbe vaan tot wie heer n erfenis kraog vaan zien vaajer mós heer in t ermehoes leve in verhoesde heer nao mnchen wie de meiste duitsers waor heer anthousias wienie d n ierste wereldoorlog oetbrak meh heer kós neet mètein mètdoon umtot heer veur de militairen deens woort aofgekäörd in augustus woort heer evels toch nao t front in noord frankriek en t bèlsj gesteurd hitler waor ne fanatieken en veural loyale soldaat wat häöm neet geleef maakde bij zien mèt soldate aon t eind vaan d n oorlog waor heer tot korporaal gepromoveeerd heer raakde n paor keer gewond en verloor in tijdelek t geziechsvermoge nao d n oorlog in gong heer werke es politiespion veur staotsgevierleke partije wie heer de deutsche arbeiterspartei bespioneerde raakde heer zoe in de ban vaan häör ideeë tot heer besloot tot de partij te koume mèt zien orateurstalent greujde dees partij hendeg snel en in waagde heer zelfs ne staotsgrip de zoegeneumde hitlerputsch dee mislökde daoveur woort heer in april to vief jaor gevangenis veroordeild meh door de väöl sympathisante binne de duitse polletiek kraog heer al in december tzelfde jaor amnestie in de gevangenis sjreef heer t begin vaan mein kampf wat later de catechismus vaan t nazisme zouw weure in de voorspojege jaore twinteg kraog de nsdap neet väöl stumme meh nao de krach vaan sjoot zien aonhang umhoeg veural de boere de middestanders en de oorlogsveterane steunde häöm umtot de regeringe die tot e cordon sanitaire um häöm eweg bawde dèks veurtijeg vele had heer väól verkezingseuverwinninge tenslotte woort heer in riekskanseleer in twie regeringe de ierste veel al snel nao de rieksdagbrand leet heer de rieksdag de machtegingswèt aonneme dee häöm dicatoriaal mach gaof heer riechde terreureinheide op wie de sa ss en gestapo heer gaof de industrie väöl impulse veural de wapenindustrie en stimuleerde de cultuur boemèt de staot ziech intensief begós te bemeuje zuug entartete kunst heer verbrook t tractaat vaan versailles en stapde mèt duitsland oet de volkerboond nao e paar annexaties begós in mèt d n inval in pole de twiede wereldoorlog zuug wijer dao hitler bloof in duitsland oonverminderd populair wat neet inkel aon de enorm propagandamachine te daanke waor heer begós wel ummer mie in n eige wereld te leve die sterk gong versjèlle vaan de realiteit wie vaanaof de kanse in d n oorlog kierde en duitsland ummer wijer trökgedronge woort verloor heer de behiersing euver zien gedrag generaals dórve dèks neet vertèlle tot häór legers verslaoge en verneteg waore op april trojde heer mèt zien secretaresse eva braun twie daog later pleegde ze beide zelfmoord in de commandobunker in berlien woe ze t letste gedeilte vaan d n oorlog verbleve hadde d r jaiajaad hollesj gaiazoo ieëmoals gaiapark is ne zoo i kirchroa deë op april ópjejange is d r jaiajaad is ing dochter van d r apenheul oes apeldoorn d r naam sjtamt van de jaiatheorie oes de modern biolojie die de janse eëd as ing orjanisme zuut dat ummer nui tsoate prodoetsiert biotope sjpille in dit weltbild ing jrosse rol doavuur is d r jaad i jedeeld i zes biotope limburg europa d r toendra de amazone d r kongo en namibië doaneve jift t drei paleontolojiesje aafdelinge d r iestsied t kriet en t karboeën wo me ee paar bieëster hat noajemaad dis biotope zint natoerlieg klinger van umvank d r opzats is jeräumieg en modern ze hant vul wille doeë aan t hail van de bieëster d r jaiajaad is doadurch inne riechtieje park jewoeëde oane sjpoere van inne aodmoeëdiesje jaad ópsats en bauw oane kauwe in d r jaiajaad leëve de nieëkste bieëster mit de biotope tösje höaksjere india is e land in centraal zuid azië mèt de op ein nao groetste bevolking op eerd geologisch gezeen is t land gein deil vaan azië meh vörmp t n eige subcontinent hoofstad is t relatief klein new delhi bombay mumbai calcutta kolkata delhi en madras chennai zien de groetste centra in t noorde vaan t land heers de hindoestaanse cultuur en weure veural indo germaanse taole gesproke in t zuie euverhierse dravidische taole t ingels is op groete sjaol in gebruuk es boveregionaol officieel taol de belaankriekste religie is t hindoeïsme boevaan india de weeg en naomgever is de ganges de heilege revier vaan dees religie struimp rech door t noorde vaan t land wijer luip ouch d n indus en de brahmaputra dedoor india grens aon pakistan boemèt t sinds jaore e grensconflik heet afghanistan china nepal bhutan birma en bangladesh en ligk aon d n indischen oceaon india is verdeild in staote en zeve territoria natuurkunde of fysica nao t aajdgriekse phusikos natuurlek is de wetensjap vaan de natuur in häöre breidste zin meh veural vaan de leveloze natuur natuurkundege bestudere de gedraginge vaan materie in e wied spectrum vaan contexte vaan de sub microscopische elementair deilkes tot de eigensjappe vaan alle materie in t hielal es samehangende entiteit sommege door de natuurkunde bestudeerde eigensjappe höbbe betrèkking op alle nivo s vaan materie wie t behaajd van energie dees eigensjappe weure dèks natuurkundege wètte geneump natuurknnde weurt al ins n basiswetensjap geneump umtot al aander natuurwetensjappe biologie sjemie geologie ezw ziech bezeghawwe mèt zeker deile vaan de materie die nao de natuurkundege wètte luustere zoe is sjemie de wetensjap vaan de molecule en de sjemische stoffe die ze in samehang vörme de eigensjappe vaan n sjemische stof weurt bestump door de eigensjappe vaan de oonderligkende molecule die naodrökkelek besjreve weure door takke vaan natuurkunde wie kwantummechanica thermodynamica en elektromagnetisme de natuurkunde is ouch aon de mattematiek ing verwant natuurkundege theorieë weure bekans oetslutend oetgedrök aon de hand vaan mattematische relaties en de mattematiek die daobij gebruuk weurt is gemeinelek ingewikkelder es bij aander wetensjappe t versjèl tösse natuurkunde en mattematiek is tot de ierste oeteindelek geïnteresseerd is in besjrievinge vaan de materieel wereld dewijl de lèste ziech bezeghèlt mèt abstracte patroene die in de perceptief wereld häör equivalente neet hove te höbbe de natuurkunde is n empirische wetensjap de mattematiek n logische wetensjap de grens weurt evels neet altied te sjerp getrokke d r is e groet oonderzeuksgebeed dat op de grens vaan alletwie ligk bekind es de mattematische natuurkunde mèt es doel t oontwikkele vaan de mattematisch structuur die natuurkunde theorieë oondersteunt de natuurkunde heet touwpassinge in väöl exacte wetensjappe en in de techniek väöl modern apparatuur zowie de laser en de op de transistor gebaseerde computer zouwe zoonder de natuurkunde van noe neet meugelek zien t ongerwies weurt gebroek veur t euverbringe van kènnis en vaardighede in ein sjoeëlsituatie educatie is n term die vaak weurt gebroek veur óngerwies aan volwassene in t bedriefslaeve en de uëverheid zunt de terme cursus veur t verkriege van kènnis en training veur t verkriege van vaardighede gebroekelik de sjtudie van de óngerwieskunde weurt ouch waal didactiek genumd behauve kènnis en vaardighede sjpeelt ouch de uëverdraag van houding menére norme en waarde n rol óngerwies begint bie de geboeërte en is n leëveslank proces veur sómmige is de praktiek van t alledaags laeve väöl leërrieker as formeël sjoeëlóngerwies de basis vuur educatie is t euverdrage van ideë van de inne persoeën nao inne angere of van inne persoeën nao n groep van angere t grotste prebleem is dan t euverdrage van die kènnis welke kènnis mót weure óngerweze wat is relevant en broekbaar veur luuj en wat kinne ze beware van die kènnis de stad groninge nederlands groningen gronings grönnen of stad is de hoofstad vaan de gelieknaomege provincie t oppervlak vaan de gemeinte is km op april woende hei lui t is daomèt de zesde stad vaan nederland en wiedoet de groetste vaan noord nederland in groninge en noord drenthe weurt de stad sumpel eweg es stad geneump de stad is de einege vaan noord nederland mèt universiteit groninge oontstoont in de vreug middeliewe op de noordpunt vaan de hoondsrögk in de dertiende iew waor t al zoe groet tot t op eige gelegeheid dao waore gein landhiere veur t stadsrechte te geve walmör bojde en t tot de hanze touwtraoj al tiedens d n tachtegjaoregen oorlog in kraog t zien universiteit in t rampjaor woort de stad laankdeureg belegerd zoonder succes nog eder jaor weurt op augustus gronings oontzet geveerd in groninge is dit ne fiesdaag in de achtiende en negentiende iew bleef de stad bleuje en ontwikkelde ze n groeëte sókkerindustrie de sjtad kreeg n centrumpositie veur de umligkende ommelanden groninge waor och t centrum van de noordelijke sjeepvaart sjeper vanoet hamburg en bremen kaomen via de dollard nao groninge om verder te vare nao leeuwarde of durch de zuiderzee nao amsterdam in de twintigste iew ging de ontwikkeling van de sjtad verder mer t omligkende gebied verermde en luu trokke weg onger angere nao de sjtad mer neet oetsjluutend och werd de universiteit sjteeds belangrieker aangezeen groninge de enige universiteit haet in de wieje umtrik trokke väöl jong luu nao de sjtad de sjtudente ginge in groeëte mate de sjtad bepale zeker wie de sjtudentepartie student en stad in in de gemeinteroad kaom en dao neet mieë weg is te dinke op de stadjers greuningers zunt sjtudente en väöl blieve ouch nog nao hun sjtudie in de sjtad kirchroa nederlands kerkrade is ing jemeende en ing sjtad in t zuudóste va hollendsj limburg de l kalle ripuarisch fränkisch wie och i bóches zumpelveld en i vols jet jans angesj wie de mieëtste limburjer l kalle de sjtad houw óp jannewaar i woeënere burjemeester is petra dassen housen van t cda kirchroa is tsezame mit heële lankgraaf en t dtsje roa herzogenrath a jen angere zie van de jrens ing agglomeratie ejentlieg vörmt t ing sjtad mit roa mit roa is de jemeende de europasjtad eurode doa oave ligkt t óch nit wied va óche aachen de sjtad hat jing jesjiechte als jroeëse handelssjtad woadurch me i kirchroa ummezuns zal zukke noa vöal ouw jebouwe ze is vuur t wichtigste deel noa d r krig entsjtange de nui sjtadsvieëdele vulle de löcher óp tusje de ouw dörper die me döks noch jód tseruk ziet wieër is kirchroa bekand um zieng wieë anlaag parke wie d r botaniesje jaad die de bewoeënere lof mósse jeëve tsezame mit heële en lankgraaf weëd kirchroa waal parksjtad limburg jenómpd i is i kirchroa d r ieësjte richtieëje limburgse zoo óp jange d r jaiajaad wie väöl plaatsje i limburg woar kirchroa al in de romeinse tsiet bewoeënd archeologiesj óngerzuk hat zoeëjaar bewoeëning oes de prehistorie beweëze de ieëtsjte moal dat t dörp weët jenómpd is in in dat joar woeëd in t dörp rode ing kirch jebóuwd de abdij rolduc braat de plaatsj in de middelieëwe tse bluij en in woeëd t tot herliechheed verhoave noa d r achtsiegjöarige krig bloof de plaatsj in sjpaanse heng sjpieëder in österaichse sait is de plaatsj vuur t jroeëtste deel hollendsj bis ee jrensprobleem mit pruse d r vuur zörjet dat t in tswai sjtukker verdeeld woeëd t anger deel is hertseroa roa de nieuwstraat neustrae nuisjtraos en d r worm zund de jrens al in d r tswelfde ieëw woeëte i kirchroa koale jewonne noa de franse tsiet zunt de koele in kotte tsiet jroeëser woeëde durch de immijratsioeën waset kirchroa mit van e jroeës dörp bis ing richtieje sjtad noa noom heële evvel de laitoeng óp fibberwaar krig kirchroa van d r hoeëge road van adel e wappe tsouwjekaank dat ziech zoeë liet umsjrieve vuur de franse tsiet maachet kirchroa as sjepebank en herliechheed deel oes van t land va roa d r lieëw va keël is t wappe va hertse roa d r lambert is d r petroeën va kirchroa ooch op ao zieëjele zunt dizze tswai simbole tse vinge bij t aavroage van t wappe woar kirchroa al ing jrosse koempelesjtad vandoa dat de tswai pikkelhammere as simbole va jenne koel woeëte tsouwjevoogd hei ónger is jód tse zeen wie t dörp kirchroa vanaaf d r tswaide helft van d r nngtsiende ieëw oeswees bis ing riechtieje sjtad doatseënuëver sjteet dat d r krimp hei ooch ieëder begós me zuut dat al in de joare zessieg dizze krimp jeet bis op d r daag van hj durch logaritmische sjoal v jrun jemingde kirchroa bloa provins limburg jehuchte en buurtsjappe va kirchroa t hindi is de groetste vaan de indische taole en weurt gesproke in india door zoe n miljoen lui t is ein vaan de nationaal taole vaan dat land t in pakistan gesproke urdu is taolkundeg dezelfde taol meh politiek ligk dat geveuleg deze taol weurt wel hindoestani geneump lètterlek taol vaan t indusland t hindi weurt in t devanagari t sjrif vaan t sanskriet gesjreve dewijl t urdu arabisch sjrif gebruuk n aander versjèl is tot t hindi veur nui wäörd vaan t sanskrit aofhenkelek is en t urdu vaan t perzisch t hindi heet twie naomvalle en nen hendeg breie klankinventaar mèt veural väöl consonante economie is n sociaal weitensjap die zich bezighèlt mit t voertbringe en de verdeiling van sjaarse gojere en middele sjaarste haet in de economie neet de beteikenis van zeldzaam mer van beperkt besjikbaar d r zal get gekoze motte weure want neet alles kint tegeliek t keuzevraagsjtuk determineert t zogenaamde economisch prebleim de sjaarste van gojere en productiemiddele en t behere daovan is de vraogsjtèlling veur de economie as weitensjap de kernvraog veur de economie as weitensjap is de optimaal verdeiling van de sjaarste dees vraog haet ouch raakvlakke mèt de politiek en de politieke filosofie t economisch vraogsjtök omvat ónger angere produktie distributie welvaart en consumptie economisch handele ontsjtit omdat vaak neet alles tegeliek kint in de economie óngersjieje zich meistes de volgende vakgebejer de mikro economie de makro economie en de econometrie economie as yochai benchler besjtudere de economie van de creatie en versjpreiding van informatie mèt behölp van nuuj technologië zoas t internet de wortels vaan de economie es ongerwerp vaan discussie gaon truuk op auw griekse verhenjelinge euver politiek ut middeliewse debat euver de richtige pries en zewiejer maer meistes weurt t begin vaan de economie es weitesjap gelegk bie de physiocrate n groep geljaerde oet fraankriek in de e iew dae veur t jaetst de ganse economie es ein grwoat systeim vaan opein wirkende krachte zaoge t zwaogeheite tableau economique maer de economie es weitesjap kaom veur t jaetst ech richtig op gang wie de sjotse wiesgaer adam smith zien beuk the wealth of nations riekdom vaan lenjer en theory of moral sentiments theorie vaan moreel geveul sjreef smith besjreef wie de henjelinge vaan luuj dae veural om eige belaang gaove toch koste lieje tot n vorm vaan saomewirking waobie de ein veur de behoefte vaan de anger wirkt en angesom t is neet vaan de gooje zin vaan de sjlechter sjreef smith tot veer verwachte dat er os vleisj göf maer veur es tot t in zien eige belang is maer zwao ein transaksie is oeteinjelik good veur de sjlechter en auch veur de klaantsj es genog luuj op dae manier mitein henjel drieve dan is t oeteindelik zjus of ze geleid woarte deur een onzichbare haandj en oet de beuk van smith hubbe v r dan auch noch tot op vaandaog t fameuze concept vaan de onzichbare haandj vaan de mert de moderne economische weitesjap haet noch ummer veil te danke aon smith maer natuurlik zint ongertusje auch veil nuuj ideeë bedach de wichtigste daovan waor zwoa ein groate verenjering tot me noe noch sjprök vaan de marginaalrevoluusje ein weitesjappelike revoluusje wobie de klassieke economie vaan smith ricardo en mill in een gans nuuj lich waort gezat t hebreeuws is n semitische taol die in israël door zoe miljoen minse gesproke weurt en sterk geassocieerd weurt mèt de joede en t joededom de taol woort ouch in t aw israël al gesproke en t groetste deil vaan t aw testamint hebreeuws talmoes is in dees taol gesjreve al laank voor t begin vaan de jaortelling moot de taoloetgestorve zien in d n tied vaan zjezus christus waor aramees de volktaol in palestina in de joedse erediens en in de kabbalistiek bleef t n cultuurtaol mèt d n opkums vaan t zionisme eind negentiende iew woort t es spreektaol nui tot leve gebrach allewijl is t ein vaan de twie officieel taole vaan israël en moot edere joedsen immigrant hebreeuws liere me verdeilt de taol in drei periodes oonder archaïsch hebreeuws veural oet sjerve bekind klassiek hebreeuws of biebels hebreeuws in de joedse bleujtied es volkstaol en daonao es cultuurtaol en modern hebreeuws of ivriet vaanaof t archaïsch hebreeuws kint wie t arabisch nog drei naomvalle t ivriet oondersjeit ziech door t samevalle vaan e paar klaanke die veur väöl nui lierders lesteg waore en hiel väöl nui wäörd die in de biebel neet bekind zien t jiddisch kint väöl hebreeuwse leinwäörd op orthodox protestantse gymnasia in nederland kin me hebreeuws liere t hebreeuws weurt sjus wie aander semitische taole vaan rechts naor links gesjreve en gebruuk t hebreeuwse alfabet aoch wel t aleph bet genump t aleph bet besteit oet lètters die eeder ne consonant medeklinker vertegewoordige in t hebreeuws sjreif me daan aoch eigelek geijn klinkers einige lètters höbbe ne sofiet vörm die allein veurkeump aon t eind vaan e woord t hebreeuwse aleph bet is hejoonder te vinde kwakkers en króddele padde kwakvörs wetensjappeleke naom anura startloze vreuger ouch salientia springers zien n umvaankrieke mie es soorte oongeveer vaan alle bekinde soorte amfibieë orde vaan amfibieë vaan de salamanders en wörmsalamanders oondersjeie volwasse kwakvörs ziech door inderdaad t oontbreke vaan ne start lang achterpu e relatief kort lief vingere mètein verboonde door zwumvlieze en beter aonpassing aon t leve op t land in t daogeleks spraakgebruuk maak me versjèl tösse kwakkers glad springer en väöl in t water te vinde en króddele padde rouw louper en es volwasse bies veural op t land in de taxonomie is dit versjèl neet vaan groet belang toch weure dees naome veur twie families oet de orde anura gebruuk bufonidae zien echte króddele ranidae echte kwakkers bij soorte oet ander families bepaolt t uterlek of d n triviaole naom kwakker of króddel pad luit amfibieë oet de familie anura koume euver haos de ganse wereld veur ze oontbreke allein op antarctica en in aander extreem kaw strieke in echte weustenije aongezeen ze aon water geboonde zien in steppes of haafweustenije kinne ze evels wel veurkoume en op versjèllende geïsoleerd ligkende oceaaneilen de groetste diversiteit vint me in d n tropischen oerbos väöl kwakkers völle specifieke niches op en zien daorum kwesbaar veur veranderinge in hun milieu daodoor loupe allewijl oongeveer e daarde vaan de haos soorte gevaor um oet te sterve vaan soorte weurt allewijl gedach tot ze al zien verdwene aander soorte wie de agapad zien evels beter oetgerös op versjèllende umstandeghede en kinne losgelaote boete hun eigelek leefgebeed groete plaoge vörme amfibieë zien d r al sinds t devoon tiedperk minstes miljoen jaor trök de ieste amfibieë die in t devoon carboon en perm leefde leke uterlek op salamanders en minder op kwakvörs in t perm versjeen de gerobatrachus e fossiel bies mèt kinmerke vaan zoewel kwakkers es salamanders dit kin ne gemeine veurawwer vaan de twie amfibie ordes zien meh ouch de primitiefste vertegewoordeger vaan de anura t fossiel is nog pas kort bekind dus dees kwestie steit nog te bezien d n iersten echte kwakker dee de wetensjap bekind is is triadobatrachus wie de naom al zeet e fossiel oet t trias zoewel gerobatrachus es triadobatrachus höbbe ne primitieve liefsbouw dee veural langer minder gedroonge is es dee vaan modern kwakkersoorte tijens de jura begóste ze talrieker en diverser te weure ze höbbe ziech noets tot megafauna of in n ecosysteem dominante diere oontwikkeld meh door hunnen kleinen umvaank kóste ze de kriet tertairsterfde good euverleve väöl kwakkersoorte höbbe zwumvleze tösse de tiene welzeker gemeind um te zwumme t groetste zien de zwumvleze vaan d n afrikaansen dwergkwakker dee zie gans leve in t water zit en daoveur zwumvleze heet die tot de tientöp doorloupe boumkwakkers höbbe grove op de tiene die oppervlakvergroetend wèrke en daodoor adhesie aon t boumoppervlak tot stand bringe de belaankriekste eigesjap vaan de pu bij väöl kwakkersoorte is t springvermoge kwakkers padde neet kinne euver t algemein mierder kiere hun eige liechaamslengde springe mèt es oetsjeter de gestriepde rakètkwakker dee wel kier zien eige lengde cm sprink euver t algemein kinne groeter kwakkers vaan dezelfde soort absoluut gezeen hoeger meh relatief gezeen lieger springe in verglieking mèt hun soortgenoete um dit te bereike zien de poetspiere vaan de bieste haos allemaol tot springspiere geëvolueerd de spiere um te springe vörme neet minder es vaan t totaol liefsgewiech vaan ne kwakker t vel vaan väöl soorte is poreus um zoe zuurstof en water door te laote t naodeil daovaan is evels tot de bieste door de hoed ouch weer väöl water kinne verlere soorte die väöl op t land leve höbbe daoveur e waterdiech liegske op hun lief zitte ander kwakkersoorte zien nachbieste gewore um zoe aon et väöl verdamping te oontkoume de mieste soorte höbbe sjötkleure boemèt ze in hun natuurlek milieu neet opvalle miestal geit t um greun en broen greun kwakkers kinne ziech beveurbeeld in t watergreun verstoppe en brojn kwakkers in rottende blaojere veural s nachs levende soorte zien miestal good gecamoufleerd n belaankrieke oetzundering zien de extreem giftege soorte die fel kleure höbbe um potentieel aonvallers aof te sjrikke zuug direk heioonder väöl kwakkers en padde zien gifteg de maot boe in kin enorm versjèlle sommege soorte höbbe gif wat veural klein bieste zal aofsjrikke t vergif vaan aander soorte is ieder irriterend of hallucinogeen väöl bieste die op kwakkers jaoge zien resistent gewore tege groete doses vergif de soorte boe op ze t veurzeen höbbe kinne veur lui doedelek zien tot de giftegste soorte hure de pielgifkwakkers oet midde en zuid amerika mèt genoog vergif veur t doeje vaan tientalle lui dees soorte zien bekind gewore door indianestamme die hun piele mèt t vergif vaan de bieste insmere de asoemholing vaan kwakkers is twieslachteg allewel tot de bieste gein kiewe höbbe kinne ze gemekelek oonder water zuurstof opnumme door hun poreus vel en aojere die kort oonder de hoed zitte op land evels aoseme ze mèt loonge die anatomisch neet wezelek vaan zoogdierloonge versjèlle wel oontbreke de boorsspiere die bij zoogdiere de aoseming sterk vergemekeleke sommege in t water levende soorte höbbe de loonge aamper nujeg dao is ein soort bekind de bornese platkopkwakker barbourula kalimantanensis die gaar gein loonge mie heet sommege soorte zoewie de titicaca reuzekwakker höbbe e gerimpeld vel um in zuurstoferm water veural mer zoe väöl meugelek gas op te numme en kwiet te rake harte vaan kwakkers höbbe drei kamers wie alle amfibieë en gewoene reptiele en in tegestèlling tot veugel en zoogdiere die veer ruimtes in t hart höbbe de twie soorte blood zuurstofriek blood oet de loonge en zuurstoferm blood oet de res vaan t lief koume in aparte kamers binne meh weure oet dezelfde kamer t lief weer ingepoomp t blood is dus minder zuurstofriek es bij beveurbeeld lui t geval is dit kump doortot kwakkers es kaajdbleujetege bieste die neet zelf hun liefstemperatuur op niveau hawwe dao ouch minder vaan nujeg höbbe wie alle amfibieë höbbe de kwakvörs n twielejege levescyclus de eikes kloontere gemeinlik same tot wat me kwakkerdrèl neump of rijge ziech aonein tot ne kettel bij padde t juveniel weurt koeleköpke geneump en is bepaold vèsechteg t aosemp mèt kiewe zwump mèt ne start en heet gein pu es de bieskes greuje kriege ze kleur en greuje de puutsjes aon es start en kiewe aofvalle sprèk me vaan ne volwasse kwakker dit volwasse bies is evels kort nao zien metamorfoos hiel klein nog kleinder es t koeleköpke kort veur zien verandering t snel doen greuje vaan loonge en puutsjes is daan ouch n energie intensief perces wat väöl vaan de larf häör liechaamsvette opeis kwakkers höbbe ne paartied dee boete de trope boe t gein echte seizoene gief gemeinelek in t vreug veurjaor vèlt es de bieste oet de winterslaop wakker weure väöl soorte priffere kèl watertemperature vaan roond de tien graod de bieste höbbe de gewoente um te pare in of bij t water boe ze gebore zien väöl soorte mote nao de winterslaop daan ouch trèkke bij de zoegeneumde paddetrèk verlere bieste in diechbevolkde strieke dèks t leve oonder d n oto op de paarplaots aongekoume gebruke de mennekes miestal hunnen roop um de vruiwkes te lokke de paring gebäört in amplexus t mennekes sprink op t dèks väöl groeter vruiwke en hèlt t good vas meh dao is gein geslachsgemeinsjap de bevröchting gebäört dus oetwendeg t vruiwke liet de eikes los en t menneke struit zie zaod dreuver de mieste kwakkers numme gein zörg veur de joonge in ach hun meneer um n nui generatie veileg te stèlle is door hoonderde eikes te lègke die daan neet gaw allemaol zalle weure opgevrete n minderheid vaan roond de twinteg percent deit dat evels aanders die soorte lègke mer wieneg eikes en zörge daan tot die neet weure gevrete sommege pielgifkwakkers zeuke e besjöt pläötske op boe ze de eikes vochteg hawwe door aof en touw trop te pisse in australië leef de builkwakker assa darlingtoni dee zien joonge in ne buil aon zie lief mètnump de woersjijnelek oetgestorve maogbreujers geslach rheobatrachus ouch oet australië slikde de koeleköpkes zelfs in um ze in de maog tot volwasse kwakvörs te laote oontwikkele kwakkers zien es regel carnivoor gemeinelek insectivoor zoe neet de koeleköpkes die in t water nog plante ete wie alge zoegaw es de kwakker ziene volwasse vörm heet begint t te jaoge wie klein r ouch is proej zien daan miestens luis miete of vergliekbaar klein diere volgreujde exemplaore zalle ieder mögke of vlege pakke groeter kwakkersoorte beperke ziech neet tot insekte en ete ouch aander kwakkers klein knaagdiere vèskes of zelfs veugel op e paar soorte wie de sjieftóngkwakkers nao jaog de kwakker mèt zien tóng die laank en plekkereg is en snel kin oetsjete m a w hendeg gesjik veur t vaange van insekte in de vlöch de mieste kwakvörs kinne kwake sommege kinne dat zoe hel tot hun geluid kilometers wijer nog te hure is t geluid weurt geproduceerd in de larynx strottehoof en versterk in de moondholte de mieste soorte höbbe evels n speciaal kwakblaos e stök vel in de keel wat extreem wied kin weure opgebloze mèt loch um zoe es klaankkas te dene t veurnaomste doel vaan de roop is t lokke vaan partners bij de paring zuug bove d n aard vaan de roop versjèlt vaan soort tot soort en kin in klaankleur toenhoegde en voluum hendeg oetereinloupe veur e groet deil vaan dit artikel is gebruuk gemaak vaan t herdisse of lacertilia vreuger sauria is n oonderorde vaan de reptiele orde squamata die ze deile mèt slange mèt e paar doezend soorte die euver de ganse wereld boete in de kajdste streke veurkoume meistal höbbe ze veer good functionerende pu boemèt ze ziech snel veurtbewege kinne väöl herdisse höbbe regeneratief vermoge m b t ledemate veural de start dee ze kinne aofbreke um vaan n jaoger te kinne oontsnappe sommege mèt es bekindste veurbeeld de kameleons kinne hun hoedskleur aon de wermde aonpasse de meiste herdisse veuje ziech mèt muis en insekte t gief meh twie giftege soorte die neet zo gevaarlek zien veur de mins umtot ze t gif neet injectere wie gifslange de meiste soorte preferere druug gebede meh sommege soorte wie de basiliske leve aquatisch alle herdisse kinne evels zwumme italië officieel italiaans repubblica italiana is n rippubliek in zuid europa t land umvat e sjiereiland en versjèllende eilen in de middellandse zie boevaan de twie groetste sardinië en sicilië zien roeme is de hoofstad vaan t land ander belaankrieke stei zien turijn napels genua milaan en venetië de dwerstäötsjes san marino en vaticaanstad zien gans umslote door t groondgebeed vaan italië wijer grens t land aon fraankriek zwitserland oosteriek slovenië en kroatië oondaanks dit groet aontal naoberlen is de köslijn väöl langer es de landsgrens t land waor in de ajdheid d n oersprunk vaan versjèllende besjavinge in t bezunder de romeinse en heet ziech wie gein aander land n reputatie in de kunste behaold de inwoeners vaan italië heite italiaone italië is opgedeild in twintig regioni en provincies vief regioni höbbe nen otonome status t geit hei um regio s mèt n etnische minderheid of e zier sterk regionalisme otonoom regio s neet otonoom regio s italië is sinds n parlementair bestuurde rippubliek t parlemint besteit oet e hoegerhoes de senato della repubblica en e liegerhoes de camera dei deputati de president heet veural n ceremonieel en bemiddelende functie verkezinge weure alle vief jaor gehawwe es de regering neet ieder vèlt de politieke cultuur vaan t land is extremer es wat me in wes europa gewoen is al sinds jaor en daag is t communisme ne factor vaan belaank sinds de jaore negenteg höbbe diverse populistische partije de politiek beheers italië scoorde in op de democratie index vaan the economist nog zjus in de categorie oonvolkoume democratie heimèt kaom t land op de e positie ex aequo mèt de vereinegde staote veural t functionere vaan de euverheid woort maoteg beoordeild sinds is italië lid vaan de vereinegde naties um zie recint verleie in d n twiede wereldoorlog woort t land neet ieder touwgelaote italië is wel stiechtend lid vaan de nato en de europese unie es europese economische gemeinsjap t veendel vaan italië besteit oet drei verticaol ban vaan greun wit en roed dit veendel woort in oontworpe veur de cisalpijnse rippubliek ne franse vazalstaot de kleure roed en wit koume oet t aajd veendel vaan milaan t greun vaan t uniform vaan de börgerwach in woort dit symbool nui leve ingebloze wie t keuninkriek sardinië ziech veur de italiaanse einweuring góng inzètte sinds de vörming vaan de italiaanse staot in is t oonaofgebroke symbool vaan t land gewees al waor de witte baon soms mèt t waope vaan t daan heersend rezjiem belaoje nao de instèlling vaan de rippubliek woort t aajd waope aofgedaank en koos italië veur e neet heraldisch embleem wat klassieke en socialistische symboliek combineert t tuint e tandraad belaoje mèt ne staar en umzuimp mèt lauwer en eikelouf samegeboonde door e roed lint mèt de teks repubblica italiana in romeinse lètters inclusief de klassieke v veur de u neve de officieel taol italiaans weure in italië nog väöl autochtoon minderheidstaole gesproke beiers oosterieks in zuud tirol provenaals en frans in de valle d aosta sardijns op middel en zuud sardinië catalaans in algheria op sardinië friulisch in friulië alemannisch in e paar dörper tege de zwitserse grens en griko in t zuie de noord italiaanse streektaole ligurisch piedmontees lombardisch emiliaans en venetisch weure dèks ouch es apaarte taole gezien de variante zuielek vaan de la spezia riminilijn gelle daan op taolkundeg groond ieder es italiaanse dialekte meh ouch die weure soms um politieke reies es apaarte taole behandeld in t bezunder gelt dat veur t corsicaans ouch gesproke op noord sardinië en elba en t siciliaans n veurnaom immigrantetaole zien t albanees en t roemeens pedagogie of pedagogiek is de kuns of weitensjap van opvoding en óngerwies van kinger en jóng luuj t woerd kump van t oudgrieks paidagogos de sjlaaf dae de kinger nao sjoeël brach omdat t woerd paida nao kinger verwies make sommige luuj t ongersjied tösje pedagogiek kinger get liere en adrogogie volwassene get liere de weitesjap besjtudiert de opvoding de ontwikkelingsfase en ouch de relatie tösje t kind en zien umgaeving familieleje sjoeël vrung de geboewde umgeving media etc de naodruk ligkt veural op t handele ónger pedagogie wuurt de praktiek van t opvode versjtaon me onderzeukt ouch de opvojing van kinger die meuilek opvoodbaar zin ze laeve in ne meuileke situatie of t dreigt verkieërd te loupe opmèrkelek is dat de opvojingsweitesjap pedagogiek lang neet in alle leng es zelfsjtendige weitesjap besjteit in nederland en vlaandere is dit euveriges waal t geval binne de pedagogiek waere de volgende specialisaties ongersjeie sommige meine dat d r theorieje zin die ummer en uuëveral zouwe geldeuuëver t beïnvloje van miensjelek gedrag angere meine dat t miensjelek gedrag neet is te veursjpelle en gaon sjlechs nao wie t in t verleje is toegegange soms wuurt pedagogiek gezieë es n vorm van toegepasde psychologie de term filosofie kump oet t oud grieks en beteikent leefde filia vrundsjap fileo leefde kus veur of t sjtreive nao kènnis of wiesheid sofia de beoefenaar van de filosofie numt men filosoof in het dagelijks sjpraakgebroek weurt de term filosofie gebroek om elke vorm van wiesheid aan te gaeve of om emes zien laevensbesjouwing aan te duiden of emes zien oetgangspunte dit versjilt van de academische contex zoas dees in dit artikel gehanteerd weurt van oudsher zunt d r versjillende deilterreinen in de filosofie gerich op de miensj zoals antropologie ethiek esthetica sociale filosofie en theologie gerich op de natuur zoas metafysica en natuurfilosofie en gerich op miensjelike kennis filosofisch analyse as logica kènnistheorie en weitensjapsfilosofie in de twintegste ieuw zunt specifieke terreine opgekomme zoas t existentialisme postmodernisme systeimtheorie en taalfilosofie väöl minder expliciet is dat sinds de neugentiende iëw elke aafzonderlike weitensjap is goan wirke aan häör eige grondsjlage en hie lik nog ein welt aan filosofische euverweiginge de definitie van filosofie vurmp zelf ein filosofisch probleim mer om t konsep te introducere kinne vèr zigke dat filosofie ongevier de sjtudie is van de beteikenis en de geldigheid van os geluif in de algemeinste universeelste kante aan dinger dees sjtudie weurt neet oetgeveurd mit behulp van experimente of zorgvuldige waarneiming mer iëder doer probleime zorgvuldig te formulere en doa dan oplossinge veur te zeuke argumente veur die oplossinge aan te dragen en n dialectiek euver al het veurgaande aan te goan turkije turks trkiye meiste limburgse dialekte törkieë of törkieje mèt ie klaank is n rippubliek op de grens vaan europa en azië in geografisch opziech in cultureel opziech vilt hei nog ummertouw euver de discussiere op polletiek gebeed weurt t evels ummertouw mie gaans tot europa gerekend volgens de dèks getrokke grenze tösse die twie continente vörmp de bosporus de sjeislien en ligk t groetste deil vaan törkije in azië t europees deil hèt thracië t aziatisch anatolië de hoofstad is ankara allewel tot istanbul väöl groeter is t land grens aon griekeland bulgarije georgië armenië azerbaidzjan iraan irak en syrië törkije waor t ierste islamitisch land boe de sjeiing tösse religie en staot gerealiseerd woort en is t land boe dees sjeiing de facto t bèste gelök is vaan alle islamlen daoneve is t ouch ein vaan de wienege len mèt n islamitische cultuur wat zien nationaol taol neet in arabisch sjrif sjrijf turkije is verdeild in provincies die iller inkelvoud il geneump weure ze zien ummer nao hun hoofstad verneump turkije heet n rilletief jong bevolking en gelt same mèt ierland iesland cyprus kosovo en luxemburg es ein vaan de wienege gedeiltelek europese len mèt nen hoege bevolkingsgreuj zoen vaan de bevolking is etnisch törks dewijl de twiede groetste etnische gróp besteit oet koerde de koerde leve veural in t zuidooste vaan t land vaan oersprunk waor t anatolisch sjiereiland ouch bewoend door grieke armene en assyriërs meh nao de genocides op dees christeleke volkere vaanaof t ind vaan de negetiende iew sloonk hun aontal hendeg ouch cultureel assimilatie en de bevolkingsoetwisseling tösse griekeland en turkije nao d n ierste wereldoorlog heet heibij ne rol gespäöld t verdraag vaan lausanne in beteikende t begin vaan t modern turkije heibij woorte de grieke armene en assyriërs officieel es bevolkingsgróp in t nui turkije erkind daodoor genete dees allewijl marginaal minderhede officieel speciaol minderheidsrechte door d n oorlog in irak en syrië gief t groete aontalle vlöchtelinge in turkije volges de lèste sjattinge is vaan de bevolking moslim allewel de törkse regering beweert dat mie es vaan de bevolking d n islam aonhingk zoen vaan de moslims hingk t soennisme aon meh n rilletief groete minderheid vaan hingk t alevisme aon n spiritische strouming binne t sjiisme t gief wijer väöl klein christeleke gemeinsjappe good veur zoeget luuj vaan aajdsheer zien de armeens apostolische kèrk de grieks orthodoxe kèrk de roems kathelieke kèrk en versjeie oosters kathelieke en orthodoxe kèrke vaan de assyrische etnische gemeinsjap vertegewoordeg ouch gief t n protestantse gemeinsjap vaan viefdoezend lui boe in veural etnisch törkse bekierlinge de mierderheid vörme in sommege grieks orthodoxe kèrke gief t ouch etnische törke istanbul weurt allewijl gezeen es t törkse centrum vaan t christedom laank veurde t osmaans riek e tolarant relizjieus beleid in de vieftiende en de zestiende iew leide dat tot de vestiging van sefardische joede oet spanje boe zie vervolg woorte door de inquisitie allewiel gief t nog ummer n joedse gemeinsjap vaan lui meh hun aontal geit hel achteroet wat te verdutse is door de opriechting vaan de staot israel en touwnummend antisemitisme in t modern turkije wijer weurt gesjat tot tot vaan de bevolking atheïstisch of agnostisch is daovaan zouw jonger es jaore zien t törks weurt t door vaan de bevolking gemojld en is ouch de einegste officieel taol vaan t land t koerdisch is de twiede taol en weurt veural in t zuidooste gesproke meh ouch in groete stei wie ankara en istanbul de meiste koerde kalle t kurmanci dialek t dialek van noord koerdistan n aander belaankriek dialek vaan t koerdisch is t zazaki aander taole zien t grieks en t pontisch grieks t armeens t arabisch t azerbeidzjaans t abchazisch t assyrisch t lazisch verwant aon t georgisch t tsjerkessisch en t ladino n aon t spaons verwante roemaanse taol die gesproke weurt door sefardische joede allewel törks dus de einegste officieel taol is weurt in t basisoonderwies ouch lèsgegeve in immigrantetaole zoewie t arabisch t georgisch t bosnisch en t albanees deile vaan dit artikel zien n samevatting vaan deile vaan t corresponderend artikel op de ingelse wikipedia the doors is de naom vaan n popgróp oet de laote jaore zesteg en t begin vaan de jaore zeventeg tot dee zienen doed in oonder aonveuring vaan zenger jim morrison aander lede waore robbie krieger gitaar ray manzarek toetse en john densmore drums de gróp is ein vaan de groondlègkers vaan de psychedelica ne vörm vaan kunszinnege popmuziek en stoont bekind um t gebruuk vaan d n drug lsd the doors oontstoont in es morrison in los angeles manzarek tegekaom en zie beslote mèt vrun vaan de lèste n band te stiechte ze neumde ziech the doors nao aldous huxley z n beuk the doors of perception welke titel wel e citaat waor meh door dee es verwiezing nao lsd gebruuk woort nao in nachclubs te höbbe gespäöld bringe ze in hun debuutalbum oet de single light my fire weurt nen groeten hit de band krijg ouch väöl publiciteit door processe weges seksueel touwspeulinge en drugsgebroek morrison dee zeker nao boete touw de band zelf is raak lankzaamaon gedeprimeerd door dees negatief publiciteit daodoor begint heer lankzaamaon ummer mie alcohol en drugs te gebruke in juli störf heer in e hospitaol in paries boe heer ouch begraove ligk in père lachaise nao zienen doed goon de drei euvergebleve lede nog door meh stoppe daomèt vaanwege gebrek aon succes nao koume ze nog zoe noe en daan bijein óffebek nederlands offenbeek is ein van de drie woeënkerne van de gemeinte bezel t is t gedaelte van ruiver ten oeëste van t sjpaor det in op intiatief van pesjtoeër jules ceijssens als rectoraat waerde aafgesjeije vanne ruiverse lambertusparochie de fatimakerk begós in waerde ein jaor later ingewied door bissjop monsinjeur moors óffebek waerde in verhaeve tot zelfsjtenjige parochie t dörp wurd aevegood meistal biej de ruiver geraekend auch al is t min of mieër n dörp op zich met n eige kerk en mertplein en zelfs de meiste inwoeëners van de ganse gemeinte óffebek wurd al in geneumd in de persoeën van ridder gerardus van offenbeke in vermeld als rentmeister van venlo de plaatsnaam wurd in gesjreve as óffebec wat al aangeuf det de oeutgank van t waord nieks te make haet met n baek op t inj van de e ieëw loge in óffebek al n paar groeëte boerderieje zoeas de klaoshaof en de ungerste haof of nederhoeve veur de res loge d r get huus naeve de keulsewaeg ein van de aaj routes tösse antwerpe en kölle t sjtök wat toen óffebek waerde geneumd waar tot in de e ieëw nog vul gróter den tegenwoordig en reikde toet aan de maas auch wat noe ruiver hèt waerde nog toet óffebek geraekend in de e ieëw besjtóng óffebek nog sjteeds oet neet väöl mieër den ne hampel huuskes róndj n saort mert maar taege t inj van de e ieëw greujde t gehuch inens flink met de opkoms van de klei en gresware indusjtrie dees waar hiej óntsjtange doordet de klei gemekkelik van de pruusse bos met de tuf euver t gleis nao de fabrieke kós waere gebrach om daonao met t in aangelag spjaor wiejer te waere getransporteerd de niej fabrieke trokke vuuël volk oet anger sjtökke limburg woedoor óffebek in korte tied n vul gevarieerder bevolkingssamesjtelling kreeg den de res van de gemeinte veural nao de oeërlog noom t belang van de kleiindusjtrie sjnel aaf auch door de opkoms van angere bedrieve de kleifabrieke en kemiene waerde gesjloop en allein ein klein sjtumpke herinnert aan t gepoejak in de óffebekse klei singapore ies n sjtadsjtaat in zuud oas azië t besjteit oet ein aantal eilande woavan t belangriekste ouch singapore hèt singapore liegk tösje maleisië en indonesië en ies op twiè punte mèt n brök verbónge mèt t maleisisch sjiereiland boete t groatste zint d r nog eilendsjes woavan de belangriekste jurong pulau tekong pulau ubin en sentosa zin de oorsjpronkelike begreujing waor tropisch regewoud meh dao ies weinig miè van euvergebleve singapore haet nao monaco de hoagste bevolkingsdiechheid van de waereld van de inweunersj woont in appartementegeboewe van n euverheidsinsjtèlling de zoagenaamde housing and development board de bevolking kènt me roewweg verdeile in drie groepe de sjineze van de bevolking de maleisiërsj de oorsjpronkelike beweunersj van de bevolking en de indiërsj singapore haet veer officieel tale maleis ingelsj sjinees en tamil door de regering weurt me gestimuleerd öm t ingelsj es dagelikse umgangstaal te gebruke t maleis ies vanwege historische rae de symbolische nationaal taal en weurt gebruuk in t volksleed de regering haet um de sjinese cultuur te promote campagnes opgesjtart um t gebruuk van t mandarien sjinees te bevordere t internet is t publiek toegankelike wèltwieëd systeem van mètein verbonge computernètwerke die data versjture mit behulp van packet switching en gebroek makend van e gesjtandaardizeerd internet protocol ip en väöl anger protocolle t is opgeboewd oet doezende kleiner commercieel academische en uuëverheidsnetwerke t is d r drager van versjillende informatie en services zoeë as e mail online chatte en mètein gelinkde webpagina s en anger documente van t world wide web n paar van de meis gebroekde internetprotocolle zunt ip tcp udp dns ppp slip icmp pop imap smtp http https ssh telnet ftp ldap ssl and tls zich ne waeg zeuke op internet wuurt navigere of surfe genump d r heilige isidorus van sevilla is d r hudige petroeënheilige van internet en computersj hae is gesjtorve op april in sevilla sjpanje vuur de etiquette op internet en de naodeile van internet zuug nettiquette antarctica ies e continent op de zuudpool van de waereld t weurt ömgeve door de indische oceaan en de groate oceaan antarctica ies bienao gans euverdèk mèt ies en ies de koudste plaatsj van de waereld de óntdekkingsdatum van antarctica weurt meistal gesjtèld op januari d r ies èvvel ein kaart bekènd van piri reis oet woa op meugelik n deil van t continent te zeen ies de eigelike zuudpool woort veur t ièrsj bereik door roald amundsen in hoewaal antarctica qua oppervlakte t viefde continent ies ies t t kleinste qua aantal inweunersj dao ies gein permanente beweuning meh in de ónderzeukssjtations op t continent zint meistal miè es doezend luuj aanwezig in de zomer kènne dat d r waal zin op antarctica zint minstes drie kinger gebore n argentiens jungske in en in of in t chileens sjtation e jungske en e maedsje op t continent antarctica liegke gein leng deile van t gebied zint in de e ièw opgeëis door versjillende naties veural die die kortbie liegke praktisch gezeen ies dit neet miè relevant vanwege t antarctisch verdraag door kartografe were de opeisinge nog waal gebruuk antarctica heet ouch n eige internetcode aq de roems kathelieke kèrk vaan grieks katholikos algemein is de groetse vaan de kathelieke kèrke en ouch vaan alle christeleke kèrkgenootsjappe ze heet mie es ein miljard lede ouch in limbörg is t de groetste religie de roems kathelieke kèrk claimp de einege orzjineel christeleke kèrk te zien die rechstreeks aofstamp vaan de lier vaan zjezus christus en de door häör volgelinge gestiechde kèrk inderdaod waor d n apostel petrus d n ierste paus en daomèt de veurluiper vaan de huidege kèrkprins de paus resideert sinds de daog vaan christus in roeme de paus is op dit momint franciscus t machscentrum vaan de roems kathelieke kèrk weurt t vaticaan geneump de basis vaan de religie is wie bij de aander christeleke genootsjappe de biebel umtot de kèrk evels in de loup vaan de iewe veur väöl praktische probleme kaom te stoon hèlt me ouch oetsprake vaan t vaticaan zoegeneumde dogmata es riechsnoer veur de religie aon dao in versjèlt de kèrk vaan t protestantisme de lier sjrief veur tot zjezus de lede vaan de kèrk opreup ziech op n zeker meneer te gedrage nao de medemins touw de roems kathelieke kèrk kint zeve zoegeneumde sacreminte dat zien rituele die betrèkking höbbe op veurnaom gebäörtenisse in t leve die d n aondach vaan de geluivege verdene en boebij dee bij zien religie betrokke weurt de sacreminte weure ummer door ne preester aofgenome de zeve sacreminte zien lui die ziech hendeg verdeenstelek höbbe gemaak veur de religie en door de kèrk geach weure einege mirakele te höbbe laote gebäöre kinne heileg verklaord weure dat hèlt in tot dee persoen in de kèrk verierd maag weure heilege höbbe ummer ne fiesdaag veur ziech de paus deit de heilegverklaoringe die nao n gecompliceerde proceduur gedoon weure iers moot de persoen zaoleg verklaord weure daan doen twie functionarisse promotores fides hun werk d n eine zeuk groonde veur de zaolege heileg te verklaore d n aandere brink zoeväöl meugelek arguminte bijein boeveur dee neet heileg verklaord maag weure officieus weure ze avvekaot vaan god en avvekaot vaan d n duvel geneump daonao nump de paus e besluut de roems kathelieke kèrk is hiërarchisch opgebouwd bovenaon steit wie gezag de paus rech oonder häöm stoon de kardinaole die deil oetmake vaan de romeinse curie kèrkprovincies boe in de gaanse wereld is ingedeild weure bestuurd door eertsbisjoppe kèrkprovincies zien zelf in bisdomme verdeild die alle door bisjoppe bestuurd weure ouch de eertsbisjoppe en de paus höbbe hun eige bisdom de paus is bisjop vaan roeme bisjoppe zien formeel de opvolgers vaan de apostele n bisdom is verdeild in dekenaote boe nen deke de leiing gief n dekenaot besteit oet mierdere parochies de pestoer is ne preester dae leiing gief in n parochie heer weurt geassisteerd door ein of mierder kepläöns of diakes ne keplaon is ne gewijde preester ne diake heet de ierste van de drei preesterwijinge gehad dewijl alle geisteleke ziech aon t celibaat mote hawwe maag ne getrouwde man wel diake weure de walvèsechtege of cetacea zien n orde vaan aquatische zoegdiere meist ziebewoeners de lede weure in de volksmoond walvèsse dolfiene en broenvèsse geneump zoöloge goon die naome meistentieds oet de weeg umtot de taxonomie de bieste aanders indeilt de walvèsechtege zien wel geëvolueerd oet de evehovege ze zien evels gans en gaaroet aon t waterleve aongepas hun väörpu zien vinne gewore en hun achterpu zien gemarginaliseerd tot stumpkes oonder de huid ze zien gestroomlijnd veur good deur t water te kinne sjete en aoseme door e look bovenop de kop wat ze aof kinne slete es ze oonder water zien väöl vaan de walvèsechtege höbbe n groete intelligentie gemiddeld zien de bieste intelligenter es de aapechtege versjèllende dolfiensoorte veural d n toemeleer en d n orka weure veur gecompliceerde dressuur ingezat dees twie soorte höbbe meugelek ne vörm vaan taol de lèste jaore is bezunder väöl oonderzeuk gedoon nao de intelligentie en persoenelekheid vaan walvèsechtege n gróp wetensjappers en filosofe pleitde zelfs deveur um de bieste es neet minseleke persoene te goon zien wat ieder al gebäörde bij de minsape de walvèsechtege weure in twie oonderordes verdeild en in veertien femilies iesland ieslands lveldi sland is n eiland en rippubliek in noordoost europa ten noorde vaan groet brittannië en ierland ten weste vaan noorwege en ten zuie vaan greunland de inwoeners vaan iesland heite ieslanders t eiland zelf is geologisch hiel aktief en kènmèrk zich mit gletsjers geisers en vulkane boevaan de hekla de groetste is iesland is ingedeild in magistrature en reykjavk apaart ach regio s en gemeintes t ieslands is de taol vaan alle otochtoon inwoeners de taol steit nog zier kortbij t aajdnoords en vèlt ouch op door zie puristisch karakter t geuf versjèlle tösse de dialekte mer die zien neet zoe oetgesproke es in de aander germaanse taole op sjaol liert me ingels en deens spreke de lèste taol kin me eventueel inwissele veur n aander noordse taol de historie vaan iesland is kort t land is veur de negenden iew woersjijnelek neet bewoend gewees hiel mesjiens vèlt t te identificere mèt thule e noordelek eiland wat de grieksen oontdèkker pytheas zouw höbbe bezeild aander locaties wie de kös vaan noorwege koume dao evels mie veur in aonmerking toch is thule langen tied es latiense naom veur iesland gebruuk al veur de noordse kolonisatie woort t eiland bewoend door ierse monneke recint archeologisch oonderzeuk heet bewoening roond ouch bevesteg de zweedsen oontdèkkingsreizeger garar svavarsson zeilde in um iesland en stèlde zoe vas tot t n eiland waor in kaome de ierste noordse koloniste veural oet noorwege mèt geruifde ierse slaove nao t eiland de vloot oonder ingólfr arnarson góng kortbij reykjavk aon land aander koloniste volgde en tege waor t mieste bebouwbaar land opgeëis in dat jaor volgde de stiechting vaan de ieslandse volksvergadering t alingi alewel tot de ieslanders iers heidens waore naom t alingi in bij stumming t christendom aon in de ierste iewe bleef t eiland de facto oonaofhenkelek vaan zie noors mojerland in d n daartienden iew raakden t land evels hopeloes verdeild oonder de diverse stamhoofde goar mèt ne börgeroorlog tot gevolg dit brach de ieslanders op iniatief vaan t noorsgezind stamhoof gissur orvaldsson detouw ziech bij noorwege aon te slete t land heel n groete otonomie t moch zien eige wètte hawwe en ieslandse börgers zouwe geliekweerdeg zien aon noorse vaanaof kaom noorwege in personeel unie mèt zwede en denemarke mèt es gevolg tot ouch iesland vaanoet kopenhage woort geregeerd wie de unie in woort opgebloze woorte de noorse kolonies expliciet aon denemarke touwgeweze en neet aon noorwege al bleef dat wel in personeel unie mèt denemarke in góng denemarke euver op t lutheranisme iesland kraog langer d n tied um ziech te bekiere meh nao e paar jaor woort dao wel serjeus werk vaan gemaak sommege ieslanders verzatte ziech tege gedwoonge bekiering jón arason de lèste bisjop vaan hólar mós dat in mèt d n doed bekoupe in de zeventienden iew begós d n deense keuning ziene greep op iesland te versterke zoe eisden r in tot de ieslanders allein mèt dene mochte handele dit handelsmonopolie kaom voort oet n mercantilistische filosofie tegeliek mochte dene in iesland ouch niks aanders doen es handele zoe beheel t land zien isolatie in beersde de völkaon laki oet de aswolk brach enormen hoongersnoed euver t land t monopolie woort heimèt oonhawbaar en in woorte de regele versóppeld de keuning wees zès plaotse aon boe dene en ieslanders vrij kóste handele zoe oontstoonte de ierste groeter plaotse in t extreem lendelek iesland reykjavk greujde zelfs oet tot n stad t land moderniseerde wijer in woort t alingi opgeluf en vervaange door de landsyfirréttur in wie denemarke en noorwege definitief gesplits woorte bleef iesland aon denemarke de modernisering haolde ouch nationalistische sentiminte bove väöl ieslanders waore engsteg tot t land zouw verdeense dit leide al in tot de heropriechting vaan t alingi wat noe gein awwerwèts germaans geding meh e modern parlemint mèt parlemintsgebouw in reykjavk woort in kraog t land otonomie vaan denemarke in woort t n oonaofhenkelek keuninkriek in personeel unie mèt denemarke kort nao de duitse bezètting vaan denemarke in beslote de britte t strategisch iesland te bezètte later naome de amerikaone die rol euver in isolatie vaan t moojerland braok iesland de dynastieke band mèt denemarke in verklaorden t ziech tot n oonaofhenkeleke rippubliek euver t algemein vere ieslanders neet meh es t jaor vaan hun oonaofhenkelekheid in de jaore nao d n twiede wereldoorlog sloot iesland ziech bij de navo aon umtot t zelf gei leger opzat woort de navo feitelek veur de defensie verantwoordelek de economie bleujde sterk op door de groete stabiliteit door de einzijegheid vaan de economie e groet deil vaan d n export besteit oet vès maakden t land nog diverse klein crises mèt ne groetere crisis kaom in wie diverse ieslandse kapitaolbaanke mèt dèks väöl cliënte in t boeteland umvele zwede konungariket sverige is e land in scandinavië t grens aon noorwege en finland en ligk aon de ooszie hoofstad en groetstse stad is stockholm aander stei zien göteborg helsingborg lule en malmö zwede is ingedeild in zoegeneumde län die höbbe ummer n stad es centrum en zien dao dèks nao verneump de län zien verdeild in gemeintes zwede heet gein officieel taol de facto is t zweeds daoveur in gebroek de regering erkint samisch staanderdfins meänkieli fins jiddisch en romani es minderheidstaole in t zuije weurt skanisch gesproke wat vanaajds e gróp deense dialekte is meh in de twintegste iew nao t zweeds is touwgegreujd wijer sprèk me ouch nog t elfdaals in älvdalen zwede raakde bewoend nao de lèsten iestied wie t landies devaan ewegtrok t zuije vaan zwede raakde in de broonstied bevolk door germane iers door o a de gote nao de volksverhoezinge door vikinge wie de nore ziech mie op de len um de noordzie ginge concentrere en in de twelfde iew t christendom woort ingeveurd oontstoont de zweedse staot in deen tied begós de geleideleke kolonisatie vaan noordelek scandinavië en vaan finland dat in ingeleif woort en dat de zwede neet es onderworpe gebeed meh es quasi volweerdeg deil vaan t land behandelde in kaome denemarke noorwege en zwede oonder eine monarch dees unie waor in weze personeel neet polletiek meh wie de dene perbierde t centrum vaan de unie in kopehage te lègke sjeide zwede ziech aof en stèlde in keuning gustav i wasa aon in de zeventiende iew speulde zwede n groete polletieke rol door deil te numme aon de daartegjaoregen oorlog meh daonao brokkelde häör positie aof in woort finland door rusland vereuverd in annexeerde t land noorwege dat mer n paar maond daoveur oonaofhenkelek vaan denemarke waor gewore in woort de personeel unie tösse de twie len oontboonde in d n iersten en twiede wereldoorlog bleef t land neutraal hitler veel t neet binne in trooj zwede touw tot de eu australië officieel commonwealth of australia gemeinebès vaan australië is e land wat t gans continent australië besleit en ten zuie vaan indonesië en ten weste vaan nui zieland ligk t land is in personeel unie mèt t vereineg keuninkriek boevaan t tot n kolonie waor hoofstad is canberra aander stei zien sydney melbourne brisbane darwin en perth australië e land mèt n sterke economie en n aonveurende rol binne oceanië oondersjeit ziech door n gans eige natuur die ziech in mieljoene jaore vaan isolatie heet gevörmp australië is verdeild in zès staote en diverse territoria de staote zien daoneve gief t nog diverse territoria die neet de mach vaan ne staot höbbe wat ze wel te zègke höbbe versjèlt per geval gemeine deiler is euveral tot t federaol parlemint hun beslete ummer kin trökdrejje me oondersjeit intern territoria die op t vasteland ligke en extern territoria die wel oonder australië valle meh wijer ligke heibij geit t veural um klein eilen die vreuger brits bezit waore australië is n constitutioneel parlemintair monarchie umtot de keuning in gemeinelek in londe verblijf nump ne gouverneur generaol zien of häör take t r plaotse woer formeel weurt dee bijgestande door de federaol oetveurende raod ouch de gouverneur generaol en de raod minge ziech in de regel neet in de politiek wie ziech dat in n constitutioneel monarchie huurt n oetzunderlek geval boe in de gouverneur generaol ingreep waor in wie heer de regering whitlam oontsloog de feiteleke oetveurende mach ligk bij t kabinèt wat veurt veurgezete door de premier de regering weurt gevörmp op basis vaan n coalitie in t twiekamereg parlemint vaan australië t parlemint is rouw eweg nao amerikaans veurbeeld ingeriech mèt ne senaot en e hoes vaan aofgeveerdegde de senaot heet leie twelf veur edere staot en twie veur edert vaan de twie intern territoria in t hoes höbbe lui zitting die nao e distrikstèlsel weure gekoze eder distrik veerdeg eine kandidaot aof n bezunderheid bij de verkezinge veur t hoes is tot me stump volgens t alternatief stumsysteem boebij alle kandidaote e nommer kriege es t tèlle vaan de nommers nog niemes mèt de absolute mierderhied oplievert geit me door mèt de lieger geprioriteerde kandidaote zjus zoelaank tot eine wel de mierderheid haolt ouch de diverse staote höbbe parleminte zjus wie de twie intern territoria de aander territoria ouch de bewoende weure direk door de regering bestuurd in australië gief t n aonzieneleke rippublikeinse beweging die t monarchaol systeem mèt keuning en gouverneur wèlt vervaange door n rippubliek de kritiek riech ziech dao neet allein op de monarchie es systeem meh veural op t feit tot de britse keuning in staotshoof is en neet nen australiër veur väöl lui rijmp ziech dat neet mèt de eige identiteit vaan t land die oet väöl mie besteit es allein de britse èrfenis in woort de australische bevolking in e rifferendum gevraog of t land n rippubliek mós weure get tege de verwachting in wouw n mierderheid de monarchie behawwe wie alle len die door t hoes windsor weure geregeerd is australië lid vaan t brits gemeinebès zouw t land n rippubliek weure daan beteikent dat neet otomatisch tot t dao oet verdwijnt veur de res is t neet bij väöl internationaol organisaties aongeslote gezeen de fysieke isolatie boe t land in verkiert t veendel vaan australië is marineblauw mèt t veendel vaan t vereineg keuninkriek in t kanton in wit zuut me de stare vaan t zuierkruus wat de ligking op t zuielek haafroond symboliseert plus n groete zevepuntege staar die me de commonwealth star neump roond t veendel späölt al jaore n discussie of me t neet mós vervaange veur e groet deil liekent ze op de discussie roond de monarchie t brits veendel in t kanton suggereert oonderhuregheid aon t mojerland en is dus veur väöl lui oet d n tied daobij liekent t veendel ouch sterk op dat vaan nui zieland zoe sterk tot de börgers vaan de bei len ze zelf wel ins doorein hole t waope vaan australië is gedeild in zès en tuint de versumpelde waopes vaan de zès australische staote in de volgorde new south wales victoria queensland zuid australië wes australië tasmanië t sjèld is gezuimp vaan hermelijn en gekroend vaan ne gouwe commonwealth star op ne wróng vaan goud en lazuur blauw sjèldhawwers zien ne kangoeroe en nen emoe allebei in natuurleke kleur in de regel weurt t waope getuind op nen achtergroond vaan goudacacia zjus wie de sjèldhawwers gemeind um de rieke en bezunder natuur vaan t land rech te doen t waope woort in door keuning george v touwgekind de australische strijdkrachte die de landmach lochmach en marine umvatte hadde in november maansjappe boevaan rizzerviste t land heet allein in d n twiede wereldoorlog te make gehad mèt direkte agressie vaan japan t leger deit soms mèt in vreides en opbouwmissies vaan de vereinegde naties jaorleks gief australië oongeveer mieljoen amerikaansen dollar oet aon zie leger t heet daomèt d n twelfden of daartiende groetste militair begroeting op de wereld oondaanks t rillatief gering aontal inwoeners heet australië de daartiende economie vaan de wereld t bruto nationaol produk bedroog anno nao sjatting al bieljoen amerikaansen dollar wat neerkump us per inwoener dat zouw australië t tiende riekste land make gecorrigeerd nao koupkrach kump t bnp op us bieljoen ofwel us per hoof vaan de bevolking heimèt zouw t nog ummer de e economie en t e riekste land zien australië t druugste continent vaan de wereld zuug oonder heet wieneg bebouwbare groond de oetgestrekde steppe echtege gebeje zien evels wel good gesjik veur extensief veehawwerij allewel tot de landbouw in geld oetgedrök neet belaankriek is allewijl nog zoe n vaan t bnp weure in t land nog ummer väöl sjäöp en keuj gehawwe veural vreuger waor ouch t hawwe vaan geite en waterbuffele vaan belaank zier belaankriek is ouch de mijnbouw al midde negentienden iew kaom in t land n goudkoorts op gaank en goud weurt nog ummer väöl gevoonde daoneve wint me hei oonder mie kole eerdolie eerdgaas iezer uranium en koper de productie vaan asbes is intösse verboje de industrie naom in de jaore zèsteg nog vaan t bnp veur häör rekening in waor dat gezak nao sindsdeen is t nog wijer achteroet gegaange de textielindustrie is intösse gooddeils verdwene nao väöl gojekouper aziatische len boe australië volop vrijhandel mèt drijf tot veur kort woorte in t land ouch oto s geproduceerd meh met t vertrèk vaan toyota in is de lèste producent t land oet haaffabrikaote vaan de väöl delfstoffe die t land riek is weure nog wel väöl t r plaotse geproduceerd um dezelfde rei kint t land ouch n sjemische industrie ouch de veujingsindustrie blijf belaankriek wie dat in hoeg oontwikkelde len gebrukelek is wèrke de mieste australiërs in de deenstesector t land heet ne vrij groete baankesector ouch de it de euverheid en zeker t toerisme zien groete wèrkgevers toeriste koume veural veur de natuur die t land te beeje heet sinds betaolt me in australië mèt d n australischen dollar daoveur gebruukde me t australisch poond wat sinds bestoont tot gekóppeld aon t brits poond daonao n oonaofhenkeleke munt de veurnaomste rede veur de naomsveraandering waor d n euverstap nao n decimaol munt ouch de eilandstaote kiribati nauru en tuvalu betaole mèt d n australischen dollar en höbbe dus gein eige munt d n dollar is allewijl december oongeveer eurocent weerd otosnelweeg die me in australië freeways of motorways neump en n m nómmer drage koume allein in diechbevolk gebeed veur d w z in t zuidooste vaan t land in dunner bevolk gebeed kint me wel highways die soms n a of b nommer kriege meh dèks ouch allein e nommer zoonder mie op highways kump get minder verkier gemeinelek bestoon ze oet twie baone zoonder midddeberm kleinder weeg höbbe de naom national road of state road al nao gelaank ze door de fidderaol euverheid of staotseuverheid weure oonderhawwe väöl belaankrieke weeg in d n outback t druug en extreem dunbevolk midde weste vaan t land zien nog mer kort geleie geasfalteerd of zien zelfs noe nog aongestamp in tije vaan rege kinne ze oonbegoonbaar weure treinverveur is in australië nog ummertouw belaankriek t land kint in km spoor vaöl vaan de groete stei kinne metronètwerke meh ouch de stei oonderling weure door spoor verboonde zelfs door d n outback loupe hei en dao doorgoonde spoorlijne beveurbeeld the ghan ne lijndeens vaan adelaide nao darwin vreuger gaof t väöl smaalspoor in t land umtot bij d n aonlègk gein rekening waor gehawwe mèt t koppele vaan de lijne oonderein nog vrij recint heet me väöl vaan die lijne vervaange door normaalspoor de lochvaart is zier belaankriek in t land ierstens is t allein euver zie te bereike wat lochreize veur t internationaol verkier vaan en nao australië oonmisbaar maak twiedens is t n enorm land boevaan de groetste stei wied oeterein ligke mèt d n oto kin t daog dore ietot me op de bestumming is in t binneland zeker in d n outback höbbe zelfs de kleinste plaotse nog lochstroeke väöl deensverliening in dit gebeed is aofhenkelek vaan lochvaart in t bezunder de zoegeneumde flying doctors australië is t zèsde land vaan de wereld nao rusland canada china de vereinegde staote en brazilië en ruim veur de nommer zeve india t is e geografisch unicum umtot t samevèlt mèt e gans continent ouch australië geneump dit is evels wel t kleinste continent vaan de wereld en daobij in tegestèlling tot afro eurazië d n awwe wereld en de amerika s is t neet mèt aander landmassa s verboonde heidoor krijg t n eilandechteg karakter al is t nog wel drei kier zoe groet wie greunland t groetste eiland vaan de wereld wie oonder zal blieke heet dit veural veur de flora en fauna groete gevolge gehad feitelek huurt ouch nui guinea nog bij t continent australië al weurt dat um cultureel reies dèkser bij azië getèld nui zieland weurt soms ouch wel tot australië gerekend meh dit is weer neet zjus dit land maak deil oet vaan n eige landmassa zeelandia geneump australië ligk op de indo australische plaat t continent is geologisch gezeen t ajdste vaan allemaol in e groet deil vaan t land zeker in t weste daagzuime precambrische sediminte d w z tot de ziechbare groond dao al veur t fanerozoïcum is aofgezat väöl vaan de joonger sediminte stamme ouch alweer oet t paleozoïcum of mesozoïcum me zuut hei wel n dudeleke oos wesverdeiling de oeraw sediminte dominere in t weste vaan t land dewijl t ooste geologisch väöl joonger is hei höbbe naomelek wel besjeie bergploejinge plaotsgevoonde en waor zelfs rillatief recint nog völkanisme allewijl is t land trouwens neet völkanisch actief australië maakde in t jura deil oet vaan t continent gondwanaland meh sjeide ziech in t kriet aof vaan antarctica en ligk sindsdeen geïsoleerd australië is t mins bergechteg continent op de wereld t weste weurt beheers door n middevlaakde mèt hei en dao get geïsoleerde berg wie mount augustus en uluu ayers rock t midde vaan t land ligk hendeg lieg me kin dao t continent vaan noord nao zuid euversteke zoonder bove de meter te koume in t ooste ligk t australisch sjeiingsgebergde wat euver t algemein neet mie es heuvelechteg is meh op n paar plaotse wel hoeg toppe haolt hoegste berg op t australisch vasteland is mount kosciuszko mèt meter d n hoegste berg op australisch groondgebeed is ofwel mawson peak meter op t oonbewoend heard island of mount mcclintock meter in t australisch antarctisch territorium natuurlek heet e groet land wie australië n käör aon versjèllende klimaote de gemeinen deiler is evels tot t euver t algemein werm en druug is australië is zoonder mie t druugste continent vaan de wereld diverse oceaanwinde loupe aon australië veurbij en koume allein periodiek in t regeseizoen euver t continent t midde en t weste weurt beheers door e weusteklimaot bwh dit gebeed is nog neet zoe druug es beveurbeeld de sahara en kint nog kroedechtege plantegreuj meh nog ummer oontvingk e dörp wie coober pedy noordelek zuid australië mer mm rege per jaor tege temperature die in de lange zomer dèks bove de c koume nao t noorde touw blijf t eve heit meh weurt t wel nater hei weurt de begreujing al get diechter en geit me vaan e steppeklimaot spreke bsh dit vint me in groete deile vaan t noordelek territorium en in t noorde vaan wes australië meh ouch t ooste vaan t land t binneland vaan queensland en new south wales veural gans in t noorde is d n invlood vaan de zie nog get sterker hei is t klimaot naat genóg um buim te doen greuje en heet me e savanneklimaot aw nao t zuie touw weurt t klimaot keuler me veult dao nog geine poolwind meh de temperature ligke belaankriek lieger zoedoende heerse dao kawwer variante vaan t weuste en steppeklimaot bwk resp bsk zoewie mediterraon klimaote mèt nen druge zomer en ne nate winter csa en csb allein t ooste vaan t land is ech wezelek aanders t noordooste haolt in klein zones al tropische moesson en regewoudklimaote af en am naomaote me wijer nao t zuie geit en ouch es me hoeger bove zieniveau kump krijg me vochtege subtropische klimaote cwa en cfa die oetindelek in e gemaoteg zieklimaot euvergoon cfb in naom is dit tzelfde klimaot wie in nederland en t belsj meh de temperature zien dao nog e stök hoeger allein in t hoegland vaan tasmanië kin t s winters nog ech kaajd weure door zie druug klimaot heet australië gein brei mechtege reviere in e groet deil vaan t land euverheerse wadi s revierbèddinge die e groet deil vaan d n tied druug stoon die bèddinge haole gemeintelek ouch de zie neet meh munde oet in bassins die ouch al de miesten tied druug stoon meh in de regentied in mere veraandere de belaankriekste reviere vint me in t zuidooste boe t klimaot nater en minder werm is groetste en laankste revier vaan t land is de murray dee veur e groet deil op de grens vaan new south wales en victoria struimp en oetindelek bij adelaide oetmund de revier weurt oonder mie geveujd door d n darling en de murrumbidgee de natuur vaan australië is in hoeg maote gevörmp door zien unieke geologische historie door zien mieljoene jaore vaan isolatie kóste hei diverse gróppe euverleve die t örges aander móste aoflègke tege evolutionair beter touwgerösde soorte de buildiere en de monotremata twie oonderklasse vaan zoogdiere die oets euver gans gondwanaland te vinde waore zien noe veural nog in australië te vinde de buildiere koume ouch nog veur in de amerika s de monotremata wijer allein in nui guinea wat ouch bij t australisch continent huurt de reptiele zien sinds de sjeiing minder sterk geëvolueerd meh ouch zij zien door mieljoene jaore isolatie gans hunnen eige weeg gegaange vlegende bieste kóste australië get gemekeleker bereike meh ouch die waore daoveur vaan t touwval aofhenkelek veur waterbieste gelt in minder maot tzelfde in totaol zien nao sjatting zoe n vaan de zoogdiere vaan de reptiele vaan de veugel vaan de vèsse en insekte en vaan de amfibieë die in australië veurkoume endemisch wat wèlt zègke tot de soort allein in dat land besteit umtot australië gein wezelek aander niches beujt es de res vaan de wereld weure dezelfde functies hei dèks door aander bieste gevörmp in väöl gevalle heet dit geleid tot convergente evolutie väöl buildiere liekene op oonverwante zoogdiere oet de res vaan de wereld umtot ze op dezelfde meneer leve naome wie builmol builmoes en builwouf tuine wiezier de soorte soms opein zien goon liekene de riekdom aon soorte maak australië tot e megadivers land t land kint twie monotremata t vogelbekdier ornithirhynchus anatinus en de gewoenen aomzeikegel tachyglossus aculeatus in totaol kint dees orde vief soorte de aander drei leve op nui guinea de buildiere die t land kint valle in e groet aontal gans versjèllende niches carnivore vint me in de ordes dasyuridae soorte boe oonder builmuis quolls en d n tasmaansen duvel sarcophilus harrisii myrmecobiidae allein de numbat en notoryctidae builmolle twie soorte de orde peramelemorphia umvat bandicoots en bilby s dat wèlt zègke klein knaagdierechtege omnivore de mieste buildiere zien herbivoor en valle in de orde diprodontia dees orde kint de femilie vombatidae wombats phascolarctidae de koala zoewie zès femilies vaan possums klein slaanke bieste die get aon eikheuresjes rappelere en kangoeroes de lèste umvatte neet allein groete soorte wie de roeje kangoeroe of de get kleinder wallaby s meh ouch de muskuskangoeroerat die in de regewoude aon de noordooskös leef e beperk aontal mojerkookbieste heet australië zoonder assistentie vaan de mins bereik boete de mins zelf zien dat oonder mie diverse vleermuis en get moesechtege muis en ratte de australische vleermuis umvatte mer twie geslachte meh wel e groet aontal soorte mesjiens wel vaan alle vleermoessoorte bevint ziech in australië ze kinne bès in ne wèlle störm vaan t vasteland zien euvergewejd wie dat ouch mèt veugel gebeurt vaan de knaagdiere is dat get minder woersjijnelek zij zien rillatief recint tösse de en mieljoen jaor aofgoond op moleculair oonderzeuk koume euverluipe dit gebäörde dinkelek in nen iestied wie australië al evel neet gans euver land te bereike waor meh wel väöl ziestraote in d n indonesischen arsjipel droeglaoge de veugel zien nog e verhaol apaart australië kint wie gezag väöl endemische vogelsoorte meh de mieste daovaan hure bij femilies die ouch in de res vaan de wereld veurkoume e stök bezunderder zien d n emoe dromaius novaehollandiae en de zuieleke casuaris orde casuarisechtege gans wied verwant aon de struusvogel ouch de kaketoes n femilie oet de orde vaan pappegejje zien sterk mèt australië verboonde zjus zoe n femilie zien de groetpoethoonder die wel bij de orde vaan hoonderveugel dus vewant zien aon hinne sjroete etc meh es femilie allein dao toeshure diverse femilies oet de orde vaan zaankveugel leve hei ouch en ouch dao oonder zien femilies die ziech concentrere op t australisch continent me moot daan dinke aon de prieelveugel de honingeters en de paradiesveugel nog aander femilies zien hei presint soms mèt verwante vaan soorte die me in d n awwe wereld ouch kint zoe is de lachvogel of kookaburra dacelo novaeguineae lid vaan de iesveugel dacelo novaeguineae en kint me hei ouch de iconische zwarte zwaon cygnus atratus wat betröf de reptiele vint me in noord australië d n enorme zaajtwaterkrokodèl crocodylus porosus boevaan de mennekes wel meter of laanger kinne weure en dee bij gelegenheid lui aonvèlt ouch de zeutwaterkrokodèl crocodylus johnstoni dee väöl kleinder is en veur lui neet gevierlek leef in t noorde australië kint gein landsjèldpadde meh wel ziesjèldpadde en diverse zeutwatersjèldpadde soorte in totaol wel kint t land hoonderde slange die alle biotope vaan de weuste tot de zie bewoene oonder australische slange is t aondeil gifslange belaankriek hoeger es in de res vaan de wereld veural de slange vaan de femilie elapidae wie d n inlandtaipan oxyuranus microlepidotus heet me te vreze um hun gif vaan de herdisse gief t mie es soorte ouch zij zien mesjiens nog wel mie es de slange good touwgerös veur e verblief in de weuste diverse infra ordes koume veur wie leguaone skinks varane en gekko s de leguaone umvatte de agame of baardherdisse mèt soorte wie de bergduvel moloch horridus en de kraagherdis chlamydosaurus kingii de skinks umvatte de pygopodidae n in australië en nui guinea endemische femilie vaan poetloes herdisse oonder de varane vint me de reuzevaraan varanus giganteus dee twie meter lang kin weure australië kint veer inheimse femilies vaan kwakkers heivaan zien de myobatrachidae de groetste femilie mèt soorte me kin verstoon tot amfibieë die aon water geboonde zien ziech in australië mer beperk verspreie um dezelfde rei vint me in australië ouch neet al te väöl vèsse me tèlt in de waters in en um t land zoe n soorte vèsse meh t euvergroet deil daovaan leef in zie toch koume ouch dao oonder nog endemische soorte veur zoe laank es t geit um vèsse die aon oondeep köswater zien geboonde e bekind veurbeeld is de wiervès phyllopteryx taeniolatus ne verwant vaan de ziepeerdsjes dee aon de zuidkös leef ouch leve aon de kös väöl hejje die mie es aander soorte ouch veur lui gevierlek kinne zien oonder de wienege zeutwatervèsse gief t e paar intrèssante soorte de femilie vaan de arowana s osteoglossidae en d n australische longvès mote hei al hoonderde mieljoene jaore zitte n aander bezunder soort is de maccullochella peelii de groetste beinvès dee in zeut water leef nog talloes aander bezunder bieste kin me in en um australië vinde aon de noordooskös vint me t great barrier reef t groetste koraolrif t r wereld wat evels allewijl sterk bedreig is door klimaotveraandering en vervojling aon de zuidooskös vèsde me in e primitief bies op wat in woort besjreve es dendrogramma enigmatica nao wijer oonderzeuk heet me t in de orde vaan nietelbieste gezat meh euver zien perceis plaots is nog väöl oondudelek ouch de flora vaan australië is in väöl opziechte uniek plante höbbe ziech aon väöl dinger mote aonpasse in t bezunder extreem druugde daorum greuje väöl plante laankzaam um water te spare de natuur vaan australië steit oonder constanten drök vaan de mins dat begós al in d n tied vaan de aboriginals allewel tot ze de ierste doezende jaore höbbe samegeleef mèt diverse soorte prehistorische megafauna begóste die later te verdwijne groete bieste zien extreem geveuleg veur minseleke jach umtot ze ziech neet kinne versteke neet zien opgewasse tege spere en piele en ziech rillatief laankzaam voortplante diverse groete buildiere sommege zoe groet wie ne neushore zien intösse verdwene n fundamenteler bedreiging door de mins is evels de exote die heer mètbringk australië heet es rillatief klei continent minder competitie tösse soorte wienie noe n soort oet afro eurazië of oet de amerika s nao australië kump is dee gemeinelek väöl beter oetgerös en weurt de inheimse fauna snel verdroonge ouch dit begós al ietot de europeaone nao australië kaome de australiërs naome op e zeker memint d n hoond mèt in de vörm vaan d n dingo dee op de langen door d n tasmaanse builwouf thylacinus cynocephalus en d n tasmaansen duvel op t vasteland deeg oetsterve oetindelek zouwe de europeaone de builwolf ouch in tasmanië oetreuje mèt de koms vaan de europese koloniste góng t evels hel zij brachte oonder mie de knien mèt dee ziech vaanaof extreem snel oetbreide en oetindelek in de hoonderde mieljoene góng loupe heer verdringk inheimse soorte in dezelfde niche veural de bilby en t gevreets aon vegetatie die soms iewe hujeg heet veur te herstèlle zörg veur erosie de knien woort oetgezat veur t plezeer vaan de jegers zoe good wie de fóks dee neve de knijns ouch de inheimse fauna opvrit en daomèt zoe meugelek nog gevierleker is de verwèlderde kat vörmp nzelfde bedreiging eve gevierlek is de reuzepad rhinella marina n giftege amerikaanse pad die is ingeveurd es natuurleke insektebestrijer meh noe veural de inheimse bieste aonvèlt of zien predatore mèt gif doeddeit t bekaampe vaan de reuzepad is zoe good wie oonmeugelek gebleke tege de knijns helpe allein biologische maotregele myxomatose rhd katte kin me vaange en fókse aofsjete meh zij wete ziech good te versteke minder ingriepend en gemekeleker aof te sjete es ze te talriek weure zien de verwèlderde boerderij en lasbieste in d n outback vint me talloes dromedarisse die dao veur de koms vaan trein en oto es lasbieste woorte ingezat ouch diverse peerd zien oontsnap of losgelaote hun naokoumelinge stoon bekind es brumby s wijer gief t nog kolonies vaan geite ezele kuusje en waterbuffele euver die soorte is neet edereine in australië t ins veural de brumby wèlle väöl australiërs neet zien verdwijne toch is t nujeg um ze in bedwang te hawwe umtot ze in t gebeed boe ze leve ne serieuze concurrent vörme veur o m de kangoeroes australië heet n bevolking vaan zoeget mieljoen inwoeners veur ziene groeten umvaank is dat hiel wieneg de bevolkingdiechheid kump op inwoeners per veerkante meter allein namibië en mongolië zien oonder de zelfstendege len nog dunner bevolk dewijl len wie iesland en suriname zjus get diechter bevolk zien oondaanks dat alles is t land toch extreem versteidelek in dee zin tot e zier groet deil vaan de rillatief wieneg inwoeners in de groete stei woent t platteland tösse de stei in is dèks t terrein vaan extensief veehawwerij en t groetste deil vaan t continent weurt ingenome door de gortdrugen outback boe nog väöl minder lui woene in de etnische samestèlling vaan australië moot me versjèl make tösse twie hoofgrope inheimse australiërs die hei al veur de europese kolonisatie woende en neet inheimse australiërs inheimse australiërs weure same aboriginals geneump oetzundering zien de oersprunkeleke bewoeners vaan de eilen in straot torres hun cultuur steit tösse die vaan de australiërs en de papua s in op hun eige verzeuk weure ze ouch wèttelek apaart behandeld es de straot torreseilenders in woort de aboriginalbevolking gesjat op vaan de ganse australische bevolking de torreseilenders waore nao sjatting mèt vaan de bevolking n daarde gróp waore de inheimse tasmaniërs zij zien roond verdwene es volk vaan hun cultuur is zoe good wie niks bewoerd en de paar lui op tasmanië die nog inheimse aofkoms claime höbbe allemaol gemingk blood de aboriginals höbbe wetensjappers langen tied veur raojsele gestèld wat hun aofkoms betröf ze höbbe e doonker vel meh in tegestèlling tot de papoea s sluik haor en n lang gestalte de bewoeners vaan tasmanië vörmde dao n oetzundering op genetische studies höbbe de kwestie verdudelek de aboriginals splitsde ziech tösse de en jaor geleie vaan de euraziatische bevolking aof meh höbbe wel genetische ban mèt diverse volker oet zuidoos azië zoe drage ze gene vaan d n denisovamins veur de kolonisatie waore de inheimse australiërs oongeveer euver t continent verdeild wie noe mèt de groetste concentraties in t kösgebeed door de koms vaan europeaone zien evels väöl aborginals dao door krenkde gestorve vermaord of geassimileerd daodoor vint me ze noe zjus väöl in de dunbevolkde weuste boe koloniste minder te zeuke hadde oetzundering is t noordelek territorium wat koelek gekoloniseerd woort hei leve aboriginals ouch nog in t vröchbaar kösgebeed vaan arnhemland t is ouch hei tot me traditioneel de groetste cultureel variatie vint de aboriginals valle oeterein in hoonderde volker en stamme umtot ze veural es jegers verzaomelere leefde bouwde ze vaanajds gein staote en góng de grópsidentiteit neet väöl wijer es d n eige stam dit maak n etnografische indeiling neet gemekeleker antropologe doen dat veural op taol de australische regering had langen tied wieneg oug veur de rechte vaan de inheimse australiërs stökker land woort zoonder mankere veur de koloniste opgeëis en me veurde in d n twintegsten iew n agressief assimilatiebeleid aon t ind vaan d n iew kraoge ze väöl rechte trök toch höbbe de inheimse nog te kaampe mèt groete sociaol probleme wie zwoer ermooj misdaod minder oonderwies en n väöl lieger levesverwachting neet inheimse australiërs kaome pas laat nao t continent oondaanks tot t land sinds begin zeventienden iew bij europeaone en aziaote bekind waor zuug oonder voolte die ziech neet gerope in t druug land te goon woene pas nao de oontdèkking vaan de ooskös oontstoont heiveur belaankstèlling de kolonie woort opgeëis door groet brittannië en de ierste koloniste waore naovenant britte en iere nog ummer teikent de britse cultuur t land väöl mie es dat beveurbeeld in de vereinegde staote t geval is nao d n twiede wereldoorlog begós t land immigrante oet wes europa aon te trèkke oet t vereineg keuninkriek meh ouch oet oonder mie duitsland nederland en griekeland die inwoeners woorte euver t algemein snel geassimileerd me sprik ieder vaan veurawwersjap es vaan etniciteit langen tied woorte migrante oet aander len geweerd um ras en cultuur te besjerme de white australia policy woort in gestop sindsdeen zien väöl aziaote nao t land gekoume oonder mie oet china india en de filipijne australië heet evels nog ummer e vrij rechs beleid veur boetelenders zoe weure vlöchtelinge neet in eige land meh op nauru opgevaange oonder umstendeghede die väöl lui oonweerdeg höbbe geneump de australiërs spreke in t gemein n ingels dialek bekind es australisch ingels deze variant heet ziech gevörmp oet de dialekte vaan de ierste koloniste umtot dat väölal veroerdeilde oet de lieger klasse waore en gans in t bezunder londenere en iere heet t australisch ingels groete euvereinkomste mèt t cockney en ouch wel mèt t iers ingels aanders es in noord amerika heet t brits ingels en zeker de received pronunciation in australië nog ne status es veurbeeld veurnaom en hoegopgeleide lui praote dèks gein australisch of hoegoet ne verwaterde variant daovaan diverse migrantetaole weure gesproke veural chineze hawwe hun taol oonderein generaties laank aon europeane zien get minder geneig aon hun eige taol vas te hawwe zeker vaan nederlandse migrante is bekind tot ze nao hun emigratie direk oonderein ingels gónge praote en tot hun kinder bekaans eintaoleg opgreujde de inheimse australiërs spraoke vaanajds n käör aon eige taole same stoon ze bekind es de australische taole ze zien al evel neet verwant entans neet nao de meining vaan de euvergroete mierderheid vaan taolkundege meh höbbe ziech dudelek oonderein beïnvleujd de taole vertuine diverse wiedgoonde euvereinkomste in klaanklier zoe kinne ze mer drei klinkers en versjèl tösse stumhöbbend en stumloes weurt neet gemaak ouch fricatieve oontbreke bekaans compleet wel kinne de australische taole e fonemisch versjèl tösse alveolair en retroflexe consonante jeh dèks zelfs tösse dentaol en alveolair versjèlle die sprekers vaan aander taole koelek hure opvallend is tot väöl taole n apaart register höbbe veur conversaties tösse bepaolde femilieleie dit hingk same mèt t sjoenmoojertaboe in de australische culture zier algemein de taole zien oonder te verdeile in vieftien tot twinteg femilies hei euver is nog väöl oondudelek en umstrejje me vint bekaans alle diversiteit evels in t noorde vaan t land t weste ooste zuie en midde weure allemaol bezat door de femilie vaan pama nyungataole dat is opmerkelek umtot de aboriginals gans t land al tiendoezende jaore bewoene wie ein zoe n femilie ziech sjijns rillatief recint nog euver gans australië heet verbreid is neet dudelek de mieste inheimse taole zien intösse oetgestorve of bekaans oetgestrove umtot de sprekers zien geassimileerd in de dominante cultuur oetzundering vörme sommege taole vaan arnhemland en deile vaan d n outback boe aboriginals in de mierderheid zien hei weure kinder ouch nog mèt de veurawwertaol opgetrokke t gering aontal sprekers vaan de taole dèks mer tientalle of hoonderde en noets mie es e paar doezend maak emancipatie evels lesteg daobij steit de tribaol structuur standaardisatie in weeg ne stam zal neet gaw zien eige dialek opgeve um n groeter sjrieftaol te make vaan de taole die de aw tasmaniërs spraoke is extreem wieneg bekind daan nog liekent t trop tot ze neet verwant waore aon de pama nyungataole vaan t vasteland australië heet gein staotsreligie en is religieus divers oersprunkelek waore de koloniste in mierderheid anglicaans en katheliek geluive die nog ummer väöl veurkoume de koms vaan migrante heet ouch väöl aander christene nao t land gehaold meh ouch moslims hindoes en boeddhiste australië is intösse sterk aon t oontkèrkeleke in gaof vaan de lui aon neet religieus te zien hoof vaan d n anglicaanse kèrk in australië is d n aartsbisjop vaan melbourne katheliek australië besteit oet vief kèrkprovincies adelaide brisbane melbourne perth en sydney de inheimse australiërs hadde en höbbe deils nog hun eige religieus praktijke die me veur t gemak es animistisch kin besjrieve centraol in de religie vaan de aboriginals steit d n dreamtime de mythologie die dèks vertèlt euver nen oertied boe mythische wezes t land bevolkde rituele zien dèks gemeind um aon die wezes te rappelere de mythologie vaan de straot torreseilenders is aanders wie me maag verwachte is die väöl mie op de zie geriech n bovelaog vaan kunstenere gaof t de ierste jaore koelek wel woorte soms sjèlderije gemaak vaan de flora en fauna in t land die me in ingeland veur educatief doele kós ophaange en naosjèldere nao de goudkoorts in t midde vaan d n iew woort de bevolking talrieker en vestegde ziech ouch mie kunstenere in t land in d n ierste iew waore boete de bieste landsjappe wiedoet favoriet t doort nen tied ietot sjèlders de zjuste tósj hadde gevoonde veur de aofwiekende australische landsjappe en leechinval oetindelek bereikde ze dao e hoeg niveau in roond kaom de zoegeneumde heidelbergsjaol op ouch australisch impressionisme geneump in vergelieking mèt t impressionisme oet wes europa waor dees beweging nog hendeg gemaoteg meh veur t nui neet op kuns geriech land waor ze rechoet revolutionair sleutelfigure waore arthur streeton en tom roberts t modernisme had t meujelek in blaank australië boe de landsjaptraditie sterk waor margaret preston zoch häör inspiratie in de kuns vaan de aboriginals zuug oonder en waor daomèt häören tied veuroet d n eclectische sidney nolan greujde oet tot n nationaol bekindheid sommege nao oorlogse kunstenere wie fred williams en brett whiteley knipougde nao de landsjapssjèlders boe t pebliek zoe aon gewènd waor de inheimse bevolking heet n zier lang traditie vaan rotssjèlderinge en gehouwe veurstèllinge de ajdste veurbeelde zien al jaor aajd en me kin ze euver gans t continent vinde in tegestèlling tot de europese grotsjèlderinge is dees traditie noets verdwene allein geëvolueerd t is dus al gaw de ajdste kunstraditie t r wereld de veurstèllinge tuine dèks mins en biestefigure gemeinelek oet d n dreamtime opvallend is evels ouch t gebruuk vaan abstrakte geometrische figure umtot me veur kleurstoffe veural op oker waor aongeweze is t kleursjema beperk en typerend wit geel roedbroen en broen in d n twintegsten iew evolueerde de kunstraditie albert namatjira lierde te wèrke mèt verf en dook en zien werk woort bij zoewel de blaanke es de inheimse populair nao d n oorlog kraog heer op groete sjaol naovolging sommege sjèlders bepaolde ziech tot figuratief veurstèllinge wie ze al doezende jaore woorte gemaak aandere gónge op ne gans abstrakte stijl euver gebruuk makentere vaan motieve en dèks ouch kleure die in de traditioneel kuns ummer al woorte gebruuk zoe woort de sjaol vaan papunya internationaol bekind um häör karakteristieke stippelsjèlderije emily kame kngwarreye verzaodegde häör composities mèt stippe en striepe tot t uterste en woort mèt dit werk zier bekind t werk vaan paddy bedford is sumpeler en reup ieder associaties mèt de stijl of rothko op in väöl australische stei zien musea mèt modern aboriginalkuns te vinde tot gaof t ouch eint in utrech de aboriginals waore es nomadisch steintiedvolk gein bouwers australische arsjitectuur begint daorum mèt de koms vaan de europeaone ouch heet t laank gedoord ietot t land n eige arsjitectuursjaol kraog tot deep in d n twintegsten iew woorte europese trends gevolg daan nog zien genóg gebouwe oet de begintied vaan de kolonie bewoerd gebleve francis greenway es veroerdeilde nao australië gesjik greujde dao oet tot d n ierste bekinden arsjitek later in d n iew zouw de neogotiek in t vereineg keuninkriek populairder es boe ouch op de wereld nao australië euversloon melbourne en sydney waore in deen tied al groete stei in hun centra kin me nog väöl aonsprekende negentiende iewse gebouwe vinde t wereldtentoenstèllingsgebouw in melbourne gebouwd veur de wereldtentoenstèlling vaan is ein vaan de belaankriekste australische gebouwe oet deen tied en steit sinds op de wereldèrfgoodlies t modernisme in de arsjitectuur kraog ne sterke impuls mèt de bouw vaan canberra vaanaof gebouwd nao t oontwerp vaan t amerikaans arsjitectepaar walter burley griffin en marion mahony griffin later maakde d n internationaole stijl zien entree t bekindste gebouw vaan australië is evels t operagebouw in sydney oontworpe door d n deen jrn utzon en opegegaange in dit gebouw steit sinds op de wereldèrfgoodlies oraol tradities gemeinelek vaan mythologische aard gief t in alle aboriginalculture te euver die kin me es begin vaan de australische literatuur zien zoe good wie verslaoge vaan de kolonisatie d n iersten australische roman versjeen in vaan de hand vaan henry savery verhaole euver t leve vaan de straofkoloniste die t roeg land móste kolonisere bleve langen tied populair dat soort werk vint me oonder mie bij henry lawson en banjo paterson welke lèste de teks sjreef veur t nog ummer populair leed waltzing mathilda ouch beuk oet d n twintegsten iew goon nog dèks euver t leve op t platteland beveurbeeld bij miles franklin patrick white maakde ziech zoe verdeenstelek tot heer in de nobelpries in de literatuur won in dezen iew gónge ouch aboriginals publicere in t gemein in t ingels david unaipon sjreef zien eige versies vaan inheimse legendes oodgeroo noonuccal woort bekind mèt radicaol poëzie ne bekinde contemporainen oteur is richard flanagan dee in de man booker prize won natuurlek moot me hei versjèl make tösse de meziek vaan de aborginals en de volkmeziek vaan de blaanke de ierste maak wie dat bij väöl natuurvolker t geval is veural deil oet vaan rituele en weurt neet es activiteit apaart gezeen de meziek is dèks meditatief en in westerse oere eintoeneg e bekind instrumint is d n didgeridoo nen oetgehaolde boumstam dee es trompöt kin fungere me kin de toenhuugde get variëre en aofhenkelek vaan de baoring ouch bovetoene bloze t instrumint weurt veural in arnhemland gebruuk gezaank of didgeridoospeul kin weure begeleid mèt zoegenaomde clapsticks stekskes die tegenein weure gehouwe veur e ritmisch effek populair oonderwerpe zien clan songs die de historie vaan de femilie levend hawwe daotegeneuver gief t evels ouch väöl meziek boebij de zaank zuver es instrumint weurt ingezat zoonder wäörd de volksmeziek vaan de koloniste is de ajdste meziek die de blaanke in australië maakde umtot t nog laank zouw dore ietot ziech n klassieke traditie oontwikkelde zuug direk oonder muzikaol dreug deze meziek t stumpel vaan zien brits keltische erfenis de thema s zien vaan t begin aof wel typisch australisch en goon euver t leve in de wèldernis ind negentienden iew versjene de ierste volkskundege leedbundels vaan t land in de vörm vaan de old bush songs vaan banjo paterson de zoegeneumde bush bands maakde later tot de amerikaanse countrytraditie hei vröchbaar wortel sjoot kamermeziek woort in de vreuge negentienden iew al op klein sjaol gemaak meh pas nao de massa immigratie roond t midde vaan d n iew oontstoonte hei ouch koere en orkeste ech oetgebreid waor t meziekleve hei neet en musici móste veur compositie te liere nao t vereineg keuninkriek boe hun ouch e väöl groeter pebliek wachde dit deeg oonder mie percy grainger meh ouch de sopraonzengeres nellie melba die euver de ganse wereld bekind woort nao verluip vaan tied begós de klassieke traditie in t mojerland mie te leve peter sculthorpe verwèrkde eleminte vaan d n aboriginalmeziek in zie werk malcolm williamson omermde e modernistisch atonaol idioom min of mie bekinde componiste vaan noe zien oonder mie liza lim georges lentz ne gebore luxembörger en kate moore die veural in nederland wèrk wie de ganse westerse wereld woort australië vaanaof ind jaore euverspeuld door amerikaanse popmeziek de ierste jaore lieverde dat nog gein groete meziek vaan eige bojem op dit kump umtot australische popmuzikante door de dun bevolking vaan t land dèks aon hun stad geboonde zien en t opzètte vaan nationaol bekindheid väöl geld vaan de maotsjappije verg ouch veur popmusici is t dus dèks veurdeileg um t te perbere in europa of amerika de ierste gróp die t internationaol maak zien the seekers väöl bekinder weure de bee gees die sinds ind jaore zèsteg vaanoet ingeland wèrke en meziek make in versjèllende stijle t bekindste weure ze in de jaore zeventeg mèt hunnen disco later dat decennium kump de hardrockband ac dc op ouch pos punkband the birthday party maag neet vergete weure naotot deze band kepot geit maak ziene veurmaan nick cave t es solo arties de pop vaan kylie minogue en jason donovan brik ouch internationaol door roond wèrkde pendulum en tame impala ziech in t indie circuit op wie me vaan e groet en spaorzaam bevolk land wie australië maag verwachte zien media dèks tot ein stad of eine staot beperk de insegste neet stadsgeboonde gezèt is the australian e geisteskeend vaan d n australischen tycoon rupert murdoch aander väölgeleze gezètte zien oonder mie d n daily telegraph sydney en de herald sun melbourne allebei ouch bezit vaan murdoch zoewie the sydney morning herald vaan concurrent fairfax media e groet deil vaan t land woort pas laat vaan tillevisie veurzeen tösse en gaof t allein in new south wales en victoria tv toch waor tv veural de peblieke tv veur e groet deil nationaol geregeld gans aanders wèrkde dit mèt de commercieel tv heiveur woort t land in diverse deile verknip boeveur me apaart licenties mós koupe de mieste commercieel zenders zien daan ouch neet nationaol de leeftied vaan lierplich versjèlt vaan staot tot staot ze begint mèt vief of zès jaor en kin loupe tot vieftien of zevetien väöl kinder goon nao peuterspeulzaole die neet verpliech zien t gief vrijheid vaan oonderwies dewijl de mieste kinder nao openbaar sjaole weure gesjik goon sommege nao katheliek oonderwies of oonaofhenkeleke sjaole n klein minderheid vaan de kinder weurt toes oonderweze heiveur is dèks speciaol touwstumming nujeg dit gebäört veural in de bush en d n outback dao weure ouch wel ins virtueel sjaolklasse gevörmp boe de les euver de radio of t internet weurt gegeve en de lierlinge ziech oonderein en d n oonderwiezer neet kinne zien universiteite gief t in australië vaanzelfsprekend veural in de groete stei zien vaan de staot twie zien internationaol universiteite en ein is in particulier bezit de groetste universiteit is monash university in melbourne mèt studente australiërs hawwe vaan sport en excellere vaanajds in versjèllende sporte dit kump neet in de lèste plaots door de britse erfenis wie dit land in de negentienden iew ummer gekker vaan sport woort bleve de koloniste neet achter ne belaankrieke sport mèt n lang historie in t joonk land is cricket in späölde de èlftalle vaan ingeland en australië d n allerierste test match in wis australië zelfs vaan ingeland te winne wat sportleefhöbbers dao hendeg choqueerde sindsdeen speule de teams alle twie jaor um the ashes t australisch team nump ouch deil aon de wereldkampioensjappe test cricket odi en twenty groetste stadion vaan t land neet allein veur cricket meh veur alle sporte is de melbourne cricket ground mèt wel zitplaotse ouch rugby is geleef in t land zoewel rugby league es rugby union in tegestèlling tot de mieste aander rugbylen is rugby league hei numeriek in aontal speulers populairder toch höbbe allebei de teams aonsprekende rizzeltaote behaold in interlands t nationaol rugbyleagueteam heet es bijnaom the kangaroos t union team weurt the wallabies geneump me späölt de twie sporte veural in queensland en new south wales in victoria is naomelek australian football populairder ne sport dee gebaseerd is op ne vreuge vörm vaan rugby meh dao vrij sterk vaan versjèlt deze sport weurt boete australië wieneg gedoon meh heet op sommege eilen in oceanië veural nauru wel wortel gesjote voetbal wat me australië dèks wie in noord amerika soccer neump waor vaanajds neet zoe populair wie rugby of australian football toch is t vaanaof de negentienden iew oonaofgebroke in australië gespäöld veural mèt daank aon de constante stroum britse migrante die de sport toes hadde gespäöld de lèste decennia is de sport belaankriek populairder gewore allewijl doen zelfs mie lui aon voetbal es aon australian football of aon rugby t australisch hierevoetbalteam ouch bekind es de socceroos teuriede vaanajds oet bove alle aander oceanische voetbalteams zoezier zelfs tot de boond in euverstapde nao de aziatische fidderatie um dao mie tegestand te kriege de socceroos stoonte t m vief kier op t wereldkampioensjap hierevoetbal boevaan de veer lèste kiere oonaofgebroke bèste rizzeltaot waore de achste finales in ouch in oonder mie golf peerdsrenne en tennis höbbe australiërs ziech verdeenstelek gemaak de australian open is eine vaan de veer grand slam tennistoernoje de olympische speule zien twie kier in t land gehawwe eine kier in melbourne en eine kier in sydney reste vaan einen of aanderen oermins zien in australië neet gevoonde t continent is dus allein door homo sapiens bewoend gewees wienie de ierste bewoeners nao australië zien gekoume is neet bekind dna analyse wijs trop tot ze ziech tösse de en jaor geleie höbbe losgemaak oet de hoofpopulatie vaan minse in afrika de volgende doezende jaore zien ze ooswaarts getrokke daan in de lèsten iestied nao nui guinea euvergestoke en vervolgens euver noe oonder water stoond land nao australië euvergeloupe reste vaan minseleke bewoening goon zeker jaor trök voondste in madjedbebe in noord asutralië wieze zelfs op minseleke activiteit vaan jaor geleie bij lake mungo is new south wales zien minseleke reste vaan jaor aajd gevoonde de dna analyse waor neet gans dudelek euver de vraog of dee mins bij dezelfde gróp hoort es de aboriginals migratie in golve vèlt neet oet te slete diverse aw voondste wieze wel trop tot väöl materieel tradities al tiendoezende jaore aajd zien t geit te wied um te zègke tot de aboriginals sindsdeen gans mèt rös woorte gelaote um te beginne bestoont de landbrögk mèt nui guinea nog doezende jaore en naotot die euverstruimp waor kaome aboriginals nog ummer in contak mèt papoea s en melanesiërs in straot torres vermingde de culture ziech en ouch roond kaap york voont beïnvleujing plaots zoe n jaor trök sjijnt contak te höbbe plaotsgevoonde mèt lui oet india wat de koms vaan d n dingo kin verklaore wie de ierste lui nao australië kaome waor de wouf nog neet gedomesticeerd ouch de rillatief late expansie vaan de pama nyungataole zuug bove wijs trop tot t bij de aboriginals oonderein neet ummer vreideg touwgóng wel kin me vasstèlle tot de bevolking vaan tasmanië sinds t ind vaan de lèsten tied dee hun land vaan t australisch vasteland aofsnooj oonderein waor gebleve de europese oontdèkking vaan australië steit op naom vaan d n hollender willem janszoon heer waor mèt zie sjeep de duyfken op expeditie nao t ooste vaan de indonesische arsjipel wie heer begin kaap york in ziech kraog heer landde dao op fibberwarie t waore ouch nederlandse oontdèkkers die mie euver t continent te weite kaome abel tasman oontdèkde in tasmanië door tasman van diemens landt geneump en nui zieland nao analogie vaan nui holland ofwel t australisch vasteland op n twiede expeditie in brach heer de noordkös in kaart aandere zouwe ziech later mèt de weskös bezeghawwe de hollenders hadde hei en dao contak mèt de aboriginals soms vruntelek daan vijandeg meh dege gein poginge tot kolonisatie dit kaom oonder mie umtot me t land dao te druug en oonvröchbaar veur voont op n nederlandse kaart stoont t weste vaan australië lètterlek aongegeve es heel dor landt wel kaome in t spoor vaan de hollenders handelere vaan celebes nao de noordkös touw zij handelde mèt de aboriginals in ziekomkommers trepang en woorte daorum trepangers geneump mèt de oontdèkking vaan australië meinde geografe in europa t zuidland of terra australis gevoonde te höbbe boevaan de grieke al hadde gemeind tot t bestoont de reize vaan tasman trokke dat in twievel umtot australië väöl kleinder bleek es gedach en bijlange neet tot op de zuidpool doorleep zeuktochte nao n aander zuidland begóste pas later en veurde oetindelek tot de oontdèkking vaan antarctica d n iersten ingelsmaan dee australië aondeeg waor de kaper william dampier ouch heer waor neet vaan plan ziech hei te vestege de ooskös woort pas in aongedoon en wel door james cook heer brach de kös zier perceis in kaart en stèlde definitief vas tot nui zieland neet aon australië vaszaot t ooste vaan t continent bleek laank neet zoe druug te zien es de res de jaore dao op kaome diverse wetensjappers nao t land touw ouch de britse regering raakde drin geïntresseerd zeker nao t definitief verlees vaan de vereinegde staote in me besloot n kolonie in australië te vestege en wel n straofkolonie boe veroerdeilde e nui bestoon kóste opbouwe de zoegenaomde ierste vloot vertrok op mei oet portsmouth en kaom op jannewarie aon in botany bay kort daoneve stiechde ze sydney de ganse kolonie zouw bekind koume te stoon es new south wales de naom dee cook bij t in kaart bringe aon de gansen ooskös had gegeve n twiede kolonie volgde in op van diemensland tasmanië n daarde swan river colony kaom in in wes australië victoria en queensland woorte pas later in en respectievelek vaan new south wales aofgesjeie zuid australië waor e geval apaart dit woort in ingestèld es vrij kolonie en is dus noets n straofkolonie gewees t noorde vaan t land lete de britte gooddeils mèt rös dit hoort tot bij zuid australië oondaanks de bedoeling vaan lui die de kolonisatie leide kaom t al gaw tot conflikte mèt de aboriginals de koloniste vaan de first fleet hadde al mèt aonvalle te make en de inheimse móste t direk tege de superieur bewaopende europeaone aoflègke umtot de inheimse bewoeners nomade waore en gei concep vaan groondbezit hadde zaog me australië es e niemesland terra nullius wat edereine vrij kós claime pas in woort dee constructie neteg verklaord en kóste inheimse stamme hun land trökeise ouch ruifde de koloniste dèks inheimse vrouwlui um t tekort aon maanslui op te losse kinder vaan gemingk blood woorte dèks opgeëis door de blaanke en zoe nujeg oet inheimse gemeinsjappe oontveurd t mieste hadde de aboriginals evels te lije oonder ingeveurde krenkdes wie tering en pokke t vèlt neet oet te slete tot ze dao al door de trepangers aon waore bloetgestèld dit zouw aon d n eine kant beteikene tot de bevolking in al sterk verminderd waor en aon d n aandere kant tot väöl volker al beteren aofweer hadde es aanders t geval waor dit zouw mèt kinne verklaore boeveur de inheimse tasmaniërs binne d n iew gans waore oetgereujd en de lui vaan t vasteland neet de bevolking naom sterk touw wie begin jaore goud woort gevoonde in australië väöl lui gónge noe vrijwèlleg nao t land um hei hun gelök in de kojl te zeuke veural de stad melbourne die n beter have had es sydney proffiteerde heivaan en woort al gaw de groetste stad vaan australië alle koloniaol residentiestei greujde in dezen tied evels hel ummer sterker begós ziech e contras tösse de groete europees aondoende stei en t platteland aof te teikene door de touwgenome inwoenertalle kóste de kolonies ein veur ein otonomie opeise tösse en kraoge alle zès de kolonies dat touwgeweze op jannewarie vereinegde de zès kolonies ziech in n fidderatie die de status vaan dominion kraog touwgedeend de ban mèt t vereineg keuninkriek waore nog sterk meh in feite kaom t trop neer tot t land oonaofhenkelek woort melbourne woort de hoofstad vaan t land wat groete zjaloezie bij de sydneyers oetlokde me besloot daorum tösse die twie stei in n nui hoofstad te bouwe canberra n stad in t sjeiingsgebergde woort in in gebruuk genome australië bleef t aajd moojerland trouw in d n ierste wereldoorlog boe t soldaote naotouw sjikde in woort t statuut vaan westminster opgestèld wat de ban tösse t vereineg keuninkriek en de dominions regelde australië teikende t pas in neet touwvalleg góng t land dat jaor ouch d n twiede wereldoorlog in de britte waore dat jaor in zuidoos azië door de japanners verslaoge en nao de oonderwerping vaan nederlands indië woort australië direk bedreig dit zörgde veur e groeter geveul vaan zelfstendegheid en maakde de ban mèt t aajd moojerland losser nao d n twiede wereldoorlog begós de regering actief migratie vaanoet wes europa te stimulere migratië oet aziatische len mós wachte tot wie de white australia policy woort aofgesjaf zuug bove dees beleidsveraandering had ouch n geopolitieke en economische beteikenis de ban mèt de regeringe in oos en zuidoos azië verbeterde heidoor aonzenelek n aander kwestie waore de aboriginals en hun rechte vaanajds woorte ze neet es staotsbörgers erkind en kinder vaan gemingk blood woorte astrein bij de moojer eweggehaold um veural mer in n westerse umgeving op te greuje gestole generaties dit beleid leep tot deils zelfs tot in de jaore zeventeg in booj premier kevin rudd in naom vaan de regering zien excuses aon dit artikel is gebaseerd op meh neet vertaold oet t corresponderend ingelstaoleg artikel in zoewie op diverse aonligkende artikele albanië shqip is n balkan rippubliek hoofstad en groetste stad is tirana wijer zien shkodër durrës elbasan en vlora belangriek t land grens aon montenegro kosovo servië macedonië en griekeland en ligk aon de adriatische zie albanië is in prefecture en rrethe districte opgedeild officieel taol is t albanees wat alle etnische albaneze spreke t gief taomelek groete grieks en macedonisch praotende minderhede vaanaof oongeveer veur christus vestegde ziech de illyriërs aon de balkankös albanië is geneump nao eine vaan die stamme de albanoi in de vijfde en veerde iew veur christus vele ze mierder kiere macedonië binne tot ze door philippos ii vaajer vaan alexander de groete woorte verslaoge vaanaof de roemeins expansie huurde albanië tot t romeins riek later tot t byzantijns riek wie t byzantijns riek in verval kaom vereuverde ander volker t land tot t in oonder osmaans bewind kaom oondank fellen tegestand oonder aonveuring vaan gjergj kastrioti skenderbeg allewijl bekind es nationalen held vaan albanië oonder t osmaans rezjiem woort albanië euverwegend islamitisch op t noordelek deil nao nao d n ierste balkanoorlog verklaorde albanië ziech in tot oonaofhenkelek prinsdom en in woort t e keuninkriek oonder keuning zog in woort t land ne vazalstaot vaan fascistisch italië zoetot t in d n twiede wereldoorlog aon de kant vaan de centrale mètvoch tot in de communistische verzetsleismaan enver hoxha gesteund door de ussr de mach euvernaom t beweend wat hoxha tot zienen doed in zouw veure waor stalinistisch later maoïstisch en zier ideologisch vaan aard de mieste moskeeë en kèrke woorte aofgebroke de res es museum of veur ander wereldleke doele ingeriech privébezit woort gans verboje en hiel väöl lui woorte politiek gevange gezat heer vervreemde ziech achterein vaan de toch communistische rezjiems in joegoslavië en de sobjet unie zoetot albanië nen heremietestaot woort in woort hoxha opgevolg door ramiz alia dee oonder drök vaan de veranderinge in gans europa d n dooi in eige land neet kós stoppe wie de tuiel dao in opgetrokke woort waor albanië t ermste land vaan europa gewore in woorte verkezinge gehawwe mer de bevolking besjöldegde de machhöbbers die de absolute mierderheid hadde gehaold vaan vervalsing zoetot die t jaor daonao euvergedoon móste weure toen won de democratische partij de verkezinge in leek de historie ziech te herhaole wie die vaan manipulatie besjöldeg woorte obbenuits mós de regiering betersjap belaove boenao in nao ernsteg relle en zelfs anarchie in de groete stei verkezinge mèt internationaal waarnummers gehawwe woorte sinsdeen perbeert de regering t land te democratisere veur lid te kinne weure vaan de nato en oetindelek de europese unie toepaja s of boumspitsmuis letien scandentia zien n orde vaan klein zoogdiere die uterlek väöl vaan eikhores höbbe en in de oerbosse vaan zuid azië indochina en indonesië leve t gief soorte in geslachte ze zien rillatief ing verwant aon de colugo s en de primaote meh splitsde ziech aofgoond op dna oonderzeuk al in t laat kriet vaan aof es fossiele zien ze evels neet ieder bekind es t eoceen t woord toepaja kump oet t maleis al weurt dat woord in die taol dèks beter verstande es eikhore in t verleie woorte ze mèt de insekte eters in t bezunder de spitsmuis in verband gebrach wie d n ingelse naom treeshrew verraojt andorra principat d andorra is e lendsje in de pyreneeë op de grens vaan fraankriek en spanje hoofstad is andorra la vella t land is welvarend es toeristecentrum en belastingparadies andorra is ingedeild in zeve gemeintes parochies paroquias t zien catalaans is de taol vaan de echte andorreze en de einege officieel taol de bevolking sprik n euvergaanksdialek tösse noord catalaans en centraol catalaans veur waor ouch t frans es officieel taol in gebruuk me huurt t nog ummer väöl spreke veural in de hoofstad weurt ouch spaons portugees en ingels gesproke volges de traditie kinde sjarel de groete ne charter touw aon de andorreze es apprèciëring veur hun verzèt tege de more lienhier vaan t territorium woort de plaotseleke graof vaan urgell en later de bisjop vaan t bisdom urgell in de laten èlfden iew staok e conflik tösse de bisjop en ziene naober fraankriek op euver andorra in woort t conflik opgelos door t teikene vaan e tractaot tot t soevereinsjap vaan andorra tösse de franse graaf vaan foix en de catalaanse bisjop vaan urgell verdeild zouw weure zoe kaom t klein prinsdom aon zie territorium en ziene politieke vörm later kaom de titel aon de keuninge vaan navarra en keuning hendrik iv van frankriek bestumde in tot de bisjop vaan urgell en de franse keuning co prinse vaan andorra waore vaan tot bezat t frans keizerriek gans catalonië en verdeilde t in veer departeminte andorra kaom in t departemint vaan de segre te ligke vaan augustus tot oktober bezatte de franse andorra vaanwege sociaal oonrös bij verkezinge op juli reep de andorrese regering de rus boris skossyrev oet tot keuning evels woort heer ach daog later door de spaonse guardia civil gearresteerd en nao portugal verbanne vaan juli tot de fransen euvergaaf in juni waor e frans detachemint in andorra gelegerd veur invleuje vaan francisco franco boete de deur te hawwe op september teikende andorra de vrei mèt duitsland umtot t land bij de vree vaan versailles sömpelweeg vergete waor in d n twieden wereldoorlog bleef t neutraal vaanwege zien isolatie is andorra boete de hoofstroum vaan de europese historie gebleve mèt wieneg ban mèt aander len es frankriek en spanje recent höbbe zien bleujende toeristenindustrie en nui massamedia t land oet zien isolatie gehaold in woort t land gróndeg gemoderniseerd heibij woort t land definitief oonaofhenkelek de functie vaan de prinse woort ceremonieel en e gekoze parlemint mèt politieke partije woort geïnstalleerd bulgarije is e land op de balkan t grens aon roemenië servië macedonië griekeland en turkije en ligk ten weste vaan de zwarte zie hoofstad is sofia aander veurnaom stei zien varna plovdiv en sliven bulgarije heet zien indeiling in oblaste oet de warschaupak tied behawwe t land telt vaan die oblaste allemaol zien ze nao hun hoofstad verneump t gief twie oblaste mèt de naom sofia sofia stad en sofia regio ouch gief t sinds zès bulgaarse regio s oontworpe door de eu oongeveer vaan de inwoeners is en sprik bulgaars de res weurt veural door turke en zigeunders oetgemaak die daan ouch turks en romani spreke in de late zevende ieuw kaom n stam bulgare oonder asparuch chan de noordeleke balkan binne boe ze ziech mingde mèt de lokaal slave en thraciërs en in d n ierste bulgaarse staot vörmde in de negende en tiende iew waor bulgarije wat dèks mèt t byzantijns riek um de hiersjappij euver de balkan voch n veuraonstaonde europese mach in woort de bulgaarse mach evels gebroke door nen aonval vaan rusland um in door de byzantijne oonder basilius ii van constantinopel gaans oonderworpe te weure in woort t riek heropgeriech en bleef twie iewe laank n toenaongevende mach in zuidoos europa boete mèt t byzantijns riek mós de staot noe ouch strije mèt t latiens keizerriek dat nao de veerde kruustoch oontstande waor hongarije en tenslotte mèt t osmaans riek dat t land ind veertiende iew inlijfde bölgarije herwon get vaan zien oonaofhenkelekheid in es otonoom prinsdom en verklaorde ziech tot gaans oonafhenkelek keuninkriek in in en raakde t land verwikkeld in de balkanoorloge ne serie conflikte mèt de naoberlen boe in t groondgebeed vaan bulgarije neet ummer dezelfde vörm aonheel zoewel in d n ierste es in d n twiede wereldoorlog sloot t land ziech bij de centrale aon dus twie kier bij de verlerende partij nao wo ii kaom bulgarije in de sovjetrussische invloodssfeer en vaan tot wie veur t iers miepartijeverkezinge gehawwe woorte waor t n communistische rippubliek bulgarije sloot ziech aon bij de nato op miert en trooj op januari touw tot de eu denemarke kongriget danmark is e land in noord europa fysiek gezeen huurt t neet tot scandinavië cultureel nao taol en historie evels wel denemarke grens inkel aon duitsland allewel tot t hiel kortbij zwede ligk de grens is mer kilometer laank de kös wel kilometer vaanwege de väöl eilen die t land kint westelek ligk de noordzie oostelek t kattegat en de ooszie en ten noorde t skagerrak autonoom gebeje boete t land oonder de deense kroen zien de faeröer en greunland de veurnaomste landstreke in denemarke zien t sjiereiland jutland en de eilen fune seeland lolland en bornholm dat neet direk vaanaof deens territorium te bereike is meh mèt e veer oet duitsland of zwede moot weure aongereis de inwoeners vaan denemarke zien de dene t wereldwied bekinde plastikke keenderspeulgood lego is n deense oetvinding op t sjiereiland jutlaand kin me in billund lego land bezeuke op t sjiereiland jutlaand weurt in silkeborg in n museum n good geconserveerd iewe aajd veenliek bewaord de maan van tollund t liek is gemummificeerd in t veen en zwart doonkerbroen van kleur esland is e land in noordoos europa en eine vaan de baltische staote t land grens aon rusland en letland en ligk ten ooste vaan de ooszie en zuidelek vaan de finse golf hoofstad is tallinn dit is mèt aofstand de groetste stad vaan t land veur de kös ligke twie groete eilen hiiumaa en saaremaa en väöl kleiner eilendsjes de inwoeners vaan esland heite eslanders of este esland is in staote maakonnad inkelvoud maakond verdeild die höbbe evels neet zoeväöl otonomie es häöre naom deit vermoede t zien mie districte estisch is de officieel taol en de taol vaan de mierderheid ca vief procent vaan de bevölking sprik t verwant vro bei taole zien aon t fins verwant e kwart vaan de bevolking is vaan russische geboorte en sprik russisch nao is t belaank vaan t russisch sterk aofgenome en weure de etnische russe gedwonge estisch te liere al zien de probleme hei nog neet zoe delicaat wie in letland esland weurt al sinds de prehistorie door finoegriërs bewoend pas in wie de duitse zweerdbreurs en de dene t land vereuverde woort t land gekèrstend achterein woort esland door versjèllende len beheers wie denemarke zwede pole en rusland de bovelaog vaan de bevolking bleef evels tot veurnaomelek duits nao de ineinstorting vaan t russisch keizerriek in verklaorde esland ziech op fibberwarie oonaofhenkelek in annexeerde de ussr oonder stalin t land en vaan tot woort t door nazi duitsland bezat esland kraog zien vrijheid trök op augustus mèt de fluweel revolutie en t oetereinvalle vaan de ussr sins op augustus de lèste rössische garnizoene vertrokke zien heet esland zien economische en politieke ban mèt wes europa versteveg op miert woort t land lid vaan de navo op mei vaan tzelfde jaor ouch vaan de eu op januari veurden t land d n euro in es munteinheid finland suomen tasavalta republiken finland is n rippubliek in noord europa en maak deil oet vaan scandinavië t land grens aon zwede noorwege en rusland en ligk aon de botnische golf en de finse golf de hoofstad is helsinki aander belangrieke stei zien oulu tampere en turku allewijl is finland ingedeild in regio s maakunta en gemeintes de zweedstaolege land archipel heet otonomie finland waor vreuger ingedeild in zes provincies lääni dees gebede waore in in woorte dees provincies aofgesjaf naotot in al n wiedgaonde vereinvoudeging waor doorgeveurd boebij de oersprunkeleke provincies woorte samegeveug tot provincies neve fins is ouch zweeds n officieel taol zweedstaolege make zoe vaan de bevolking oet ze zien veural geconcentreerd aon de kös land is eintaoleg zweeds euver t algemein vörme de finne en de zwede n einheid in cultuur in t noorde leve n klein saami die hun land sapmi neume en die samisch spreke n taol die aon t fins verwant is michelangelo buonarroti mièrt februari waor ne italiaanse sjilder beeldhouwer arsjitek en diechter oet de tied van de renaissance michelangelo woort gebore es michelangelo di lodovice buonarroti simoni in caprese vlak bie arezzo in toscane hae besjliesde tege de zin van ziene pap dat hae kunstenaer wol were vanaaf góng hae in de lièr bie domenico ghirlandaio via häöm kaom r in contak mèt lorenzo de medici de heersjer euver florence in daen tied hae ging tösje en nao de sjoal die door lorenzo waor gesjtiech en lièrde dao versjillende belangrieke kunstenaersj kènne wie lorenzo sjtorf wol ziene zoon piero de medici neet de rol van mecenas euvernumme michelangelo ging weg oet florence en vestigde ziech in bologna in woort r door kardinaal san giorgio nao roame gehaold hie maakde hae ónder invlood van de beelde oet de romeinse oudheid de bacchus en zien beroemde piet veer jaor later ging michelangelo weer truuk nao florence woa hae zien bekèndste werk maakde de marmere david in woort michelangelo weer nao roame gehaold deze kièr door paus julius ii dae wol dat r zien graafmonument zou óntwerpe hae begoes hiemèt meh zie werk woort ummer onderbroke door nuuj opdrachte woa ónder die veur t besjildere van t plafón van de sixtijnse kapel aan dees sjilderinge wèrkde hae van tot in sjtorf julius ii en ziene opvolger paus leo x vroog michelangelo um t exterieur van de san lorenzo kèrk in florence te vernuje en te versere mèt beelde hae accepteerde de opdrach meh oeteindelik zou diet projek noats aafkómme tussje en woonde michelangelo in florence en wèrkde hae veur t groatste deil in opdrach van de familie de medici vanaaf begoes r te wèrke aan t fresco van t lètste oordeil achter t altaor van de sixtijnse kapel michelangelo wèrkde hie aan tot in woort michelangelo beneump tot hoofarchitek van de sint pieter in roame op februari sjtorf michelangelo in roame paul cézanne januari oktober waor ne franse kunssjilder zien vreug werke zint erg perseunlik en roew daonao sjilderde hae in de sjtiel van t impressionisme en weer later óntwiekkelde hae ein eige sjtiel die veuroetleep op t kubisme cézanne woort gebore in aix en provence woa hae ouch nao sjoal ging dao raakde hae bevrund mèt émile zola hae begoes mèt ein sjtudie rechte meh heel dao tege de zin van ziene pap mèt op um sjilder te were in ging hae same mèt zola nao paries in paries kaom hae in kontak mèt de impressioniste in exposeerde hae op de salon des refusés in paries ein tentoansjtèlling mèt werke die neet tot de officieel salon woorte toegelaote in lièrde hae hortense fiquet kènne die ouch es sjildersmodel wèrkde mèt häör woonde hae in de tied van de frans duutsje oorlog in t dörpke l estaque bie marseille hunne zoon paul woort in gebore in paries in datzelfde jaor sjilderde hae same mèt camille pissarro in auvers sur oise hie lièrde hae ouch vincent van gogh kènne wie in de ièrsjte expositie van de impressioniste woort georganiseerd zörgde pissarro deveur dat dao ouch werk van cézanne kaom te hange cézanne trouwde in mèt hortense neet lang daonao sjtorf ziene pap en kreeg hae ein groate erfenis woadoor hae financieel onafhenkelik woort t jaor daonao deeg cézanne mèt aan de expositie van les xx in brussel vanaaf góng cézanne weer permanent in aix en provence wone op de waereldtentoansjtèlling van in paries woorte drie sjilderieje van häöm tentoangesjtèld in deze tied sjilderde hae väöl geziechte op de montagne sainte victoire ein gebergde vlak bie aix op oktober sjtorf paul cézanne in aix claude monet november december waor ne franse kunssjilder hae waor ein van de belangriekste impressioniste monet woort gebore in paries wie r ongevaer vief jaor waor verhuusde hae mèt zien familie nao le havre monet waor in de jaore in militair deens in afrika wat mesjiens zien later keus um veural landsjappe te sjildere beïnvlood kènt höbbe vanaaf ongevaer houw monet n relatie mèt camille doncieux in woort hunne ièrsjte zoon jean gebore in paries zie trouwde in de zomer van ze ginge op huweliksreis nao trouville meh vanwege d n oorlog tösje frankriek en de pruusje vluchde ze nao londe via nederland kaome ze weer in frankriek truuk woa ze in argenteuil ginge wone argenteuil waor vanoet de pariese sjtasie gare saint lazare woavan monet versjillende sjilderiekje gemaak haet gemekkelik te bereike financieel ging t monet good in daen tied zien sjilderieje verkochte good in woort de twiède zoon michel gebore kort veurdat t gezin monet nao vétheuil zou verhuze in sjtorf camille monet woonde doe al bie alice hoschedé en häöre man ernest dees óngebrukelike verhouding waor de aanleijing tot ne houp geruchte en monets relatie mèt collega sjilders kaom onder druk te sjtoon in sjtorf ernest woadoor monet mèt alice koes trouwe veur de familie monet brook eine rieke tied aan alice sjtorf in en in sjtorf ouch monets oudste zoon jean jean waor getrouwd mèt de twiède dochter van alice blanche blanche zörgde es weduwe veur de bejaarde sjilder monet ies jaor gewore naodat r ièrsj veural karikature maakde begoes monet op zien ste mèt t sjildere van landsjappe in de ope loch dit waor häöm aangeraoje door de normandische sjilder eugène boudin monet sjilderde veural de landsjappe in zien eige laefumgeving in argenteuil t bekènd veld mèt klaproaze en in giverny sjtökker van ziene eige tuin dae tegewoordig veur toeriste ies opegesjtèld zien sjilderie impression soleil levant oet waor de aanleijing veur de naam impressionisme anton bruckner ansfelden opper oosteriek september wene oktober waor nen oosteriekse componis en organis heer is veural bekind um zien symfonieë die heer pas nao zie veertegste sjreef zoewie um zien mèsse en in minder maote zien motètte zie wèrk waor tijdens zie leve umstreje en e groet deil vaan zoe leve woort gedómmeneerd door e conflik mèt aonhengers vaan johannes brahms heer woort heer vaanaof t ind vaan zie leve evels breid erkind en väöl gespäöld anton bruckner woort in gebore es zoon vaan ne sjaolmeister heer woort opgeleid tot tzelfde bereup meh umtot muziek in de donaumonarchie good oonderweze woort mós ne sjaolmeister ouch amateurmusicus zien vaanaof de jaore veerteg wèrkde heer hei en dao es hölp sjaolmeister in begós heer zien professioneel muzikaal loupbaon in sankt florian boe heer es organis aongestèld woort in kaom heer es tzelfde in de kathedraal vaan linz te wèrke in d n tössetied oondernaom heer hendeg väöl muzikaal studies die heer ummer weer mèt lovende wäörd vaan zien liermeisters bij n exame er hätte uns prfen mussen meh pas op zie veertegste zaog heer ziech es vollierd in had heer de meziek vaan richard wagner liere kinne eie heer sterk begós te bewondere en dee z n muzikaal idioom veural in harmonisch opziech häöm deep zouw beïnvloje in góng heer docere aon t conservatorium in wene boe heer ouch naotouw verhoesde in naom heer dezelfde pos aon op de weense universiteit oondertösse raakde heer verwikkeld in t conflik tösse aonhengers vaan traditioneel muziekvörm en bewondereers vaan brahms aon d n eine kant en adepte vaan revolutionaire meziek en verierders vaan wagner aon d n aandere bruckner zien belaankriekste wèrke waore symfonieë dus in dee zin stoont heer aon de kant vaan de aw muziekvörm meh t revolutionair karakter vaan zie muziek en veural zien eupeleke bewoondering veur wagner plaatsde häöm otomatisch in t aander kamp wene woort zeker in de jaore zeventeg nog gedómmeneerd door conservatief gestumde geiste boevaan de criticus eduard hanslick de mechtegste en de giftegste waor es organis woort heer mie gewaordeerd in góng heer nao fraankriek en in nao londe boe me ummer mèt väöl bewoondering nao häöm luusterde in de jaore tachteg en negenteg greujde de waordeing veur zie werk zeker naotot zien zevende symfonie in première góng heer storf in mèt zien negende symfonie oonaofgemaak bruckner heet nege genómmerde symfonieë gesjreve oet vreuger daog stamme nog de studiesymfonie en de nulde symfonie kinmèrke zien t gebruuk vaan drei i p v twie thema s in de expositie dèks n meditatief stumming in de laankzaam deile e cyclisch princiep en veural ne groeten umvaank ze dore gemeinlik meenstes ein oor de instrumentatie breide heer ouch oet meh heer naom neet de monsterbezetting vaan wagners opera s euver in ziene liertied sjreef heer n aontal mèsse meh de drei mèsse die noe nog geregeld weure oetgeveurd zien de drei groete in d e en f dees höbbe ne langen door en groete bezetting evels is d n twiede inkel voor blaozers en instruminte gecomponeerd wijer is zien te deum bekind gewore en woorte tijdens zie leve de profaan polletiek gelaoje wèrke germanenzug en helgoland dèks gezonge aander wèrke dèks motètte wie t väöl es intermezzo gebruukde locus iste zien kleiner vaan opzet en traditioneel frédéric franois chopin gebore es fryderyk franciszek chopin elazowa wola pole miert paries oktober waor ne poolse componis vaan veurnaomelek werke veur piano solo same mèt franz liszt weurt heer es eine vaan de groondlègkers vaan de romantische pianistiek en eine vaan de groetste pianiste vaan alle tije gezeen chopin woort gebore es zoon vaan ne franse vajer en n poolse mojer al mèt jaor begós heer te componere in góng heer nao t conservatorium in warschau veur piano te studere in vestigde heer ziech iers in wene later in paries boe heer naom maakde es componis en pianis vaan veural zien eige werk heer späölde väöl in salons en gaof veer oor per daag pianolès in de jaore daarteg begós heer aon tuberculose te lije boeveur heer in de winter vaan tot op mallorca verbleef same mèt de sjrijfster george sand pseudoniem vaan amandine aurore lucile dupin die dao op doktersadvies verbleef mèt häör twie kinder boevan zoon maurice reumatisch waor sinds had chopin n relatie mèt häör in de zomer woende ze in alle rös op t landgood van sand in nohant in de creuse oondanks zien slechte gezoondheid bleef heer componere tot zienen doed op oktober heer ligk begraove op t fameus père lachaise kèrrekhof in paries meh zie hart woort op zien verzeuk ingemetseld in ne pileer vaan de kèrk vaan t heilig kruus in warschau griekeland grieks ellda is n rippebliek op t zuie vaan de balkan zuid europa en ne staot vaan de eu t land grens aon albanië macedonië boemèt t e conflik euver de naom vaan dat land heet bölgarije en törkije t laand ligk aon de mediterraonse zie en aon de adriatische en egeïsche zie en heet wel eilen de griekse naom veur t laand is al sins de ajdheid h ellas de latiense naom graecia woort oorsprunkelek inkel veur de griekse kolonies in zuid italië gebruuk neve de benaoming ellda veur griekeland is de historische naom ellas nog ummer populair evels allein in t gebied in en roond attika de zouws de benaomingscultuur vaan ellas dus kinne vergelieke mèt die vaan holland veur nederland bekans haaf griekeland is bedèk mèt oontbosde berg in t weste löp langs de kös t pindosgebergte in t ooste stik de olympus mèt meter bove t euverdweersgebergte oet in t zuie gief t de groete berg parnas ouch t zuielek sjiereiland peloponnesós en de talrieke eilen in de egeïsche zie zien bergechteg d r heers zoewel e midde europees wie e middellands zieklimaot griekeland is ingedeild in periferieë en nomoi prefecture of departeminte de periferieë zien sinds höbbe de departeminte gein polletiek mach mie evels wel op cultureel gebeed väöl departeminte höbbe eige unieke keukes en daoneve höbbe ze eige tillevisiezenders en weure de departeminte nog ummer gebruuk in t veerjaorleks populair vootbaltournooi vaan griekeland boe eder departemint hun bèste vootbalèlftal vertegewoerdege griekeland had volges de census vaan n inwoenertal vaan dit maak griekeland e fors krimpend land aongezeen dao in nog lui woende vaan alle grieke is jonger daan jaor is tösse de en jaor aajd en oongeveer is jaor aajd of awwer oongeveer vaan de bevolking is daodwerkelek grieks mer kump örges aanders vaandan oet europa en nog ns is gebore boete de grenze vaan de eu de grieke ellines zien strik genomme de börgers vaan de hellinistische rippebliek in de europese cultuur weurt allewijl meistens de griekstaolege bevolking vaan griekeland en cyprus gemeind al weurt ummertouw dèkser veur t lèts geneump land cypriote gezach evels gief t väöl versjillende definities vaan ne griek griekse nationaliste gebruke meistens de daarde definitie es rizzeltaat eise de meiste nationalistische grieke cyprus nog ummertouw op es deil vaan hun land ouch visa versa kump dit grieks nationalisme nog väöl veur bij de cypriote evels gief t mie en mie cypriote die hei vaan aofzien dit zaw kinne ligke aon t slech polletiek en ikkenomisch klimaat vaan griekeland vergeleke mèt dat vaan cyprus t zörg veur nog mie perbleme wat betref de daarde definitie door t greuiend atheïsme de ottomaanse definitie zörg allewijl veur de nudege verwarring zoe valle serve ouch oonder dees definitie door hun christeleke achtergroond dit heet nog altied spore achtergelaote in de europese cultuur grieke en serve höbbe door hun zelfverklaorde achtergroond opvallend betere politieke bande es mèt aander buurlen in de balkan euver t algemein is eder definitie die etnisch getint is oonmeugelek objectief te analysere väöl grieke geluive tot dees bevolking bloodverwant is evels waore väöl grieke tot de vreug e iew neet orthodox en t gief nog ummertouw n katholieke minderheid op kreta taolkundeg gezeen is de griekse bevolking nog minder geluifweerdeg nao dat törkije en griekeland aofsplitste mooste alle vermeinde törke mohammedaone in allewijl griekeland geforceerd verhuize nao t allewijl törkije aandersum gebäörde dit zjus zoeväöl bij de vermeinde grieke orthodoxe de groete mierderheid vaan dees zoegenaomde grieke oet anatolië sproke evels gaaroets gein grieks en mooste dit nog gaon liere wie ze in de nuie rippebliek aonkomde de mieste grieke zien aonhengers vaan de grieks orthodoxie zoe n vaan de bevolking steit ingesjreve bij dees kèrk wijer is mohammedaons väölal vlöchtelinge oet albanië en törkije katholiek protestant en neet geluiveg officieel taol is t grieks dat in mie dialekte weurt gesproke t tsakonisch is t eineg dialek wat neet vaan de koinè stam aofkump dees taol is evels bekans oetgestorve n aontal etnische albaneze leef binne de grenze die spreke dus albanees arvanitisch wijer zien in t weste vaan t land ouch aroemeense enclaves in t algemein gief t allewijl in griekeland nimmie väöl dialekte mer ouch historisch gezeen vilt dat hendeg mèt es me t vergeliek mèt de bènelux of duutsland dat kump veural umtot al gaans vreug t grieks woort gezeen es de zuuver taol naomelek in de laot romeinse tied en de vreug middeliewer dizze algemeinesiering kom bij de liege len en pruusje veur duits nederlands en frans pas veur in t middel vaan de renaissance t kruus op de veendel vaan griekeland steit symbool veur de griekse orthodoxie wiedoet de groetste godsdeens in griekeland de vief blauw en veer witte balke stoon woersjijnelek veur de nege lèttergrepe in de zin vrijheid of d n doed elietheria ie thanatos n aander verklaoring zeet tot de balke stoon veur de nege muze de griekse godinne van de kuns en weitesjap oet de griekse mythologie de veendel is t officieel veendel vaan griekenland sins t waope oontstoond roond t is dèks veranderd vanwege veranderinge in t grieks rezjiem de basis is evels ummertouw dezelfde gebleve get veurnaomps is wel tot de griekse spreuk mien krach en de leefde vaan t volk neet mie op t waope steit dit kump umtot t de grieke te väöl deed rappelere aon de keuninkleke femilie vaan griekeland die oondertösse al hendeg laank geleie is aofgesjaf de cinema vaan griekeland is hendeg oetgebreid evels zien de films oet dit land veural bekind in de filmunderground vaan europa veural in t binneland zien de films commercieel hendeg populair ouch in de res vaan de balkan geneet t einege bekèndegheid de films staon veural bekènd es irrotisch en mèt sterke karakters veural in begin e iew waor griekse cinema populair in eus continent griekeland waor d n ierste europese cinema dee naakscènes leet zeen allewijl zien veural irrotische komedies populair bekinste films zien o thiassos mia aioniotita kai mia mera en kynodontas de meziek vaan griekeland besteit natuurlek al gaans laank t gief meziekgesjrifte oet de griekse aajdheid ein vaan de populairse unieke griekse meziekzjaores zien yirise en rebetika sinds de jaore begos me ouch griekse rock n roll te make allewijl gief t ouch griekstaolege de media in griekeland weurt dèks es corrupt bestèmpeld griekeland heet drei publieke zenders die allemaol oonder ert world valle ert ert en ert daoneve zien de bekinste gezètte de kathimerini en de ta nea griekse literatuur is in verval geraak nao de griekse aajdheid evels begos t weer populair te weure in de e iew en d n tied dee ziech daonao volgde nog ummertouw zien sjrievers in griekeland t d r nog neet euver ins of me in de griekse vólkstaol of op t aajdgrieks de beuk moot sjrieve heidoor zien d r daan ouch twie versjèllende beweginge oontstande in t land in kleiner maote gief t ouch griekstaolege literatuur oet cyprus ouch veur cypriotische literatuur moot me ziech bij griekse literatuur zien de griekse keuke is in de res vaan europa veural bekind um zien vleisgerechte evels weurt in griekeland zelf veural vès gegete dèks is t duuster of bepaolde gerechte zoewie baklava oet griekeland of törkije koume es me evels loert wat de griekse bevolking allewijl eet boete de griekse keuke daan gief t väöl oongezoonds de grieke zien de europeane mèt t hoegste euvergewiech en athene heet op paries en londe nao de mieste mcdonald s vaan de europese unie de ierste civilisaties op grieks groondgebeed waore de minoërs en de myceners wie dees civilisaties in de twelfde ieuw veur christus verdwene doorde t veer ieuwe ietot de griekse besjaovinge weer opkaome in de achste ieuw veur christus tot aon d n tied vaan alexander de groete waor t laand gein polletieke einheid meh bestuurde eder stad ziechzelf es stadsstaat polis vaanaof veur christus vereuverde de roemeine t land tot n romeinse provincie woort de griekse cultuur zouw de romeinse deep goon be einvleuje nao t oetereinvalle vaan t roemeins riek kaom t laand vaan de veerde tot de vieftiende ieuw in t byzantiens riek te ligke daonao leifde t osmaans riek t land in in begós nen opstand tege t intösse hendeg verzwaakde törkije en in woort t land es oonaofhenkeleke staot erkind gesteund door väöl vrijwèllegers oet aander len en polletiek ouch door de groete europese regeringe breide griekeland ziech ummer wijer nao t noorde oet de europese meugendhede zatte nen deense keuning op d n troen in bij de vree vaan versailles wie törkije verslage waor waor de lèste gebeedsoetbreijing later gedeiltelek oongedoon gemaak in veel italië t land binne meh deen aonval woort aofgeslage in lökden t hitler oeteindelek wel griekeland te vereuvere nao de bevrijing verkierde t land vaan tot in nen börgeroorlog tösse communiste en royaliste die door de lèste gewonne woort vaan tot regeerde n fascistisch bewind bekind es t kononelsrezjiem tot de keuning en de oppositie dwong nao t boeteland te vertrèkke in woorte oonder internationalen drök verkezinge touwgestande en n democratische constitutie oetgeveerdeg in trooj t land touw tot de europese unie en in naom t ouch d n euro euver in organiseerde t land de olympische spele die tege de verwachting vaan väöl lui good verlepe tot had griekeland n gooj economie evels is griekeland de europese lidsstaot dee t hels is getroffe door de kredietcrisis in t algemein is griekeland in n euvergaanksfase vaan n landbouw nao n handels en deensverlieningsmaotsjappij zoe n daarde vaan de export besteit oet landbouwprodukte die kinmerkend zien veur t middelands ziegebeed citrusvröchte olieve wien keramiek en touwbak oongeach de touwnummende industralisering zien t nog ummertouw de klein bedriever die in de textiel veujingsmiddele en touwbakbranch t beeld bepaole de deenstesector nump ne zier belaankrieke plaots in mèt naome door t toerisme griekeland besjik euver de ein nao groetste handelsvloot vaan de wereld door de crisis gief t in griekeland in e sjomaasj vaan vergelieketerend mèt is dat hendeg väöl toen waor t nog griekeland is e klassiek reisland de imposante opgraovinge oet de aajdheid en de strendjes op de eilen trèkke jaorleks mieljoene vekantiegengers de lètse griekse parlemèntsverkiezinge vaan waore op jannewarie dit naodat t parlemènt vaan andonis samaras nao drei stömroondes ind december d r neet in waore geslaag um ne nuie prizzedent te keze zoewie in de griekse groondwet steit vermeld deende nao n daarde gefaalde stömroonde t parlemènt binne tien daog te weure oontboonde wat dan ouch gebäörde de verkezinge woorte gewonne door t linkse syriza dat mèt zetels zjus gein absolute mierderheid behaolde daogs nao de verkezinge sloot de partij e regeerakkoord mèt de anexartiti ellines oonaofhenkeleke grieke op jannewarie woort t nuij kabinet vaan alexis tsipras ingezwore t nuij kabinet heet ministeries minder es t samaras kabinèt de prizzedent bleef karolos papoulias oonder hun periood mumbai sinds vreuger bombay is de hoofstad vaan maharashtra india en de groetste stad vaan dat land miljoen einwoeners in daomèt is de stad ein vaan de groetste stei op de wereld de conurbatie is zelfs groeter es die vaan tokio en daomèt t groetste urbaan gebeed op de gaanse eerd mumbai ligk aon de indische oceaan en is de groetste ziehave vaan wes india veur t personevervoer is t zelfs d n ierste have mumbai is ouch commercieel centrum vaan india de effektebeurs en de reservebaank vaan t land zien hei gevesteg in mumbai zit ouch t centrum vaan de bleujende en immense indiase filmindustrie bollywood wijer ligk binne de grenze t borivali national park wat wel t eineg nationaal park op eerd is wat in ne metropool ligk al sinds de steintied moot t gebeed boe noe mumbai ligk bewoend zien de stad waor vaanaof de derde iew veur christus deil vaan t riek vaan asjoka later veel t oonder de silhara dynastie en oonder gujarat oet de late middelieuwe stamme de ajdste gebawwe die noe nog stoon de naom beteikent mojer mumba nao de hindoe godin mumbadevi in vereuverde portugal de plaots in kaom zie in ingelse han aonvenkelek aon de keuning persoenlik later aon de ingelse oosindische compagnie in deen tied steeg t aontal inwoeners enorm vaan nao in vieftien jaor tösse en woort de stad oonderworpe aon n ingriepend inzjenieursprojek boebij de zeve eilen tot ei stök vasteland gemaak woorte wie in t suezkenaal geëupend woort kraog de stad inins touwgang tot de haves aon de middellandse zie en greujde ze nog sneller tot ein miljoen in later woort t t brandpunt vaan de indiase oonaofhenkelekheidsbeweging oonder mahatma ghandi in woort ze tot hoofstad vaan maharashtra sins is de stad groeter es calcutta en daomèt nómmer ein in india tösse december en jannewarie gaof t relle tösse hindoes en moslims gevolg door ne reeks van gecoördineerde bomaonsleeg op miert daobij vele mie es doeje op juli oontploffe bomme in euvervol forensetreine daobij vinde zeker maan d n doed en gief t mie es gewonde op november gief t versjèllende aonsleeg in de stad mèt sjeetpartije aonvalle op hotèls en gijzelinge zeker doeje en gewonde zien t gevolg letland latvija is e land in midde europa en ein vaan de drei baltische staote t land grens aon esland rusland en litauwe en ligk aon de ooszie hoofstad is riga n aander belangrieke stad is daugavpils letland is in distrikte rajons eingedeild zeve stei höbbe nen apaarte status t lets is de eineg officieel taol vaan t land en weurt door zoe n van de bevolking gesproke n hiel groete minderheid sprik rössisch in väöl stei vörme de rösse zelfs een twiedaarde mierderheid sins de ónafhaankelekheid vaan letland woort dees minderheid gediscrimineerd oonder drök vaan de eu boetouw letland hiel gere wouw touwtrejje zien de wètte get aofgezwak t oets aon de kös väöl gesproke liefs is op daarteg sprekers nao oetgestorve vaanaof de dertiende iew kaom t gebeed vreuger veur e groet deil es liefland bekind oonder invlood vaan de duitse zweerdbreurs in de achtiende en negentiende iew evels verkraog rusland kóntrol euver t gebeed wie euver de aander baltische len wie rusland door d n ierste wereldoorlog en de oktoberrevolutie in puin laog verklaorde t ziech op november ónafhaankelek vaanaof waor letland n dictatuur en op juni woort t bezat es gevolg vaan t von ribbentrop molotov akkoord boete n korte periode vaan duitse bezètting in d n twieden wereldoorlog bleef letland ónderdeil vaan de ussr tot de perestrojka en glasnost in de jaore tachteg t land stimuleerde ziech ónafhaankelek te verklaore wat op augustus gebäörde sinsdeen heet t land zien ben mèt t weste aongehaold en t woort in lid vaan de nato en de europese unie kroatië kroatisch hrvatska officieel de rippebliek kroatië republika hrvatska is e land op de westeleke balkan t grens aon hongarije slovenië servië bosnië hercegovina en montenegro en ligk aon de adriatische zie hoofstad is zagreb aander veurnaom stei zien rijeka split dubrovnik en vukovar de kroate vestegde ziech in de e iew aon de kös vaan de adriatische zie en vörmde twie prinsdomme naomelek dalmatië en pannonië de vesteging vaan de trpimirovi dynastie roond gaof viel force aon dalmatië tgeen ziech in transformeerde in n keuninkriek tot strèkte vaan oos europa tot wes europa in veugde kroatië ziech samen met hongarieë dit doorde tot wienie kroatië oonderdeil woort vaan de oostenriekse habsburg monarchie de volgende fase vaan groetsjaolege veranderinge doen ziech veur in d n e iew wienie kroatië lid weurt vaan t keuninkriek joegoslavië tot in häör ierste jäör t keuninkriek vaan de serve kroate en slovene hètde tösse en maak t land e periood vaan oonafhankelekheid mèt wienie t bekind is es de oonafhankeleke staot vaan kroatië nao weurt t land evels weer ingelief bij n groeter gehiel naomelek de sociaolistische rippebliek vaan joegoslavië boe in t de sociaolistische rippebliek vaan kroatië vörmp in annonceert kroatië vlaak nao slovenië de oonafhankelekheid boe slovenië nao tien daoge t joegoslavische leger wèt te verdrieve oonder aandere door de relatieve homogene sloveens etnische bevolking en rap internationaole erkinning kroag kump kroatië in n aandere situatie terech t land weurt waal erkind op jannewarie meh krieg n laankdoerige oorlog tot in mèt t joegoslavische leger oonderwijl t ouch n börgeroorlog krieg tösse etnische versjeie etnische groepe sinds is kroatië begonne mèt n perces vaan herstèl boebij t ziech naodrökkelek op t weste riechde op juli woort t land lid vaan de eu kroatië is verdeild in twinteg upanija n soortemint vaan provincie en t stadsdistricts vaan zagreb liechtenstein is e klein prinsdom in de alpe t ligk ingeslote tösse zwitserland aon de eine kant en oosteriek aon de aandere es hoeggebergde gebeed is t sterk in opkoms es wintersportoord ouch es belastingparadies heet t faam hoofstad is vaduz liechtenstein is nog twie kier zoe klein es andorra en eint vaan de kleinste len op eerd liechtenstein is zjus wie zwitserlang gei lid vaan europese unie mer wel vaan de europese economische ruimte sinds december is t e schengenland de boheemse voors johan adam andrea van liechtenstein koch in t graofsjap vaduz en de heerlekheid schellenberg op januari vereinegde keizer karel vi de heerlekhede vaduz en schellenberg tot n voorstedom geneump liechtenstein in kraog t voorstedom n zedel en n stum in de rieksdaag in maakde liechtenstein ziech los vaan t heilig rooms riek door lid te weure vaan de rienboond t congres vaan wene stèlde in vas tot t voorstedom deil góng oetmake vaan de duitse boond dees situatie doorde tot de opheffing vaan de duitse boond in tot d n ierste wereldoorlog had t land nej ben mèt oosteriek mer umtot t in deen oorlog economisch slech góng góng liechtenstein n douane en monetair unie aon mèt zwitserland vanaof d n twiede wereldoorlog boe in liechtenstein neutraol waor höbbe lieg belastingtarieve gezörg veur groeten economische greuj liechtenstein waor t ierste land ter wereld dat de doedstraof in praktiek aofsjafde in woort de lèste doedstraof voltrokke de wetteleke oetbanning vaan dees straof volgde pas in liechtenstein besteit oet èlf gemeintes die gemeinlek mer ei stedsje of dörp umvatte t zien umtot de gemeintes oet de feodaolen tied stamme höbbe ze dèks e gans systeem vaan exclaves binne t gebeed vaan de aander officieel taol is t duits volkstaol is t hoegalemannisch in väöl topomie vint me spore trök vaan e reto romaans substraat wie de hoofstad vaduz litouwe litouws lietuva is e land in middel europa en de zuidelekste vaan de baltische staote t laand grens aon letland wit rusland pole en aon de rössische anclaaf kaliningrad t land ligk aon de ooszie hoofstad is vilnius ander veurnaom stei zien kaunas klaipeda en panevezys litouwe is ingedeild in apskritys inkelvoud apskritis die eder n groete stad en hoofplaots höbbe en daonao verneump zien dees distrikte zien in meh gemeintes verdeild officieel taol is t litouws dao is n groete rössische minderheid die sinds de ónafhaankelekheid gedwonge is litouws te liere evels zien de probleme in litouwe neet zoe groet wie in naoberland letland in weurt litouwe veur t iers geneump in laot hertog mindaugas ziech officieel tot keuning kroene daonao greujde t tot in de vieftiende iew hel door vaanaof in personeel unie mèt pole in vörmde dees twie len officieel t pools litauws gemenebes dit bleef bestoon tot de drei poolse deilinge eind achtiende iew t land gans opdeilde en litouwe in oonder rössisch bestuur kaom nao d n ierste wereldoorlog en de oktoberrevolutie verklaorde t land ziech in ónafhaankelek in woort t land weer door stalin veroverd in stapde t land weer oet de ussr de lèste troepe verlaote litouwe in in trooj t tow tot de nato en de eu noord macedonië is e land op de balkan en deil vaan t aajd joegoslavië t grens aon servië bulgarije griekeland en albanië tot stoont t land bekind es de rippubliek macedonië ne naom boe griekeland bezwoer tege maakde umtot t zelf n regio macedonië heet noord macedonië is sinds in distrikte en gemeintes verdeild t macedonisch volges sommege e bulgaars dialek is de officieel landstaol taole vaan etnische minderhede kriege plaotselek ne co officiële status wienie in n gemeinte dees minderheid de euverstijg op versjèllende plaotse vaan t land koume albanees grieks turks servisch en romani heiveur in aonmerking t land had in t verleije väöl versjèllende hiersers in de veertiende iew kaom t in t osmaans riek te ligke in kaom t in servië dat t zuid servië däöpde nao d n ierste wereldoorlog kaom t in t keuninkriek joegoslavië boe macedonië es deilstaot veur t iers n polletieke identiteit kraog iers es vardar nao d n twiede wereldoorlog es macedonië in verklaorde de deilstaot ziech ónaofhenkelek vaan joegoslavië en bleef es eineg nuij land boete de oorloge in joegoslavië in braoke relle oet in t weste vaan t land boe väöl etnische albaneze woene tot nen echten oorlog kaom t evels neet t geneump dispuut mèt griekeland belètde t land um lid te weure vaan de navo of um integratie bij de eu te zeuke in woort dat opgelos de twie len kaome euverein um t land um te duipe in de rippubliek noord macedonië in zoewel griekeland es macedonië waor dao groet verzat tege oetindelek woort de veraandering op fibberwarie doorgeveurd malta is e lendsje bestaond oet bewoende eilen in de middellandse zie ten zuie vaan italië boete t eiland malta inclusief t manoëleiland besteit t land oet t eiland gozo ghawdex de hoofstad is valletta birkirkara is evels groeter de oonbewoende eilen zint comino kemmuna cominotto kemmunett filfla filfola st paulseiland en fungus rock t land is kleiner es andorra meh väöl diechter bevolk op malta heet eder dörp zien eige bestuur t gief gemeintes t maltees en t ingels zien de twie officieel taole t ingels is nog altied vrij prestizjeus meh t maltees vaan orizjien n arabisch dialek mèt depe roemaanse invloede is de mojertaol vaan de mieste lui en wint aon beteikenis al nump t aontal mojertaolsprekers vaan t ingels de lèste jaore touw wijer weurt väöl italiaans gesproke wie de feniciërs malta innaome gaof t al n good óntwikkelde civilisatie tijdes de punische oorloge vereuverde de romeine de eilen in kaome de arabiere boevaan d n invlood allewijl nog veural in de taol trök te vinde is in vereuverde de christeleke noormanne t eiland in dat jaor woort de maltese adel in t zaol gezat noe nog leve dao geslachte die in dat jaor zien gestiech in droog de spaonse keuning t eiland euver aon de ridderorde van t hospitaol van sint jan van jeruzalem die bekind woorte es de maltezers die verdedegde in t eiland tege nen aonval vaan de osmaanse turke in vereuverde napoleon t boe op in de britte t eiland bezatte in krege ze de eilen officieel touwbedeild bij t verdraag vaan paries op september woort t land oonaofhenkelek vaan t vereineg keuninkriek daonao kaom t oonder e twiepartijestèlsel boe in de partije al dege um ziech oonderein dweers te zitte in kaom malta bij de eu moldavië is n rippubliek in oos europa tösse roemenië en de oekraïne aon de prut en de dnjestr t groetste deil vaan de bevolking is roemeenssprekend meh in t noordoostelek deil transnistrië leef n slavische gemeinsjap dit deil heet ziech in de jaore negenteg aofgesjeie en is de facto oonaofhaankelek hoofstad is chisinau aander stei zien briceni cahul en tiraspol moldavië is in raioane ink raion verdeild tot gaof t n aander indeiling namelek in nege provincies in aw tije weurt moldavië bevolk door de daciërs umtot t op n strategische plaots op de route vaan azië nao europa laog woort t mierder kiere binnegevalle boe oonder door t riek vaan kiëv en t riek vaan de gouwe horde in de middelieuwe waor moldavië n groet prinsdom wat boete t huideg moldavië ouch e deil vaan roemenië umvatde in de zestiende iew woort t prinsdom sjatpliechteg aon t osmaans riek en vaanaof woort t es gevolg vaan t tractaat vaan boekarest rössisch oonder de naom bessarabië t westelek deil góng later in roemenië op nao d n ierste wereldoorlog verklaorde bessarabië ziech oonaofhaankelek vaan rusland en vereinegde ziech mèt roemenië in bezat de ussr t land es gevolg vaan t molotov von ribbentropakkoord t vörmde daan de moldavische ssr nao t oetereinvalle vaan de ussr perbeerde t land ziech weer bij roemenië aon te slete meh e referendum in blokkeerde dat monaco is e stadsstäötsje aon de middellandse zie gaans umslote door fraankriek nao vaticaanstad is t t kleinste land op de wereld en t is t diechs bevolkde vaan al umtot t gans gebeed is volgebouwd t is in trèk es deur toeristenoord en es belastingparadies monaco is ne compleet unitaire staot de regering is veur alle beleid verantwoordelek ouch plaotselek beleid allein tösse en gaof t drei gemeintes veur doele vaan stadsplanning deilt me t prinsdom in diverse wieke in de aw stad vaan monaco ietot me ze ind negentienden iew góng oetbouwe ze ligk op nen oetstekende punt in t westelek deil hei vint me oonder mie t prinselek pelies de kathedraol en t oceanografisch museum in monaco stad woene mer oongeveer doezend lui de jachhave vaan monaco en de daomèt geassocieerde wiek alles noordelek vaan monaco stad hei vint me väöl exclusieven horeca t westelekste punt veural gebeed veur liechten industrie minder veur toerisme ouch t hospitaol vaan monaco vint me hei met hectaar de kleinste wiek vaan de stadsstaot gebouwd tege steil berg hei ligk oonder mie de jardin exotique dit deil vaan monaco bereik me door vaanoet la condamine de berg op te goon e belaankriek woengebeed oondaanks tot de steile groond lesteg te bebouwe bleek in de negentienden iew gebouwd noordoostelek vaan de have bekind en beröch um zie casino wijer vint me hei d n opera en get zier deur hotels ouch woent hei e groet deil vaan de bevolking en wel t riekste deil woengebeed noordelek vaan monte carlo feitelek t verlengde vaan monte carlo in ooswaartse riechting de insegste plaots boe me nog e strand vint hei woene zoe n lui die ouch weer tot de riekste vaan t prinsdom hure woengebeed westelek vaan monte carlo opgespote gebeed zuielek vaan la colle hei vint me oonder mie t stadion vaan as monaco nui gebeed wat me in de jaore is goon aonlègke t r huugde vaan monte carlo en larvotto monaco is ein vaan de drei staote neve san marino en vaticaanstad die gein lid is vaan de eu mer wel de euro gebruuk monaco had naomelek op groond vaan zienen umvaank al laank n munteinheid mèt fraankriek en gebruukde veur de franse franc mèt es variant monegaskische frank monaco liet ouch eige euro s sloon monegaskische euro s zien zeldzaam en deur verzaomelobjekte t frans door de mierderheid gesproke is de officieel taol de hèlf vaan de bevolking heet de franse nationaliteit de awwer generatie vaan inheimse monegaske sprik nog monegaskisch e dialek vaan t ligurisch t italiaans is ouch in gebruuk de euverheid heet sinds de jaore väöl meujte gedoon um t monegaskisch veur oetsterve te beheuje zoe mote kinder t op sjaol liere in de zèsden iew veur christus woort hei in de buurt n griekse kolonie monoikos inkel hoes gestiech in de loup vaan d n tied verdween de plaots tot ze in nui gestiech woort es veurpos vaan genua in naom francisco grimaldi de börch verkleid es franciscaner monnek in de dynastie bleef tot op d n daag vaan vaandaog aon de mach mèt oetzundering vaan tot wie t land oonder frans bestuur kaom nao t congres vaan wene woort t e protectoraat vaan t keuninkriek sardinië en in erkós me de ónaofhenkelekheid ind negentienden iew kaom t lendsje op de kaart te stoon es bestumming veur de rieke oonder mie door de stiechting vaan t casino oonder prins rainier iii dee in aon de mach kaom trok de stadsstaod ummer mie belastingvlöchtelinge aon ouch wis heer door zie showbizhouwelek mèt grace kelly de aondach op ziech te vestege in woort de constitutie gemoderniseerd e verdraag oet garandeert tot frankriek t land es de dynastie tot n eind kump neet zal inlijve in störf prins rainier op jaorege leeftied ziene zoon albert volg häöm op noorwege noorweegs norge bokml noreg nynorsk is e land in noord europa en huurt tot scandinavië t grens aon rusland finland en zwede en ligk aon de noordzie en de noordeleke ieszie groetste stad is hoofstad oslo wijer zien bergen stavanger trondheim narvik en hammerfest vaan belaank noorwege is veerkante kilometer groet es me spitsberge mèttèlt en aander arctische eilen die wel valle oonder t noors bestèl mer neet hure bij t noors keuninkriek same mèt dees gebede is de noorse köslijn zoen kilometer laank t gief evels meh get mie es vief mieljoen lui in noorwege de bevolkingsdeechde is daodoor lieg t gief daartien nore de veerkante kilometer es me spitsberge mèttèlt aanders zèstien de veerkante kilometer noorwege is daomèt nao iesland en kazachstan t dunsbevolkde land vaan europa noorwege weurt daoveur groetendeils gedomineerd door oonbewoende netuur bosse fjorde gletsjers en mere zien kinmerkend veur t noors landsjap de inwoeners vaan noorwege zien de nore t land is in fylker verdeild en dees wier in gemeintes kommuner middelburg is de hoofstad vaan de nederlandse provincie zieland sins de gemeinteleke hereindeiling vaan heet middelburg n oppervlak vaan km en besteit t oet de kèrne middelburg arnemuiden nieuw en sint joostland en sint laurens de gemeinte heet einwoeners januari middelburg besteit oet e centrum dat in n staarvörmege ves ligk dee euver t algemein good bewoerd is gebleve boete bij t negentiende ieuws kenaal door walchere de binnestad is in d n twiede wereldoorlog twie kier gebombeerd de veurnaomste gebawwe zien evels nui gebouwd boe oonder t veurmaoleg stadhoes en t abdijcomplex wijer belangrieke gebawwe zien de ooskèrk de sint jorisdoele en de kloveniersdoele neve t kenaal stoon twie nui bestoorsgebawwe t nui stadhoes en t watersjapsketoer paosje ies t christelik fiès woa op herdach weurt dat jezus verreze ies naodat hae op goje vriedig gesjtorve waor aan t kruus paosje ies in t christendom t belangriekste fiès en t centrum van de viering van t kèrkelik jaor de traditie weurt gedrage door de interpretatie die besjreve sjteit in ex t paosjlam teike van bevriejing ies christus en de toch door ziè ies t beeld van de duip paulus haet gesjreve ouch oos pascha ies gesjlach en dat ies christus de ièrsjte christene duipde allein mèt paosje in de naam van de vader de zoon en de heilige geis de oarsjpróng van t fiès ies t juudse pesach van t woord pesach ies ouch t woord paosje aafgeleid de gebeurtenisse rónd t lieje sjterve en verrieze van christus zint besjreve in de biebel veural in de veer evangelieje in t nuuj testament de hoofsjtökker oet mattheus oet marcus oet lucas en oet johannes vörme de belangriekste brónne de datum van paosje versjilt per jaor t concilie van nicea bepaalde in dat t fiès van paosje in de westerse kèrke moet were gevierd op de zóndig nao de ièrsjte vol maon in de lente mièrt of mièrt de data veur de kómmende jaore zint euverigens vèlt de paosjdatum in de oastersj orthodoxe kèrke neet eder jaor geliek mèt dae in de westerse kèrke d r duutsje naam vör paosje is ostern en d r ingelsje easter jacob grimm dae naeve sjprookjes sjrieve ooch an taalkundig en volkskundig oonderzeuk deeg vroog zich aaf oeë dae duutsje naam mèt te make how en kieëm via beda dae in d r achste ieëw d r mond april ostermonat neumde en de beraeëkening va paosje die ooch huuj nog gehanteerd wert makde op n veroondersjtèlde pre chistelijke lentegodin ostare aafbeeldinge oet d r de ieëw van die godin zeunt bekaand en dao op treft me ooch knieng of haze aa recaent oonderzeuk van d r naamkundige jrgen udolf oet zaet evvel dat ostern en easter in verbaand zow sjtoeë mèt n waoërdfamilie oet de noordgermaanse tale ausa mèt water gete austr begete en nao t aod noorse waoërd en t pre christelek waterritueel vatni ausa mèt water begete in de christeleke paosjnach sjpelt t deupritueel ooch n centraal rol t gebruuk van t paosjei en de paosjhaas zow truuk goon op heidense rituele de fièste waore gewiejd aan de godin ostare die aafgebeeld woort mèt eier en ne haas es symbole van vröchbaarheid of nuuj leve die symbole woorte èvvel ouchch in de kèrk gebruuk t driehazebeeld ies n symbool veur de heilige driejvöldigheid en weurt aangetroffe op vreug aafbeeldinge van besjilderde eier op wiette dónderdig in de gooj week goon mèsdenersj mèt de kleppersj rónd um te laote huère dat vanaaf noe de klokke op reis zint nao roame rónd wieërt en toear ies t gebruuk um sjmieddigs sop te ete mèt twelfderlei greuntes dat neume ze de discipele of apostelesop degene dae t ièrsj ziene lepel in de sop duip weurt judas geneump in sómmige parochies weurt op paosjzaoterdig t paosjeierrape georganiseerd vandaag zölle de klokke wir loewe ten teike dat ze oet roame truukgekómme zin ze höbbe paosjeier mètgebrach en laote die valle kinger weure nao boete gesjiek um die op te vange óndertösje zint de eier versjtop achter sjtroek boum of plant en in de tuin dao weure ze dan waal gevónge en geraap nao de plechtige eucharistieviering woa edere katholiek geach weurt aan deil te numme zölle alle kinger in hunne tuin op zeuk maoge goon nao paosjeier de paosjhin of later de paosjhaas haet dao geverfde hinne eier chocolade eier soekereikes in n nètsje chocolade paosjhaze e d versjtop t ei ies veur väöl volkere t teike van vröchbaarheid en leve in de katholieke kèrk t symbool van de verlosser dae oet t graaf ies opgesjtange tot leve in t gezin weure gekookde eier verseerd of geverfd in de daagse vastetied waor t ete daovan verbao mèt de paosje weurt dat ingehaold nao t tietsje weurt dan gezag ein ei ies gein ei t twiède ei dat ies ein ei in venlo n hauf ei en t driede ei ies n paosjei in venlo ein ei ze neume dao t veerde ei n paosjei bie families en in de café ies t gebruuk dat mèt eier weurt getietsj veurdat n gekook ei weurt opgegete weurt r getietsj um te kieke wae t sjterkste ei haet de eier weure mèt allebei de punte tegenein getietsjt gesjtoate wae n óngebroke ei euverhèlt ies de winnaer en maog t ander ei höbbe blief eine kant van t ei ónbesjadig bie allebei de tietsjersj dan maog me t ei houte de sjterkde van ein eiersjaal ies aafhankelik van de laeftied laefumsjtendighede en t voor van de hin in de sjaal van eier n jóng hin pöl ziet miè proteïne ze ies daorum sjtabieler dees eier verdrage ne drök tot kg per cm dao tegeneuver zint de eier van ouwer hinne mer de hèlf zoa sjterk gratem nederlands grathem is n nederlands limburgse plaots in de gemeinde leudaal de naom gratem is meugelek aofkumsteg vaan gerardsheim of vaan t aajdfrankisch graat wat heuvelrögk beteikende meugelek is de ierste vermelding al vaan de ajdste vindplaots die mèt zekerheid kint weure geïdentificeerd stamp vaan gratem behoort aon t land vaan toear t dörp gratem waor aon dit stedsje sjatpliechteg dit voorstedóm woort in mèt de franse bezètting oontboonde bij de stiechting vaan t keuninkriek vaan de nederlen woort gratem n apaarte gemeinte die vaanaof ouch kelpe en oler umvatde in weurt de gemeinte gratem same mèt baoksem door heitse geannexeerd sins maak gratem deil oet vaan de gemeinte leudaal leudal gratem kraog op mei vaan d n hoege raod vaan adel e waope touwgekind wat ziech zoe liet umsjrieve de bisjop is de gratemse petroenheilege sint severinus t sjèldsje mèt de veer liewe is t waope vaan t hollands geslach brederode margaretha vaan brederode waor de voorstin adbis vaan toear die gratem zien eige sjepebaank verliende v greun gemeinte gratem blauw provincie limbörg de oekraïne is n rippubliek in oos europa t land grèns aon wit rusland pole slowakije hongarije roemenië moldavië en rusland en ligk aon de zwarte zie de reviere de dnjepr en de dnjestr loupe dedoor hoofstad is kiev aander veurnaom stei zien charkiv dnjepropetrovsk donjetsk lviv en odessa in t zuijje ligk t sjiereiland de krim wat sinds door rusland weurt bestuurd de oekraïne besteit oet veerentwinteg oblaste provincies twie stadsprovincies mèt e sterreke aongegeve en ein otonoom rippebliek de krim officieel taol is t oekraïens n oos slavische taol ing verwant aon t russisch en wit russisch t russisch weurt evels hiel väöl gebruuk um te beginne is de mierderheid vaan de krim etnisch russisch hei had t oekraïens ouch veur mer n hiel positie in t ooste vaan t land in t donbassin zien door de jaore heer ouch väöl russe koume woene de umgaankstaol is dao t russisch de mieste etnische oekraïeners spreke dat dao ouch wijer heet t russisch in t zuie vaan t land beveurbeeld in odessa n groete positie t oekraïens huurt me dao veural op t platteland in wat euverblijf t midde en weste vaan t land euverheers de oekraïense taol wel in t noorde huurt me dialekte spreke die gestiedeg euvergoon in t wit russisch dewijl de noodwesteleke dialekte roetheens of rusyn geneump soms es apaarte taol weure gezeen n gans aander taol is t krimtataars door n minderheid op de krim gesproke dit is t turkse taol in de aajdheid woort t land door de scyte bewoend later vörmde de oekraïne t middelpunt vaan de ierste oos slavische staot roes die kiev es hoofstad had dees staot woort geregeerd door de roerik dynastie in de zevenden iew woort t ooste vaan t land door t chazareriek bezat kiev waor in deen tied ein vaan de belaankriekste stei in oos europa oet d n èlfden iew dateert de term oekraïne wat grensland beteikent tijens de mongoolse invasie vaan t riek van de gouwe horde verzwakde t kiev russisch riek in de veertienden iew kaom t gebeed in poolse han de roerik dynastie verplaotsde häör residentie nao nizjnij novgorod later nao moskou daomèt kaom t middelpunt vaan rusland veurgood boete de oekraïne te ligke in de zeventienden iew woort t kozakkehetmanaat gestiech ne vrijstaot dee ziech vaan de poolse euverheersing wouw bevrije mèt de poolse deilinge in d n achtienden iew kaom t gebeed gestiedeg in russische en oosteriekse han in perbeerde t land of e deil devaan ziech vaan rusland aof te sjeie oeteindelek kraog de ussr t land in oonder controle boenao t de oekraïense ssr góng vörme door de val vaan de donaumonarchie lökden t ouch de oekraïenstaolege deile vaan dat wereldriek bij de oekraïense ssr te veuge in droog nikita chroesjtsjov de krim aon de oekraïne euver wat nao de ónaofhenkelekheid vaan de oekraïne veur probleme zouw zörge in voltrok ziech in t land ein vaan de groetste milieurampe oet de historie de kerncentrale in tsjernobyl explodeerde en lag t openbaar leve teminste de landbouw in gans europa tijdelek stèl in verklaorde t land ziech oonaofhenkelek door drök oet moskou evels wis t op rusland geriech bevolkingsdeil de mach jaore te behawwe in wie de rusland gezinde kandidaat viktor janoekovitsj de verkezinge won kaome väöl etnische oekraïners in opstand boenao de verkezinge euvergedoon móste weure deeskier mèt internationaal woerneumers noe won d n etnisch oekraïense kandidaat viktor joesjtsjenko wie dee geïnaugureerd woort begós heer n polletiek die ziech naodrökkelek op t weste riechde zoonder gaans mèt rusland te breke de spanninge tösse de bei bevolkingsgróppe verdwene evels neet ouch de corruptie bleef n oonverminderd probleem in woort janoekovitsj president wat ouch weer tot e mie ruslandgeriech beleid leide de bom barsde wie ind de president oonder russischen drök besloot e contrak mèt de eu neet te teikene in kiev braok ne volksopstand oet dee leide tot t aofzètte vaan janoekovitsj noe waor t de russische bevolking die ziech gemarginaliseerd voolt gesteund door de expansionistische politiek vaan de russische president vladimir poetin sjeide de krim ziech in aof um ziech bij rusland te veuge dewijl in t ooste twie opstendege rippublieke indirek door rusland gesteund t opnaome tegen t oekraïens leger oosteriek österreich is e land in midde europa in de alpe en gans umringk door land t grens aon duitsland liechtenstein zwitserland italië slovenië kroatië tsjechië slowakije en hongarije de revier de donau struimp door dit land hoofstad is wene aander stei zien graz insbruck klagenfurt linz en salzburg de inweuners vaan t land heite de oesteriekers wie duitsland is oosteriek opgedeild in bundesländer die nen historische basis höbbe en otonomie bezitte de officieel taol is t duits volkstaol veur t groetste deil vaan de bevolking is beiers oosterieks n gróp hoegduitse dialekte in vorarlberg is de volkstaol neet beiers meh hoegalemannisch in de grensgebejer zien soms aander taole ouch offesjeel naomelek sloveens kroatisch burgenlandkroatisch en hongaars de minderhede in dees gebejer stoon oonder drök nao achterein door de roemeine de hunne de lombardiërs de oosgote de beiere en de franke te zien veroverd kaom oosteriek vaan tot oonder t geslach babenberg daonao woorte de babenberge door de habsburgers opgevolg die oosteriek tot in de twintegste iew zouwe blieve regere nao de opheffing vaan t heileg roems riek in woort t oosterieks keizerriek gestiech wat in getransformeerd woort tot de donaumonarchie nao t verleus in d n ierste wereldoorlog woort t land opgeplits in n aontal kleiner oonaofhenkeleke staote boebij oosteriek achterbleef wie t noe is in woort oosteriek n rippebliek die bleef bestoon tot wie kanselier engelbert dollfu n dictatuur vestegde in woort oosteriek geannexeerd door nazi duitsland dit is bekind gewore es de anschluss nao de euvergaaf vaan de nazi s aon t eind vaan de twiede wereldoorlog bezètde de geallieerde oosteriek krachtes de conferentie vaan potsdam in verlete de geallieerde t land dat weer volledeg oonaofhenkelek woort en ouch tot de vereinegde naties touwtrooj oonder de veurwaarde tot t land neutraal zouw blieve nao t valle vaan t iezere gordijn raakde t land mie en mie betrokke bij de eu boe t in bij kaom in kaom t land in opspraok wienie de rechs populistische fpö in de regering kaom ouch in de jaore späölde rechse sentiminte in t land sterk op pole polska is e land in midde europa ten zuije vaan de ooszie t grens aon duitsland tsjechië slowakije oekraïne wit rusland en rusland hoofstad is warschau aander stei zien ód kraków wrocaw pozna gdask szczecin bydgoszcz en lublin de inwoeners vaan t laand heite ouch de pole pole is in provincies eingedeild die województwa inkelvoud województwo geneump weure bekans de ganse bevolking sprik pools in t weste vaan t land woort vaanaajds väöl nedersaksisch gesproke meh door deportaties nao d n twiede wereldoorlog zien nog meh wieneg sprekers euver in t noorde kump t kasjoebisch veur dat evels ouch in de probleme is de planeet mars is de veerde planeet vaan t zonnestèlsel getèld vaanaof de zon zie is genump nao de roemeinse oorlogsgod de planeet heet n roej kleur en weurt daorum vrij algemein de roej planeet geneump allewel tot de planeet kleinder en kawwer is es de eerd en de geringen atmosferischen drök vloeibaar water neet meugelek maak weurt de planeet dèks gezeen es deginnege die binne t zonnestèlsel in väöl opziechte t meiste op de eerd liekent allein daorum is ze al subjek vaan väöl wetensjappelek oonderzeuk gewees mars is sinds de herumlijning vaan t begrip planeet in nao mercurius de kleinste planeet ziene straol is aon d n eveneer km en km aon de pole dat is e bitteke mie es de helf vaan de eerd naovenant is mars zien oppervlak daan ouch mer good e kwart en d n inhaajd mer oongeveer e zevede vaan die vaan de eerd de massa kg bedräög vaan de eerdmassa minder dus es t aondeil in d n inhaajd mars is dus minder diech es de eerd de zwoertekrach aon t oppervlak bedräög aon d n eveneer g eerd ne mins mèt ne massa vaan kg heet op mars dus e gewiech vaan oongeveer kg nen daag op mars doort e bitteke langer es op eerd naomelek daog ofwel oor menute en seconde dit is de siderischen umlouptied mars drejt wie de eerd en de mieste aander planete vaan wes nao oos ouch op mars kump de zon dus in t ooste op de planetair as is gedrejd dit is vergliekbaar mèt de eerd mars heet dus polair gemaotegde en tropische zones die vertrojd euverkoume veur eerdbewoeners areologie is e relatief nui woord gevörmp nao anologie vaan geologie vaan aajdgrieks mars um de geologie vaan de planeet mars te besjrieve t oppervlak vaan mars is gooddeils bedek mèt basalt oongewoen riek in silicium dit basalt is doorspek mèt ros iezertrioxide feo vaandao de roej kleur vaan de planeet zjus wie de eerd heet ouch mars ne mantel vaan magma de kern besteit oet iezer mars heet gei neumesweerd magneetveld meh observaties wieze drop tot r dat oets gans in t begin vaan zien historie wel gehad heet in deen tied kin plaottektoniek höbbe plaotsgevoonte dit is al hiel laank niet mier t geval völkanisme heet evels zier recint in geologische terme dat wèlt zègke tot e paar mieljoen jaor geleie nog plaotsgehad en t is neet woersjijnelek tot dit gans verleien tied is door t oontbreke vaan plaottektoniek verdwijne de hotspots die de martiaanse völkaone meugelek make neet daorum kóste dees völkaone hoonderde mieljoene jaore aongreuje alle martiaanse völkaone zien sjèldvölkaone die dus n aofgeplat neet bergechteg uterlek höbbe de groetste völkaon is mons olympus mèt n hoegde vaan kilometer bove martiaans nulniveau en hoonderde kilometers doorsnee zeker tege d n umvaank vaan de klein planeet mars is r enorm de jóng groete völkaone ligke op t tharsis plateau sinds is bekind tot ouch t noordelek hoegland völkanisch actief moot zien gewees satellietbeelder tuine zelfs de kraters vaan aw supervölkaone geologe hantere n globaol areologische tiedstaofel vaan drei eone mars heet nen iele meh substantielen atmosfeer vaan gemiddeld pa variërend vaan mer pa op d n top vaan de mons olympus tot pa in hellas planitia d n drök is dus ein percint of minder vaan d n eerdse atmosfeer dit maak d n atmosfeer in eder geval dudelek ziechbaar zoetot op groete deile vaan mars spraoke kin zien vaan n oetspansel de veurnaomste gaas is kooldioxied co wat vaan de samestèlling oetmaak wijer belaankrieke gaze zien stikstof en argon oongeboonde zuurstof o maak oet klein kwantiteite vint me vaan koolmonoxied co ppm waterdamp ho ppm stikstofmonoxied no ppm en neon ne ppm en spuurkes gief t vaan krypton kr ppb formaldehyde cho ppb xenon xe ppb ozon o ppb en methaan ch ppb de aonwezegheid vaan methaan heet wetensjappers veur e raodsel gestèld wie wieneg t ouch is op mars boe gein ozonlaog de uv straoling tegehèlt zou methaan neet in d n atmosfeer mote kinne bestoon umtot die uv straoling t aofbrik me geit devaan oet tot dat methaan gevörmp weurt in de bojem door e perces wat me serpentinisatie neump meh ouch n biologische oerzaak weurt serjeus euverwoge neve al dees gaze zit d n atmosfeer bovedeen vol mèt stubdeilkes zoetot r zalmkleureg tot geelbroen oetzuut zoonder de stub zouw ouch op mars de loch blauw zien dit is feitelek al zoe bij sjiemer zuug pleetsje door de gering diechheid kin op mars normaliter vleujbaar water bestoon es t neet bevruis zal t direk verdampe wolke heet de planeet wel die bestoon oet ieskristalle en neet um de zjus geneumde reie oet waterdröpkes cirruswolke zien de gewoenste zjus wie de eerd heet ouch mars sezoene die good mèt de eerdse zien te verglieke doortot mars n mèt de eerd vergliekbaar gedrejde as heet zuug heibove evels umtot de baon vaan mars väöl excentrieker is es die vaan de eerd weure die sezoene wel beïnvleujd op t perihelium is t zoemer op t zuidelek en winter op t noordelek haafroond op t afelium is t zjus winter op t zuidelek haafroond en zoemer op t noordelek dit maak de sezoene op t zuidelek haafroond extremer de winter is kawwer de zoemer wermer natuurlek dore de sezoene ouch twie kier zoe laank wie op eerd aongezeen ouch e martiaans jaor twie kier zoe laank is temperature op mars loupe vaan oongeveer c in de poolwinter tot c in de trope dees groete temperatuurversjèlle koume door d n ielen atmosfeer dee neet zoe good wermte vas kin hawwe tege kin hawwe en spreie de ieskappe die allebei de pole permanint besloon bestoon veural oet wateries in de martiaanse winter sleit ouch kooldioxied oet d n atmosfeer es droeg ies op de pole neer es t veurjaor weurt en t kooldioxide ies sublimeert weer daan zörg dat veur hel winde vaan oongeveer km h die stubstörm tot euver de ganse planeet teweegbringe versjèllende bevindinge wieze drop tot op mars oets water gestruimp heet zoe weure de versjèllende valles geach e stroumdaal te zien en heet me microscopische rotsvörm gezeen die wieze op erosie door vleujstoffe noe is de vraog wie d n atmosfeer oets zwoer genoog kin zien gewees um rege te doen valle welzeker is d n atmosfeer geërodeerd aongezeen mars in tegestèlling tot de eerd gei magneetveld heet bleus de zonnewind atome vaan de boeteste laog d n ionosfeer wie ne komeetstart de ruimte in dit geit evels zoe laankzaam bij mars is de zonnewind laank al zoe sterk neet mie tot mars op die meneer mer e daarde vaan zienen atmosfeer kwiet kin zien geraak en de atmosfeer dus noets zwoer genóg veur rege kin zien gewees es r allein mer zoe is aofgebroke n alternatief verklaoring is tot mars periodiek korter bij de zon steit op mars is väöl water boete de poolkappe ligk ouch tot in de gemaotegde regio s permafros en oonder t oppervlak zit mesjiens zelfs n dikke lieg vleujbaar water op t memint tot mars opwermp zouw dit d n atmosfeer zoe kinne verzwoere tot rege kin valle euveregens zien neet alle oonderzeukers euvertuig tot de struimdale op mars t gevolg vaan ne vleujstof zien nederlands oonderzeuk oet tuinde aon tot oonder de zwuurtekrach vaan mars wind allein daoveur genóg is aandere dinke daan weer tot t um lavastruim moot goon en neet um waterluip nog aandere meine tot blök vaste kooldioxied droeg ies heiveur verantwäördelek zien umtot waterstruim in delta echtege wejjers zouwe oetloupe volgens amerikaans oonderzeuk oet heet woersjijnelek noets permanent water euver t marsoppervlak gestruimp umtot t mieljarde jaore geleie nog kawwer waor in plaots vaan wezelek wermer es de geneumde struimdaler vaan water koume moot dat water gesmolte zien door opkoumende lava in september vaan datzelfde jaor kundegde de nasa evels aon tot ze mèt spectroscopisch oonderzeuk had oontdèk tot vleujbaar water soms in water struimp dit weurt woersjijnelek meugelek gemaak door perchloraote die binde water aon ziech losse dao vervolgens in op en vörme e mingsel wat neet zoe gemekelek verdaamp wie zuver water de aonwezigheid vaan water en algemein vaan koolstof waterstof stikstof en zuurstof heet al mie es n iew de vraog opgeworpe of leve op mars meugelek en zoe jao presint is de vikinglanders die dit oonderzoch höbbe zuug oonder haolde intersante rizzeltaote meh zeker gein euvertugend bewies veur leve ne meteoriet genaomp allan hills dee in op antarctica woort gevoonte weurt geach vaan mars te koume en in d n oertied vaan t zonnestèlsel mieljaar jaor geleie los te zien gesloge op deze meteoriet voont me structuurkes die fossiele zouwe kinne zien vaan bacterie echtege micro organismes t is evels neet zeker of t gein mineraole zien ouch kin absoluut neet weure gezag of t daan gein eerdse bacterië zien gewees en zelfs zouwe t martiaanse bacterië zien daan is de kans nog groet tot dit leve op mars intösse door natuurgeweld is verdwene wie in de negentiende iew beter telescope versjèllende details op t oppervlak vaan mars lete zien begós me die details in naovolging vaan de maon in kaart te bringe de twie ieste areografe johann heinrich mädler en wilhelm beer dege dat neve hun bekinder werk in de maonkaarte zij gaove de versjèllende kinmerke vaan t marsoppervlak evels gein naome meh lètters zoe woort hun beginpunt de sinus meridiani aongegeve mèt de lètter a later astronome kaome dao op trök en gónge de versjèllende kinmerke vaan t marsoppervlak wie de regiones vaan de maon wetensjappelek latiense naome te geve zoe oontstoonte terrae continente maria zieë sinus bejje lacus mere en canales kenale de lèste categorie de zoegeneumde marskenale woort later aofgesjaf umtot ze neet bleke te bestoon zuug oonder aanders es op de maon meinde me evels gein berg montes te zien de belaankriekste naomgevers waore d n ingelsmaan richard proctor en d n italiaon giovanni schiaparelli dee lèste zien naome zouwe in algemein gebruuk koume wie me nao d n twiede wereldoorlog mars mèt ruimtesondes begós te oonderzeuke raakde väöl mie bekind euver de natuur vaan de versjèllende dinger op t marsoppervlak en raakde ouch väöl nui details bekind dit brach astronome detouw sommege naome te verandere de naom mare verdween vaan de kaart vaan mars aongezeen de versjèllende maria neet allemaol dezelfde natuur bleke te höbbe nix olympica beveurbeeld teväöre gezeen es niks mie es n liechgekleurde regio bleek ne berg en woort daorum herduip in olympus mons allewijl höbbe de mieste martiaanse völkaone dan ouch mons in de naom hoegvlakdes heite terra es in terra cimmeria liegvlakdes planitia beveurbeeld amazonis planitia klove vallis wie valles marineris jeh miervoud kraters höbbe versjèllende naome de aldergroetste heite nog altied planitia beveurbeeld hellas planitia relatief groete mèt ne diameter vaan mie es kilometer höbbe naome vaan wetensjappers of sciencefictionsjrievers kepler asimov kleinekes kriege de naom vaan n stad of e dörp op eerd amsterdam philadelphia weert versjèllende rifferentiepunte móste wèllekäöreg vasgestèld weure um te beginne de nulmeridiaan dit punt woort door mädler en bär vasgelag op de sinus meridiani zuug bove en nao de mariner missie zuug oonder verfiend tot t middepunt vaan t kreterke airy t aander punt is t nul hoegdeniveau umtot op mars gei water is gief t ouch gei zieniveau t nulniveau mós daorum kunsmaoteg bepaold weure en wel zoe tot t hoegland vaan t zuidelek haafroond bove nulniveau ligk en t liegland vaan t noorde troonder me heet dit punt gelag op t niveau boe d n atmosferischen drök pa bedreug op t keertsje heineve ligke de blauw en greun gebeie oonder nulniveau al de res debove t liegste punt ligk in hellas planitia op good veer kilometer oonder de nullijn t hoegste punt op de top vaan olympus mons op mie es kilometer de hoegdeversjèlle op mars bedraoge dus mie es kilometer dat is absoluut oonderhaaf kier zoeväöl es op eerd en relatief gemete nao de kleineren umvaank drei kier zoeväöl de baon vaan mars heet e perihelium vaan km ae n afelium vaan km ae en n elliptische haafas vaan km ae eerd mars steit dus gemiddeld good oonderhaaf kier zoe wied vaan de zon es de eerd de baon heet n eccentriciteit vaan dat is väöl mie es de baon vaan de eerd daodoor zien de sezoene op de planeet ouch wezelek anders op noordelek en zuidelek haafroond herlees wat heibove dao euver gezag woort vaan de echte planete heet allein mercurius n elliptischer baon dit liet ziech verklaore oet de sterken invlood die aander planete eerd jupiter op de klein planeet mars höbbe zjus wie aander planete heet mars nen eccentriciteitscyclus boe in de extreme vaan de baon periodiek groeter en kleinder weure op dit memint zit mars in e trajek vaan greujende eccentriciteit de baonhèlling vaan mars is tege de zonne eveneer tegeneuver veur de eerd de baon vaan mars is dus dinkbeeldeg vaan opzij gezien platter en tege t invariabel vlak vergliekbaar mèt de eerd de hèlling vaan mars tege t eclipticavlak d w z vaanaof de eerd tege t trajek vaan de zon aon d n hiemel is es gevolg vaan de daarde wèt vaan kepler t kwedraot vaan n planeet häören umlouptied is evereieg aon de daarde mach vaan dezelfde planeet häören aofstand vaan de zon planete drejje dus laankzamer um de zon naovenant ze wijer devaan aofstoon doort e jaor op mars mie es oonderhaaf keer n eerds jaor um perceis te zien eerds jaor ofwel jaor daog en oor d n aofstand vaan mars tot de eerd kin sterk versjèlle idealiter bereik de eerd häör afelium op juli roond t memint tot mars aon dezelfde kant vaan de zon is ind augustus is miestal de besten tied vaan t jaor veur dees conjunctie dit is natuurlek neet eder eerds of martiaans jaor t geval op augustus stoonte de planete op nen historisch korten aofstand vaan km ae dit waor in haos jaor neet veurgekoume n ing benaodering daovaan voont plaots in ae en zal pas weer plaotsvinde in ae mars heet twie klein maone geneump phobos angs en deimos sjrik nao de peerd veur d n oorlogskaar vaan ares dees bei maone zien in augustus oontdek door d n amerikaan asaph hall de bei maone lieke in niks op eus maon t lieke ieder ingevaange planetoïde dit weurt neet allein door hunnen umvaank en oonregelmaotege vörm meh ouch door de vreem baone veural vaan phobos aonnummelek gemaak phobos is de groetste vaan de twie maone de gemiddelde straol is km phobos is liechter es tot me door zienen umvaank zouw verwachte r kin daan ouch neet gans oet rots bestoon en maag gedeiltelek vaan wateries zien opvallendste kinmerk is d n enorme krater stickney d n inslaag vaan t projectiel dat häöm veroerzaakde moot de maon bekans kepot gemaak höbbe phobos zien baon ligk extreem kort bij mars de elliptische haafas bedräög kilometer daodoor drejt phobos in oor en menute um de planeet heer umtot ne phobos maond väöl korter doort es ne mars daag haolt de maon de rotatie vaan de planeet e paar kier per daag in ze kump daan ouch op in t weste en geit oonder in t ooste dit geit zoe snel tot me vaanaof mars phobos aon d n hiemel zuut bewege wie me op eerd ruimtestatie iss wie n bewegende staar zuut euvervlege phobos is bij volle phobos aon d n hiemel vaan mars n klein sjief kleinder es de volle maon bij us meh väöl groeter es venus vaanaof de eerd heer kin neet euveral op mars gezeen weure in t bezunder in de poolregiones neet umtot r dao constant achter d n horizon zit door de klein aofstand tot mars ouch zuut heer vaanoet de trope groeter oet es vaanoet de gemaotegde regiones roond d n eveneer vaan mars zit me belaankriek korter bij de maon es örges aanders eus maon steit zoe wied eweg tot me op eerd dat versjèl kin verwaarloze door getijkrachte vaan de planeet mars weurt phobos ummer nao häör touwgetrokke binne de mieljoen jaor zal r of te pletter sloon of oetereingebroke weure in ne planetaire rink deimos is mèt ne gemiddelde straol vaan km nog gans get kleinder de samestèlling is aanders es die vaan phobos minder oongewoen kraters zien väölal opgevöld mèt regoliet zoetot deimos es stök gladder oetzuut es phobos deimos steit get wijer aof vaan mars de elliptische haafas is hei kilometer dat is evels nog altied zevetien kier minder es die vaan de maon d n umlouptied is oor en menute neet zoeväöl mie es nen marsdaag deimos ligk zjus boete de synchroon baon de baon boe op n maon eve snel drejt es häör planeet es r dao op laog zouw deimos altied op dezelfde plaots aon d n hiemel stoon en zouw op e gans haafroond de maon noets te zien zien noe kump r wie verwach in t ooste op meh beweeg r meh hiel laankzaam aon de marshiemel dao verlöp daag tösse deimos opgaank en deimos oondergaank in tegestèlling tot op eerd de maon die zoe laankzaam om de eerd drejt tot ze ederen daag opkump en oondergeit aon d n hiemel vaan mars zuut deimos oet wie n helder staar sikkelfases kinne neet zoonder telescoop gezeen weure op zie helderste zuut deimos oet wie venus vaanaof de eerd in ieste en lèste kerteer ieder wie de staar wega wie phobos is ouch deimos door zien klein aofstand tot de planeet neet euveral op mars te zeen meh dit is pas vaanaof väöl hoeger breitegraode t geval mars lègk t aon de nachteleken hiemel in helderheid inkel aof tege de maon venus en dèks jupiter is dèks helderder es alle stare en väöl beter ziechbaar es mercurius en saturnus de sjienbaar magnitude helderheid aon d n eerdhiemel ligk tösse en dit groete versjèl hingk same mèt de groete versjèlle in aofstand tot de eerd mars is daan ouch vrij gemekelek veur amateur astronome te volge en heet t veurdeil bove venus tot r bekans altied aon d n hiemel steit de kleur is ouch mèt t naaks oug deepgeel tot roed de planeet waor daan ouch bekind bij alle volker die aon astronomie dege häör bijnaome betrokke ziech ummer op häör roej kleur die mie es eine kier aonleiing waor veur connecties mèt oorlog chinees vuurstaar egyptisch r dr horus de roeje sanskriet mangala angaraka nao d n hindoestaansen oorlogsgod hebreeuws ma adim de blozende grieks staar vaan ares wat in t latien martis sidus of kort eweg mars woort mars woort in t ptolemaeïsch geocentrisch stèlsel vaan deen tied gezeen es de ierste planeet die boete de sfeer vaan de zon drejde in t humanisme kaom de interesse veur astronomie en astrologie weer sterk op zoe deeg michael mästlin in in heidelberg n unieke observatie vaan n marsverduustering door venus anomalieë in de baon vaan mars en aander boeteplanete beveurbeeld de kröl in de baon zuug de animatie heineve waore t oonder mie die copernicus en galilei tot hun theorie vaan t heliocentrisch stèlsel brachte galilei zaog mars bovedeen in door zienen telescoop meh kós mèt dit primitief instrumint bij dees planeet neet väöl oontdèkke in de loup vaan de zeventiende iew verbeterde de observaties in lökden t christiaan huygens um e paar details op t oppervlak boe oonder de syrtis major wat väöl later n völkaon bleek in kaart te bringe en de rotatietied vaan de planeet vas te stèlle op oongeveer oor in zaog heer bovedeen es ierste ein vaan de poolkappe groete veuroetgaank in de observatie vaan mars woort gebook in de negentiende iew wie telescope groeter en sjerper woorte dit stèlde astronome in staot echte kaarte vaan de planeet te make zuug bove in de twiede helf vaan de iew begóste astronome op t marsoppervlak rechte lijne te zien die duuster oppervlakdedetails mètein verboonde d n italiaan giovanni schiaparelli brach ze in in kaart en neumde ze canali väöl lui ouch astronome meinde algaw tot t um echte kenale góng die de marsbewoeners hadde gegraove um t water op hun ummer druger weurende planeet te kinne behawwe krachteg aonhenger vaan dees theorie waor d n amerikaan percival lowell al in de ierste jaore vaan de twintegste iew evels begós die theorie oet de gratie te rake sommege astronome zaoge ze in neet en eugène antoniadi merkde in tot ze verdwene door nen hypermoderne groete telescoop de kenale bleke daan ouch geziechsbedrog wat oontsteit doortot t minselek oug bij oondudelek beeld de neiging heet twie punte mètein te verbinde t bestoon vaan marskenale woort definitief oontkrach door de mariner missie mariner tuinde evels aon tot ei kenaal agathadaemon wel bestoont dit bleek ne reuzekloof dee me tot valles marineris umduipde mars is t doel gewees vaan mier oonbemaande rakètte es welke planeet ouch mars is bovedeen t teniel gewees vaan e groet aontal mislökde missies zoe zien haos alle sovjet russische n europees n japanse en e groet aontal amerikaanse missies bij de lancering vergoon oonderweeg zoonder radiocontak geraak of bij de landing te pletter gevalle in de astronomische wereld is zelfs e bijgeluif oontstande over ne vlook vaan mars de gelökde missies stoon feitelek allemaol op t conto vaan de amerikane de ierste rakèt die bij mars aonkaom waor mariner gelanceerd bij mars vaan dees sonde kaom neet in n baon um de planeet meh deeg flyby s dit veur zienen tied hendeg modern apparaot had oetereinloupende instruminte aon boord meh deeg in d n ierste plaots fotografeerwerk de foto s vaan t marsoppervlak waore veur väöl lui n teleurstèlling de marskenale bestoonte neet en de planeet waor zwoer bekraterd en geologisch inactief leve leek neet aonwezeg en mèt nen atmosfeer vaan minder es d n drök op eerd aamper meugelek mariner en bevestegde dat beeld hun foto s tuinde veural vlaakdes mèt kraters boe op zelfs de bergkettes vaan de maon oontbraoke toch sjikde de nasa n nui sonde nao mars mariner dit waor de ierste rakèt oets in n baon um n ander planeet wie dit tuig in aonkaom zaog t de ganse planeet in stöbstörm gehöld t aontreffe vaan weer op mars nuanceerde t beeld vaan de doej planeet zeker wie de störm optrok de bekraterde vlaakdes bleke beperk tot t zuidelek haafroond boe touwvalleg mariner en allebei waore laanksgevloge t noordelek haafroond waor väöl intersanter bovedeen bleke enorm völkaone en klove veur te koume dit maakde de nasa enthousias veur nui missies nao mars dit leide tot t viking program boe in twie sondes die eder bestoonte oet nen orbiter en ne lander alleveer de tuige kaome good aon de orbiters maakde gedetailleerde foto s vaan mars en zien maone de landers oonderzochte de bojem mèt versjèllende chemische experiminte nao n aontal mislökkinge ouch aon amerikaanse kant lanceerde me in twie sondes de mars global surveyor orbiter en de pathfinder lander die voortgónge op de experiminte vaan de vikings veur väöl lieger koste in lanceerde de nasa mars odyssey dee nog ummer in wèrking is dat lèste gelt ouch veur d n europese mars express dee zienen tegehenger op de marsbojem beagle bij de landing verging de mars reconnaissance orbiter gelanceerd in is sinds de daarde operationeel sonde um de planeet de recintste nasa missie waor de phoenix dee in op de planeet landde veur de koumende jaore höbbe versjèllende ruimtevaortorganisaties missies nao mars op staopel gezat in krijg de phoenix e vervolg mèt t mars science laboratory in datzelfde jaor zal de russisch chinese phobos grunt gelanceerd weure um moonsters vaan phobos nao de eerd mèt te numme n experimint wat ieder mislökde mèt t sovjetrussisch phobos program oet de jaore tachteg de esa kump in mèt d n exomars dee in de groond moot goon baore op zeuk nao leve t fins russisch metnet zal d n atmosfeer goon oonderzeuke bemaande missies nao de planeet zien al tientalle jaore oonderwerp vaan speculatie oersprunkelek wouw de nasa in t verlèngde vaan t apollo program roond ne mins op mars zètte dit plan en aander planne ketsde ummer aof op geldgebrek bovedeen kóste väöl experiminte mèt väöl gojekouper oonbemaande missies gedoon weure sinds weurt dao evels weer serieus naogedach naotot president bush ziech daoveur had oetgesproke t orion ruimtevaortuig en de ares rakèt zien allewijl in de tesfase doel is um roond lui op mars te zètte in de wijer touwkóms dink me traon op wetensjappeleke kolonies op mars te bouwe in de astrologie heet mars zien domicilie in t starebeeld ram en soms allewijl same mèt pluto in de sjorpión heer geit in verhoeging in de steinbok traditioneel woort mars in verband gebrach mèt t elemint vuur neet allein in de westerse meh ouch in de chinees astrologie geel gal en naovenant koleer mèt d n dinsdag mèt de spiere en de geslachsdeile en mèt de mineraole arsenicum solfer en iezer in de modern astrologie weure aon häöm veural nog de manneleke eigesjappe wie krach oorlogszöch geilheid en passie touwgesjreve t astronomisch en astrologisch symbool vaan mars zuug heineve stèlt e zweerd en e sjèld veur t is um de astrologische connotaties die de planeet heet algemein in gebruuk es symbool veur t mannelek geslach en woort in de alchemie ouch es teike veur iezer gebruuk fictie euver de planeet mars kaom sterk op geng wie in de wetensjap speculaties euver intelligent leve de run dege t beeld vaan mars es n stervende verdrugende planeet brach h g wells tot the war of the worlds wie dit book in tot huurspeul in de vörm vaan nuitsberiechte bewèrk woort meinde väöl luusterere in paniek tot t um ech nuits góng later woort t book ouch tot film bewèrk ray bradbury sjreef the martian chronicles in carl lewis zien space trilogy kump mars ouch veur väöl aander sciencefictionsjrievers sjreve ouch euver mars tosse de looney tunes leep ouch ne marvin the martian berhaupt waor en is gedeiltelek nog marsmenneke practisch synoniem mèt boete eerdse wie in de jaore zesteg bekind woort tot mars gei hoeger leve kós behojze verdween de planeet gooddeils oet de sciencefiction toch bleef ze ouch noe veural es objek vaan minseleke kolonisatie stof veur touwkómsromans good veurbeeld is de mars trilogy vaan kim stanley robinson de minseleke kolonies op de planeet vechte dèks veur oonaofhekelekheid vaan de eerd boete de beuk en de films is de planeet mars ouch in de muziek opgetrejje wie in the planets vaan gustav holst mars is dao in lien mèt zien astrologisch profiel d n bringer vaan oorlog en weurt veurzeen vaan helle muziek mèt väöl koper en slaagwerk en sterke soms bitonaal dissonante dit stök waor n inspiratie veur väöl componiste vaan filmmuziek portugal is n rippebliek op t iberisch sjiereiland ten weste vaan spaanje t land grens aon gein aander land es spaanje en ligk oostelek vaan de atlantische oceaan de naom kump vaan t hybride portus kale sjoene have ne latiens griekse naom veur de stad porto hoofstad en groetste stad is lissabon aander stei zien coimbra faro en porto de inwoeners vaan portugal neump me portugeze portugal is besjtuurlik ingedeildj in achtieën districte distritos op t vastelandj en twee autonoom regio s regies autónomas mit eine gouverneur de azore en madeira de districte zeen ongerverdeildj in gemeintes die op häör beurt weer zeen ongerverdeildj in freguesias deilgemeintes mit ein eige besjtuur vreuger waas portugal verdeildj in elf provincies van noord nao zuid minho trs os montes alto douro douro litoral beira alta beira baixa estremadura ribatejo alto alentejo baixo alentejo en algarve in portugal weurdj portugees gesjpraoke in ne sjtreek rondj miranda do douro ein plaats en gemeinte in t noordooste van portugal is t mirandees erkindj es minderheidstaal miranda do ouro ligk aan ne rivier de ouro ein van ne grotere riviere in portugal ongeveer van ne portugeze is katholiek wobie in portugal aevegood de vrieheid van geluif geldj t belangriekste plaetske veur pelgrims is t bedevaartsoort ftima dao zoew de heilige maag maria in veur drie herderskienjer zeen versjene eindhove nederlands eindhoven in noordeleker limburgse dialekte ouch wel intjhaove is n stad in t zuidooste vaan de nederlandse provincie noord braobant de gemeinte eindhove besleit km mèt op jannewarie inwoeners is de stad de vijfde vaan nederland en mèt veursproonk de ierste vaan noord braobant börgemeister is rob van gijzel vaan de pvda de stad is t technologisch centrum vaan nederland en weurt wel de hollandse leechstad geneump voetbalclub psv speelt thoeswedstriede in de stad eindhove zie centrum kint wieneg historisch gebouwe umtot de stad pas laat tot oontwikkeling kaom monuminte zien veural vaan nao wie t van abbemuseum de statie mèt e front in de vörm vaan ne radio t evoluon en de leechtorie vaan philips nv de elektronica industrie mèt es centrum philips nv beujt wèrk aon väöl lui en heet in t verleie veur väöl arbeidsmigratie nao eindhove gezörg roontelum die industrie is ouch n educatief infrastructuur oontstande mèt es veurnaomste vertegewoordeger de tu eindhove die de stad n rilletief jóng bevolking gief wijer is de stad verzörgingscentrum veur hiel zuidoos braobant en in minder mate hiel oos braobant en noord limburg eindhove oontstoont es nederzètting aon de dommel en kraog in stadsrechte vaan graof hendrik i van braobant de stad greujde evels oonder de rouk vaan weert en d n bosch neet oet tot e veurnaom centrum en in woorte de walmör zelfs aofgebroke boemèt t stedsje e dörps karakter zouw hawwe tot wied in de negentiende iew mèt de industrieel revolutie kierde t tij t bekinds en veurnaoms waor de eupening vaan t philips lampefebrik in meh ouch textiel en later oto industrie daf vestegde ziech dao in woort de gemeinte oetgebreid mèt de aon eindhove vasgegreujde aw kèrkdörper boemèt t in eine kier n stad vaan beteikenis woort nao d n twiede wereldoorlog is eindhove n industriestad gebleve al kaom de it sector mie en mie op aardweitesjappe soms ouch geoweitesjappe is de verzamelnaam veur alle weitesjappe die de planeet aarde besjtudere aardweitesjappe omvat traditionele weitesjappe zoas geologie fysische geografie geofysica en ingenieursgeologie die zich veural met gesjteinte en häör ontsjtaoën en gedrag bezig houte mer behauve gesjteinte richt aardweitesjappe zich ouch op de atmosfeer water en ies daoërom behure aouch weitesjappe as hydrologie glaciologie meteorologie klimatologie hydrografie en oceanografie tot de aardweitesjappe weitesjapsrichtinge as natuurkunde sjeikunde wiskunde en biologie drage hölpmiddele en gereidsjappe aan omdat de aarde ein planeet is kinne de aardweitesjappe ouch as n tak van de planetologie bejouwt were aardweitesjappelike kennis en veural geomorfologie weurt bevoorbild ouch toegepas bie t zeuke naoë sjpore va water sjnieë en ies op de planeet mars hieónger volgt ein liest van vakgebede binne de aardweitesjappe neet te verwarre mit de boesj den bosch nederlands s hertogenbosch in limbörg ouch wel de bos j de bós j d n bos j of d n bós j geneump is de hoofstad vaan de nederlandse provincie noord braobant op januari woende hei lui den bosch is n aw vestingstad aon de maos en waor n veurpos vaan de graove vaan braobant vaandao de naom neve de stad den bosch besteit de gemeinte nog oet de dörper en gehuchte bokhoven deuteren dieskant empel engelen gewande hintham kruisstraat maliskamp meerwijk nuland orthen oud empel rosmalen en vinkel den bosch is in gestiech es vestingstad es zoe waor t al vaanaof t begin n echte stad mèt slotgrach en walmör loupende de middelieuwe woort de stad de veerde vaan t hertogdom braobant nao brussel antwerpe en leuve t waor t centrum vaan de meierie van den bosch die oongeveer t modern oos braobant besloog in d n tachtegjaoregen oorlog zeukde de stad de kant vaan spaanje zoetot ze mierder kiere belegerd mós weure in kaom de stad in t oonderworpe gebeed staotsbraobant te ligke e katheliek gebeed zoonder stum in de staote generaal rechstreeks vaanoet d n haog besteurd woort dees situatie doorde tot wie de franse vazalstaot de bataafse rippebliek opgeriech woort in hiemelde de bekinde utrechse sjriever justus van effen hei in de negentienden iew bleef de stad formeel n vestingstad daorum moch tot neet boete de mör gebouwd weure dit had euverbevolking en bovegemiddeld väöl epidemieë es gevolg daodoor bleef de stad achter in häör oontwikkeling en mós in de regio in de twintegsten iew nimwege tilburg en eindhove veur ziech laote politika en nederlands ministerse carola schouten waor in den bosch gebore in almere is n stad en gemeinte in t zuidweste vaan de provincie flevoland in de polder zuidelek flevoland börgemeister is sinds franc weerwind d t groondgebeed beslaot km mèt inwoeners in is t inmiddels de achste stad vaan nederland t is ouch de joongste stad gestiech in de stad ligk aon de rieksweeg a en aon t spoor vaan lelystad nao amsterdam ze besteit oet vief hoofkerne almere haven almere stad almere buiten almeerderhout en almere poort in de volgorde vaan bouwe oersprunkelek waore die de ierste drei hout en poort pas later gepland en gebouwd gedach es min of mie losstoonde stadskerne later is dat beleid losgelaote en heet me hun bebouwing opein laote aonslete almere is geneump nao de gelieknaomege binnezie die de vreugmiddeliewse veurluiper waor vaan de later zuiderzie t waope vaan almere zuug de tabel liet ziech es volg besjrieve gegeerd vaan sabel en keel mèt e hartsjèld golvend doorsnoje t boveste deil vaan goud mèt e koggesjeep in natuurleke kleur mèt e zeil vaan azuur boe op n lelie vaan zèlver t oonderste deil vaan golvende ban azuur en zèlver t sjèld gehawwe door twie heraldische ziepeerd vaan zèlver gevind en gehoof vaan keel t sjeep stèlt t beutsje veur boemèt sinte bonifatius in d n achsten iew t almere euverstaok umtot me neet wèt wie zoe beutsje heet oetgezeen heet me voor e koggesjeep gekoze boemèt later in de middeliewe op de zuiderzie handel woort gedreve de lelie in t zeil is n verwiezing nao ir cornelis lely dee t plan tot inpoldering vaan de zuiderzie maakde en aon wee almere en de polder dus hun bestoon daanke de ziepeerd beelde wie de zieliewe in de waopes vaan lelystad en flevoland de oet de zie opriezende plaots oet de roej en zwarte gere zien mesjiens e verwiezing nao t stadswaope vaan amsterdam zoewie tot t beutsje ouch kin zien oontliend aon t aajd zegel vaan die stad d n oontwerper spraok dat evels tege t waope waor oersprunkelek in gebruuk bij t opebaar liechaam zuieleke ijsselmeerpolders wat t op miert bij keuninklek besluut kraog in dat kb waor al vasgelag tot de gemeinte almere zoe gaw es ze woort ingestèld dit waope zouw euvernumme de stad is gein hoofstad vaan flevoland en is veural es euverloupgebeed vaan en slaopstad veur amsterdam in gebruuk t dialek vaan almere is daan ouch gliek aon dat vaan amsterdam in recinte tije zien poginge gedoon soms mèt minder daan mèt mie succès veur t publiek leve vaan almere te verlevendege beveurbeeld door t metropole theater en e supporteringsplan veur nui kaffees sinds kump de voetbalclub fc omniworld vaanaof oonder de naom almere city fc in de ierste divisie vaan t betaold voetbal oet almere heet es nui stad nog gein echte monuminte in t centrum en in almere haven weurt al eint en aandert gesloop wat twinteg tot daarteg jaor geleie nog es ideaal gol markante gebouwe zien t theater de glasbak vrueger officieel metropole theater meh in de volksmoond al ieder glasbak geneump en ne stellaasj op de merret dee es mobiel podium deensdeit in almere buiten t nuier deil zien de markantste hoezer te vinde zoe höbbe in de regenboogbuurt alle hoezer de kleur vaan de betreffende straotnaom de recinten trend um mie liechtelek oonconventioneel gebouwe neer te zètte heet es doel de einvörmegheid vaan de nuibouw oet ieder decennia tege te goon en de stad aontrèkkelek te make door zien ligking aon t markermeer t ijmeer en t gooimeer aon de wes en zuidkant späölt water n groete rol in de stad en lègke väöl jachte dao aon in de jaore viefteg wie mèt t werk aon zuidelek flevoland begonne woort plande me veur t iers n stad in de polder die de veurloupege naom zuidweststad kraog laoter woort de naom almere bedach in woorte de ierste hoezer opgeleverd en wel in almere haven de stad waor daan veural n euverloupgebeed veur amsterdam in kaome de ierste bewoeners in almere stad en later nog almere buiten vaanaof vörmp de stad n zelfstandege gemeinte die sinds deil oetmaak vaan de provincie flevoland in de bebouwing vèlt nen trend te zien vaan sociaal nao mie exclusief bebouwing in de jaore tachteg en negenteg zien mie hoezer veur rieker lui gebouwd in woort de stad op t spoorwegenèt aongeslote almere greujt nog ummertouw door mèt de snelheid vaan e paar doezend lui per jaor anno is t de achste stad vaan nederland nao groninge meh veur breda t zouw oetindelek de vijfde mote of kinne weure nog veur eindhove t bove geneump theater de glasbak heet in gezelsjap gekrege vaan de groeter schouwburg almere en t kunstecentrum de kunstlinie e groet deil vaan de bewoeners sprik amsterdams wat me feitelek es de volkstaol vaan almere kin zien andy warhol pittsburgh augustus new york februari waor ne amerikaanse kunssjilder hae waor ein van de belangriekste kunstenaersj oet de pop art andy warhol woort gebore es andrew warhola zien ouwersj waore roethene van slowaakse aafkoms al vreug bleek hae ein groat artistiek talent te höbbe hae sjtudeerde commercieel kuns aan t carnegie institute of technology in pittsburgh hae sjtudeerde aaf in en ging doe in new york wone woa hae succesvol carrière in de reclaam maakde in de jaore begoes hae mèt t make van groate sjilderieje van bekènde amerikaanse producte wie blikke campbell s soep en flesje coca cola tussje en houw hae in new york t atelier the factory ouch naom hae hie hónderde films op the factory woort ein trefpunt veur kunstenaersj en artistiekelinge woa ónder mick jagger lou reed en truman capote op juni woort warhol neergesjote door valerie solanas een feministe die reigelmaotig in the factory kaom warhol hersjtèlde noats gans van zien verwondinge in de jaore maakde hae zeefdrukke mèt portrètte van beroemde luuj zoawie marilyn monroe en elvis presley hiemèt houw hae väöl succes hae exposeerde in galerieje en musea euver de ganse waereld ouch riechde hae zien eige tiedsjrif op interview warhol sjtorf wie r jaor waor in new york nao ein operatie aan zien galblaos in pittsburgh en in medzilaborce liegke warhol musea t japans ies n taal die weurt gesjproke door ongevaer miljoan luuj t ies de officieel taal van japan t ies neet dudelik wie de relatie tösje t japans en ander tale liegk same mèt t èng verwant ryukyu vörmp t japans de japanse tale n minderheid van de taalkundige raekent de japanse tale same mèt t koreaans tot de altaïsche tale t japans ies n agglutinerende taal mèt väöl suffixe partikele die versjillende grammaticaal functies van e woord kènne aangeve t japans kènt de sov zinsvolgorde oftewaal ónderwerp liejend veurwerp wèrkwoord t ónderwerp kènt dèks ouch weggelaote were t japans haet e speciaal grammaticaal systeem um belaefheid en formaliteit aan te kènne geve t japans haet vief fonematische klinkersj dao zint drie sjriefsysteme die doorein gebruuk were in t japans hiragana katakana en kanji sjinese karaktersj warschau pools warszawa ies de hoofsjtad van pole mèt inweunersj ies t ouch de groatste sjtad van t land warschau liegk aan de weichsel in de provincie mazovië warschau woort veur t ièrsj vermeld in doe waor t nog mer e klein vössjersjdörpke warschau waor ièrsj de hoofsjtad van t vorstedom mazovië in verplaatsjde de poolse keuning zien residentie van krakau nao t centraler gelege warschau in de jaore woort de sjtad bezat door de zjwede die allerlei kosbaarhede mètnaome nao hun vaderland in d n twiède waereldoorlog woort de sjtad groatendeils verwoes nao d n oorlog haet me t centrum in de ouw sjtiel herboewd tegewoordig sjteit de sjtad op de waerelderfgoodlies van unesco de restauratie neump me ouch waal t wónder van warschau t centrum van de ouw sjtad ies de rynek de mert umgeve door kleurige hoezer die tösje en minutieus herboewd woorte onder leijing van ne russische arsjitek ouch ander sjtraote en n deil van de ouw umwalling met t bastion barbakan woorte hersjtèld aan de rand van de ouw sjtad liek t keuninklik paleis en de aan keuning sigismund iii wasa opgedrage gedènkzuul sigismund waor de keuning dae warschau es hoofsjtad koos ten weste van de ouw binnesjtad ies nao de twiède waereldoorlog e nuuj centrum geboewd dit deil van de sjtad haet hoag modernistische geboewe en breij sjtraote dèks mèt vrieliegkende trambane hie liek ouch t paleis veur cultuur en weitesjappe e kolossaal boewwerk in stalinistische sjtiel t woort geboewd tösje en en waor e gesjènk van stalin aan de sjtad nicolas poussin juni november waor ne franse sjilder hae ies de belangriekste vertegewoordiger van t frans classicisme in de e ièw in zie werk kómme de deugde helderheid logica en orde tot uting ziene invlood op de franse kuns ies groat ouch twintigste ièwse sjilders wie paul cézanne woorte door häöm beïnvlood väöl van zien werke zint te zeen in t louvre poussin woort gebore in de buurt van t plaetske les andelys dat tegewoordig in t departement eure in normandië liek hae ging in de lièr in versjillende ateliers in daen tied veranderde de franse kunswaereld t oud systeem van ateliers mèt lièrlinge woort geleijelik aan vervange door academies poussin ies noats nao n academie gegange vanaaf wèrkde hae in roame woa r onder besjerming sjtong van kardinaal barberini ne kunsverzamelaer en mecenas in trouwde hae mèt anna maria dughet in vroogte lodewiek xiii en kardinaal richelieu häöm um truuk te kómme nao frankriek um veur de keuning te sjildere in ging r weer truuk nao roame woa r sjilderieje mèt mythologische thema s ging make poussin sjtorf in roame op november linus benedict torvalds december ies ne finse informaticus hae ies bekènd es de oetvinger van de linux kernel linus torvalds woort gebore in helsinki hae sjtamp oet de zjweedssjprekende minderheid van finland meh woont in de vereinigde sjtaote torvalds ies verantwoordelik veur de linux kernel en brach daomèt de vriej softwarebewaeging veur t ièrsj ónder de aandach van e groater publiek in kondigde hae zien free minix like kernel aan die kernel waor n aanvulling op t gnu projek dat nog gein kernel houw daoveur waor indertied en ies nog ummer de hurd kernel geplend minder es procent van de tegewoordige code van de linux kernel ies van torvalds meh hae weurt nog ummer gezeen es degene dae t bèste kèn besjliesse welke code waal of neet in linux terechkump op dees meneer kènt me veurkómme dat d r ne nuje tak van de linux kernel weurt versjpreid juridisch gezeen zou dit waal meugelik zin want linux vèlt ónder de gpl de linux kernel ies mer e klein deil van n gnu linux distributie meh t ies e hièl belangriek deil gnu linux waor t ièrsjte vriej besjturingssysteem veur de pc linus zuut linux es n hobby tot juni houw hae n full time baan bie transmeta en vanaaf daen datum bie osdl waarsjienlik wèrkde hae bij transmeta aan ne compiler veur ne nuje processor meh hae moch ouch ónder wèrktied aan linux wèrke linus vong t neet erg um gesjlote software te sjrieve bie transmeta de rae dat linux ónder de gpl vèlt ies umdat dees licentie en de ope óntwiekkelmethode t bèste resultaat geve veur de software veur linus geit t in de ièrsjte plaats um de techniek en vriej besjiekbaarheid ies veur häöm allein n methode um de software te verbetere hae behuèrt hiemèt tot de pragmatische open source bewaeging en neet tot de vriej software bewaeging mèt name ónder leijing van richard stallman en t gnu projek woa t veural um de vriejheid geit linus ies verhuus van zie geboorteland finland nao silicon valley um bie transmeta te kènne wèrke same mèt zien vrouw tove monni haet r drie kinger tegewoordig wèrk linus bie odsl open source development lab dat ies n waereldwiej organisatie die es doel haet um de greuj van linux veural in t bedriefsleve te bevordere hie kènt linus officieel hónderd procent van ziene tied bezig zin mèt de ontwikkeling van de linux kernel heinrich schtz oktober november waor ne duutsje componis en organis me besjouwt häöm algemein es de belangriekste duutsje componis oet d n tied veur johann sebastian bach same mèt claudio monteverdi rekent me häöm tot de belangriekste componiste van de e ièw hae sjreef de ièrsjte duutsje opera dafne dae woort oetgeveurd in torgau in de muziek ies verlore gegange schtz woort gebore in köstritz zien oetzónderlike talent woort óntdek door maurits van hessen kassel in nao n opleijing tot koarknaap ging r rechte sjtudere in marburg van tot woonde hae in venetië um dao mèt n sjtudiebeursj van maurits muzieklèsse te volge bie giovanni gabrieli dees opleiding beëindigde hae mèt t primo libro di madrigali n verzameling madrigale daonao wèrkde hae kort es organis in kassel in verhuusde hae nao dresden um dao te goon wèrke es hofkapelmeister bie de keurvors van sakse in trouwde schtz mèt magdalena wildeck zie sjtorf al in en leet häöm dochtersj nao schtz zou zien baan in dresden bies t ing van zien leve behouwte en lag daomèt de basis veur de tegewoordige staatskapelle dresden toch góng r e paar kièr veur langere tied eweg oet dresden in góng r truuk nao venetië um dao claudio monteverdi te treffe van tot wie de daartigjaorige oorlog t leve aan t hof houw versjtuèrd ging hae in kopenhagen es hofkapelmeister wèrke dees positie bezat hae nog ins tösje en in ging hae mèt pensioan meh bleef waal nog componere de letste jaore van zien leve woonde schtz in weienfels hae sjtorf dao ouch op jaorige laeftied schtz composities zint beïnvlood door ziene leraar gabrieli dat ies te merke aan de venetiaanse mièkoarigheid en de concertatosjtiel ouch merk me de invlood van monteverdi en de nederlandse sjoal oet de e ièw veural ziene geistelike muziek veur versjillende bezèttinge van solosjtum mèt instrumentaal begeleijing tot a capella koar ies bekènd representatief werke zint de drie beuk mèt symphoniae sacrae de psalmen davids de sieben worte jesu christi am kreuz de zeve lètste weurd van jezus aan t kruus en zien drie passies die r vlak veur ziene e verjäördaag sjreef zien vreug werk ies progressief van karakter wiel t later werk woa ónder de passies sumpeler en soberder ies praktische bezjwoare höbbe meugelik ein rol gesjpeeld bie dees verandering de daartigjaorige oorlog houw de infrasjtructuur op t gebied van muziek in duutsjland versjlechterd en t waor daodoor neet miè meugelik um de groate werke in venetiaanse sjtiel oet te veure dao ies wiènig waereldlike muziek van schtz euvergeleverd en ziene puur instrumentale muziek ies gans verlore gegange hoewaal hae in ziene tied es ein van de bèste organiste van duutsjland woort besjouwd schtz haet n belangrieke rol gesjpeeld in t euverbringe van muzikaal ideeë vanoet italië nao duutsjland hiedoor ies ziene invlood op de duutsje muziek groat gewaes de noord duutsje örgelsjtiel ies groatendeils gefundeerd op schtz werke hoewaal ouch t werk van de nederlander jan pieterszoon sweelinck van belang waor in dees ontwikkeling n ièw later zou dees sjtiel zien hoagtepunt kriege mèt de werke van johann sebastian bach op dees lies sjtoont schtz gepubliceerde werke de meiste hie geneumde werke bevatte miè sjtökker d r zint miè es individueel sjtökker van schtz bewaard gebleve tilburg is n gemeinte en industriestad in t midde vaan noord braobant op januari had de gemeinte einwoeners boemèt de stad de twiede vaan noord brabant en de zesde vaan nederland is de einwoeners höbbe de bijnaom kruikenzeikers tijdens vastelaovend gebroeke de tilburgers dee naom ouch zelf tilburg is veural n industriestad wie groet zöster eindhove de gemeinte herberg naoventrint bedrijve die same zoe n arbeidsplaotse beje tilburg kint n bleujende universiteit die sinds inkel jaore universiteit van tilburg hèt in begonne es katholieke universiteit tilburg later um begriepbaar rejes katholieke universiteit brabant geneump de stad heet e gerenommerd poppodium geneump nao t nètnómmer vaan tilburg de vootbalcub willem ii kump oet in de ieredevisie tilburg heet ziech pas laot tot n stad oontwikkeld zoetot t stadsbild neet monumintaal is bekind is t gemeintehoes in neo gotische stiel es paleis veur keuning wöllem ii gebouwd in de statiebeurt vint me inkel wolkekrabbers boevaan de hoegste mèt meter tot de hoegste gebouwe vaan nederland huurt tilburg woort in de middeliewe gestiech es verzameling herdgange dörper en gehuchte die kort bijein laoge en zoe löskes ne groetere plaots vörmde later oontwikkelde ziech n textielindustrie boeveur urine aon de deur woort opgehaold veur de stoffe te bleke heiaon höbbe de tilburgers häöre bijnaom te danke in kraog tilburg stadsrechte later in de negentiende iew tijdens de korte regeerpeiode vaan wöllem ii bouwde me n ech stadscentrum en versjeie gebouwe de keuning kaom gere in tilburg aon t eind vaan de negentiende iew greujde tilburg oet tot n echte stad vaanwege n sterke greuj vaan de textielindustrie die in de jaore zesteg vaan de twintegste iew verlore zouw goon n dialek van t griekse woord ies n variëteit van n sjtandaardtaal die gesjproke weurt in n bepaalde geografische umgeving taalvariëteite die gesjproke were in bepaalde sociaal umgevinge neump me sociolekte dialekte höbbe n eige fonologie woordesjat morfologie en syntaxis en versjille dao in van de sjtandaardtaal en van ander dialekte t ies lestig um n grens te trèkke tösje de begrippe dialek en taal formeel en taalkundig gezeen besjtoon d r gein versjille tösje ein taal en ein dialek me zou kènne zègke dat n taal n dialek ies dat n bepaalde sjtatus haet gekrege bieveurbeeld doordat reigelsj zint vasgelag veur grammatica en sjpelling de taal officieel weurt gebruuk in e bepaald land of d r ónderwies in de taal weurt gegeve n miesversjtand euver dialekte ies dat ze ein verbastering van de sjtandaardtaal zouwe zin t ies èvvel andersjum de dialekte zint ouwer en oet de dialekte ies de sjtandaardtaal óntsjtange de weitesjap die zich mèt dialekte bezig hèlt neump me dialektologie op t belsj neump me de besjtuurstaal van de regio s vlaandere wallonië en de taal van de duutsjtalige gemeensjap de sjtreektaal hongarije hongaars magyarorszg is e land in middel europa wat gaans is ingeslote in land en grens aon oosteriek slovenië kroatië servië roemenië de oekraïne en slowakije hoofstad is boedapest boe ouch de hèlf vaan de ganse bevolking woent aander veurnaom stei zien debrecen szeged en miskolc hongarije is ingedeild in provincies megyék en stadsgeweste megyei jog vrosok officieel taol is t hongaars wijer gief t slowaakse duitse en zigeunerminderhede de traditie wèlt tot hongarije door rpd gestiech is dee de magyare aon t eind vaan de negende ieuw de pannonische vlaktes in geveurd zouw höbbe t keuninkriek hongarije woort gevesteg in door sint stephanus in t begin verleep de historie vaan hongarije in n dreihooksverhawwing mèt die vaan pole en boheme boebij dèks verbindinge geslote woorte mèt noe ins de paus daan weer de keizer vaan t heileg roems riek in vele mongoolse legers vaan t riek vaan de gawwe horde t land binne boebij ze väöl verweusde bitteke bij bitteke woort hongarije e groet oonaofhenkelek keuninkriek mèt n apaarte middeleuropese cultuur sterk aon de civilisaties vaan wes europa geboonde vaan tot regeerde matthias corvinus woebij oonder dee zien regering veural noord hongarije n artistiek en cultureel europees centrum vaan de renaissance woort de hongaarse cultuur beëinvleujde aander culture wie t pools gemenebes same mèt pole en boheme vörmde hongarije de visegrd liga allewijl besteit n alliantie mèt dezelfde naom tösse hongarije tsjechië slowakije en pole de hoongaarse oonaofhenekelekheid eindegde mèt de osmaanse vereuvering aon t begin vaan de zestiende ieuw de westeleke deile vaan hongarije die boete dat riek bleve woorte door oosteriek geannexeerd de aartshertoge vaan oosteriek woorte ouch keuninge vaan hongarije de oosteleke woorte t prinsdom transsylvanië nao jaor naom oosteriek mèt hölp vaan zien christeleke boondgenote ouch de res vaan t gebeed euver vaan t osmaans riek na t verdrieve vaan de törke begós ne strijd tösse de hongaarse edele en de habsburgse keuninge um de besjerming vaan de rechte vaan de edele en daomèt de otonomie vaan hongarije tösse en kaom nen opstand tege de habsburgers op dee oongelökkeg aofleep nao n revolutie en börgeroorlog in en dee mèt hölp vaan de russe oonderdrök woort woort t liefeigesjap aofgesjaf en woorte de börgerrechte vasgelag daankzij de euverwinninge op oosteriek door italië en frankriek en later pruse zouw hongarije in n otonoom deil vaan de donaumonarchie weure tot dat riek nao d n ierste wereldoorlog oetereinveel op oktober sjeide hongarije ziech van oosteriek aof in miert kaome de communiste in de regering en in april reep béla kun de hongaarse rajerippebliek oet dao op veel roemenië t land binne en dwong t communistisch rezjiem in augustus tot aoftrejje in woorte verkezinge gehawwe veur n einkamereg parlemint admiraal miklós horthy woort tot regent gekoze heer bleef tot d n twiede wereldoorlog dictator vaan t land horthy sloot ziech in de jaore daarteg bij hitler aon in de houp t nao de ierste wereldoorlog verlore gebeed trök te kriege hitler verliende t laand inderdaad groete stökker vaan tsjechoslowakije roemenië en joegoslavië en leet t land daoveur actief aon de duitse kant strije in zat heer evels horthy aof veur ne nazi ferenc szlasi o a umtot dee de deportatie vaan joede oet boedapest tegeheelt nao d n oorlog kaom hongarije in de invloodssfeer vaan de ussr te ligke en in woort dao n stalinistisch rezjiem gevesteg in kaom n revolutie in t land op geng die de regering aofzat dao op veel de ussr t land binne väöl hongare vlöchde nao t boeteland vaanaof de jaore zesteg tot bleef t land communistisch veur t groetste deil vaan d n tied oonder jnos kdr hongarije stoont in de jaore tachteg veuraon bij t oontbinde vaan t warschaupak in woort t land lid vaan de nato en in kaom t bij de europese unie san marino is n klein rippebliek umrink door italiaans groondgebeed t land is drei kier zoe klein es liechtenstein en zes kier zoe klein es andorra t is in trèk es belastingparadies en weurt ouch dèks es curiositeit en um t pittoresk stadsmidde door toeriste bezoch san marino is ingedeild in nege gemeintes castelli of börchte eder börch is e historisch stedsje de indeiling stamp nog oet de middeliewe italiaans is hiel dominant t plaotselek dialek vèlt oonder de emiliaans romagnoolse gróp san marino claimp de ajdste rippebliek vaan de wereld te zien en de ajdste staot vaan europa volgens de euverlevering woort t land in gestiech door st marinus in t middelieuwse italië wat in hiel väöl versjèllende groeter en kleiner stäötsjes verdeild waor bleef t langen tied oonbedreig door groete naobers napoleon erkinde in t stäötsje en lijfde t neet bij frankriek of ein vaan zien satellietstaote in op t congres vaan wene in erkinde alle deilneumers t in woort in san marino es ierste land op de wereld gratis krankezörg ingeveurd in woort e tractaat mèt t inmiddels gevörmde italië geslote de constitutie vaan lag vas tot san marino n parlemintair democratie is in kaom oonder drök vaan italië de fascistische partij aon de mach in woort t land door de pruse bezat en in nao liechte bombardeminte bevrijd door de britte tot woort san marino geregeerd door coalities vaan de communistische pcs en de socialistische pss partij daonao höbbe de christen democrate pdcs de mach gehawwe ummer in coalities mèt of de pcs of de pss e jaor is de relatieve einheid van tied die de perioëde besjrief waorin ein planeet óm zien sjter drieët in t algemein taalgebroek is e jaor ein in daag getèlde periode die gebaseerd is op de tied die t de aarde kos om maal rónd de zon te drieë volges de gregoriaanse kalender tèlt e jaar daag verdeild euver maonde en waeke in de raegel óm de veer jaar weurt dao inne daag biegetèld om te kompensiere veur t feit dat de ómgank rónd de zón neet precies in ganse daag is te miëte me nump zoe n jaor e sjrikkeljaor de juliaanse kalender haw inne kier in de veer jaor e sjrikkeljaor en doerde dus gemiddeld daag d h de gregoriaanse kalender haet get minder sjrikkeldaag en doert gemiddeld daag d h m s i de astrologie en geologie weëd de periode oeë i de eëd um de zon drieët e joar aagedeëd mit annum aafgekót a dat litterlig joar in t latien beteëkent t weëd doarum genoteërd mit factor e annum is de klieënste eenheed va de nieëgste annum eenheder die mit de si vuurveugsele weëde aagedeed plantkónde of botanica is de weitesjappelike sjtudie van plante t is n tak van biologie plantkónde besjtrik n ganse reeks van weitesjappelike disciplines die de gruj de reproductie t metabolisme de óntwikkeling de ziektes en de evolutie van t plantelaeve besjtudere zoeas bie anger laevesvurm in biologie kint t plantelaeve weure besjtudeerd op versjillende nivo s van t molekulaire t genetische en biosjeimische nivo via de organelle celle weifsels organe en de biodiversiteit van ganse plante aan de top van dees sjaal kinne plante weure besjtudeerd in populaties gemeinsjappe en ecosysteime zoas in ecologie op edert van dees nivo s kint inne botanis zich bezighouwe mit de classificatie taxonomie de sjtruktuur anatomie of de functie fysiologie van t plantelaeve jean théodore hubert weustenraad mestreech jambes name waor ne diechter dee sjreef in t nederlands t frans en t mestreechs weustenraad woort gebore in mestreech es ierste kind in e gezin wat later kinder zou tèlle ziene pap waor procureur van t franse departement nedermaas boevan mestreech destieds de hoofstad waor vanaof studeerde heer rechte en wiesbegeerte in luik in of get nao sjreef weustenraad n ierste versie van de percessie vaan sjerpenheuvel e satirisch gediech in t mestreechs euver ne gróp bedevaartgengers in sjerpenheuvel tot zienen doed heet heer d r aon gewèrk t gediech is woersjijnelek neet voltoejd in storf r aon de cholera in name oonder invloed vaan ne hoeglieraar in luik kinker sjreef heer zien ierste gediechte in t nederlands zoe es n vaderlandsche lierzang boe in heer ouch keuning willem i bedaank veur vredevaan en volksgeluk weustenraad oogs waardering daomèt d r is zelfs sprake van n hoeglieraarsjap aon de universiteit van utrech weustenraad maakde ander keuzes wie r aofgestudeerd waor in góng r trök nao mestreech en vestigde zich dao es avvekaot heer kraog in deen tied liberaal ofwel vreug socialistische ideeë ouch oontstónge antiregeringsgezinde sympathieë heer riechde same mèt medestanders t blaad l eclaireur politique op n anti holland of pro belsj tiedsjrif in dee tied waor r hiel actief es journalis vlak nao de belzje opstand in boe in de mestreechse burgerij zoonder aarzele veur belsj koos vlöchde weustenraad zjus wie n paar doezend aandere oet mestreech heer woende achtereinvolges in tongere es substituut vaan de procuräör vaan de keuning luik krijgsauditäör en brussel griffier bij de rechbaank de revue belge journal scientifique philosophique et littéraire vaan de vereiniging ter bevordering en oontwikkeling van de belzje literatuur is woersjijnelek door weustenraad in luik gestiech weustenraad oontvóng t iezere kruus vaan verdeenste en woord oondersjeie es ridder in de leopoldsorde heer bleef sociaal geangazjeerde gediechte sjrieve in t frans wie weustenraad storf wao heer neet minder es ne belzje nationale diechter de cercle artistique et littéraire vaan brussel beslisde dat ziene naom in gouwe lètters gesjreve woort in ein vaan de zaole vaan de sociëteit en op z n graaf steit ne zuil mèt n boorsbeeld gemaak door de keuning vaan de style empire guillaume neefs weustenraad heet hoonderde franstaolige verze gesjreve in de traant vaan victor hugo pompeus mer stökke beter es z n ierste nederlandstaolige vaderlandslievende gediechte t bèste werk is z n ode aon de locomotief dat noe nog t leze weerd is in belsj waor de ierste europese spoorbaon aongelag en de locomotief n kraog zelfs de naom weustenraad le remorqueur is dan ouch ne lofzaank boe in t joonk belsj zich gaans herkinde de locomotief waor t symbool van de veuroetgaank gewore en t laank en krachtig gediech vaan weustenraad davert en voonk vaan de industriële en liberale symboliek symbole intelligent de force créatrice du canon détrné sublime successeur héraut d un avenir de paix et de justice salut noble remorqueur kiek väör vertaling in t limburgs lies van vertalinge sjtäölkes bekiek daoveur t artikel de percessie vaan sjerpenheuvel servië montenegro waor vaan tot juni n losse federatie op de balkan t land grensde aon kroatië bosnië hercegovina albanië macedonië bulgarije roemenië en hongarije en laog aon de adriatische zie t land waor in oontstande es veurtzètting vaan t aajd joegoslavië perceizer gezag vaan t verkleind joegoslavië vaan nao veur de naomsverandering waor gekoze naotot n staotshervörming de federatie tösse de twie len väöl losser had gemaak op juni verklaorde montenegro ziech oonaofhenkelek in dezelfde maond volgde internationaal erkinning op juni vaan servië zoewie lidmaotsjap vaan de vn oonder d n eine federaole president stoonte twie volweerdege rippublieke mèt hunnen eige president regering en parlemint servië en montenegro servië kós twie otonoom gebeje vojvodina en kosovo kosovo waor al sinds n protectoraot oonder de vn de facto had de servisch montenegrijnse regering dao niks euver te zègke breda braobants brédao is n stad in de provincie noord braobant mèt einwoners op januari is t de derde stad vaan noord braobant en de negende vaan nederland de vastelaovendsnaom vaan breda is kielegat breda functioneert es verzörgingscentrum veur wes braobant t karakter is minder industrieel es dat van tilburg breda hoesvès de keuninklike militair academie kma en n arrondissemintstribunaal t csm sókkerfebrik is in dees stad gevesteg breda heet n good bewoerd historisch centrum mèt es veurnaomste bouwwèrk de groete kèrk aon de merret stoon inkel markante gebouwe wie t stadhoes t begijnhof geneet ouch bekindheid breda brei a ligk aon de samevleujing vaan mark en aa boedeur de stroum aa hei inderdaod väöl breier weurt op dees plek oontstoont in de twelfde iew n nederzetting die in veur t iers geneump weurt in kraog t stadsrechte en in de volgende iewe bleef t greuje in woort de baronie van breda gestiech e gebeed mèt breda es centrum geïnspireerd op de meierij van de bosj tijens d n tachtegjaoregen oorlog woort de stad neet minder es drei kier door de staotse legers vereuverd in bij t begin vaan d n opstand in door de lis mèt t törfsjip vaan breda en in de bevölking bleef evels gooddeils katheliek bung nederlands bunde is n kern bie de geul en t julianakanaal in de gemeinte meersje in nederlands limburg tot waor t n zelfsjtandige gemeinte in vreuger jaore ouch waal bundt bunn bunna latien buonde en bonde geneump in haet bung inwonersj de gehuchte en buurtsjappe in naovolging van het dorp in arnhem is in bung de tjwiède woongemeinsjap veur lichamelik gehandicapte geuloord geboed ouch boete t terrein van geuloord zin noe woninge woavan de bewoonersj oondersjteund weure in t kader van begeleid zelfsjtandig wone bun kraog op oktober vaan d n hoege raod vaan adel e waope touwgekind wat ziech zoe liet besjrieve de twie deile vaan t waope stoon veur valkeberg en gebrook hiere vaan bung respectievelek veur en nao agnes is de petroenheilege t lam gaods is häör attribuut sprekend agnus agnes meh volgens sierksma ouch n verwijzing nao d n allerheilegste verlosser aon wee de vreuger dörpskèrk waor gewijd t kaom al veur op aw zegele vaan t dörp bung greujde t groetste deil vaan zie bestoon gestiedeg vaanaof zuut me de gemeinte oetgreuje tot n veurstad vaan mestreech v greun gemeinte bung blauw provincie limbörg apeldoorn is n plaots mèt steidelek karakter in de provincie gelderland aon de rand vaan de veluwe de gemeinte apeldoorn besleit e groet deil vaan dit nationaal park en is ein vaan de groetste vaan nederland nao gruutde is apeldoorn de èlfde stad vaan t land en de twiede vaan de provincie nao nijmege de gemeinte had op januari einwoeners boete de stad apeldoorn kint de gemeinte de kèrne assel beekbergen beemte broekland hoenderloo hoog soeren klarenbeek gedeiltelek lieren loenen nieuw milligen oosterhuizen radio kootwijk uddel ugchelen wenum wiesel en woudhuizen väöl vaan die kèrne ligke op de veluwe en zien neet mie es gehöchte vaanwege de oonvruchbare groond vaan dit gebeed apeldoorn heet n verzörginsfunctie veur n derde vaan gelderland veur de veluwe en e gebeed t n ooste devaan tot in euverijssel de bekinde verzekereer centraal beheer even apeldoorn bellen is hei gevesteg de bevolking behuurt veur t groetste deil tot de hoeger middelklasse industrie is vaan relatief gering beteikenis t paleis t loo en de primate zoölozjiek apenheul trèkke väöl binnelandse bezeukers umtot apeldoorn pas laat oontwikkeld is kint t wieneg aw gebouwe t aajd raodhoes is de meujte weerd zjus wie de neogotische groete kerk apeldoorn heet n ope bebowwing mèt väöl losstaonde hoezer en groete parke wat es stad mèt väöl bourgeois inwoeners neet verwoonderlek is wijer zien dao ouch väöl stadsparke me sprèk wel vaan greun stad t n weste vaan apeldoorn ligk de veluwe e bosriek gebeed mèt n florissante fauna ouch ligk paleis het loo de boeteplaats vaan keuningin wilhelmina in dees gemeinte de keuninklike femilie stèlt t ope veur publiek roond al weurt apeldoorn geneump es appoldro daan moot t al n boeteplaots villa gewees zien beteikenis es industrieoord kraog t wie ziech in de vreugmodernen tied tot centrum vaan de pepierverwèrking oontwikkelde t dörpke greujde snel meh kraog gein stadsrechte t loo woort in door stadhawwer wöllem iii gekoch nao góng de industrieel beteikenis vaan apeldoorn achteroet al kaom in t apeldoorns kenaal veerdeg boemèt de stad via d n ijssel verboonde woort mèt de zuiderzie nao d n twieden wereldoorlog greujde t oet tot n stad vaan nationaal beteikenis mèt ouch volkser wieke wie de maten en zevenhuizen in voont tijdens n keuninginnedaagvering ne mislökden aonslaag op de leje vaan t keuninklek hoes plaots boebij mèt d n daoder zelf zeve lui umkaome de geul ies n rivier in belsj en nederland de franse naam veur de geul ies gueule ander plaatselike name zint guuël en gäöl de naam zou kènne sjtamme van de waternaam gulia of van t fins kulju plas ouw benaminge zint middelned goele moeras middelhd glle gullo guel en goel e ièw in valkeberg en gule geul beteikent sjmaal water watergank göt vaargeul de geul óntsjprink bie de duutsje grens in belsj vlakbie aoke in t gehöch lichtenbusch gemeinte raeren in de kelder van de boerderie het todtleger bevink ziech de brón die me besjouwt es de oarsjpróng van de geul nao óngevaer km kump de geul bie cottesse nederlands limburg binne ze mondt oet in de maas bie t voelwames voulwames in de buurt van bung en ittere de geul ies km lank en t totaal verval ies óngevaer m de geul sjtruimp langs en door de volgende dörper moresnet sippenake kelmis cottesse ièpe mechele partij wittem gulpe wielder keuteberg sjin op geul oud valkeberg valkeberg houtem geulem meersje raotem waert bung en t voelwames aan de geul liegke volgende watermeules in ièpe höfke euvergäöl wittem gulpe wielder oud valkeberg valkeberg geulem meersje en raotem de geul haet ziebeke t geuldal ies de sjtreek woa door ze sjtruimp de veurnaamste ziebeke zint wiejer zint d r nog n aantal beke die in de geul oetmonde zoawie vlakbie moresnet liek n sjpoorweegviaduk van maeter lank en maeter hoag euver t geuldal dit waor ne tied lang de groatste sjpoorweegbrök van belsj de geul ies e gereguleerd water gewore hiedoor zint n aantal kènmerke van van ne natuurlike sjtruim verdwene mèt europese subsidie weurt noe de natuurlike sjtaot van de geul hersjtèld de geul maog weer häöre eige luip vinge in t ingendael e natuurgebeed bie houtem in de gemeinte valkeberg zint galloways en konikspaerd oetgezat langs en in de geul vink me ne veur nederland unieke flora en fauna hie kómme de elrits de gesjtieppelde alver en de beekforel veur aan de boveluip woa kalk en zink in de grónd ziet greujt t zinkviuèlke in de heuvels bie valkeberg laef ein klein populatie gaelboekvuurkróddele in väöl buim langs de geul kump haamsjeut maretak veur in de geul en de zierivierkes haet me e vösjverbod ingesjtèld van oktober tot en mèt mièrt enschede nedersaksisch eanske is n stad in t ooste vaan euveriesel in de streek twente de gemeinte enschede had op april inwoeners boemèt de stad de ierste vaan euverijssel is ander kerne zien boekelo glanerbrug lonneker en usselo enschede is verzörgingscentrum vaan twente en t aonpaolend duits gebeed mèt hengelo borne en t duitse gronau vörmp de stad n agglomeratie mèt bekans inwoeners enschede zie beteikenis es industriestad is aofgenome nao t verdwijne vaan de textielindustrie allewijl is dao n technische universiteit gevesteg zoewie e conservatorium en n hoegesjaol bij enschede ligk ouch de vleegbasis twente die allewijl geslote is enschede heet e modern stadsbeeld mèt naome door de brand vaan dee zoe good wie alle bebouwing in d n as lègkde de meiste febrikke zien gesloop en vervaange door woeninge of bedriefsgebouwe de väöl aw arbeiderswieke geve de stad e typisch interbellum aonziech enschede moot roontelum n donjon oontstande zien roond kraog t stadsrechte die in door de bisjop vaan utrei bekrachteg woorte de stad bleef oonbelangriek tot eind achtiende iew de textielindustrie opkaom wie t industrieel dommenant bèlsj ziech in aofsjeide kós t oetgreuje tot textielcentrum vaan nederland in góng door ne groete brand al bebouwing verlore in de jaore zesteg en zeventeg góng de textielindustrie verlore door concurrentie oet lieg loenlen boenao intensief revitaliseringsprojekte nudeg waore vergliekbaar met die in heerle in de jaore negeteg zaoge planne veur n fusie mèt hengelo en borne tot twentestad t leech die evels in aofgebloze woorte wegens teväöl oonwèl bij de bevölking in datzelfde jaor explodeerde in de wiek roombeek e vuurwerkfebrik boebij doeje vele zien heilegheid paus johannes paulus ii gebore karol józef wojtya wadowice pole mei roeme april waor vaan tot zienen doed paus en daomèt bisjop vaan roeme hoof vaan de roems kathelieke kèrk en staotshoof vaan vaticaanstad paus johannes paulus ii woort in es karol wojtya gebore in t stedsje wadowice in de naobersjap vaan krakau laoter góng heer ouch in krakau woene heer wèrkde es sjemis en had väöl contak mèt de door de nazi s vervolgde joede wat häöm op väöl probleme mèt de machhöbbers kaom te stoon in deen tied veel heer positief op door n groete taolekènnis sportiviteit en talènt es toneelsjriever in woort heer priester boenao heer ethica góng docere aon de universiteit vaan krakau in woort heer vaan dat bisdom hölpbisjop in eertsbisjop heer naom deil aon t twiede vaticaans concilie in pole zetde heer ziech in veur de gelouvege vaan t land die door de communistische regering oonderdrök woorte in t oontstoon vaan de vakboond solidarno heet heerv n groete rol gespeuld in woort heer tot kardinaal beneump wienie in paus johannes paulus i nao daog pontificaat storf voont me in t vaticaan tot ne relatief jonge kardinaal paus mós weure me koos de poolse kardinaal dee es charismatisch en bekind gold heer woort in door nen törksen assassien aongesjote es pacifis zoch heer de maan in de cel op veur mèt häöm te praote sommege meine tot de ussr heitouw had opgedraoge de paus reisde väöl heer brak t record vaan paus johannes xxiii dee um dezelfde eigensjap de bijnaom johnny walker had in kaom heer nao nederland in de jaore negenteg kraog heer ummer mie las vaan gezoondheidsprobleme mèt naom de krenkde vaan parkinson heer storf in zienen opvolger waor d n duitser joseph ratzinger dee de naom benedictus xvi aonnaom de kathelieke kèrk stoont traditioneel bekind es antisemitisch wotya evels heet ziech al in d n twieden wereldoorlog veur de joedse zaok ingezat later bezoch heer dèks leislui vaan aander religies boemèt de kathelieke kèrk laankloupende conflicte had d n islam t protestantisme orthodoxe kèrke boeddhisme en zoe wijer daomèt zat heer de lijn vaan johannes xxiii en aander recènte veurgengers door oonder zien beleid verspreide de krenkde aids ziech euver de wereld evels verbaod heer t gebruuk vaan condooms dit tot groete ergernis vaan neet allein seculier lui meh ouch vaan geluivege en zelfs vaan bisjoppe ouch veroordeilde heer homoseksualiteit tot in de lier vaan de kathelieke kèrk mèt d n duvel geassocieerd bleef oondanks obbenuits drök oet eige gelejer dees conservatief standpunte en de otoritair hajding vaan t vaticaan lieverde zeker ouch in nederland väöl ergernis op hei riechde me de progressief ach meibeweging op al kort nao zienen doed kloonk de roop um johannes paulus zoe gaw meugelek heileg te verklaore santo subito n proceduur die normaal väöl decennia in beslaag nump de paus zien opvolgers benedictus xvi en franciscus gónge dao in mèt op mei woort johannes paulus zaoleg verklaord op aprèl beloke paose volgde zien heilegverklaoring door paus franciscus in dezelfde ceremonie woort ouch johannes xxiii gecanoniseerd slowakije is e land in de karpate in midde europa t is gans door land umgeve en grens aon pole tsjechië oosteriek hongarije en de oekraïne hoofstad is bratislava wijer groete stei zien koice en zvolen slowakije is ingedeild in ach geweste die kraje geneump weure eder kraj is geneump nao zien hoofstad en wijer oonderverdeild in distrikte die okresy heite daovaan zien rs zuuch ouch lies van stej in slowakieje slowaaks is officieel taol en dominant de dialekte vaan t weste wie dat vaan bratislava liekene relatief väöl op t tsjechisch de oosteleke zien oonaofhenkeleker daovaan gaans in t ooste weurt rusyn roetheens gesproke wat n oos slavische taol is of n oekraïens dialek meh toch in oostelek slowaaks euvergeit wijer weurt väöl romani gehuurd en sprik vaan de bevolking hongaars in de vijfden iew vestegde de ierste slave ziech op slowaaks gebeed t waor in de zevende iew deil vaan t riek vaan samo en de proto slavische staot groet moravië bereikde in de negende iew zien huugdepunt wie cyrillus en methodius t christendom introduceerde en keuning svätopluk t riek good oetbreide oeteindelek woort slowakije deil vaan t keuninkriek hongarije tot de veertiende iew in deen tied besloog t woengebeed vaan de etnische slowake väöl mie land es noe ouch waore väöl slowaakse edele aon t hof vaan de keuning wie t osmaans riek de balkan begós te vereuvere versjoof t centrum vaan t riek nao bratislava wat in deen tied es pressburg pressporek pozsony duitse slowaakse en hongaarse naom bekind stoont en in hoofstad woort tege t eind vaan de achtienden iew verveel de invlood vaan slowakije in t revolutiejaor perbeerde slowakije binne de donaumonarchie vaan hongarije nao oosteriek euver te stappe wat evels neet lökde tot t oetereinvalle vaan dit land in woort t land sterk oonderdrök in góng slowakije mèt de boheme en moravië t nui land tsjechoslowakije vörme al bestoont ne gans korten tied n oonaofhenkelek slowaakse raoderippubliek in t akkoord vaan mnchen oet woort tsjecho slowakije op las vaan hitler oontbonde en woort slowakije n apaarte rippubliek oonder sjerpe control vaan nazi duitsland t land woort in door de russe bevrijd die tsjecho slowakije nui stiechte t land bezat hele en t deil lete oetmake vaan t warschaupak nao de vreidzaome fluwele revolutie vaan woort tsjecho slowakije oontboonde gooddeils tege de wèl vaan de slowake wat op januari in effek trooj in mei trooj t mèt nege ander len touw tot de eu tsjechië is e land in midde europa dat gans door ander len umgeve weurt en wel door pole duitsland oosteriek en slowakije hoofstad is praog dewijl aander veurnaom stei brno liberec ostrava en pilsen plzen zien t land besteit sinds en is de leste jaore es vakantieland veur wes europeane in gebruuk gekoume de inwoeners vaan tsjechië zien de tsjeche tsjechië besteit oet kraje geweste en e hoofstedelek distrik de kraje met hun hoofstei zien tsjechië kaom in de late negende iew op wie t gebeed door de premysl dynastie vereuverd woort laank bleef t keuninkriek vaan de boheme n veurnaom lokaal mach meh intern konflikte wie de hussietenoorloge en extern wie d n daartegjaoregen oorlog hadde n verweustend effek op t land dat daan oonder de habsburgers kaom en vaanaof de negentiende iew deil góng oetmake vaan de donaumonarchie naotot dit land in ineinstortde gónge de tsjeche mèt hun naobervolk de slowake de nui republiek tsjechoslowakije vörme dit land bevatte n groete duitse minderheid zoetot t land in op las vaan hitler bij t akkoord vaan muunsje oontboonde woort slowakije woort oonaofhenkelek tsjechië woort e jaor later verdeild in t protectoraat boheme moravië en sudetenland de door pruse bewoende boeteste sjèl vaan tsjechië die bij duitsland geveug woort nao d n twieden wereldoorlog woort tsjechoslowakije door stalin obbenuits gevörmp en in t warschaupak gezet t rezjiem dao gedroog ziech neet gans es marionette vaan moskou in begós dao n periode vaan beperkde vrijheid die de praagse lente genump weurt de ussr veel t land dao op binne en installeerde weer n orthodox communistische regering in begós de fluwele revolutie boedoor tsjechoslowakije oet de sovjetrussische invloodssfeer kaom op januari splitsde t land ziech in twie deile in woort tsjechië lid vaan de nato en in ouch vaan de eu vaticaanstad is de staatkundeg entiteit die t vaticaan belichaamp vaticaanstad ligk umslote in italiaans gebeed t besteit oet neet mie es e deil vaan de stad roeme en wel oet de sint pieterskèrk de vaticaanse musea de vaticaanse hove en ander pontificaal vertrèkke al einwoeners zien functionarisse vaan t vaticaan geinen is dao gebore staotshoof is de paus vaticaanstad is t kleinste land op eerd de meiste bewoeners väöl entans koume oet italië en alle spreke italiaans de kèrktaol latien is ouch officieel daomèt is vaticaanstad t eineg land boe t latien zoe ne status heet vaticaanstad is historisch gezeen de veurtzetting vaan de kèrkeleke staot dee in te groonde góng wie t nui keuninkriek italië t gebeed vereuverde dees annexatie woort door de kèrk neet erkind in losde benito mussolini dit probleem op door mèt pius x t verdraag vaan de laterane te teikene dat verdraag markeerde de stiechting vaan vaticaanstad zwitserland historisch wel zweitserland schweizerische eidgenossenschaft confédération suisse confederazione svizzera confederaziun svizra confoederatio helvetica is n land in de alpe gaans door land umslote en grènzend aon duitsland frankriek italië oosteriek en liechtenstein hoofstad is t relatief klein bern aander stei zien basel lausanne thun zjeneef en zrich t land steit boete de eu en heet n reputatie es neutralen en zörgvuldege staot de inwoeners vaan zwitserland zien de zwitsers al kint zwitserland gein centripetaal nationalisme t is opgedeild in kantons die hiel väöl zelf beslisse t land heet gein staotshoof inkel ne federale raod de kantons zien zwitserland kint veer officieel taole duits frans italiaans en reto roemaans de volkstaol vaan alle duitstaolege is hoegalemannisch de franstaolege spreke vanaajds occitaans allewijl evels dèkser noord frans veur offesjeel opsjrifte in ein taol wie op poszegele en munte weurt latien gebroek zwitserland woort in de aajdheid door de keltische stamme vaan de helvetiërs bewoend tijens zien sleeg tege de helvetiërs heet caesar n groete slachting oonder hun aongeriech nao de volksverhuizinge raakde t land groetendeils door germane en wel alemanne bevolk in riechde de kantons uri schwyz en unterwalden de zwitserse eidgenootsjap op die greujde door de iewe oet tot n de facto oonaofhenkeleke bergrippebliek zoe woorte zoewel de habsburgers es de bourgondiërs verslage in de zestiende iew oontstoonte in zwitserland twie vörm vaan prottestantisme de lier vaan calvijn en die vaan zwingli de lèste woort in t noorde de dominante religie in woort zwitserland tegeliek mèt nederland bij de vree van munster erkind es oonaofhenkeleke staot in vele de franse zwitserland binne dat in door napoleon tot keuninkriek woort oetgerope t congres vaan wene herstèlde zwitserland in zienen awwe vörm in braok ne börgeroorlog oet tösse prottestante en kathelieke zwitserland bleef neutraal in zoewel d n iersten es d n twiede wereldoorlog t trooj in touw tot de volkerbond meh nao woii neet tot de vereinegde naties t land kaom nao es conservatief bekind te stoon doordat belangrieke beslissinge vaanaaf daan bie referendum weure genaome of aafgewaeze pas in krege vrouwlui stumrech en t doorde tot ietot zwitserland lid woort vaan de vn bernhard schlink grodornberg juli ies ne duutsje sjriever en juris schlink greujde op in heidelberg en sjtudeerde dao rechte in promoveerde hae saer ies hae professor in de rechsgesjiedenis aan de humboldt universiteit in berlien zien carrière es sjriever begoes mèt n serie detective romans mèt es hoofpersoon selb ne naam dae aafgeleid ies van t duutsj woord veur zelf in publiceerde hae der vorleser de veurlezer ne deils autobiografische roman t book geit euver ne tienerjóng dae n relatie haet mèt n ouwer vrouw die innins verdwient meh die hae weer truukzuut es r es rechtesjtudent n zaak euver oorlogsmisdade biewoont t book woort ne bestseller en woort in tale vertaald t kreeg versjillende literair pries ouch boete duutsjland in kaom n collectie korte verhaole oet liebesflchten willem kloos mei mièrt waor ne nederlandse diechter en ne belangrieke vertegewoordiger van de tachtigersj willem johannes theodorus kloos woort gebore in amsterdam es zoon van de sjnieder johannes kloos en anna cornelia ameise zien moder sjtorf in johannes kloos hertrouwde in vanaaf sjtudeerde willem kloos klassieke lèttere aan de gemeintelike universiteit van amsterdam en behaolde ziene kandidaatstitel in in ziene sjtudentetied lièrde hae jacques perk kènne van wae r de gediechte nao perks doad oetgaof de inleijing die kloos sjreef bie dees oetgaaf ies later goon gelle es manifes van de bewaeging van tachtig kloos debuteerde in in t tiedsjrief nederland mèt t gediech rhodopis kloos zien gediechte oet de jaore van de e ièw woorte beïnvlood door de ingelsje diechter shelley in riechde hae same mèt frederik van eeden albert verwey frank van der goes en willem paap t tiedsjrief de nieuwe gids de nuje gids op in diet tiedsjrief publiceerde kloos n serie literair kronieke die same e beeld geve van zien poëtica hae lèk hiebie de naodruk op t op n perseunlike meneer weergeve van emoties door d n diechter n väöl geciteerde oetsjpraok van kloos ies dat de kuns de aller individueelste expressie van de aller individueelste emotie moet zin vörm en inhoud zint veur häöm neet te sjeije t geit um l art pour l art kuns um de kuns veur t besjrieve van wat r veult in ziene zièl haet ne diechter twiè miedele klankexpressie en beeldsjpraok kloos vong dat eder uniek geveul n eige beeldsjpraok moos höbbe mèt dees visie zat kloos ziech aaf tege de generatie van dominee diechtersj wie j j l ten kate nicolaas beets en bernhard ter haar die in zien ouge hoeselike poëzie vol clichés maakde ouch publiceerde kloos väöl van zien sonnette in de nieuwe gids dees sonnette were algemein besjouwd es kloos bèste literair werk en es karakteristiek veur de opvattinge van de tachtigersj de gediechte besjrieve de geveules van de diechter en de wieselinge in zien sjtumminge de beroemste diechreigel van kloos ies waarsjienlik waal aan t ing van sjreef kloos same mèt ziene goje vrund albert verwey e lank verhaolend gediech mèt de titel julia een verhaal van sicilië t waor gesjreve in de ouwerwètse romantische sjtiel in de trant van beets woa zie ziech tege verzatte ze publiceerde t ónder t pseudoniem guido t gediech waor bedoeld es grap en deende um de literair recensente van daen tied veur de gek te houwte de actie sjlaagde hoewaal t veur hun belangriekste tiedsjrief de gids neet reageerde in hun brochure de onbevoegdheid der hollandsche literaire kritiek maakde kloos en verwey bekènd dat t n grap waor gewaes ouch in sjreef kloos ónder de naam sebastiaan slaap n veurwoord bie de bundel grassprietjes of liederen op het gebied van deugd godsvrucht en vaderland door cornelis paradijs frederik van eeden deze bundel waor n parodie op de poëzie van de dominees in de jaore van de e ièw begoeste versjillende diechtersj ziech te verzètte tege t individualisme en t kuns um de kuns princiep van kloos zie wolle n miè op de maatsjappie geriechde sociaal poëzie ouch binne de oorsjprunkelike bewaeging van tachtig kaom t tot ruzies van eeden en van der goes dachte dat t socialisme verbetering koes bringe wiel kloos en van deyssel dachte dat t socialisme de kuns tot nivellering zou bringe kloos bleef bie zien oorsjprunkelike ideale en trok ziech truuk um poëzie te sjrieve in zie perseunlik leve kreeg kloos t ouch lestiger hae begoes te drinke kreeg las van psychoses en sjreef sjelsonnette in versjeen de nieuwe gids tiedelik neet meh later ging t blaad toch weer door in kaom veertien jaar literatuurgeschiedenis oet ne bundel mèt kloos zien literair kritieke in trouwde hae mèt jeanne reyneke van stuwe n sjriefster kloos ziene invlood waor doe al väöl minder gewore meh hae bleef gediechte publicere in de nieuwe gids en zou tot ziene doad in de redactie blieve op mièrt kreeg kloos n ièredoctoraat aan de universiteit van amsterdam hie volg t gediech van de zee gepubliceerd in william shakespeare stratford upon avon geduip april aldao mei waor nen ingelsen diechter en bunesjriever heer weurt algemein gezeen es de groetste sjriever vaan de ingelse taol jeh dèks es de groetste sjriever op eerd heer sjreef zoewel komedies es tragedies en in bei zjanres excelleerde heer wijer sjreef heer twie lang verhaolende gediechter en versjeie körter gediechter boe oonder sonnette zie vermoge veur algemein geaccepteerde wierdes oonnaovolgbaar te verklanke in oonsterfeleke citate en t verheffe vaan n sumpel intriezj tot e literair meisterwèrk door inkel taolgebruuk wie in romeo en zjuljet make häöm tot de zoegeneumde prins der diechters skakespeare waor ne mèèster in de retorica in t biezeunder in de satire shakespeare wort in gebore es zoon vaan wantemaker john shakespeare en mary arden umtot ziene vaajer hoeggeplaotsde posities in t gild bekleide kós william nao de latiense sjaol sommege biograve mienge dat e n keend van elizabeth waor in trojde heer de ach jaor awwer anne hathaway hun ierste keend woort t volgend jaor gebore in de jaore negenteg vaan de zestiende iew maakde heer opgaank in de londese theaterwereld heer wèrkde dao neet allein es oteur meh ouch es acteur en woort oeteindelek de baas vaan t buunverbond the lord chamberlain s men tot in opdrach vaan deen edelman acteerde meh door zien gooj reputatie ouch bij de keuning optrad keuning jacob i naom ze in es the king s men aon in trok heer ziech trök op e landgood oet zien lèste weke in is bekind tot de verloufde vaan zien dochter veur t geriech kaom inkel biografe meine vaanwege t sjaars materiaal tot d n diechter acteur en buunsjriever shakespeare mesjiens neet dezelfde mins waor john ronald reuel tolkien bloemfontein januari londe september waor ne britse filoloog en sjriever vaan fantasy romans zien merites ligke dao in tot heer door absoluut te excellere in e zjanre wat door critici neet es literatuur weurt gezeen toch werke wis te sjaope die algemein gewaardeerd weure en die me dèks bij oetzundering toch tot de literatuur rekent zien beuk the hobbit the lord of the rings en the silmarillion weure hiel väöl geleze en de figure oet zien fantasiewereld zien begrippe gewore in de daogelekse spreektaol tolkien woort in in de oranje vrijstaot daan nog zelfstendeg gebore es zoon vaan arthur tolkien en mabel tolkien suffield heer had ei broor mèt drei jaor góng heer nao ingeland veur e femiliebezeuk wie ziene vaajer in zuid afrika storf bleve ze dao evels al vreug begós zien moojer häöm en zie broor privéles te geve ouch in latien wat tolkiens levelingsvak woort in storf zien ma en es wees woort heer oondergebrach in t katheliek birmingham oratory in zien puberteit begós heer n groete interesse veur kuns te oontwikkele en lierde heer väöl taole boe oonder fins wat de veurnaomste inspiratiebron zouw weure veur de elfetaol quenya heer raakde verwikkeld in n romantische leefde veur edith bratt die zien inspiratie waor veur de elf lthien en boemèt heer in trouwde ze zouwe veer kinder kriege in studeerde heer aof aon de universiteit van oxford in en voch heer in d n ierste wereldoorlog nao nog e paar jaor bij t oxford dictionary of english language gewèrk te höbbe woort heer in lector in leeds en in beneump tot professor te oxford dao bleef heer docere tot zie pensioen in boenao heer tot zienen doed bleef sjrieve euver middel eerd in bouwde heer um de väöl kunstaole die heer bedach had n fantasiewereld en n verhaol the hobbit t verhaol waor oorspronkelek veur zien kinder bedoeld meh wie heer t oetgaof bleek t nog mie gepas veur volwassene zienen oetgever vroog daan ouch um e vervolg de perfectionistische tolkien werkde dat vervolg ummer wijer oet tot de doezend pazjena s tellende roman the lord of the rings in en in drei deile woort oetgegeve in de jaore zesteg woorte de beuk immens populair veural oonder studente en tolkien werkde intösse aon verklaorende gesjrifte euver de taole en historie vaan t land ouch sjreef heer nen daarde roman euver t land the silmarillion dit is gei vervolg op the lord of the rings meh speult väöl ieder heer leet t book bij zienen doed oonaofgemaak achter ziene zoon christopher tolkien maakde t aof roald engelbert gravning amundsen hvidsten bij oslo juli noordzie juni waor ne noorse exploreur vaan poolgebiede heer is vaandaog d n daag veural bekind um t es ierste bereike vaan de geografische zuidpool op december roald amundsen woort gebore es telg vaan n veurnaom noorse sjeepveertfemilie nao n neet aofgemaakde medicijnestudie besloot heer exploreur te weure vaan tot naom heer deil aon de bèlsje expeditie van adrien de gerlache nao t zuidpoolgebeed in leide heer zelf n expeditie en wel door t noordwestelek poolkenaal in trok heer door alaska boe heer de gewuundes en euverlevingsmethodes vaan de eskimo bevölking bestudeerde dit alles doog heer es veurbereiing veur n expeditie nao de geografische noordpool wie heer evels huurde tot robert peary en frederick cook dee heer nog kinde vaan de bèlsje expeditie de noordpool bereik hadde besloot heer zoonder dat bekind te make nao de zuidpool te trèkke boe ouch robert falcon scott opaon góng heer leet dat de bemanning pas ter huugde vaan madeira wete ederein góng akkoord op januari bereikde heer de iessjol van ross op inkel plaotse roond de z b leet heer depots achter mèt veer men bereikde heer op december de zuidpool boe ze e bereech achterlete veur scott dee pas eine maond later aonkaom in miert kaom heer wier boete antarctica boe heer vaanaof zie sjip kós telegrafere zoewel op de heen es op d n trökweeg had heer good wier en weineg tegeslaag sjtröch nederlands strucht is e gehuch in de gemeinte valkeberg in zuud limburg sjtröch lik aan d r provinciale waeg tösje oud valkeberg en sjin op geul en weurt tegewoordig dèks besjouwd es n ónderdeil va sjin in woort sjtröch verhaeve tot n eige hièrlikheid d r hièr va kesjtièl sjaloen neumde zich hièr va sjtröch bis waor sjtröch n hièrlikheid ónder napoleon kaom sjtröch bie t kanton valkeberg meh vanaaf woort t n zelfsjtendige gemeinte op januari huèrt t gehuch bie de gemeinte sjin op geul die later opgeit in de gemeinte valkeberg aan de geul ziewaeg in sjtröch zint wiejer door geit de grach euver in n gröb of holle waeg richting sjuèlder en ingber aan t ing van de beboewing lik d r soesberg mythologie is de studie nao t gans lichaam vaan mythes en legendes tot n zeker civilisatie kint ouch weurt de term mythologie gebruuk veur t complex vaan mythes en legendes zelf n mythe moot aon e paar eise voldoen einerzijds moot ze irrationeel zien in t leech vaan de wetensjappeleke methode aanderzijds moot de mythe n verklaoring zien veur t oontstoon vaan de wereld of veurnaom zake in de wereld en mèt aander mythes oet dezelfde mythologie e complex vörme zoe weure vaan mythes oondersjeie de mitste volkere es t neet alle zeunt haant n mythologie in d r romantische de ieëw waoërte in t kader van d r opkoms van de nationaal sjtaote väöl nuuj mythes gemakt die d r èège sjtaot moese legitimere soms geunt die mythes wiet in de gesjiedenis truuk en ze haant dik bies op d r daag va huuj ne groeëte mae irrationele invloed op polletiek handele anne morelli n belzje historica sjreef en redigeerde de grote mythen uit de geschiedenis van belgië vlaanderen en wallonië oeë in de hardnekkigste mythen oontrafelt werre en naeëve hun historische oon woeërhèèd geplaatsjt werre t umvangrieke oonderzeuk waoërt op t belsj vöral dör extreem rechs verguisd zjuus wie och de sjriefster die waoërt gezag haow va belsj of vertrèk in de christeleke besjrijving zien de ierste sjapiters vaan genesis mythisch de res vaan de biebel is of wel historisch wie de beuk keuninge en keuninge of legendarisch wie exodus of lyrisch wie t hoegleed of wel sumpelweeg instructief of filosofisch wie spreuke in de meiste religies heet mythologie n plaots gemeinlik heet die in de religies die es hoeg oontwikkeld weure gezeen minder belaank es in de primitief religies veur us bekinde mythologieë zien de griekse mythologie en de germaanse mythologie de biebel is t heileg book vaan t christendom t is n verzameling gesjrifte die veur e deil in de joedse traditie oontstande zien aajd testamint en veur e deil roontelum zjezus en de vreug christene speule nui testamint veural binne protestantse genootsjappe is t book väöl vertaold en weurt t dèks door geluivege geleze t book weurt ouch boete de kónteks vaan t geluif um zien literair en cultureel beteikenis geleze de biebel is verdeild in zoegenaomde beuk in lengde variërende deile die dèks ein episode of oonderwerp besloon de term geit trök op de vreuger praktijk wie de teks op bookrolle woort gesjreve die inderdaod apaart bewoord woorte dit verklaort ouch boeveur sommege doorlopende verhaole euver twie beuk verdeild zien ze pasde neet op eine bookrol ouch verklaort dit de naom t aajdgrieks biblia miervoud vaan biblion book de beuk zien verdeild in sjapiters en die weer in veerze es me de biebel citeert deit me dat gemeinelek zoe iers neump me dus t book boe t citaot oet kump daan e dobbel ciefer t ierste getal daovaan steit veur t hoofstök vaan t betrèffend book t getal nao d n dobbele punt veur t specifiek veers de sjapiter en veersnommers weure sinds iewe dudelek in de biebelteks aongegeve beuk die verneump zien nao hun hoofpersoen kinne twie naome höbbe dit hèlt verband mèt de versjèllende vertaolinge die de kathelieke kèrk door de jaore heer heet gebruuk awwer lui die nog mèt de biebel vaan beelen en of de canisiusbiebel zien opgegreujd kinne de gelatiniseerde naome sinds de willibrordsbiebel gebruuk me ouch in de kathelieke kèrk de hebreeuwse naome zuug oonder veur mie details t aajd testamint is vaan juudsen oersprunk de canonieke beuk neump me in t joedendom d n tanach hebreeuws in die religie is dat de ganse biebel nog aander gesjrifte oet hebreeuwse krink weure neet door de joede en prottestante meh wel door aander kèrke erkind en geleze in de kathelieke kèrk sprik me vaan de deuterocanonieke beuk nog aander beuk weure zelfs neet door de roems kathelieke erkind meh vinde in aander genoetsjappe wel acceptatie biebelbeuk die me neet es canoniek accepteert weure apocrief geneump me kin de biebelbeuk in diverse grope verdeile in de kathelieke kèrk hèlt me traditioneel n aander indeiling en n aander volgorde vaan biebelbeuk aon es in de prottestantse kèrke dit heet te make mèt de septuagint de griekse vertaoling die vaan groet belaank is gewees veur de ierste christene in d n tanach is de volgorde nog weer aanders hei oonder is de kathelieke indeiling gedeiltelek aongehawwe de deuterocanonieke beuk stoon cursief wie gezag gief t biebelbeuk die wel door de kathelieke meh neet door de prottestante eweure erkind in de tabèl heibove stoon ze cursief de veurnaomste rei daoveur is tot ze neet bij d n hebreeuwsen tanach hure en euver t algemein neet in t hebreeuws meh in t grieks zien euvergelieverd bij sommege beuk heet me klaorbliekeleke hebreeuwse orzjinele kinne vinde in de doej zierolle zuug oonder door de middeliewe heer woorte väöl vaan dees beuk zoonder meujte geaccepteerd ze woorte beveurbeeld opgenome in de völgaot oonder invlood vaan t humanisme begós me kritisch te loere nao de biebeltekste en of ze wel oersprunkelek waore maarten luther besloot alle beuk die neet bij de joede bekind zien neet op te numme veur häöm en veur aander kèrkhervörmers en later prottestantse theologe waore die gesjrifte nog wel vaan theologisch belaank in de kathelieke kèrk gónge stumme op um tzelfde te doen meh op t concilie vaan trente woort beslote um de book die op ieder concilies waore ingerope toch te hawwe zelfs de kathelieke kèrk accepteert neet alle beuk die daoveur in aonmerking koume n aontal book oet de septugaint of sommege edities daovaan steit neet in de kathelieke canon griekse en oosterse kèrke acceptere ze euver t algemein wel dees beuk weure door de westerse kèrke neet tot de biebel gerekend ezra ezra makkabeeë makkabeeë bei vaan manasse psalm allemaol koume ze veur in de septuagint vreuger stoont t book nehemia ouch bekind es ezra vaandao de naome vaan de ierste twie beuk de ethiopisch orthodoxe kèrk accepteert nog aander beuk enoch jubileeë en mekabian en de paralipomena touwveuginge bij baruch de syrisch orthodoxe kèrk accepteert weer aander beuk baruch inclusief t epistel vaan baruch de zoegeneumde psalme vaan salomo koume in geinen inkele canon veur meh stoon wel in bepaolde handsjrifte vaan de septuagint gesjrifte wie dees zien oonder mie intrèssant veur theologe umtot canonieke biebelbeuk soms nao ze verwieze in t nui testamint weurt t leve vaan zjezeke besjreve zoewie de dinger die de alderierste christene mètmaakde en de kwesties die hun bezeghele de revelatie aon t slot beit apocalyptische deils eschatologische tekste euver de canon vaan dit deil vaan de biebel besteit minder verdeildheid prottestante kathelieke en orthodoxe acceptere dezelfde beuk es canoniek apochriefe beuk bij t nui testamint bestoon wel die waore in gebruuk bij christeleke tradities die al in e vreug stadium zien verdwene me verdeilt t nui testamint in veer deile dees apocriefe beuk hure neet bij t nui testamint ze weure neet door de roems kathelieke of prottestantse kèrke erkind sommege vaan dees beuk zien neet bewoerd gebleve en allein bekind oet verwiezinge door kèrkvaajers aandere zien gedeiltelek euvergelieverd dèks es versjendeleerde papyrus de rei tot dees beuk zoe slech bekind zien is tot ze al vreug door hiëronymus en augustinus zien verworpe de beuk waore in gebruuk bij aander christeleke struiminge es de orthodoxe de in de beuk gepropageerde theologie versjèlt soms hendeg vaan wat me in conventioneel christendom gewoen is dit gelt veural veur de gesjrifte vaan t gnosticisme umtot dees gróp in egypte bezunder actief waor en ouch umtot in t druug egyptisch klimaot vergete papyri neet zoe gaw vergoon zien väöl vaan dees gesjrifte in t koptisch euvergelieverd oonder de apocriefe bij t nui testamint zien de visies op d n tied boe in en de meneer boe op de biebel tot stand kaom höbbe door de doezende jaore heer gevarieerd vaanajds woort de teks gezeen es goddelek geïnspireerde gesjrifte opgesjreve door de lui die dèks in de biebel zelf es oteur zien geneump kritisch oonderzeuk heet dat beeld de lèste iewe bijgestèld orthodoxe gemeinsjappe hawwe evels aon de traditioneel opvattinge vas euver awwerdom inspiratie en othenticiteit blijf väöl nog oomstreje en oondudelek de beuk vaan de pentateuch neume gein vaan alle nen oteur traditioneel naom me aon tot mozes de beuk heet gesjreve dat idee sjijnt veur t iers te zien oetgesproke in de babylonische ballingsjap zèsden iew veur christus meh naom pas in t hellenisme n groete vlöch in de individualistische griekse cultuur waor oteursjap väöl belaankrieker es in de hebreeuwse en de griekse gónge vraoge nao wee de biebel daan gesjreve hej mozes waor veur de pentateuch t ierste antwoord de idee tot mozes de vief beuk heet gesjreve vint me nog ummer bij orthodoxe joede dat lievert evels gein klein probleme op um te beginne geit mozes in t book deuteronomium doed sommege zien dat es n profetie dit is meugelek es me de biebel veur goddelek geïnspireerden teks hèlt aandere goon oet vaan t bijlaog door beveurbeeld jozua oetgoon vaan goddeleke inspiratie lievert nog aander probleme op de vief beuk zien neet perfek ze spreke ziech soms tege en daan weer herhole ze dezelfde informatie vaanaof de zeventienden iew is me op die grun begós mèt serieus tekskritiek baruch de spinoza concludeerde es eine vaan de ierste tot mozes neet d n oteur kós zien nao get voortbouwend werk kaom me tot de conclusie tot bij t sjrieve vaan de pentateuch zeker veer sjrievers betrokke zien gewees de jahwis dee god consequent mèt jahwe beneump d n elohis dee in plaots daovaan elohim hier sjrijf ne preestercodex en d n deutonomis aon de lèste sjrijf me deuteronomium touw t book wat stylistisch t mieste einheid vertuint en ouch t mieste vaan de aander veer aofwiek de veer bronne zouwe oetindelek door ne redacteur zien samegeveug tot ei compleet werk dit neump me de documentair hypothees ze is in deze vörm opgestèld door julius wellhausen in d n twintegsten iew zien alternatief theorieë opgekoume meh in de kern heet de documentair hypothees nog väöl aonhaangers umtot de beuk es ierste in de biebel versjijne ze de ajdste gebäörtenisse besjrieve en ze in t joededom hoeger weure aongeslage es de res naom me langen tied aon tot de pentateuch t ajdste deil vaan de biebel is ze zouwe daan in d n tienden of negenden iew v chr begós zien en in de vijfden iew v chr in hunnen huiege vörm zien oetgekristalliseerd volgens sommege oonderzeukers zien ze zjus nao de beuk vaan de profete gesjreve volgens de euverlievering is t book jozua door jozua zelf gesjreve koume riechters ruth en en samuel vaan samuel mèt touwveuginge vaan gad en nathan en koume en keuninge vaan jeremias in feite evels goon dees beuk wijer boe deuteronomium ophèlt de pruus martin noth meinde tot deuteronium oersprunkelek n einheid vörmde mèt dees beuk oetgezunderd ruth dit werk is me de deuteronomische historie goon neume de mieste theologe höbbe häöm dao in naogevolg wat t book ruth betröf d n oteur daovaan zouw n vrouw kinne zien veur en kronieke traditionaol aon ezra touwgesjreve geit me oet vaan einen oteur dee zie werk door de jaore heer is aongevöld door aandere um de lèste oontwikkelinge bij te hawwe de beuk ezra en nehemia die oersprunkelek ei gans book vörmde zien volgens h g m williamson in drei fases oontstande iers zien de diverse lieste en documinte in t book gesjreve daan de memoires vaan ezra en nehemia en tot slot de touwveuginge vaan d n oteur dee t bijeinbrach esther tot slot is rillatief joonk t zal zoe roond v chr zien gesjreve dit kin me dao oet opmake tot t wiesheidsbeuk citeert de wiesheidsbeuk versjèlle sterk in awwerdom job stamp op ze vreugs oet de zèsden iew veur christus en is dinkelek vaan nao de ballingsjap de psalme weure veur e groet deil aon david touwgesjreve meh zien oontstande in e perces vaan zeker vief iewe sommege weure inderdaod geach te stamme oet d n tied vaan de vreug hebreeërs me meint euvereinkomste te zien mèt hymnes oet mesopotamië en oegarit dewijl psalm in verband is gebrach mèt de zonnehymne vaan achnaton egypte veertienden iew veur christus dit verband is evels umstrejje psalm verraojt zoe al tot r oet de ballinsjap stamp aon de reviere vaan babylon nog aandere zien dinkelek pas nao de ballingsjap gediech de spreuke traditioneel aon salomo touwgesjreve höbbe woersjijnelek diverse oteurs verdeild euver miejer iewe de ajdste deile kinne al vaan veur de ballingsjap zien veur de joonkste dink me ieder aon d n daarden iew de sjriever vaan prediker neump ziech qoheleth volgens de traditie is dat obbenuits salomo meh volgens de tekskritiek moot me ouch hei weer aon d n daarden iew veur christus dinke perceis tzelfde gelt weer veur t hoegleed allein gief dat zelf geinen oteur oondudelek is of dit book door eine of miejer lui is gesjreve de beuk vaan de groete profete zien woersjijnelek väöl awwer minstens deile daovaan jesaja weurt door modern oonderzeukers gezeen es e dreideileg werk de ierste deile zien de lier vaan jesaja zelf en eventueel zien lierlinge dit kin al oet d n achsten iew veur christus stamme t twiede deil zouw daan in de babylonische ballingsjap zien touwgeveug t daarde deil door de lierlinge vaan de ballingsjap oteur trök in jeruzalem veur jeremia dink me get soortgelieks t book neump de profeet ziene lierling baruch ben neriah dee kin roond v chr de ierste deile höbbe opgesjreve later volgde twie touwveuginge de lamentaties die iewelaank bij traditie woorte touwgesjreve aon jeremia zien väöl joonger daarden of twieden iew veur christus ezechiël umsjrijf zien eige es de wäörd vaan de profeet ezechiël opgesjreve tijens de babylonische ballingsjap de teks verraojt evels n historie vaan oetgebreide edities oetbreiinge en umwèrkinge wat neet oetslut tot de profeet wel deil heet gehad in t sjriefwerk daniël zouw t werk zien vaan de gelieknaomege profeet oet de zèsden iew veur christus t werk liekent evels veer iewe joonger te zien allewel tot de klein profete in d n tanach ei book vörme liekene ze toch in de loup vaan iewe oet diverse bronne te zien samegestèld me dink tot dat perces in de perzischen tied roond waor allein t book jona is joonger dit versjèlt sterk vaan stijl en weurt ieder in d n tied vaan t hellenisme geplaots de deuterocanonieke en apocriefe beuk zien umstrejje umtot ze neet bij d n tanach hure dèks zien ze ouch gaaroet neet oet hebreeuwse bronne bekind meh allein oet t grieks zuug ouch bove dat beteikent evels neet tot die hebreeuwse bronne noets höbbe bestande de wiesheid vaan jezus sirach beveurbeeld beweert zelf al de griekse vertaoling vaan e hebreeuws orzjineel te zien aander beuk wie baruch en makkabeeë vertuine dudelek spoere vaan ne semitische groondteks dat gelt evels neet veur alle deuterocanonieke beuk in de touwveuginge bij daniël vint me e woordspeul wat ziech neet zoe gemekelek oet t grieks liet vertaole en dus drop wijs tot de teks in die taol en neet in t hebreeuws is opgestèld de veer evangelië zien op te deile in de drei synoptische evangelië mattheus marcus en lucas en t evangelie nao johannes de ierste drei euverlappe ziech op alderlei punte dat veel lui in de ajdheid al op augustinus oonderkós al tot de drei oteurs ziech oonderein hadde euvergesjreve heer meinde tot mattheus de ajdste teks waor de aander twie hejje die naogevolg allewijl dink me tot marcus iers waor zoewel mattheus es lucas höbbe daan vaan marcus euvergesjreve daomèt is evels nog neet verklaord tot die twie werke n aontal episodes gemein höbbe soms zelfs in perceis dezelfde wäörd die bij marcus neet veurkoume me dink daorum aon nen twiede bronteks bekind es bron q die allebei de oteurs los vaanein neve marcus nog hejje gebruuk oondaanks n zwaakde in die riddenatie wie kin zoe e belaankriek werk verlore goon zelfs zoonder tot de kèrkvaajers denao höbbe verweze is dit nog ummer de gebrukelekste theorie de oontdèkking vaan t apocrief evangelie vaan thomas oondersteunt t bestoon vaan bron q de stijl vaan handelinge liek trop te wieze tot dit book vaan dezelfden oteur es dat vaan lucas kump jeh tot lucas en handelinge oersprunkelek ei werk waore vaan alle vief de beuk weurt aongenome tot ze ind iersten iew zien oontstande romeine en korinthiërs galate filipenze thessalonicenze en filemon die de naom vaan paulus drage weure algemein es paulus zie werk geaccepteerd eventueel kinne eine of miejer secretaire betrokke zien gewees aon wee paulus zienen teks dicteerde versjèllende breve wieze dee kant op veur efezers kolossenze en thessalonicenze is dat umstrejje en timothes en titus zien allezeleve neet vaan paulus meh zoe te zien wel vaan einen en dezelfden aanderen oteur vreuger woort ouch hebreeë aon paulus touwgesjreve sinds de rifformatie deit me dat evels neet mie en weurt de breef ouch neet tot de epistele vaan paulus gerekend de kathelieke epistele aofgezeen vaan hebreeërs zuug bove zien geneump nao hun sjrievers me kin evels oetgoon vaan valse touwsjrievinge de sjrievers höbbe ziech dinkelek verstoke achter groete naome wie petrus en johannes sommege touwsjrievinge weure ouch neet door de teks zelf oondersjreve de revelatie weurt touwgesjreve aon eine johannes traditioneel geit me devaan oet tot dit dezelfde is wie johannes d n evangelis dee ouch weer geliek zouw zien aon johannes d n apostel de biebel beweert dat evels nörges expliciet en ouch kritische analyse liek dat neet te oondersteune opvallend is de kinnes die de sjriever aon d n daag lègk vaan de groete profete de biebel is e dik en zier divers book boevaan talloes interpretaties meugelek zien dit arikel kin dao mer hiel beknop op ingoon al iewe heet me in de kèrk gediscussieerd euver de punte boe op de biebel in tegespraok is mèt de wetensjap dit betröf veural t sjöppingsverhaol in genesis al in de ajdheid veel t lui beveurbeeld op tot de biebel n platte eerd liek te veroonderstèlle op groond daovaan stèlde de kèrkvaajers al vas tot de biebelteks neet lètterlek te geluive waor wienie r mèt de wetensjap in strijd waor veur de historiebeuk gelle weer aander dinger de biebel is dèks de belaankriekste bron veur de historie vaan t juuds volk bronne vaan aander volker sjrieve neet zoeväöl euver de joede zoe kin neet weure vasgestèld of de diverse keuninge inclusief de zier belaankrieke david en salomo wel höbbe bestande en of t wie de biebel zeet ouch veur de ballingsjap al nen tempel op d n tempelberg gaof in israël is zier oetgebreid archeologisch werk gedoon um de historiciteit vaan t aajd testamint te controllere mèt wisselende rizzeltaote t nui testamint beit minder probleme de woondere vaan zjezeke doorstoon n kritische lezing neet meh euver t algemein is de consensus wel tot nen historische jezus christus heet bestande en tot roontelum häöm de ierste christene bijeinkaome t probleem vaan biebeltekste die geach weure mèt goddeleke inspiratie te zien gesjreve meh toch in strijd liekene mèt de kinnes vaan de wereld woort deils opgelos door luther dee de canon verkleinde de deuterocanonieke beuk boe väöl in steit wat neet mèt de lier euvereinstumde woort gewoen verworpe in de roems kathelieke kèrk zien zoedoende neve de biebel ouch dogmata vaan groet theologisch belaank de kèrkhervörmers hadde evels radicaol aander ideeë zij meinde tot allein de canonieke gesjrifte de basis veur t geluif kóste vörme dees opvatting steit bekind es sola scriptura allein de sjrif n aander belaankriek versjèl is tot bij de kathelieke de interpretatie vaan de biebel aon de clerus is veurbehawwe dewijl bij de prottestante edere geluivege de tekste zelf maag interpretere de betrouwbaarheid vaan de biebel woort veur t iers irnsteg in vraog gestèld door de filosofe vaan de verleechting zij begóste d n inhaajd vaan t book te vergelieke mèt mythe en legende vaan aander volker en weze op de euvereinkomste veur de geluivege zelf kaom dees idee pas ech oonder drök te stoon mèt de opstèlling vaan de evolutietheorie in de negentienden iew veur t iers kaom de wetensjap mèt n alternatief veur t sjöppingsverhaol wat iewelaank antwoord had gebode op vraoge die de wetensjap neet kós beantwoorde diverse conservatief christeleke genoetsjappe wieze de evolutielier nog ummertouw aof dit gebäört veural in protestantse kring in t bezunder in de vereinegde staote meh ouch in nederland de mierderheid vaan de geluivege geit evels veur n allegorische interpretatie me zouw de gesjrifte mèt aondach mote bestudere um hun woer beteikenis te achterhole modern struiminge wie in nederland t vrijzinneg prottestantisme verwerpe ouch t goddelek karakter vaan de biebel in hun ouge is t ieder n verzaomeling aw verhaole boe me wel t geluif op baseert meh die neet oonfeilbaar of blindelings te volge is t aajd testamint boete de deuterocanonieke beuk is veur t euvergroet deil gesjreve in t hebreeuws dit is n semitische taol ing verwant aon t fenicisch en get wijer aon t oegaritisch arabisch aramees en akkadisch dit waor de taol die de joede algemein spraoke in eder geval in d n tied vaan de rieke juda en israël later wie de joede oonder vreem hiersers kaome raakde t hebreeuws in oonbruuk es sjrieftaol en op e zeker memint ouch es spreektaol oonder assyrisch bewind woort evels neet t akkadisch de veurtaol meh t aramees n taol oet t huieg syrië bijgevolg stoon diverse deile vaan de biebel in t aramees in t bezunder deile vaan ezra en en daniël b wijer geit t veural um losse wäörd soms is neet gans dudelek of e woord noe es hebreeuws of es aramees moot weure geleze in dat geval zien twie vertaolinge meugelek de deuterocanonieke beuk en gans t nui testamint stoon in t aajdgrieks nao de vereuveringe vaan alexander de groete woort dit de veurtaol in e groet deil vaan de mediterraone wereld inclusief de levant zeker veur evangelische doele t verbreie vaan t christendom door de grieks romeinse wereld waor t grieks dus n väöl hendeger keus de soort grieks boe dees beuk in stoon is de koinè t taolvörm die op versjèllende punte vaan t klassiek grieks aofwiek väöl tekste zien ouch get sumpel vaan aard en verraoje dudelek tot de sjriever n aander taol woersjijnelek aramees es moojertaol had neet allein de beteikenis vaan de wäörd en d n umvaank vaan de canon is umstrejje ouch euver de teks zelf besteit oonzekerheid zoe höbbe de samaritaone n juudse sekte die al iewe los vaan t mainstream joededom besteit hun eige versie vaan d n torah en vaan jozua dit gesjrif wiek hei en dao aof vaan de masoretischen teks miestal zien die versjèlle neet belaankriek meh soms zien ze cruciaol veur de beteikenis vaan de teks de vergelieking vaan de twie versies weurt intrèssant mèt de septuagint deneve dees griekse vertaoling vaan t aajd testamint versjèlt ouch vaan de masoretischen teks meh op sommege punte tuint ze dezelfde versjèlle es de samaritaanse biebel de beuk vaan t nui testamint zien in väöl handsjrifte euvergelieverd de versjèlle zien talriek meh neet zier groet bronne die te väöl vrijheid naome zien door de kèrke al vreug verworpe de belaankriekste teks is de zoegeneumden textus receptus tot stand gekoume in t byzantijns riek vergelieking mèt aander bronne heet gezörg veur diverse correcties of alternatief suggesties n modern kritische oetgaaf vaan t nui testamint is t novum testamentum graece dit woort in veur t iers oetgegeve en heet anno al edities beleef t vinde vaan de doej zierolle in t midde vaan d n twintegsten iew is vaan groet belaank gewees wat veer nog aon biebeltekste höbbe besteit veural oet kopieë vaan aw tekste gemaak in de middeliewe en later die zègke dus niks euver wat veur versies nog höbbe bestande en of n teks nog veraanderd is de doej zierolle zien comtemporain en beeje inziech in wat veur tekste toen in umloup waore sommege liekene koelek te zien veraanderd aandere höbbe noe n compleet nui versie gekrege ein vaan de oontdèkkinge die me dao deeg waor de hebreeuwse versie vaan psalm dee es apocrief gelt umtot r ummer allein in t grieks bekind waor t aajd testamint is in t hebreeuws gestèld mèt inkel stökker in t aramees de beuk vaan t nui testamint zien allemaol in t aajdgrieks um perceis te zien koinè grieks die zien door de iewe heer in n väölheid aon taole vertaold groete taole kinne dèks miejer versies nevenein de zin vaan de versjèllende versies in ein taol zit deils in e veraanderd taolgebruuk veur de gemiddelde spreker vaan t nederlands is de staotebiebel lesteg te verstoon de kwestie geit evels deper zoe höbbe kathelieke vertaolinge laank mote voldoen aon theologische eise soms zien miejer vertaolinge meugelek en daan mós de clerus zègke wat good waor get saortgelieks gelt veur de vertaolinge die de jehova s getuige gebruke die mote voldoen aon hun theologisch wereldbeeld wat vaan de groete christeleke kèrke sterk versjèlt naotot alexander de groete t kortbij ooste oonder de voot leep kóste de joedse gesjrifte oonder de aondach vaan de grieke koume diverse vertaolinge in t grieks woorte gemaak meh oetindelek raakde einen teks algemein in gebruuk dit gesjrif neump me de septuaginta al in d n daarden iew veur christus woorte de beuk vaan d n torah vertaold volgens de euverlievering door joedse vertaolers vaandao de naom dee in t latien zeventeg beteikent in de twie iewe daonao volgde de aander biebelbeuk zoe goed wie diverse deuterocanonieke beuk de septuaginta waor vaan enorm belaank bij de verspreiing vaan t christendom in t romeins riek meh ouch bij joede oet d n diaspora die dèks gein hebreeuws mie kóste leze mèt de opkoms vaan t christendom oontstoont ouch vraog nao latiense taolversies in t weste vaan t riek verstoonte gewoen lui dèks gei grieks sinds ind veerden iew hanteert de kathelieke kèrk de völgaot n vertaoling gemaak door hiëronymus die woort evels pas op t concilie vaan trente oetgerope tot de insegste canonieke vertaoling zoedoende zien door de ganse middeliewe heer nog aander latiense vertaolinge neve de völgaot in gebruuk gewees toch is t mieste daovaan verlore gegaange vaanaof de vreugmodernen tied zien theologe de euvergelieverde tekste goon verzaomele oonder de naom vetus latina de tekste versjèlle zier in kwaliteit en karakter veural de evangelië lieke dèks te zien vertaold aander vertaolinge zien vaan minder belaank gewees meh weure toch oonderzoch op intrèssante aofwiekinge die zouwe kinne beröste op verlore gegaange versies ouch veur taolkundeg oonderzeuk zien ze soms zier belaankriek al vreug bestoonte aramese vertaolinge targum die me kin zien in de conteks vaan n taolkundege veraandering in palestina zuug bove de syrische biebel is ouch vaan belaank syrisch is feitelek ouch n aramees dialek meh vaan aanderen aard es t biebels aramees zier aajd zien ouch de koptische en de armeense biebels in de veerden iew vertaolde bisjop wulfila groete deile vaan t nui testamint in t gotisch wiedoet de ajdste germaanse teks vaan serieuzen umvaank zuug oonder veur wijer middeliewse vertaolinge in de middeliewe had t vertaole vaan de biebel nao de volkstaol gein prioriteit meh noe en daan woorte ze wel gemaak al in kaom jacob van maerlant mèt ziene rijmbiebel dit kin me nog geinen echte biebel neume d n teks weurt neet gevolg allein de verhaole weure naovertèld wel n echte vertaoling zij t nog neet gans compleet is de hernse biebel gemaak in t kloester vaan herne vlaoms braobant oet groete deile daovaan woorte in in delft gedrök d n delftse biebel is de ierste gedrökde biebel in t nederlands mèt de koms vaan de rifformatie woort de positie vaan de biebel in t christelek geluif väöl sterker veur de prottestante is allein heer de basis veur t geluif sola scriptura zuug bove de geluivege mote häöm in hun eige taol kinne leze dit waor de basis veur de van liesveltvertaoling oet gecompleteerd in aongevöld mèt commentair in in kaom n aander vertaoling oet de deus aesbiebel bei vertaolinge baseerde ziech deils op luther deils op de völgaot de kathelieke kèrk kós neet achterblieve um häör volgelinge nen eige biebel nao de zin vaan de eige lier te geve maakde ze de leuvese biebel oet dees vertaoling woort astrein e groet succes naotot op t concilie vaan trente de völgaot es insegsten teks waor aongenome mós de leuvese biebel hei en dao weer gecorrigeerd de moerentorf versie kaom in oet de leuvense biebel is dèks herdrök en bleef tot in de negentienden iew bij kathelieke in gebruuk op de synood vaan dordrech woort beslote tot n nui vertaoling nao t nederlands mós weure gemaak die mèt zörg oet de groondteks mós weure umgezat heibij zouw ouch good mote weure gelèt op de calvinistische theologische opvattinge wie die dao wijer woorte vasgelag in kaom de zoegenaomde staotebiebel oet die alle awwer vertaolinge entans in calvinistische kring deeg vergete ouch woort zier ing op de taol gelèt me wouw correk en veural consequent nederlands sjrieve t rizzeltaot waor e liechtelek archaïsch ouch veur toenmaolege begrippe en plechteg taolgebruuk opvallend zien de lètterleke vertaolinge hebraïsme en graecisme die nudeg woorte gevoonte um kortbij de bedoeling vaan de teks te blieve väöl vaan die typische oetdrökkinge leve tot op d n huiegen daag wijer es spreekwäörd of gezagdes zoewiezoe höbbe de keuzes die bij dees vertaoling woorte gemaak enormen invlood op de vörming vaan t standaardnederlands gehad de staotevertaoling bleef tot in d n twintegsten iew bij calviniste algemein in gebruuk al woorte wel diverse taolkundege moderniseringe gemaak palmbiebel jongbloed editie tukker editie etc ouch nao de koms vaan de nui vertaoling vaan bleve orthodoxe protestante de staotevertaoling gebruuk allewijl gebruke de bevindelek gerifformeerde nog ummer n editie mèt de leuvese biebel en de staotebiebel waore de twie groete kèrke in de nederlen content eine vaan de ierste dee de taol vaan de staotebiebel te lesteg voont waor de progressieve predikant willem antony van vloten tösse en gaof heer in diverse zwoer geannoteerde deile zien eige vertaoling oet die veur leke begriepelek mós zien belaankrieker woort de vertaoling vaan t nui testamint door gerbrand vissering oet ouch vissering zien motivatie waor de oonbegriepelekheid vaan de staotebiebel dees vertaoling die in verbeterd woort is veural door duipsgezinde nen iew laank gebruuk de voorhoevevertaoling oet oontstoont in de vergadering vaan geluivege dit losvas verband gebruuk allewijl n herziening oet die de telosvertaoling weurt geneump in kaom de leidse biebel oet gemaak door professore aon de universiteit vaan leiden ouch hei woort weer verdeild op gereageerd meh de discussie euver wel of neet de staotebiebel vervaange kaom noe serjeus aon t rolle aon t ind vaan de negentienden iew voont me t ouch in kathelieke kring tied veur n nui vertaoling j th beelen maakde n vertaoling die zoewel in nederland es in vlaondere woort gebruuk tösse en versjeen in den bosch de zoegeneumde professorebiebel n vertaoling vaan t aajd testamint hei in woort mèt vootnote verweze nao tekstueel kwesties me voont t nog neet nujeg um de vertaoling veur e breid pebliek touwgenkelek te make ze waor veural op seminariste geriech ouch in vlaondere kaom n nederlandstaolege professorebiebel oet belaankriek is ouch de vertaoling vaan t nui testamint door theodorus van tichelen oet katheliek nederland kraog pas in n volweerdege vertaoling veur e breid pebliek de canisiusbiebel boevaan al in t ierste deil versjeen en boevaan in t nui testamint vaan waor oetgekoume is nog n typisch kathelieke vertaoling die kortbij de völgaot blijf meh wel oet de groondteks is vertaold t waor evels veur t iers in langen tied tot de biebel noe door gewoen kathelieke toes kós weure geleze t versjijne vaan de canisiusvertaoling hingk same mèt de vörming vaan de kathelieke universiteit nimwege deil vaan kathelieke renaissance in nederland t nederlands biebelgenoetsjap n prottestantse organisatie besloot in tot t make vaan n nui vertaoling in versjeen t nui testamint in kaom de ganse vertaoling veerdeg me besloot tot e compromis väöl vaan de typische formuleringe boe de orthodoxe gere aon vashele zouw me behawwe heidoor vörmde de nui vertaoling algemein bekind es nbg mer n zier gedeilteleke modernisering oetindelek gónge de mieste meh neet alle orthodoxe mèt de bevindelek gerifformeerde hele vas aon de staotevertaoling zuug bove wel woort de vertaoling vaan de nuie standaard oonder de prottestante vertaolinge wie de voorhoevebiebel raakde in oonbruuk nao t twiede vaticaons concilie wejde in de kathelieke wereld ouch ne nuie wind de canisiusbiebel waor innins te awwerwèts de kathelieke biebelstiechting kaom in mèt n nui vertaoling de willibrordvertaoling n revisie woort gemaak in n grundeger revisie oet heet noets n imprimatur gekrege in de willibrordvertaoling zien noe wel de tekste direk oet t hebreeuws en grieks vertaold en neet oet de völgaot door zie modern taolgebruuk voont de willibrordvertaoling ouch ingaank oonder prottestante de meujte vaan t neume weerd zien ouch de groet nuitsbiebel gnb en het boek dit zien evangelische vertaolinge veur e groet deil gemeind um oongeluivege tot t christendom te bekiere en of joongere te enthousiasmere de inspiratie veur de ierste vertaoling kump oet amerika boe me al in de jaore zèsteg t great news for modern man had oetgegeve t is n oecumenisch initiatief vaan t nbg en de kbs de vertaoling kaom in oet in kaom n revisie veerdeg het boek wat in oetkaom is n vrij hertaoling die veural in orthodoxen hook neve aander vertaolinge weurt gebruuk zoewel de gnb es het boek höbbe zwoere kritiek gehad um de oongewijde taol boe ze in gestèld zien al sinds de jaore zeventeg streefde de nbg en de kbs denao n oecumenische biebelvertaoling te make t vertaolwerk begós in de ierste beuk zaoge in t leech dit leide al direk tot väöl discussie oetindelek woort de ganse biebel in oktober geprizzenteerd de prizzentatie trok bezunder väöl media aondach en de nui vertaoling verkoch good diverse oetgaove woorte gemaak veur de kathelieke en protestante merret es leesbook in n paralleleditie mèt de staotevertaoling t versjijne vaan de nui vertaoling veel oongeveer same mèt de vörming vaan de pkn de nui protestantse fusiekèrk in nederland dao woort ze vrij algemein aongenome zoetot de vertaoling vaan feitelek neet mie weurt gebruuk in de kathelieke liturgie weurt de nui vertaoling neet gebruuk ouch in versjeen de naardense biebel dees vertaoling die t werk is vaan predikant pieter oussoren is in t bezunder gemeind um te weure veurgeleze en deit daorum zengeteg aon de vreugste biebeltekste in t limbörgs zien de wachtendonkse psalme t geit hei um gedeilteleke kopieë vaan ne codex oet d n tienden iew aon de taol te zien is dit ouch weer n kopie en wel vaan n aajdhoegduits um perceis te zien middelfrankisch orzjineel oondaanks de neet ideaol zuverheid boete de middelfrankischen invlood steit d n teks ouch vol mèt latinisme is dees teks vaan zier groete weerde veur de taolwetensjap umtot t ein vaan de umvaankriekste en toch ouch ein vaan de zuverste aajdnederfrankische aajdnederlandse tekste is aon de taol te zien is t handsjrif örges oet t gebeed tösse maos en rijn aofkumsteg dat kin eve zoe good remund es dusseldörp zien t handsjrif is intösse verlore gegaange meh kopieë zien bewoerd vaan psalme en zoewie inkel glosse pas väöl later in d n einentwintegsten iew versjene de ierste vertaolinge die bewös in t limbörgs gestèld waore dit waor deil vaan nen algemeinen trend nao emancipatie vaan streektaole in versjeen n vertaoling vaan t marcusevangelie in t venloos door e team oonder leiing vaan ds titus aris zij streefde denao d n teks zoe volks en levendeg meugelek te vertaole zoonder al te väöl theologisch jargon t book hèt daodoor t gooje nièts van marcus i p v evangelie en de apostele höbbe naome wie pieëter kuuëb en drees t nederlands biebelgenoetsjap begeleide t gans perjek roond deenzelfden tied kaom jo bronnenberg oet zittert mèt de vertaoling vaan alle veer de evangelië heer sjreef in zie persoenelek idiolek en gebruukde ouch zien eige spèlling die oonder mie opvèlt door t gebruuk vaan de h um de sleiptoen aon te geve t bisdom heet veur dezen teks gein imprimatur aofgegeve bronnenberg meinde zelf tot dit kaom door zien vertaoling vaan theologisch belaoje wäörd die in de kathelieke lier neet geveuleg ligk in kaom colla bemelmans oet nut ne bekinde dialeksjriever meh ouch ne gediplomeerden theoloog mèt zien nutse vertaoling vaan t hoegleed de vertaoling hèt ouw leedjes vuur noe en versjeen es nommer op de lilili neve viefteg modern psalme die gein vertaolinge zien meh boeveur de inspiratie wel bij de psalme vaandan kump op ganse biebels in streektaole of groete deile daovaan waor t laank wachte biebelfragminte in nederlandse dialekte gief t evels al hiel laank es me e stäölke vaan n taol of e dialek wèlt geve gebruuk me dao dèks n biebelteks veur zoe versjeen in t dialecticon vaan johan winkler boe in t verhaol vaan de verlore zoon lucas in talloes nederlandse nederduitse en friese dialekte woort naovertèld in herhaolde taolkundege harrie scholtmeijer dit op get kleinder sjaol t zal gein verbazing wèkke tot t fries de ierste streektaol waor die mèt n biebeltraditie kaom oet de aajdfriesen tied zien gein biebeltekste bekind allein citaote in rechstekste gijsbert japickx maakde in de zeventienden iew viefteg psalmberijminge veur in de kèrk dit kin me dus gein echte vertaolinge neume de ierste ganse biebel versjeen in vaan de hand vaan aeilco wumkes en eeltsje boates folkertsma in hadde ze t nui testamint al oetgebrach bezwoere tegen t awwerwèts karakter vaan de taol en de al te ing ènting op de staotebiebel boedoor veur kathelieke frieze dit werk zoewiezoe al gein optie waor maakde tot me in mèt n nui vertaoling kaom die woort in herzeen in dees versie gebruuk me die noe nog neve de standaardfriese biebel zien ouch biebeldeile vertaold gewore in t schiermonnikoogs t molkwerders t intössen oetgestorve dialek vaan molkwerum zoewie in t noord fries en saterfries in versjeen de ganse biebel in t twents dit waor t werk vaan anne van der meiden dee dao jaore euver had gedoon ieder waore deile vaan zien vertaoling al los versjene te beginne mèt de band nt in aander streektaole mósten t doen mèt deile vaan de biebel in t zier biebelvas zieland kóste vertaolinge versjijne vaan de beuk ruth psalme job hoegleed jona marcus en revelatie ouch vaan t apocrief evangelie van thomas versjeen n vertaoling vaan dezelfde vertaoler dee ouch job deeg n gans curieus vertaoling of beter bewèrking waor die nao de rotterdamse straottaol die versjeen in en waor veural op antilliaonse joongere geriech e vreug initiatief waor d n ingelse wyclifbiebel oet de veertienden iew dit initiatief hóng same mèt de lollardy n beweging die ziech verzat tege t elitair karakter vaan de roemse kèrk en daomèt vaan groeten invlood op de rifformatie waor dees ingelse vertaoling vaan de völgaot woort verboje meh oondaanks dat gief t nog ummertouw zoe n handsjrifte ze moot daorum zier populair zien gewees n aander middeliewse vertaoling is de mentelbiebel oet dit werk is bekind gewore doortot gutenberg get exemplaire devaan heet gedrök t italiaans kint de malermibiebel oet de groeten impuls veur biebelvertaolinge waor de rifformatie in brach maarten luther zien versie vaan t nui testamint oet in de ganse biebel zienen invlood op de canon en de tekskritiek waor enorm me zuut door dit artikel heer verwiezinge nao zie werk in naovolging vaan luther oontstoont in zwitserland de zwinglibiebel in fraankriek waore op dat memint al kathelieke biebels versjene e nui testamint in ne ganse biebel in wie in oonder invlood vaan t calvinisme ouch n prottestantse vertaoling versjeen vaan pierre robert olivetan es reactie dao op kaom in ouch in de franstaolege wereld ne leuvense biebel oet dee laank bij de kathelieke in gebruuk bleef later vertaolinge volgde in alle len belaankriek is veural de king jamesvertaoling oet die veur de ingelse prottestante oongeveer is wat de staotevertaoling veur de nederlandse is ouch in de scandinavische len die es ierste officieel op t lutheranisme euvergónge versjene in de zèstienden iew al vertaolinge deens mikkelsen kopenhaagse vertaoling zweeds vasabiebel in t spaons verjseen in de reina valeravertaoling veur missie en zendingsdoele woort de biebel ouch in neet westerse taole umgezat in versjeen t nui testamint in t massachusetts n algonkische taol gesproke in de gelieknaomege staot dees vertaoling is belaankriek umtot die taol intösse is oetgestorve veural vaanaof de negentienden iew wie t modern imperialisme de wereld in ziene greep heel en euveral missionaire en zendelinge in t spoer vaan de koloniste kaome versjene väöl vertaolinge vaanaof vertaolde j f c gericke de biebel in t javaans in de hoonderd jaor daonao zouwe talrieke taole vaan nederlands indië volge mèt de missie en zending geit t vertaole vaan de biebel in nui taole tot op dezen daag door arnhem kleverlands ernem is de hoofstad vaan de nederlandse provincie gelderland nao aontal inwoeners is t evels mer de derde stad vaan die provincie nao nimwege en apeldoorn op januari had de stad inwoeners börgemeister is ahmed marcouch vaan de pvda arnhem is hoofstad en daomèt administratief centrum vaan gelderland same mèt apeldoorn en nimwege vörmp t nen triangel vaan stei die t diechbevolk centrum vaan gelderland is dao umheen ligke veural landeleke gebejer arnhem hoesves e business park boe op väöl nationaal importante bedrijve stoon arnhem is daomèt n deenste stad gein industriestad arnhem hoesves wijer ne zoo burger s zoo en n opelochmuseum arnem heet oondanks zien rieke historie wieneg historisch gebouwe de stad leep in d n twieden wereldoorlog zwoer sjaoj op veurnaom gebouwe wie de eusebiuskèrk zien nao d n oorlog nui gebouwd de stad is ruim opgezat en kint relatief väöl parke de stad kint es einegste in nederlans nog trolleybösse e systeem wat in nederland es verawwerd gelt meh door de stad arnhem neet gaw zal weure verlaote de bösse zien geziechsbepalend veur de stad gewore en vörme zelfs n toeristische attractie arnhem oontstoont op ne rögk bij de nederrijn op hoeger gelege gebeed aon de jansbeek in kraog de plaots stadsrechte me verlag de loup vaan de rijn zoetot arnhem aon dee revier góng ligke en de stad in de handel mèt holland en de duitse len kós mètdoen in had de stad inwoeners explosief greujde de stad nao ca veural door instroum vaan rieke lui oet de umgeving heidoor kraog de stad de bijnaom d n haag vaan t ooste in dezen tied zien ouch de parke aongelag in voont de slaag um arnhem plaots bij dee slaag en t dao op volgende geweld woort de stad groetendeils verweus en geplunderd nao d n oorlog is ze gooddeils in moderne stiel wie nui gebouwd leie dialektisch lèje laie is n stad n zuid holland bij d n haag en nao rotterdam d n haog en dordrech de veerde stad vaan de provincie ze had op januari inwoeners leie is vaanajds n industriestad meh toch in d n ierste plaots studentestad hei woort in de ierste universiteit vaan nederland geëupend de noe nog bleujende universiteit van leiden de stad herberg n aontal musea vaan nationaal belaank wie t rijksmuseum van oudheden t rijkmuseum voor volkenkunde naturalis en de botanische hove die al veerhoonderd jaor veur de studente aon de universiteit weurt oonderhawwe en väöl publiek trèk leie heet n bezeenswierdeg centrum mèt bezoonder väöl grachte aon t rapenburg stoon väöl professorshoezer de pieterskèrk is bekind vaan universitair oraties beveurbeeld bij t oetgeve vaan honneursdoctorate de marekèrk oet is mèt de middelburgse ooskèrk ei vaan de weineg veurbeelde vaan veurnaom kèrke die tösse de middelieuwe en de negentiende iew woorte gebouwd sjutspetroen is st pieter vaandaor tot t blazoen vaan leie twie sleutels bevat sins weure veural in t centrum meh ouch wel daoboete op blin mör gediechter in versjèllende taole gesjèlderd die ouch de kleiner sträötsjes en gètskes bezeenswierdeg make leie claimde oets t roemeins lugdunum batavorum te zien oonderzeuk heet eindudeg oetgeweze tot t dat neet waor dees plaots laog örges bij t modern katwijk in weze oontstoont de plaots pas in de middelieuwe es dörp aon de riendiek in kraog t stadsrechte en t oontwikkelde ziech lankzaam tot twiede stad vaan holland door zien bleujende lake industrie in woort de stad nao e beleg vaan twie maond door de kabeljouwe oonder aonveuring vaan heertog jan van beiere vereuverd in koos de stad de kaant vaan d n opstand heertog alva perbierde de stad in trök te vereuvere same mèt alkmaar bei operaties mislukde al mós leie veur daoveur wachte tot in wöllem van oranje de stad oontzètde dit leids oontzet weurt allewijl nog eder jaor op oktober geveerd es beloening veur de persistentie vaan de leienere kraoge ze t volgens jaor häör universiteit in d n achtienden iew verveel de lake industrie en bleef de stad inkel es universiteitsstad vaan belaank in waoërt caspar reuvens beneumd es örsjte hoeëgleraar in de archeologie op de waelt beildhouwkuns is ein van de beildende kunste in t algemein versjtit men ónger beildhouwkuns de vervaerdiging van portrette koppe bustes torso s en beilder oet ónger angere marmer greneet zandsjtein of beton de kuns is óntsjtange in de awdhied en mit venus van willendorf klassiek egyptisch grieks de discuswerper venus van milo romeins gotisch en renaissance is t ein kuns van alle tieje en plaatsje ouch anger óngerwerpe zoa es dere absjtracte vörm waore dankbaar objecte om in sjtein oetgebeild te weure in väöl kirke en kathedrale vink me hèndig väöl heiligebeilder aan de kollomme mer ouch kint me väöl kunswirke bewóndere in parke en gaerd zuug ouch bildhouwers informatica weurt omsjreve as de weitesjap die zich bezighilt mit t beheerse van complexiteit onger angere op t vlak van informatie en gegaeves communicatie softwareboe en technisch weitesjappelik raekene de term complexiteit git hie mie euver de algemein beteikenis en neet euver de complexiteitstheorie informatica is auch de tak van techniek die zich bezighilt mit het programmiere van computers computerweitesjap weurt gebroekt es synoniem veur informatica maer dae moag neet verwart weure mit t eigelike bauwe van computers op ein anger maneer kint me informatica opdeile in veer aspekte auch waal de veer t s genump oersjprónkelik waor inne computer inne persoen dae beraekeninge oetveurde minsjelike computers woerde beveurbeild ingezat om tabelle veur de sjeipvaart en de astrenomie op te sjtèlle de correctheid hievan waor hèndeg belangriek n fout in n tabel vool neet direk op en kos veur de gebroeker van de tabel groete gevolge höbbe hiedoor waore väöl luuj op zeuk nao gereidsjappe om de minsjelike computers te assistere in dees omgaeving kaome charles babbage en ada lovelace in mit t concep van de machinale computer hienao zou t nog mië as n ièw dure vuurdat de iesjte elektrische computers geboewd woerde doer t wèrk van onger angere konrad zuse alan turing en john von neumann weitesjap oet t latien scientia kènnis is t minsjelik sjtraeve om n model van zien omgaeving te sjöppe doer dit te besjtudiere en in terme van waor en onwaor te besjrieve n feit dat veur waor weurt aangenomme zónger bewies hèt n axioma mit de weitesjap weurt zoewaal de verzamelde kènnis as de activiteit van t verzamele van dees kènnis bedoelt de meneer woerop weitesjap kènnis verzamelt is te ongersjeie in zuver weitesjappelik ongerzeuk t straeve noa verdeping en oetbreiing van kènnis en toegepas weitesjappelik ongerzeuk dat gerich is op praktische doeleinde veur óngerzeuk hantiert me bepaalde weitesjappelike criteria en ongerzeuksmethodes de weitesjappelike sjtudie van weitesjap en de weitesjappelike methode hèt weitesjapsfilosofie tösje en doctoreerde nederlands limburgers gedefiniëerd óp groond van gebaoërteplaatsj an de vólgende universitete en hoeëgsjoeële hie oonder ópgesomt vanaaf limburgse doctorate de ow dissertaties zeunt gesjraeve in t latien de later in duutsj fraans nederlands of ingelsj de taal is evvel neet geboonde an t laand oeë de universiteit liekt mae ieëder an t oonderwaerp en t belang daovan in e bepaald laand d r waoërt óp veldeke gedoctoreerd mèt n duutsje dissertatie in luuk of óp jeanne d arc mèt n fraanse in amsterdam vastenaovend vastelaovend of carnaval ies t fiès dat veuraafgeit aan de vastentied van de katholieke de fièrtig daag veur de paosje vastelaovend of vastenaovend vèlt ummer zondige veur paosje dat ies waeke x wèrkdaag minus vastelaovesmaondig en vastelaovesdinsdig dat zin dus vastedaag paosje ies ummer de ièrsjte zóndig nao de ièrsjte volle maon dae nao mièrt vèlt carnaval weurt ouch gevierd in ander katholieke gebeje in nederland in t belsj in t rienland duutsjland in venetië in zuud amerika op de antillen enz n ander meugelike verklaoring veur de term is t latiense carrus navalis sjeepswage wat zou verwieze nao rondtrèkkende groepe in n es n sjeep umgeboewde wage of kar t zoageneumde narresjeep meh t kèn ouch verwieze nao t sjeep woamèt de god van de ziè van de kelte en de germane oet t noorde kaom um deil te numme aan de winterfièste in heerle en umsjtreke veurt tiedes de carnavalsdaag de blauw sjuut sjeep rónd die lèk in versjillende plaatse aan de bemanning viert vervolges fiès mèt de plaatselike carnavalssociëteit en aanhang de vastenaovend huèrt bie de veurjaorsvieringe en vröchbaarheidsvieringe die sjtamme oet de germaanse tied rónd woort de viering door de kèrk verzat nao de tied veur t begin van de vaste in de mieddelièwe moch t volk ziech tiedes die drie döl daag oetleve veuraafgaond aan de vièrtigdaagse vastetied ièwelank gaof de kèrk dao ruumde veur mèt ouch moraliserende bedoelinge door de waereld drie daag op de kop te zètte woort dudelik gemaak wie t normaal leve d r oet zou moete zin waal hou de katholieke kèrk meujte mèt de sóms heidense utingsvörme t vermómme mèt derevelle duvelsköp en maskes ouch t verkleie van manne in vrouwekleier woort veroordeild daoneve woort op die fièste euverdadig gegete en gedrónke vanwege dees excesse bie de heilige nachte weihnachten van de germaanse neet geluivige woorte op n gegeve moment dees ónoetroeibaar vieringe door de katholieke kèrk verplaats nao t begin van de vaste dat ies ouch de rae dat t fiès van de geboorte van christus verplaats woort nao december in de e en e ièw woort ouch in kloastersj vastenaovend gevierd door zoawaal monnike es nonne wat ummer verbao waor um te ete en te drinke dat moch noe thee koffie sjoekkelaad kaarte danse en gelökssjpele ete waor d r in euvervloed mèt wien dit zou o a plaats gevónge höbbe in n kloaster in kölle veur de twiède waereldoorlog sjpeelde t carnavalsfiès ziech veuraal aaf in de herberge dao woort mèt katte geknöppeld en sjpeller wie gaustrèkke en hanehouwe gesjpeeld van te veure houwe de jóng luuj aan de deure gebedeld veur sjpek en eier en get kleingeld op dinsdigaovend woorte hièringe gebete n aantal gezoute hièringe woorte mèt tuikes aan t plafón van de herberg opgehange de aanwezige moeste probere um zoane hièring aaf te biete lökde dat dan kreeg se e glaas beer t hièringbiete van allewiel vingk plaats op esjelegoonsdig en dan èt me ziech in de café ne ingelagde zoeren hièring oet de voes in de e ièw woort door de börgersj van mestreech venlo baek zittert heerlerhei en valkeberg n carnavalsvereiniging opgeriech in naovolging van kölle um de fièstelikhede in gooj bane te leie rónd de ièwwiesseling nao de e ièw hele väöl van die vereiniginge op te besjtoon meh in de jaore van de e ièw woorte ze heropgeriech tot in de jaore vieftig doerde t veurdat r euveral in limburg carnavals vereiniginge waore de carnavalsviering ies vanoet duutsjland en veural vanoet t rienland nao limburg en brabant euvergewejd t ièrsj nao mestreech rónd daonao nao venlo zittert en valkeberg en zoa wiejer in t jaor sjtart in kölle duutsjland ne wèrkgroep besjtaonde oet persone mèt t nao n lang pauze vanwege de franse bezètting organisere van n carnavalsfiès ze organiseert ne optoch mèt es hoagtepunt de held carnaval jaor later zal dae vervange were door de carnavalsprins de held waor de gelieke van keizer karel v t waor bedoeld es parodie op t pruusj militarisme t saluut de carnavalsgroet woort en weurt verkièrd um met de hand veurlangs tege de linkerwang aan gegeve de pruusje sjtónge ouch bekènd veur hunne lintsjesrege in drage de lede van de cv es herkènningsteike n militair óndersjeiing en kriege luuj die ziech verdeenstelik höbbe gemaak n orde ouch ander vörm van carnavalviere zoa es de buut en buuttereedner t tanzmarieche de raod van èlf en t ouw wieverbal zou oet t rienland aafkómstig zin t gekkegetal weurt t carnavalsgetal umdat t zou verwieze nao t gekkegetal èlf óf umdat allebei de ciefersj in t getal aangeve dat ederein geliek ies luuj verkleie ziech en goon gemaskerd of gesjmienk op sjtap tot de jaore in de e ièw moch dat allein tiedes de drie vastenaovesdaag op ander daag in t jaor waor t verbao um gemaskerd te loupe of ziech te verkleie in n vrouw es se man waors of in ne man es se n vrouw waors kloksjlaag oer dinsdignach moos dat masker dan aafgezat were zoadat ederein dan wir herkènbaar waor in t begin waor dat ouch de reigel bie t ouw wieverbal in de lètste jaore weurt carnaval ummer miè óntmaskerd umdat n maske benauwd ies in t drage en lestig um mèt te drinke in plaats daovan weurt r gesjmienk t massaal boete carnaval viere mèt n optraeje van artieste ies get van de lètste decenia mèt carnaval weurt euveral de draak mèt gesjtoke en gesjamp de boel weurt umgedrièjd of óndersjtebove gezat me moet t allenei neet serieus numme t fenomeen carnavals prins en minister mèt zien gevolg ederein in vol ornaat en t willekeurig oetreike van hoesordes moet me in diet verband zeen de carnaval besjteit oarsjprónkelik oet drie fièsdaag zóndig maondig en dinsdig dat zin de drie döl daag sjtónderdigs nao esjelegoonsdig vingk op versjillende plaatse t kasteleinsbal plaats woabie de kasteleins die hel höbbe moete wèrke in de aafgeloupe daag hun gezamelik fiès houte carnaval weurt gevierd op sjtraot in t café op sjoal en bie de vereiniging dao weurt gezamelik gesjprónge en gedans op carnavalsmuziek en dao vinge optraejes plaats door de luuj zelf of door artieste dan weurt de actualiteit en ander zake op de korrel genómme door o m butereednersj dansmariekes of prinsegardes in uniform laote ne ingesjtudeerde dans zeen ne gardedans is ne dans dae oetgeveurd weurt bie optraejes van dansgardese en door prinsegardes sóms höbbe n sjoal of n vereiniging ne eige carnavalsprins of n prinses ouch weurt waal in n besjlote fiès ne wedsjtried georganiseerd veur t meis carnavalistisch verkleid persoon de carnavalsleedsjes allemaol in t dialek were mètgezónge in noord limburg viere ze in diverse plaatse n boerebroelof n carnavalsfiès veur burgersj boere en boeteluuj mèt al d r op en d raan wat boe n sjieke broelof allure kènt geve d r weurt in de ónech getrouwd dit vingk plaats in o m venlo venroj tegele ruiver maasbree en in kessel neve n nuuj gekoze broedspaar doon de volgende personages aan dees ceremonie mèt broedsmaedsjes de broedsjónker getuges soekernónk en tant de burgemeister de bode ne echte ambtenaer en de kapelmeister woute en kadette versjterke t boeregezelsjap de muziek en sjtimmung weurt verzörg door de diverse joekskapelle ze sjpele de boerebroelofsmarsj en ander carnavalssjlagersj de limburgse taal ies dé officieel taal van en rónd carnaval oetnuèdiginge proclamaties leedsjes optochtekste toesjpraoke radio tv speciaal gezètter zittinge buuts dialekmèsse en wiejer alle sjtómme kal alles gebeurt in t dialek op diverse plaatse höbbe ze eder jaor ne oetgekoze carnavalssjlager sómmige leedsjes allenei in t dialek greuje en ouch sómmige leedsjes van t limburgs vastelaovesleedjes konkoer oet tot ne evergreen of e volksleedsje die provinciebreid gezónge were jaor in jaor oet carnavalsleedsjes höbbe meistal n marsjtempo woa op de polonaise geloupe kènt were of dèks ouch n walstempo op zoane sjoenkelaer weurt dan allein of gezamelik gesjoenkeld dat ies t ritmisch heen en weer bewaege op de of maot van de muziek terwiel vreuger euver t algemein de luuj zelf hun pekske inein fiesternölde goon väöle noe nao de carnavalswinkel dat wilt neet zègke dat r neet zelf miè genièjd en geknutseld weurt t ies en blief n oetlaopklep van creativiteit op t duutsj vinge carnavalsbeurzje plaats in kölle en dsseldorf ouch besjteit r ne handel in carnavalswages en ander attribute tiedes de drie döl daag weurt hie en dao n carnavalssymbool oetgehange dat op dinsdig wir nao ónder weurt gehoold veurbeelde t mooswief op de vrieth f in mestreech de waterrat in sjin en oeal in valkeberg hange ze n oud wiefpoep berbke geneump tege ne gevel en laote ze de bok op in kelmis verbrenne ze d r kuusj in sub vanaaf weurt jeu opgehange mèt de drie of miè carnavalsdaag weurt t hoes van de prins geseerd en de sjtraot hingk de vaan veur m oet de kleure road geel en greun zint de lètste jaore favoriet en oetgegreujd tot dé carnavalskleure noe wappert in gans limburg dees driekleur aan de hoezer vergezeld van hièl väöl balonne in dezelfde tinte in venlo en munstergelaen is de kleur greun vervange door blauw in munstergelaen is dees kleur gekoze oet protes tege de dreigende annexatie van munstergelaen door zitterd in t riek van de aester sjaelen uul in pej is d r zelfs ne wedsjtried gemaak namelik de sjoonst verseerdje gevel nao de jaore van de e ièw zint r ummer miè en vreuger carnavalsactiviteite biegekómme zoa es in mestreech löp saer rónd de carnaval ne groep sjpelersj die ziech de zate hermenie neump t versjiensel zate hermenie sjpaskapel of joekskapel breidt ziech oet in t lètste kwaart van de e ièw ouch hie liek de naodrök neet op good sjpele meh op gezellig same muziek make dao weurt gebruuk gemaak van n groat assortiment sumpel muziekinstrumente mèt de naodrök op t blaosinstrument en t ritmeinstrument ganse families trèkke mèt es de groep nao boete kump inclusief de kinger ze höbbe sóms eder jaor nuuj orgineel en kleurrieke pekskes aan op carnavalsdinsdig vingk saer in mestreech op de vriethof t zate hermeniekesconcour plaats ne wedsjtried woabie gekäörd en gemete weurt door de carnavalssociëteit edere deilnummer krieg punte dat ies de ièrsjte pries mèt lof van de jury n paar karakteristieke name van hermeniekes en joekskapelle nieks dao hel en valsj tutendöl bragke boebelaere t kump naat en druug um te jenke laat en zaat volle blaos kiele kiele de kroegadours sjeive drek gresbuus doebele forto blamaasj aom zat hoëge noë d t geine aom biëstig good flabbedeius neet um aan te huure petatte nelke sjiengele boem venloos vastelaoves ensemble underste baove us famfaar noat weg bntj blauw och nae toch wae haet die gebeld schots en scheif span herres schöd um laeg zate hermeniekes loupe noats in de maot eigelik miè de tegenin eder jaor strieje zate hermeniekes joekskapelle blaoskapelle etc oet gans limburg veur de titel limburgs kampioen dit limburgs kampioensjap zate hermeniekes is in ontsjtange in obbicht alle activiteite die georganiseerd were zoa es zittinge de prins oetrope dansaovende sjlagerverkezinge en optochte gebeure door n vastelaovesvereiniging carnavalsvereiniging of carnavalssociëteit kort cv of cs geneump meistal ies dat n raod van ónder veurzietersjap van ne president eder jaor weurt door hun ne prins n prinses en ne minister ne adjudant ne hofnar gekoze en oetgerope in naovolging van t rienland versjiene d r op diverse plaatse in t prinselik gevolg ouch nog prinsegardes en dansmariekes de triómfoetroop van prins en raod van èlf in t openbaar en in de optoch ies alaaf of op t duutsj helau in sommige ander plaatse gebruke ze ne andere oetroop b v in ech bie de vastelaovesvereniginge de aester en in pej de aester sjaelen uul rope ze sjregkedek es imitatie van de sjrièw van n aester zoawaal de carnavalsvereiniginge es t dörp of gehuch geve ziechzelf de gekste name n paar veurbeelde de bök en geite in valkeberg t waterratteriek sjin en oeal t bosjraveriek houtem de bösjule van sub de piëlhaas in venroj de veldkretsersj in wienesrao de vreigeliers in hale en de waesjdrievesj in öäverem carnaval is e volksfies wat in väöl kathelieke len weurt geveerd wienie t gehawwe weurt in de daog veur asselegoonsdag wat miestal zoe is daan sprik me vaan vastelaovend in diverse deile vaan de wereld kint t carnaval gans versjèllende invöllinge gemein deilers zien euver t algemein t ziech verkleie t bouwe vaan optochte en t umkieringsritueel in d n aonluip nao paose höbbe kathelieke vaanajds de pliech um veerteg daog te vaste wat neerkump op t ziech oonthawwe vaan vleis draank en aander genotsmiddele die veerteg daog stoon veur de veerteg daog tot zjezeke vastentere in de weuste hej doorgebrach umtot de zondag ummer ne fiesdaag in de liturgie neet weurt mètgerekend doort deen tied daog zoedoende begint de vaste zès nhaaf week veur de paose op de zoegenaomden asselegoonsdag ietot t asselegoonsdag weurt zien vleis en draank dus nog touwgestande väöl kathelieke besloten t wie t nog kós devaan te numme in de loup vaan de iewe greujde dit oet tot n jaorlekse traditie dees tradities grepe dudelek trök op awwer gebruke al is neet zeker in welke maot zuug oonder op d n asselegoonsdag zelf valle soms gebruke die ouch tot de vastelaovend weure gerekend oonder mie in limbörg sprik me vaan hieringbiete wie de wètte veursjrieve weurt daan vès gegete en water gedroonke ouch mèt haafvaste zien de regele minder streng en woort vaanajds dèks vleis gegete en beer gedroonke op sommege plaotse hawwe ze carnaval neet op de vastelaovend meh bij haafvaste in nederlands limbörg weurt dat veural gedoon wienie de optoch mèt de vastelaovend neet kós doorgoon beveurbeeld door t weer in nice veurt me carnaval ummer ind fibberwarie oongeach wienie vaste en paose daan perceis valle t woord carnaval is veur t iers aongetroffe in verbinding mèt nice t moot oet t ligurisch of mie algemein oet t italiaans koume meh de perceis etymologie is neet dudelek volksetymologische verklaoringe goon oet vaan carne vale vleis adie umtot me mèt de vaste zès weke gei vleis it dees verklaoring liet ziech evels neet filologisch oondersteunde carne levare t opluffe vaan vleis is wel n meugeleke verklaoring de etymologie vaan vastelaovend is zoe klaor wie poompwater de veuraovend vaan de vaste deze naom vint me veur t iers in de veertienden iew in kölle in zuid duitsland spraok me t rzelfdertied ieder vaan de vastenach zuug oonder al ietot t christendom oontstoont gaof t in väöl culture soortgelieke fieste bij antropologe bekind es umkieringsritueel in t aajd roeme heel me beveurbeeld de saturnalia die haaf december plaotsvoonte poginge um zoe n fieste mèt de vastelaovend in verband te bringe loupe evels t risico vaan hineininterpretieren theorieë die vastelaovendsgebruke mèt veur christelek germaans of keltisch cultuurgood wèlle verbinde zien intösse gans achterhaold de traditie vaan op hun kop gezatte wereldorde kaom in de middeliewe ouch bij dreikeuninge veur lieg geisteleke keplaone dörpspestoers dege ziech daan veur es bisjoppe en kardinaole en koze oet hun midde ne paus ouch gaof t soms ne kinderbisjop dee al op d n daag vaan de oonnuzel kinder december waor aongeweze kathelieke rituele woorte deen daag op d n hak genome de ierste bekinde vermelding vaan ne vastenach kump oet en steit in de parzival vaan wolfram von eschenbach t woord carnaval vèlt es ierste in me bedoelt hei t carnaval vaan nice in duuk t woord fastelovend op in t eidbook vaan kölle mèt de bemerking tot de stadsraod dao gei geld mie veur maag geve in verbeujt d n aartsbisjop zien geisteleke expliciet of deen daag beer en wien te sjödde dit tuint dus aon tot de vastelaovend in kölle in de veertienden iew al n levendege traditie waor en tot ouch daan al väöl alcohol debij woort gedroonke in vinde v r veur d n ierste kier in kölle meh zeker neet veur de lèste kier e verkleidverbood ouch dat woort in de middeliewe dus al gedoon in aander stei greujde dat oet tot vaste tradities zoe gaof t in näöreberg de schermbartläufer hèllebaardeers mèt opvallende pekskes ouch in italië oontstoont in dezen tied n rieke vastelaovendstraditie t is mugelek jeh woersjijnelek tot de duitse vastelaovestradities veur e groet deil hei op geïnspireerd zien veural in venetië leefde de vastelaovend zier sterk oondaanks diverse verboje woort de vastelaovend euver t algemein getollereerd um de bevolking stoum te laote aofbloze t gebruuk woort didactisch ingezat um t versjèl aon te tuine tössen t riek vaan t r duvel civitas diaboli wie dat ziech mèt de vastelaovend vertuinde en t riek vaan god civitas dei wat ieweg waor en ziech in de vastentied nog t bèste tuinde in de rifformatie verdween de vastelaovend hei en dao umtot bepaolde strieke prottestants woorte en de vaste dao woort aofgesjaf in de len die katheliek bleve bleujde t carnaval evels gewoen wijer in kaom veur t iers de kölse maog es mascot nao veure neve de kölse boer dee al einen iew ieder waor ingeveurd venetië stoont in dezen tied bezunder bekind um zie carnaval t carnavalssezoen begós al nao de keersemes in die paar maond trok de stad väöl rieke toeriste die neve de optoch en de wien ouch kaome veur de diverse opera s en konzèrs die dao gegeve woorte de groetste klap veur de vastelaovend kaom vaan de verleechting en vaan napoleon kèrkeleke gebruke golle es achterhaold en in väöl duitse en italiaanse stei woorte de festiviteite verboje in de loup vaan de negentienden iew leide dit tot n tegereactie me góng de vastelaovend zeen es cultuurgood mèt weerde op ziech los vaan t plezeer wat me draon kós beleve in diverse duitse stei kölle veurop woort t fies geïnstitutionaliseerd in de hoeger börgerij oontstoonte vastelaovesvereineginge die stoete organiseerde pekskes dege nejje en leedsjes sjreve in t dialek in heel me hei de ierste modern optoch dees traditie breide ziech later in d n iew oet nao nederland en t belsj in nederland waor de nuien impuls aon de vastelaovend zier welkom es oonderdeil vaan de kathelieke renaissance in d n twintegsten iew zeker nao d n twiede wereldoorlog breide ziech t carnaval nog väöl wijer oet euver alle laoge vaan de bevolking ouch kleinder stei en dörper boe t fies ziech iewelaank veural tot de kaffee had beperk naome de vastelaovesgebruke euver tradities in de nuie wereld woorte ouch bezunder groet zelfs in neet kathelieke deile vaan de wereld wie ingeland en wes nederland sloog de vastelaovend vaan tied tot tied aon ouch de oontkèrkeleking vaan wes europa heet de vastelaovend gein groete sjaoj gedoon d n trend vaan individualisering maak t wijer bestoon vaan vastelaovesvereineginge hei en dao wel oonzeker de vastelaovendsgebruke in nederlands limbörg zien sterk op de kölse gebruke geènt dat wèlt zègke op de rijnlandse traditie t weurt hei in t algemein op zondag maondag en dinsdag veur de vaste gehawwe al gief t plaotse die hun optoch ieder doen de veurbereiinge beginne al op d n èlfde vaan d n èlfde november wat verwijs nao t gekkegetal èlf in de maonde tösse november en de vastelaovend weurt vaan alles geregeld ne prins carnaval en ne jäögprins weure gekoze leedsjes weure ingestudeerd en vastelaovesvereineginge make wagele de limbörgse streektaol späölt n groete rol in t fies en is impliciet verpliech veur vastelaovesleedsjes gezètsjes en touwspraoke ouch weure daan dialekmèsse gedoon allewel tot eder plaots zoe zien eige tradities heet zoe kint t noorde vaan de provincie t gebruuk vaan de boerebroelof heers in de provincie e groet geveul vaan einheid zoe vint sinds eder jaor t limburgs vastelaovesleedjes konkoer lvk plaots muzikante oet de ganse provincie kinne hun leedsje indene dao oet weurt daan ne winner gekoze dat leedsje weurt daan op de regionaole radio gedrejd in väöl plaotse gief me toch de veurkäör aon werk in t eige plat gans bezunder is dat zoe in mestreech boe me traditioneel neet zoe ne sterke band mèt de res vaan limbörg veult vastelaovendsmeziek is traditioneel sjlager in de vörm vaan blaosmeziek dèks begeleid door gespecialiseerde blaoskepelle die me zate hermenieë neump roond maakde de sambameziek zien intree in de limbörgse vastelaoveswereld de lèste jaore huurt me ouch popinvlood de vastelaovend weurt algemein zoewel binne limbörg es daoboete erkind es e belaankriek deil vaan de limbörgse identiteit ouch noord braobant is vaanajds katheliek en ouch dao weurt väöl werk gemaak vaan de vastelaovend t fies weurt hei in t algemein geach veer daog te dore vaan zaoterdag tot en mèt dinsdag de braobantse vastelaovestradities stamme oet den bosch boe me ind negentienden iew t fies begós vas te lègke väöl dinger die me in limbörg en daoboete es typisch carnavalesk zuut weure hei neet gedoon me keus geine prins en geine raod vaan èlf me röp neet alaaf en me heet ziech in boerekiel te kleie wee heitege zundeg weurt geach neet oet den bosch te koume in de bossche traditie is de vastelaovend veural n parodie op t boereleve me neump de stad oeteldonk nao de väöl plaotse in de meierij die op donk indege en sprik e soort karikaturaol meierijs in plaots vaan t gebrukelek bosch in aander braobantse plaotse verkleit me ziech wel boonter en besteit de prins carnaval wel meh sommege gebruke zien euvergenome mèt naome de gewuunte um de plaots nen aandere naom te geve is universeel krabbegat kielegat kruikestad lampegat etc e paar limbörgse plaotse höbbe dit gebruuk vaan alternatief plaotsnaome euvergenome t dialek späölt n minder groete rol es in limbörg veural noe t de lèste jaore minder gebruuk weurt lokaol leedsjes en gezètsjes zien nog wel in t dialek meh bij de groete sjlagers hoof dat neet per se in tegestèlling tot limbörg is de lèste jaore t vastelaovesleed min of mie versmolte mèt d n aprèsskimeziek in de mieste traditioneel kathelieke plaotse in nederland is in de loup vaan d n twintegsten iew n vastelaovestraditie oontstande veur zoewied die nog neet bestoont dit gelt ouch veur väöl kathelieke enclaves in wijer protestants gebeed wie drenthe of zieland in t algemein riech me ziech dao op braobantse veurbeelder plaotse kriege humoristische naome en leedsjes zien veural fiesmeziek veural in de jaore zèsteg zeventeg en tachteg waor de vastelaovend ouch in wes nederland populair braobantse en limbörgse artieste wie toon hermans en de deurzakkers haolde groete hits mèt leedsjes in t algemein nederlands ouch artieste oet t noorde dèks zoonder kathelieke achtergroond stortde ziech op de carnavalssjlager wie andré van duin en de gebore brit barry hughes de traditie kraog evels gein vaste veuj aon de groond in de jaore negenteg trok de vastelaovend ziech weer trök nao katheliek gebeed op t belsj weurt euverwegend bourgondisch carnaval geveerd miestens op de vastelaovend vaanaof de zondag meh soms mèt haafvaste haafvastestoete weure neet in de lèste plaots in belsj limbörg gehawwe nao t veurbeeld vaan mezeik de bekindste twie tradities zien die vaan binche in henegouwe boe de wereldbekinde gilles mèt hun kappe vaan struusvogelvere roondloupe en die vaan aalst olsjt boe actualiteit en gezagsdregers zoonder taboes weure geparodieerd en boe manslui ziech wie vrouwlui verkleie vojl zjanette wie gezag bleujden t carnaval iewelaank in venetië al kaom dao in door napoleon n ind aon pas sinds heet me in die stad t aajd fies nui leve ingebloze t italiaans carnaval had soms zier duuster trèkke zoe woorte joede in oonder mie roeme gedwoonge ziech in de optoch veur sjendal te zètte de italiaanse carnavalstradities sloog euver nao diverse aander len wie fraankriek spaanje portugal en kroatië wat me dao zuut rappeleert nog sterk aon de aw venetiaanse gebruke in de amerika s woort t fies door franse spaonse en portugese koloniste mètgenome in louisiana hèlt me noe nog jaorleks mardi gras e fies wat amerikaone oet groete deile vaan t land trèk nog groeter woort t fies in t caribisch gebeed en zuid amerika veural t braziliaans carnaval woort wereldbekind in dat land bestoon diverse tradities meh in d n twintegsten iew woort de traditie vaan rio de janeiro wel dominant in de fluminese vastelaovend steit de sambameziek die in de stad zienen oersprunk heet centraol me zuut dèks sjaarsgekleide danseresse op de samba danse de riek verseerde wagele mèt hun danseresse trèkke zoeväöl bezeukers tot me dao e stadion veur heet gebouwd de sambadromo daomèt heet me in rio de optoch feitelek betaolend gemaak caribisch carnaval woort ouch nao europa geëxporteerd umtot väöl lui oet die regio emigreerde nao hun aw kolonisatore nederland fraankriek groet brittannië dat carnaval weurt evels väöl later in t jaor gehawwe zomercarnaval umtot de sjeerse zomerse kleiaasj ziech neet liet vereinege mèt t weer wat in fibberwarie en miert in wes europa heers heimèt is dit carnaval dus losgekoume vaan de liturgische kalender immanuel kant keuningsberg april februari waor ne duutsje filosoof kant woort gebore es zoon van ne zadelmeker vanaaf sjtudeerde hae aan de universiteit in keuningsberg ièrsj theologie meh al gauw sjtapde hae euver op filosofie en natuurweitesjappe in promoveerde hae en woort docent aan de universiteit vanaaf waor hae hoagleraar in de logica en de metafysica t bekèndste werk van kant ies kritik der reinen vernunft oet kant probeert hie in de vraoge wat weite veer en wie weite veer dat te beantwoorde aan t begin van t book poneert hae de sjtèlling dat alle kènnis begint mèt ervaring meh t zou kènne dat zoa n ervaring al get samegesjtèlds ies namelik de indrukke van boetenaaf en get wat oos versjtand dao aan toevoog daorum maak kant n óndersjeid tussje de woarnumminge die a posteriori in t versjtand terech kómme en de vörme die a priori in t versjtand ziette woarnumminge were volges kant gemodelleerd door t versjtand zuver kènnis ies de kènnis a priori es ze nog neet vermenk ies mèt get empirisch oet de ervaring verworve zuver kènnis ies volges kant van empirische te sjeije door noadzakelikheid en algemeinheid n ervaring lièt allein mer zeen dat get zoa ies meh neet dat t algemein zoa zou moete zin dinger die noadzakelik en algemein zin zint volges kant a priori want ze kènne neet oet de ervaring sjtamme veurbeelde van a priori gegeves zint ruumde en tied es me dinger besjouwt kènt dat noats zónder ruumde en tied dinger wie ze ech zin das ding an sich zint ónkènbaar allein hun versjieninge zint dat kant maak e óndersjeid tussje synthetische en analytische oordeile e synthetisch oordeil ies verbingend aan e ónderwerp weurt e oordeil toegevoog dat oet de ervaring kump n analytisch oordeil ies n oetsjpraok euver e kènmerk van e dink dat al in t ónderwerp besjlote liek de centraal vraog van kritik der reinen vernunft ies zint synthetische oordeile a priori meugelik charles eyck sóms weurt ziene achternaam ouch gesjpeld es eijck mièrt augustus waor ne limburgse sjilder en vertegewoordiger van t expressionisme eyck woort gebore in meersje wie r jaor waor kreeg r roadvonk en tyfus woadoor hae douf woort mèt jaor góng r wèrke bie de aardewerkfabriek ceramique in mestreech nao d n ièrsjte waereldoorlog góng hae nao amsterdam woa r góng sjtudere aan de rieksacademie in wón hae de prix de rome ne prestigieuze kunspries t geld wat bie dae pries hoort moos hae besjtae aan sjtudie van kuns in frankriek en italië in italië trof hae de zjweedse sjilderes karin meyer mèt wae r later zou trouwe in woort hun dochter anne margit bimba gebore hunne zoon ragnar woort gebore in in de jaore kreeg eyck väöl opdrachte ónder andere veur moersjilderinge in kèrke ouch waor hae aangesjlote bie t literair tiedsjrief de gemeenschap en maakde illustraties daoveur aan t ing van de jaore maakde hae ein paar sjtudiereize nao portugal frankriek en noord afrika in kaom hae weer in zuud limburg wone in de ravesbösj aan de klevert kort bie bie groat hazel woa hae n hoes mèt atelier leet boewe in kreeg hae de opdrach um t kroaningssjilderie te sjildere van keuningin juliana die in dat jaor häör mam wilhelmina opvolgde in de zomer van besjilderde hae t kèrkske in t noord frans dörpke jeantes la ville wie hae in krank waor en in mestreech in t ziekehoos loog besjreef en illustreerde hae dat in zie book mijn vakantie in de witte dalen van sint annadal in woort hae óngersjeije mèt de orde van de gulden humor ne pries van de gezamelike limburgse carnavalsvereiniginge hae waas hiemit de eësjte dae deze pries in óntvangs nóm charles eyck sjtórf op jaorige laeftied in zien hoes in de ravesbösj neve olieverfsjilderie teikeninge glaas in loadvènstere keramiek en houtsjniejwerk maakde eyck t óntwerp van de kèrk in zien geboorteplaats meersje wes ouch de moersjilderinge glaas in loadvènstere en glaas in betónvènsterkes in diet geboew zint van zien hand in t kèrkske van jeantes la ville in noord frankriek besjilderde hae de moere m mèt sjilderinge in ontworp hae same mit zien vrouw de uniforme veur de sjutterie st sebastiaan oet sjömmert expositie in houthem st gerlach steven paul jobs fibberwarie oktober waor ne amerikaanse software óntwiekkelaer hae waor bekènd doordat hae same mèt steve wozniak apple computer inc opgeriech haet jobs woort in gebore in green bay in de sjtaat wisconsin es steven paulis sjnel nao zien geboorte woort hae geadopteerd door de californische familie jobs ziene ónbekènde biologische pap sjtamde oet egypte in trouwde jobs mèt laurene powell en kreeg mèt häör kinger wiejer houw jobs nog ein dochter oet ein ièrder relatie lisa nao häör ies de apple computer mèt dezelfde naam geneump in góng jobs wèrke veur de firma atari woa hae same mèt wozniak computersjpeller óntworpe haet mèt wozniak en wayne sjtiechde jobs in t bedrief apple computer in de graasj van de familie jobs in palo alto t ièrsjte produk de apple i waor nog gei groat succes meh e jaor later begoes me mèt de succesvol apple ii serie dit waor de ièrsjte computer dae ouch in klein bedriever in de vereinigde sjtate gebruuk woort jobs haet d r ouch veur gezörg dat de ièrsj sjlech loupende apple lisa serie en de macintosh de grafische interface van xerox parc euvernaome in góng jobs weg bie apple en begoes hae t bedrief next dat ziech bezighèlt mèt t óntwiekkele van innovatief hardware en software wiejer góng jobs ouch bie pixar wèrke in koch apple next veur miljoan dollar vanaaf góng hae in de raod van besjtuur en saer september van dat jaor woort hae algemein directeur ceo of chief executive officer ad interim t door next óntwiekkelde besjturingssysteem nextstep woort wiejer óntwiekkeld tot mac os x jobs haet deveur gezörg dat apple sjterk truukkaom mèt produkte wie de imac ipod en itunes veurbeelde van zoagenaamde digital lifestyle hiedoor kreeg hae de bienaam iceo saer januari waor steve jobs officieel algemein directeur ceo van apple meh hae kreeg nog mer eine dollar loan per jaor de wins die hae kreeg maakde häöm èvvel volges de san francisco business times tot most overpaid ceo me sjatde zie vermoge op miljard dollar op jannewarie maak jobs bekind tot heer tot eind juni mèt verlof geit weges n krenkde in is heer al ns geopereerd aon ne zeldzame tumor aon de alvleisklier eind verleert heer väöl gewiech mer heet liet wete las vaan hormonestoringe te höbbe vanwege de väöle spikkelaties tot heer neet mie lang te leve zouw höbbe beslut heer zien werk veurluipeg neer te lègke umtot heer vint tot de spikkelaties häöm en de lui bij apple hindere in zien hun werk in aprèl heet heer n levertransplantatie oondergaange op augustus trejt jobs trök es ceo vaan apple mer woort op eige verzeuk aongeweze es veurzitter vaan de raod vaan bestuur op oktober liet zien familie wete tot jobs in vrei gestorve is umringk door zien familie londe ingels london is de hoofstad vaan t vereineg keuninkriek en ein vaan de groetste stei vaan europa de agglomeratie londe gevaange in de county greater london heet zeve miljoen inwoeners t is zetel vaan de britse regerende voors en vaan t parlemint en de regering e veurnaom financieel centrum en n veurnaom toeristische attractie de stad weurt doorsnoje door de revier de teems thames t graofsjap greater london besteit oet de city of london en london boroughs aw stei door londe geannexeerd us begrip vaan neet allein londe meh ouch vaan t centrum vaan londe strèk ziech allewijl oet euver väöl mie es de city jeh westminster heet zjus de gebouwe die allewijl weure aongezeen es geziechbepalend voor londe roond t jaor vestegde de romeine ziech in de huidege city boe ze n börg stiechde londinium allewel tot dao gein archeologisch of historisch bewies veur te vinde is nump me op groond vaan de naom dee neet vaan latiensen oorsprunk is aon tot de stad awwer is es de romeinse aonwezegheid in groet brittannië in d n angelsaksischen tied woort eve boete de vesting e dörp lundewic opgeriech wat t aajd londe vervink in de negende iew moot die vesting weer bewoend geraak zien willem de verovereer vereuverd in ingeland nao de slaag bij hastings willem veel ouch londe aon en woort in westminster tot keuning gekroend en begint mèt de bouw vaan d n tore vaan londe in d n èlfden iew greujde londe en westminster zetel vaan de keuninge aonein boemèt dit groet londe de groetste en mechtegste stad vaan ingeland woort in d n twelfden iew woort londe ouch hoofstad vaan ingeland in plaots vaan winchester daonao greujde t snel door de stad woort zelfs zoe mechteg tot de keuning touwstumming nudeg heet om de stad binne te koume in lag de groete stadsbrand vaan londe de stad veur e good deil in de as wat de greuj vaan de stad evels neet kós remme in de e iew nump londe de rol vaan financiële hoofspeuler euver vaan amsterdam mèt de greujende riekdom vaan de kolonies in de victoriaonsen tied en de industrieel umwenteling greujde t inwoenertal gaw in t begin vaan de negentienden iew waor de stad de groetste op eerd in d n twiede wereldoorlog woort londe behuurlek zwoer gebombardeerd door de duitse luftwaffe lui voonte d n doed in de twintegste iew raakde londe beruch door zien miljeuprobleme mèt smog steinkole rouk vermingk mèt nievel tege t eind vaan die iew waor t probleem door t gebruuk vaan zuverder brandstoffe groetendeils opgelos op september hiemelde heer eine vaan de bekindste ingelstaolege sjrievers oets j r r tolkien in woort de umstreje meh populaire politicus ken livingstone tot börgemeister vaan londe gekoze op juni woort londe t doel vaan nen aonslaag vaan al qaedah dee veural op de underground oondergróndse geriech waor in datzelfde jaor woort bepaold tot de stad in de olympische speule maag organisere daobij liet londe stei wie moskou new york city madrid en paries achter ziech t toeristisch iezere rippertoir besteit oongeveer hei oet londe steit bekind veur zien väöl versjèllende inwoeners de versjeienheid is ouch e gevolg vaan de väöle kolonies die ingeland heet gehad de stad waor roond de groetste stad op eerd die positie naom new york city in euver op t hoegtepunt in had londe mie es mieljoen inwoeners daonao kroomp t inwoenertal tot get minder es mieljoen intösse greujt de populatie opnui tot bijnao mieljoen inwoeners es stad heet londe een vaan de groetste economieë op eerd londe is good veur vaan t bnp vaan t vereineg keuninkriek debie heet londe n internationale effectebäörs de london stock exchange en is t groetste deil vaan de media dao gevesteg zoewie de bbc en gezètte wie the daily telegraph en the times londe steit al iewe bekind um zien drökke straote t verkier steit daan ouch dèks vas allewijl weurt t verkier gedomineerd door de gekinde taxi s en roej bösse aander verkier weurt oet t centrum geweerd mèt n tolheffing n aander gekind verveur is d n oondergróndse ouch wel bekind es the london underground of the tube de paus oet t grieks vader en oet t latien papa vader ies de titel van t hoof van de roams katholieke kèrk de paus weurt in de katholieke kèrk gezeen es de opvolger van de apostel petrus de paus ies ouch sjtaatshoof van vaticaansjtad op diet moment saer mièrt ies franciscus i börgerlike naam jorge maria bergoglio paus hae ies es argentijn de aller ièrsjte paus oet t latiens amerika n periode woa in d r geine paus ies neump me sede vacante of sedesvacatio hoewaal ne paus in theorie zien amb kènt neerlègke es hae dat wilt ies diet óngebrukelik pause bezètte oet traditie t pontificaat bies hunnen doad in fibberwari braok paus benedictus xvi mèt die traditie door op jäörige laeftied aaf te traeje de pauselike symbole zint de wiete toga de pauselike troan de pauselike vösjersrink de tiara kroan de draagsjtool sedia gestatoria t baldakien en de pauselike sjtaaf mèt n crucifix d rop de tiara ies in de jaore van de e ièw aafgesjaf door paus paulus vi saer höbbe pause de pauselike mieter gedrage de tiara ies èvvel t symbool van t pausdom gebleve en sjteit op t blazoen van t vaticaan de draagsjtool ies aafgesjaf door johannes paulus ii dae m vervange haet door de pausmobiel de paus ies biesjop van roame plaatsbekleier van jezus christus op aerd vicarius christi opvolger van petrus hoagste preester in de waereldkèrk pontifex maximus opperpreester aartsbissjop van de romeinse kèrkprovincie primaat van italië patriarch van t weste soeverein van vaticaansjtad volges t kèrkelik rech kènt edere katholieke preester tot paus gekoze were meh euver t algemein weurt ein van de kardinale gekoze de paus weurt gekoze in e conclaaf n bie einkóms van alle kardinale in de sixtiense kapel t conclaaf moet beginne tösje de e en de e daag nao d n doad van de paus umdat t conclaaf geheim ies zint de kardinale aafgesjlote van de boetewaereld de kardinale keze dan eine nuje paus dit geit in sjtumrundes höbbe ze in ein runde geine nuje paus kènne keze dan verbrenne ze de sjtumbreefkes same mèt get zjwarte poejer en kump zjwarte zjwaam oet de sjouw van de sixtiense kapel höbbe ze waal eine gekoze dan verbrenne ze ouch de sjtumbreefkes meh dan zonder get debie te doon dan kump wiete zjwaam oet de sjouw de luuj op t st pietersplein weite dan dat ne nuje paus ies gekoze es de paus beneump ies weurt hae op t balkon van de sint pieter aan t volk getuènd en zaet de hoagste kardinaal habemus papam veer höbbe ne paus es ne paus gekoze ies weurt häöm gevraog welke naam hae es paus wilt aannumme hae kènt zelf eine naam keze dae naam kènt n verlatiensde vörm van ziene waereldlike naam zin meh dèks keus me ouch de naam van ne belangrieke veurgenger of eine mèt n bepaalde beteikenis biev pius vroum es ne pausnaam al ins veurgekómme ies weurt r van romeinse ciefersj veurzeen berlien duits berlin berliens balin is de hoofstad sinds en regeringszitplaots sinds vaan duitsland t is ouch es stadsstaot n apaart bundesland vaan duitsland en de twiede stad vaan de eu nao londe mèt zoeget mieljoen inwoeners t oppervlak is km börgemeister is michael mller vaan de spd de stad ligk aon de revier de spree die evels neet haaf zoe dominant is es de theems in londe of de seine in paries sinds is de stadsstaot berlien in twelf districte bezirke verdeild naomelek dees districte zien gein apaarte gemeintes berlien is zoewel staot es gemeinte en de functies vaan landeskanzler en börgemeister zien inein vereineg toch höbbe de districte n eige bezirksparlement n soort deilraod en ne deilbörgemeister in weurt cölln nederzetting op de spreeinsel veur t iers vermeld in berlien wat op de over vaan de spree laog in kaom cölln bei berlien in woort t oondanks proteste vaan de berlieners residentiestad vaan de käörprinse vaan brandeburg in d n daartegjaoregen oorlog verloor de stad de hèlf vaan häör inwoeners nao väöl oetbreiinge in de zeventiende iew woort t in bij de kroening vaan frederik i de hoofstad vaan pruse in woort t ouch de hoofstad vaan t twiede riek in woort hei de weimarer republiek oetgerope in de jaore twinteg en daarteg waor de stad op häör huugdepunt bij t oetbreke vaan de twiede wereldoorlog in had ze inwoeners de regering vaan t daarde riek had planne veur berlien um te bouwe tot t megalomaan germania in woort de stad door de russe bezat door bomdardeminte en zwoer gevechte waor ze zoe good wie gans verweus in dat jaor deilde de veer bezèttingsmachte de stad op in ne franse britse amerikaanse en sovjetrussische sector wie in de ussr vaan hun duits gebeed n eige staot maakde woort berlien in twie stökker verdeild e westelek deil vaan de kapitalistische en n oostelek deil vaan de communistische wereld t westelek deil kaom geïsoleerd te ligke meh wie de bezèttingsmachte dat mèt n intensief lochbrök vaan ei vleegmachien per drie minute verholpe gaof stalin de isolatie op wes berlien oefende n groete aontrèkkingskrach oet op gediplomeerde oos duitsers wat veur leegloup zörgde in de stad daorum besloot nikita chroesjtsjov in ne moer te bouwe de berliense moer de moer waor veurzeen vaan wachtories en miervoudege versperringe zoetot vlöchte neet meugelek waor bekind is de reie vaan kennedy gewore die heer dao in dat jaor heelt en aofsloot mèt de wäörd ich bin ein berliner in veel de moer wie in gans oos europa proteste tege t communisme tot de val vaan rezjiems leide vaanaof de wiedervereinigung op oktober waor berlien officieel mèt hoofstad vaan duitsland in zelfs de eineg al bleef t parlemint tot in de aw hoofstad bonn residere in de jaore negeteg woort berlien n modieus stad en woort dao oongekind väöl nuibouw neergezat nog ummer dominere kraone t stadsgeziech vaan berlien haarlem is de hoofstad vaan de nederlandse provincie noord holland en nao aontal inwoeners de twiede stad vaan die provincie per januari de naom haarlem is aofgeleid vaan t woord haarloheim n woenplaots heem op hoege zandgroond haar midde in t bos loo de stad ligk aon de revier t spaarne weurt daan ouch wel spaarnestad geneump t spaarne leep van de haarlemmermeer nao t ij de stad weurt umringk door duingebeed boete in t ooste dao riechting amsterdam is t allemaol veen t is sinds de herinstallering vaan nederland es kathelieke kèrkprovincie centrum vaan e bisdom bisdom haarlem börgemeister waos tot j j h pop noe in is b schneiders de börgemeister haarlem heet n bezeenswierdege binnestad mèt oonder mie de sint baafskèrk gebouwd in de vieftiende iew de haarlemmers zègke de groete kèrk de statie gebouwd tösse en en de groete merret mèt daoraon t raodhoes in haarlem stoon ouch t teylersmuseum t ajdste opebaar museum vaan nederland en t frans halsmuseum in hiel de stad vindt me zoegenaomde höfkes de bejaordehoezer vaan vreuger de mieste zien opebaar en ouch te beziechtige t ajdste vaan hiel nederland is de bakenesserkamer oet gelege aon de bakenessergrach ouch weurt e deil vaan de stad gedomineerd door de bakenesserkèrk de meule adriaan aon t spaarne en de koepel vaan de gevaangenis gebouwd aon t ind vaan de negetiende iew de meujte weerd um te bekieke is ouch paviljoen welgelegen aon t begin van de hout e bosechtig park aon de zuidkant vaan de stad in de leidse buurt steit noch n baafskèrk dat is de kathelieke kathedraol oet vaan bouwmeister cuypers es me spierpijn heet gekrege vaan t loupe kint me bij d n bereumpde drogis vaan der pigge aon de btermerret poeiers en zalf kriege um t oongemaak te verliechte haarlem weurt in de tiende iew veur t iers vermeld es knouppunt op de weeg die euver de smale landstoek laanks t ij lepe oontwikkelde de stad ziech snel boe t zand noe groete mèrret bij t spaarne kaom dao woort door de landshier de graof vaan holland tol geheve de graof riechde daoveur e steine bouwwèrk oppe bakenes gravensteen n landtóng in t spaarne veur de besjerming daovaan zörgde de ridders vaan haarlem die hèdde de vaan adrichems de vaan haarlems de vaan zanens en de vaan schotens later allemaol adelekke geslachte in späölde die haarlemse ridders in de viefde kruustoch n groete rol es beloening daoveur kraog de stad in vaan graof wöllem ii stadsrechte hiel aajd in haarlem is de begienehoof begijnhof oet de begienehoof ligk tösse de jansstraot en de bakenessergrach de begienekèrk is later nao de vlöch vaan de hugenote oet fraankriek de waolse kèrk gewore graof floris v gaof de stad in t rech um belastinge te heffe in deen tied waos haarlem e handelsstedsje mèt väöl weverije later woorte veural de beerbrouwerije met behölp vaan t zuver water oet de duine en de sjeepsbouw scheepmakersdijk belangriek in kraog de stad t rech jaormèrret te hawwe en wel op st lucasaovend oktober me hing daan e kruus in de stadspoort kruusstraot es teike tot ballinge ouch weer de stad in mochte in kraog haarlem vaan hertog albrecht de groete of latijnse sjaol op t ind vaan de e iew woort de amsterdamse poort gebouwd de einige poort die oet d n awwen tied nog behawwe is gebleve in de vieftiende iew woort haarlem verriek mèt gashoezer o a t st jacobsgasthuis veur de pelgrims nao santiago en t st elisabethsgasthuis e leprozehoes noe dolhuys weeshoezer kloesters höfkes en leefdadigheidsstiechtinge te väöl um op te neume dat moos allemaol ouch betaold weure allewel t mierendeil vaan particuleere kaom daorum kraog de stad in ouch tolrech de vieftiende iew is de iew vaan de bouw vaan de groete kèrk mer ouch de iew vaan lourens jansz coster dee nog veur gutenberg de bookdrökkuns oetgevoonde zow höbbe haarlem waos e handelsstedsje schonenvaardersgilde mer in t zuidweste noe de veifhook vijfhoek ontwikkelde ziech d n textiel wolstraat raam en voldersgracht etc de hiel stad woort oondertösse umwald mèt ne steine moer en mèt hei en dao poorte o a hout kruis en zijlpoort haarlem verveel evels lankzaam in t midde vaan de vieftiende iew hookse en kabeljouwse twiste en ouch aon t ind vaan diezellefde vieftiende iew opstaand vaan t kies en broedvolk in ouch de zèstiende iew begs neet good in haarlem plunderinge door dene en de bendes vaan maarten vaan rossum wel woort de groete kèrrek aofgebouwd in woort de stad getrffe door de pes tijens de tachtegjaoregen oorlog woort de stad die op juli veur de prins gekoze had in op juli nao maondelaank belègk door de spanjaarde die daobij oongemein väöl soldate verlore ingenome bereump is de heldhaftigheid vaan t verzèt zoe es dat vaan kenau simonsdr hasselaer de weduwevrow die alles wat ze had inzat um de stad te verdeidege in woort de stad getroffe door ne groete brand dee begos bij de sleiperskop aon t spaarne mer door de wind noord oos alles verinneweerde riechting veifhook o a de st gangolfskerk oppe btermèrret de doele en t aajd en nuj gashoes mer t akkoord vaan veere oet zörgde in eeder geval deveur tot de spanjaarde de stad verlete die daonao neet mie in spaonse hen kaom de bakenesserkèrrek waos de ierste kèrrek die door dit verdraag aon de hervormde woort aofgestoon vaanaof dat momint mochte in haarlem twie godsdienste oetgeoefend weure al gaw nao t belègk woorte de walle en poorte hersteld in deen tied nao de val vaan antwerpe in bleujde door de koms van väöl vlaamse immigrante de textielindustrie obbenuits op had haarlem tijdens t belègk inwoeners in waore r us dat al de zevetiende iew waos ouch veur haarlem riechtig n gouwe iew hndel nijverheid beerbrouwerije in getal oeteindelek en kuns bleuide wie noets teveure veural de sjèlderkuns maakde haarlem bereump de bereumpste vaan al is frans hals gewoore mer ouch väöl vaan zien lierlinge höbbe ne gooie naom gekrege judith leyster de gebreurs berckheyde de gebreurs vaan ostade netuurlek ouch van ruysdael en saenredam en neet te vergete jan steen de sjeepssjèlder cornelis vroom en de pèrdssjèlder wouwerman eine vaan de massa vlaominge die hei nao tw vlöchde waos de bouwmeister lieven de key oet gent vendaog den daag stoon zien meisterwèrreke nog eve sjoen in de stad es wienie ze gebowd woorte de vleishal de waog d n toren vaan de nuij kèrrek e nuij stök aon t raodhoes en versjeiene particuleer hoezer jacob van campen vaan t pelies oppe dam bwde oppe plaots vaan t vreuger anna kloester de ierste protestantse kèrrek vaan t land de nuij kèrrek de rederiekers vaan haarlem koume op en euveral woorte veur de aw luij höfkes gestiech um de opbleuiende economie te oondersteune graofde me trekvaarte nao amsterdam en leiden sins woort in haarlem door d n drökker abraham casteleyn de ierste gezèt vaan europa oetgegeve de opregter haarlemsche courant nao edict vaan nantes kreeg haarlem hiel get franse refugiés te verwèrreke dao stoont tegeneuver tot die franse n groete bijdrage lieverde aon d n oetbw vaan de zijweverije oondertösse bleef de ruizing euver wat noe de bèste godsdeens waos bestoon aon t ind vaan de gouwe iew wie t al weer minder ging woort t onröstig in de stad ruizing tösse oranjegezinde en die tege de prins waore en t touwbaksopreur in de achttiende iew waos nen tied vaan verval de nijverheid kaom lankzaam op zie gaat te ligke en de welvaart naom zeenderouge aof dat gaof ooncontentegheid oonder de luij wat ziech in vertaolde in t pachtersopreur de twiede hellef vaan de achttiende iew woort gedommeneerd door gestiedege ruizing tösse patriotte en prinsgezinde toch waos t ouch n iew vaan wetensjap en vaan weldaodegheid nuij höfkes woorte ingeriech noblet teyler staats vaan oorschot en ouch wees en ermhoezer verreze in woort de hollandse maotsjappij der wetensjappe opgeriech e illuster genoetsjap boe oet later de groete natuurkundege en nobelprieswinnaar prof lorentz veurtkaom in kaom in de damstraot de steinrieke zijfabrikant pieter teyler van der hulst te sterreve dee zörregde deveur tot zien wetensjappelekke verzamelimg printe naturalia en mie vaan dat in e museum woort oondergebrach het teyler museum t ajdste museum vaan nederland in begs de fransen tied op januari vaan dat jaar veele de franse binne hiel väöl haarlemmers voonte dat bès oppe groete mèrret had ne grop vrwluij al ne vrijheidsboum geplant boerum zie dansde d r woort e nuij stadsbestuur opgeriech en väöl dinger veranderde al oonder de läös vrijheid geliekheid en broedersjap zoe woorte bij veurbeeld de aw gilde opgeheve in spande t nog eve door d n inval vaan de ingelse en de russe hoegerop in noord holland mer dat leep op niks oet in kaom de keuning vaan holland lodewijk napoleon de broor vaan de keizer in haarlem woene paviljoen welgelege ne fijne mins mer zie verblief doorde neet lang want in moos heer op las vaan zie broor al weer de stad oet revoluusie en oorlog dege de welvaart vaan haarlem gei good in brach de groete keizer napoleon zellef e bezeuk aon de stad mer väöl applaudissemint kreeg heer neet in nao waterloo waos t aofgeloupe mèt de franse de huzare vaan wöllem boreel trokke de stad binne en in de res vaan de negetiende iew heel haarlem altied zie garnizoen veur de soldaote woort in schoten in n nuij cavvalerei kazerne gebwd de ripperda de negentiende iew brach in haarlem es ein vaan de ierste stei d n trein in woort tösse amsterdam en haarlem d n ierste spoorweeg geëupend aon t ind vaan de negetiende iew woort t spaarne door e nui kenaal en n sluis in spaarndam verboonde mèt t noordziekenaal daodoor kraog de haarlemse industrie n flinke injektie bekint veurbeeld daovaan is de keuninklikke febrik vaan beynes die waagele veur t spoor en trams maakde me had ouch figee e mesjienefebrik de werf conrad boe me baggermeules maakde en de centraol wèrkplaots vaan de spoorwege hiel nederland kint ouch de sjoklaatfebrikke vaan droste en union die de stad gewins of oongewins veurzaoge vaan de reuk vaan sjoklaat nog aander bekinde febrikke die vaan enschedé oetgever en drökker vaan poszegels en baankbiljètte de margrienfebrik vaan cohen en van der laan de zeip en parfumfebrik het klaverblad en de fèlmfebrik polygoon boevaan me de fèlme wekeleks in de cinema ks zien in annexeerde haarlem de gemeinte schoten speculaties oet de vreug twintegste iew tot haarlem in mèt amsterdam n agglomeratie vaan aanderhaaf miljoen lui of mie zouw goon vörme zien klaorbliekelek neet oetgekome te beziechtige beknopte geschiedenis van haarlem door mej dr g h kurtz haarlem amersfoort is n stad in t midde vaan nederland en aon de rand vaan de provincie utrech ze ligk oostelek vaan d n utrechsen heuvelrögk vaan de provincie utrech is amersfoort mèt inwoeners per januari de twiede stad amersfoort ligk aon de eem de dörper hoogland en hooglanderveen tot kerne vaan de toen opgeheve gemeinte hoogland zien allewijl ieder stadswieke ouch de naobersjap buurtsdijk is intösse ingebouwd zeldert en stoutenburg noord deil vaan t dörp stoutenburg gooddeils gemeinte leusden ligke nog wel boete de stadsbebouwing de binnestad kint e groet aontal veural middeliewse monuminte de veurnaomste zien de losstoonde slevrouwetorie de joriskèrk en de koppelpoort die vaanaof t spoor nao apeldoorn en zwolle good te zien is de plaots oontstande bij n doortrèkbaar plaots voord in de eem amer weurt voor t iers geneump in um häör ligking vestegde de bisjop vaan utrei hei nen hoof en trok arbeiers aon veur de gelderse vallei te oontginne in kraog de plaots stadsrechte later in de middeliewe kaom de plaots door e mirakel es pelgrimsstad op zoetot me in de slevrouwekèrk mèt hoegen torie kós bouwe de kèrk góng later verlore d n torie steit nog ouch had de stad in de late middelieuwe n oetzunderlek groete beerindustrie nao d n tachtegjaoregen oorlog kaom t gebeed in n isolemint te ligke boedoor de stad ummer mie verpauperde zeker wie in de negentienden iew ouch de tabaksteelt aon de veluwerand instortde de koms vaan spoorweeg brach dao verandering in door zien centraol ligking woort amersfoort t verkierskundeg hart vaan nederland zoe greujde t in d n twintegsten iew hel door zoetermeer is de derde stad vaan zuid holland nao rotterdam en d n haag en heet zien beteikenis en umvaank aon ziene status es euverloupgebeed vaan d n haag sinds te daanke de stad heet zoe n inwoeners vergeliekbaar mèt dordrech en leiden in dezelfde provincie ze besteit oet ne kleine kern t aajd dörp en n aontal nui wieke oet de jaore zesteg zeventeg en tachteg gebouwd es euverluipgebeed veur d n haag wie almere dreug de stad dudelek kinmèrke vaan planologisch wèrk zoe is de stad aongeslote op de randstadrail mèt veur eder wiek n statie en weurt ouch t otoverkeer systematisch gesjik de gemeinte zoetermeer zal euver e paar jaor vermeudelek inwoeners höbbe en daomèt zoewel leiden es dordrech definitief in aontal inwoeners inhole tot bestoont zoetermeer oet twie gemeintes zoetermeer en zegwaart die same e twielingdörp vörmde allewijl is zegwaart in de archaïsche spelling seghwaert n nuibouw wiek vaan zoetermeer jazz is nen oersprunkelek afro amerikaanse meziekstijl mèt es hoofkinmerke improvisatie en swing soliste improvisere binne e veuraof vasgestèld kader hun solo s die in de regel e gesyncopeerd ritme höbbe jazz weurt t mieste in kamermeziekbezètting gespäöld meh besteit ouch in orkesvörm big band en solovörm miestens mèt piano de meziek oontstoont roond in in new orleans en heet zien wortele in diverse awwer meziekgenres vaan alderlei aofkoms in t bezunder de ragtime nao d n ierste wereldoorlog verspeide de meziek ziech euver gans de vereinegde staote zeker ouch zij t in verwaterde vörm euver de blaanke bevolking ouch in europa zouw in t interbellum hendeg populair weure in de jaore daarteg oontwikkelde ziech de swing die evels in de loup vaan de jaore veerteg laankzaamaon verwaterde tot populaire meziek mèt jazzinvlood nao d n twiede wereldoorlog kraog de jazz e twiede leve es kunsmeziek de bebop dee ziech de jaore daoveur boeten t gehuur vaan de mainstream had oontwikkeld kaom noe aon de oppervlaakde in de jaore viefteg kristalliseerde ze oet in get rösteger stijle wie cool jazz en hard bop stijle die in de ganse westerse wereld door combo s woorte euvergenome en al gaw e vertrojd geluid woorte e klein grupke musici eisde nog mie vrijheid en kaom tot de free jazz ne belaankrieke stijl vaan de jaore zèsteg vaanaof de jaore zèsteg leep de jazz oondaanks flirts mèt oonder mie popmeziek in populariteit trök zeker wie de groete stare eine veur eine storve en de media de jazz doedverklaorde sinds höbbe väöl muzikante ziech geriech op fusiestijle in alle meugeleke soorte oondaanks tot de jazz noets mie ech groet is gewore gief t nog ummer n oetgebreide infrastructuur die de meziek oondersteunt wie gezag drejt jazzmeziek in de ierste plaots um improvisatie dit wèlt zègke tot de musici binne aofgesproke kaders zelf hunne meziek t r plaotse bedinke miestens musicere jazzmuzikante op n akkoordsjema dit is dèks t bluessjema maote mèt de akkoorde i i i i iv iv i i v iv i i v of t sjema vaan ne song de klassieke tin pan alleysong kint maote georganiseerd volgens t sjema aaba twie kier ach maote a ach maote b daan nog ins ach maote a ouch väöl oersprunkeleke jazzcomposities n traditie die pas nao d n oorlog veuj aon de groond kraog volge dat aaba sjema vaanajds späölt me iers t orzjineel eine kier door en geit me daonao improvisere ederskier tot t akkoordsjema gans veurbijkump neump me e chorus lètterlek refrein umtot de of maote soms allein mer t refrein vaan ne ganse song zien ne solo kin bestoon oet ein of miejer choruses in de modaole jazz weurt neet op n akkoordsjema meh op n modus n aw kèrktoensoort geïmproviseerd de free jazz is atonaol en improviseert daorum neet op akkoorde dèks is t dao ouch touwgestande um mèt miejer speulers doorein te solere collectief improvisatie wee ne solo geit speule moot vaan teveure weure aofgesproke al kinne sommege dinger t begin en ind vaan ne solo wel speulentere weure beslote bij de new orleans jazz waor en is de solo veurbehawwe aon de melodie instruminte bij big bands zelfs aon mer e paar orkesleje in de moderne jazz nump evels de piano ummer wel ne solo veur häör rekening dewijl ouch bas en drumsolo s neet oongewoen zien drummers kinne natuurlek neet op n akkoord of ne modus improvisere en hove ziech neet aon choruses te hawwe hun soli gelle es oonderbrekinge vaan t normaal sjema ouch zengers kinne improvisere dit doen ze dèks mèt oonzinlèttergrepe zoegeneump scatte veural ella fitzgerald heet de zaank es volweerdeg improvisatie instrumint tot groete huugde gebrach wie bekaans alle afro amerikaonse meziek is de jazz sterk gesyncopeerd de vreuge jazz heet in groete lijne tzelfde ritme wie de ragtime de bas gief de sterke maotdeile aon de akkordinstruminte geve alle veer de tèlle aon dewijl de melodie in syncope verlöp aon dit contras melodie in syncope begeleiing zjus strak in t ritme oontlient de jazz häör dansante spanning vaanaof de swing deit de bas alle veer de tèlle zuug oonder de groove t veulbaar ritme weurt daodoor aanders in snelle stijle beveurbeeld in de bebop verlöp de solo soms in continu zèstiende note in dat geval is vaan syncopering gein spraoke kinmerk vaan de mieste jazz is swing dit wèlt zègke tot me n gelieke twiedeilege verdeiling vaan n tèl in de regel dus twie achste note veraandert in n oongelieke d n ierste noot krijg mie naodrök en doort e stök laanger es de twiede dèks weurt dat neet in de notatie weergegeve t rizzeltaot kin klinke wie n trioolverdeiling of zelfs wie e gepuncteerd ritme zuug pleetsje heineve de swing is ech al e dujelek kinmerk vaan d n allerierste jazz dewijl t in de klassieke ragtimes vaan scott joplin en zien tiedgenoete nog neet veurkump dit versjèl is ouch dujelek te hure in beveurbeeld jelly roll morton zien versie vaan de joplin compositie maple leaf rag wel kump t soms in de blues veur t liekent daorum get typisch veur de regio me heet dit wèlle verklaore oet t frans verleie vaan louisiana ouch in de franse barokmeziek kump dit princiep vaan oongelieke achste note veur boe me t inégalité neump swing oontbrik soms wel in de snelste jazzstiele umtot t in zoe n tempo neet zouw klinke dao kint me daan n gelieke verdeiling in zèstiende note d n instrumentatie vaan de jazz versjèlt per stijl en zeker allewijl is alles meugelek de constante door de jaore heer is evels wel tot blaosinstruminte dominere dit kump door de wortele vaan de jazz in de gesyncopeerde blaosmeziek zuug oonder d n oersprunkeleke new orleans jazz of dixieland had en heet es melodie instrumente de klarinèt de trompöt of kornèt en de trombone de ritmesectie varieert nao gelaank of me wel of neet löp stoonde loupende bandsjes laote de bastoene dèks door nen tuba speule en de akkoorde door ne banjo bij zittende concerterende bandsjes zien contrabas en piano ouch meugelek de contrabas weurt in de jazz in alle stijle in de regel geplök ouch t wesbord is in de vreuge jazz e väöl gehuurd instrument in de jaore twinteg kump de saxofoon in de mode dee ummer mie e symbool vaan de jazz tout court weurt in europa nump django reinhardt de gitaar es jazzinstrument op joe venuti nump de viool mèt de meziek in dees twie instruminte vinde evels door hun klein volume geinen ingaank in de mainstreamjazz umtot ze te zach klinke in ne bigband speule dèks veer trompötte veer trombones veer saxofoons piano en slaagwerk trompöttiste mote soms wissele nao de kornèt en vaan saxoniste weurt soms gevraog n aander typ saxofoon te numme alt sopraon tenor bariton al nao gelaank wat de partituur vreug de klarinèt oontbrik dèks meh kin eventueel ouch door ne saxofonis weure bespäöld in de moderne jazz kristalliseert ziech e vas combo miestens e kwartèt vaan ei melodie instrumint miestens trompöt of saxofoon piano bas en drums de ritmesectie is zoe normaal tot me wienie ein instrumint weurt eweggelaote dèks expliciet vaan piano bas of drumloes kwartèt sprik ouch groeter combo s mèt miejer melodie instruminte koume veur zoewie groete ensembles boe in ritme of akkoordinstruminte dobbel bezat zien zeker in de rockjazz weure modern elektrisch versterkde instruminte gans normaal èllentrikke gitaar èllentrikke piano basgitaar dee de contrabas vervingk vibrafoon t touwveuge vaan ne zenger is in de mieste stijle vrij normaal al blijf jazz wel in de ierste plaots instrumentaole meziek sommege jazzmusici wie louis armstrong en chet baker woorte zoewel es zenger wie es instrumentalis hendeg bekind heieuver besteit gein einstummegheid meh ne consensus besteit wel me moot ziech ouch bedinke tot de oontwikkeling vaan de jazz hendeg snel is verloupe es gevolg heivaan höbbe oontwikkelinge die hei weure geprizzenteerd es nao ein gebäörd ziech in feite dèks euverlap d n oonderstroum vaan bebop begint al op te koume es de swing in eder geval in populariteit op zie huugdepunt steit daobij zien oet de mode geraakde stijle blieve bestoon en zien hun groethede ouch blieve optrejje louis armstrong traoj beveurbeeld nog op wie in d n ierste free jazz woort gemaak heer trok daobij ouch in zien naodaog e väöl groeter pebliek es d n avant garde vaan de late zestiende iew tot de negentiende iew woorte negers oet wes afrika nao de nuie wereld versjeep in deen oonderdrökde wereld verlore de slaove hun taole en religies meh hunne meziek en dans bleef nog laank behawwe de lèste rapporte vaan zulke ritueel danse stamme oet de jaore viefteg vaan de twintegste iew zeker zoe belaankriek is evels d n invlood toen al meh zeker ouch nao de slaovetied vaan de westerse meziek die de slaove tot ziech krege door christeleke hymnes en volksleedsjes de work songs en negro spirituals stoonte aon de weeg vaan versjèllende zwarte stijle wie de slavernij in woort aofgesjaf in de vereinegde staote raakde de zwarte bevolking hendeg verpauperd meh kaom wel nog mie mèt de blanke muziekcultuur in aonraoking dit rizzelteerde in sumpel lejer mèt akkoordbegeleiding en n typische ritmeveuring de blues neve deze meziek dee op t platteland vaan de mississippidelta tot bleuj kaom oontwikkelde ziech in de stei nen aandere muziek mèt afrikaansen invlood de ragtime miestal veur piano solo nen hendeg ritmische meziek boebij de syncopes in de melodie zörgde voor n veur deen tied oongekind dansant geveul ragtime gespäöld door ne brassband wie de muziek vaan james reese europe populair gewore in d n ierste wereldoorlog waor de directe veurluiper vaan de jazz in new orleans oontstoont de jazz doortot brassbands blanke songs lendelek zwarte blues en steidelek zwarte ragtimes gónge speule en dat op dezelfde gesyncopeerde meneer bewèrkde es stiechter en leier vaan t ierste jazzensemble weurt buddy bolden geneump de ier vaan inventor of jazz woort later door de weineg besjeie jelly roll morton nao ziech touwgetrokke in zörgde d n original dixieland jass band veur de ierste grammofoonplaat mèt jazz de livery stable blues de jazz sloog zeker ouch door dit succes snel euver nao aander stei veural in new york en chicago de groetste naome oet deen tied zien kornèttis en trompöttis louis armstrong en pianis art tatum de muziek woort in commerciële vörm euvergenome door de blanke wie paul whiteman um dee zien orkes de charleston rage oontstoont en veur wee george gerschwin zien orkeswerke sjreef de new orleans jazz weurt ouch wel dixieland geneump meh dèks is dat de naom veur de börgerleke jazzmeziek vaan nao d n oorlog dee sterk op de vreuge jazz trökgreep zuug oonder belaankriekste kinmerk vaan deze meziek is de heterofoon melodie indeiling in de neet solistische gedeiltes blijf de trompöt t diechste bij de oersprunkeleke melodie dewijl de klarinèt ze get drökker umspäölt en de trombone allein de hooflijne volg ouch kinmerkend is de ritmesectie die t stride princiep vaan de ragtime euvernump de ierste en daarde tel weure sterk benaodrök door d n tuba of de bas zoewie door de groete trom de twiede en veerde get zwaker in de jaore daarteg oontstoont in new york n nui soort jazz de swing dezen jazz waor homofoon in plaots vaan heterofoon wat de new orleans jazz waor lag geine naodrök allein op de ierste en twiede slaag meh op alle veer slaoge en leep op n loupende oonoonderbroke baslien t besjeie ensemble woort ouch ummer groeter tot t op t niveau vaan n big band kaom veur eder instrumint dèks veer stök arranzjere woort zoe get professioneels gevolg waor ouch tot de mieste muzikante zelde of noets aon ne solo touwkaome allein d n ierste trompöttis saxofonis trombinis etc had dat rech aon t eind vaan de jaore daarteg kaom amerika in de greep vaan n big bandraazj groetste naome oet deen tied waore duke ellington dee opelek inspiratie haolde oet de klassieke muziek en de blaanke benny goodman daonao vercommercialiseerde t genre bij populair bandleiers wie glenn miller gónge de solo s nao d n achtergroond en kraoge romantische touwgenkeleke nommers sterk d n euverhand ouch woort de zenger vreuger n bijfiguur ummer belaankrieker wat stare wie frank sinatra oplieverde deze vörm vaan swing vèlt koelek nog jazz te neume veural umtot t improvisatie illemint bekaans oontbrik toch is ze vaan groet historisch belaank gestileerde swing bleef tot deep in de jaore viefteg de populaire meziek vaan de vs intösse waor de jazz ouch nao europa euvergeslage en waore europese muzikante ouch begós ze zelf te speule internationaol t bekindste woort de fransoos django reinhardt dee de gitaar es solo instrumint inveurde en de groondslag lag veur de zigeunderjazz ouch in nederland oontstoont ne scene mèt oonder mie de surinaamse saxofonis kid dynamite en mèt the ramblers t showorkes vaan de vara wat jazz combineerde mèt e rippertoire vaan nederlandse populaire meziek en dao oongekind geleef mèt woort wie de swingraasj veurbij waor en t groet pebliek ziech mier op songs góng riechte hadde sommeg getalenteerde muzikante genoog vaan de conformistische conventies in de muziek e gónge die conventies verbreke of temeenste sterk oprekke in klein combo s boe edere speuler solis kós zien zoe oontstoont de bebop mèt hiel sterke harmonische oetbreiing dreiklaanke en veerklaanke make plaots veur vief zès en zeveklaanke chromatische alteratie weurt de gewoenste zaak vaan de wereld hoeg tempo s en wieneg melodieus wèl solo s dèks opgebouwd oet lang series vaan zèstiende note hei had de jazz definitief t niveau vaan kunsmuziek gehaold groondlègkers waore charlie parker dizzy gillespie en thelonius monk veural parker greep sterk trök op de jazz vaan kansas city dee dèks es veurluiper vaan de bebop weurt geneump allewel tot de bebop noets ech populair woort stoont t wel volop in de belaankstèlling en lokden r sterke discussies oet oonder jazzfans n exclusief amerikaanse zaak waor r ouch neet in de jaore viefteg woort oonder mie paries e bleujend centrum vaan moderne jazz ouch bleujde in dezen tied d n ierste groete fusiestijl op de latin jazz wie dizzie gillespie góng samewèrke mèt de cubaanse muzikant chano pozo oontstoont de cubop n reactie op d n euververhitte väöl vaan de luustereer en de speuler vragende bebop bleef neet oet sommege lui gónge veur ne revival vaan de jazz oet de jaore twinteg mèt artieste wie lu watters deze meziek heet oet d n hook vaan jazzleefhöbbers kritiek gekrege neet allein umtot ze oet d n tied waor meh ouch umtot väöl vaan de meziek in vergelieking mèt d n jazz vaan roond get taam kloonk d n dixieland dee zeker ouch in nederland hendeg populair woort is veural n zaak vaan de blaanke al kraog r ouch steun vaan zwarte aajdgedeende oet de jazzwereld neet in de lèste plaots vaan louis armstrong dee bebop es chinese meziek umsjreef de cool jazz waor väöl wat de bebop neet is en bij oetbreiing wat de mieste jazz tot daan touw noets waor gewees de ritmische puls oontbrik gooddeils de soli zien neet al te wèld en dèks ouch neet virtuoos d n iersten aonzat vint me al in de bebop tied bij figure wie cannonball adderly die bij väörkäör trökvalle op romantische songs boe e snel ritme noe eine kier neet pas pas in de loup vaan de jaore viefteg weurt t evels n eige stijl mèt es groetste naom miles davis album birth of the cool ouch in californië oontsteit n oetgebreide scene bekind es weskösjazz hei in speule opvallend väöl blaanke wie pianis dave brubeck astrein oontsteit in de cool jazz n neiging tot experimentere miles davis veurt de modaole jazz in dee me gemeinelek liet beginne mèt so what boe gein akkoordsjemata meh toenreekse es basis weure gebruuk ouch mèt t ritme woort geëxperimenteerd beveurbeeld in t album time out vaan brubeck en zien ensemble d n hard bop kaom naoventrint tegeliek op mèt vertegewoordegers wie sonny rollins en veural john coltrane same te hure op tenor madness deze stijl waor aanders es de cool jazz neet gemeind es tegestèlling tot de bebop de tempo s ligke hei vrij hoeg en de soli zien ouch e stök virtuozer en zwoerder belaojer wel is de meziek in t gemein sumpeler vaan opzet en weurt de ritmische cadans dujeleker neergezat es in de bebop heidoor ligk de vreugen hard bop vrij good in t gehuur noe nog is dit geluid naoventrint de mainstream vaan de jazz ouch in deze stijl sloog me evels aon t experimentere in naovolging vaan davis góng ouch coltrane modaole jazz speule beveurbeeld in zien versie vaan my favorite things zoewie verwied tonaole jazz beveurbeeld giant steps boe de hermenie constant in tertsverwantsjappe moduleert tegen t ind vaan de jaore viefteg waor de jazz nao e paar jaor vaan bezinning weer sterk in d n avant gardemodus gekoume regele en dogma s kaome ummer mie t r discussie te stoon de touwgenome vrijheid in de hard bop veurde tot slot in tot de free jazz bedach door n gróp musici oonder leiing vaan saxofonis ornette coleman zie doel waor veur alle parameters los te laote gein akkoordsjema of leed mie es basis vaan improvisatie gein tonaliteit gein al te sterk ritmegeveul ouch t gebruuk vaan verwijde technieke t ooneigelek bespeule vaan de instruminte woort normaal zeker in de saxofoonsoli vaan coleman zelf vaan kortbij bezeen blik evels ouch deze meziek structuur en regele te höbbe al waore t mer negatief regele wie gein tonaliteit daobij zien de musici noe eine kier gesjaold in de jazz wat in de improvisaties doorklink me huurt dèks nog ne loupende bas swing ritmes of bebop echtege melodielijne de free jazz had en heet wieneg aonhengers meh is historisch wel belaankriek diverse muzikante die t in later vörm vaan jazz höbbe gemaak zien in de free jazz begós soms höbbe ze nog gans get vaan die esthetiek nao hun later werk mètgenome wie me op dezen doedloupende weeg neet mie wijer kós zoch me inspiratie in verminging mèt popmeziek de mingvörm weurt miestens jazzrock geneump meh rockjazz is correcter umtot de meziek in weze jazz en neet rock is ouch de naom fusion weurt gebruuk de grooves vaan de rock en t gebruuk vaan elektrische piano s gitare en basgitare zien kinmerke die de rockjazz dudelek oondersjeie neve de rock waor zeker ouch de funk op dat memint de groete populaire muziek vaan de zwarte bevolking vaan groeten invlood chick corea is ne bekinde en gewaardeerde rockjazzpianis heer is oonder mie mèt miles davis te hure op t album bitches brew oet de ierste groete fusionplaat en zeker die mèt de miesten invlood in de jaore zeventeg en tachteg verwaterde de meziek tot t niveau vaan muzak echteg materiaal bekind es smooth jazz zoe n artieste wie de sopraonsaxofonis kenny g weure in de jazzwereld algemein verach meh hole soms oongekinde verkoupciefers roond waor in de gezètte te leze jazz is dead de artieste verkochte minder plaote es oets en väöl groethede oet t verleje waore gehiemeld in eder geval treujt in dezen tied t postmodernisme in d n jazz in artieste perbere neet mie te vernuie meh griepe trök op jazzstijle vaan vreuger verminging vaan jazzstijle wie ouch de incorporatie vaan n importe welk muzikaal materiaol vaan boete de jazz is hiel gewoen groete naome zien wynton marsalis en john zorn boe dit in de vereinegde staote pas ind jaore zeventeg vörm kreeg gaof t in nederland veural in amsterdam e paar jaor iejer al n bleujende scene mèt posmoderne jazz umtot de scene neet al te sterk aon de dogma s vaan de jazz wèlt vaszitte sprik me soms vaan geïmproviseerde meziek spèlfiguur in dees beweging waor willem breuker 
