pòmòrskô miem pommern pòl pomorze łac pomerania je to historëcznô krôjna nad pôłniowim pòbrzegù bôłtëcczégò mòrzégò miono òbéńdë mô słowiańsczi wëprôwodzk pòchòdzi òd po more w pò drëdżi swiatowi wòjnie grańca midzë pòlską ë miemiecką zjinaczëła sã ë przesënãła ku zôpadowi nowô grańca òstała òpiartô na linié òdra nissa z niewiôldżim oddżëbanim cobë szczecëno ë swina téż przëpadłë pòlsczi bezlëcha całô òbéńda dôwny prowincëjé pòmrë zaczãła wic słëchac pòlsczim władzom mdash pò miemiecczi starnie òstał sã leno ji nôzôpadnéjszi cząd ze strzelewem ë grifią sparłãczony z meczelbòrskã w jeden krôj rozrzeszony w w òkrãdżi neubrandenburg rostock ë schwerin ë przëwrócony w czãsc przejimniãtô przez pòlskô òstała zòrganizowanô wprzódk w prowizoriczny òkrąg iii zôpadnô pòmòrskô ë w z môłima zmianama w szczecëńsczé wòjewództwò pierszé lata pò wòjnie to czas wiôldżich przemieszczeniów lëdztwa wikszi cząd miemiecczich mieszkańców òstôł wëwieziony za òdrã temù zalëdzenié przédnich pòmrów ùrosło dwùkrotno do pòmòrsczi doprzëszli zôs wnożniczi z westrzédni pòlsczi ë kresów ë téż mùszowi prôcowniczi z òdpòjãtich lôgrów prôcë a pòzdze w ramach akcjé wisła ukrajińcë mimò propagandowich pòstulatów ò pòwroce pòmòrsczi do macerzi òb òdzwëskóné zemie òpiartich m in na bëtnosci w òbéńdze autochtonicznégò słowiańsczégò lëdztwa wëcmanim z miemcama wëwiezeni abò zmùszeni do wëjachaniégò bëli téż słowińcë przemieszczenia zrëszëłë pòrénkòwą pòmòrskã w miészim stãpieniu ë rzeszëłë sã przede wszëtczim z zniesenim wòlnégò gardu gduńska pòspół z pòdzelenim miemiecczégò państwa na apartną federalną repùblikã na zôpadze ë demòkraticzną repùblikã na pòrénkù wërobił sã nowi pòliticzny pòrządk chtëren òbtaksowôł dalszé kawle regionu równo w lëdowi pòlsczi jak téż w mdr zaczãto spòsobë stalinowsczi sprôwny ë gòspòdarczi centralizacëjé ze wszétczima nastãpstwama ògrańczenim swòjiznë òrganizacëją prôcë pòdle sowiecczich mùstrów òsoblëwie w rolnictwie òb landwirtschaftliche produktionsgenossenschaft ë państwowe gospodarstwo rolne centralno planowanym rozbùdowanim cãżczégò przemësłu kùstrzeniama wprowadzenim państwòwégò mònopòlu w zamiedznëm hańdlu nisczi niw żëcégò doprowadził do oprzéczków ë sztrajków ndash mrd ndash gdyniô gduńsk szczecëno ë założeniégò w w gduńsku samòstójny samòsprôwny warkòwy zrzeszë solidarnosc ùstrojowé zjinaczi w pòlsczi ë sparłãczenié miemiecczi w jeden krôj a za régã pòliticzné przëkrodzenié òbù państwów wësłowioné m in pòspòlnym nôleżenim do eùropejsczi ùnijé ë òtemkniãcym grańców pòzwôlô na ekònomiczną ë kùlturową współprôcã równo przédné pòmrë jak i pòlskô pòmòrskô mùszą równak schwôcëc sã z pòwôżnyma problemama różnëch nôtërów jak wëjéżdżanié młodich abò bezrobòcé nôwôżniészima wietwiama gòspòdarzënkù w pòmòrsce je mòrskô industrëjô òkrãtownie ë pòrtë turistika rëbaczenié ë gbùrzëzna mòrskô industrëjô skòncentrowónô je przede wszëtczim w nôwikszëch gardach gduńskù gdini ë sztetënie òkrãtë bùdowóné w pòmòrsczich òkrãtowniach są technologiczno nôbarżi zaawansowónyma produktama ekspòrtowónyma z pòlsczi repùbliczi turistika rozwijô sã przede wszëtczim nad sztrądã bôłtu ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza ë niechtërné gardë np gduńsk do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców w pòmòrsce słëchają chmielno jastarniô leba mizëzdroje sopòt ùskô sopòt téż sopòtë pòl sopot miem zoppot gard ë kùrort nad sztrądã bôłtu w pòrenkòwi pòmòrsce razã z gduńskã ë gdinią twòrzi aglomeracëjã zwóną trzëgard dzãka swòjémù pòłożeniémù ë dobrémù zarządzaniémù w latach tëch xx wiekù miôł plac wiôldżi ekònomiczny rozwij gardu w rozmajitëch rankingach sopòt czile razë dobiwôł titël gardu z nôwëższim sztandardã żëcégò w pòlsczi repùblice geògrafné kòòrdinatë szérzô n dôłgòta e sopòt mô sztatus gardu na prawach krézu w pòmòrsczim wòjewództwie taczi sztatus przëstoji leno gardóm z wicy jak tësącama lëdzy ë sopòt mô gò dobëté na dardze wëjimkù lëdztwò mieszkańców wiéchrzëzna km bùdżetowé wzątczi plan mln zł bùdżetowé wëdôwczi plan mln zł òd viii wiekù do pòłowë x wiekù w môlu dzysészégò sopòtu stôł gôrcz pierszô zmiónka pòchôdô z dokùmańtu mscëwòja ii wëstawionégò w rokù mizë latama a sopòt słëchôł do wòlnégò gardu gduńska w rokù w sopòce papiéż jan paweł ii rzekł do kaszëbów jakno òdwiecznëch gòspòdôrzów ti zemi te słowa pragnę was jeszcze zachęci zachęci abyście nadal strzegli swojej tożsamości pielęgnując więzi rodzinne pogłębiając znajomoś swojego języka i starając się przekazywa swą bogatą tradycję kaszubską młodemu pokoleniu tu w rokù ks prof jón perszón gôdôł jeżlë chcemë bëc kòl se gòspòdôrzama mùszimë òbronic naszą jistnotã naju dëszã rodną mòwã i nasz etniczny charakter wejrowò téż nowé miasto miasto we zdrojach nova colonia nowe miasto weyheropolim wejerowo weyhersfrey wejerowska wola wejherau wejherstadt wejheropolis civitas weichersfrei z miasta weyhrowa nowomiasto neustadt vejrowo wejherowo vejrowo cenôwa vejherowo nov mjasto cenôwa vejrowo vajrowo lorentz pòl wejherowo miem neustadt je krézewi gard w pòrenkòwi pòmòrsce na kaszëbach nad rzéką rédą tu je państwòwô mùzycznô szkòła jakô ùczi ùsôdzków sparłãczonëch z kaszëbską tradicëją a też kaszëbskô filharmóniô geògrafné kòòrdinatë szérzô n dôłgòta e wejrowò je stolëcą wejrowsczégò krézu w pòmòrsczim wòjewództwie wejrowò mô apartné ùrzãdë dlô gardu ë wsowi gminë bùdżetowé wzątczi gardu plan mln zł bùdżetowé wëdôwczi gardu plan mln zł lëdztwò gminë mieszkeńców wiéchrzëzna gminë km bùdżetowé wzątczi gminë mln zł bùdżetowé wëdôwczi gminë mln zł midzë zélnika a rujana w gardze dérowałë spòlëznowé kònsultacje w sprawie ùstaleniô kòle ùrzãdowi pòzwë w pòlsczim jãzëkù dodôwny kaszëbsczi pòzwë wejrowa co dôwô mòżlëwòtã wprowadzeniô téż debëltjãzëkòwëch pòlskò kaszëbsczich tôflów przë wjazdach do gardu anketã w ti sprawie wejrowsczi ùrząd gardu przeprowadzył na wniosk stowôrë lëdzy kaszëbsczi nôrodnoscë kaszëbskô jednota i kaszëbskò pòmòrsczégò zrzeszeniô proceńt anketowónëch wôżné głosë pòdtrzimało ùdbã gòdnika pasowny ùchwôlënk jednogłosno przëjãto na sesje radzëznë gardu rëmiô we zdrojach rumina rumnam rumpna rumnam rumna ronna krónika òlëwsczégò klôsztora romna krónika òlëwsczégò klôsztora rumńa lorentz romele rumija rumia romla rumie romlia rahmele romla ramelaw z rumiei rameln ramel rumia rahmel rëmj rumia sg rumie rumija rémjô krol é szlach rahmel cenôwa rë lorentz zëchta str rë tréder pòl rumia miem rahmel je gardã ë gminą w wejrowsczim krézu w pòmòrsczim województwù rëmiô mô greńcã z gdinią ë redą rëmiô robi za mieszkaniowi slôd dlô gdini razã z wejrowã ë redą ùsôdzô wespòlëznã trzëch gardów môłé trójgardze w latach rëmiô słëchaa gdóńsczémù wòjewództwù tu mô sedzbã radio kaszëbë chtërno nadaje dosc wiele pò kaszëbskù eùropejskô kôrta regionalnëch abò miészëznowëch jãzëków w artiklu ùst a pòdaje że taczi radio dlô m jin kaszëbów mô bëc je nôwikszim gardã pòlsczim jaczi nie je stolëcą krézu geògrafné kòòrdinatë szérzô n dôłgòta e wedle pòdôwków z rokù rëmiô mô wiéchrzëznã km w tim gard zajëmô wiéchrzëznë krézu pòdôwczi z czerwińca wedle pòdôwków z rokù strzédny wzątk na mieszkańca béł zł gdiniô kòsôkòwò pùck réda wejrowò réda téż reda rejda grãzowò we zdrojach granslow granissow kòl grantzlof kòl redau kòl gralof granisslaw granschelow reda rede reda rheda gralaf gręnzlau gręzowo reed roda rehda reda cenôwa réda zëchta rejda tréder pl reda de rheda gard w wejrowsczim krézu w pòrenkòwi pòmòrsce archeòlodzë pòdôwają że ò pierszich lëdzczich szlachach w òbjimie dzysdniowi redë mòże ju gôdac w i wiekù p n e bùdżetowé wzątczi plan mln zł bùdżetowé wëdôwczi plan mln zł zgòdno z pòdôwkama z czerwińca rokù żukòwò pò pòlskù żukowo pò miemieckù zuckau pò łacëznie sucovia gard na kaszëbach czej je kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze kaszëbsczi jãzëk to je pòmòcny jãzëk żukòwò je gardã ë wieską gminą w kartësczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie mô jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë żukòwò je jednym z nômłodszëch gardów w pòlsce gardné prawa dobëło stëcznika rokù wiele lat bëłë tu rok w rok zéńdzenia szkólnëch kaszëbów na pòspólné kònferencje òd zélnika rokù je tu na mùrze przë pòklôsztórnym kòscele tôblëca z magnificat pò kaszëbskù kòòrdinatë szérzô n dôłgòta e bùdżetowé wzątczi plan mln zł bùdżetowé wëdôwczi plan mln zł tu łżëkwiata rokù przë klôsztorze béł ksyżëc pòrénkòwi pòmòrzczi swiãtopôłk ii wiôldżi téż tu je môl smiercé lagrowëch z lagru stutthof jich grób z rokù pòklôsztorny kòscół sostrów z zôkònu sw norberta w jegò miészi wieżi nad dachã je strzédny dólnô strzédnica cm kòscelny zwónk z rokù bùdowa kòscoła bëła równak napòczãtô w xiii im stalatim béł to nôstarszi białgowsczi klôsztór w pòmòrsce chtëren pòstawic dôł mscëwòj i w tim pòklôsztornym kòscele je czasã w niedzelã mszô sw dlô kaszëbów i mòże czëc kaszëbsczi jãzëk żukòwò je kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù mozilla firefox przódë mozilla firebird phoenix je internetowim przezérnikã opiartim na nëkù gecko pòchôdającym z mozilli równak w procëmnocé do mozilli je òn czëstim przezérnika bez dodôwnich programów jakno e mailowegò editorã starn an web editor czë téż irc dostãpny je òn na potrójné licencëji mpl gnu lgpl gnu gpl fundacëjô mozilla ùżëcziwô wersëje dlô linuxa microsoft windowsa ë mac os x robòta nad ùdbą mozilla firefox naczãto kòl kùńca rokù je zgrôwa bëło ë je ùsôdzenié letczégò chùtczégò drësznegò brëkòwnikom z mòżnotą rozszérzaniegò przezérnika je to terô gwës nôwôżniészô ùdba fùdacëji mozilla chtërna w przińdoce w sparłãczenim z e mailowim programa mozilla thunderbird weńdzé na plac terôczasnëch programów do pacziétu przezérnika mozilla open directory project zwóny téż dmoz òd directory mozilla béł nôwikszim ùsôdzanym przez lëdzy kataloga internetowich dostónków www dmoz béł redagòwóny przez dobrowòlników kòl tësãcy redaktorów z całégò swiata odp zamëkôł w se kòl milionów lënków zebrónëch w kòl milionie témòwich kategòrëjach prowadzonych w jãzëkach ùdba ta bëła zrëszonô w rokù jakno gnuhoo kaszëbskòjãzëkòwô wersëjô òsta zrëszonô w stëcznikù rokù przistãp do kataloga jakno ë zgłôszanié starnów béł darmôk a jegò zamkłosc bëła ùżëcziwônô w tidzeniowich aktualizacëjach jakno lopczi w fòrmace rdf na wòlny licencëje odp zblëżony do tipicznëch reglów open content np gnu fdl miastkò we zdrojach rumzbork rummelsborch stettlin rummelsburg rummelsburgk rummelsburg ramelsburg rumelsburg miastko miastków mjastko cenôwa miastkò ramułt pòl miastko miem rummelsburg gard leżący w bëtowsczim krézu w pòrénkòwi pòmòrsce nad rzéką stëdnicą lewim dopłiwã wieprzë stolëca miastecczi gminë miastkò je stôrim słowiańsczim pòmòrsczim sedlësczã pierszé pisóné dokùmańtë ò miejscowòscë òkreslóny tedë rôz môłi gard rôz wies pòchòdają z lat ë miastkò nôleżało tedë do pòmòrsczi familëje maszewsczich von massow w latach mieszkeńcë zbùntowelë sã procëm maszewsczim ë pò tim w miastkò pierszi rôz dostało gardné prawa w latach ë dwa pòżarë niszczą wiãcy jak bùdinków w gardze a czerwińca trzecy òdżiń niszczi wnet côłi gard òstają le dwa côłé chëczë chòc miastkò miało gardné prawa familëjô von massow wcyg ùwôżała gard jakno swòji miectwò a w swôre wmieszëwôł sã król i fridrich wëlem w r sztrid zakùńczëł sã wërokã nadwòrnégò sądu w kòszalënie pierszi rôz w historëji miastkò stało sã stolëcą krézu w pòlskô repùblika pòl rzeczpospolita polska je państwã w westrzédny eùropie nad bôłtã je nôleżnikã eùropejsczi ùniji ë nato greńczë z państwama miemiecką czeską repùbliką słowacką ùkrajiną biôłorëską lëtewską ë ruską kaliningradzkô òbéńda stolecznym gardã pòlsczi repùbliczi je warszawa miono pòlskô polska wëprowôdzô sã òd plemiã pòlanów chtërné mieszkało w dzysdniowi wiôlgòpòlsce słowò pòlanie mòże dolmaczëc jakno ti co mieszkają na pòlach mòże docëgac że przédnym zajãcym pòlan béł òbróbk rolë w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów np wislanów ë mazowszanów chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów terra poloniae pòlskô zemia abò regnum poloniae miono polska je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd xiv stolatô zemie pòlanów òd xiv stolatô miałë miono staropolska stôropòlskô a pùzdni wielkopolska wiôlgopòlskô dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono małopolska môłopòlskô jinszé miona pòlsczi lechia z persczégò lahestn z lëtewsczégò lenkija ë pòlôchów rusczi lach madżarsczi lengyel są òd plemieniô lãdzanów pòl lędzianie chtërny jak sã ùznôwô zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò pòrénkòwim dzélu pòlsczi słowò rzeczpospolita òznôczô repùblika zgòdno z kònstitucëją pòlsczi repùbliczi z łżëkwiata rokù nôrodnyma mërkama pòlsczi repùbliczi są dominëjącą religiją w pòlsczi repùblice je rzimskòkatolëckô wiara kòl lëdztwa je òrechconëch w òbrządkù rzimskòkatolëcczégò kòscoła òkróm tégò w pòlsczi repùblice żëją m jin grekòkatolëcë wëznôwcë prawòsłôwny christianiznë lëtrowie ewangelicë mùzelmanie agnosticë ë atejiscë greńce dzysdniowi pòlsczi ùsztôłcone òstałe w r pò drëdżi swiatòwi wòjnie w przërównanim do rokù greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd kosztã pòrénkòwich môlów pò miałë môl dwie teritorialné kòrektë długòta greńców pòlsczi je km w tim km to sztrãd bôłtu pòlskô greńczë z pòlskô ja na môlu w eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na żle to jidze ò wielënã lëdztwa z nordë na pôłnié pòlskô rozcygô sã na długòtã km co je ë je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową pòlską òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim òb zëma na òpak z zôpadu na pòrénk pòlskô rozcygô sã na km co je całownô rozcëgô pòlsczi z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie je pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu je to słuńcowi czas pôłnika geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów pòlsczi geòmétrowi westrzódk pòlsczi je we wsë piątek kòle gardu łęczyca nôstôrszi òbrechowóny geòmétrowi westrzódk eùropy je w suchowolë kòl gardu sokółka w pòdlasczim wòjewództwie przez pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã pòrénkòwi a zôpadny eùropë nôdłëgszé rzeczi w pòlsce to w pòlsce schôdzą sã wiôldżé tektonowé jednotë wiôldżi dzél pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu westrzédeùropejsczej niżawy a strzédni wëszańc je m n r m geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim nôwikszim môlem w pòlsce są rysy w tatrach m n r m nôniżej je depresejô elbląsczie raczki na wislanëch żuławach m p r m òd stëcznika rokù je w pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na wòjewództwa krézë ë gminë wòjewództwa pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez pòlôchów są òni słowiańsczim lëdã ë mówią w pòlsczim jãzëkù jaczi słëchô do zôpadnosłowiańsczich jãzëkòw dlô dzéla òbiwatelów pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim kaszëbsczi ôs jiné miészëznowé mòwë pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa le prawò dôwô nôrodnym miészëznóm mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak pòpùlacëji wedle nôrôdnégò òglowégò spisënkù mieszkańców pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù nôczãstszé jãzëczi miészëznów to miemiecczi ùkrajińsczi biôłorësczi cëgańsczi rusczi lëtewsczi ë łemkòwsczi do ùznónëch w pòlsce nôrodnëch i etnicznëch miészëznów nôleżą taczé miészëznë jak armeńskô biôłorëskô czeskô karajimskô lëtewskô łemkòwskô miemieckô rëskô romskô słowackô tatarskô ùkrajińskô ë żëdowskô mozilla nie je le blós miono internetowégò przezérnika w skłôd chtërnégò wchôdô paczét programów je to téż miono ùdbë namieniony dlô ji ùsôdzeniégò przezérnik je darmôk ë òpiarti na licencëji mpl mozilla public license wspiérô wnetka wszëtczé nônowszé internetowé sztandardë ùgòdzoné przez wc world wide web consortium np xhtml x html dom xml css css co dôwô baro wiôlgą pòprôwnosc wëskrzëwónëch starn slédnô sztabilnô wersëjô z séwnika rokù to ë je òna slédną jakô òstała wëpùszonô z mionã mozilla nôslédné wersëje bãdą ju wëchôdac jakno seamonkey rega x mozillë mô dali le blós wspiarce òd startne bezpiekù przezérnika na spòdlim mozillë pòwstało wiele internetowëch przezérników n p na partach z paczétu mozilla òpiarté są téż m jin e mailowô programa mozilla thunderbird ë editora html nvu przezérniczi brëkùjącé nëkù mozillë gecko blós dlô wëskrzëwaniô starn www to m jin pùck téż pùckò pëck pl puck miem putzig nadmòrsczi garc nad sztrądã pùcczi hôwindżi stolëcô krézu w pòmòrsczim wòjewództwie w pùckù mô swòją przédną sedzbã mùzeùm pùcczi zemi miona florëjóna cenôwë ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim piotra ë pawła do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów jinsze miona gardu we zdrojach to téż puyczk putzk puzk puzch putzc putzig puczk pucz puczsco puczk putzk pucze puczc puczk pawczk puczker putczk puwczig puck puczek pawczike pauczike powczik puczko puczk pucko puck pauczigk puck pucko putske bautzig putzig puck pucko putzig kòl puck cenôwa pùckò lorentz pùck lorentz treder puck pùrtk abò pùrtôk pùrtala kaszëbsczi diôchëł a téż jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha pùrtk je to mëti duch smardu swãdu i głëpòtë mieszkô w smardzyńcach gnoju i sztokù a dzejô lëdzóm na psotã niejedny mëszlą i gôdają że pùrtk i smãtk to je jedno ale smardlëwi strachòblëwi i głëpkòwati pùrtk ni mô wnetka nick wespòle z naszim chitrim i wipnym smãtkem jesz nie je dowiodłé czë pùrtk je naszim rodzmim dëchã czë téż mieńwò jegò pòchôdô òd miemiecczigò der pure co znaczi tëli jak ten głëpc lëdze gôdalë smierdzysz jak pùrtk sedzysz jak pùrtk w gnoju czëc za tobą jak za pùrtkem wënëkôj pùrtka z twòjich chëczi gôdôsz mie na psotã jak taczi pùrtôk z ce je jistny pùrtala ten sã nijak nie ùczi bò pùrtk w nie je wlazłi je głupi jak pùrtk pòżdôj le pùrtk ce wnet halô dërgòcesz za strachù jak pùrtk biéj mie do pùrtka pùrtk stoji w lewinkù przë rozdardze sztrasów lëpòwi ë lësni alojzy bùdzysz  urodzoni  czerwińca  w swiecënie ùmarłi  gòdnika  w pùckù  nordowi kaszëbsczi ùtwórca ùrodzył sã w familie szkólnëch òn skùńcził seminarium szkólnëch w grëdządzu i zaczął robòtã a ùcził w dolmiérzu  szëmôłdze wiczlińsczich pùstkach ë mrzezënie w kôrlëkòwie pò zakùńczenim i swiatowi wòjnë òn krótczi czas béł szôłtësã w r òn przëcygnął do pùcka i mieszkôł w klôsztorze sostrów elżbiétanków w r zaczął bùdzysz pùblikòwac kaszëbsczé dokazë w pismionie przyjaciel ludu kaszubskiego i seriô redagòwónym przez niemiecczégò slawistã friedricha lorentza jegò tekstë ùkazywałë sã téż w miesãcznikù bënë ë bùten gryf kaszubski ë ju pò jegò smiercë w drëdżi serie pismiona przyjaciel ludu kaszubskiego a bùdzysz drëkòwôł m jin w  przyjaciel ludu kaszubskiego  gryf cządnik  bënë ë buten  wiérny naszińc ë gryf kaszubski dzél jegò dokôzów òstôł òpracowóny bez jana drzéżdżóna ë wëdóny w  r w ksążce zemja kaszëbskô dze òpisywô snôżotë swòji tatczëznë alojzy bùdzysz ùrôbiôł òpòwiadanié facecjã anegdotã i hùmòreskã dolmaczoné na pòlsczi przez jana drzéżdżóna w modrej krainie jegò dokôzë zebrôł ë zrëchtowôł w nowim pisënkù róman drzéżdżón ùsôdztwò a bùdzysza miało wiôldżi cësk na czile kaszëbsczëch lëteratów w tim m jin na aleksandrã labùdã  jana trepczika czë téż jana drzéżdżóna bôłt bôłtëcczé mòrzé abò bôłcczé mòrzé pòl bałtyk morze bałtyckie łac mare balticum miem ostsee dëń stersen szwédz stersjn est lnemeri fiń itmeri łot baltijas jra lët baltijos jra rus an the baltic sea je mòrzã strzódlądowim partã atlanticczégò òceanu w nordowi eùropie jak ni ma gladë abò mòrzé nie je dzélowò zamiarzłé to wałë mòrsczich wòdów sã bez òprzestónkù bôłdëją i chwiądają w mòwie rëbôków bôłt je téż zwóny wiôldżim mòrzã w ùprocëmnienim do môłégò mòrza to je pùcczi hôwindżi ë gduńsczi hôwindżi wałë mòrsczich wòdów bez òprzestónkù sã bôłdëją i chwiądają bôłt mô wiéchrzëznã km ë głãbòkòsc do m przédné òstrowë przédné roztoczi epiphany je wòlnym internetowim przezérnikã dlô desktopù gnome wëdónym pòd licencëją gpl do wëskrzëwaniégò internetowich starn brëkùje òn nëkù gecko z ùdbë mozilla równak graficzny interfejs tegò przezérnika je zrëchtowóny na spòdlém knégòwnicë gtk jakno ë jinszich elementów ze òkòlégò gnome w procëmnocé do mozilli chtërnej interfejs opiarti je na xul epiphany je wietwą an fork ùdbë galeon ë òstôł przëszëkòwóny dlô mni doswiôdczonëch brëkòwników chtërny to kładą môłi cësk na wszelejaczé nastôwczi brëkòwnosc stoi w nim na pierszim placu wôrt je wspòmniec ò òrganizacëji ùlëbników są òne pòdług kluczowich słów zortowóne chtërne jidzé pùzdni rozbùdowiwac òznôczô to że jeden url mòże òstac przëpisóny do cziles kluczowich słów erik pòmòrsczi erik i pòmòrsczi titel erik af pommern dënsczi titel erik av pommern erik xiii szwédzczi titel erik av pommern erik iii norwesczi titel bëł sënã warcësława vii gò ë mariji meklenbùrsczi ùrodzëł sã w rokù w dirlowie na rëchcenim dostôł miono bògùsłôw pò starkù bògùsławie v im bùdownikù zómkù w dirlowie w rokù wzãti za swòje przez swoją cotkã dëńską królewą magòrzatã i szą margrete przëcygnął do roskilde w dëńsczi w erbòwôł òd ny norwesczé królestwò w stëcznikù òstôł wëlowóny królã dëńsczi a w lëpincu szwedzczi czerwińca jakno rezultat starë magòrzatë i na zómkù w kalmarze szwedzkô miôł plac ùgôdënk midzë dëńską szwedzką ë norweską zwóny kalmarską ùniją ji pierszim królã òstôł erik pòmòrsczi równak jaż do smiercë magòrzatë w z nią dzélëł władzã nad skandinawiją w mia plac żeńba erika z filipiną phillippa córką anielsczégò króla henrika iv gò zgrôwã erika bëła wiôlgô skandinawskô imperëjô z centróm w dëńsce w rokù w gardze helsingr nad zwãżëną resund wprowôdzëł mòrsczi col dlô òkrãtów wpłëwającëch ë wëpłëwającëch z bôłtu przez wicy jak stalata nen col dowôł dënsczémù państwù zacht zwësk dejadë dosc chùtkò wdôł sã erik w marachùjącé wòjnë z hanzą a przez to narôsta òpòzycëjô procëm niemù òsoblëwò wiele procëmników miôł westrzód szwedów chtërny òskarżëwelë gò téż ò fawòrizowanié dënów ë pòmòrzanów przë òbsadzëwanim ùrzãdów w mùszôł ùstąpic z tronu ë wëcopôł sã do zómkù na gòtlandiji stamtądka wiele razë napôdôł jakno pirata na òkrãtë ë dlôte dostôł pòzwã pòslédnégò wikinga bôłtu w béł znôwu w dirlowie tu rozbùdowôł zómk ë jakno erik i miôł przëjãté przédnictwò nad stołpsczim dzélã pòmòrsczi òd bògùsława ix gò ùmar maja rokù pòchòwalë gò w mariacczim kòscele w dirlowie eùropejskô ùnijô je zrzeszą eùropejsczich państwów skrodzena w pòlsczim jãzëkù eù gòspòdarczo pòliticzne sparłãczenié demokraticznéch państwów europejsczich pòwstałich lëstopadnika rokù na mocë ugòdë z maastricht òd gromicznika rokù je to zrzëszenk państwów jakno organizacëja midzënôrodnô funkcjonëje òd gòdnika rokù pòczątkã pòwòjnowi jintegracji europejsczi bëło pòwstanié europejsczi wspólnotë wãgla i stalë w r pòwstała europejskô wspólnota gòspòdarczô i to ji bezpòstrzédną nôstãpczënią je europejskô ùniô òd czasu weńscô w żëcé traktatu lësbòsczégò tj gòdnika pòdstawą prawną funksnérowaniô je traktat ò europejsczi ùnii traktat ò funksnérowanim europejsczi ùnii wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż kôrta prôw pòdstawòwich traktat z lizbonë dôwô mòżlëwòta przëjãcô przez eù europejsczi kónwencji prôw człowieka samò przëstąpienié do kónwencji nie òznôczô bëcô członkã ùnii w radzëznie europë himn eùropejsczi ùniji òda do redotë na kaszëbsczi przedolmaczëł zbigniéw jankòwsczi eùropejsczé stolëce brusel sztrasbùrg òd do rokù w uniji bëła téż wiôlgô britanijô państwa kandidatë do eùropejsczi ùniji eùropa gr ë łac europa mòże bëc zrzeszëne z grecczim europos letkò ùnoszącë sã abò òd asyrsczégò ereb co òznôczô zôpôd je dzélã swiata przez niechtërnech zwóny kòntinentã na nordowi półkùglë planetë zemia rozcëgò sã òd atlantëcczégò òceanu na zôpôdze do górów ùral na pòrénkù razã z tima gòrama téż òd westrzódzemnegò mòrza czôrnégò mòrza ë òbniżeniô kùmskò manëcczégò na pôłnim do nordowégò mòrza na nordze wiéchrzëzna eùropë km mln km z òstrowama le bez eùropejsczégò dzélu rusczi lëdztwò kòl mln wôrtosc na ògle z bez eùropejsczégò dzélu rusczi równoleżnikòwi rozskòczënk km gradów pôłnikòwi rozskòczënk km gradów długota strądôw tys km strzédna wiżô môlu m n r m nôwëższi wëszéńc w eùropie mont blanc m n r m nôniższi môl w eùropie na strądze kaspijsczégò mòrza m p r m nôdłëgszô rzéka w eùropie wołga km nôwiksze jezero w eùropie ładoga km strzédna gãscëzna lëdzy sztaturë km nôwiksze garde w eùropie stambuł london pariz mòskwa nôdalszi grańcë eùropë jakno dzélu swiata nôdalszi grańcë eùropë jakno kòńtinentù nôwikszim krôjã w eùropie je ruskô razã z azëją eùropa je eùrazëjã ë je jeji wiéchrzëzne nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã dostónczi wikipediji tikającé eùropë gduńsk gdôńskò abò gdąńsk pòl gdańsk łac gedania abò dantiscum miem danzig je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą pòrénkòwi pòmòrsczi ôs kaszëbsczi miészëznë je pòłożony na pôłniowim sztrądze bôłtu przë ùbiedze rzeczi wisłë jegò pòrénkòwi part je na zëławach ë wislóny sztremlëznie a zôpadny na ùrzmach kaszëbsczi wëżawë òd gò rokù gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą pòmòrsczégò wòjewództwa tu je marszałkòwsczi ùrząd pòmòrsczégò wòjewództwa jinsze miona gardu to téż gdańskò gdańsk gdôńsk gdąńskò we zdrojach gyddanyzc kdanzc danzko gdanzc gdantz kòpijô z xiii w danzk gdanensis adj danzk kòpijô z xiii w danzc kòpijô z xiii w gdanizc kòl dancek danczk gdanensis adj gedanensis adj gdancz fals z xiv w gdansk gdanzc danzeke danzk danceke gdanzke dantzik gedanck x gdansk gedanensis adj danzceke x danczk danense adj dancezc gdanchek kòpijô z xiii w gdanchez kòpijô z xiii w danceke gdanzeke gedanensis adj gdancz dantzk gedanensis adj gdanzech danzke kòpijô z xvi w dantzke kòpijô z xvi w danzig kòpijô z xvi w dantzig kòpijô z xvi w danzich gdanensis adj gdantzik gedansk gdanensis adj dansk gedanensy adj gedanensi adj gedani gdansco danzik danzich dancz gdantczk kòpijô z xv w danth gdans kòpijô danzk falsyfikat danczc kòpijô z xv w gdanczk kòpijô z xv w gdanczc kòpijô z xv w zu dantzke kòpijô z xvii w zu dantzigke kòpijô dantzke kòpijô danck kòl danske gdanczk gdansk gdansko dantzigk w gdanszkv gdana gdanysk gdanum gdańsk do gdańska gedanum do gdańska pode gdańskiem gedanensi adj do gdańska danzig kòl gdańsk niem danzig gdańsk niem danzig gdansk gdąnsk pòrébacku gdunsk cenôwa gdônsk ramułt gdąnsk ramułt gdąńsk lorentz gdąńskò lorentz gdańsk lorentz gdańskò lorentz gduńskò rospond gdińsk zëchta gduńsk zëchta gdunsk zëchta gdóńsk zëchta nôstarszi kaszëbsczé knédżi szymona krofeja z rokù jak téż michôła pontanusa z rokù bëłë wëdóné w gduńskù bernard zëchta m jin tu gôdôł z kaszëbama zanim napisôł swój słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej tu zaczãła dzejac solidarnosc a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w eùropie téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka kaszëbsczégò w strumiannikù rokù przë drogach do gdùńska mógł pòtkac nôpis gduńsk stolëca kaszëb wito w gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò w r w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka dzecy òd dłëgszégò czasu tu są bilietë ztm z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w pòlsczihewò je téż wiôldżé latawiskò port lotniczy gdańsk im lecha wałęsy kòd iata gdn kòd icao epgd przësłowié nié òd razu kraków zbùdowalë ale gduńsk òd razu zbùrzëlë gdiniô téż gdinnô gdina we zdrojach gdinam kòpijô gdinno kòpijô gdynyno gedingen gdingen kòpijô gdinino gdigna gdynina gdynge gdingen kòl gdingen gdynia gdynia niem gdingen gdynia niem gdingen gdynia gdingen gdynia i gdinjô cenôwa gdiniô lorentz zëchta gdinnô lorentz gdina lorentz pòl gdynia miem gdingen gotenhafen je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na kaszëbsczéj zëmë gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã bôłtu pòłożony w pòrénkòwi pòmòrsce razã z gduńskã ë sopòtã twòrzi aglomeracëjã zwóną trzëgard je nôwikszim gardã pòlsczim jaczi nie je stolëcą wòjewództwa geògrafné kòòrdinatë szérzô n dôłgòta e òd gò rokù gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w pòmòrsczim wòjewództwie gdiniô je partnersczim gardã internetowi przezérnik w skrodzëni przezérnik je kòmpùtrową soft wôrą brëkòwóną do òbzéraniô wszelejaczich zamkłoscë przédno równak do wëskrzëwaniégò starn internetowich przezérnik òpisywôł na zaczątkù an to browse blós brëkòwónié elemeńtów nawigacëji do przódkù nazôd do czëtaniégò tekstów póznié óstało rozszérzóné jegò znaczenié przez zadostanié sã hipertekstu lënkù jesz póznié przez doszłô mòżnota òbzéraniô òbrôzków jaż do dzysdniowégò znaczeniégò z jegò wielefùnkcëjnotą òkòma rozszérzeniégò pòdtrzëmëwónych lopkòwich fòrmatów òstałë téż rozszérzóné fùnkcëje przezérników takno wspiérają dzysdniowé przezérniczi òkòma http midzë jinima téż protokòłë ftp ë gopher òb to jidze dzysô przezérnikama zladowac programë czë téż wszelejaczi lopczi gôdômë ò tekstowich ë graficznich przezérnikach tekstowé przezérniczi rozmieją przedstôwiac ë interpretowac blós prosté tekstë ë tekstowé fòrmôtë jakno html abò xml czãsto dôwają téż mòżnota zapisënkù grafik czë téż jejich óbzéranié w bùtnowé soft wôrze tekstowé przezérniczi są baro zdatne dlô slepich ë lëchò widzących brëkòwników internetu przëmiarë lynx links wm graficzné przezérniczi są nóbarżé rozkòscërzóne ë brëkùją jakno spòdlé òpiartegò na gui an graphical user interface n p unix z x macintosh czë windows òperatné systemë pòkaziwują òne kòmpleksowë internetowé starnë z grafikama tekstã ë pluginsama przemiarë internet explorer mozilla opera k meleon internet explorer w skódzënim ie abò msie szportowno téż internet exploder przez wiele felrów w jegò bezpiekù je przezérnikã microsoftu dlô windowsa macintosha ë niechtërnyma òtmianama unixa solaris ë aix je òn jakno ë netscape navigator dôlszim rozwiniącym ncsa mosaic przezérnika pierszi generacëji programa na òsta pierszi rôz przedstawionô zélnika rokù òd wersëji òbsłëgiwô ramë frames dzysdnia je nierozestôwnym partã systemë windows òd wersëji windows niechtërné jegò dzéle są zanôléżné òd msie przez co nie je mòżlewé jegò całowné ùsëniãcé z systemë z leżnotë wiele jiwrów z dzurama w bezpiekù msie znajôrze zamôdlają brëkòwónié jińszich przezérników taczich jak np mozilla ë òdprowôdnëch n p galeon czë k meleon opera abò netscape navigator brëkòwnicë chtërny nie zdrzącë na to chcą dali brëkòwac internet explorera mògą pòdniesc bezpiékã instalëjącë wiedno na czas jegò aktualizacëje wôrt je téż brëkòwac do tegò bùtnowé zychrowùjącé programë ë antiwirusë nót je dodac że z familëji msie nôlepi trzëmô sã jesz sztandardów wc jegò wersëjô dlô macintosha wersëjô dlô windowsa wersëjô dlô macintosha kaszëbë abò kaszëbskô pòl kaszuby pò łacëznie cassubia miem kaschubei abò kaschubien òbénda nad sztrądã bôłtu part pòmòrsczi dze żëją kaszëbi aùtochtoniczny pòmòrzani wëznaczenié greńców kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą bò w ùszłoce kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracëjno w procëmnoce np do zôpadny czë pòrénkòwi pòmòrsczi drãgòscë dodôwô fakt że greńce òbéndë zwóny kaszëbskô przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk czej w r miono krôjnë cassubia pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach òbjima òna dzél zôpadny pòmòrsczi w tich czasach słowiónie z pòrénkòwi pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã kaszëbama wespólnym mionã nadbôłtowëch słowianów midzë wisłą a òdorą bëło pòmòrzani gerard labùda napisôł równak że na pòmòrzu utwòrzało są le jedno miono dlô zemi i lëdzy kaszëbë kaszuby ten autor pisze téż że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë jãzëk i zwëk a nie kaszëbsczi lëdze chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają w rokù wejrowò bëło ùznóny za stolëcã kaszëbsczi zemi dejade dzysô to prawie dzél pòrénkòwi pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny kaszëbskô sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie zôpadny pòmòrsczi òkòlé bëtowa lãbòrga lebë dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié że kaszëbskô je tam dze mieszkają w grëpie kaszëbi próbë wëznaczeniô greńców kaszëbsczi dokònôł jan mòrdawsczi w prôcë geògrafia dzysészëch kaszëbów do kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni lëdztwa są òsobë czëjącé sã kaszëbama abò dze mieszkô zacht wielëna kaszëbów je to przëtrôfk w trzech gardach w gduńskù gdini ë sopòce wedle taczich kriteriów teritorium kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl km w gminach pòmòrsczégò wòjewództwa a òsoblëwò pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù kaszëbów òstało przëjãté że no slédné kriterium pòzwòli mòżebno przesënąc greńce teroczasnëch kaszëbów na zôchód jakò że są znaczi że w stronach pod słëpskiem procent kaszëbów i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô bënë dzysdniowi kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic kùlturno jãzëkòwëch regionów nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù kaszëb są turistika mòrskô industrëjô òkrãtownie ë pòrtë bùdowizna rëbaczenié ë gbùrzëzna kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama turistika rozwijô sã nad sztrądã bôłtu ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë np gduńsk do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają chmielno jastarniô leba i sopòt niejedné rastauracëje karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi wãgòrzową zupã czarwinã plińce i jin mòże liczëc że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na kaszëbach wicy jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych xx wiekù z wëszłotë dzejnotë człowieka na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach kaszëbów i przëlégłégò do nich bôłtu bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò a òsoblëwò hidrosfera atmòsfera wiérzk zemi roscënizna i zwiérzãcy swiat w wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków jezór a stëdni w stãgłi wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné a w biologòwi mòcno zaczapóné bëłë reduniô a wisła zgniłô wisła chtërné dotëgòwałë kòl hm sztokù na rok wòdów iii klasë czëstoscë fizykòchemiczné i wòdów pòzaklasowëch biologòwò a z jezór grabòwsczé karczemné klôsztórné garczin tëchómsczé i jinszi sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w trójmiescé w chtërnym mieszkô wicy jak lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô brëkùje baro wiele wòdë dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné narëszonô bëła równowôga hidrologòwô pòd gduńskã i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała km wòdë rzéków chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok docérają do mòrza przez to òstała mòcno zatrëtô gduńskô hôwinga wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë we władisławòwie w czerënkù pôłniowò pòrénszim òd pòrtu w nowim pòrce i w gdini òrłowie òd do pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w iii klasë czëstoscë wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé tak bëło kòl bôłtu w lëpińcu r òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków ta rzôdzëzna a téż wlewë òceanicznëch wòdów do bôłtu i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w gduńsczi hôwindze i w ji sąsedztwie w ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów chtërné nim sã żëwią równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac nieżëwi planktón chtëren òpôdô przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy znaczny òbéńda gduńsczi głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w pùcczi hôwindze nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze gduńsczi hôwindżi pùcczi kréz mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka w pùcczi hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã prawie ju nie bëło lasfòra brzónë wãgòrza abò łososa ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju przëmiérno tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã km temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów w chtërnëch są resztczi sërégò òléju w zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota w pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach sarkòpòl rafinerëjô elektrocepłowniô cëkrowniô i jiné pòwstôwało ton parzënów i ton gazowëch zaczapaniów na rok jindustria gbùrzenié transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi samé leno jindustriowé òdpôdczi jak np fòsfògipsë sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do rokù wôżą przeszło mln ton a pòòkrëłë òbéńdã kòl km są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców bò na nich mòże żëc np szpańsczi slënik té wësëpiska chtërné jistnieją są ju wnetka czësto wëzwëskóné a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów degradacëji òkrążégò chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną np w rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò mln zł przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné mln zł na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów mln zł na gòspòdarzënk òdpôdkama òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów mln zł na wòdny gòspòdarzënk mln zł w latach bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów w dãbògòrzim zbiérô sztok z òbéńdë na chtërné mieszkô kòl lëdzy z gdini sopòtu rëmi rédë wejerowa òbczëszczalniô w swôrzewie zbiérô i òbczëszcziwô sztok z pùcka wiôldżi wsë i całégò hélsczégò półòstrowa pòdług jana mòrdawsczégò òbéńda kaszëbów je mało zatrëtô òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków pòmôgô to rozwicu turisticzi bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë na kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów bliskò òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë pòjedińczé drzewa karna drzéw aleje eraticzi i jiné kaszëbi pl kaszubi mie kaschuben są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã aùtochtonicznym lëdztwã pòmòrsczi w dzysdniowim czasu kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama pòmòrzanów przédną òrganizacëją zrzeszającą kaszëbów w pòlsce je kaszëbskò pòmòrsczé zrzeszenié dzysdniowi kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w pòrénkòwi pòmòrsce w krézach pùcczim wejrowsczim kartësczim lãbòrsczim bëtowsczim kòscérsczim nordowim dzélu chònicczégò krézu zôs pòrénkòwim dzélu stôłpsczégò krézu w krézach lãbòrsczim bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter pò ii swiatowi wòjnie kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë pòlsczi lëdowi repùbliczi dzél kaszëbów mieszkô téż na emigracëji òsoblëwò w kanadze usa miemiecce brazylëji kaszëbi są w prosti rédze òtrokama pòmòrzanów wczasnych słowiańsczich plemion z òbéndë pòmòrsczi chtërnech miono wzã sã òd miona zemi słowiańsczé pomore pò mòrze ùznaje sã że przódkòwie kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze òdrã a wisłą wicy jak lat nazôt nôstarsze zapisënczki miona są z xiii s w sztãplu ksyża pòmòrsczi barnima i czéde panowale òni w òkòlim sztetëna w òglowim spisënkù lëdzy chtëren sã òdbëł w pòlsce w rokù blós òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc ale pòdało kaszëbsczi jakò swòj rodny jãzëk wielu kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna trzëmając sã za równo pòlôchów ë kaszëbów nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc bëłë głosë że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë równak blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch w rokù òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë za równo kaszëbską ë pòlską kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu dlôte drãgò akùrôtno definiowac chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za kaszëba a chtërną za miemca abò pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù dzél kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba że kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu wikszosc kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską wielu nôrodnëch dzejôrzy w pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk kaszëbskô nôrodnô rësznota choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko pòmòrsczé rësznoce mô równak wielelatną zwëcz florian cenôwa bëł dbë że kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã w midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw zrzeszeńców chtërni w prl bëlë represjonowani òb ub a pózdni przez sb ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë pò rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono tatczëzna a pò nim kaszëbskô òdroda w ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò midzë jinszima mòrzanie rëbôcë bëlôcë lesôcë józcë jinaczi mùcnicë gôchë krëbanie zabòrôcë za wëjimkã bëlôków ë gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd stolëcą kaszëbów nazëwô sã gduńsk le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je gdiniô pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło strëmiannika ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża gregòra ix gdze je nazwóné ksyżã kaszëb bògùsłôw dux cassubie pòtemù w titlu zôpadno pòmòrsczich ksyżãtów bëło dux slavorum et cassubia barnim iii nadôł so miono dux cassuborum ksyżã kaszëbów na spòdlim mirni ùgòdë z westfaliji w r pò trzëdzestolatny wòjnie dzél zôpôdni pòmòrsczi òstôł szwecczi a szwecczi król ód do lat xviii s titelowôł sã jakno ksyż kaszëbów jak pisôł aleksander hilferding prësczi parlament landtag w królewcu knigsberg w ùdbôł bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi bo pò kaszëbsku nie je pisóné nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë òd nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie muttersprache w latach xix s czileset kaszëbów wëwanożiło do kanadë dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã wilno w grôfiznié an county renfrew w ontario w lata xix s kaszëbi ë miemce założëlë rëbacką wies na òstrowie jones w milwaukee nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi tej przédnicë milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach xx stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã pierszim pismionã w całosce pò kaszëbskù bëł katézmùs lutera z rokù dalszi edicëje w ë ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã mrongovius w ë rusczi ùczałi a hilferding a pózdni téż biskupski g bronisch mikkola ë nitsch wôżny ùsôdzk to słôwórz stefana ramùłta słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego z a téż friedrich lorentz slovinzische grammatik slovinzische texte ë slovinzisches wrterbuch pierszim rësznikã kaszëbsko pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł florian cenôwa òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét òpisôł kaszëbską gramatikã opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim kaszëbow skórb kaszébsko slovjnskjé mòvé a téż jinsze knéżczi jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł hieronim derdowsczi pózdni bëli młodokaszëbi prowadzoni przez aleksandra majkòwsczégò ë ùsôdzcë piszącë w pismionie zrzësz kaszëbskô grëpa zrzëszincë chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka do rokù mało kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach w r kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié kaszëbszczi wëbrało blós ùczniów to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc brzadowô zupa czarwina plińce prażnica i jin niejedné restauracje karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np wãgòrzową zupã krajnô pol krajna w historëcznëch dokùmeńtach téż jakno croja kroja crayen kraine i kraina je dzélã pòmòrsczi na greńcë z wiôlgòpòlską je zamkłô mizë rzekama dobrzinką ë kamionką na północë niecą na pôłnim brdą na pòrénkù ë gwdą na zôpadze nôstarszim znónym zdrojã w jaczim pòjôwiô sã miono krajnô je ùkłôd midzë mestwinã ii a przemisławã ii z rokù równak historëcë ùznôwają że no miono bëło brëkòwóné ju wiele wczasny słowò krajnô òznôczało przëgreńczną òbéńdã w tim przëtrôfkù midzë pòlską a pòmòrską przër pôłniowòsłowióńsczé krajina przed ii gą swiatową wòjną dzél krajnë ze złotowã słëchôł do miemiecczégò państwa ë bëł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë aktiwno dzejôł tam związk pòlôchów w miemiecce na kònferencëji w jałce krôjna òstaa przëznónô pòlsczémù państwù pò ùpôdkù kòmùnizmù w rokù w krajnie zaczãła òrganizowac sã miemieckô miészëzna a dosc tëli mieszkańców wëjachało do miemiecczi krajnô mô swój apartny dżinący dialekt pòlaszëznë na jaczi w ùszłoce zacht cësk miôł pòmòrsczi jãzëk krajnô leżi midzë rzékama kamionką ë dobrzinką òd północë niecą òd pôłniégò ë gwdą òd zapôdu pòrénkòwą greńcã wëznacziwô dzél brdë ë lënijô midzë kòronowã a nakłã chòc w słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich wëdónym w rokù ksądz frydrychowicz pelplińsczi dzejopisôrz jakno pòrénkòwą greńcã krajnë pòkôzywô wisłã dlôte jëż krajnô leża na zemiach wëstôwiónëch na czãsté wòjnë nie rozwinãłë sã tuwò wikszé miastowé westrzódczi miasta bëłë môłé òsoblëwie gbùrskò rzemiãsné nôbarżi znóné gardë to nakło pòl nakło nad notecią ë złotowò pòl złotów krajińsczé sãpólno łobżenica stolemną rolã do xix st miôł krajińsczi kamiéń co słëchôł gnieznieńsczim arcëbiskùpóm béł òn westrzódkã tzw kamiéńsczégò klucza to je arcëbiskùpich dobrów na krajnie no miasto bëło téż greńcowim gardã w jaczim òstôł wëbùdowóny zatôrczny zómk czedës bëła tuwò dëchòwnô seminarëjô jakô mia przëszëkòwac ksãżi do robòtë na zemiach kòl greńcë òsoblëwi znaczënk mia téż nakło dze miałë plac biôtczi midzë pòmòrzanama a pòlôchama pòłożënk ny zemi na zbérkù pòmòrsczi abò w pózniészich stalatach na krôju pòlsczégò państwa prowadzył prawie do te jéż òsoblëwie mòckò bëła òna wëstawionô na znikwienia ë nôpadë sąsadnëch państwów mùszimë tuwò wëmienic chòcle ataczi bòlesłôwa krzëwogãbnégò sparłãczenié krajnë z pòlską a w pózniészim czasu krziżôków w r krziżôcë miele swòjégò kòmtura w kamiéńsczim gardze krajnô ùcerpia téż òbczôs szwédzczégò pòtopù ë napòleòńsczich wòjnów i té wszëtczé dzejowé wëdarzenia doprowadzyłë do te że lëdowô kùltura krajnë we wiôldżim dzélu òsta na wiedno znikwionô nôbarżi dokôzónym dzélã lëdowi kùlturë krajnë je wsowô bùdowizna ë wëkùstrzenié krajeńsczi chëcze czej jidze ò krajnã to ùchowôł sã blós môłi cm x cm dzélëk wësziwkù jaczi przedstôwiô mòdré tëlpónë przeplotłé czôrnym òrnamentã je òn datowóny na dwadzesté lata xix st gwësné wątplëwótë są wkół te dlôcz krajińsczi wësziwk mô leno dwie farwë òdpòwiesce mòże tuwò szëkac w wëkùstrzenim krajińsczi chëczë a hewòtno w kòfrach ë skrzëniach bëłë òne tim spòsobã jaczi białka wnôsza do domù swòjégò chłopa bëłë òne tej tak jak sã le dało bòkadno zdobioné i co je czekawé farwë jaczima òbstrojiwelë kòfrë zanôlégałë òd dostónkù gwôscëcélów bòkadnotë òd jegò spòlëznowégò stónu nôbòkadniészi stón szlachta miôł czerwioné skrzënie mieszczani ë biédniészô szlachta czerwioné ë zeloné a nôbiédniészi lud przëstrojiwôł kòfrë mòdrą farwą bëło tej tuwò gwësné stónowé wëapartnienié nie dzywi tej że zachòwóné krajińsczé wësziwczi znankùją sã mòdrim cemnym ë widnym przëstrojã ni mòże dozdrzec na krajnie kaszëbsczégò baro farwnégò wësziwkù jistné zortowanié farwów bëło téż w krajińsczim òbleczënkù pisôł ò tim òskar kolberg w krajińsczi sëkni zachòwôł sã nôdłëżi domôcy krój doch jak wiémë sëknia bëła òdbicym przënôleżnotë ji gwôscëcéla do jaczégò spòlëznowégò stónu mòckò mòrzczoné sëknie gbùrów pòkôzywałë bòkadnotã a jasné mòdré młodëch chłopów jesz nieżeniałëch cemny mòdri òznôcziwôł chłopa żeniałégò w òstatnym rokù jasnô mòdrô farwa sëkni dôwa młodim chłopóm prawò do sedzeniégò w karczmie na ławie nieżeniałëch òstôwô pëtanié dlôcze nôwôżniészim przëstrojã na krajnie bëł tëlpón hewò w xvii st tëlpón chùtkò rozkòscérził sã w pòmòrsce dzãka nalecałémù lëdztwù z niderlandów jaczé przëbëło na żuławë béł to kwiôt mało spòtikóny ë dlôte stôł sã znanką bòkadnotë jan trepczik béł kaszëbsczim spòlëznowim dzejôrzã ùtwórcą pedagògã ë kòmpòzytorã jan trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze strëszi bùdë midzë stajszéwã a mirochòwã kréz kartësczi gdze przëszedł na swiat rujana rokù ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w kòscérzënie chtërné ùkùńcził w r zaczął robic jakno szkólny w kartuzach a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w miszewie gdze robił do r ju jakno młodi człowiek zajinteresowôł sã òn kaszëbizną co stało sã òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak aleksander majkòwsczi i aleksander labùda w rokù doszło do stwòrzeniô regionalnégò zrzeszeniô kaszëbów a trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji w r òżenił sã z anielą rómpską chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna zrzeszińców jana rómpsczégò w r trepczik zadebiutowôł w gdińsczi chëczë kaszëbsczi wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã na szlachù zbrodnié jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w r w gryfie pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata zrzeszë kaszëbsczi równak czas w jaczim przëszło żëc i twòrzëc trepczikòwi nie béł za baro żëczny kaszëbsczémù dzejaniémù midzëwòjnowé przédnictwò pòlsczi nie bëło za baro żëczné temù żebë kaszëbizna mògła sã richtich rozkòscérzac òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze co przënôlégelë do karna zrzeszińców baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i kaszëbsczégò jãzëka jaczi na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów le za apartny słowiańsczi jãzëk prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło że pòlsczé przédnictwò tak przedwòjnowé jak téż pózniészé pòwòjnowé pòsądzywało tej sej kaszëbów a òsoblëwie prawie zrzeszińców ò separatizmã czëlë dzejanié jaczégò célã miało bëc òddzelenié kaszëb òd pòlsczégò państwa trepczik w r przeniosłi òstôł do szkòłë w rogòznie leżącym w òbéńdze wiôlgòpòlsczi òb czas bëtnoscë w wiôlgòpòlsce w r wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów jana trepczika béł to kaszebskji pjesnjôk dzél i w chtërnym trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca ale téż kòmpòzytor twòrzący melodie do tekstów a labùdë j rómpsczégò i swòjëch gwôsnëch pò robòce w rogòznie jaż do wëbùchù drëdżi swiatowi wòjnë trepczik robił w tłukawach w séwnikù r méster jan przebiwôł w tłukawach pò czim w rokù wrócył na kaszëbë tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë w swiónowie w r òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska w italsce przed do partizancczi z jaczi przeszed zôs do armii generała andersa do kraju wrócył w r i nalôzł so robòtã w spòdleczny szkòle nr w wejrowie w chtërny robił jaż do emeriturë na jaką przeszedł w r krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną zrzeszą kaszëbską chtërna wëchôda w latach w nôcãższim cządze czej pò lëkwidacji òdrodzony zrzeszë a przed ùtwòrzenim kaszëbsczégò zrzeszeniégò kaszëbi ni mielë swòji òrganizacji co bë reprezentowa jich jinteresë ë mia bë starã ò kaszëbiznã wejrowsczi dodóm jana trepczika béł môlã gdze schôdelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim gónie na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie ùrzãdu do sprawów pùblicznégò bezpiekù ùdspb mielë zdebło nôdzeje że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé trepczik nie zrobił tegò co chcelë òd niegò jegò rozpòwiôdôcze z ùdspb ale òbstojéwôł na swòjim a òkróm tegò nie tacył przed nima że nie widzy mù sã sytuacjô kaszëbów i kaszëbiznë w lëdowi pòlsce je ò tim napisóné we warszawie zélnika r jiné je pismiono napisóné rãczno i przeniosłë przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ùrzãdu do sprawów pùblicznégò bezpiekù w r jesz niglë gò napisôł mùszôł ju rôz bëc na ùb gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną òb czas ni a téż pò ni miôł gadac co wié ò dzejarzach kaszëbsczich chtërnëch znaje a téż napisac dlô ùbòwców wszëtkò co wié ò kaszëbsczim separatizmie ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi zrzeszë kaszëbsczi ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë w rokù nalôzł sã méster jan midzë załóżcama kaszëbsczégò zrzeszeniégò chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejôrzã mùzyczny rësznotë zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te mòże rzec że razã ze swòją drëgą białką leòkadią przódë czaja twòrził môłé spiéwòwé karno chtërné wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach w rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez karno sztudérów kaszëbów ormuzd w arkùszach nëch pierszi rôz òsta zamieszczónô m jin pòpùlarnô piesniô zemia rodnô ùznôwónô dzysô przez wiele kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn w pózniészich latach wëszłë jesz rodnô zemia moja chëcz ë lecë choranko do artisticzny spôdkòwiznë trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi trepczik przënôlégô do karna lëdzy co jakno pierszi òstelë w rokù wëprzédniony przëznôwónym przez karno sztudérów pòmòraniô medalã stolema w kùńcowim dzélu jegò żëcégò wëszłë trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów z chtërnëch wëzérô miłota do domôcëznë kaszëbsczi mòwë zemi ë jich dłudżich dzejów w rokù ùkôza sã moja stegna a w r odecknienié specjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w r pòd titlã ukłôdk dlô dzôtk a w rokù òstôł nôleżnikã związku literatów polskich jegò wiérzta kaszëbskô mòwa bëła dolmaczony na biôłorusczi bretońsczi miemiecczi i sloweńsczi jan trepczik ùmôrł séwnika r w wejrowie gdze pòchòwóny òstôł na smãtôrzu w smiechòwie jeden z brzadów jego robòtë na rënkù ùkôzôł sã ju pò jegò smiercë dwatomòwi słownik polsko kaszubski wëdóny w rokù robòta nad nim zaja autorowi dłudżé lata a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch ùszłégò stalata nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô prof jerzi tréder spòdlecznô szkòła w miszewie nosy dzysô miono prawie jana trepczika dzejającé w wejrowie towarzystwo śpiewacze nosy téż jegò miono film je wizualnym dokôzã złożonym z dowòlno dłudżi serëji nastąpiającëch pò se òbrazów jaczé wëwòłëją doznanié rësznotë ë bezùstónkòwòscë termin film pòchôdô òd anielsczégò słowa na fòtograficzną blewiązkã jakô bëła pierszim wôżnym medium do jich zapisowaniô ë distribùcëji pierszé filmë twòrzoné w xix im stolatim bëłë czôrno biôłé ë bez zwãkù òd negò czasu we filmòwi technice miôł plac zacht pòkrok wikszosc filmów jaczé pòwstôwają na zôczątkù xxi gò stolatô je farwnô ë ze zwãkòwą stegną kaszëbiznã i kaszëbską tematikã mòżna bëło widzec w rédżi filmów w òsoblëwòscë w taczich dokazach jak co rokù w gminie żukòwò rëchtowóny je festiwal kaszëbsczich filmów artikel ùst pkt b eùropejsczi kôrtë regionalnëch abò miészëznowëch jãzëków dlô kaszëbsczégò jãzëka wôżny òd czerwińca rokù tikô sã m jin rëchtowaniô filmòwëch nôdpisów pò kaszëbskù i rozwijaniô przełożënków wszechswiat zwóny téż kòsmòsã w òglowim rozmienim òznaczô wszëtkò co nas òkrãżô całą materiã i energiã w pierszi pòłowie xx gò stolatégò dlô wikszoscë ùczałich termin wszechswiat łac universum an universe òznaczôł całé continuum rëmòczasu w jaczim jistniejemë razã z całą energiją i materëją w nim zamkłą próbë zrozmieniégò wszechswiata w tim znaczënkù dokònuje sã w kòsmòlogiji ùczbie jakô pòwsta ze sparłãczeniô fizyczi z astronomiją w drëdżi pòłowie xx gò stolatégò miół plac pòdzélënk kòsmòlogiji na òbserwacëjną zwóną téż fizyczną i teòreticzną òbserwacëjny kòsmòlogòwie są dbë że nie je mòżlëwé badérowanié całégò continuum rëmòczasu teòreticzny kòsmòlogòwie zato mają nôdzejã duńc do pòznaniégò cawnotë rëmòczasu mimò wiôldżi grãdoscë z zachòwanim empiricznëch ògrańczeniów w taczich rozważaniach zéńdzenia institucëjów eù są nôczascy prowadzoné pò anielskù frańcëskù abò miemieckù jeżlë jistnieje nótnosc mògą bëc òne prowadzoné téż w jińszëch jãzëkach decyzëje pòdjãté przez institucëje eù są dolmaczoné na wszëtczé òficjalné jãzëczi eù a òbiwatele eù mają prawò kòntaktowac sã z nyma institucëjama w kòżdim z nich òbczôs ùradów eùropejsczégò parlamentu ë eùropejsczi radzëznë wiedno je zagwësnioné dolmaczenié na wszëtczé òficjalné jãzëczi eù mieszkeńcowie krôju basków galicëji ë katalońsczi mdą mòglë czëtac òficjalné dokùmentë ôs kòntaktowac sã z eùropejską ùniją w swòjëch rodnëch jãzëkach gwarantëje to ùchwôlënk radzëznë eùropejsczi ùniji z gò czerwińca ne jãzëczi nie mają òficjalnégò sztatusu w całi szpańsce równak w swòjëch regionach mają taczi sztatus za dolmaczenia mdze płacył szpańsczi rząd chtëren miôł starã ò òficjalny sztatus nëch jãzëków w eù òkróm òficjalnëch jãzëków w państwach słëchającëch do eù brëkòwónô je zacht wielëna miészëznowëch ë regionalnëch jãzëków jich sztatus je baro zróżnicowóny fińskô finsczi suomen tasavalta je państwã w nordowi eùropie krôj eùropejsczi ùniji stolecznym gardã fińsczi są helsinki jãzëczi fińsczi szwedzczi są tu ùrzãdowima na jãzëk fińsczi bëłë tołmaczoné kaszëbsczi wiérztë jak téż bôjczi tu ùrzãdnicë pierszégò zortu pò wëższi szkòle mùszą rozmiec jãzëk wikszoscë w òkòlim w chtërnym robią w dwajãzëkòwëch òbéńdach kòżdi ùrzãdnik mùszi rozmiec gadac ë pisac téż drëdżim jãzëkã sãdza mùszi rozmiec wësłowic sã w dwùch jãzëkach mòwno ë na pismie òd rokù tu w trzech nôbarżi nordowëch gminach lapònsczi jãzëk je ùrzãdowi w gminach mùszą bëc szkòłë dlô nôleżników miészëznë jeżlë jich je wicy jak lëdzy ùczbë są téż pò lapònskù czeskô czeskô repùblika cz esko esk republika r je państwã w eùropie bez przistãpù do mòrza òd do béła w zrzeszë ze słowacką w czechosłowacji òd r słëchô do eùropejsczi ùniji dzysdniowò wedle kònstitucëji czesczi repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi repùbliczi jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła w òstałë przëłączoné téż môłé dzéle dólny aùstrëjacczi stolecznym gardã czesczi repùbliczi je praga cz praha jinszima wôżnyma gardama są brno ostrava olomouc eské budjovice plze pòd kùńc ix stolatô czeskô òsta zjednónô przez przemyslidów w rokù prasczi biskùp wòjcech zatrzimôł sã w gardze gduńsk czesczi królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w xv stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w xvii stolatim chtërné zacht òsłabiłë państwò w dalszim cządze dosta sã pòd cësk habsbùrgów ë weszła w skłôd aùstro madżarsczi pò ùpadniãcym aùstro madżiarsczi mònarchji w rokù pòwstało państwò czechów ë słowôków czechosłowacjô w rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle sudetenlandu a słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã tedë miono państwa béło czecho słowackô w rokù czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã trzecy rzeszë a słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą pò ii swiatowi wòjnie czechosłowacjô dosta sã pòd cësk sowiecczégò związkù w rokù wòjska warszwsczégò ùkłôdu dokònałe inwazëji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system socjalëzna z lëdzką twôrzą ób czas prasczégò zymkù w rokù czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas aksaméntni rewòlucëji stëcznika rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa czeskô ë słowackô czeskô repùblika wstãpiła do nato w rokù a do eùropejsczi ùniji w czeskô repùblika je parlamentarną demokracëją ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament niższô jizba parlamentu zgromada depùtowónëch cz poslaneck snmovna ma parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã w jizbie wëższi senace cz sent je senatorów wëbierónëch na cząd lat trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata w przódkù państwa je prezydent kraju chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu rozrzeszac zgromadã depùtowónëch òbsôdzac sãdzów i nôleżników czesczégò nôrodnégò bankù cz esk nrodn banka sprôwnym ùrzãdem je rząd cz vlda nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed zgromadą depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos czeskô repùblika je pòdzélonô na regionów cz kraj ë na wëdzélony gard praga dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd rokù sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z rokù na regionów pòdzélonëch dali na krézë cz okres czeskô repùblika je państwã w westrzédny eùropie bez przistãpù do mòrza òna greńczi na zôpadze z miemiecką na pôłnim z aùstrëjacką òd pórénkù ze słowacką ë na nordze z pòlską wikszi dzél czesczi repùbliczi zajimùją wëszawno górsczé môle czesczégò masywù je òn òbeszłi z trzech starn górami sudetama śnieżka m n r m rudawama klinovec m n r m czesczim lasã m n p m bawarsczim lasã ë szumawą westrzédny dzél czesczégò masywù je zapadłoscą z dolëzną labë a na pôłnim są wlëdżi trzebòńskô ë bùdzejowickô òd karpatów czesczi masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò sląskim pasmã òbniżeniów tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa òd rozcëga sã strzédna długòta żëca chtërna je lat òd gardë czech chtërne mają wiãcy jak lëdzy praga czes praha je stolëcą czesczi repùbliczi ë nôwikszim czesczim gardã praga pòłożonô je nad rzeką wełtawą historëczné centróm gardu je wpisóné na lëstã swiatowi kùlturny spôdkòwiznë unesco praga òsta założonô w drëdżi pòłowie ix tégò stolatô a w rokù sta sã sedzbą czesczich królów xiv té stolaté ë panowanié karela iv bëło złotim cządã dlô gardu karel iv zlécył m jn bùdacëjã nowégò gardu mòstu nad wełtawą mianowónégò òd karelów mòst ë katédrë sw wita mô założoné téż pierszi we westrzédny eùropie ùniwersytet jaczi nosy dzysô jegò miono za czasów karela iv praga bëła trzecym nôwikszim gardã w eùropie nôwôżniészé wëdarzenia w historëji pradżi praga je nôbòkadniészim gardã w westrzédny ë pòrénkòwi eùropie ë bòkadniészim jak wiele zôpadnoeùropejsczich gardów per capita wzątk gardu w mô wëniesłé eur co je strzédny w eùropejsczi ùniji luksembùrg luks lëtzebuerg òficjalnô pòzwa wiôldżé ksãżstwò luksembùrg luks groussherzogtum lëtzebuerg fr grand duché de luxembourg niem groherzogtum luxemburg   państwò w zôpadny eùropie òd nordë grańczi z belgiã òd zôpadu i pôłniégò z francjã a òd pòrénkù z miemcama ni mô przistãpù do mòrza pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa lucilinburch   môłi gard całownô wiéchrzëzna luksembùrga to km i je to jedno òd nômiészich państw w eùropie nôleżi do eùropejsczi ùnie òd do grëpë z belgijskô i néderlandzkô wchôdô w skłôd beneluksu leżi w zôpadny eùropie midzë belgiã francjã i miemcama òd pòrénkù grańcã luksembùrga wëznôczô rzéka mozela niem mosel fr moselle luks musel ni mô brzegòwi linii państwò strzódlądowé klimat ùmiarkòwóny pòd wpłiwã atlanticczégò òceanu łagódné zëmë chłodno òb lato wielëna òpadënków òd mm na pôłnim do mm na nordze górzësti nordowi dzél państwa tak pòzwóny oesling nôleżi do terenu plaskati wëżawë ardenów z wësokòscama do m n r m czëp kneiff reszta luksembùrga tak pòzwóny region gutland jaczi zajimô teritorium je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama stolëca państwa gard luksembùrg leżi w pôłniowim dzélu kraju luksembùrczicë portugalczicë frańcuzë italczicë wôrtoscë szacowóné na luksembùrsczi portugalsczi francësczi niemiecczi italsczi chrzescëjanie w zacht wikszoscë kòscół rzimskòkatolëcczi mùzułmanie jednojizbòwi parlament jizba depùtowónëch luks chmber vun députéirten fr chambre des députés nôleżników na piãcolatną kadencjã stôrgard we zdrojach stargardt stargardia starogard zitarigroda starigardt ztaregard staregarde staregord stargart stargard an der ihna stargard in pommern starogród starogród nad iną stargard szczeciński pòl stargard łac stargardia miem stargard in pommern krézewi gard w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad rzéką jiną tu je kòscół nmp królewi swiata a w nim w rokù bëła òdprôwiónô mszô sw z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù pierszi dokùmeńt w chternym bëło brëkowano miono kaszëbë tikôł môla kòl stôrgardù strëmiannika dzysô to je dzéń jednotë kaszëbów geògrafné kòòrdinatë długòta e szérzô n lëdztwò gardu mieszkańców wiéchrzëzna gardu km bad brains je afro amerykańsczé karno z nowégò jorkù jaczé grô mùzykã hardcore punkòwą pòwstało je w rokù w waszingtónie jakno fòrmacëjô jazz funkòwô mind power w rokù pò zakôzu pùblicznëch pòkôzków prakticzno w całim gardze waszyngtón całé karno przenôszô sã do nowégò jorkù dzé nagriwô zarô w gòdnikù swój pierszi singel pay to cum nimò wielu jiwrów jaczé miele w stolëcë usa mòże pisac ò tim że bad brains bëł prekùrosrã waszingtońsczégò sztélu mający wiôldżi cësk na wiele karnów w tim taczich jakno minor threat pòd cëskã kòncertów boba marleya przeszlë wszëtcë mùzycë bad brains na rasrafarianëzna co je czëc w pózdniszim jich ùróbkù nôczãłë pòwstawac platë z dokôzkama hardcore punk rockòwima przeplôtané dokôzkama w sztélu reggae bëlnym przëmiôrã tegò je wëszłô w rokù plata rock for light zato pózdnijszô i against i òstała sã swegò ôrtu prowôdnikã dlô wëkònôwców mùzyczi crossover bad brains nagrëwało téż wespólno plate w karnach ò jinszëch mionach jak zion train hr czë bad religion je punk rockòwé karno z los angeles chtërne charakterizëją socjalno kriticzné jakno ë baro reflesyjné tekstë òkóm ramones misfits sex pistols the stooges the clash dead kennedys ë social distortion je bad religion jednym z nôwôżniszich punkòwich karnów w historëji rocka pòwstało òno w rokù w los angeles z jinicjatiwë grega graffina spiôw bretta gurewitza gitara jaya bentleya basowô gitara ë jaya ziskrouta perkùsëjô w rokù wëdało karno bad religion w nowò założoni przez bretta gurewitza gitarownika platowi wëdowiznie epitaph records pierszi ep ë w pierszi albùm how could hell be any worse jaczé do dzysô trzëmô sã za jednen z nôwôżniszëch albùmów wczasnégò punk rocka z zôpôdnégò ùbrzégù usa w rokù z platą into the unknown epitaph records doszło do òstri zmianë mùzëcznégò sztélu karna co doprowadzëło do òdejsca wikszoscë mùzyków jakno ë do òddôwani przez òbrëszonëch lubòtników kùpionëch platów nazôd do krómów dzysô je to jednen z nôbarżi szëkónëch albùmów bad religion òficjalno platã copniãto z lëstë abùmów jaczi jidze kùpic rok pózdni wespół z back to the known warcëło sã karno do szétlu swòjegò mùzycznegò darżenia òd rokù karno nalazło sã wnët w pierwòsznym skłôdzé greg graffin mr brett gurewitz jay bentley ë pete finestone bë nagrac nowi albùm efektã tegò bëł suffer epitaph records plata z baro chùtczimi równak téż melodicznima sztëczkama tipiczné spiôwe w cziles głosów w spódkù z klarownim głosã graffins a w sparłączeniém z zamkłosacą òpiartą ò dzysdniową filozofijã ë lëteraturã co baro òdbiégało òd tipicznégò òglowégò wëzdrzatkù na punk rocka dałë gwës jeden z nôlepszich pùnkòwich albùmów titlë jakno give you nothing best for you czë suffer òczarziłë nié le blós lùbòtników bad religion nôslédné plate no control epitaph records ë against the grain epitaph records bëłë logicznym rozwinãcém sztélu z suffer w rokù odchôdô z karna pete finestone perkùsëjô ë jegò plac zajimô bobby schayer pierszim albùmã w tim skłôdzé je generator epitaph records a pò nim recipe for hate epitaph records w jaczim je kąsk czëc cësk gòscnych mùzyków jakno eddie vedder z pearl jam ë johnette napolitano z concrete blonde w rokù pòkôza sã plata stranger than fiction na równak ju nagrônô w wëdowiznie sony atlantic records co bëło sparłączoné z rozdzéleniém karna ë wëdowizne epitaph do jaczégò miało dońc jakno ë ze stolemną robòtą jaką mielë przë epitaph brett gurewitz ë jay bentley a chtërnô sã jesz barżi zwiksziła pò pòpùlarnocë albùma karna offspring smash pierszi albùm w nowi wëdowiznie trzëmôł sã sztélu z recipe for hate tuwò pòkôzale sã téż gòscni mùzyce jak jim lindberg z pennywise tim armstrong z rancid ë wayne kramer z mc stranger than fiction je do dzysô albùma jaczé cëszi sã nôwikszim kòmercijnym ùznaniém pò sztridach z jayã bentleyã ë swòjich jiwrach z narkòtikama òdchôdô z karna pò wëdaniém stranger than fiction brett gurewitz nôwôżniszi aùtora tekstów nimò tegò grô bad religion dali do skłôdu dochôdô jeden z nôlepszich punk rockòwich ë punk hardcòrowich gitarowników brian baker wëdiwają albùm the gray race sony atlantic records jaczé kwalitetno nié òdbiégô òd rëchliszich platów równak pózdniszé jakno no substance sony atlantic records ë the new america sony atlantic records pòtkałë sã ju z felëjącą akceptacëją ë kritiką nôdzéja na zmianë w sztélu grë dôło równak wespółaùtorstwò bretta gurewitza w tekscé believe it na placé the new america w rokù warcô sã do karna brett gurewitz a karno pò zakòńczéniém kòntraktu z atlantic records warcô sã do epitaph records jaczé ùrosło w midzëczasu do nôwòkszi punk rockòwi wëdowizne w skłôdzé pòkôza sã téż jesz jednô zmiana bobby schayer przez swòjã chòrobã krziża nié mòże ju wicy grac na perkùsëji ë jegò plac zajimô brooks wackerman chtëren je trzëmôny za jednegò z nôlepszich pùnkòwich pekùsjowników grôł ju w suicidal tendencies ë the vandals ë pòchôdô z falimilëji mùzyków jegò bracëna chad grôł ju na pekùsëji z frankã zappą takno wëchôdô w rokù albùm the process of belief epitaph records z melodicznym ë chùtczim punk rockã w sztélu nawiąziwô do rëchliszégò stranger than fiction nôslédnô plata the empire strikes first epitaph records je kòntinuacëją tipicznégò sztélu grë bad religion z nôlepszich czasów tekstama pòrósziwô pòliticzne témë sparłączoné z wòjną w irakù d o a je jednim z głównëch przedstôwców hardcore punkòwi scenë karno pòwstało je w rokù w vancouverze w składzé niezmienno òd zôczątkù je zakłôdôż gitarownik ë spiéwôcz joey shithead keithley d o a znakùją bezùgòdowé politiczné wëpòwiésce sparłączoné z spòlecznima témama jak z antiglobalizmã antirasizmã czë téż wòlnotą słowa co je baro dokładno czëc ma w całim jich ùsôdztwie wiele karnów z pózdnijszich lat jakno red hot chili peppers green day rancid czë the offspring przëznôwô sã do cëskù d o a na jich ùsôdztwò dwie pierszé platë d o a something better change ë hardcore znajdiwują sã dzysô w piątce nôjlepszych kanadyjsczich punkòwëch albùmów wszechczasów skate punk téż skatepunk skate punk sk punk je baro chùtczi ë energiczny ôrt punk rocka doszłi do tégò miona je przez wiôlgą pòpularnotã ti mùzyczi w skaterowsczi scenié nôbarżi znônym karnã jaczé grô skate punka je suicidal tendencies zdobëlë pòpùlarnotã wëdónym w rokù albùmie z tim chùtczim punkã jinszima znônëma karnama tegò sztélu sã bad religion pennywise nofx the vandals lagwagon snfu mxpx the offspring millencolin czë guttermouth chòc trza pamiãtac ò tim że bad religion jakno ë pennywise barżi do hardcorowégò zôrtu przënôlëżą platowi wëdowizne z skate punka to m jin epitaph records czë téż fat wreck chords suicidal tendencies je pôłniowò kalifòrnijsczi hardcore punkrockwòwé karno jich mùzyka je òkòma punka pòd cëskã hardcoru metalu ë funk karno òstało założoné w rokù w venice beach w mieszkaniowi zrzesznicë grało wprzód blós na przëjącach ë w malińczich klubach ë halach debiutancczi albùm suicidal tendencies wëdôle w równak pòpùlôrnotã dôł jima dopiérze wëszły w join the army dzãka niemù nalôzle sã westrzód nôlepszich karnów cządnika billboard w tim samym czasu miele zakôz wëstąpów w całi kalifòrnijë ë bële przez swòje pòliticzne tekstë pòd òbzórką fbi na zôczątkù lat tych jidą w trasã z taczima karnama jak metallica czë guns n roses co zwiksziło jich pòpùlôrnotã równak nie ùchroniło karno òd rowziązaniégò w jedną z przëczën bëła chãc òderwaniégò sã òd wëdowizne sony sparłączonô z chãcą wzica całi robòtë nad platama z swòje rãce w rokù warcô sã suicidal tendencies do mùzyczni dzejnotë nie je ju mòżno jich dokôzów pòrówniwac do tich z zôczątkù karierë òstôle równak westrzód lubòtników punka harcore punka ë skate punka legendą hardcore punk abò hardcore punk czë prosto hardcore pòwstôł je na zôczątkù tich lat w nordowi americe òsoblewie w los angeles ë w waszingtónie ale téż w nowim yorkù vankùverze bòstónie ë jinszich gardach w rokù wëchôdô téż albùm hardcore karna d o a a mùzycë brëkùją tegò miona dlô òpisënkù jich mùzycznégò sztélu harcore bëł procëmstôwieniém sã corôz to barżi kòmercjalëzującemù sã punk rockòwi mùzyka hardcòrowô stała sã barżi òstrô ë flink jakno klasyczny punk pòdsztrichiwôjąc jesz barżi procëmkòmercyjné nastawienié klatë jakno ë òbleczenk nie bëłë ju tak farwne ë wôżné a wiele karnów stało sã politiczno angażowónëch w hardcorze jidze ò bënowé nastawienié mòralnotã ë pòliticzné angażowanié ansel easton adams gromicznika łżëkwiata béł amerikańsczi òdjimnik zrzeszony z san francisco słôwã dobéł przede wszëtczim dzãka czôrno biôłim òdjimkóm nôrodnëch parków robionëch na òbsztelënk amerikańsczégò rządu béł baro zaangażowóny w òchronã rodë ë témù zgrôwù mia téż służëc jegò fòtograficznô twòrzba w młodoscë ansel adams zajimôł sã téż profesjonalno mùzyką jakno kòncertowi klawirnik nie dôwało mù to równak dosc satisfakcëji ë w latach tëch miôł pòrzuconé mùzyczną karierã dlô ùprawianiégò fòtografiji dejade mùzycznô ùszłota adamsa mia gwësny cësk na jegò rozmienié fòtografiji np czãsto przërównëwôł negatiw do mùzyczny partiturë a kùńcowi òdcësk do kònkretny interpretacëji mùzycznégò dokôzu ansel adams napisôł czile ksążków ò fòtografiji w tim ùczbòwników dlô zaawansowónëch òdjimników mô òprôcowóné tzw conową systemã technikã dôwającą òdjimnikóm wikszą kòntrolã nad kùńcowim fòtograficznym òdcëskã nimò że jakno òdjimnik béł samòùcznikã adams dobéł tak wiôlgą wiedzbã ò techniczny starnie fòtografiji że stał sã achtnionym kònsultantã fòtograficznëch kòncernów ùczbòwniczi dlô zaawansowónëch òdjimników dead kennedys je nordowò amerikańsczim punkòwim karnã z san francisco w kalifòrnijë w usa mùzyka jaką gralë bëła sparłączëniem klasycznégò britijsczégò punka z chùtkòscą ë energijã jegò amerikańsczégò zortu dôwny spiéwôrz karna jello biafra ze swòją platową wëdowizną alternative tentacles stôł sã téż wôżnim promòtorã jinszëch karnów the dead kennedys pòwstało w czerwińcu rokù zakłôdôrzama bële w tim czasu jello biafra spiéw east bay ray gitara klaus flouride basowô gitara ë bruce schlesinger ted perkùsëjô karno wëstąpiwało wprzód blós le w san francisco ë wëdało w czerwińcu w alternative tentacles pierszi singel california ber alles pò tim przëszed czas na tourne pò òstowim ùbrzégù usa jacze òżëwiło baro ji pùnkową spòlëznã w jeseni rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã fresh fruit for rotting vegetables zarô pò tim zachòrzôł perkùsjownik ted ë na jegò plac przëszed d h peligro całi rok dôwało karno dead kennedys kòncertë w usa ë eùropie bez co dobële swòjima sarkasticznima tekstama wiele lùbòtników westrzód undergroundowi scene dead kennedys dôwôł bôczenié na spòlëczné jiwre ë prowòkòwôł nié le blós tekstama w wëchôdô ep in god we trust inc z jesësã przëbitim do krziżã z amerikansczich dëtków rok pózdni lp plastic surgery disasters z rãką wëgłodniałégò afrikóna na tołsti ë biôłi rãce w wëchôdô lp frankenchrist jakô òsta òsądzonô ò demòralizacëjô młodzëzne bëło to sparłączoné z òbrôzkã szwajcarczégò kùństôrza h r gigera na jaczim bëło widzéc m jin pénisa domôgano sã dolarów ë rok sôdze sztrafë dlô kôżdegò nôlëżnika karna do czégò równak nié bëłó doszłi pò wëdaniém bedtime for democracy kòl kùńca rokù dead kennedys ògłoszëło swojé rozpùscëni jello biafra òstôł dali aktiwni w pùnkòwi rësznoce dozérôł dali wëdowizne alternative tentacles ë spiéwôł m jin z hardcorowima karnama jak d o a czë no means no lëtwa téż lëtewskô państwò w nordowòwestrzédny eùropie stolëcą i nôwikszim gardã je wilno òd nordë grańczi z łotwą òd pôłniowégò pòrénkù z biôłorusą òd pôłniowégò zôpadu z pòlską i kaliningradzczim òbwodã eksklawa rusje mô przistãp do bôłtëcczégò mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl km òd nôleżi do nato i eùropejsczi ùnie leżi w nordowòwestrzédny eùropie na pòrénkòwim ùbrzegù bôłtëcczégò mòrza klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym strzédnô cepłota òb zëmã sygô minus òb lato wielëna òpadënków sygô mm òb rok pòwiérzchniã państwa zajimają równiznë ze szlachama dôwnégò zlodowaceniô pò kraju rozsónëch je wiele môłëch jezór lëtwini pòlôsze ruskòwie biôłorusënowie wôrtoscë szacowóné na lëtewsczi òficjalny rusczi pòlsczi wôrtoscë szacowóné na katolëcë rusczi prawòsławny kòscół stôroòbrzãdowcë lëtrowie jednojizbòwi parlament sejm lëtewsczi repùbliczi lët lietuvos respublikos seimas nôleżników na sztërëlatną kadencjã òd do maja rokù òdbiwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów delegacji karna sejmù repùbliczi litwë ds midzëparlameńtarnëch kòntaktów z rzeczpòspòlitą pòlską i litewskò pòlsczégò parlameńtarnégò karna sejmù rp òni chcele wiedzec ò ùczbie kaszëbsczégò jãzëka i dwajãzëkòwòsce na kaszëbach zôpadnô pòmòrskô wieczórnô pòmòrsko abò zôchòdnô pòmòrsko je historëczny krôj midzë rzékama lebą a reknicą ze stolëcą w sztetënie we wczasnym strzédnowiekù zamieszkónô bëła przez pòłabianów pò zôpadny starnie rzéczi òdrë a pò pòrénkòwi starnie przez pòmòrzanów na zôpadze grańczi zôpadnô pòmòrsko z meklenbùrską na pôłniowim zôpadze z brambòrską na pôłni z lubùską ë wiôlgòpòlską na pôłniowim pòrénku z krajną ë na pòrénku z pòrénkòwą pòmòrską do rokù zôpadnô pòmòrskô bëła samòstójnym państwã rządzonym przez dinastëjã grifitów dôwnô prëskô prowincëjô pòmrë òbjimałô bezlëcha całą zôpadną pòmòrską aktualno zemie zôpadni pòmòrsczi pòdzéloné są midzë nôslédné administracëjné jednostczi w pòlsczi repùblice w miemiecczi federacëjny repùblice dërszewò abò téż tczewò pòl tczew miem dirschau krézewi gard w pòrénkòwim dzélu pòmòrzczégò wòjewództwa nad rzéką wisłą dërszewò je nôwikszim gardã kòcéwsczi pierszô zmiónka ò dërszewie w znónëch nama zdrojach pòchôdô z rokù czej w dokùmańce wëstawionym przez ksyżëca grzëmisłôwa pòjawiô sã miono trsow jinsze miona gardu we zdrojach to téż dersowe dirszowe dersow dersoue fals dersouiensi adj dirssowe dyrssowe kòpijô falsyfikatu dyrsowe kòpijô dersowe dersoviensis trssew dyrsow fals dersov tressev dirssovia tresev kòpijô tresw kòpijô tersew derszew kòpijô trsew dersouia thsczow sive derschaw kòpijô długosza z xv w trsev trscew trcsev dersouie dersow kòpijô tersew trsew dirsouia derschow kòpijô therssouiensi adj kòpijô dirschouiensi adj kòpijô dersoaua dersovia trsov kòpijô dirsovia dersowe dirsovie dirsovie kòpijô trschow kòpijô trschovia derschowia kòpijô z r tirsovia dirsow dirsaw kòpijô xv w dersow kòpijô darsowiensium dirssaw dyrsoviensi kòpijô xviii w dirsavie kòpijô tarszoviensis tharsoviensi dyrsoviam dirschaw dirsoviensis adj dirssow dirssow dirsaw dirssow dirsow dyrsow dirsow dirssaw dirsaw dirsowisschen wege dirssawschen dirschaw dyrsschaw dirsschaw dirszaw dirschaw dyrssaw dirsawe dirschow dirschaw dirszow dirschawsch adj derschaw derschowa thszczow kòl thszczoviensis adj kòl tsczow kòl tsczow kòl tsczow kòl derschawa derschaua derssaua derszaw derschova derschewa derszawa derschovia dirssow dirssow dirszow od tczewa dirschaw czewo czczewensis adj tczow tczewo tczew dirchau dirschau tczew dirschau tczew dirschau tczew dirschau tczewo cenôwa kùltura to wieloznaczeniowi pòchwôt jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã tak materialną jak i niématerialną w codniowim rozmienim pòchwôt kùltura zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu téatrã mùzyką filmã je to scësnienié tegò pòchwatu chtëren mô wiele znaczeniów wedle édwarda burnetta tylora kùltura je złożoną całownotą jakô òbjimô wiédzã wierzenia kùńszt òbëczajnotã prawa zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë w jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje wedle ruth benedict kùltura je złożoną całoscą w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë bronisłôw malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów lëdzczé deje i szëczi a téż wierzenia i òbëczaje wedle stanisława òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka słowò kùltura pòchôdô z łacyńsczégò jãzëka colo colere colui cultum dozerac chòwac chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë cultus agri na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z gbùrstwã òznôczała staranié człowieka chtëren dozérôł swòje pòle encyklopedijô je kòmpendium wiedzbë spisónym w hasłach ùpòrządkòwónëch alfabétno rzadzy wedle témów pòchwôt pòchôdô òd grecczich słów engkuklios paideia jaczé dosłowno znaczą zaòkrãglonô całownô edukacëjô pierszą wiôlgą mòderną òglową encyklopediją bëła frańcëskô encyclopédie skùńczonô w rokù ji editorama bëlë pisôrz ë filozófa denis diderot ôs jegò wespółrobòtnicë aktualno nôwikszą drëkòwóną encyklopediją je brickô encyclopdia britannica z tomama ë wicy jak artiklów w swiece miemieckòjãzëkòwim baro achtnionô je encyklopedijô wëdôwiznë brockhaus wedle wielënë artiklów nôwikszą encyklopediją swiata je elektronicznô anielskòjãzëkòwô z wicy jak artiklów chtërnô równak w ùprocëmnienim do tradicëjnëch encyklopedijów je tzw wòlną encyklopediją ë mòże bëc editowónô przez kòżdégò hewòtny artikel je téż dzélã encyklopediji w tim przëtrôfkù kaszëbsczi wikipediji chmielno pòl chmielno to je kaszëbskô gminnô wies w pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie w kartësczim krézu w gminie chmielno w òbéńdze kaszëbsczégò pòjezerzô ë kaszëbsczégò krôjòbrazowégò parkù tu je kòscół w r biskùp albierz pòcwierdzył nadanié kòscoła sw piotra stądka klôsztorowi norbertanków w żukòwie legendë rzeszą z tim damrokã tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka chmielno je nad jezorama biôłé ë kłodno na zôpôd òd kartuz to je wôżny turistny òstrzódk z wiele penzjónatama wczasowima chëczama ë agrokwatérama m jin tądkã jidze turistny kaszëbsczi szlach stądka bëłë i są znóné keramikòwé wërobinë bò grónkòwniô je tu òd lat w òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie dlô turistów tu je np plac u chłopa jan bilot ùrodzony séwnika rokù w òsłóninie w pùcczim krézu zdżinął w rokù w miednoje nordowi kaszëbsczi ùtwórca pò przëłączenim kaszëb do pòlsczi ùcził sã jan bilot w rokù pòlsczi mòwë w wieczorny szkòle w swòji rodny wsë pò czim wstąpił do pëdagògiczni szkòłë w pelplinie ùkùńczëł jã w latach ë miôł bëc szkólnym w porénkòwi pòlsce tégò stanowiszcza równak nié przëjął w dostôł robòtã u warszawsczégò pòlitika dzé dozérôł jegò dzéwczãtów w warszawie miôł sã téż pòtkac z kaszëbsczim sztudérã z czelna w wejrowsczim krézu ùsôdztwo jana bilota bëło pòd cëskã alojzégò bùdzysza pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do bënë ë buten jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi pòlsczi na wies brat bilota gôdôł że jan miôł bëc chłopa ò dobrim charakterze òddónëm kaszëbiznie ë wrażlëwim na niesprawiedlëwòtã jan bilot miôł dwòje dzécë knôpa ë dzéwczã no means no téż nomeansno je hardcore pùnkòwé karno z vancouveru w kanadzé założëlë je w rokù braca rob wright basowô gitara ë spiéw ë john wright perkùsëjô spiéw ë keyboard w dorzëszëł do nich andy kerr gitara na chtëtnegò plac przëszed w rokù tom holliston nôlëżnicë wëstãpiwôją czãsto brëkùjąc pseudonimów tak je widzëc na platach bracënów wright jakno mr right ë mr wrong a òsoblëwi w tim je gitarownik andy kerr chtërnegò prôwdzewegò nôzwëska nié je mòżno nalezc na niżódni place miast tegò pòdiwô uuuuh buttercup czë none of your fucking business sztël mùzyczny karna to hardcore punk z funkòwima elementama ë chrakterną ritmiczną sekcëją tekstë są sparłączoné z pòlitëcznëma spòlëcznëma w tim familëjnëma ë midzëlëdzczëma témama wëdiwôjã téż platë jakno the hanson brothers r l burnside prôwdzéwié robert lee burnside ùr lëstopadnika rokù w oxford mississippi usa a ùmôrł séwnika rokù w memphis tennessee jeden ze slédnych wiôldzich bluesowëch mùzykańtów z deltë mississippi burnside ùrodzëł są w rokù w nordowi delce mississippi grac na gitarze ùcził sã m jin ù freda mcdowella wiôldżi cësk na jegò sztél miele john lee hooker lightnin hopkins ë muddy waters burnside żëł w chicago ë memphis nigle zamieszkôł w w swòji tatczëznie mississippi dze òtemknął karczmã w chtërni grôł swòjegò bluesa króm tegò gbùrził òbrôbiając bawełnã ë przëdôwôł domôcą whiskey pierszą platã nagrôł burnside w rokù jak ju bëł lat stôri zarô pò tim jak pòznôł sã z badérą fòlkloru george m mitchell em w miôł swòje pierszé gòstné pòkôzczi w tim téż w eùropie warkòwim mùzykańtã òstôł dopiérze w rokù tedë òprzestôł ju wicy gbùrzëc piwò arch bërsz to alkòholowi napitk ò nisczi zamkłoscë alkòholu zwiksza do zwëskóny bez destilacjã òb alkòholową fermentacjã piwną soczëznie chtërna je dostónô ze zbòżégò nòbarzi jãczmienia wszëtczé zbòża chtërné mają w se cëczer mògą pòddac sã ùrmòwi fermentacëje dzãka dzëczim młodzóm w lëfce wic czej znóné bëłë ju zbòża piwò mògło samòstójno pòwstac w rozmajitëch kùlturach na swiece nôstarszé szlache browarzeniô mają nie przëmiérzającë sétme tësąców lat co je wiedzec z chemicznëch testów dôwnëch grónków z dzysdniowégò môlu jiranu antropòloga alan eamesje dbë że piwò bëło ną mòcą chtërna naczerowa plemiã nomadów do żëcô we wsach je wiedzec że w kraju sumerów mezopòtamie chtëren béł midzë tigrisã a eùfratã warzëlë nen napitk le nie je wiedzec na jaczi spòsób sumerowie ùsadzële receptë sumerowie baro wenerowale piwò przódëczasny tekst znóny jakno himn do nikasi nikasi béła bóżëną piwa mô w se receptã na wërobk negò napitkù z niegò wiéme że to nôstarszé piwò zwëskiwóné bëło z chleba fermeńtowónégò w wòdze wic mòże bëc że no piwò szlachòwało barżi za chlébòwim kwasã czej krôj sumerów ùpôdł jich spòsobiôrzë babilończicë rozwinelë warzenié piwa w epòpeje gilgamesz czëtómë że enkidu primitiwny stwór półczłowiek półzwiérz pò wëpicém sétmë grónuszków piwa stôł sã człowiekã babilończicë rozmielë warzëc zortów piwa wëwòżelë je nawetka do egiptu babilońsczi król hammùrabi w swòji zbérnice praw miôł téż ùstawë tikające sã piwa midzë jinszima jegò pòddóny mielë do wëpicégò wedle sztatusu òd do litròw negò napitkù òb dzéń ë piwòwarë mielë nakôzóne żëbë nie falszowac piwa np nié dolewac do niegò wòdë białczi piłë piwò z miodã czë jinszima lëbiodczima daktëlama czë miodnyma jagòdama technologiã prodùkòwaniô piwa rozwijalë téż egipcjanowie chtërny naczãle rozmajitima dodôwkama pòprôwiac jegò szmakã piwò bëło dlô nich na tëli wôżné że ùsadzële apartną heroglifã na jegò òznaczenié rzëmianowie ë grekòwie są znóny colemało z robieniô wina leno òni téż nigle wino sã nié rozkòscerzëło pilë piwò w rzimsczim jimperium piwò bëło wszãdze tam dze bëłë jiwrë w dostanim wina równak rzëmianowie trzimële je za napitk barbarzińców wiele nôrodów robiło swòje piwò ò rozlubianiu sã germanów do negò napitkù pisze z gwësnym lëchim wseczëcim tacët germania potui humor ex hordeo aut frumento in uandam similitudinem vini corruptus co nie przëmiérzającë òznôcza do picégò mają sczënioną z jiczmã czë pszenicã skażonã ceklënã chtërna ùdaje wino dzysdniowi miemce znają piwò òb nômni rokù przed nają erą samòbëtno techologijô wërobkù piwa pòwstała téż na jinszëch kòntinentach w americe òd òkolim ix stalata p n e robi sã m jn kùkùridzane piwò chibche chtërne brało sã ze zwëkòwi fermentacëji kùkùridzanej soczëznë z dodôwkã ptialinë napitk nen miôł wiôldżą rolã na nordze eùropë fińskô pòéma kalewala pòswiãcô jemù jaż réżków czej stwòrzeniu swiata blós ò połowã mni w nordicczim epòse edda je mòżna przeczëtac że wino to je napitk nieùmiérnych bògów a piwò słëchającë je do swiata smiertelnych w przódeczasnym swiece warzniém piwa zajëmiwałe sã białczi w prawach wielu nôrodów bëło że statczi do warzeniégò piwa nôleżą do białków stojizna na naczãła sã zmieniwac w strzédnych stalatach czej warzeniém zajãłe sã klôsztornicë do swòji biédni òsoblëwi w pòsce dietë brëkòwale òni lubnegò w szmakù ful bògatégò w witaminë ë mineralne dzélëczi napitkù prawa tikające sã pòstu nié tikałe piwa tedë òno mògło bëc pite òb całi rok w niechtërnëch klôsztorach klôsztornikom przëpôdało nawetka litrów negò napitkù òb dzéń z czasã klôsztorë robilë wiãcy piwa niż gò brëkòwelë tedë naczãlë je przedôwac ùlepszalë przë tim technologijã ë ùsadzalë nowe receptë niechtërne klôsztorë dzãka warzeniu piwa zebrałë zacht wiôldżi kapitał dzysdniowò warzenie piwa òdbiwô sã w apartnych ùstôwach browaniach mòżna téż warzec piwo domôwama spòsobama domôce browarzenie na proces robieniô piwa skłôda sã azëjô dzél swiata razã z eùropą robi eùrazëjã nôwikszi kòntinent na zemi rozcygô sã òd eùropë na zôpadze do spòkójnégò òceanu na pòrénkù òd pôłniowégò zôpadu graniczë z afriką òd pôłniô z aùstralëjô ë jindijsczim òceanem w azëji mieszkô wszëtczich lëdzy zemi na pòczątkù rokù w azëji bëłë państwa nôwikszim państwã w azëji je ruskô téż z eùropejsczim dzélã a nôlëdniszim azjacczim chinë azëjô je pò eùropie nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata strzédna dôlëzna òd mòrza je km a nôwëżi kòl km ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata a to dlôte że azëjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona dôlëzna strądu azëji razã je tës km ë je miészô blós òd nej w nordowi americe pòłòstrowë są na wnetka wiéchrzëznie azëji nôwiksze to arabsczi półòstrów tës km jindochińsczi pòłòstrów tës km jindijsczi półòstrów tës km miészô azëjô tës km półòstrów tajmyr tës km kamczatka tës km ë kòrejansczi półòstrów tës km òstrowë są na dosc môłim môlu azëji bo na blós wiéchrzëznie ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece malajskô òstrowina chtërna je na mln km z bòrneò tës km sumatrą tës km celebesem tës km ë jawą tës km òkòma te filipinë tës km z òstrowã luzon tës km ë mindanaò tës km òstrowina japòńsczich òstrowów tës km z honshu tës km ë hokkaido tës km ë téż sachalin tës km cejlon tës km tajwan tës km hajnan tës km òstrowinë nordowi zemi tës km nowòsybirsczich òstrowów tës km midzë półòstrowama ë òstrowama azëji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich òtemkłich półzamkłich ë zamkłich mòrsczich wlëgów nôwôżniészé z nich są na atlantëcczim òceanie westrzódzemné mòrze czôrne mòrze karsczie mòrze mòrze łaptiewów pòrankòwòsybirsczie mòrze czukòcczie mòrze mòrze beringa òchòcczie mòrze japòńsczie mòrze żôłté mòrze pòrankòwòchińsczie mòrze pôłniowòchińsczie mòrze arabsczie mòrze czerwióne mòrze jindonezijsczie westrzódzemne mòrze miôno dlô wszetczich mòrz wkòł malajscziej òstrowinë ë filipinów a téż hôwindżi benglaskô ë perskô azëjô je nie zdrzącë na antarktida dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie chtërna je m n r m môlë niżi m n r m są na wiéchrzëwiznie blós môlë chtërne są wëszi m n r m są na blós nôwëszô wëszawa azëji mount everest m n r m je téż nôwëszim szczitã swiata nôgłãbszô òbniżëna ùmartégò mòrza m p r m téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli azëjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach niżne môlë są w norodowo zôpadnim dzélu tùranskô niżawa zôpadnosybirskô niżawa ë norodowòsybirskô niżawa na pòrénkù je norodowòchińskô niżawa na pôłnim niżawa gangesu jindusu ë mezopòtamiji wiôldżie wëszawne môlë na nordze westrzódsybirskô wëszawa na zôpadze kazascze pògòrze ë na pôłnim wëszawa dekan na arabsczim pòłòstrowie wëszawa dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama pòrénkòwe ë zôpôdne ghatë rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach arabsczégò półòstrowa wësok pòłożoné wëszawë òbeszłé gòrsczima pasmama są całownim dzélã zôpadny ë centralny azëji na zôpadze są to wëszawë anatolijskô armeńskô ë jirańskô westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë pòntijsczie taurus kaukaz elburs kopet dag zagros ë mekran dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów pamir chtëren je zwóny dakã swiata tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd m n r m tien szan hindukusz karakòrum himalaje téż kùnlun ë sino tybeteńsczie gòrë pôłniowim przëdłëżeniã sino tibetańsczich górów są gòrsczié pasma jindochinsczégò półòstrowa ë malajsczej òstrowine midzë himalajama a kunlunem je nôwëższô na swiece tybetańskô wëszawa a midzë kunlunem a tien szanem wëszawô kaszgarskô wlëga barżi na nordowi pòrénk je mòngòlskô wëszawa chtërna je òkrążona pasmama ałtaju sajanów jabònowich gór ë wiôldżigô chiganu pòrénkòwy dzél syberëji to môl wëszawnô gòrsczi szeroczi plaskatowëszańc m jin wëszawë ałdańskô zejsko burejskô anadirskô òddzélone są górama m jin czersczégo wierchojansczima kołymsczima kòriacczima ë sichòte aliń ë téż górama kamczatczi gòrsczie môlë przëwôżeją na kòrejańsczim pòłòstrowie w pôłniowich chinach na japòńsczich òstrowach tajwanie ë filipinach na zacht òbéńdach kòl mln km azeji są pùstinie chtërne są w conach zwartnikòwej arabsczi pòłòstrów hindustańskô niżawa pòdzwartnikòwej pùstinie jiranu jakno téż w letnéj kòntinentalnej turańskô niżawa kaszgarskô wlëga w azëji mieszkô kòle mld lëdzy co je kòl lëdzy na swiece felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu ruskô òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa przë czim nôwëższi je w syrëji irakù ë jemenie a nôniższi w japòńsczi strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó sztatùr km rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé òbéńdë hindujistańscziej niżawë jawë ë nordowochińsczi niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece wiãcy jakno sztatùr km jinsze òbéńdë jakno wësoczé górë pùstinie strzédny azëji dalekô norda są z wiksza niezalëdzone nôwiksze gardë azëji to seùl mln mùmbaj bombaj mln szanghaj mln dżakarta mln tokijo mln delhi mln karaczi mln pekin mln teheran mln sztambùl mln ë bangkòk mln nôwiksze karna gardów to seul mln chonging mln òsaka mln szanghaj mln bombaj mln tokio mln kalkùta mln ë pekin mln w azëji je państwów z ruską a bez egiptu ë grecczi ë zanôléżne òbéńdë plestinską aùtonomiją ë makaù do gòdnika rokù aùstralëjô je nômiészim z kòntinentów zemi jegò wiéchrzëzna razã z tasmanią ë òstrowama w blëze je mln km aùstralëjsczi kòntinent je na pôłniowi ë pòrénkòwi półkùglë midzë ë gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë ë gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë òkrążają gò dwa òceanë òd nordë ë pòrénkù spòkójny a òd pôłniô ë zôpadu jindijsczi ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama niechtërny do australëji zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów nowô gwinejô wiéchrzëzna tys km bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù z blëze australëjô wëzdrzi za òwalã ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle hôwinga karpentaria ë australëjskô wiôlgô hôwinga òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze zwartnikã kòzorożëca aùstralëjô bëłô przódë dzélã superkòntinentu gondwanë dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji kaledońskô òrogeneza chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë hercynską òrogenezã cziej wëpiãtrzeniu pòddôła sã geòsënklina zdzejóna w paleòzojikù w pòrénkòwim dzélu kòntinentu alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód wòdodzéłowich gór òbniżenié równi wòdë òceanu w plajstocenie pòzwolëło na przecygã roscëniznë zwiérzów ë lëdzy z nordy choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z azëją a w rezultace do òddzélenia nowi gwineji ë tasmanii sztrukturalne jednote pòrénkòwô pòmòrskô zwónô téż gduńsczim pòmòrzã pòl pomorze gdańskie miem westpreuen pommerellen to je òkòma zôpadny pòmòrsczi jednym z dwùch wiôldżich historëcznëch regionów w pòmòrsce w strzédnowiekù mô sã wësztôłconé pòdzélënk na pòrénkòwą pòmòrską ze stolëcą w gduńskù ôs zôpadną pòmòrską ze stolëcą w sztetënie nen pòdzélënk je sparłãczony z pòliticznyma kawlama nëch òbéńdów w historëji pòrénkòwi pòmòrsczi je widzec wikszé pòlsczé wpłiwë zato w zôpadny pòmòrsce nôpierwi wikszé tendencëje do samòstójnoscë a pózni wikszé miemiecczé wpłiwë òbéńda w òkòlim gardów lãbòrg ë bëtowò mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë czile razë zmienia przënôleżnosc tak tej grãdo je ją definitiwno zarechòwac do pòrénkòwi abò zôpadny pòmòrsczi òd rokù lãbòrzkò bëtowskô zemia administracëjno pòdlégô pòd gduńsk we wczasnym strzédnowiekù pòrénkòwô pòmòrskô zamieszkónô bëła przez pòmòrzanów chtërnëch òtrokama są dzysészi kaszëbi òd pòrénkù sąsadowelë òni z prësama a greńcą bëła rzéka wisła òd pôłniégò dze greńczną rzéką bëła notec pòmòrzani sąsadowelë z pòlsczima plemionama do nôwôżniészëch gardów pòmòrzanów na pôłniowi greńcë słëchałë wëszogard w òkòlim dzysdniowégò fordonu ë nakło aktualno zacht dzél pòrénkòwi pòmòrsczi je w pòmòrsczim wòjewództwie a môłi skrôwk w kùjawskò pòmòrsczim wòjewództwie nôwikszima gardama są gduńsk gdiniô dërszewò starogarda wejrowò òbaczë téż wiãzarka je ôrtã architektoniczny kònstrukcëji w jaczi drzewiané balczi zagwësniwają srąb szkelet bùdinkù drzewiany srąb je wëfùlowëwóny mùrã z cegłów glëniano słomianym abò gliniano strzënowim przë czim balczi òstôwają na wiéchrzù ë mògą bëc dekòracëjnym elemeńtã wiãzarka bëła baro pòpùlarną metodą bùdowaniégò òd póznégò strzédnowiekù do xix stolatô przede wszëtczim w krôjach nordowi eùropë w anielsce dëńsce miemiecce francësce pòmòrsce a nawetka we wiôlgòpòlsce czë szląskù zwëskã z wiãzarkòwi kònstrukcëji je relatiwno dobré trzëmanié cepła bënë bùdinkù wiãzarkòwô architektura je téż ùznôwónô przez wiele lëdzy za baro esteticzną felą je pòdajnosc balków na gnicé zato procëmno do pòpùlarnégò pòzdrzatkù dobrze zaprojektowóny wiãzarkòwi bùdink nie je barżi pòdajny na zapôlenié jak kònstrukcëje jinëch ôrtów przëmiarë wiązarkòwi bùdowiznë jan trepczik słownik polsko kaszubski gdańsk tom i s kaszëbsczi jãzëk jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków chtërnym gôdô wiãcy jak kaszëbów kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w xiv stolace nôstarszi kaszëbsczé knédżi to duchowe piesnie dra marcina luthera i inszich naboznich męzow szymona krofeja z rokù jak téż z rokù michôła pontanusa mały catechism niemiecko wndalski abo slowięski dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez floriana cenôwe wprzód w na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca xx stalata ë w rokù w zarés do grammatikj kasebsko slovjnskjé mòvé wëdóny w pòznaniu badéra kaszëbiznë friedrich lorentz wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù zwãków chtërne są dzysdniowò pisóne lëterama jich dzél ch cz dz dż rz sz przez sparłãczenie dwóch lëterów w kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë jakno kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã chòc de facto je òna le karnã słëchających do niegò dialektów bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie w jaczim są brëkòwóné kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów floriana cenôwë hilferding w pòłowie xix w pòdzelił kaszëbiznã na dzelnotã tã na zôczątkù xx stalata ùnowił lorentz chtëren w òbrëmienim przédnëch òbéńdów norda i pôłnié jinëch wedle iloczasu i tak równoleżnikòwò wëdzelił gromadów a w nich gwar atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich òddôwô stón z pòłowë xx w i wëapartniô juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk dolnomiemiecczi nederdtsch plattdtsch je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã nedersassisch low saxon ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin kaszëbsczi jãzëk rodowizna mionów kaszëbi ë kaszëbsczi a téż ôrt na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò kòszalëna na pòrénkòwi pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã nie mô równak dokôzów na to żebë doszło do wanogów pòmòrzanów z òkrãżégò kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù zwiksza wëższé sferë prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w xix w syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô w latach xx w kaszëbi równo żelë jidze ò starszich jak i starków a téż dzece przed jidzenim do szkòłë na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã chòc kòscół béł tej môlã gdze szło czëc ten jãzëk w szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù w latach xx w kaszë bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł conëch wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka a w wiele szkòłach na kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba że kaszëbsczi je blós dialektã pòlsczégò jãzëka w rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd csb wedle normë iso w krajach eùropejsczi ùnii pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa w krãgù krôjnowy pòliticzi jaką robią wòjewództwa wiôldżi znaczënk mô edukacja i kùltura w państwach eù przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô do fùlniészégò pòznaniô historii i spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón a w tim jãzëka jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów dlô kaszëbsczégò jãzëka w pòlsce òd czerwińca rokù wôżnô je eùropejskô kôrta regionalnëch abò miészëznowëch jãzëków dzysdniowò w pòlsce a òsoblëwie na kaszëbach je kòl szkòłów w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò séwnika rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã młodëch lëdzy a z tegò w spòdlecznëch szkòłach òd rokù zaczinô są nowi przedmiot włôsnô historiô i kùltura jaczi wchôdô do szkòłów òd séwnika to je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny òcenã z niegò liczi sã do strzédny òd rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka w kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z stëcznika rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów kòl ùrzãdniégò jãzëka kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła gmina parchòwò pò ni srôkòjce gmina lëniô gmina żukòwò a pózni gmina lëzëno w r kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie kaszëbszczi wëbrało ùczniów kaszëbizna mia swój plac w pólsczi òbéńdowi telewizëji gduńsk rodnô zemia tedë jo a mô w radiu gduńsk na bôtach ë w bòrach ë w radiu kaszëbë òd gòdnika ùstawòwò zazychrowóné czasu unesco ùznôwô że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd tëch lat téż w liturgiji katolëcczégò kòscoła przëstãpnëch je czile dolamczënków nowégò testamentu w tim kaszëbsczich runitów eùgeniusza gòłąbka i francyszka gruczë a téż òjca prof dr hab adama riszarda sykòrë z pòznania przełożił z greczi ewanielëje kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks mariana miotka swiãtim turã starków i ùsôdzk ks profesora jana walkùsza sztrądã słowa ùszłi prosti czas pòdług friedricha lorentza na pòczątku xx stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka nordowòkaszëbsczi dialekt westrzédnokaszëbsczi dialekt i pôłniowòkaszëbsczi dialekt stôłpsk téż stôłpskò stôłp słupszcze stolpskò słëpsk słëpskò miasto we zdrojach stolp stolpensis ztulp stulp slupsk castellania slupensis sulpensis stolp slupsko slupcz slupc slupsch stolp stolpe slupe slupc slupsc castro stolpz slupzk opido slupsczhe schlupische stolpzk stolptzk stolp stolpen stolpin stolpe stolp słupsk słépsk cenôwa słëpsk lorentz stołpsk kętrzyński pòl słupsk miem stolp sz stlpe krézewi gard w pòmòrsce stolëca stôłpsczégò gardnégò ë zemsczégò krézu w pòmòrsczim wòjewództwie tu w spòdleczny szkòle nr dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka ju w ix wiekù béło tu kaszëbsczé sedlëszcze kòle rokù włączony do pòrénkòwi pòmòrsczi gardné prawa mô ód rokù òd swiãtopôłka ii anna łajming pòklôsztórny kòscół dominikanów pomnik zamòrdowónëch lagrowich z lagru stutthof w jednym kòscele je tu czasem w niedzelã mszô sw dlô kaszëbów téj mòże ùczëc kaszëbsczi jãzëk òbéndowi jãzëk je definiowóny bez eùropejską kartã òbéndowëch czë miészëznianëch jakò jãzëk brëkòwany zwëkòwò w państwie òb lëczbòwò miésze òd resztë karno mieszkańców jinaczącë sã òd ùrzãdniégò jãzëka w pòlsce za òbéndowi jãzëk ùznôwôny je kaszëbsczi wedle ùstawë z stëcznika rokù ò nôrodnëch ë etnicznëch miésziznach ôs òbéndowich jãzëkach ùstôw z dnia stëcznika r ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach a regionalnym jãzëkù wëjimczi art òsobë nôleżącé do miészëznë mają w òsoblëwòscë prawò do art minister przënôléżny do sprawów religijnëch wëznaniów a nôrodnëch i etnicznëch miészëznów zarządzô dolmaczënk hewòtnégò ùstôwù na jãzëczi miészëznów rozdzél pòùczëna i kùltura art realizacëjô prawa òsobów nôleżącëch do miészëznów do ùczbë jãzëka miészëznë abò w jãzëkù miészëznë a téż prawò nëch òsobów do ùczbë historëje i kùlturë miészëznë òdbëwô sã wedle prawidłów i wedle szlachù naznaczonégò w ùstôwie z dnia séwnika r ò systemie pòùczënë dz u z r nr pòz nr pòz i nr pòz art subiektowé dotacëje ò chtërnëch je mòwa w ùst mògą dostawac òrganizacëje miészëznë abò mającé jawerną wôżnotã dlô kùlturë miészëznë kùlturowé institucëje przepis art ùst ùstôwù z dnia lëstopadnika r ò pùblicznëch finansach dz u z r nr pòz z pòzdzészima zjinakama ùżiwô sã pasowno rozdzél regionalny jãzëk art art słowiónie to nôwiksze etnicznie ë jãzëkòwò karno lëdzy w eùropie mieszkające w pòrénkòwim ë westrzédnym dzélu negò kòntinenta do słowiónów rechuje sã biôłorusków bòsniónów bùlgarów chorwatów czôrnogórców czechów kaszëbów łemków łużëczan macedónów pòlôchów rusków serbów słowôków sloweńców ë ùkrajińców ôs wicy jak miészich karnów slôde bëłë téż jinsze karna słowiónów wiôldżie rozcygnienié słowiónów zawôżëło na wëapartnieniu trzëch jãzëkòwëch karnów pòchodzenié słowa słowiónie wcyg je kòntrowersyjne piersze zmiónczi ò słowiónach pòd tim mionem są z vi s ne słowò pisóne bëło rozmajice sklabenoi sklauenoi sklabinoi w bizantińsczi grecëji a sclaueni sclauini sthlaueni w łacëznie nôstarszi dokùment nôpisany w słowiańsczé mòwie je z ix s ë brëkùje słowò slovne jak widzec sami słowiónie jakò pierszi samozwąk brëkòwalë o w môl a jakno bëło w grecczim czë łacëznie w lëdowi etimòlodżi parłãczë sã to miono ze słowama słôwa ôs słowo a wic slovne mògłò bë znaczëc lëdze chtërni gôdają tim samym jãzëkã to je lëdze chtërni mògą sã rozmiôc procëmno do słówiańsczégò słowa dlô nie słówianów nemec co òznôczac mòże niemi człowiek czë nie më nie słowióna nie gôdôjącë jãzëkã słowiańsczim niechtërni lingwiscë są ti dbë że ne teòrëje są zmiłkòwe są wic dwie jinsze teòrëje dla pòchodzeniô nego miona wedle pierszi pòchòdzy z protoindoeùropejsczégò slauos nôrôd òb grecczie nôrôd wedle drëdzi teòrëji słowo to pòchòdzë òd miona rzéczi zmiłkòwe etimòlogije òsoblëwie widzałe w nôrôdowosocjalistnej propagandze wëcëgałe ne miono òd łac sclavus co òznôczô niewòlnik wedle wielu ùczałich słowo sclavus niem sklavus an slave pòchòdzy òd miona słowiónów ale jinszi są ti dbë że pòspòdlém je grecczé słowo chtërne òznôczô wòjnowô rabczëna jakò jãzëkòwô zrzesznica wëapartnilë sã kòl pòłòwy i tësąclata n e z bôłto słowiańsczégò jãzëkòwëgò karna déruje sztrid ò jich pòchòdzënk wedle rozmajitich ùjimniãcë pierwòszne sedzbë słowiónów ùmôlëwô sã zôpadnosłowiańsczé jãzëczi je jednô z trzëch grëpów słowiańsczich jãzëków króm pòrénkòwò ë pôłniowòsłowiańsczich chtërną gôdô kòl mln lëdzy w westrzédny eùropie karno zôpadnosłowiańsczich dialektów wëapartniło sã ju w cządze wanodżi lëdów le dopiérze kòl vii s mòże mòwic ò jich apartnoce w cządze òd vii do x s nastôwô jegò bënowé zjinaczenié na dwa etniczno jãzëkòwé karna lechicką ë sorbską a w ix s doszło jesz karno czesko słowacczé przóde przódcë dzysdniowich czechów ë słowaków bëlë w òbremienim pôłniowich słowiónów ale òdapartnieni òb przecygã madżarów sczérowalë sã w starnã zôpadnëch słowiónów czesko słowacczé pòdkarno prowadzą dali jãzëczi czesczi ë słowacczi sorbską dwa jãzëczi sorbsczé a lechicką pòlsczi ë kaszëbsczi z negò slédnégò pòdkarna wëmarłë w xviii s pòmòrsczé jãzëczi króm kaszëbsczëgò jãzëka régòwanié zôpadnosłowiańsczich jãzëków òznôczenia japòńskô nihon abò nippon nihon koku abò nippon koku je państwò w westrzédni azëji w òstrowinie japòńsczich òstrowòw z chtërnëch nôwiksze są honsh hokkaid kysh ë shikoku z miészich òstrowów nót je wëmienic téż okinawã słowò japòńskô pisane znakama kanji mô dwa òdczëtania nihon ë nippon pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù drëdżé w òficjalnëch stojiznach znaczi ne dolmaczë sã jakno kraj wschodzącégò słuńca słuńce kòrzéń pòchòdzenié òpisënk nen pòchòdzy z chin ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô japòńsczi wedle kòntinentowi azëji chińczikom zda sã że słuńce co dzéń przëchòdzi z japòńsczich òstrowów przédnym mionem japònsczi jesz przed łaczbą z chinami nadaną òb môlowé lëdztwò bëło yamato w chinach zemie te w cządze trzëch królestw zwóne bëłë wa przed r òficjalnym mionã japòńsczi bëło dai nippon teikoku czezerstwò wiôldżi japòńsczi miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japòńsczégò państwa w cządze òd òdnowinë meiji meiji ishin do kùńca wòjnë na pacyfikù ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w r òd òficjalnym japòńsczim mionã kraju je nippon koku abò nihon koku co dosłownié òznôczô japòńsczé państwò kraj państwò w eùropejsczich jãzëkach miono japòńskô zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi marco polo chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem ciapangu równak dzysdniowe miono japòńsczi je mést z kantońsczégò jatbun w malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt japang ë tak òstał zaimpòrtowóny do eùropë òb pòrtugalsczich kùpców w r piérszi rôz napisano ne słowo jakno giapan japòńskô je kònstitucjową mònarszëją nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament kokkai dokładno nôrodni zgromadzenié w chtërnym je ùstôw reprezentantów shgi in niszi ùstôw ë ùstôw rôdców sangi in wëższi ùstôw w niższim ùstôwie je lëdzy a jich kadencëjô déruje lata a w wëższim lëdzy welowónych na lat welacëje są òglowe ë krëjamne jastrë nôstarszé ë nôwôżniészé chrzescëjańsczé swiãta króm gòdów ùwdôrzające smierc ë zmartwëchwstanié jezësa christusa tidzéń wprzódk chtëren robi cząd wdôrzaniô nôbarżi wôżnëch dlô chrzescëjańsczi wiarë wëdôrzeniów zwóny je wiôldżim tidzéniem niedzela przed jastrama to palmòwô niedzela tegò dnia swiãcy sã palmë stronama stôrim zwëka gbùr jidze do sąsada i letkò bije rózgã i gôdô wierzba bije jô nie bijã jastrë zaczinają sã òd wiôldżégò czwiôrtkù czedë w kòscele nie ùżiwô sã zwònów wiôldżi czwiôrtk dlô kaszëbów je nôlepszim czasã do sadzeniô roscënów i seniô we wiôldżi piãtk jinaczi płaczëbóg doma robi sã pòrządczi dlô kaszëbów to scësniony pòst tak mòże jesc sëchi chléb i sëchi bùlwë w wiôlgą sobotã w kòscele swiãcy sã jastrową strawã rozpôliwô sã òdżin a swiãcy sã wòda i òdżin òdżin òdnëkiwô wszëlejaczi złé i zapewniwô dobri òbrodzaj czedës kaszëbi wierzelë że w jastrë w nocë òsoblëwi mòcë nabiérô wòda i to ùtrzëmùje sã do wschòdu słuńca dlôte przed wschòdã słuńca przed rezurekcyjną mszą sw dobrze bëło są ùmëc w rzéce abò strëdze kò takô wòda mògła cëdowno dzejac w jastrową niedzelã jidzemë na mszã sw rezurekcëjną jastrowô witrzniô pierszi dzéń swiãt je dlô familji jastrowi pòniedzôłk je zwóny dëgusama młodi knôpi zelonyma rózgama abò jałówcã dëgùją dzéwczãta za dëgòwanié dostôwajã jaja abò kùcha w pòniedzôłk przëchodô do dzecë zajc a przënosy farwne jôjka i bómczi kaszëbsczé słowò jastrë równo jak dólnołużicczé jaty i górnołużicczé jutry pòchôdô òd pragermańsczégò austrn jaczé òznôczało swit widnica i rzeszi sã z praindoeùropejsczim mòrfemã aus jaczi òznôczôł swiecëc szlachòwną etimòlogijã mô anielsczé słowò easter i miemiecczé ostern złoty zł aktualny kòd iso pln dërżeniowô jednota dëtkòwô w pòlsce dzeli sã na groszy je wprowôdzoné do òbrotu w rokù w wëszłoscë dëtkòwi reformë zrobionej przez ministra finansów władysława grabskiego òn zastãpił òdwôrtnioną pòlską markã dostaną w spòsobie pò miemiecczim państwie nowé dëtczi bëłë spiarté na paritece równowôrtnoce złota wôrtosc złotégò ùstanowiono na równowôrtnotã grama złota noczôsny złoty bëł wic wôrt kòl òsme dzysdniowich westrzód bédowanëch mion nowich pòlsczich dëtków ii repùbliczi pòlsczi nôwikszą zwëskał lech pol ë złoty w kùńcu wëbrano miono złoty chtërne tikało sã historëczniégò miona jednotë dëtkòwi pòlsczégò królestwa złotym nazywalë w xiv ë xv s złote zagrańczne dukatë z òbrotã w pòlsce chtërne nôprzód òbrechòwane bëłë na groszy ùchwôlą sejmù z rokù ùstanowiono kùrs złotégò na groszy z czasã kùrs nen przez òbzéranié sã na paritet prize złota ë strzébra zjinaczëł sã tedë ùstanowiono òpisënk òbrechùnkòwi jednotë równej groszy gr jakno pòlsczi złoty złp zwóny téż florenem fl złoty dukat dostôł miono czerwòny złoty w xvii s czerwòny złoty bëł wôrt złp przë dëtkòwi refòrmie króla stanisława aùgùsta złoty stôł sã dërżéniową jednotą ò kùrsie złp gr na propòrcëjô bëłô takô przez cząd warszawsczégò ksyżestwa ë pòlsczégò królestwa warszawskô dëtkòwniô biła złotowe dëtczi do r przez òbzéranié sã na hiperinflacëje w pół lat xx s zdzejano denominacëji złotégò ò sztërë zera w propòrcëji plz pln tedë téż dëtczi të dostałë nowi kòd iso jón kôrnowsczi pòl jan karnowski ùr maja w czôrnowie kòl brusów ùm rujana w krostkòwie kòl wërzëska sãdza kaszëbsczi pòeta ideòloga zdrëszënë młodokaszëbów w rokù założił kòło kaszëbòlogów we wëższim dëchòwnim seminarium w pelplinie chtërno dzejô do dzysô pòspół z aleksandrã majkòwsczim stworził pismiono gryf pełnô pòzwa grif pismiono dlô kaszëbsczich sprôw pisôł òn że zadanim grifa je z jedny stronë piastowac lëdową kùlturã i zrobic jã spòrą dlô òglowòpòlsczi kùlturë a z drëdżi stronë terôczasną pòlską kùlturã zrobic kaszëbsczémù lëdowi swójską i przistãpną dzãka jegò staróm òstało przërëchtowóné pòle dlô pòwstaniô pierszi w dzejach kaszëb regionalny òrganizacji towarzëstwa młodokaszëbów do czegò doszło zélnika rokù w rokù jón kôrnowsczi robił jakno przédnik sądu wespółczasno je patronã spòdleczny szkòłë nr w chònicach jegò pòrtret zajimô wôżny plac a w regionalny jizbie je pòkôzóny jegò lëteracczi ùróbk òb czas szkòłowëch ùroczëznów wëstãpiwô tu dzec no młodzëznowé karno kaszëbë feliks marszałkowski elementë religijne w pismach jana karnowsczigo przikładë pomerania xvii nr ss serbòchorwacczi jãzëk dzysdniowò je to kontrowërsëjne miono na karno krótko sparłãczonych ze sobą sztandardowich jãzëków ë dialektów diasystema chtërne są dzélã pôłniowégò karna słowiańsczich jãzëków jãzëczi ne ë dialektë brëkòwane są w chòrwacëji bòsni ë hercegòwinie a téż w serbsczi ë czôrni górze a téż bez serbsczé ë chòrwacczé miészizne w sloweńsczi aùstrëjacczi madżarsczi ë rumùńsczi nym jãzëkã gôdô kòl milionów lëdzy na òbéńdze serbòchòrwacczi diasystemy mòznô wëapartnic trzë wiôldżie dialektë abò grëpë dialektów sztokawsczi kajawsczi ë czakawsczi sztokawsczi dialekt hercegòwinë je pòdspòdlã dla wszëtczich trzëch sztandardowich jãzëków serbsczégò chòrwacczégò ë bòsnianégò mùszi sã pòstrzéc że nierównosce w brëkòwanim dialektów ë jich zjinakach zanôléżne są geògrafnie a nié etnicznie lëczba nierównoscë je na tëli wiôlgô że nie wszëtczé dialektë są midze sobą rozmióne sztokawsczim dialetktã gôdô sã w serbsczi ë czôrni górze bòsniji ë w wikszi òbéńdze chòrwacczi równoznaczëzną słowa co je to pòrénkòwô abò ekawskô zjinaka sztokawsczégò chtërną gôdô sã na wnetka całim môlu serbsczi é na pòrénkòwich kùńcach chòrwacczi òddôwô prasłowiańsczi zwãk ja przë pòmòcë e zôpôdnô abò jekawskô zjinaka òddôwô jakno je abò ije gôdô sã tak w chòrwacczi bòsni ë czôrnogòrze a téż w niechtërnëch òbéndach zôpôdniej serbsczi je téż ikawskô zjinaka dze je dzysdniowò reprezentowóna bez i kajawsczi dialekt je rozpòmiónowóny w nordowi chòrwacczi słowò co je òddôwóne bez kaj je òn juwerny do westrzédnych sloweńsczich dialektów nié mô równak dëbeltné lëczbë ja je òddôwanô jakò e czakawsczim dialektã gôdô sã z zôpôdné chòrwacczi òsoblëwie w istrëji ë dalmacczi słowò co je òddôwanë bez a w nym dialekce je wiele makaroniznów zapòżëczeń z italsczégò jãzëczi z serbòchòrwacczé diasystemy mòżno zapisac łacëńsczim alfabetã abò cërylicã sztandardowi wersëje serbsczégò ë bòsnianégò brëkùją òbù alfabetów a chòrwacczi blós łacëńsczi w òbù przëpôdkach zapisënk je wnetka taczi sóm a kôżderny znak w jednym alfabece mô swoją równoznaczënã w drëdżim w łacënce je përznã dwaznaków szlach cërylicy brëkòwana w serbòchòrwacczim òstał ùsôdzony w xix s òb vuka stefanovica karadicia a szlach łacëńczi òb ljudevita gaja a a b b c c d d d d e e f f g g h h i i j j k k l l lj lj m m n n nj nj o o p p r r s s t t u u v v z z interlingua łac inter midze łac lingua jãzëk je zwóna téż interlingua de iala je sztëcznym jãzëkã nôtërnegò zortu ùsadzony w latach w eùropie ë usa òb karno lingwistów zrzeszonch w international auxiliary language association iala cziérowónëch w slédnym cządze òb miemiecczégò germanistã dr aleksandra gode òficjalny datum inaùguracëji jãzëka je stëcznika rokù dzyń wëdaniô słowôrza interlingua english dictionary pòwstôł w zatôrczënim ò łacenã anielsczi ë dzysdniowe romańsczé jãzëczi ë mô w se zbiérną słowiznã greckò łacëńsczi rodowizne ë zbiérną baro òprosconą gramatikã je króm esperanto nôczãsczi brëkòwanym sztëcznym jãzëkã swiata je prosto rozmiona bez rëchleszi naùczi przez nômni dzesãtczi milionów lëdzy gôdôjącëch romańsczima jãzëkama przëmiôr tekstu mòdlëtwa òjcze nasz nostre patre ui es in le celos ue tu nomine sia sanctificate ue tu regno veni ue tu voluntate sia facite super le terra como etiam in le celo da nos hodie nostre pan uotidian e pardona a nos nostre debitas como nos pardona a nostre debitores e non duce nos in tentation sed libera nos del mal przëmiôr tekstu reklama union mundial pro interlingua lingua natural e musical de parolas international e un grammatica minimal comprensibile facilemente per personas intelligente le medio de communication adeuate pro le solution del confusion de babylon rockabilly je wczasną fòrmą rock n rolla nen sztél pòwstôł w pòłowie tëch lat pò tim jak młodi mùzykańcë z pôłniowëch stónów nordowi americzi naczãlë na swój ôrt interpretowac na znónëch se instrumentach czôrnegò rhythm bluesa wëszłé je z tegò sparłączenié różnëch sztélów w tim bluesa hillbilly boogie bluegrassu ë country na zôczątkù mùzyka na nie miała swòjegò jednegò miona bëła klasyfikòwónô pòd pop country czë tëż rhythm and blues ë nie wëszła za grańce pôłniowëch stónów kòl rokù niechtërni mùzykancë pòdjãlë sã próbë wińdzëniô za te ë ò òderwanié sparłączeniô tegò sztélu mùzyczi z gbùrzeniém miono rockabilly zaczãło sã pòmalińkù przëjimac chòc zamëkało òno w se kąsk samòironiczny wëzwãk sparłączënié z hillbilly pòdsztëchiwôło prowicjonalné ë gbùrsczégò pòchòdzeniô tegò sztélu wikszô pòpùlarnota rockabilly przëszła w tëch latcha razã ze swegò ôrtu òdrodzeniém do dzysô dô na całim siwece wile môlëch kùlturów rockabilly òd eùropë tuwò nôwikszô je gwës w anielsce pò azëjô a tuwò òsoblëwié w japòńsce oi street punk dosłowno darżëcowi punk pòdgatunk w mùzyce punk chtëren mô zaczątk w wiôldżi britaniji pòd kùńc lat xx s je to téż òpisënk młodzéżowi subkùlturë z ną muzyką sparłãczony rzeszący narôzkù pùnków ë skinheadów oi sformòwôł sã jakno ôrt procëmnotë do artistnëch doswiôdczënków dzélu punkowich karnów a téż zbyt wiôldżi pòliticzni sztarturë jinëch w ùdbie miôł pòdtrzëmòwac prosti darżëcowi kòrzénie punkrocka ë skôzac na wëcmaniznã ti subkùlturë z wiôlgòmiastowima robòtnikama z chtërnëch sã wëprowadzëlë zrzësz ną pòdczorchiwało same miono street punk wëpiarti pùzdni przez oi to drudżé w robòtniczi gwarze òznôczo cos niespòdzajnegò a téż pòzdrówk pierszi raz brëkòwôł gò mùzyczny gazétnik garry bushell we wczasnych latach xx s pòdskôcóny sztëczkã karna the cockney rejects oi oi oi kòreja to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch kòreji nordowi ë pôłniowi chtërne je na kòrejańsczim półòstrowie w pòrénkòwi azëji òd zapôdu grańczë z chinama ë òd norde z ruską w ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno kòrejanów pò ii swiatowi wòjnie w rokù kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa repùblikã kòreji pôłniowô kòreja ë kòrejańską lëdowò demokratną repùblikã nordowô kòreja grańca je na równoleżnikù o dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach czãsto brëkòwónô je fana sparłãczenia jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów w kòrejańsczim jãzëkù kòreja zwóna je hanguk w pôłniowi kòreji a chosn w nordowi kôżde z mion tikô sã òbéndë na chtërnej je brëkòwóna miono korea abò czasã corea wëprowôdzô sã je òd miona kory je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw chińsczé merczi kory wëmowiô sã w chinach jakno gaoli co marco polo zapisôł jakò cauli archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi kòreji lat nazôd wedle jinëch zdrojów abò a mln lat nazôd starkòwie człowieka nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na p n s a cząd neòlitikù naczãł sã kòl p n s wedle legendë ò dangune go joseon òsta założoné w rokù p n s z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze vii a iv p n s pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze kòreją a mandżurëją leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò pyeongyangù w p n s chińskô dinastëjô han dobéła nad wiman joseonã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze liaoning w rokù p n s trzëz nich ùpôdłë le blós jednô òsta pòd rzãdama chin do rokù n s pò tim cządzë w i p n s pòwstałë trzë apartne królestwa goguryeo baekje ë silla jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach mandżurëji òbczas wespólny erë jich zaczątk naczôł nowi cząd trzech królestw kòreji jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japòńsczi kùlturë wespółzgrôwôłe òne w ekonomiowëch ë wòjskòwëch môlach goguryeo sparłãczëło buyeo okjeo dongye ë jinë państwa dôwny òbéńdë gojoseonu dobéwając nad slédną chińską kòmańdą goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami sui ë tang ùsôdzoné kòle dzysdniowégò seulu pôłniowòzôpadne królestwò baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w iv s òbjimało òbéńdã nawetka do pyeongyangù ë dali ùsôdzenié ë rozwij królestwa silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw òd v do vii s silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle kòreji nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã gaya w latach v s sformòwôła alians z chińską dynestëją tang ë zawòjowôła baekje a pózdni goguryeo pò wënëkaniém chińsczich wòjsk silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò chtërne òbjimało wikszé dzél kòrejańsczégò półòstrowa cząd ten zwóny je zrzëszonô silla pò ùpadniãcym goguryeo ji dôwny generała dae joyeong pòprôwadzëł grëpã kòrejanów do òbéńdë jilin w mandżurëji ë ùsôdzëł balhae jakò pòsobnicã goguryeo państwò to òsta dobétë bez kitanów w a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama goryeo zrzëszonô silla rozpôdła sã w pózdnym ix s a na ji môl nadszedł cząd pózdniszi zrzëszony silli jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji goryeo òbczas cządu goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny w na krôj napadło mòngòlsczé czezerstwò pò wnetka letni wòjnie òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój chòc òdbëło so to ze zwënegą mòngołów w latach pò chùtczim rozpôdze czezerstwa mòngołów kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów w pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał yi seong gye ùsôdzëł dynastëjã joseon mëszlë sã że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w pòréńkòwi azëji król sejong wiôldżi ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét hangul a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów midze a na kòrejã napadłô japòńskô le òsta dobétô dzka pòmòce chinów w latach a xv s państwò cządu joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã manchu ing chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją ming z zaczątkã lat xvii s japòńskô naczãło proces zmiészaniô chińsczich ësków w kòreji a zwiékszaniô swòjëch w kòrejańsczi czezerowô myeongseong òstôłô zamòrdowónô bez japònów pòd czérownictwã ambasadora miura goro w japòńskô zmùszëła kòrejã do pòdpisaniô traktat ò aneksëji kòreji òpiéra kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce strëmiannika czedë kòl lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japòńsczéch szandarów ë wòjskò pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w mandżurëji ë syberëji wicy jakno piãc milionów kòrejanów bëło régòwónych do robòtë òd a dzesątczi tësąców chłopów wcygnionych do japòńsczégò wòjska kòl dzéwùsów ë białków w wikszim dzélu z kòreji ë chinów bëło zmùszônëch do prostitucëji jakno tak zwóné kòmfortowé białczi kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japòńsczi ôrt wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do japòńsczi do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japòńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w usa ë japòńsczi pò dobécëm nad japòńską w òzn zjiscëła plan pòdzélu półòstrowa na dwie òbéńdë jedna nordowô sprôwiana bez sowietów a drëga pôłniowô bez amerikanów greńcã ùsôdzëlë na równoleżnikù pòlitika zëmny wòjny sprawiła że w rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa nordowi ë pôłniowi kòreji w czerwińcu rokù naczãła sã kòrejańskô wòjna a zakùńczëła w milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia kòreji wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia wiele gôdków na tą temã miało ju môl leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi westrzód kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą nót je dostrzéc że òd czasu zakùńczeniô kòrejańsczi wòjny w rokù kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu tedë są jesz w stónie wòjny zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc òbie kòreje mają apartny rozwij tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach w przërównanim do sparłãczenia miemców nót je dozdrzéc że stón gòspòdarczi pôłniowi kòreji je wiele lechszi nigle ti w zôpadny miemiecczi a ekònomija nordowi kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we pòrénkòwi miemiecczi kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné w rokù na mionkach w stołowim tenise w chiba w japòńsczi nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna kòreji w rokù na latny òlimpiadze w sydney a téż w w atenach zdrëszënë pòłniowò ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną na latny òlimpiadze w pekinie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów nordowô kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia juche równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z chin rùsczi pôłniowi kòreji ë òzn dlô procëmnotë pôłniowô kòreja chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece òba te krôje mają dbã żebë znowa sparłãczëc kòrejã w jedno państwò kòreja pòłożonô je na kòrejańsczim półòstrowie w nordowò pòrénkòwy azëji grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama òd starnë nordowòzôpadny rzéka yalu òddzelô kòrejã òd chin a òd nordowòpòrénkòwi rzéka tumen z ruską pò zôpadny starnie kòreji je żółti mòrze na pôłnim je zôpadnochińsczé mòrze a òd pòrénkù japòńsczé mòrze zwóne w kòreji pòrénkòwim mòrzã abò pòrénkòwòkòrejańsczim mòrzã wikszé òstrowë to jeju do ulleung do ë dokdo pôłniowi ë zôpadny part kòreji to dobrze rozwiti rówiznë a pòrénkòwi ë nordowi są barżi górzistim môlã górë òbstąją na wiéchrzëznë krôju nôwikszim szczitã kòreji je baekdu m n r m w chiach miono ti górë to changbaishan góra ta je téż greńcã z chinama na pôłnie òd ti góry rozcygô sã górzisti môl zwóny gaema gowon te górë pòwsta w przédnym dzélu òbczas kenozojowi òrogenezë ë dzélkama òbkrëti są wùlkanowim szofã na pôłnie òd gaema gowon wësoczi górë rozcygają sã zdłużą pòrénkòwégò ùbrzegù półòstrowa òne zwóné sã baekdudaegan niechtërne z ji wikszich szczitów to sobaeksan m baeksan m geumgangsan m seoraksan m taebaeksan m ë jirisan m je téż wiele mniészëch rézów gór jidącëch zdłużą rézë baekdudaegan òstałë òne zrobioné òbczas mezozojowi òrogenezë w procëmnoce do stôrszëch górów w kòntinentalny kòreji wiele wôżnëch òstrowów pòwsta dzãka aktiwnotë wùlkanów w cządze kenozojowi òrogenezë jeju do chtërne naleze sã za pôłnowim ùbrzëgã je wiôldżim wùlkanowim òstrowã chtërnegò nôwëższa góra halla m je téż nôwëższô w pôłniowi kòreji ulleung do je wùlkanowim òstrowã na japòńsczim mòrzu w stôrëch chińsczich tekstach kòreja zwónô je kumsu kangsan co dokładno òznôczô rzéka ë górë wëszëtë na jedwabiu chińczycë flot rechòwalë sã z mésternotã mieszkańców kòreji w robienim nôlepszégò jedwôbiu w vii ë viii s òbstojałë wòdne ë lądowi hańdlowi szlachë z kòreji do arabsczich krôjów òd rokù brëkòwano w kòreji drzewianëch bloków do zapisënków w na dołgò przed gutenbergã pierszi rôz ùżëto rësznë drëkarsczé znaczi z metalu do wëdawania tekstów òbczas cządu goreyo rozpòmiónowôła sã na całi òbéńdze jedwôbnô przerobina a ceramiowi wërobinë z niebieskò zelonégò celadonu òstałë sã kòrejańską òsoblëwòscą pòriwny rost kùlturë w cządze joseon sprôwiony bëł rozszérzaniém sã kùlturë chin z czasu dinastëji ming w cządze tim rozwijała aã zwëkòwô kùńszta ë rzemiãsła jakno ceramika z biôłegò caledonu lepszi jedwôb ë papiér ruchna ë wiejôcze tedë téż pòwstôł kòrejańsczi alfabét hangeul ë zrobiono a ùżëto pierszi na swiece pancerny wòjnowi òkrãt w kòreji je wiele widzałëch planszowëch grów baro widzałô wëstrzódka stôrszëch ë młodszëch chłopów je gra go zwónô w kòreji baduk kòrejańskô wersëjô szachów mô miono janggi ë ji pòdspòdlim je stôrô wersëjô chińsczéch szachów widzałą rodzynną grą na całi òbéńdze kòreji je yut zwëkòwą grą je téż golpae czëlë chińsczé domino westrzódka kôrtowëch grów widzałé są minhato a téż hulla kòrejańskô jôda je choba nôbarżi znónô z kimchi czëlë zaprawiónëch ë kwaszonëch ògrodzëznów w przédnym dzélu kapùstë a téż paprikow chilli barô wôżny môl zajimają téż rëbë z rostu piekłi ë gòtowóné widzałima przëzjôdkama są bulgogi galbi ë samgyeopsal kòrejańsczé môltëchë zamëkają w se téż zupë czë piekłi miãso czãsto robioné z bónkòwą pastą dwenjang òglowé dania to bibimbap naengmyeon galbitang ë dwenjang jjigae kòrejańsczi jãzëk je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch kòrejów pôłniowi ë nordowi je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji yanbian w chinach na całownym swiece je kòl milionów lëdzy chtërni gôdôją w nym jãzëkù wrechòwując w to wiôldżé grëpë w rusczi chinach aùstralëji usa kanadze brazylëji japòńsczi a slédnio téż na filipinach genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy ałtajsczich jãzëków jinszi do jãzëków izolowónëch kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu sov w syntakse czile słów bëło wimpòrtowónëch z chińsczégò jãzëka abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju tedë w nordowi kòreji jãzëk zwie sã chosnmal abò chosn a w pôłniowi nôczãsci zwie sã hangungmal abò hangugeo czë gugeo nôrodowi abò domòcy jãzëk czasã zwëczajno zwie sã gò urimal naji jãzëk jakò jedno słowò w pôłniowi kòreji ze spacją w nordowi eumhun to òdczëtanié zwãkù eum ë znaczeniô hun hanji chińsczégò znakù w dzysdniowim kòrejańsczim czede hanja zjôwiô sã jakò słowò abò jegò dzél je wiedno òdczëtiwóny ji zwãk abë zrozmiec sóm znak słowôrze ë szkòłowé ùczbòwniczi pòdôjã nie blós zwãk a téż znaczënk baro czãsto słowò abò słowa w znaczënkù są słowama kòrejańsczi a nié chińsczi rodowiznë na przëmiôr znak w słowôrzach dolmaczony je jakno sarang ae w hangeulu ga sarang òznoczô lubòta znaczënk słowa a ae jegò zwãk znak czëtô sã saram in ga samò saram òznôczô òsoba a in to zwãk negò znakù czede dwa znaczi są razã ë robią jedno słowò czëtô sã je aein pò kaszëbskù czëtôj aj in a òznôczô to mùlka lubòta òsoba bùłgariô téż bùłgarskô bùłg òficjalnô pòzwa repùblika bùłgariô bùłg państwò w pôłniowòpòrénkòwi eùropie mô przistãp do czôrnégò mòrza òd nordë grańczi z rumùnią òd pôłniégò z grecją i tërëcką a òd zôpadu z nordową macedonią i serbią nôleżi do nato i eùropejsczi ùnie stolëcą bùłgarie je gard sofia leżi w pôłniowòpòrénkòwi eùropie pòmidzë rumùnią i tërecką na pòrénkù mô przëstãp do czôrnégò mòrza bùłgariô mô brzegòwą liniã ò długòscë km w bùłgarie wastëje miérny klimat je cepło i sëchò òb lato chłodno i sëro òb zëmã ùsztôłcenié terenu bùłgarie je zwiksza górzësté na nordze i pôłniowim wschòdze niżawë bùłgarzë tërcë cëgóni bòsniacë wôrtoscë szacowóné na òficjalnym jãzëkã je bùłgarsczi rodny dlô mieszkańców jiné wôżné jãzëczi to wôrtoscë szacowóné na tërecczi i romani prawòsławié wëznôwô lëdztwa lëdztwa to mùzułmanie władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament nôrodné zéńdzenié bùłg jaczi skłôdô sã z nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã kòrejańskô lëdowò demokratnô repùblika kòr hanja mcr chosn minjujui inmin konghwaguk nordowô kòreja skrodz kldr je pòrénkòwòazjatëcczim państwã chtërne pòwsta w nordowim dzélu kòrejańsczégò półòstrowa pò ii swiatowi wòjnie na òbéńdach zajëmniãtich przez czerwioną armijã òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijna systema chtërnej prowôdnikã je kim jong il totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji juche partëja ròbòtë kòreji greńczy z ruską na nordowim pòrénkù chinama na nordze pôłniową kòreją na pôłnim w chinach a téż w sami nordowi kòreji krôj zwóny je pukchosn nordowi chosn bukhan nordowi han to òglowé miono westrzód mieszkańców pôłniowi kòreji na krôj sąsadów pò japòńsczi òkùpacëji kòreji chtërna skùńczëła sã razã z przegraną japòńsczi w ii swiatowi wòjnie w kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą równoleżnika sowiecczi związk kòntrolowôł nordowi dzél a usa pôłniowi kòrejanë z zelgã pòwitôle wëzwòlenié òd japònów leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa rusczé ë amerikane nie chcele zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié kòreją dotëgòwało to do ùsôdzeniô w rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnëma rządama całowny kòreji narôstającé napiãcé ë greńcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy kòrejańsczi wòjnë czerwińca rokù nordowô kòrejańskô lëdowô armija narëszëła równoleżnik abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã wòjna dérała do lëpińca rokù czedë òddzélë zrzëszonéch nôrodów kòrejańsczi lëdowi armiji ë armijô chińsczëch dobrowòlników pòdpisale przedspòkój zgòdã na spòkój ë ùsôdzëlë zdemilitarizowóną conã midze nordową a pôłniową kòreją nordowô kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd chikhalsi linux téż gnu linux to òperacjowô systema ë jądro an kernel zôczątk swòj mô linux w rokù ùsôdzëł gò fina linus torvalds linux je ùżëczëwóny wedle wòlny licencëji gnu general public license miono systemë je sparłączeniém słów linus òd miona ùsôdzcë ë òperacjowi systemë unix na òperacjowô systema złożonô je z wielu dzélów ë je rozwijanô przez programistów z całownégò swiata w tim przez bezzweskòwé òrganizacëje jakno ë priwatné òsobë jaczé trzëmają tã robòtã jakno hobby prakticzno pòwstôwôją z tegò linuksowé distribùcëje chtërne dôwają pózdni w zestôwkach z różną soft wôrą wszelejaczé paczétë ùżëcé linuksa je wieloraczé ë òbjimô w se m jin brëkùnk jakno desktopë serwerë routerë w kòmórkòwëch telefónach mùltimedialnëch ùrządzeniach ë superkòmpùtrach rozpòmiónowanié linuksa je tuwò w różnëch òbjimach baro różné ë tak je òn baro pòpùlarny westrzód serwerów a jakno desktopë ju nié tak baro konueror to internetowi przezérnik ë menedżera lopków jaczi je dzélã kde je òn baro rozkòsczerzony westrzód programów brëkòwónëch pòd linuksã miono ti programë jak ë wiele jinszëch z òkrãża kde naczinô sã na lëterã k na zôczątkù konueror miôł miono kfm kde file manager ë bëł brëkòwóny blós do przezéraniô lopków ë sprôwianiô nima pózdni przëdónô òstała fùnkcëjô przezéraniô sécë wëskrzeniéwanié html òpiarté na nëkù khtml òstałó òno pózdni zaadaptowóné téż w przezérnikù safari dlô firmë apple aż w kùńcu menedżera lopków stała sã fùlwôrtnëm przezérnikã zjinaczonô òstôło téż miono na konueror dzãka dodôwnëm do programë plug insom jakno ë w òparcem kde o systemã kòmpònentów przistãpnëch je wiele òptacëjów jak np przezéranié lopków pdf ë postscript sprôwianié cvs czr òbzéranié filmów konueror òbsługiwô téż plug insë z netscape a ë javã ubuntu linux to fùlwôrtnô distribùcëjô òperacjowi systemë linux namienionô òsoblëwié dlô domôcegò ë biurowégò brëkùnkù ji spòdlém jë znónô ze sztabilnotë distribùcëjô debian a spònsorowónô je òna bez frimã canonical ltd słowò ubuntu pòchôdô z jãzëków pôłniowò afrikóńsczich plemión zulu ë xhosa ë òznôczô człowieczestwò dlô wszëtczich przédnym zgrôwã ti distribùcëji je dôwanié brëkòwniką fùlwôrtny ë òtemkłi systemë jakô je prostô w òbsłëdze ë równoczasno téż sztabilnô ë mòdernô ubuntu wëchôdô w regùlarnëch rozstãpach mòżlëwié co ksãżëców wersëjô ubuntu feisty fawn ùkôza sã we łżekawiace rokù zamëkô òna ju w se mòżnotą wëbierkù kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë kaszëbsczi jãzëk przistãpny je w dzélu òd wersëji numrë wersëjów òznôczają rok ë ksãżëc w jaczim mô sã nôslédnô ùkôzac ë tak n p òznôczô tëli że to wersëjô jakô sã pòkôza w rokù we łżekwiôce to dô cziles wariantów ti distribùcëji jinszëch w brëkùnkù sztandardowégò dlô se graficznégò òkrãżégò czë paczétów soft wôrë jak n p kubuntu xubuntu czë edubuntu są òne równak ze sobą kòmpatibilné ë je mòżno generalno w kòżdi wersëji brëkòwac kòżdegò graficznegò òkrążą czë soft wôrë repùblika kòreji kòr hanja mcr taehan min guk skr han guk pôłniowô kòreja państwò w azëji pôłniowim dzélu kòrejańsczégò półòstrowa jaczé pòwsta pò ii swiatowi wòjnie na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska usa pôłniowô kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë kòreji pòd kùńc ii swiatowi wòjnë amerikańsczé ë sowiecczé wòjska òkùpòwôłe pôłniowi ë nordowi partë kòreji dzéląc midze sebie półòstrów zdłużą równoleżnika nimò òbiecënkù jednegò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa doprowadzële do pòwstania dwóch apartnëch rządów kòmùnistny nordë ë demòkratnegò pôłnia rusczé zarôzkù ùsôdzelë kim il sunga jakno prémierã nordowi kòreji wiele kòrejanów chcało nôrodnegò wëlowaniô przédnika całownégò państwa kòmùnistë òdcësnële to rzãdanié ë nie ùmòżebile to blokùjąc greńce nordowi kòreji w demòkratny wëbiérkù przédnikã w pôłniowi kòreji òstôł syngman rhee repùblika kòreji òsta jedinym rządã kòreji jaczé zaaprobòwôła w tim czase òrganizacëjô zrzëszonëch nôrodów pôłniowô kòreja je repùbliką kònstitucëjô państwa òsta ùchwalonô w rokù ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do nôrodnégò zgromadzeniô głową państwa je prezydenta welowóny w wòlnych wëbòrach wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta wielopartijnô systema nôwikszi cësk mają nôrodny kòngres na rzecz nowi pòliticzi zał wielgô nôrodnô partëjô zał terné miono òd a téż zrzeszenii liberalni demòkratowie zał pôłniowô kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach pyeongyang kòr hanja w kòrejańsczim miono to òznôczô plaskati môl stolëca nordowi kòreji pòłożona w zôpadnym dzélu krôju na nadmòrsczi niżawie na wiże kòl m n r m nad rzéką tedong gang kòle km òd ji ùńdzeniô do zôpadnokòrejańsczi hôwindżi żółti mòrze przédné gòspòdarczé ë ùczbòwò kùlturowé centróm kraju gard je mni wicy jak km òd greńcy z pôłniową kòreją dmz w pòlsczim jãzëkù a za jegò pòstrzédnictwã téż w kaszëbsczim ùmòcniło sã wzãté z rusczégò zmiłkòwé miono phenian czëtóne z anielska feńjan równak niżóden kòrejanc nie je w sztądze wëmòwic zwãkù f kòmisëjô sztandarizacëji geògrafnych mionów pòza greńcama pòlsczi repùbliczi mô ùdbóné żebë przejic jakno pòlsczi egzonim miono pjongjang zabédowóny przez òrientalistów ë trzëmający sã òridżinalny kòrejańsczi wëmòwë jedno z historicznëch mionów to ryugyng czëlë wierzbòwò stolëca chtërnë to drzéwiãta bëłë na môlu przez całą historëjã gardu jine miona gardu to kisng hwangsng rangrang sgyng sdo hogyng changan ëtd òbczas japòńsczi òkùpacëji ë w japòńsczim jãzëkù stolëca nordowi kòreji znónô je jakno heij co je japòńsczim ôrtã òdczëtaniô miona gardu w chińsczich znakach p yngyang to jedno z nôstarszëch kòrejańsczëch gardów ùsôdzoné w rokù p n e na pòdstpòdlim niewiôldżégò szëdlëca dzysô dzelnica rangang wedle legeńdë gard òstôł założony w rokù p n e jakno wanggmsng w latach stolëca państwa goguryeo zôs òsta zniszczony przez chinë ë sillã w òstôł wzãti przez silla ale òstawiony bez znaczeniô na greńcy midze sillą a balhae do czasu panowaniô dinastëji goryeo czedë to gard òstôł nazwóny sgyng zôpadnô stolëca chòc fòrmalno stolëcą nie béł òbczas panowaniô dinastëji joseon béł stolëcą prowincëji p yngan a òd przez całi cząd japòńsczi òkùpacëji stolëcą pôłniowégò p yngan w béł zajãti przez japònów òd xvii s p yngyang to pòliticzné a kùlturowé centrum nordowò zôpadni kòreji w rokù òstôł dobëti pòstãpny rôz ë spôlony przez chińską armijã w cządze chińskò japòńsczi wòjnë w latach òstôł mòckò zniszczony òdbùdowóny òbczas japòńsczi òkùpacëji w latach w wëzwòlony przez czerwioną armijã òd rokù stolëca nordowi kòreji òbczas kòrejańsczi wòjnë gard przechòdôł òd jedny starnë kònflikta do drëdżi kù reszce slédnô jinwazëjô chińsczi lëdowò wëzwòlenczi armiji rozsądzëła ò przeznanim gardu nordowi kòreji w òdkrëtô òstała dôwna wies w òbéńdze gardu zwónym kmtan ni pyeongyang pòdzélony je na dzielniców kuyk ë krézë kun seul kor seoul sul to òd wicy jakno lat stolëca kòreji òd kùńca ii swiatowi wòjnë pò pòdzélënkù kòreji na dwa państwa seul òstôł stolëcã repùbliczi kòreji a p yngyang nordowi kòreji òbczas kòrejańsczi wòjnë òb krótczi czas seul béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów a stolëca pôłniowi kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu seul je w wëstrzódno zôpadnym dzélu kòrejańsczégò półòstrowa gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë dmz nad rzékã han seul je pòlitikòwim spòlëznym ë ekonomicznym centróm pôłniowi kòreji z gsscëzną lëdztwa wicy jakno tys km je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów wifi w seulu je téż zaregisterowóné wicy jakno mln mòtorowich wozów blëżô seulu do dmz to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów wedle ekspertów cia wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia zemia ùgòda dérô bò pôłniowô kòreja ë usa dają reżimòwi ekonomiczną pòmòc trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã zwada midze kòrejama słëcha kąsk za zemną wòjną pòrtal kòreja kòreja to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda kòrejańsczégò półòstrowa w pòrénkòwi azëji greńcząca òd zapôdu z chinama a z ruską òd norde ë japòńską przez kòrejańską gardzelëznã zwónô je czãsto zemią pòrénszégò miru to jedna z nôstarszëch cywilizacëji ji historëja je ju znónô òd kòl lat dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów w rokù kòreja òsta zaanektowónô bez japòńską ë lat pózdze òsta ji kòloniją w sztądze ii swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska sowiecczégò związkù ë usa ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë nordową ë pôłniową kòrejã z grańcą midze nima na równoleżnikù o nordowô kòreja je kòmùnistowim państwã czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim pôłniowô kòreja to kapitalistnô liberalnô demokracëja jaka je na môlu w ekònomòwich rankingach w òbéńdze kòreji mieszkô etniczno jednotne karno kòrejanów co gôdają jednym jãzëkã zwónym kòrejańsczim a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu hangeul czëtôj wicy ò kòreji slackware je nôstarszą aktiwno rozwijóną linuksową distribùcëją pierszô wersjô je wëszłô lëpinca rokù ë bëła ùsôdzonô na spòdlém dystrybùcëji sls linux a rozprowôdzanô jakno òbrôzë calowëch disczétków przistãpné przez anonimowi ftp slackware w procemnocë do jinszëch distribùcëjów taczich jakno n p debian ubuntu red hat gentoo czë opensuse czérëje sã kąsk jinszą pòlitika wëdôwków je mòżno ò ni pisac że je òna uniksowô dostarczô blós sztabilné wersëje soft wôrë sprôwianié skriptama na ôrt bsd ë felënk dedikòwónëch nôrzãdzów do kònfigùracëji gui jaczé mòże nalezc w jinszëch distribùcëjach linuksa sprôwianié paczétama je w slackware prosté ë minimalisticzné paczétë to prosté paczczi archiwów tar spakòwóné programą gzip zamëkającé w se dodôwną wëdowiédzã ò jich zamkłoscë ë òpatacëjny instalacëjny skript na systema òbsługiwô instalacëjã zaktualnianié ë rëmanié paczétów tak jakno je to w jinszëch distribùcëjach nie mô równak starë ò to bë pilowac zanôleżnotów co do bibloteków ë programów generalno mòże m jin ë przez to rzec że slackware je czerowóny do barżi awansowónëch brëkòwników jaczi ledają barżi sómi miec cësk na kòntrolã nad instalowónëma programama nônowszô sztabilnô wersëjô slackware pòchôdô z lëstopadnika rokù zenwalk linux to francëskô linuksowô distribùcëjô jakô ùsôdzanô je na spòdlém slackware ë czérëje sã na barżi awansowónëch brëkòwników rechli wëdôwôna bëła òna jakno minislack minislack òstôł zainicjowóny jakno w maju rokù z tim mionã bëła na distribùcëjô rozwijanô do wersëji zmiana na zenwalk przëszła razã z wersëją w lëstopadnikù doszłô je do ti ùdbë wersëjô zenwalk core jakô wëchôdô bez graficznégò òkrãżô x ë graficznëch programów te dwie wersëje są rozwijóné paralelno a w lëpińcu rozszérzonô je ò livecd zenlive zenwalk to distribùcëjô jakô zamëkô w se blós nóterną soft wôrã ë przez to ji miara jakno òbrôz iso je kòł mb wiôlgô a w wersëji core kòl mb doszłé je do tegò prze to że w kòżdi soft wôrowi kategòrëji je le jednô programa ë tak n p jedinczëm przezérnikã je tuwò firefox filozofijô ti distribùcëji je dosc zblëżonô do slackware kònfigùracëjo je nót w wikszëm dzélu przeprowdzëc rãczno paczétë soft wôrë są tipiczno instalowóné w fòrmace tgz zenwalk ùżëwô do zladënkù z sécë ë sprôwdzniô zanôleżnotów programë netpkg a môlową instalacëjã paczétów robi sã przez installpkg jakno w slackware linuksowô distribùcëjô je zestôwkã jaczi zamëkô w se jądro linuksa ë soft wôrã w przédnym dzélu wòlną soft wôrã jaczi dôwô pò winstalowaniém fùlwôrtną ë fardich do brëkùnkù òperacjową systemã dzãka różnoscë w distribùcëjach wnet kòżdi brëkòwnik mòże wëbrac tã jakô mù nôbarżi òdpòwiôdô wachlôrz jich je baro szeroczi òd spartańsczich bez garficznegò òkrãżô przez mùltimedialné pò sczérowóné n p do mùzyków dzysdniowé distribùcëje dôwają mòżnotã zladënkù instalacëji ë deinstalacëji programów jaczé wëstąpiwôją jakno paczétë deb rpm czë spakòwóné jakno tar mògą téż rozwiązëwac zanôleżnotë midzy paczétama zwëczajno distribùcëje instalowóne są na cwiardi place kòmpùtra chòc dô téż taczé jaczé mòże zrëszëc prosto z cd czë téż disczétczi np knoppix czë pocket linux wikszosc z nich je przistãpnô w internece abò rozprowôdzanô na platach cd estoniô est eesti òficjalnô pòzwa repùblika estonie est eesti vabariik państwò w nordowi eùropie òd zôpadu i nordë przez fińską hôwingã mô przistãp do bôłtëcczégò mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl km òd pôłniégò grańczi z łotewskô a ód pòrénkù z ruskô przez grańczné jezoro peipus stolëcą i nôwikszim gardã je tallinn na teritorium estonie ò wiéchrzëznie km mieszczą sã òstrowë etniczni estończicë są lëdã fińsczégò pòchòdzeniô kùlturowo blisczim do mieszkańców finlandie z chtërną estoniô grańczi przez bôłtëcczé mòrze òd estoniô nôleżi do nato i eùropejsczi ùnie leżi w nordowò zôpadnym dzélu eùropë òd zôpadu i nordë przez fińską hôwingã mô przistãp do bôłtëcczégò mòrza grańczi z łotewskô òd pôłniégò i ruskô ód pòrénkù klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim z łagódną zëmą i chłodnym latã wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë z przëczënë bliskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô zdrzącë na ùsztôłcenié terenu estoniô je krajem płasczim mô baro długą brzegòwą liniã wedle bôłtëcczégò mòrza z wiãcy jak tës òstrowów nôwiãkszé z nich to saaremaa ò wiéchrzëznie km i hiiumaa km estończicë ruskòwie ùkrajińcë biôłorusënowie fini wôrtoscë szacowóné na estońsczi òficjalny rusczi ùkrajińsczi prawòsławié lëtërstwò pòdôwczi òglowégò spisënkù z jednojizbòwi parlament riigikogu nôleżników na sztërëlatną kadencjã pòdlasczé wòjewództwò pòl województwo podlaskie to je jedną z jednostków administracëjnégò pòdzélënkù pòlsczi repùbliczi stolëcznym gardã pòdlasczégò wòjewództwa je białystok pòdlasczé wòjewództwò greńczë z trzema wòjewództwama warminskô mazursczim mazowiecczim ë lubelsczim na nordowim pòrénkù greńczë z lëtewską a na pòrénkù z biôłorëską pòdlasczé stanowi bënową z lëtewską i bùtnową z biôłorëską grańcã eùropejsczi ùnijé pòdlasczé wòjewództwò zajimô km i je na môlu w pòlsce żle to jidze ò wiéchrzëznã wiéchrzëznë pòlsczi w w pòdlasczim wòjewództwie mieszkało òsób pòdlasczé je wòjewództwã z nômniészą gãstoscą zaludnieniégò òsób na km strzédnô dla pòlsczi wënôszô òsobë wòjewództwò rozdzélô sã na gminów i pòwiôtów w tim gardni krezë białystok łomża suwałki dzysdniowé sprôwné grańce wòjewództwa nie pòkrëwają sã z historëcznyma grańcama pòdlasza terôczasny region òbjimô leno dawné nordowé pòdlasze a òkróm niegò dzél mazowsza suwalską zemiã a téż skrôwki jinëch historëcznëch òbéńdów przed rokã òbéńdë chtërné ùtwòrzëlë wespółczasné pòdlasczé wòjewództwò bëłë pòdzelone midzë trzë ju niejistniejącé wòjewództwa suwalsczé łomżyńsczé i białostocczé region charakterizëje sã czekawim wëdrzatkã plónu i strzédnim zalasenim nôwôżniészą rzéką je narew za swòjim wôżnym dopłiwã biebrzą pôłniowim krajem wòjewództwa płënie bùg a w nordowim dzélu wëstãpùje wiele jezorów je tuwò téż nôwikszô w eùropie zgrëpina mòczôr i pùszczów chtërnë są stosënkòwò nienarëszoné dzejanim człowieka wiôlgą przërodną wôrtnotã mają nôrodné parczi białowiesczi wpisóny na lëstã swiatowégò kùlturnégò dzedzëctwa unesco wigiersczi biebrzańsczi pòdlasczé wòjewództwò je mòcno zróżnicowóné z pòzdrzatkù na bëtnosc tuwò różnych nôrodnosców i wëznaniów òkróm pòlôchów nalezc mòże wiele mieszkańców nôleżącëch do rozmajitëch nôrodnëch miészëznów m in biôłorusënowie ùkrajińcë lëtwinowie tatarowie òsoblëwim wëróżnikã wòjewództwa je to że mieszkô tu zacht lëczba wëznôwców prawòsławny cerkwi a w siemiatycczim pòwiece leżi swiãtô góra grabarka nôwôżniészé sanktuarium pòlsczich prawòsłôwnëch wiéchrzëzna km lëdztwò łotwa łot latvija òficjalnô pòzwa łotewskô repùblika łot latvijas republika państwò w nordowi eùropie òd nordë grańczi z estonią òd pôłniégò z lëtwą a ód pòrénkù z rusją i biôłorusą stolëcą i nôwikszim gardã je riga mô przistãp do bôłtëcczégò mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl km nôleżi do nato i eùropejsczi ùnie leżi w nordowi eùropie na pòrénkòwim ùbrzegù bôłtëcczégò mòrza zwiksza midzë a nordowi geògraficzny szérzë i pòrénkòwi geògraficzny długòscë klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym na jaczi mô cësk to że krótkò je bôłt mòrze wiatrë nôwiãcy wieją òd pôłniowò zôpadny stronë czerënk òd atlantikù i przëwióny znądka lëft niese wiôlgą wielënã òpadënków mm òb rok niebò je przez wiãkszosc czasu zacygniãté blónama òb rok słuńce swiécy strzédno le przez dni nôbarżi słonecznym i sëchim miesącã je môj lato je wiele razy chłodné i z deszczama dodatné temperaturë trzimają sã przez dniów w rokù strzédnô cepłota czerwińca sygô c zëma bawi òd pòłowë gòdnika do pòłowë strëmiannika strzédnô cepłota stëcznika sygô òd do c chòc tej sej mòże spôdac nawetka do c przeplôtają sã wëszawë i niżawë nôwiãkszą niżawą je żmudzczé pòbrzeżé łotisze ruskòwie biôłorusënowie ùkrajińcë pòlôsze lëtwini wôrtoscë szacowóné na łotewsczi òficjalny rusczi lëtërstwò prawòsławié jednojizbòwi parlament sejm łot saeima nôleżników na sztërëlatną kadencjã kaszëbsczi alfabét kaszëbsczé abécadło to je alfabét kaszëbsczégò jãzëka a ą ã b c d e é ë f g h i j k l ł m n ń o ò ó ô p r s t u ù w y z ż wôżné są téż taczé spółzwãczi jak cz dz dż ch rz sz przed rokiem bëła rozmajitosc w krãgù kaszëbsczi òrtografie chùtkò stałë sã równak normą zapisënczi ò i ù w nagłosu i pò współzwãkach p b m w f a téż k g ch h np òrganë ùchódnik pòmùchla bùk mòra wòjewództwò fòtografiô kùropatka i jin ùchwôlënk nr rkj z dnia r w sprawie szëkù kaszëbsczégò abécadła a ą ã b c d e é ë f g h i j k l ł m n ń o ò ó ô p r s t u ù w y z ż w słowach w chtërnëch wëstãpiwają lëtrë z cëzëch alfabetów np lëtrë te są w szëkù zrównywóné z lëtrą bez diakriticznëch znaków chòc same te diakriticzné znaczi są òbrzeszkòwé a a ã ã ą ą b bé c cé d dé e e é é ë szwa f éf g gé h ha i i j jot k ka l él ł éł m ém n én ń éń o o ò ò ó ó ô ô p pé r ér s és t té u u ù ù w wé y igrek z zet ż żet sick of it all skrodzëna soia to hardcore punkowé mùzyczné karno z dzelu ueens gardu nowi york w usa sick of it all pòwstało w rokù przë czim midzënôrodna pòpùlarnotã dobëło nôbarżi w tëch latach nôlëżnikama zakłôdôrzama bëlë barca koller lou spiéw ë pete gitara arman majidi perkùsëjô ë craig setaru basowô gitara ti dwaji slédny bëlë téż w tim czasu aktiwny w jinszëch nowòjorsczich hardcore punkowich karnach straight ahead ë rest in pieces w tim rokù nagrôlë téż pierszą platã ò tim sómëm titlu co miono karna pò tim przëszłé pòsobné nagrëwóné w różnëch wëdowiznach sick of it all je relatiwno wiele na swiatowëch tournejach przënômni dwa razë w rokù wëstapiwô téż w eùropie abaddon polsczé pùnkòwé karno z bëdgòszczë pòwstôło w rokù pòd mionã partyzantka miejska założëlë je tomasz dorn perkùsëjô tomasz frost basowô gitara bernard szarafiński gitara ë mirek spiéw pózdzé na jegò plac przëszëdł waldemar jędyczowski w latach ë karno wëstãpiwôło z dobiwkama na festiwalu w jarocinie rok pózdzé grało w kòncertowi trase pò jugòsławijë dze nagrało w studio w ljubljanie słowenijô sztof na pierszą sztudijną platą wet za wet jakô òstała wëdónô przez samòstójna francëską wëdowizna new wave records ë dostała swegò ôrtu kùltowi sztatus w pòlsce niezgòdnoscë co do sztélu dôlszegò graniô doprowadzëłë w rokù do rozpôdu karna znowa naczãło òno wëstãpiwac chòc w kąsk zmienionëm skłôdze trzë lata pózdzé wprzód blós pò pòlsce a w òdbëło krótką kòncertową trasã pò usa we łżekwiôce rokù zawieszëło karno zwòją dzéjnotã aptosid sidux to linuksowô distribùcëjô òpiartô na niesztabilny wersëji debiana zwóny sid je òna przistąpnô jakno livecd dlô architektùrów i ë amd z mòżnotą zainstalowaniô ji dzãka pòmòcny instalacëjny programie na cwiardim diskù na distribùcëjô pòwsta kòl kùńca rokù a ji zakłôdôrzama bëlë lëdze co rëchli robilë przë ùdbie kanotix nie je òna równak jegò kòpiëjô chòc zdrząc na hard wôrowé wspiarcé je widzec co do ti zblëżoną filozofijã sidux kòncentrëje sã na graficznym òkrżém kde ë zamëkô w òbrôzach iso blós wòlną soft wôrã dôwając równak mòżnotã zladowaniô jinszy ze swòjegò serwera sidux to pòsóbnô distribùcëjô jakô zamëkô ju w se kaszëbską klawiaturą dagestan repùblika dagestan rus aw darg kùm lezg lak az dastan respublikas tab aùtonomòwô repùblika na nordowim kaùkazu w skłôdze rusczi federacëji teritorium zajimô nordowopòrenkòwi dzél wiôldżégò kaùkazu nad kaspijszczim mòrzã ë sygô do nadkaspijsczi rówiznë dagestan mô greńce z czeczeniją stawropòlsczim krajã ë kałmùcëją chtëre są dzélama rusczi federacëji a òd pôłnia téż z grëzóńską ë azerbejdżanã w dagestanie mieszkô wiãcy jak aùtochtónicznych etnicznych karnów kôżda brëkùjącô apartną mòwã jãzëkã òglowi kòmùnikacëji je rusczi stolecznym gardã je machaczkała lëdztwò dagestanu je mieszkańców a wiéchrzëzna równo sã km miono dagestan w tërecczich jãzëkach òznôczô starna gór l je punk rockòwim białkòwsczim karnã z los angeles w usa nôwikszé pòpùlarnotã dostało òno we wczasnëch tëch latach nôlëżniczkama są donita sparks suzi gardner jennifer finch ë dee plakas nôwikszé hitë to pretend we re dead ë zwãkòwô stegna shitlist do filmù natural born killers l założoné òstało w przez sparks ë gardner pòzdze dołączëłë do nich finch ë plakas pierszi albùm wëdóny òstôł w epitaph records w przechôdôją do wëdowiznë sub pop nôlëżniczczi l założëłë w rokù rock for choice proaborcëjne ë biôtkùjącé sã ò prawa białków karno chtërne dostało w tim czasu wiôldżé wspiarce òd jinszëch rockòwëch karnów w tim òd taczich jak nirvana pearl jam red hot chili peppers ë rage against the machine rock for choice òrganizëje do dzysô kòncertë ë akcëje wëdóny w rokù albùm bricks are heavy bëł trzëmóny przez cządnik rolling stone w maju za jeden z wôżniejszëch w tëch latach ë je òglowò trzëmôny za nôlepszą platã karna l w rokù wëstãpiło karno pòd mioną camel lips w filmie john watersa serial mom l bëło znóné z wielu różnëch prowòkacëjnëch akcëjów przëmiôrã mòże tuwò bëc to jakno sparks rzucała na kòncerce ùżëwónëma tampònama w pùblikã czë scygnãła bùksë w telewizëjnym pòkôzkù pò wëdaniém w platë slap happy jakô nie òstała dobrze przez swiatową pùblikã przëjãtô finch dała wiédzã ò tim że òdchôdô z karna w midzëczasu grô ë spiéwô w the shocker sparks zajãła sã téż jinszëma mùzycznëma ùdbama karno jak narô zawieszëło swòją dzejnotã punk téż punk rock je rockòwim czérënkã mùzyczi jaczi pòwstôł we westrzódkù tëch lat w nowim yorkù ë londónie w sparłączeniém z subkùlturą punk w wielu punk rockòwich dokôzach pòdôwô sã rok jakno zôczątk mùzyczi punk w tim to rokù karna sex pistols ë ramones przedostałë sã na kòmercëjny rënk równak ju rëchli gróny bëł nen czérënk przez amatorsczé garażowé karna jakno n p stooges w nowim yorkù mùzykã punk céchùje minimalisticzny brëkùnk mùzycznëch instrumentów ë prostota kòmpòzycëjów tzw trzë akòrdë ë na tim kùńc zwãk céchùje przesterowónô gitara chùtczi takt ë sërowi głos tesktë są w wikszosce pòliticzno angażowóné a tipicznym dlô punkòwich kòncertów je tuńc pogo programòwô prostota òpanowa mùzykã punk ë nadała ji na zôczątkù wiôldżi môch doprowadzëła òna równak z czasã do wiôldżégò rozrostu lëczbë grôjącëch w tim téż ò karna z môłim kreatiwnëm pòtencjałã ë do kòmercjalizacëji ti mùzyczi sprowôdzając punk z czasã do mòdë wiele karnów chtërné trzëmałë sã spòdlowich mùzycznych dejów punka jakno n p pòliticzno angażowónëch tesktach wëtwòrzëłë pòzdze czérënk hardcore punk z punk rocka są téż wëszłé nowé mùzyczné czérënczi òpiarté na kùlturze protestu jakno new wave czë independent swiónowò abò sjónowò pl sianowo kaszëbskô wies w pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie w kartësczim krézu w gminie kartuzë swiónowò je pòłożoné nad swiónowsczim j kòl km òd krézowégò gardu kartuzë swiónowò je turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama m jin tądkã jidze stegna sw jakùba a téż turistny kaszëbsczi szlach w ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò kaszëbsczé ze swiónowam je starszi ju kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi wacłôw kirkòwsczi w kòscele w swiónowie mô swój trón matka bòskô swiónowskô kaszëbskô królewô tuwò tej sej w niedzelã òdprôwianô je mszô sw w kaszëbsczim jãzëkù kòscół je zbùdowóné w rokù ale przed nim béł jiny figùra madonnë je z xv stalata w rokù bëło tu bractwò trzézwòscë tu w rokù béł biskùp sufragan chełmińsczi diecezëji kònstantin dominik dzysô słëga bòżi figùra madonnë bëła ùkorónowónô w òprzenim ò dekret papiéża pawła vi rokù na kaszëbską królewą ksądz francyszk grucza dzéjôrz kaszëbsczi baro sã ò to starôł òn béł w miemiecczim lagrze stutthof i zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac msze sw w kòscele katolëcczim co rokù na dwa òdpùstë do sanktuarium ò chtërnym gôdôł papież jan paweł ii jidze wiele pielgrzimów nôdali mają ti chtërny kòl lëpinca matczi bòsczi szkaplérzny jidą z miastka kòl séwnika matczi bòsczi séwny je drëdżi òdpùst dóny przez papiéża piusa vii w rokù niechtërny pielgrzymi przejażdżają téż aùtobùsama tu kòscele je tôblëca z magnificat pò kaszëbskù dosc nowi są tu zéńdzenia kaszëbów na pòspólné mòdletwë przë stacjach kaszëbsczé krziżewi drodżi w wiôldżim pòsce jón szlaga jakno biskùp biwôł w tim sanktuarium ë tu je tôblëca jemù na wdôr apòstolsczi nuncjusz w pòlsce celestino migliore lëpinca rokù przëwitôł tu kaszëbów pò kaszëbskù wãsorë pl węsiory są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie w kartësczim krézu w gminie sëlëczëno wãsórë są turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama wanożną chłoscëną są tu w lasach kamiané krãdżi zrobielë je gòtowie to wierã ò tich kamiéniach je takô pòwióstka kòle wãsór pasł pasturz bëdło i òwce òne mù nie chcałë chòdzëc le wiedno w lëdzką szłë szkòdã rôz pasturz sã rozgòrził i zaklął ù biésa jaczégò żebësta sã lepi w kamienie òbróca jak tak lôtôta w nym sã wszëstkò w kamienie zamiéniło bëdło i òwce ta trzóda kamieni jesz dzys tam je widzec w òbéńdze szôłtëstwa sã miészé kòlonie niepòczołejce abò niepòczołowice pòl niepoczołowice kaszëbskô wies w pòlsce w òbéńdze kaszëbsczégò pòjezerzégò pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie we wejrowsczim krézu w gminie lëniô w òbéńdze kaszëbsczégò krôjòbrazowégò parkù tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka wies je na szlachù zaniechóny òd lat banowi sécë kartuzë serakòjce lãbórg niepòczołejce wies i czile pùstków rozdrzëconëch w pôłniowim dzélu gminë na zberkù mirochòwsczich lasów pierwszé wiadło ò niepòczołejcach pòchôdô z rokù w kùńcu stalatégò miéwcama wsë bëło trzech pellów j bòrsz i p niemirowicz pò rokù gruńtë niepòczołejc pòdzeloné òstałë na czile dzélów twòrzącë gbùrską wies i wëbùdowóny kòle drodżi do królewsczi kamiéńcë fòlwark mieszkeńcowie kòrzëstalë z pòcztë w serakòjcach a môlowô szkòła bëła ewanielickô w midzëwòjnowim cządze kòle wsë bëła pòlskò miemieckô greńca na przełómanim i stalatégò wies stała sã sedzbą gromadë jakô w rokù razã z całim lińsczim wójtostwã òstała włączonô do kartësczégò krézu niepòczołejce są bëlnym môlã zôczątkù wanogów w pôłniowi a zôpadny dzél mirochòwsczich lasów a téż nad jezora swiãté i kamieniczno w niepòczołejcach stoji szlachòta nëczka dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô irlandiô państwò w zôpadny eùropie nôleżącé do eùropejsczi ùnie zajimô piãc szóstich òstrowù ò ti sami pòzwie grańczi leno z nordowô irlandiô chtërna je dzélã zjednónégò królestwa stolëcą i nôwikszim gardã je dublin leżi w zôpadny eùropie na òstrowie irlandiô òtôczô ją atlanticczi òcean celticczé mòrze na pôłnim irlandzczé mòrze na pòrénkù klimat ùmiarkòwóny nadmòrsczi pòd wpłiwã nordowòatlanticczégò prądu łagódné zëmë dosc chłodno òb lato czãsté ùblónowienié znacznô serosc lëftu centralnô równizna òbrëmiónô dosc niewësoczima górama przez òstrów bieżi czile spłôwnëch rzék mòrsczé klifë na zôpadnym ùbrzégù irlandczicë w òglowò ùżiwónym jãzëkã je anielsczi pòpulacje òkresliwô gò jakò swój rodny jãzëk lëdzy pòdôwô że jich rodnym jãzëkã je irlandzczi irlandzczi dominëje w dzélu państwa pòzéwónym gaeltacht w jaczim mieszkô lëdzy katolëcë kóscół irlandie anglikańsczi prawòsławié mùzułmanie dwùjizbowi parlament w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba dil éireann zéńdzenié irlandie nôleżników na piãcolatną kadencjã i wëższô jizba seanad éireann senat irlandie nôleżników pierszé znôné szlachë wnożënë na môlach irlandii szacowané są na p n e i bëłë to przecążczi jachtôrzów z eùropejsczégò kòntinentu zaostałoscą pò tëch ludach są serie grobniców np newgrange òd v wiekù òstrów béł chrystianizowóni przez swiãtégò patrika w viii wiekù zaczął sã nôbiég wikingów jaczi w w kùńcu òstôł òdparti przez armiã króla briana zuchternégò òd zaczãłë sã anielsczé wëkùstrzënczi zaczinającë wielelatné òbsadzenié òstrowa w tim cządzé òdbëłë sã zwielono różné pòwstania i wòjnë procëm anielczików kùńc anielsczégò panowaniô miôł plac dopiérze na pòczątkù xx stalatégò w tim cządze pòwstôł pierszi irlandzczi rząd z éamonã de valerą w przódkù co sprawiło początk irlandzczi domôcy wòjnë w rokù irlandiô stała sã nôleżnikã onz w wstąpiła do eùropejsczi wspólnotë merkùri nômniészô i nôblëższô słuńcu planeta słuńcowégò ùstawù je bënową planetą a temù cãżką do òbserwacje dlô zemsczégò obzéracza wiedno je bliskò słuńca nimò to je planetą jaką dozdrzec mòże gòłim òkã ale leno krótkò przed wschòdã słuńca abò zarô pò zachòdzie i znónô bëła ju w stôrożëtnëch czasach ùsztôłcenié plónu merkùrégò szlachùje za miesądzã są na nim wielné ùderzeniowi kraterë i prakticzno brak je atmòsferë ceplëzna terenu kòlibie sã òd c do c merkùri ni mô nôtërnëch satelitów pierszé ùdokùmentowóny òbzérczi merkùrégò sygają pierszégò tësąclecégò p n e do iv st p n e grecczi astronomòwie mielë merkùrégò za dwa niebiesczi cała pierszé jaczé je widzec przed wschòdã słuńca pòzéwelë apòllo drëdżé jaczé je widzec leno pò zachòdzie pòzéwelë hermesã z przëczënë chùtczégò ruchù pòwòdã chtërnégò je krótkô òrbita rzëmianie nadalë planece miono kù tczë pòsłańca bògów i patróna hańdlarzów merkùrégò astronomicznym symbòlã merkùrégò jawi sã sztilizowóny kaduceùsz hermesa słoweniô téż słoweńskô państwò w pôłniowim dzélu westrzédny eùropë nôleżącé do eùropejsczi ùnie grańczi z aùstrią chòrwacją madżarską i italską leżi w pôłniowim dzélu westrzédny eùropë pòmidzë aùstrią i chórwacją strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa kras w nordowò zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region julijsczi alpë chtëren przëlégô do teritorium włoch i aùstrie na nordze na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama słoweńcë serbòwie chòrwacë bòsniacë pòdôwczi òglowégò spisënkù z słoweńsczi òficjalny serbò chòrwacczi pòdôwczi òglowégò spisënkù z katolëcë mùzułmanie prawòsławny dwùjizbowi parlament w skłôd jaczégò wchôdô państwòwô radzëzna słoweń dravni svet nôleżników na piãcolatną kadencjã i państwòwé zéńdzenié słoweń dravni zbor nôleżników na sztërëlatną kadencjã dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë ùkrajina ùkr państwò w pòrénkòwi eùropie jegò lëdztwò skłôdô mln tës òsób stój na lëstopadnik rokù bez teritorium krimu wiéchrzëzna km na nordze greńczë z biôłorusją na zôpadze z pòlską słowacką i wãgrama na pôłniowim zôpadze z rumùńską i mòłdawską na pòrénkù i nordowim pòrénkù z ruską na pôłnim i pôłniowim pòrénkù ùkrajina mô przëstãp do czôrnégò i azowsczégò mòrza ùkrajina dzeli sã na òbwodë autonomiczną repùblikã krim i dwa gardë z osoblëwim statusã czijew stolëca i nôwiãkszi gard i sewastopòl ùkrajina jawi sã parlamentarno prezydencką repùbliką głównym òrganã państwòwi władzë je nôwëższô radzëzna ùkrajinë ùkr a głową państwa prezydent wedle òglowégò spisënkù z ùkrajińcë skłôdają lëdztwa ùkrajinã zamieszkiwają téż m jin rëskòwie mieszkańców biôłorusënowie mòłdawiónë pòlôszë wiãkszosc lëdztwa słëchô do chrzescyjańsczich kòscołów wschòdnégò òbrządkù prawòsławiô i grekòkatolëcëzmù państwòwim jãzëkã je ùkrajińsczi w rezultace pôrãsetlatny rusëfikacje we wschódnëch i pôłniowëch òbwodach baro rozkòscerzony je rusczi jãzëk serbiô téż serbskô serb srbija strzódlądowé państwò w pôłniowi eùropie na westrzédnëch bałkanach òd nordë grańczi z madżarską òd nordowégò pòrénkù z rumùnią òd pôłniowégò pòrénkù z bułgarią na pôłnim z albanią greńca kòntrolowónô przez kòsowò jaczé serbiô ùwôżô za swòje teritorium i nordową macedonią na zôpadze z chòrwacją i bòsnią na pôłniowim zôpadze z czôrnogórą stolëcą serbie je belgrad jeden òd nôstarszich i nôwikszich gardów w pôłniowòpòrénkòwi eùropie serbiô mô dwie aùtonomiczné prowincje wojwodinã na nordze i kòsowò i metochiã na pôłnim w rokù kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd serbsczi chtërny serbiô nie ùznôwô leżi w pôłniowi eùropie na westrzédnëch bałkanach pòmidzë madżarską i nordową macedonią ni mô przëstãpù do mòrza serbiô je państwã strzódlądowim na nordze serbii wastëje kòntinentalny klimat z chłodną zëmą i gòrącym mòkrim latã w pòòstałim dzélu serbie klimat kòntinentalny abò strzódzemnomòrsczi dosc chłodno i baro snieżësto òb zëmã gòrąco i sëchò òb lato i jeséń ùsztôłcenié terenu serbie je baro teritorialno zróżnicowóné na nordze serbie nalézemë òbrodné równiznë na pòrénkù kalkòwé górsczé rédżi i kòtlënë na pôłniowim pòrénkù stôré górë i pògórza serbòwie są nôwikszim etnicznym karnã w serbie mieszkańców bez ùwzglãdnieniô kòsowò i metohie drëdżim co do wialgòscë karnã są madżarzë madżarama je mieszkańców serbie i mieszkańców wojwodinë wedle òglowégò spisënkù z rokù w serbie bez kòsowò i metohie mieszkô przedstôwców nôrodnëch miészëznów òficjalnym jãzëkã je serbsczi w cyrilicznym pisënkù rodny dlô lëdztwa na òbéńdze gminów z wiôlgą lëczbą przedstôwców nôrodnëch miészëznów mògą bëc òficjalnô brëkòwóné miészëznowé jãzëczi w westrzédny serbie wnet wszëtczé gminë brëkùją òficjalnô leno serbsczi jãzëk jinszô sytuacjô je w prowincje wojwodina gdze òficjalny status dostałë téż madżarsczi słowacczi rumùńsczi chòrwacczi i rusyńsczi jãzëk wedle òglowégò spisënkù z rokù w serbie bez kòsowò i metohie mieszkô władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament nôrodné zéńdzenié serb narodna skuptina jaczi skłôdô sã z nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã kimchi je zwëkòwé kòrejańsczé zjestkù w skłôd chtërnégò wchòdô zaprawionô abò kwaszonô ògrodowizna w przédnëm dzélu kapùsta ë paprika chili przédny skłôd to pekińskô abò chińskô kapùsta japòńskô radiska czosniôk paprika chilli cëbùla zaprawioné krewetczi abò jiny brzód mòrza jingwer sól a téż cëczér nôwidzalzé kimchi baechu kimchi mô w se kwaszoną chińską kapùstã je fest pòsoloné ë z dodôwkã chili jingweru a czosniôkù je wiele jinëch ôrtów tegò pòdôwkù czãsto le ò môlowim a cządowim sygù włączając w to np kaktugi chtërnegò pòdspòdlém je radiska bez dodôwkù kapùstë mòże téż zrobic ne zjestkù z jinëma ôrtama kapùstë dostôwô sã téj strôwã lżészą a mni pikantną baechu kimchi nimò że je terô barô lëdóné pòwsta dosc pózdno paprika chilli òsta wprowadzoné do kòreji bez japòńską na zaczątkù xvii s a dopiérze lat pózdni dóno je do robionégò kimchi chińskô kapùsta kr baechu dotëgòwóné mô do kòreji z chinów gwësno w xix s do tegò czasu dobierano le môlową ògrodowiznã dôwni trzëmano kimchi w glënianëch grôpach ùstawionëch dali òd jinëch produktów ë domocëch bez jintensywny pôch w dzélu zakòpóné w zemi terô brëkùje sã specjalnëch lodowniców bòsniô i hercegòwina państwò w pôłniowò pòrénkòwi eùropie na bałkańsczim półòstrowie stolëcą i nôwikszim gardã je sarajewò na zôpadze i òd pôłniégò grańczi z chòrwacją òd pòrénkù z serbią òd pôłniowégò pòrénkù z czôrnogórą na pôłnim mô przistãp do adriaticczégò mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl km je federacją w skłôd chtërny wchôdają dwie aùtonomiczné jednostczi federacjô bòsnie i hercegòwinë i repùblika serbskô leżi w pôłniowò pòrénkòwi eùropie na bałkańsczim półòstrowie pôłniowi krańc bòsnie i hercegòwinë leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu wiele wikszi bënowi dzél kraju mô klimat ùmiarkòwóny kòntinentalny je tuwò gòrąco òb lato a òb zëmã mrozno i sniéżno w westrzédnëch i nordowëch dzélach kraju górzësti krôjòbrôz na nordowim pòrénkù grzëpòwati na nordowim zôpadze i pôłniowim krańcu spòtikómë wikszim dzélã równiznë bòsniacë serbòwie chòrwacë wôrtoscë szacowóné na bòsniacczi państwòwi serbsczi państwòwi chòrwacczi państwòwi wôrtoscë szacowóné na mùzułmanie prawòsławié katolëcë ùrzãdny pòdzélk nordowi kòreji rokù je zòrganizowóny w trzech hierarchicznëch równiach wiele z jednotów mô swòją równoznaczëznã w systemie pôłniowi kòreji na nôwëższi sztãpniu je dzewiãc prowincëjów dwa direktno rządzony gardë ë trzë specjalné ùrzãdné òbéńdë dali na drëdzi równi są gardë krézë dzelnice ë distriktë ne slédne są dali dzeloné na trzëcy równi w gardczi sąsedztwa wse ë robòtnicze distriktë trzërówniowô ùrzãdnô systema brëkòwónô w nordowi kòreji òsta zabédowóno przez gim il sunga w rokù jakno part masowi restrukturizëcëji môlowégò rządku przódë w ùżëcym bëła wielorówniowò systema juwerna do ti wcyg brëkòwòny w pôłniowi kòreji dzewiãc prowincëjów do wëchòdaje ze zwëkòwich prowincëjów kòreji ale òstałë dali pòdzéloné pò rozpadniãcym kraju w jich skłôd wchôdają gardë pòzagardowi môlë górsczé òbéńdë dwa gardë administrowóné przez rząd chikhalsi to wiôldżé metropòlie òdłączone òd jich dôwnëch prowincëjów sztërë pòstãpné gardë bëłë rządzoné direktno przez rząd w przeszłoscë ale terôz są abò znowa sparłączoné ze swòjima prowincëjama abò jinaczi zòrganizowóné trzë specjalno administrowóné òbéńdë òstałë ùsadzoné w rokù dlô rozwiju wespółrobòtë z pôłniową kòreją ë jinëma państwama jedna z nich specjalnô òbéńda siniju òsta wëkreòwónô do scygniãcô chińsczich jinwesticëjów ale jesz nie òsta zrëszonô ne specjalné òbéńdë ni mają znónëch dzélów drëdżi czë trzecy równi nôczãscy wëstãpiwô tuwò kréz kun mni zùrbanizowóny môl w prowincëji abò direktno rządzony gard distriktama z nôwikszim karnã lëdzy są gardë si ë gard nampho jakò specjalny gard t kkpsi niechtërné prowincëje mają jesz dwa ôrtë distriktów ku chigu gardë direktno administrowóné przez rząd są òrganizowóné w dzelnice kuyk ekwiwalent dlô pôłniowòkòrejańsczégò gu mni zalëdzoné partë gardów ë krézów òrganizowóné są we wse ri gardr pòdzéloné są na sąsedztwa dong a zamieszkałe przez wiele lëdzy partë krézu zwóné są gardkama p niechtërné krézë mają téż robòtnicze distriktë rodongjagu chagang chagang do je prowincëją w nordowi kòreji z nordë greńczë z chinama òd pòrénkù z ryanggang ë pôłniowim hamgyng òd pôłnia z pôłniowim p yngan a òd zôpadu z nordowim p yngan na prowincëjô òsta w rokù wëłączonô z prowincëji nordowi p yngan stolëcą je kanggye prowincëjô chagang je w nordowòzôpadnym parce kòreji to nôbarżi górskô prowincëjô górë są na procentach wiéchrzëznë strzédnô wiżô nad równią mòrza to métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to gradusów prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã kòntinentalny azëji są henë mrozné a dłudżé zëmë cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù latã czãsto padô dzeszcz szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną chagang pòdzéloné je na gardë si ë krézów kun szląsczi jãzëk abò szląskô gôdka szl ślnsko godka ślnski czasã téż p naszymu to karno szląsczéch dialektów chtërne brëkòwóné są przez lëdztwò górnégò szląska w pòlsce a téż w czesczi ë miemiecczi bezpòstrzédno wëchôdaje ze stôrosłowiańsczégò jãzëka hònorowi przédnik radzëznë pòlsczégò jãzëka pòlsczi akademiji ùczbów prof dr hab walery pisarek nazwôł szląsczi jãzëk stôrszim bracynã standardowi pòlaszëznë na sztôłtowónié sã słowiznë jãzëka miôłë wpłiw pòżëcczi z jãzëków pòlsczégò czesczégò a barżi mòrawsczégò dôwni bãdącégò apartnym jãzëkã miemiecczégò czãscy z germansczégò dialekta szląsczi mòwë nigle standardowi miemczëznë a téż dzélama słowacczégò w jãzëkù tim nôwikszi ùdzél mają słowa słowiańsczégò pòchòdzënkù wikszi dzél słów je krótkò stôropòlsczégò jãzëka òsoblëwie sąsednich dialektów wiôlgòpòlsczégò ë môłopòlsczégò a téż jãzëkóm dolnosorbsczim górnosorbsczim ë mòrawsczémù nigle dzysdniowi standardowi pòlaszëznë szląskô mòwa jinaczi sã òd jinëch jãzëków słowizną fònetiką a téż dzélama òrtografiją terô warëją robòtë nad ùsôdzenim szląsczégò lëtaracczégò jãzëka òd lat xx s je ju szląsczi lëteracczi mikrojãzëk lasczi ùstandarizowóny przez fridecczégò pisarza erwina goja znónégò jakò óndra łysohorsky równak òstôł òn òpiarti na pògreńcowi szląskò mòrawsczi baze gwarë górno òstrawsczi tedë nie je dlô karna szląsczich dialektów reprezentacjowi wczasniszé próbë standarizacëji lëteracczégò szląsczégò jãzëka pòdjimniãté czile razów w xix s m jin przez antóna stabika nie darzëłë sã w pòlsczi ùczałi lëteraturze dominëje pòzdrzatk że szląsczi etnolekt je karnã gwarów abò dialektów pòddialektów w ramach pòlsczégò jãzëka szląsczi jãzek jakno apartny słowiańsczi jãzëk béł klasyfikòwóny bez niechtërnëch slawistów w zôpadny eùropie m jin gerd hentschel wëmieniwô w swòjich prôcach szląsczi jãzëk westrzódka zôpadnosłowiańsczéch jãzków a napisôł téż ùczałi artikel zatitlowóny śląski nowy albo i nie nowy język słowiański juwerno robòtë amerikańsczich slawistów òd co nômni cziledzesãcu lat klasyfikùją szląsczi jãzëk jakno apartny bò tak òpisëje gò renomòwóno dlô nich amerikańskô słowiańskô encyklopedijô zôs miemiecczi slawista z górnégò szląska reinhold olesch miôł szląsczi za swòją rôdną mòwã téż britijsczi historik norman davies trzëmô że szląsczi etnolekt nót je klasyfikòwac jakno apartny jãzëk w rokù kòle sztëk lëdzy zadeklarowóné miało szląsczi jakno swój domôcy jãzëk biblioteka kongresu usa lëpińca wpisóné mô jśzëk szląsczi w register jãzëków swiata jãzëk szląsczi òstôł téż zaregisterowóny w midzenôrodny jãzëkòwi òrganizacëji dze òstôł mù przëdzélony kòd iso szl w séwnikù rokù zòrganizowóné òstało pierszi rôz òglowòpòlsczé diktando szląsczégò jãzëka za bezzmiłkòwé akceptérowóné je przënômni różnëch ôrtów zapisënkù ni ma jednégò alfabétu trzëmónégò za standardowi dlô szląsczi gôdczi brëkòwnicë tegò jãzëka przënãceni są do ùżëcô znaków z pòlsczégò alfabéta w rokù wëmëszloné òstôł zestôwk znaków dlô szląsczégò bazëjący na skriptach nen alfabét je w ùżëcym w internece òsoblëwie na szląsczi wikipediji aa bb cc dd ee ff gg hh ii jj kk ll mm nn ńń oo pp rr ss śś tt uu ww yy zz żż a téż ne diakriticzi ch cz dz d dż rz sz szląsczi nie je jedurnorodnym jãzëkã i na różnëch kùlturowò historicznëch òbéńdach pòtkac mòże jine znaczënczi nëch sómëch słów jak ë téż jich różną wëmòwã nie wszëtczé tedë òpisóné céchë mòwë wëstãpiwają na wszëtczich jegò òbéńdach czãsto równak wëstãpiwô m jin labializacëjô mazurzenié ë jabłonkòwónié jãzëkòwò szląsk pòdzélëc mòże na partë pôłniowi ë nordowi czasã wëapartniwô sã téż strzédny pòtëkô sã téż jãzëkòwi pòdzél szląska zdrzącë na regionë ceszëńsczi górny ë òpòlsczi górny szląsk mòże téż pòdzélëc na dzéle nordową dze wëstãpiwô mazurzenié ë pôłniową dze ni ma ti cechë greńcą je linia òd zôpadu przez kątë òpòlsczé tarnów òpòlsczi krośnicã staniszcze kolonowsczé zawadzczé zdłużą môłi panwi ë na pôłnie w rejon tarnowsczéch górów na zôpad òd katowic ë na pòrénk òd pszczynë wdle jãzëkòznôwcë prod alfreda zarębë aùtora jãzëkòwégò atlasu szląska na górnym szląskù mòże wëapartnic m jin ne dialektë wëmòwa w ipa fjske lu rom vln a rovn v sfjim vr a pravax som wo wbda o fi lipm a sum m a majom p vin vzglndm ikx jak brat s bratm pstm pva aùstralëjô anielsczi commonwealth of australia je państwã na aùstralëjsczim kòntinence tasmanji i jin òstrowach spòkójnégò òceanu aùstralëjô ma też teritoria w azeji òstrów gòdów i kòkòsowe òstrowë i teritorium na antarktidze stolëcą aùstralëji je gard canberra a nôwikszi gard to sydney jine wiksze gardë aùstralëji to melbourne brisbane perth i adelaide aùstralëjô òkrążają dwa òceanë òd nordë i pòrénkù spòkójny òcean a òd pôłniô i zôpadu jindijsczi òcean państwa w blëze to papua nowô gwinëjô jindonezjô i pòrënkòwi timor na nordë òstrowë solomona i vanuatu na nordë i pòrénkù i nowô zelandzkô na pòrénkù pôłniôwem dzele aùstralëji to krezowe teritoria nowô pôłniôwô walijô wiktoria pôłniôwô aùstralëjô ueensland zôpadnô aùstralëjô nordowe teritorium òstrowë tasmanija i arnhem land pòpùlacjô wielëna lëdztwa to stój na australejo to dawni beła kolonija wiôldżi britaniji z chtërną dali ma dzysdnowo commonwealth gòspòdarczô spóldnota i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na australije le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralëjsczi premiera i parlament aùstralëjô je zameszkana przez abòrigenów starożetnech aùstralëjsczich lëdzë od kól lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô aborigeni brëkuja barni do jagowania bumerang i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki didgeridoo brëkowale tez apartnech karnów jãzekowech swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra uluru po anielsczemu ayers rock w aùstralëji je baro wiela apartnech zwierzãtów jako koala kangurë dingo dzëbôl kookaburra dacelo tasmansczi purtk i jin z roslen je eukaliptus i tea tree herbaciane drzewo pierszi rezownik europejsczi w aùstralëjô to beł abel tasman z niderlandzkô chtëren w dawa kontinentowi miono nieuw holland nowo niderlandzko i ostrowe tasmaniji jigo miono wiolgô britanijô dawa kolonji miono aùstralëjô z łacyńsczego jãzeka terra australis incognito zemia półniowô nieznanô aleksander majkòwsczi pòl aleksander majkowski doktor kaszëbsczi pisôrz dzejôrz i wëdôwca aùtora nôwikszi kaszëbsczi pòwiesce żëcé i przigòdë remùsa aleksander majkòwsczi na swiat przëszedł lëpińca r w kòscérzënie w gbùrsczi familii jana i józefinë z basków dzãka stipendium przëznónémù przez towarzëstwò nôùkòwi pòmòcë mógł ùczëc sã w kòscérsczim progimnazjum i w chòjnicczim gimnazjum òb czas ùczbë w gimnazjum przënôlégôł do filomacczégò karna mickiewicz gdze miôł leżnosc zapòznac sã z pòlską historią i pismienizną w r zdôł matùrã pò czim wrócył do swòji domôcy kòscérzënë w r zaczął sztudérowac medicynã w berlinie jakno sztudéra w r wëdôł we gduńskù szpòrtowną pòwiôstkã pòd titlã jak w koscérznie koscelnygo obrele abo pięc kawalerów a jedna jedyno brutka dokôz nen przerobiony òstôł pózni na òbrôzk na binã strache i zrękovjine w rokù przeniósł sã do leżący na dôwnëch słowiańsczich zemiach grifii òstôł òn równak z henëtnégò ùniwersytetù ùsëniãti w gromicznikù r za to że przenôlégôł do sztudérsczi òrganizacji adelphia co zachãcywa robiącëch tam pòlsczich cządowëch robòtników do biôtczi ò swòje prawa tedë majkòwsczi przecygnął do mònachium gdze téż włącził sã w spòleczné sztudérsczé dzejanié w r stwòrził tam karno pòlsczich sztudérów ò mionie vistula w sztudérsczim cządze swòjegò żëwòta włącził sã w aktiwné spòleczné dzejanié pò skùńczenim sztudérowaniégò medicynë wëjachôł do zurichù gdze napisôł doktorską disertacjã chtërny témą bëłë badérowania krëwi skażony òłowiã w séwnikù r òstôł doktórã medicynë lékarską praktikã òdbéł we gduńskù jakno asystent w szpitalu nôswiãtszi mariji pannë òb czas swòji bëtnoscë we gduńskù òstôł redaktorã pismiona gazeta gdańska i dodôwku do ni chtëren zwôł sã drużba pismo dl polscich kaszubów ju w pierszim jegò numrze przedstawił ùdbã swòjegò dzejaniégò dlô kaszëb robòta majkòwsczégò w gazecie gdańskiej dérowa równak leno do kùńcowégò dzéla r rok to dlô majkòwsczégò téż czas wëdaniô tomikù jegò wiérztów spiewe i frantówci na zaczątkù r przecygnął majkòwsczi nazôd do kòscérzënë gdze òtemkł priwatną doktorską praktikã w r stwòrził jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë czëlë gryfa cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój kaszëbsczi lëteraturë i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë w r majkòwsczi òpublikòwôł w gryfie articzel pòd titlã ruch młodokaszubski w chtërnym pisôł midzë jinszima że młodô kaszëbskô jinteligencjô mô wprowôdzac swójsczé kaszëbsczé elementë do òglowòpòlsczi kùlturë i miec starã ò nôrodną aktiwizacjã wszëtczich kaszëbów równak w kòscérzënie to nie szło i pò czile latach pò dëtkòwëch jiwrach czedë to òstałë mù wzãté i zlicytowóné zachë òpùscył nen gard i pòd kùńc rokù zamieszkôł w sopòce do pòwstaniô kaszëbsczi òrganizacji nazwóny towarzëstwã młodokaszëbów doszło w zélnikù r we gduńskù sekretarzã ji òstôł prawie doktór majkòwsczi jesz jinszim gónã na jaczim dzejôł bëłô kaszëbsko pòmòrsczé muzeum chtërné pòwstało w sopòce w r i dzejało tam do r béł to bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama z bùtna ti zemi òkróm tegò w r majkòwsczi wëdôł zdroje raduni przewodnik po tak zw szwajcarii kaszubskiej w rokù majkòwsczi jakno doktór òstôł wzãti do niemiecczégò wòjska i nalôzł sã m jin na frontach we francji i rumunii po wòjnie òsta mù swòjégò zortu lëterackô pamiątka napisóny pò pòlskù pamiętnik z wojny europejskiej roku wëdóny dopiérkù w r czej pierszô swiatowô wòjna mia sã ju niedługò skùńczëc wrócył majkòwsczi do sopòtu zôs pò skùńczenim wòjnë włącził sã aktiwno w przëłączenié jak nôwikszégò dzéla kaszëbsczi zemi do pòlsczi rëchtowôł òn m jin próbã zbrojnégò pòwstaniégò do jaczégò równak nie doszło w r jakno półkòwnik pòlsczégò wòjska béł nôleżnikã graniczny kòmisji chtërna wëznôcza nową grańcã midzë pòlską a miemcama na zaczątkù lat tëch béł przédnikã radë pòmòrsczi w grëdządzu dzãka chtërny pòwstałë tedë m jin teatr pòlsczi w toruniu i towarzëstwò pòmòrsczich artistów z wiôlgą zmianą w żëcym a majkòwsczégò sparłãczony béł rok tej to prawie przecygnął òn do kartuz i òżenił sã białką jegò òsta aleksandra z kòmòrowsczich hrabinô starzińskô dzecama jich bëlë damroka mestwin barbara i witosława pò skùńczenim wòjnë majkòwsczi wrócył do warkù doktóra òkróm tegò zaczął na nowò wëdôwac gryfa pò jegò ùpôdkù òstôł redaktorã wëchôdającégò w kòscérzënie pismiona pomorzanin zôs w r jesz rôz wrócył do swòji deji bë na nowò wëdôwac gryfa pismiono to chtërné wëszło tedë blós w jednym numrze ni mògło równak nalezc zrozmieniô westrzód spòlëznë do jaczi bëło sczerowóné tedë majkòwsczi barżi ògrańcziwôł swój ùdzél w spòleznowym a pòliticznym dzejanim zasziwôł sã w swòjim kartësczim dodómie zwónym eremã i zajimôł sã swòją lëteracką kaszëbską robòtą w r czej pòwstało regionalné zrzeszenié kaszëbów majkòwsczi òstôł jegò przédnikã wespółdzejôł téż z czile cządnikama pisôł téż m jin do zrzeszë kaszëbsczi pòd kùńc żëcégò skùńcził kùreszce majkòwsczi pisac swój nôwikszi dokôz chtëren na wiedno zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë czëlë żëce i przigodë remusa zvjercadło kaszubskji nie dożdôł sã równak wëdaniô wszëtczich dzélów ny pòwiescë chtërné òdbëło sã dopiérze pòd kùńc r tak samò wëzdrza sprawa z wëdanim jinszégò wôżnégò dokôzu a majkòwsczégò czëlë historii kaszubów ùkôza sã òna ju pò smiercë pisôrza òb lato r z kaszëbsczégò żëcé i przigodë remusa przedolmacził na pòlsczi lech bądkòwsczi niejedne jegò usôdzczi bëłë dolmaczoné na czesczi jesz za żëcégò òdznaczony bëł majkòwsczi òficersczim krziżã òrdera òdrodzeniegò pòlsczi złotim krziżã zasłëdżi i strzébrznym wawrzinã akademicczim pòlsczi akademii lëteratùrë ale dopiérkù dosc długò pò jego smiercë ùkazałë sã pòstãpné dokôzë ùtwórcë w r wëszła napisónô pò pòlskù i nie dokùńczonô pòwiesc pòd titlã pomorzanie zôs trzë lata pózni ùkôzôł sã trzëaktowi òbrôz na binã strachë i zrękovjinë frantówka w trzech aktach a majkòwsczi ùmarł w szpitalu w gdini gromicznika r na jegò trëmie bëła pòłożonô kaszëbskô stanica czôrny grif na złotim spòdli chòc chcôł bëc pòchòwóny w żukòwsczim kòscele tej równak pògrzebóny òstôł na smãtôrzu w kartuzach pògrzéb jegò béł wiôlgą manifestacją i leżnoscą dlô òkôzaniô tczë dlô jegò dzejaniégò na kaszëbsczim gónie jaczé wëpełniło mu wnetka całé żëcé cëchô noc aùstrëjackô nôbarzi znanô kòlãda z rokù chternô pò miemieckù sã zwie stille nacht cëchô noc swiãtëchnô noc wszëtcë spią dwòje żdżą józef z nôswiãtszą mariją zdrzą jezëska òczka w kùmkù jak spią spijże w ùbëtkù spij spijże w ùbëtkù spij cëchô noc swiãtëchnô noc bòżi syn smieje sã miłi gòwôr z gąbczi je czëc ters ju lepi nóm bãdze żëc jezës sã naj ùrodzył jezës sã naj ùrodzył cëchô noc swiãtëchnô noc w chtërny swiat dostôł lãk ze złocëstëch niebiesczich gór dóbr skòpicą nóm zesłôł bóg łasczi sëpôł jak sniég łasczi sëpôł jak sniég cëchô noc swiãtëchnô noc wiôlgą mòc miełosc da ceszbã zrobił nama dzys tatk jezës zjawił sã jaknò naj brat grzészny zbawic nen swiat grzészny zbawic nen swiat cëchô noc swiãtëchnô noc przóde ju kòżdi żdôł żebë minął tatka górz przebaczeni nastôł sztót swiatu sëna bóg dôł swiatu sëna bóg dôł cëchô noc swiãtëchnô noc pasturkóm wiédzã dôł alleluje milëchny tón chtëren zwãczôł miło jak zwón jezus zbôwcą sã stôł jezus zbôwcą sã stôł ida czajinô pòl ida czaja kaszëbskô pòétka ë szkólnô ùrodza sã w szlachecczi kamienicë w kartësczim krézu w gminie stãżëca debiutowa zbiérkã wiérztów mòjim mùlkã je kam w pismionie tatczëzna dolmaczonô na fińsczi jãzëk przez kirsti siraste suda òna dobiwa pierszé môle na recytatorsczim kònkùrsu rodnô mòwa w chmielnie m jin na kònkùrsu w r próbë ji òsoblëwi na nen czas kaszëbsczi deklamacji mòże pòsłëchac i jã samą ùzdrzëc tańcëjącą w filmie dokùmence pt kaszubi reż l niedbalskô czej wëgłôszô wiérztã jana karnowszczégò jadamòwi rôj niewiele pózni w antologii pt domôcé słowo zwãczné adresowóny do recytatorów nalazłë są ji dwie wiérztë jak kam z bùrsztinu i marija magdaléna jakno pòétka debiutowa w pismionie tatczëzna a samòstójnym tomikã z jaż miłostnyma wiérztama pt mòjim mùlkã je kam gdze czëtómë m jin nalazła jô kam ò lëdzczich sztôłtach przëcësnã do piersë naucza gò miłoë bò to je ksążã zarzekłi kuszkama krësza dotkniącym ògrzéwa gdze je no serce kamianégò mùlka tak ò miłoce bòsczi i lëdzczi nôwicy ze sobą sparłãcznëch dotądka mało chto pisôł pò kaszëbskù a gwësno pierszi rôz pisa tak białka kaszëbka ne wiérztë na fińsczi jãzëk mô tołmaczoné kirsti siraste téż w wiérztach ji drëdżégò tomikù pt przechlastłô idila przewôżają ne miłotné czëca i colemało nen kam czej zôs w trzecym pt kropla krëwi dërgnienié dochôdają dosc wòbòdné tolmaczenia blësczé ji pòétnny wizje i formë wiérzté bòlesława lesmióna na przimiôr pt òblek alcabón smiercë w wiérzce dërgnienié z delikatnyma aluzjama òpisywô czëcową miłotã blôskã są twoje lëpë w ùsmiéchach spiéwą wëtesknioną czej wszepcą kòchôj w mòje lëpë lëtëpelką piesnią mòją są twòje pôlce czej malëją w mòje cało szcescé ida czajinô w swòji pòezji wcyg próbùje òdpòwiedzec na drãdżé ùniwersalné problemë i narôzka codniowégò żëcô na jawernotã miłotë z zdrzódłów niezgarë òdwòłiwô sã òna colemało do biblie pò kasz knéga jakno téż do kaszëbsczi rodë mitologie wierzeniów i zwëków nadpòmikô téż znónëch lëdzy np izabelô trojanowskô i kaszësczé lëteracczé dokazë m jin w wiérztach pt remùs marta królewiónkò stôri zédżer zaczął bic gòdzënã wszëtczé ji wiérztë nierôzka sparłãczoné w wikszą całotã np dialog i i dialog ii są czekawé pòétno ùdałé i rozmajité ale colemało tzw wolne znankùje je nowi i bògati w metaforę jãzëk w chtërnym widzec je zmiészanié żëwi i codniowé mòwë z lëteracką na nen ôrt swòjima dokazama ùrôbiô òglowi kaszëbsczi jãzëk a jegò òna téż ùczi dzôtczi i młódzeznã w szkole i doma w jedny wiérzce napisa òna jô cë dóm gôdkã ò chtërny gôdają skażonô bë jes jã wëmùjkôł jak mùjkô sã bùrsztin w pôlcach mòrza bë jes jã kòchôł dôrënk wiérzta dedikòwónô timòteùszowi napisa téż bôjkã òpòwiôstczi mirochòwsczi pùszczë pòmerania i pòwiôstczi np szabelbónk skòczk pòmerania nadto prozã ò dëchòwi przejinace młodi białeczczi pt mija łôtwie mógłbë z ni zdzejac dokôz na binã prawie téż ùsôdzô òna widzawiszcza òbrôzczi na binã np drama ò bòżim narodzenim jak mailinczi spiéwôk kaszëbsczi do nieba sã dostôł za co bòcón béł ùkôrôny a w nym je adaptacja na binã h ch andersena dzéwczã ze sztrëchôlcama przër pòmerania i brzëdczi kaczélc tołmaczenié na kaszëbsczi widzawiszcza a marianowicza wedle h ch andersena z pòzdrzatkù zamkłoscë lëteracczi formë i jãzëka czekawé są ji familijné wspòminczi pòwstałé na spòdlim gôdk ji tatka szkólnégò spisóné w proze pt òtroczëzna drëk napisa téż tołmaczenié dokazu rômeò i julia williama szekspira ida czajinô mô diplóm ùkùńczeniô pòdiplomòwégò studium na ug jaczé dało ji fòrmalno prawò do òczeniô kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach bòżena ùgòwskô z domù szimańskô pòl bożena ugowska dzejôrka pòétka tłómaczka i lektorka kaszëbsczégò jãzëka pòchôdô z òtalżëna w gminie szemôłd òna chòdza do szkòłë w łebińsczi hëce w jaczi pòłowa pedagògiczny kadrë rozmia gadac pò kaszëbskù direktór nié leno sóm kôrbił z dzecama w tim jãzëkù le jesz ùcził je kaszëbsczich piesniów i òne jezdzëlë na kònkùrsë rodny mòwë do chmielna òna skùńcza gduńsczi ùniwersytet zadebiutowa w gòdnikù rokù na łamach miesãcznika spòdleczno kùlturalnégò pomerania za lëteracczi debiut redakcëjô negò pismiona ùtcëła jã nôdgrodą miona romana wróblewsczégò w nalôzła sã w karnie pierszich szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle w rokù béł wëdóny ji zbiérk pòézëji zdebło na swiat cësniãté je laùreatką òrmùzdowi skrë za rok je aùtorką przełożënkù z anielsczégò jãzëka ksążczi miedzwiôdk pùfôtk kubuntu je òficjalną sostrną ùdbą distribùcëji ubuntu brëkùjącą graficznegò òkrãżô kde w placu ùżëwónegò w ubuntu gnome òd wersëji dapper platczi z kubuntu mòże zamôwiac darmôk na starnie distribùcëjô kubuntu zamëkô w se graficzné òkrãżé kde ë m jin aplikacëje biurowé openoffice org koffice internetowé mozilla suite evolution kmail gnu gadu tleenx multimedialné xine mplayer edukacjowé kgeo dr genius graficzné gimp organizacjowé planner gnu terminôrz ùcznia do grë pingus tux racer freedroidrpg itd innowacëją w systemie je wprowadzenié programë wireless assistant ùżłëżnotë òbsłużënkù sécowich bezkablowich kôrtów chtërnô jesz nie je przëstãpnô w wikszoscë distribùcëjów kubuntu je distribùcëją chtërnô jakô pierszô zamëkała w se króm kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë téż mòżnotã winstalowaniô kaszëbsczegò jãzëka jakno domëslnegò jãzëka dlô òperacjowi systemë je òb bëtny w ni òd rujana rokù t j wersëji kubutu dzãka robòce kaszëbsczégò karna dolmôczów przë kde ë ubuntu w rokù ùprzëstãpniło kaszëbsczé karno dolmôczów linuksa do zladënkù òbrôz iso platczi ò mionie kaszëbsczi remix kubuntu z nastôwiony prosto z dodomù kaszëbsczim jãzëkã dzãka chtërny mògą brëkòwnicë zapòznac sã z pierszą kaszëbską òperacjową systemą kubuntu je nôbarżi zdolmaczoną na kaszëbsczi jãzëk distribùcëją linuksa serakòjce pòl sierakowice kaszëbskô gminnô wies w pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie w kartësczim krézu w gminie serakòjce w rokù napiselë ò ni sirokouicze za czasów prësczich w rokù w serakòjsczi szkòle miôł plac sztrejk szło ò to że dzecë miałë sã ùczëc religie blós pò niemieckù a ni mògłë do se pò kaszëbskù czë pò pòlskù gôdac jakno turisticzną atrakcjô mòże tu òbezdrzec kam z kaszëbsczéma nótama w tich stronach téż rosce kaszëbskô wika ùznôwónô za aùtochtoniczną roscënã tegò regionu przez serakòjce przechòdzy turisticzny kaszëbsczi szlach we wsë są dwa kòscołë sw marcëna na òdjimkù pò prawi stronie i pòniemiecczi przed wòjną ewangelicczi jana chrzcëcéla prof dr jurk hinz sã tu ùrodzyl a dr marión jelińsczi je ze serakòjcama zrzeszony swiãtopôłk ii wiôldżi ùr przed ùm stëcznika ksążã pòrénkòwi pòmòrzczi kòle rokù òn gduńskòwi nadôł lubecczé gardowé prawò w rokù ten ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikónów w gduńskù w papiéż grégòr ix òbjimnął gò ë jegò sëna mscëwòja ii protekcëją apòstolsczi stolecë personas et terras vestra sub beati petri et nostra protectione suscipimus w latach swiãtopôłk ii wòjowôł z krzëżôkama w krónice wiôlgòpòlsczi je napisóné że w rokù wartësłôw iii ksyżã kaszëbów wëcygnął procëm swiãtopôłkòwi ksyżëcu pòmòrzô z wòjskã wiôlgòpòlónów chtërné ksyżã wiôlgòpòlsczi bòlesłôw przësłôł na pòmòc i z biskùpã kamiéńsczim i czej przëszedł w òkòlé słëpska co sã jinaczi zwôł stolp òstawił biskùpa i jegò wòjskò sóm znôw z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie swiãtopôłka nimò to dobiwcą òstôł swiãtopôłk ii jegò białką bëła eufrozyna sostra wiôlgòpòlsczégò ksąża wierã jegò córecznica eùfemiô bëła królewą w norwesce kaszëbskò pòmòrsczé zrzeszenié pòstawiło szlachòtã tegò ksąża w gduńskù je ona wialdżim dokôzem artistë w sampa chtëren zrobił snôzą robòtã w niedzelã zélnika rokù òb czas dominikańsczégò jôrmarkù przëjachalë ricerze z bëtowa i bëło ùroczëznowé òdkrëcé négò pomnika na chtërnégò pòstamence je nôpis zrzeszonëch naju nicht nie złómie o pòstacëje ksyżëca jan trepczik mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce kaszëbsczégò himnu sambòrów miecz i swiãtopôłka biôtczi w spòsobie ce dlô nas ùchòwałe co pòkazywô że dobëtné wòjnë z krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë kaszëbów ksążã swiãtopôłk pòjôwiô sã kòl h derdowsczégò a téż w dokôzu d majkòwsczégò bùdzta spiącëch kaszëbsczé zwiercadło chtëren dobéł w kònkùrsu m jana drzéżdżona w dzélu prozë h derdowsczi napisôł bò granice kaszëb rozcygł dalek do notecë a aleksander majkòwsczi w pòwiesce żëcé i przigòdë remùsa mô napisóne wezta sobie przikłôd z tich prãtów rzekł ksąże swiãtopôłk zrzeszonych waju nicht nie złómie ale w pòjedinkã waju zniszczą òlëwsczi park marión majkòwsczi ùm gromicznika doktor jinżëniéra kaszëbsczi i pòlsczi pisôrz przëszedł na swiat rujana r w skrzeszewie jakno gbùrsczi syn jegò starszi gôdelë do niégò pò kaszëbskù i wszëtcë kòl nie doma tak gôdelë w jãzëkù kaszëbsczim òpùblikòwôł jesénnô droga ë na robòtach przed wòjną skùńczëł spòdlecznô szkòłã a pò wòjnie òglowòsztołcący liceùm w lãbòrgù ë architekturã na pòlitechnice w gduńskù w rokù ùkùńczëł pòdiplomòwi studium planowoniô i architekturë wsë w rokù òbronił doktorat na pòlitechnice w warszawie robił w bëdgòszczë grëdzãdzu i pòznaniu gdze téż prowadzył wëkładë na w pòlitechnice w pòznaniu w zamieszkôł w ustce i tam béł na penzji pisôł òpòwiôdania pierszi tekst w lagrze ùkôzôł sã w pòmeranii nr z i z rokù ten sóm tekst napisóny lëterackò leno ò jinszim titlu na robòtach a téż jesénnô droga òstałë ògłoszony w antologii dzysdniowi prozë kaszëbsczi dërchôj królewiónkò to pòdskacało majkòwsczégò do napisaniô wspòminków pierszi tom na kaszëbsczich pùstkach ùkôzôł sã w rokù w rokù ùkôzôł sã drëdżi tom z pùstków w swiat trzecy na skraju pòmòrza béł wëdóny w rokù bernat zëchta sëchta pol bernard sychta ùr strëmiannika w pùzdrowie ùm lëstopadnika w gduńskù ksądz etnograf słowôrznik kaszëbista ùsôdzca scenowich dokazów historicznëch np gwiôzdka ze gduńska i spiącé wòjskò spiącé uejskue dramat kaszubski w czterech odsłonach i òbëczajnëch hanka sã żeni ë dzéwczã i miedza wôżny je jegò słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej ten słowôrz gwar kaszëbsczich òbjimô tekstë ò roscëznie i zwierzëznie czë demónach np pólnica czarzënowé ò pòwstôwaniu swiata ajtiologiczné ë ò swiece na òpak są w nim téż pòdaniô historiczné np o spiącëch ricerzach nôtërné np ò maniewidach krôsniãtach mòrach stolemach demónologòwé np ò diôbłach ò czarownicach i farmazónach itd słowôrz zëchtë òbjimô m jin tës gôdk i tës frazeologizmów wiele tekstów piesni òpòwiescy anegdotów a téż tãgódk to béł doctor honoris causa gduńsczégò ùniwersytetu òn ùmarł w rokù w gduńskù a pòchòwóny je w pelplinie w centróm serakòjc je òd rokù jegò widzałô szlachòta jón drzéżdżón ùrodzył sã maja r w domôtowie pùcczi kréz do spòdleczny szkòłë chòdzył w domôtowie lesniewie i starznie w r skùńcził pedagògiczné liceùm we wejrowie ë zaczął robic jakno szkólny w tëłowie i lëbòcënie pózni ùcził w domôtowie łebczu ë żelëstrzewie w latach sztudérowôł pòlonistikã na wëższi pedagògiczny szkòle we gduńskù dzys gduńsczi ùniwersytet w r dostôł titel doktora za dokôz literatura kaszubska w latach wëdóny w r pòd titlã piętno smętka z problemów literatury regionalnej lat òd r béł adiunktã na wëższi pedagògiczny szkòle w słëpskù dzys pòmòrskô pedagògicznô akademiô a òd r ùczałim na gduńsczim ùniwersytece w rokù akademicczim béł wëjachóny na sztipendium do zjednónëch krajów americzi ë kanadë w rokù we warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã współczesna literatura kaszubska ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł pò cãżczi chòroscë zélnika r we gduńskù jegò grób je w mechòwie kaszëbsczi wësziwk je colemało sétmëfarwny nitczi są czerwòné żôłté zeloné jasnomòdré mòdré cemnomòdré ë czôrné kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù je żukòwò przódë na czepcach bëłë złoti wësziwczi a dzys je złotnicowi wësziwk w żukòwsczim wësziwkù są midzë jinyma farwné pszczółczi mòdrôczi niezabôtczi tëlpë lelije kòniczënë kòlince malbrónczi słuńcowniczi mòrsczé gwiôzdë pawié òczka pãczczi płómczi serca ë wąsë colemało farwnyma nitkama na lnianym płótnie są mésterno wëszëté kwiatë lëstë a téż chłądë i jiné w żukòwie wiele w tëlpach je wëszëté plaskatim rąbã ale wôżnô je téż żukòwskô cedżełka kùńsztu wësziwkù ùczą sã colemało dzéwczãta òne nim przëstrojiwają szërtuszczi òbrësczi sëknie pãczczi do jigłów i wiele jinszich rzeczi òd wiele lat rok w rok je kònkùrs kaszëbsczégò wësziwkù òrganizowóny w lëni żukòwsczi wësziwk je znóny téż w kanadze wiele dlô kaszëbsczégò wësziwkù zrobia jadwiga ptôch chtërnã wësziwaniô ùcza zofiô ptôch a jã ji starka z żukòwa złotnica wilno ontario wnożëna w kanadze nazwóné tak na tczã ksãdza chtëren tam z kaszëbama żił a pòchôdôł z lëtewsczi tu béł i ò kaszëbach napisôł dr jan drzéżdżón w rokù papiéż jan paweł ii nazwôł ją wilno na kaszubach w wilnie jakno mało jaczim jinszim môlu bùten kaszëb ùchòwôł sã przez kòle półtorasta lat kaszëbsczi jãzëk ë zwëczi w kòscele st mary w wilnie je òd zélnika rokù replika rzezbë sjónowsczi matczi bòsczi kaszëbsczi królewi w wilnie aktiwnô je stowôra wilno heritage society pòzarządowô òrganizacja chtërna mô za cél ùchòwanié kaszëbsczi ë pòlsczi kùlturë ji je kaszëbsczi park spadkòwiznë w kanadze òd lat wôżny dzejôrz w ti stowôrze je david shulist je w ni m jin peter glofcheskie ed chippior a béł np julian kulas d shulist nalôzł w ti diaspòrze kaszëbów chtërny so ùdbelë zachòwac i rozwijac swòjã kùlturã w kanadijsczim wilnie rok w rok fejrowané je kaszëbsczi dzéń a bëło téż pôrã ju rézów nôleżników stowôrë do kraju tatków czësto nowim dobëcym kanadijsczich kaszëbów je radiowi program w ò nazwie radio kaszebe je òn nadôwóny w niedzelã tu znóny je kaszëbsczi wësziwk a w szkòle dzece ùczałë sã kaszëbsczégò jãzëka òd séwnika rokù w wilnie żëł martin shulist kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach biwôł tu ks władisłôw szulëst kònstantin dominik konstantyn dominik ùr lëstopadnika w gniéżdżewie ùm strëmiannika we gduńskù w młodich latach rósł na pòbòżnégò człowieka dzãka pòmòcë wùja ksãdza jakùba derca mógł w rokù wstãpic do collegium marianum szkòłë w pelplinie pò ji skùńczenim ùcził sã dali w chełmnie gdze w rokù zdôł egzamin dozdrzelałotë ùcził sã baro dobrze i tak mógł zacząc sztudérowanié w dëchòwny seminarëji w pelplinie tùwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżëch swiãceniów chtërne przëjimnął strëmiannika jakno ksądz béł nôprzód we gduńskù òruni a pózni w chełmnie w rokù òstôł òjcã dëchòwnym pelplińsczi seminarëji ë ji wicerektorã a latach béł rektorã òn ju za młoda béł słôwny z prawòscë i swiãtoscë òd rokù béł biskùpã sufraganã diecezji chełmińsczi jakno biskùp w rokù béł w sjónowie i kartuzach ùmarł w ùdbie swiãtoscë rokù we gduńskù gdze w ii swiatowi wòjnie wëwiozle gò miemcë pò sétmë latach cało biskùpa bëło przeniosłé do pelplina tam jegò grób je òbjimniãti wiôlgą tczą za żëcégò miôł òn w sobie wiôlgą pòkòrã nie gònił za achtniącém i pòczestnotą a z wszëtczima lëdzama òbchòdôł sã tak samò czej szło ò wiarã stojôł mòckò za prôwdzëwą nôùką kòscoła òsoblëwie wiele dzyrzkòscë mùszôł pòkazac òbczôs wòjnë czej miemcë òd rokù nie dôwelë mù pòkù wiele kaszëbów mòdli są ò jak nôchùtszé wëniesenié słëdżi bòżégò kònstantina dominika na wôłtôrze tak je òsoblëwie w gdini gduńskù kartuzach bëtowie żukòwie rédze swôrzewie i kòlbùdach biskùp dominik nigdë nie zabôcził ò swòjim kaszëbsczim pòchòdzënkù òn przë kòżdi leżnoscë gôdôł pò kaszëbskù òn uznôł że jô jem dlô nieba niebò dlô mie bò tam dësza naléze to do czegò na swiece wiedno zgrôwô szczescé gniéżdżewò biôłorus spòtikô sã téż fòrmë biôłorusjô biôłoruskô biôłor òficjalnô pòzwa repùblika biôłorus biôłor państwò w pòrénkòwi eùropie jegò lëdztwò skłôdô mln tës òsób stój na pòłowę rokù wiéchrzëzna km stolëcą i równoczasno nôwiãkszim gardã biôłorusë jawi sã mińsk państwòwima jãzëkama są biôłorusczi i rusczi biôłorus to państwò ùnitarné prezydenckô repùblika lëpińca stanowiskò prezydenta òbjimnął alaksandr łukaszenka chtëren wëgrôł téż wëbòrë w i rokù biôłorus dzeli sã na òbwodów gard mińsk mô osoblëwi status gardu repùblikańsczégò pòdpòrządkòwaniégò pòdług geògraficznégò pòłożeniô biôłorus leżi w centrum eùropë na nordowim zôpadze greńczë z lëtewską na zôpadze z pòlską na nordze z łotewską na pòrénkù z ruską a na pôłnim z ùkrajiną dëtkã biôłorusë je biôłorusczi rubel papiéż jón paweł ii z pòczątkù pò pòlskù karol józef wojtyła ùr maja we wadowicach kòl krakòwa ùm łżekwiôta w watikanie to je swiãti rzimskò katolëcczégò kòscoła papiéż rujana łżekwiôta ju za knôpiczëch lat ùmerlë mù mëmka ë brat mieszkôł z òjcã chtëren béł czedës òficérã w rokù zdôł maturã zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do krakòwa béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi w krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła ii swiatowi wòjna w rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc téż karol dali w wòjnie òn nié mógł sztudérowac w rokù béł wespółzałóżcą rapsodicznégò téatru w krakòwie òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie solvay w rokù wstąpił do kònspiracëjny dëchòwny seminarëji w rokù béł wëswiãcony na ksãdza pózni sztudérowôł w rzimie tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã uestio de fide apud sanctum ioannem de cruce jak òn przëjachôł do pòlsczi òd rokù béł wikarim we wsë niegowic a pòtemù w krakòwie w ròkù robił habilitacjã na wëdzélu teòlogicznym ùniwersitetu jagiellońsczégò czej miôł lat dostôł biskùpié swiãcenia ju w rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim a w kardinôlą brôł baro aktiwny ùdzél w sobòrze watikańsczim ii òd samégò pòczątkù pòntifikatu rujana rokù òczarzëł swiat swòją prostotą òtemkłoscą ë wiesołoscą jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy dnia maja w watikanie jana pawła ii chcôł zabic skrëcé zôchwatnik to sã równak nie ùdało mehmetowi ali agcze ale òn trafił papieża w brzëch i rãkã jan paweł ii miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë w swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka baro wôżnô bëła dlô niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama a téż wszëtczima lëdzama na zemi jón paweł ii gôdôł do kaszëbów w gdini w rokù drodżi bratowie i sostrë kaszëbi strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë chtërné znaczą ò waji juwernoce drodzy bracia i siostry kaszubi strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa które stanowią o waszej tożsamości rzekł w tim kôzanim słowa jaczé są dlô kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë wiém że kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny kòscołowi wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô òjca sw z kaszëbama w gdini i òlëwie to gdińsczé przesłanié jón paweł ii przëbôcził kaszëbóm w rokù w sopòce tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji jón paweł ii przëjmòwôł kaszëbów ù se w watikanie òjc sw jón paweł ii w ròkù òddôł jich matce bòsczi waju wszëtczich wajé rodzëznë ë wszëtczé wajé sprawë skłôdóm ù stopów matczi christusa tczony w wiele sanktuariach na ti zemi a òsoblewie w swiónowie i w swôrzewie wprowôdzanié w żëcé jegò nôùczi a òsoblëwie tëch słowów chtërné czerowôł do kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë ò papiéżu janie pawle ii pisalë kaszëbsczi lëterace òd rokù dérowała za zgòdą papiéża benedikta xvi sprawa beatëfikacji jana pawła ii wiele kaszëbów mòdlało są ò jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze jak rzekł papież benedikt xvi òd maja ròkù to je błogòsławiony òd łżëkwiata rokù to je swiãti rzim it łac roma stolëca ë nôwikszi gard italje leżi w strzodkòwim dzélu kraju kòl tibra ë strzódzemnégò mòrzégò to je administracjowi ë politiczny òstrzódk sedzba prezydenta minysterstwów ë ùrzãdów stolëca ë przédny gard adminystracjowò historicznégò lacjum administracjowô niwizna mô km ë sztëk lëdzy miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w eùropejsczi ùnie rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama fligierplace fiumicino oraz ciampino mô też metro stegne trzecô je jesz w bùdacje to je swiatowi òstrzódk dlô letników z baro bòkatnyma zaòstałoscama ze starożëtnoscë ë strzédnych wieków kòscołë bazyliczi kòloseùm akweduktë fòntanë ë wiele jinszich bùdinków mòżno tam nalezc wiele czekawich mùzéów ë też nowòmódné bùdinczi w òkòlim nowiki w greńcach rzimù na prawim brzégù tibru leżi miasto państwò watikan jaczé je enklawą na państwòwim terenie italje strzépcz pl strzepcz wies szôłtëskô szôłtëstwa strzépcz do chternégò wchôdô jesz dargòlewò głodnica ë zelony dwórk drëgô żle jidze ò wiôlgòsc wies w gminie lëniô jakô je kòle skrziżowaniô drogów do wejrowa lãbòrga ë kartuz przed wòjną wies jakô bëła sedzbą wójtostwa do rokù mia charakter môłégò gardu pòzwa wsë pierwòszno brzëmiącô trzebsk pòchôdô òd czasnika trzebic pierszé wiadło ò strzépczu bëło zapisané w rokù ale parafia na gwës pòwsta tu rëchli na przełómaniu ë stalatégò wies ne czasu słëcha do chmielińsczi kasztelanii òd rokù strzépcz béł w wójtostwie a pózni w mirochòwsczim starostwie w stalatim bëło tu gbùrów i karczma a wies znónô téż bëła z produkcji grónków a téż òdbiwającëch sã tuwò sejmików szlachtë mirochòwsczégò starostwa ò znaczenim strzépcza mòże swiôdczëc to że starą familie przebendowsczich tu kòle kòscoła w rokù béł wëbùdowóny szpëtôl dlô biédnëch rozwij strzépcza béł na przełómaniu ë stalatégò czej wies bëła sedzbą wëszëznów gminë w kùńcu stalatégò w strzépczu mieszkało wicy jak lëdzy a do òbéńdë wsë rëchòwóné bëłë téż pùstczi z òkòlégò m jin głodnica ë zelony dwórk pò ii swiatowi wòjnie w môlu stôrégò w dzélu ùszkòdzonégò w rokù kòscoła béł wëbùdowóny mùrowóny jistniejący do dzysô kòscół sw marii magdalenë w latach i xx w nastôł dalszi rozwij strzépcza òd rokù dzejô tuwò jedurnô w gminie strzédnô szkòła kaszëbsczé òglowòsztôłcącé liceum tu młodzëzna ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka na smãtôrzu w strzépczu je môl smiercé lagrowëch z lagru stutthof z rokù chtërni szlë bez strzépcz w marszu smierce ë spale w môlowim kòscele na nym samym smãtôrzu je grób aleksandra labùdë kaszëbsczégò spolëznowégò dzejôrza ë ùtwórcë nad rozległim strzepsczim jezorã òd rokù je zelonô plaża i rekreacyjnô jinfrastrunturô we wsë wôrt zazdrzec do kòscoła jaczégò òbstrój pòchôdô w dzélu z rëchlészi póznobarokòwi swiątnicë jakô sta tuwò do rokù malowniczoscą czarzą leżącé na zôpôd òd wsë wëbùdowaniô zelonégò dwòrkù nad łebą kòle drodżi do tłuczewa z tradicyjną szachùlcową bùdacëją a téż leżącé na grzëpach na pôłnié òd zelonégò dwòrkù pùstczi głodnica dze òd rokù fùnkcjonëje piérszô kaszëbskô spòdlëcznô szkòła na kaszëbach we strzépsczim kòscele je figùrenka matczi bòsczi strzépsczi chtërna mòże bëc stôrszô òd figùrenczi matczi bòsczi swiónowsczi królëwi kaszëb stôrodôwnotą są téż figùrenczi sw piotra ë pawła we strzépczu kòl kaszëbsczégò òglowòsztôłcącégò liceum stoji szlachòta grzenié dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô ò strzépczù pisôł w swòjim pòémace ò panu czôrlińsczim co do pùcka pò sécë jachôł heronim derdowsczi mòże żesta ò ni dotąd wiele jesz nie czulë a to wies je nôznoczniészô z całi zemsczi kùlë ë téż òna zawdë dlô całégò kréjsu bãdze wzorã bò szôłtësów syn ze strzépcza òstôł profesorã w strzépczu rok kòle rokù zatrzimôwô sã pielgrzimka z kòscérznë do wejrowa pisôł ò tim aleksander majkòwsczi w swòjim dokazu żecé ë przigòdë remùsa to tuwò téż nocowôł remùs òb czas ti pielgrzimczi gerard labùda pòl gerard labuda ùr gòdnika w nowi hëce kòl kartuz ùm rujana w poznaniu kaszëbsczi dzejownik znajôrz strzédnowiekù profesor ùcził sã w lëzënie wejrowie a pòtemù w pòznaniu béł rektorã pòznańsczégò ùniwersytetu w latach ten ùniwersytet je wôżnym môlã m jin dlô kaszëbiznë to béł m jin doctor honoris causa gduńsczégò ùniwersytetu i szczecëńsczégò ùniwersytetu òd rokù béł czestnym mieszkańcem gardu gduńsk mieszkôł w pòznaniu aùtor dokôzów pòswiãconëch m jin kaszëbóm w rokù òn pisôł że pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło strëmiannika ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża gregòra ix gdze je nazwóné ksyżã kaszëb bògùsłôw duce cassubie pòtemù w titlu zôpadno pòmòrsczich ksyżãtów bëło dux slavorum et cassubie barnim iii miôwôł w titlù dux cassuborum ksyzã kaszëbów lëdzy chtërny gôdalë pò kaszëbskù za żëcégò béł òdznaczony kòmańdérsczim krziżã z gwiôzdą òrderu òdrodzeniegò pòlsczi i jinyma odznaczeniama òn chcôł bëc pòchòwóny na kaszëbach jegò grób je w lëzënie téż tu je òd rokù jegò widzałô szlachòta we wejrowie je ksążnica profesora gerata labùdë kanada canada je państwã na nordze nordowi americzi stolëca to òttawa a nôwiksze garde to toronto montreal i vancouver kanada je drëdżim co do wiôlgòscë państwã swiata bò zamëka cali nordowi i pòlarni dzél kontinentù nordowi americzi òd atlantikù do pacëfikù kròm alasczi kanada bëła francësczą i pòtemù anielsczą koloniją i dzys je to dwùjãzëczny krôj w kanadze żëją téż òd tësąców lat dërżeniowé krajówcowie zwóni first nations pirszé nôrodë tej eskimosë jinuicë japikë na pòlarnim nordze i kanadejsczi jindiónë òni gôdôją jãzëkama z apartnéch grëpów jakò eskimò aleucczich na dene algicczich irokijsczich siouan catawbansczich i saliszjônsczich tu mieszkają téż kaszëbi w pińcdzesątich latach xix stalaca wiele kaszëbów wëwanożiło do kanadë dze zamieszkalë m jin kòloniã wilno i miastkò barry s bay w ontario kanadejsczi kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na midzënôrodny zjôzd kaszëbów archikatédra gduńskô to je nôwôżniszô stôrodôwnota òlëwë pòcëstersczi kòscół swiãti trójcë nôswiãtszi marii panienczi i swiãtégò bernata je to swiątnica bazylikòwégò ôrtu zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié xvii xviii st w tim òrganë xviii st w rokù sambòr i sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z kòlbacza zôpadnô pòmòrskô tu je môl pòchòwaniô ksyżeców pòrénkòwi pòmòrsczi w archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez kaszëbów pòmòrsczich ksyżëców np swiãtopôłka ii mscëwòja ii je òna wôżnym môlã kaszëbsczi kùlturë òd rokù béł to parafialny kòscół w rokù stôł òn sã katédrą òd rokù miéjszą bazyliką a òd rokù je to archikatédra stanisłôw janke ùr strëmiannika w kòscérznie kaszëbsczi pòéta runita dolmacz lëteracczi kritik gazetnik dzejôrz kaszëbsczi lëteraturë je aùtorã rozmajitëch wiérzt zbiérkù ju nie jem motélnikem i jin teroczasny prozë łiskawica i psë pisôł téż dlô dzôtk żużónka jak mrzónka to je pierszi kaszëbsczi pòéta co dolmaczi mickiewicza z ukraińsczégò przedolmacził t szewczenczi zanobit kasz zôpis jegò wiérztë są dolmaczoné na bretońsczi fińsczi islandzczi i piemòncczi je w radzëznie kaszëbszégò jãzëka stanisłôw janke póchòdzy z lëpùsza a mieszka w wejrowie dostôł wiele nôdgrodów jakò medal stolema w rokù nôdgrodã lëteracczi grif za dolmaczenie pòna tadeusza na kaszëbsczi nôdgrodã kaszëbsczi grif nôdgrodã remusa i jin alojzy nôgel ùr w czelnie ùm w gdini je wôżnym kaszëbsczim pòetą i prozajikiem chtëren debiutowôł w òn béł sënã krôwca i w latach chòdzył do pòlsczi szkòłë a w latach do miemiecczi w ùmarła mù matka a w òjc òn ùsadzył wiele wiérzt w zbiérkach procem nocë cassubia fidelis astrë otemknij dwiérze i jin jegò wiérzta biskup domienik je ò biskùpie kònstantinie dominikù ùrobiôł téż prozã dlô dzôtk nënka roda ë ji dzôtczi dzéwczę i krôsnięta cëdowny wzérnik bajki i bajeczki bôjczi i bôjeczczi ùznôwôł cësk zëchtë prozë majkòwsczégò i felietónów labùdë tołmacził z biôłorësczégò miemiecczégò i łotewsczégò czãsto dolmaczony na biôłorusczi bretońsczi łotewsczi miemiecczi czesczi i sloweńsczi jegò zarzekłé kamë ze zbiérkù cëdowny wzérnik są kaszëbsczim tekstã w ksążce a f majewicza języki świata i ich klasyfikowanie pwn warszawa w tim zbiérkù òn zwie dwanôsce miesąców tak stëcznik gromicznik strumiannik łżëkwiôt môj czerwińc lëpinc zélnik séwnik rujan lëstopadnik i godnik do niegò pisôł profesor aleksandr dulichenko òn pò latach ùznôwôł kaszëbiznã za jeden ze słowiańsczich jãzëków a ùtwórców dzelił na kaszëbsczich np jan trepczik i niekaszëbsczich np lech bądkòwsczi czile jegò wiérztów muzyczno òbrobilë h jabłońsczi i juliusz łuciuk kaszëbë òn przetołmacził na kaszëbsczi kòlãdã cëchô noc a też krótczi fragment nowégò testamentu wédóny w rokù katolëcczi kòscół rzimsczégò òbrządkù nôwikszô na swiece chrzescëjańskô wëzaniowô zrzesznica głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną pierszi w nim je biskùp rzimù papiéż w spòleznie z nim je kòlegium biskùpów z nim zrzeszonych dzysô papiéżã je frãcëszk katolëcczi kòscół je dzysô na kaszëbach dominëjącą religiją wikszosc kaszëbów je wëznaniô rzimskò katolecczégò pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do kaszëbów papiéż jan paweł ii w gdini i sopóce swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów katolëcczi kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów bãdącëch przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka z rodowiznë miemcama kaszëbsczi jãzëk do rzimskò katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach tëch xx stalata wiele kaszëbów i ni leno òni w tim kòscele mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié słëdżi bòżégò kònstantina dominika na wôłtôrze krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi kaszëbów miszewò pòl miszewo to wies w kartësczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie w we wsë mieszkało lëdzy òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë òsta wprowadzónô zélnika jan trepczik jakno szkólny zaczął robic w kartuzach a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w miszewie jaką przez sédmë lat czerowôł na czas bëcégò w miszewie przëpôdô nôwikszô òrganizacyjnô i ùtwórczô aktiwnosc pòetë z pòbùdzënkù partu kpz w baninie czerwińca r spòdlecznô szkòła w miszewie dosta miono trepczika tegò samégò rokù zaczãtô bëła ùczba kaszëbsczégò jãzëka szkólną òsta elżbiéta prëczkòwskô przë szkòle w miszewie dzejô dzecné fòlkloristiczné karno mùlczi kaszëbistika filologòwô discëplina zwëkòwô ujmòwónô jakno dzél slawisticzi zajimającô sã badérowanim jãzëka lëteraturë kùlturë i dzejów kaszëbów pierszé pòstrzédné infòrmacje ò kaszëbsczim jãzëkù òd pastorów z bëtowa i smôłdzëna szëmona krofeja i michała mòstnika pòchôdają z xvi i xvii st òstałë òne równak òdczëtóne i zbadóné dopiérze w xix st wiédza ò kaszëbiznie zwikszała sã na przełómanim xviii i xix st karl gottlob von anton òpisôł kòl kaszëbsczich wërazów z zôpadnégò pòmòrzô jegò materiałë pòznôł slawista izmaił srezniewsczi co dało zôczątk zajimaniu sã kaszëbama przez rusczich ùczałich baro nieżëczny kaszëbiznie pastor z cecenowa gottlieb lorek ùsadzył drëkòwóny òpisënk kaszëbów nad łebą je téż aùtorã m jin rãkòpisu kaszëbskò niemieckò pòlsczégò słowôrzka òd kuńca xviii st kaszebama zajimôł sã krësztof celestin mróngòwiusz chtërny m jin zbiérôł kaszëbską słowiznã w wikszoscë òd kabôtków z òkòlégò jezór łebskò i sarbskò rãkòpis kaszëbsczégò słowôrza dostôł òd mrągòwiusza rusczi badéra p i prejs jaczi w napisôł z niegò rapòrt skrodzoną wersjã rapòrt stôł sã szerok znóny w nôùkowim swiece i béł zwëskóny w wiele jinszich słowarzach kaszëbizną zajinteresowóny bëlë czesczi ùczałi we wrocławiu frantiek ladislav elakovsk i jan evangelista purkyn przeniósł są tam na studia florión cenôwa jaczi za nômòwą pùrkiniégò wzął sã za wëkònanié programù badaniów kaszëbsczich mrągòwiusza doparłãcził do niegò równak prakticzną dejã ùrobieniô lëteracczi kaszëbiznë i kaszëbsczi pismieniznë tj włączeniô do karna słowiańsczich jãzëków apartnégò kaszébsczégò jãzëka wbrew wastëjący wnenczas ùdbie ùczałich na témã kaszëbiznë w na żëczbã petersbursczi akadamie nôùk na kaszëbë przëjachôł aleksander hilferding béł òn pierszim ùczałim jaczi przeprowadzôł badérowania na całi kaszëbsczi òbéńdze stwierdzył òn że jãzëk kaszëbów i słowińców to slédnô żëjącô néżka kòlbôłtowégò dialektu chtëren w strzédnowiekù zajimôł stolemną òbéńdã i chtëren twòrzi z pòlsczim jãzëkã pòspólną lechicką wietew słowiańsczi mòwë na grëńt pòlsczi nôùczi deje hilferdinga razã z ùdbą ò przechódnocë kaszëbiznë jakò pólsczégò dialektu przenioslë lucjón malinowsczi aleksander brckner i kadzmiérz nitsch ten òstatny pòdczorchiwôł równak apartnosc kaszëbiznë òd pòòstałëch pòlsczich dialektów deje cenôwë ò jãzëczny i etniczny apartnoscë kaszëbów rozwinął zôs stefan ramùłt chtëren ùznôwôł kaszëbiznã za òsóbny słowiańsczi jãzëk pò przédnictwò w kaszëbistice przënôlégô do ùczałich z institutu slawisticzi pan w warszawie i ùczałich z gduńska ód w ramach gduńsczégò ùniwersytetu do warszawsczégò karna nôleżą m jin z stieber h pòpòwskô tabòrskô j zeniukòwô e rzetelskô feleszkòwô k handke j majowô na gduńsczim ùniwersytece badérowaniama zajimalë sã m jin e bréza j tréder m cybùlsczi nowi cząd badaniów kaszëbiznë sparłãczony béł z przërëchtowanim atlasu językowego kaszubsczyzny i dialektów sąsiednich ajk wëdôwóny béł òn w latach i skłôdô sã z tomów i lingwisticznëch kôrt na spòdlim materiałów zapisónëch w kaszëbsczich wsach ùdbòdôwcą atlasu béł zdzysłôw stieber aùtor wiele artiklów na kaszëbską témã z karna aùtorów ajk wëwòdzy sã téż wôżnô badérka kaszëbiznë hanna pòpòwskô tabòrskô w latach wëdôwóny béł stolemny słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej aùtorstwa bernata sëchtë słowôrz sëchtë stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na jegò bòkadnym zdrójnym materiale wespółczasno wôżnym môlã rozwiju kaszëbisticzi je gduńsczi ùniwersytet filologòwi fakùltet dzãka ùchwôlënkòwi senatu gduńsczégò ùniwersytetu w rokù pòwstôł nowi czerënk studiów sztôłcącëch przińdnëch kaszëbistów kaszëbskô etnofilologiô z dwùma specjalnoscama dlô szkólnëch i animacyjno medialnô jak donëchczôs zaczekawienié studiama je słabé w rokù bëła dodôwnô rekrutacja na kaszëbską etnofilologiã w rokù i rok akademicczi kaszëbsczi etnofilologii nie béł pùszczony w rësznotã w rokù bëło kandidatów na sztudierów swiãti wòjcech czes vojtch miem adalbert ùr kòle rokù w czechach ùm łżëkwiata kòl świãtégò gôju w prësach béł biskùpã pradżi òd rokù do kòle rokù pòtemù jakno misjónôrz béł w gduńskù w rokù i òrëchcył wiele mieszkeńców kaszëbów òn zatrzimôł sã w tim gardze i z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze gyddanyzc w żëwòce swiãtégò wòjcecha prësowié gò zabile pò smiercë sw wòjcecha biskùpa bëła w tich stronach ùtwòrzonô organizacjô kòscelnô w rokù zaczãła sã téż na pòczątkù xi stalata christianizacjô kaszëbów bëło tej założoné biskùpstwò pòmòrsczé ze stolëcą w kòlbrzegù ò tim że ten swiãti miôł mòc czënieniô cëdów bëło pisóne w latach ambrose pick ùr czerwińca ùm gromicznika rokù to béł ksądz w kanadze òd rokù wikari w katédrze w pembroke probòszcz w round lake centre ontario òn béł òd rokù probòszczem w barry s bay ontario pò tim jak w pòlsce zaczãło sã stojenié w wòjnie w rokù òn wiele zrobił żebë przëszła żëwnota z kanadë dlô kaszëbów nad bôłtã kòl niégò w kanadze béł ksądz francyszk grucza w kòscele w barry s bay rokù òn celebrowôł mszã sw a gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù bò ò kaszëbach w kanadze òn wiele wiédzôł stutthof niemiecczi kòncentracëjny lager chtëren béł zbùdowóny we wsë sztutowò dzejôł òbczas ii swiatowi wòjnë òd séwnika do maja bëło w nim wiele kaszëbów pòlôchów żëdów i jinëch lëdzy ten lager pòchłonãł tësące òfiarów w tim wiele kaszëbsczi jinteligencëji òd rokù do ùsmiercaniô lëdzy służił tu gaz wiele lagrowëch zdżinãło téż w marszu smiercë z tego lagru w rokù òfiarów bë bëło wicy ale kąsk lepi bëło òd niestãpòwa bò kaszëbi w dardze dôwale lagrowim jesc i òni miele miszi głód grobë lagrowëch są m jin w lëzënie łãczëcach strzépczu żukòwie a nawetka na òstrowie w dëńsce bò tam trafia barka z nima w tim lagrze bëlë m jin francyszk grucza jón rómpsczi i lubòmir szopińsczi smierc w lagrze stutthof nalezlë m jin katolëcczi ksãża kaszëbskô lëteratura lëteratura ùsôdzanô w kaszëbsczim jãzëkù równak ni le blós przez kaszëbów za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne duchowne piesnie d marcina luthera y ynich naboznich męzow zniemieckiego w slawięsky ięzik wilozone przes szymana krofea w gdainsku przes jacuba rhode s krofeja z rokù a téż mały catechism d marcin luther niemiecko wndalski bo slowięski to jest z niemieckiego język w słowięski wystwiony na jwnosc wydan w gdaińsku przes jerzego rhet gduńsk michała pontanusa z rokù niejedné dodôwają tu dutki brzeskie napisané w rokù hieronim derdowsczi sztefan bieszk jan bilot witóld bòbrowsczi bòlesłôw bòrk alojzy bùdzysz józef ceynowa danuta charland agùstin chrabkòwsczi wanda czedrowskô henrik dawidowsczi aùgùstin dominik jan drzéżdżón sztefan fikùs eùgeniusz gòłąbk francyszk grucza henrik héwelt léòn heyke stanisłôw janke bòlesłôw jażdżewsczi jan karnowsczi aleksander labùda jaromira labudda anna łajming jerzi łisk krystyna muza alojzy nôgel aleksander majkòwsczi marian majkòwsczi antón peplińsczi stanisłôw pestka eugeniusz prëczkòwsczi stanisław rejter león roppel jan rómpsczi marión selin jerzi stachùrzczi bòżena szëmańskô jón szutanbarch jan trepczik jan walkùsz bernard zëchta i jin wiele z nich mòże nalezc w dërchôj królewiónko antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi gdynia isbn jida czajinô róman drzéżdżón ana glëszczińskô wòjcech mëszk wacłôw pòmòrsczi robert żmùda trzebiatowsczi dark majkòwsczi i jin w kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak pisôrzów wojewódzka biblioteka publiczna biblioteczny ośrodek informacji gdańsk barry s bay ontario to je miastkò w kanadze w chtërnym je kòle mieszkańców wiele z nich je òtrokama kaszëbów tu béł i ò kaszëbach w tim miastkù napisôł dr jan drzéżdżón a pò nim béł tu sven gustavsson profesor słowiańsczich jãzëków ze szwedzczi tż tu w kòscele probòszczem òd rokù béł ks ambrose pick a w rokù òn celebrowôł mszã sw i gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù kòl niégò w kanadze béł ks francyszk grucza tu na smãtôrzu mô grób o alojzy rekowski cssr dzejôrz kaszëbsczi kùlturë w kanadze tu w rokù ùrodzył sã julian kulas òn napisôł słowôrzk kashub english kashub kaszubsczi anielsczi kaszubsczi tu znóny je kaszëbsczi wësziwk a w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika rokù kaszëbsczégò jãzëka stanisłôw pestka ps j zbrzyca ùr łżëkwiata w rolbikù ùm łżëkwiata piesniodzejôrz pôłniowich kaszëb zaczął pisac pòd cëskã jana karnowsczégò wëdôł zbiérczi południca wizrë ë duchë i jin òbjimającé ùsôdzczi artisticzno nowé intelektualné grãdé jãzykòwò i òriginalné nafùlowóné mòwnyma swòjiznama z jinëch strón kaszëb np ùmiarti skarń òdchôdającą w przeszłotã słowizną np ògnarëjô czë neòlogizmama np zéwia zéwiszcza téż mëslowyma metafórama ta pòezja je òdwôżnym artisticznym eksperimeńtã zajimné są téż jegò felietónë pòd ps krëban z milachòwa òn béł swégò czasu przédnym redaktorem pomeranii dolmacził wiérztë g carducci égò i bunina i a von chamiso jón rómpsczi gòdnika gòdnika kaszëbsczi ùtwórca spòlezniany dzejôrz jak òn miôł pińcnôsce lat ùmarła jegò matka a òn mùszôł sóm sobie radzec béł zécrã i zarôbiôł w drëkarni zesôdzôł cządnik zrzesz kaszëbskô zaczął sã ùczëc i zdôł maturã jakno eksterna przed wòjną robił jakno referent w wejrowsczi radnicë w ii swiatowi wòjnie przeżiwôł wszëtczé tragedëje chtërne przeniosła kaszëbóm òkupacëjô béł w krëjamny wòjskòwi òrganizacëji pòmòrsczi grif a pòtemù w lagrze stutthof pò wòjnie skùncził sztudia na ùniwersytece w gardze torń béł nôleżnikiem kaszëbsczégò zrzeszeniô ale tu miôł procëmników òn òd rokù béł nôleżnika pòlsczi zjednóny robòtniczi partie ale nie ùdżibôł sã z òrądze procemnot a béł dbë że nadińdze czas czej zôwadë rozwijani kaszëbiznë zdżiną jegò zbiérk pomión zwonów przeniósł wiérztë sparłãczoné z ii swiatową wòjną strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù niegò równak w zbiérkù pòsmiertnym wiérzte np zabëtô bôczë jaczi tną ję miecze i jakô zewsządk sę na nię dôka wlecze nie widzysz skrëchłé zlepiszcza kol sebie ach mowa mojëch tatków zwęcznô strëna czë możno żebë lud ję wôżëł zgubic jakbë sę modlëc szeptac zdrowas z rena apartnô fuga napisôł ścinanie kani kaszubski zwyczaj ludowy jegò są słowa kòlãdë swiat przed tobą klãkł òn pisôł téż dramë kaszëbsczé karno piesni i tuńca kaszëbë z kartuz je amatorsczim karnã chtërnegò zakłôdôrzã bëła marta bistroń karno je założony w r i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach akademiach ùroczëznach òrganizowónëch w kraju jak téż za grëńcama na repertuar karna skłôdają sã kaszëbsczé piosenczi melodie i tuńce elemeńta skłôdającé sã na nowi program to nowòroczné zwëczi swiãtojańskô noc wiesela a téż tuńce gôdczi i kaszëbsczi spiéwczi kaszëbë jakno piérwszé wprowadzëłë dôwné lëdowé jinstrumeńta bazunë diôbelsczé skrzëpce i bùrczibasë karno wëstãpiwało w filmach kaszëbë scënanié kanie i jin a téż òglowòpòlsczich programach radia i telewizje karno za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów wëprzédnieniów diplomów i òdznaczeniów m jin złoti krziż zasłëdżi medal stolema medal lecô pòlsczégò państwa nôdgroda ministra kùlturë i kùńsztu ë wiele jinëch òd rokù czerownikã karna béł jegò wëchòwank frãcëszk kwidzińsczi w karnie òd r chtëren òd r béł téż jinstruktorã tuńca jinstruktorã mùzycznym bëła celina leszczëńskô czerownik jinstruktor kapela i nôleżnicë prôcëją w karnie spòłeczno karno piesni i tuńca bazunë miona aleksandra tomaczkòwsczégò z żukòwa to je amatorsczi karno jegò załóżcą béł c kwidzińsczi karno je założony w r i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju jak téż za grëńcama bazunë ùziwają stôré lëdowé jinstrumeńta bazunë diôbelsczé skrzëpce i bùrczibasë karno wëstãpiwało w filmie śladami kolberga to karno chërno tuńcëje m jin kòsédera za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów wëprzédnieniów diplomów i òdznaczeniów a m jin medal stolema w rokù karno spiéwało w gdinie a w rokù w sopòce razem z jinima jak tam béł papież jan paweł ii żarnówc to je starô kaszëbskô wies w gminie krokòwò żarnówc je nôbarżi znóny z klôsztoru gdze tak jak w żukòwie klôsztornicë prowadzëłë szkòłã dlô szlachecczich córków i bëłë znóné ze snôżégò wësziwkù jaczi do dzys mòżna òbzerac na stôrodôwnëch mensach w żarnowiecczim kòscele w r klôsztôr przeszedł w rãce benediktinków i służił jima jaż do prësczi kasatë dzysô mieszkô w klôsztorze karno sostrów benediktinków z wilnë do chtërnëch doszłë pòlsczi i kaszëbsczé dzéwczãta sostrë òpiekùją sã stôrim gòtëcczim kòscołã w jaczim je wiele snôżëch stôrodôwnotów nad jezorã w żarnówcu je zómkòwô góra pò dôwnym grodzëszczu skądka òbzerac mòże snôżé òkòlé krótkò żarnówca we wsë sławòszëno ùrodzył sã florian ceynowa w rokù w żarnówcu ùrodzył sã aùgùstin dominik kaszëbsczé pòjezerzé pòl pojezierze kaszubskie to zajimô westrzédny pas kaszëbów je tu wiôlgô jak na niżawné òbéńdë wiżô krôjnë n r m i ùrozmajiconô rzezba terenu przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla òd nôwëższich szimbarzczich grzëpów m n r m teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë pôłnia i wschòdu to dô tu wiele jezór a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã reduńsczé jezora dólné i górné òstrzëcczé gòwidlińsczé i môùsz na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów długò mòże tu leżëc sniég nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat òksëpòwy spódk ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je sosna rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach bòrë sosnowé abò miészónëch z bùkã abò daną òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch corôz czãscy spòtikóny je skòwrónk colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã dãbã i sosną znóné są bùkòwé lasë kòl szimbarka zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi tu pierszima drzewama są szarô òlszô wierzba jerzbina i papla tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza pòdskôcóné gruńtowëma wòdama pòrôstają je pierszim dzélã strzënë charzt i mechë tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama chtërnëch nôwôżniészim elementã są wrzosë jak téż wielelatné roscënë trôwë mechë i narwë môlama spòtikómë tu sosnë brzozë i jałówce grad lasowatoscë je tu wiôldżi òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach mało lasów mô wsowô gmina chmielno i miasto żukòwò w ùprawach wërazno panëją tu żëto pszéńżëto i bùlwë bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch ta òbéńda je znónô z plantacji pòtrôwniców kaszëbsczich malënów tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud chtëren mô swój jãzëk i zwëczi je téż kaszëbskô lëteratura tu w kartuzach je kaszëbsczé mùzeum miona frãcëszka trédra kaszëbsczi ùbrzég ògranicziwô òd nordë i wschòdu bôłt òd pôłnia kaszëbsczé pòjezerzé òd zôchòdu damnickô wëżawa są tu ùsadłi m jin taczé môle jak gdiniô rëmiô na wëżawach wëżi ùsadłé dzéle miasta gdini żelëstrzewò gniéwino itp krótkò chòczewa strzebielëna wiôldżégò bòżégò pòla òdargòwa i tëłowa wëstãpywają dardżi łësënowëch mòren dochôdającë w swòji kùlminacji m n r m na wësoczi grzëpie kòl łãczinka na pôłnié òd rënë żarnowsczégò jezora wëstãpywô sandr piôsznicë na kaszëbsczim ùbrzegù apartné fòrmë rzezbë wëstãpywają na ùbrzeżim bôłtu w môlach dze dochôdają do niegò wëżawë dnowy mòrenë ùsôdzają sã pòd cëskã niszczącégò dzejaniô mòrzczich wałów klifë w rozewiu rzucewie gdini òksëwim gdini redłowie itd na załómaniach brzegòwy linii pòwstôwają sztremlëznë zbùdowóné z òksëpòwégò materiału przenoszónégò przez wałowanié przëbrzégòwé żochë i wiater np hélskô sztremlëzna i szpërk w rewie mòłdawiô téż mòłdawskô strzódlądowé państwò w pòrénkòwi eùropie jaczé na zôpadze grańczi z rumùńską a òd pôłniégò nordë i pòrénkù z ùkrajiną stolëcą mòłdawsczi je gard kiszëniów leżi w pòrénkòwi eùropie na nordowi pòrénk òd rumùnie miérny òb zëmã cepło òb lato pòfałdowóny step nachilony w pôłniowim czerënkù w stronã czôrnégò mòrza mòłdawióni rumùni ùkrajincë gagaùzowie rëskòwie bùłgarzë jinszi wôrtoscë szacowóné na mòłdawsczi rumùńsczi òficjalny òkresliwô swój rodny jãzëk jakò mòłdawsczi chtëren z pòzdrzatkù lingwisticzi je tim samim jãzëkã co rumùńsczi òkresliwô swój rodny jãzëk jakò rumùnsczi rusczi gagaùzczi ùkrajińsczi bùłgarsczi romani wôrtoscë szacowóné na jednojizbòwi parlament nôleżników na sztërëlatną kadencjã hieronim jarosz derdowsczi ùrôdzëł sã strëmiannika r w wielu a ùmarł zélnika w môlowosce winona w stónie minnesota w zjednónëch krajach americzi elementarną szkòłã skùńcził w swòji wsë a w progimnazjum béł w kùrzãtnikù kòl lubawë béł ùczniã szterech gimnazjów z trzech pierszich w chònicach braniewie ë chełmnie mùszôł jic précz edukacją skùńcził w r w òlsztënkù dze wierã téż miôł zdac maturã ni ma równak jegò swiôdectwa pò skùńczenim szkòłë nôprzód robił w ksãgarni w pòznanim pózni jakno priwatny szkólny m jin w kòbùsewie w latach tej zaczął téż pisac do cządników w rokù òn jachôł do pariza a przëczëną wanodżi bëła wierã chãc òbezdrzeniô wiôldżégò parisczégò wëstôwkù w pariżu najmòwôł sã do rozmajitëch robòtów òn rôbiôł m jin jakno tołmacz priwatny szkólny miemiecczégò a nawetka jakno kùczer w kóńsczich czë mechanik w pneumaticznëch elektriszach òd r béł najãti jakno redaktor gazety toruńskiej gdze z przerwą òb jaką szukôł robòtë w cządnikach w jinszich gardach m jin warszawie ceszënie krakòwie czë nawetka lwòwie robił do r w tim czasu zaczãłë ùkôzëwac sã jegò ksążkòwé lëteracczé dokôzë w r bez nôdzeji na sztabilné dëtkòwò żëcé wëjachôł do nordowô americzi na zaczątkù gromicznika r dojachôł do môlowosce winona tam òn béł redaktorã pismiona wiarus wnet włącził sã w kùlturowé ë pòliticzné żëcé môłégò wnenczas gardu winona mia tedë kòl tës lëdzy z czegò kòl tës to bëlë kaszëbi dnia smùtana r w la crosse w stónie wisconsin òn sã òżenił z joanną lubòwiecką dôwną ùkòchóną chtërna pò smiercë òjca béł procem ti żeńbë na rôczbã swégò mùlka przëjacha do americzi smùtana r z tegò małżeństwa ùrodzëlë sã tadeusz hieronim ùr r felicja halka ùr r helena ùr r ë maria hieronima ùr r dwòje pierszich wnetka ùmarło a maria hieronima ùmarła w r w r òn kùpił wiarusa ë drëkarniã òd r zaczął téż wëdawac kalãdôrze ksążeczczi do nôbòżéństwa lëteraturã jôrmarkòwą òtemknął téż ksãgarniã pò ùdarze mùskù w r corôz barżi psëło sã jegò zdrowié béł jednym z nôwôżniszich pòétów kaszëbsczi jegò pòémat o panu czorlińscim co do pucka po sece jachoł béł wëdóné w r ksãga dokôzu ùkôza sã w toruńsczim pismionie przyjaciel w cządze òd gòdnika do strëmiannika do dzysô bëło szesc wëdaniów o panu czorlińscim z czegò òstatné je reprintã wëd je òpublikòwóny tołmaczënk rekowsczégò z kaszëbsczégò na anielsczi o panu czorlińścim co do pucka po sece jachoł pò anielskù to je an journey through kashub poland by hieronim derdowski an english translation from the original kashub by fr aloysius rekowski a téż hieronim derdowski kaszubes at vienna kaszëbë pod widnem translated from the kaszubian by blanche krbechek and stanisław frymark pózni ùkôzałë sã walek na jarmarku pò pòlskù kaszuba pod widnem pò kaszëbskù titel zmieniony w na kaszube pod widnem a òd na kaszubë pod widnem zwielonô w pôrãnôsce egzemplarzach oracyjo pożegnalno dlo pana feliksa czorlińściego na banciecie wieczornym u mazura w toruniu w wiliją zwodzyjosza w roku pańścim pò kaszëbskù hùmòreska wracanie żydów do palestyny i wejście do obiecanej ziemi pò pòlskù z elemeńtama żëdowsczi gôdczi jasiek z knieji całosc pò pòlskù a téż zbiér kaszëbsczich przësłowiów nórcyk kaszubści abo koruszk i jedna maca jędrnyj prowde winona drekował jarosz derdowści jegò dokôzë przede wszëtczim wëjimczi z o panu czôrlińsczim co do pucka po sece jachoł są téż w antologiach m jin modrej strunie zbiorowim dokôzu pòd przédnictwã w czedrowsczégò czë j sampa poezji rodnej mowy pò f cenôwie òn dali twòrził pò kaszëbskù ale w nordowi americe tegò dali nicht nie prowadzył grób hieronima derdowsczégò je w zjednónëch krajach americzi òn ùżiwôł rozmajitëch przezwëstków m jin kaszuba jarosz derdowsczi to jegò je jón bùgenhagen miem johannes bugenhagen doctor pomeranus béł jednym z przédnëch refòrmatorów téż na miarã nordowëch miemców nie leno pòmòrza òn wspiéróné przez ksyżãt i z pòczątku téż kamiéńsczégò biskùpa pòstrzégającégò pòtrzébnotã refòrmë kòscoła szerzwił deje refòrmacji zgódno z wòlą ksyżëca òn ùsadzył òrdinacjã kòscelną wëd r chtërna stała sã kònstitucją lëterzczégò kòscoła na pòmòrzu wspiéróné przez bògùsława x w r napisôł òn w swòjim dokôzu pomorania ò jãzëkòwëch zmianach w rodnym kraju taczé słowa czëż nié chùtkò pò przejimniãcym chrzescëjańsczi wiarë pòmòrzczé miasta zaniedbiwającë słowiańsczi jãzëk zaczãłë sã stawac teùtońsczé i germańsczé tak że ne miasta chtërné za kòszalënã jaż do pòlsczi òstałë słowiańsczé zaczãłë miec òdraza do swòjich bracy pòmòrzónów ju miemców czëtającë słowiańsczé trzeba rozmiec kaszëbsczé gryf pełnô pòzwa gryf pismo dla spraw kaszubskich kasz grif pismiono dlô kaszëbsczich sprôw jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë stwòrzoné w rokù w kòscérzënie cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój kaszëbsczi lëteraturë i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë załóżcama pismiona bëlë aleksander majkòwsczi i jón kôrnowsczi ùdało sã jima ùdostac na zôczątkù niewiôldżé karno zdrëszonëch z nima lëdzy rëchtëjącë pòle dlô pòwstaniô pierszi w dzejach kaszëb regionalny òrganizacji towarzëstwa młodokaszëbów do czegò doszło zélnika rokù cządnik béł adresowóny przede wszëtczim do młodégò pòkòleniô pòmòrsczi jinteligencje przedstôwiôł z całą òstroscą zagróżbã germanizacji spòlëznë tikało sã to téż szkólnëch i dëchòwnëch i wskôzywôł że mòżna procëmdzejac wënôrodnieniu retëjącë spôdkòwiznã rozkòscérzającë i rozwijającë kaszëbską kùlturã jón kôrnowsczi pisôł że zadanim grifa bëło z jedny stronë piastowac lëdową kùlturã i zrobic jã spòrą dlô òglowòpòlsczi kùlturë a z drëdżi stronë terôczasną pòlską kùlturã zrobic kaszëbsczémù lëdowi swójską i przistãpną eùgeniusz prëczkòwsczi ùr lëpinca rokù w wejrowie ùkùńczył sztudia na politechnice gduńsczi w rokù je redaktorã telewizyjnégò magazynu rodnô zemia prowadzy téż pismiono norda ë wëdowizna rost dokôzë lëteracczé drëkòwôł midzë jinszima w tatczëznie gazéce kartësczi zsziwkù pomeranii ë nordze przërëchtowôł antologiã prozë dërchôj królewiónkò je wespółautorã mòdlëtewnika më trzimómë z bògã wespół z eugeniuszã gòłąbkã knédżi z kaszëbsczima wicama bëlny szport wiele wôrt i jin je wespółautorã oratorium swiónowsczégò napisôł téż leksykon ziemi żukowskiej je laureatã òglowòpòlsczich kònkùrsów miona jóna drzéżdżona ë mieczisława strijewsczégò w dostôł midzënôrodné wëróżnienié polcul foundation a w rokù medal stolema je w radzëznie kaszëbszégò jãzëka eùgeniusz gòłąbk ùr zélnika rokù w gduńskù òsowi òd czilenôsce lat mieszkô we chwaszczënie z zawòdu technik elektrik z pasji pisôrz kaszëbsczi i znôwca kaszëbiznë mô szeroczi kréz zajinteresowaniów m jin historiô lëteratura mùzyka je autorã czile ksążków kaszëbsczich m jin rozmówków pòlskò kaszëbsczich wëdónëch w r wskôzów kaszëbsczégò pisënkù kaszëbsczégò słowôrza normatiwnégò przetołmacził na kaszëbsczi jãzëk swiãté pismiona nowégò testamentu wédóné w r psalmë a téż fragmentë ksãgów stôrégò testamentu jaczé weszłë w skłôd lekcjónôrza to je słowò bòżé zbioru czëtaniów mszalnëch na niedzele i swiãta òbczas rokù jaczégò e gòłąbk je autorã z lekcjónarza kòrzëstają ùczãstnicë corôz to barżi pòpùlarnëch mszi swiãtich z liturgią w jãzëkù kaszëbsczim e gòłąbk wespółrobił z e prëczkòwsczim w twòrzenim mòdlëtewnika më trzimómë z bògã zajimôł sã téż redakcją ksążków kaszëbskòjãzëcznëch m jin b jażdżewsczégò wspòmnienia kaszëbsczégò gbùra i tegòż autora jôrmark w bòrzeszkach h derdowsczégò ò panu czôrlińsczim co do pùcka pò séce jachôł h hewelta nie òdéńdã bez pòżegnaniô j bertélczi pielgrzymki morskie a chrabkòwsczégò jak jô bëł bògati przez wiele lat w latach pisywôł pò kaszëbskù do czasopisma pomerania felietóne przëscyganié czasu redagòwôł téż biuletin zg zk p wid béł téż dzejôrzã kaszëbskò pòmòrsczégò zrzeszeniô je téż muzykańtã amatorã graje na czile jinstrumentach m jin saksofonie trąbie gitarze basowi a téż na jinstrumentach klawiszowich w zélnikù r ùkôzała sã òbszernô ksążka e gołąbka pt dzieje okolic gdańska i gdyni jak wskôzywô titel opisóné są w ni dzeje miescowòsców jaczé leżą w pòbleżim trójmiasta na terenie òbjãtim szeroczim łãkã òd chilonii pò òkolé kartuz i jaż do pruszcza gduńsczégò z pòminiãcym starszi zwiarti zabùdowë gduńska wrzeszcza òléwë sopòtu i gdini jinfòrmacje jaczé nalazłë sã w ti ksążce pòchòdzą w czãscë òd nôstarszich mieszkańców òpisywónëch miescowòsców a téż z òprôcôwaniów historycznëch w heidna r kartësczi kréz f schulza r wejrowsczi kréz j muhla r dôwny kréz wyżyny gdański autorów niemiecczich i z mònumentalnégò słownika geograficznego królestwa polskiego s arnolda i ks fankidejsczégò òd czile lat e gòłąbk robi nad wiôldżim słowôrzã pòlskò kaszëbsczim zawiérającym wiele przëkładów frazeòlogii z jaczégò mdze wëdzélony mniészi prakticzny słowôrz gòtowé fragmenté słowarza są ùdostãpnioné na stronie friedrich lorentz ùr gòdnika rokù w gstrow ùm strëmiannika rokù w sopòce miemiecczi slawista wôżny badéra jãzëka i kùlturë kaszëbów ë słowińców òd rokù doktor chtëren kaszëbiznã rozdzelił wedle dialektalnëch gromadów z gwarama mieszkôł w gduńskù wejrowie kartuzach i sopòce w rokù założëlë w kartuzach m jin izydor gùlgòwsczi ë òn kaszëbsczé lëdoznawczé zrzeszenié verein fr kaschubische volkskunde chtërno wëdôwało pismiono mitteilungen des vereins fr kaschubische volkskunde lorentz je ùsôdzcą die kaschubischen ortsnamen nebst ableitungen slovinizische grammatik slovinizische texte slovinizisches wrterbuch teksty pomorskie zarys ogólnej pisowni i składni pomorsko kaszubskiej zarys etnografii kaszubskiej polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na pomorzu kaszubskim kaschubische grammatik gramatyka pomorska i jin a wespółautorã kaszubi kultura ludowa i język nôùkòwé dzejanié tegò meklembùrzczégò lingwistë miało znaczënk dlô szerszégò pòdjimniãcô przez młodą inteligencjã deji f cenôwë w rokù jegò kaszëbsczi alfabét béł taczi a ą b c d e é ë f g h i j k l ł m n ń o ó ô p r s t u v w z jerzi stachùrsczi ùr strëmiannika we gduńskù pòéta kòmpòzytor aùtór dokazów na binã i pedagóga przińdny pòéta wëchòwôł sã we gduńskù i w kłosowie w latach i w jegò òtoczenim gôdało sã blós pò kaszëbskù tej wiedno czuł òn ten jãzëk téż òd starka z chtërnym béł baro mòcno zrzeszony òkróm tegò młodi stachùrsczi brôł ùdzél w rozmajitëch kaszëbsczich òbrzãdach kaszëbskô codniowòsc a z drëdżi starnë pòswiãtnosc miała wiôldżi wpłiw na jegò ùtwórstwo sztudérowôł jaż sédmë czerënków z czegò skùńcził piãc òkróm pwsm państwòwô wëższô mùzycznô szkòła we gduńskù skùńcził téż m jin etnografiã i pòdiplomòwé sztudia w wëższi szkòle gazétnictwa w gdini ju w liceùm pisôł mùzykã do piãc téatrów pòézji òd rokù napisôł mùzykã dlô warkòwëch téatrów do sto trzëdzescë przedstôwków a téż jak sam gôdô kòl trzësta sztërësta tekstów ò rozmajitëch témach dlô solëstów estradowëch karnów spiéwôków i dzôtków ùłożił pôrãnôsce szkòłowëch himnów midzë jinszima dlô szkòłów z bòrkòwa wiôldżi wsë kartuz dzerżążna niestãpòwa przedkòwa czéczéwa wiela je autorã czile tomików wiérztów w pòlsczim i kaszëbsczim jãzëkù swój pierszi zbiérk té pokazëją na mnie napisôł kaszëbizną zblëżoną do ti jaką pisôł aleksander labùda chòc tematowò i pòétno tomik je czësto jiny priwatny jakno np wiérzta z guczowim mackem przë jednym stole chtërna je òkôzanim tczë labùdze stachùrsczi je téż aùtorã słów i nótów wiele piesni i kòlãdów m jin zapisónëch na kasétach i platkach òd lat jerzi stachùrsczi wespółrobił z regionalną prasą gazeta kartuska głos kaszub kurier kartuski dobiwca wielu nôdgrodów z jaczich wôrt wëmienic pòmòrską artisticzną nôdgrodã czë medal nôrodny edukacji za regionalną robòtã z dzôtkama wanda lew czedrowskô pòl wanda lew kiedrowska szkólnô kaszëbsczégò jãzëka jedna z pionierów w gałãzë ùczbë rodnégò jãzëka na kaszëbach pòétka jinicjatorka kaszëbsczich òrtograficznëch diktandów w pierszi kadencje radzëznë kaszëbsczégò jãzëka do bëła kòòrdinatorką ji edukacjowi kòmisje w nalôzła sã w karnie pierszich szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle w slédnym czasu szkólnô w i òglowòsztôłcącym liceùm w kòscérznie aùtorka zbiérkù jich troje wiersze wybrane do grëpë z dorotą ùlenberg i janã szutenbergã wiérzta czedrowsczi naji chléb je pòétnym szkicã historii lëteraturë wanda lew czedrowskô je midzë jinyma nôdgrodzônô perłą kaszëb i recenzentã taczich ùczbòwników do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka d pioch jak ana łajming kaszëbskô i pòlskô pisôrka z dodomù żmùda trzebiatowskô ùrodzëła sã w r w przëmùszewie w pòwiece chòjnicczim przed wòjną robiła jakò ùrzãdniczka sądu pòwiatowégò w sãpólnie pòtém jakò sekrétôrka w pòwiece tczewsczim a pózni jakò ksãgòwô w redakcji gòńca pòmòrsczégò dopiérze pòd kùńc lat piãcdzesątich ùjawniła swój pisarsczi trim w r ji debiutancczi skecz pt parzyn béł wëróżniony na kònkùrsu lëteracczim w kòszlënie ana łajming twòrziła przede wszëtczim krótczé pòwiôstczi prozatorsczé w r òpùblikòwa w kaszëbsczim jãzëkù szczescé pòtemù bëło òpùblikòwóné szczescé spotkanié na półmackù gdze je balbina w ji doróbkù nalézemë miód i mlékò symbol szczęścia nôwikszim dokôzã je biograficznô trilogiô dzieciństwo młodoś znanką ji pisarstwa są kaszëbsczé dialodżi westrzód pòlsczi narracji je jedną z zasłużonëch dlô kaszëb lëdzy chtërny bëlë ùhònorowóny przëznôwóną przez karno sztudérów pòmòraniô medalã stolema smôłdzëno to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie w stôłpsczim krézu w gminie smôłdzëno w chtërny czedës mieszkalë słowińcë òd rokù to béł spòsób ksyżënë anë croy tu je kòscół òd rokù w lëtersczim dzélu pòmòrsczi bëł brëkòwóny w liturgiji téż kaszëbsczi jãzëk michôł pontanus mały catechism niemiecko wndalski abo slowięski smołdzyńsczé perykòpë strôrokaszëbsczi spiéwnik catechism wndalski mògło miec lëchi znaczënk a slowięski mogło dac pòczątk pòzwie słowińcë zôpôdnopòmòrsczi biskùpi czerëjącë sã rësznotą christianiznową i parłãczącë jã z wnożëną nachôdającégò lëdztwa kòlonizacją na miemiecczim prawie pierszëznã dôwelë równak miemczëznie aleksander hilferding sankt petersburg wyd polskie resztki słowian na południowym wybrzeżu morza bałtyckiego tłum nina perczyńska oprac jerzy treder gdańsk isbn òlëwa pòl oliwa miem oliva to je dzys dzél gduńska tu je archikatédra môl pòchòwaniô ksyżeców pòrénkòwi pòmòrsczi òni tu mają stôrodôwny czôrny grobówc dzys archikatédra gduńskô to je nôwôżniszi stôrodôwnota òlëwë ten pòcëstersczi kòscół swiãti trójcë nôswiãtszi marii panienczi i swiãtégò bernata je swiątnicą bazylikòwégò ôrtu zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié xvii xviii st w tim òrganë xviii st w rokù sambòr i sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z kòlbacza zôpadnô pòmòrskô tu w cëstersczim klôsztorze w rokù béł pòdpisóny spòkój òlëwsczi w archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez kaszëbów ksyżëców np swiãtopôłka ii òd rokù béł to parafialny kòscół w rokù stôł òn sã katédrą òd rokù miéjszą bazyliką a òd rokù je to archikatédra w katédrze wôrt je pòsłëchac mùzyczi stôrëch òrganów aleksander majkòwsczi napisôł że remùs miôł taczi nakôz do òliwë kòżdi kaszëba chòc le rôz jeden w żëcu òdbëc pòwinien pielgrzimkã bë sã pòmòdlëc na grobach ksążąt kaszëbsczich kaszëbsczé zrzeszenié òriginalnô pòzwa zrzeszenie kaszubskie pòwstało gòdnika rokù zebrało sã w nim wiele lëdzy rësznych w kaszëbsczi rësznotë a sparłãczonëch z rozmajitima pòliticznyma żochama w midzëwòjnowym latim i pò ii swiatowi wòjnie prezesã zrzeszeniô òstôł aleksander arendt za swój cél zrzeszenié òbrało aktualné do dzys sprawë rozwiju kaszëb i pòmòrzô z pòzdrzatkù kùlturalnégò gòspòdarczégò i pòliticznégò w wiôldżim stãpniu ùdbóm zrzeszenia zawdzãcziwają kaszëbë wôżné inwesticje òsoblëwò drogòwé kaszëbskô droga i fabrikã stołowy pòrcelanë w łubianie ò ùwijnoce kaszëbsczi zrzesznicë nimò czãdu staliniznë zeswiôdczô téż bôłdny nôprzódka rozwij zrzeszeniô pòwstanié i dzejanié jegò partów na wsë i w kaszëbsczich miastach a nawetka w szczecënie wëdarzenim jaczé przeszło do historii bëła manifestacja kaszëbów i vi r towarzącô òdkrëcu òdbùdowónégò pòmnika h derdowsczégò we wielu wiôlgą rolą w pòstãpnëch latach òdegrôł zrzeszeniowy cządnik kaszëbë ùpòwszédniający wiédzã ò historii i dzysdniowòscë kaszëbów i regiònalëznã w nowòczasnym ôrce òpiartą na intelektualnym rozwiju spòlëznë i kaszëbiznë chùtkò równak zrzeszenié pòzwóné bãksã rujana òdczëło òdéńdzenié władzów prl òd deje òdnowë niechtërny dzejôrze bëlë przesladowóny razã z aresztowanim i zajimniãcym rãkòpisnëch zbiérków kùńc ë pòczątk rokù to czas òsoblëwi biôtczi z kaszëbsczima dzejarzama z grëpë zrzeszińców brzadã ji bëło wërzucenié z kaszëbsczégò zrzeszeniô aleksandra labùdë zawieszenié na rok w prawach nôleżnika stowôrë jana rómpsczégò i sztefana bieszka ë ùpòmnienié dlô jana trepczika i feliksa marszôłkòwsczégò nimò to zrzeszenié dzejało dali dzys je kaszëbskò pòmòrzczé zrzeszenié kaszëbskò pòmòrsczé zrzeszenié mô taczé miono òd r tëdë kaszëbsczé zrzeszenié przëjãło w swòje rédżi karno dzejôrzi zrzeszenia kòcewsczégò òno òbjimało swòjim dzejanim nimò zôwad z państwòwy stronë całé pòmòrzé nimò krizësów i nieùdôwków apartniło sã w dzejanim niezanôleżnotą òd partiowëch władzów ale zbiérało téż nôremnëch nôleżników pòlsczi zjednóny robòtniczi partie i zsl wôżné téż bëło òtemkniãcé szerok zrzeszeniô na òkrãżô inteligencji lëteracczé i nôùkòwé lëdzy za kòrzeniającëch sã w kaszëbsczi tradicji gduńska i pòmòrzô pòchôdającëch z rozmajitëch strón barżi niż w przeszłoce zgódno z tradicją i dejologią kaszëbsczi rësznotë zaczãlë jidentifikòwac kaszëbskòsc z całoscą pòmòrza òstała wnenczas wërobionô nowô fòrmùła regiónalny rësznotë pòdczorchiwającô wskôzë demòkracji w państwie i dejã samòrządnoscë krajowòscë chtërny ùsôdzcą béł lech bądkòwsczi pòwszédnotë ti dejologii w kaszëbskò pòmòrsczim òkrãżim pòmôgałë zwënégòwania na niwie wëdowizn w òbrëmienim lëteraturë wicy jak titułów mln wëdôwkù wespółdzejanié z gduńsczim towarzëstwã nôùkòwym trójné ùdbë i institucje w terenie a w tim pòwstanié mùzeów jak téż zwielający sã ùróbk zrzeszeniowégò cządnika miesãcznika pomerania redagòwónégò dłudżé lata przez wòjcecha czedrowsczégò stanisłôwa pestkã ë jinszëch pomerania bëła i je wôżnym pismionem kaszëbsczi rësznotë to zrzeszenié mô wiôldżi znaczënk dlô òchrónë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka i kùlturë òno òbjimô swòjim dzejanim téż karno sztudérów pomorania abò pòmòraniô diôbli kam abò eratik to je pòlodofôłtowi òksëp na kaszëbach òne są robòtą stolemów chtërnëch pòtemù zastąpił diôbeł skądka diôbli kam abò diôbelsczi kam takô pòwiôstka je np ò kamianym jezorze w rezerwace trulôczowé błota tegò eratikù je widzec na brzegù te jezora niejedné kamë to są zaklãti lëdze abò zwierzãta je rzeczenié òbrócëc sã chùtczi w kam zeswiôdczają to pòdania a zwëskôł je lëterackò np alojzy nôgel kaszëbskô wierzeniowô frazeòlogia wërosłô ze znankòwiznë kama dosta sã do pòezji b sychta słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej ossolineum wrocław warszawa kraków tom i s alojzy rekowski aloysius j rekowski przëszedł na swiat w rokù midzë kaszëbama w kanadze béł òjcem cssr i dzejôrzem kaszëbsczi kùlturë w kanadze w rokù òn béł w żukòwie na kaszëbach òd do rokù bëłë w tidzenikù this week barry s bay jegò artikle ò kaszëbach w ontario napisôł achtnioną tam ksążkã the saga of the kashub people in poland canada usa the saga of the kashub people in poland canada usa ontario cda kaszëbë je òpublikòwóny jegò tołmaczënk z kaszëbsczégò na anielsczi h derdowsczégò o panu czorlińścim co do pucka po sece jachoł pò anielskù to je an journey through kashub poland by hieronim derdowski an english translation from the original kashub by fr aloysius rekowski òn ùmarł w rokù a jegò grób je w barry s bay ontario zrzeszéńcowie to pòétné karno zebróné wkół cządnika zrzesz kaszëbskô aleksander labùda ze strëszi bùdë jan trepczik jan rómpsczi z kartuz francëszk grëcza z pòmieczińsczi hëtë cządnik z gòdłã w imię boga odrodzenie kaszub miôł za zgrôwã òdrodã wiôldżégò pòmòrzô na spòdlim kaszëbiznë w nôbëlniészëch ùdbach z pòmòcą i wespółbëcym pòlsczi dlô ji dobra kaszëbiznã ùznôwelë za apartny słowiańsczi jãzëk jich teòretik sztefan bieszk ùrodzony we fribùrgù badenia ale jegò tatk wëszedł z kòleczkòwa w wejrowsczém pisôł z ekwiwaleńtama pòlsczima słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë sonety kaszubskie a w r ùsadzył gwôsny pisënk debiutë zrzeszéńców przëpadłë na zôczątk trzëdzestëch lat xx stalata długò naznôczalë czerënk rozwiju kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka mającë wërazny cësk na stanowiszcze młodokaszëbów òd chtërnëch sã dowiedzelë ò pòzdrzatkach cenôwë i ramùłta na kaszëbiznã òstawilë dosc tëlé wôżnëch dokôzów np zbiérk widzałëch i aktualnëch felietónów lëdzkò pòliticznëch labùdë guczów mack gôdô melodné piesnie kaszebskji pjesnjôk i snôżé wiérztë np zbiérk odecknienié j trepczika dolmaczenié biblëji kaszëbsczi grëczë òsoblëwò słowôrze labùdë i słownik polsko kaszubski trepczika zbiérk labùdë kaszëbsczim jesma lëdã przënôszô cziledzesąt tekstów manifestów z mòttã chto dzys nie chce mòwë òjców tczëc mùszi witro słëgą cëzëch bëc szlachã felietónistë labùdë szedł a hirsz wiérztë trepczika tikają trzech témów historii np piesniô wendów jãzëka np tczëwôrtnô jes jak dzejów duch i miłotë do rodny zemi np piesniô hej mòrze mòrze lubòtné mòrze labùda tak ùjął ewòlucjã jãzëka mòże gadac ò lëteracczi kaszëbiznie dzelący sã na baro gwarową i òglową pierszô jinaczi sã òd drëdżi tim że przëjimô wszëtczé dodôwné swòjiznë wszëtczich gwar znaczącą znanką ti drëdżi je téż ji wikszô apartnota w ùprocëmnienim do lëteracczi pòlaszëznë jini pisôrze bëlë w sztãdze sã ùniesc nad domôcą gwarã i ùsôdzają w òglowy kaszëbiznie czemù zôczątk delë znóny lëteratowie dokôz majkòwsczégò pt żëcé i przigodë remusa je klasykòwym przëmiôrã prozë gwôsno lëteracczi a nowotné spiéwë bùdzësza pòezji òdezdrzëwają jich pisôrze młodszégò pòkòleniô jak jan trepczik jan rómpsczi i jini zbiérający sã wkół cządnika zrzesz kaszëbskô jaczi tekstë zasługiwają na miono kaszëbiznë òglowy tj gwôsno lëteracczi zrzeszéńcowie ùznelë zasłëdżi cenôwë dzãka chtërnémù lud przëbôcziwô mowę tatków przódë i majkòwsczégò że skażonô gôdka sta sã nama sjãtô słowama bieszka co pisôł téż dzél poétów z labudą i trepczikę przédnyma karnowsczim bilotã bùdzëszã patokã stworzëlë jistnô dlô se mowę lëteracką o dobëtnëch céchach swojsczëch proces zéńdzeniô kaszëbsczich dijalektów w jednę oglowokaszëbską mowę ni mógł jesz dóńc bo element rëbacczi nordowy nôwôżniészi bodôj mô chdze môl strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù rómpsczégò trulôcz grus grus wiôldżi ptôch z rodzëznë trulôczowatëch te ptôchë mają òb lato młodi na kaszëbach a w strumiannikù òne pò zëmie są znowù tu trulôcze są òbjimniãti ùrzãdową òchrónią na òbszarze pòlsczi nôwiãcy wëstãpùje na warmii mazurach i na pòmòrzu na tim òbszarze kòncentruje sã òk pòpùlacji w òstatnëch latach mòżna òbôczëc wzrost lëczebnoscë trulôcze nie zëmują na terenie naszégò kraju a w strumiannikù òne pò zëmie są znowù tu trulôcz je jednym z nôwiãkszich pòlsczich ptôchów trulôcz je ptôchem chërny lubi jesc pokarm zwierzãcy jak i roslënny przë czim roslënë dominują są to przede wszëtczim zbòża pszénica óws jãczmiéń pszenżëto i kùkùridza na zymku i w lece òb czas wëchòwù piskląt jedzą zboże ówadë i ich larwë toczi òdbëwają sã pò pòwrocie na môl lęgòwi trulôcz na pòczątkù trzëmô się w stadach a toczi òdbëwają sã w karnach trulôcze wëkònywają tëdë charakteristiczny tinc pòdobny do baletowégò ptóczi pòdskakują i kłôniają sã sobie z rozpiãtymi skrzidłama samce wertikalno trzëmają dzób i w dostojnym marszu jidą za samicą chòc tuńce są czãsto widzony za gòdowi to wëkonywóne są tęż pòza czasa lęgòwim na molach òdpòczinkù rozwlekłé zybia westrzód lasów torfòwiska wrzosowiska nad jezorama i starorzeczama dalek ód lëdzczich sedzbów le kôrmią sã na łąkach i pòlach ùprawnych przédnim môlem gniôzdowani są lesny torfòwiska mòcno litoralné dolënë rzék a téż zarastające òbrzeża zbiorników wòdnëch stawów i jezor trulôczowé błota gniôzdo wiedno na zemi z bezładnie ułożonégò materiału w pòstacy zbutwiałëch roslën zebrônëch wòkół o szerokòscë ok cm gniôzdo może bëc téż na wodze czë bagnach wësokòsc gniôzda zalezi òd głãbòkòscë wòde nad wòdã wëstaje cm gniôzda znosi przewôżnie brunatné abò zelonawé jaja o srednëch wëmiarach x mm jeden lęg w rokù w pòłowie abò pòd kuniec łżëkwiata pisklãta wësadëją òbëje starszi na przemiôn przez òk dni i òpiekują sã młodema przez tigòdni ópùszczają gniôzdo pò òk dniach jednak wòlno sã rozwijają i w pełni dozdzelale są pò latach trulôcz w herbie niemiecczégò gardu wurzbach starożytni mëslëlë że nad spikiem trulôcza pilują wachtôrze i dlôte òn mô jedną pòdkuloną nogã schòwaną w piórach to w ni miôł trzëmac kam i czëdë zasnął ten ùpôdł na drëgą nogã i gò òbùdził dlôtegò na herbach i gòdłach trulôcze widnieją z nogą trzëmającą kam i z nôdpisem ut alii dormant to je abë jinszi òdpòczãlë klãgòt trulôczów miôł bëc òdzwierciedlenim skarżenia sã cerpiącëch dësz trulôcze wedle wiérzeń są wiérné mądré długòwiecznã chrzescëjanie przëpisëwelë mù cnotë żëwòtu klôsztornégò krziczi przëlatującëch i òdlatującëch trulóczów òznaczałë zymkòwé sewë i jesené zbiore dzysdnia znóne są dwa zorte mòrénka coregonus albula rëba z rodzëznë łososowatëch mòrénczi żëją w niejednëch jezorach kòl bôłtu np na kaszëbach a téż w anielsczi i szkocczi mòrénka lubi czëstą wòdã w dosc zemnich jezorach mòrnka rëba z rodzëznë łososowatëch mërénczi żëją w jezorach na kaszëbach wëstępiac zamieszkuje jezora w zlewisku mòrza bôłtowi jak i górnô dorzeczni ca wołdzi w anglii szkocji i jezorze waginer w bawarii w płosce czãsto w cëstych i ze mnich jezorach w hôwindze fińsci przënôléżny formie półwanożny lubic sę głęboczi i czësto jezora ò cwiardim dnie opisënk budacëjô cała bocznie splaskacenié dużé òcze gãba małô chrzept òd bronza przez cemnoszari do modrawi bòczi strzebni długosc mòrenczi około cm masa cała max ok kg żëwienié w cyg dnie przëbiwo w wała rëbów ò smroku pasc sę blëżi wichrzone żywi sę planktonem mòrnka żeruje przez całi rok céchowanié ważnota gospodarci biôłowi mięso mòrénczi je dobri i wësokò wôrtny mòże bec przerabiani na świéżo wãdzoné miãso i konzerwowac wymiar òchronny òkres òchronny òbcz téż biografjó lëniô pl linia òd rokù je sëdzbą wëszëznów gminë ë tu w ùrzãdze kaszëbsczi jãzëk to je pòmòcny jãzëk lëniô je nôwikszą wsą w pôłniowim dzélu wejrowsczégò krézu pierszé wiadło ò lëni pòchôdô z rokù òb czas pòlsczi repùbliczi bëła to królewizna jakô słëcha do starostwa w mirochòwie do lëni słëchało téż jezoro kłączno w jaczim bëłë łowioné rëbë na mirochòwsczi dwór rozwij wsë nastąpił w stalatim pò parcelacje starostowëch gruńtów ë w kùńcu negò stalatégò lëniô mia ju gbùrstwów wôżnym pòdskacënkã dlô dalszégò rozwiju bëła bùdacjô banowi lënie z kartuz do lãbòrga w rokù zarzesził sã kòmitet bùdowë a w rokù erigòwónô òstała tu parafiô w midzëwòjnowim cządze wies słëcha do kartësczégò krézu w gromicznikù rokù bez lëniô przeszła kòlumna sôdzowników kòncentracjowégò lagru stutthof tzw marsz smiercë na wdôr zabitëch je pòstawiony kòl kòscoła kamianny òbelisk pò swiatowi wòjnie nastąpił dalszi rozwij wsë terôczas mieszkô w ni wicy jak sztëk lëdzy wôrt òbaczëc parafialny kòscół z rokù przebùdowóny w latach stalatégò bënë zaòstałë sã czekawé pòlichromie i mòzajczi z pòwòjnowëch lat dłudżi czas béł tuwò probòszczã ks bazyl òlãcczi jaczégò mieszkeńcowie ùtczëlë pòmnikã pòstawionym w ceńtrum wsë w lëni rok w rok je òrganizowóny wòjewódzczi kònkùrs kaszëbsczégò wësziwkù a dzecë i młodzëzna w szkòle chòdzą na lekcje kaszëbsczégò jãzëka kòl ùrzãdu gminë w lëni stoji szlachòta rétnika dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô bòrowi młin bòrowy młijn pòl borowy młyn miem heidemhl to kaszëbskô wies w pòlsce w òbéńdze charzëkòwsczi rówiznë pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie w bëtowsczim krézu w gminie lëpnica w òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie bùksewò bëdògszcz lëdztwò dembòwò lëdztwò katarzinczi lëdztwò klôsztór lëdztwò kòbëlé gòrë lëdztwò rosochë smòlné lëdztwò stôri mòst lëdztwò ùpëłka lëdztwò wiecziwno lëdztwò wierzchòcëna lëdztwò i zgniti mòst lëdztwò tu je kòscół ë szkòła w ni dzece ùczą sã m jin kaszëbsczégò jãzëka tu ùrodzył sã jón bińczyk òficjalną kaszëbską pòzwã wsë wprowadzëlë séwnika to je czierz abò drzéwiã z rodzëznë cyprisowatëch òn mô gładką kóra chtërna je colemało szarobrunô jegò igłë kòlą i są w òkółkach pò trzë òne są colemało szarozeloné mają kòl mm długòscë i mm szerokòscë na jich wiérzchù je biôłi pôsk pòd spòdem są wësadzony ë swiécący prawie wiedno roscëna dwùpiennô kwiatë mają ksztôłt elipsë są żôłté mòżna je nôlëzc w kątach jigłów na kùńcach wietewczi grądol je òbsadzony na górze drobné wietewczi zbùdowóny je z kùlistëch łusków ta roscëna mô rozdzelnopëłcowé kwiatë chłopsczé kwiatë mają pòdłużny sztôłt są żôłté je mòże nôlëzc kòl jigłów na westrzódkù wietewczi białgowsczi kwiat je zelonawé jegò trzë sercowinë są midzë trzema lëstkama z tich kwiatów pò zapiszeniu mògą bëc sziszkòjagòdë chtërne z pòczątkù są zeloné a pózni czôrnoniebiesczé chòc òne wëzdrzą jak jagòdë są baszkami òn rosce np na piôskòwatëch łąkach bagnach i brëkùje wiele widu òn żëje do lat jegò sziszkòjagòdë są przëprawą jegò drewno je ùżiwónë do wãdzeniô òdmiany anna maria òdmiana ò wysokòscë do m i przemiarze kòl m zelony farbë depressa aurea òdmiana krzewiastô ò wysokòscy do m i przemiarze dochòdzącé do kòło m gałãzy ti òdmiany są hòrizontalné ale nie przëlégają do zemi na zymkù mô złocisto żôłté kòlorë a zëmą i jesenią bruno żôłté gold cone òdmiana òco mô pòkrój kòlumnowy i jigłë złocësto żôłté green carpet niskô òdmiana ò fòrmie płożącé baro przëlégającé do zemi mô zelonô farbã jigłów horstman fòrma przewisającô co mô pòkrój tzw płaczący dłudżé gałãze ùłożony są na bòczi a wietewczi luzno zwisają w dół na kaszëbach wiele tich jałowców rosce w bòrach jich drewno je ùżiwóné do wãdzeniô w jastrowi pòniedzôłk knôpi dëgùją colemało wietewką jałówcã młodé dzéwczãta jim mòcni dzéwczã bãdze wëdëgòwónô tim lepi dlô ni bò flot naléze bëlnégò chłopa a przez całi rok nie mdą ji pchłë grëzłë jałówce straszą czasã pòbłądzonëch wanożników kòl stegnów czej sã stôwô smroczno tedë cos lëchégò miast jawernotë mògą widzëc òczë smażëno pòl smażyno kaszëbskô wies w pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie we wejrowsczim krézu w gminie lëniô smażëno je pòłożoné kòl km òd krézowégò gardu wejrowò smażëno leżi na nordowò wschòdnym zberkù gminë lëniô kòle drodżi do wejrowa pòzwa wsë pòchôdô òd słowa smaga co òznôczô pragniączkã pierszé wiadło ò smażënie pòchôdô z rokù w czasach pòlsczi repùbliczi smażëno bëło królewizną do jaczich słëchałë fòlwarczi głodowò i nowô wies w rokù na sztëk mieszkeńców smażëna bëło katolëków a lëtrów òd rokù smażińsczi majątk słëchôł do pòmòrsczi familie wòbeserów pòd kùńc stalatégò wikszosc mieszkeńców wsë bëła ju lëtrama w rokù lëtersczi miéwcowie majątków z òkòlégò zarzeszëlë kòmitet bùdacje kòscoła jaczi stanął tu w rokù pò ii swiatowi wòjnie swiątnica òstała wëswiãconô jakno katolëcczi kòscół dzysô smażëno je tipiczno gbùrską wsą w ceńtrum smażëna zaòstôł sã stalatny dwór dzysô je tuwò òstrzódk rehabilitacje dlô ùzależnionëch lëdzy stôrodôwnotą je tu stalatny młin na bólszewce tu mòże téż òbezdrzec neogòticczi parafialny kòscół w smażënie stoji szlachòta bòrowi cotczi dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô marión selin ùr maja rokù w jastarni ùm lëpińca rokù wiele lat béł chòreògrafã w dodomie kùlturë w pùckù òd rokù béł kùstoszã chëczë mùzeùm w jastarny jakno pisôrz zadebiutowôł w r w cządnikù litery wiérztą mój bôcyk liriczi a prozatorsczé dokôzë pùblikòwôł m jin w pismionach norda kaszëbsczi dodôwk do dziennika bałtyckiego i naju gòchë wiérztë selina bëłë dolmaczoné na czesczi w béł wëprzédniony medalã stolema jaczi nadôwóny je bez sztudérsczé karno pomorania kaszubski kwiat zbiérk wiérztów pò kaszëbskù i pòlskù niech wiater niese piesń zbiérk wiérztów pò kaszëbskù piesniôrz rëbacczégò żëwòta wejherowo gdynia antologiô wiérztów piesniów z nótama artiklów a wëbrónëch òpòwiescy w tim téż wòdewil broduzë szczëka pòspòlito esox lucius to je szerok rozcygniony rabùsznô rëba z rodzëznë szczëkòwatëch ji ókòłe biegunowi òbjim westpòwani je nowikszi czedës wiele tich rib żëło na kaszëbach chòcbë w jezorach słowińsczégò nôrodnégò parkù jezórnô rëba szczëka szczipôk szczëka familejô szczëpakòwôti òchrónowi cząd òd stëcznika do łżëkwiata òchrónowô wiôlgòsc centimétrów samica daje òd tësąców jaj chtërny kleją sã do roscënów i wszëtczégò co je pòd wódą mółi szczëczi jedzą zeloné z wòdë le barô flot stają sã rabusznikama szczëczi jedzą jedna drëgą są kanibalama baro drãgò ję jich hodowla szczëka chòwô sã w wòdnëch roscënach i żdaje tam na swòja ofiarã żeżérô ją w jednym sztëku flot rozmieje płënąc le na baro krótczich sztrasach na kaszëbsczich jezorach je barô spòpularizowónô miãso szczëczi je barô wôrtny w westrzédny i pôłniowy europie pòpularnô rëba westrzód wãdkôrzów je łowionô na mamidła nôtërny i sztëczny i jinszy wãdkôrzé òb czos łowinié szczëczi obrzeszô cząd i wiôlgosc ochrónowi zgódno z regulamina pzw czë wiész że nôwiãkszo ùdokùmentowóno szczëka chtęrnã wzãlë na wãdka w pòlsce miôła cm rostu i kg wódżi haruki murakami murakami haruki ùr stëcznika w kioto znôny szerok w swiece dzysdniowi japòńsczi runita ë dolmôcz ùrodzëł sã w kioto młodé lata spãdzëł w kobe jegò starkã bëł buddajsczi mnich skùńcził dramã w klasykòwim dzélu lëteraturë ùniwersytetu waseda w tokio w r w latach do grëpë z białką yoko sprôwiôł jazzowim klubã peter cat w dzélu tokio kokobunji pierszą swòją pòwiesc hear the wind sing wëdôł jak bëł lat stôri pò tim jak jã napisôł miôł jã wësłóné na lëteracczi kònkùrs na jaczim to dobëł prawie pierszi plac ë nôdgrodã gunz nôslédnyma jegò ùsôdztwama bëłë pinball ë przigòda z òwcą trilogijô tzw trilogijô szczura òsta nôdgrodzonô lëteracką nôdgrodą naoma dla zôczątkùjãcëch runitów nôslédné ksążczi tacze jak kùńc swiata ë hard boiled wonderland nôdgroda junichi tanizaki tuńczë tuńczë tuńczë ë na pôłnié òd grëńcë na zôpôd òd słuńca zmòcniłe jegò plac jakno runitë a téż pòcygnãłé ze sobą zôpôdną pòpùlarnotã òsoblëwié w zjednónëch krajach nordowi americzi w latach mieszkôł haruki murakami w italsce dze to napisôł jedną z niewielu w swòjim ùsôdztwie realnëch pòwiesców norwegian wood ksążka dożda sã swòjegò wiôldżegò sukcesu a sóm murakami òstôł sã gwôzdą mediów w r przeprowôdzëł sã do usa dze robił na ùniwersytece princeton a òd na ùniwersytece williama howarda tafta w santa ana pò trzãseniu zemi jacze miało swój plac w kobe a téż pò gazowim napôdze sektë nôwëższô prôwda w tokijsczim metrze w r przëjachôł nazôd do japòńsczi w tim to rokù wëdanô òsta kronika ptôcha nacëgôcza òtaksowónô przez kritików na nôwikszé lëteracczi dokôz runitë nôgroda yomiuri w r w napisôł underground w r sputnik sweetheart a w kafka nad mòrzã je ùsôdzcą czile zbiérków kôrbionków murakami je téż ùsôdzcą dolaczënków z anielsczegò taczich runitów jakno m jin francis scott fitzgerald raymond carver john irving truman capote kaszëbsczich dolmaczënków dożda sã proza haruki murakamiegò ze starnë wòlnegò karna ùsôdzców sparłãczonegò z kaszëbsczim lëteracczim pòrtalã czëtnica kaszëbsczé nótë jedna òd nôbarżi znónëch kaszëbsczich frantówków zwónô téż kaszëbsczim alfabétã dlô wëkònaniô ti frantówczi pòtrzébnô je charakteristicznô plansza z òbrôzkama piesniô je baro pòpùlarnô i w całi pòlsce kòjarzonô z kaszëbską kùlturą i ùznôwónô za ikonã kaszëbsczégò fòlkloru temù je czãsto wëzwëskiwónô do promòcje kaszub za nôbarżi znóną spòdlëczną wersjã wariant bez pòwtórzeniów ùznôwô sã taczi tekst trzeba równak zmerkac że tak pò prôwdze jistnieje wiele wariantów kaszëbsczich nótów jaczé apartnią sã kąsk tekstã chòc spiéwô sã je na nã samą melodiã w niechtërnëch môlach na kaszëbach miast kaszëbskô stolëca spiéwô sã cesarza stolëca miast skrzëpczi je skrzëpce miast kaszëba je szlachcëca abò rëbôka miast ridel je ridla miast slédné kòło wòzné je tilné kòło wòzné abò lózné kòło wòzné miast półtrojôczi je półtorôczi w bëtowsczi òbéńdze znónô je wersjô w jaczi dwa slédné wersë brzëmią tak lëdze jaczi zajimają sã produkcją kaszëbsczich pamiątków baro rôd wëzwëskiwùją planszã do kaszëbsczich nótów widzącë w ni bëlny òsoblëwi i apartny turisticzny produkt chtëren dobrze sã sprzedôwô kò prawie temù kaszëbsczé nótë mòże nalezc na taskach pòcztowëch kôrtkach nalépkach tédrach do mòbilków kòszulkach czë téż na internetowëch starnach i fòlderach róman drzéżdżón dôwô bôczënk na pòwôżny problem z bëlnym pisënkã tekstu frantówczi czãsto ju titël je zapisóny z felama diakriticznëch znaków ni ma wcale abò są lëchò pòstawióné a nie jedné słowa ùżëté są w niepòprawny gramaticzny fòrmie w niechtërnëch przëtrôfkach mòże nalezc nawetka czilenôsce felów swiãti òto miem otto von bamberg ùr kòle rokù ùm rokù w bambergù béł bamberzczim biskùpã jakno misjónôrz béł na pòmòrzu a tam ksyżã wartësłôw béł przëmùszony do przëjãcô wiéchrzëznë pòlsczi ksyżëca bòlesława krzëwògãbégò na skùtk niszczotnëch wòjnowëch cygniéń pòlskô zbrojnô zdrëszëna bëła z bamberzczim biskùpã òto òn dokùńcził christianizacjã państwa wartësława miało to wiôldżi znaczënk dlô christianizacji kaszëbów wnetka bò rokù bëło założoné biskùpstwò pòmòrsczé ze stolëcą w wòlinie òn béł w w përzëce szczecënie wòlinie kamiéniù lubinie kòl mizëzdrojów kòlbrzégù biôłogardze i garcù nad òdrą a w w wòłëgòszczi dëminie usedom chòckòwie i drëdżi raz w szczecënie kamiéniù i wòlinie pisôł ò tim biskùpie i jegò misji miemiecczi mnich herbòrd xii stalaté swiãti òto je patrónã m jin përzëcë i szczecyńskò kamieńsczi archidiecezji peperlëszka cantharellus cibarius to je grzib z rodzëznë peperlëszkòwatëch dosc wiele peperlëszków rosce m jin w kaszëbsczich stronach òb lato kaszëbi je jedzą jich szmaka je pikantnô stąd téż nazwa pieprznik to je grzib chtëren mô miãsati bezsklący kapelusz żôłti farwë do cm przemiarë nôprzód ten kapelusz je wëbrzëszóny pòtemù sã rozszerzô i ùrôbiô we westrzódkù zagłãbienié knąpkòwi a pòtemù ledłowati jegò zbérk je wëdãti ë pòdwiniãty wiôrzta miąższu ùsôdzô fałdë co przëpòminają blaszczi chtërne są téż żôłti farwë niżi òn przechòdzy w trzon chtëren je miãsati i nie różni sã farwą òd resztë grzëba cm dłudżi òn je dosc twardi i czasem zdżiãti jegò farwa nié mùszi bëc jinô òd resztë grzëba ale mòże bëc jasniszô peperlëszczi roscą w lëscatëch ë jiglënowëch lasach w grëpach ë są rozmaiti wiôlgòscë razem z pólnicą nôleżi do nôbarżi znônëch w naszim òkòlim grzëbów leno szkòda że corôz trudni gò mòżna nalézc cantharellus cibarius var albipes peck cantharellus cibarius var atlanticus romagn holotyp nalazłi we francji na plantacji sosny nadmòrsczé pinus pinaster aiton cantharellus cibarius var carneoalbus r heim corner cantharellus cibarius var inodorus velen cantharellus cibarius var latifolius heinem cantharellus cibarius var longipes peck cantharellus cibarius var multiramis peck cantharellus cibarius var pallens gerhardt cantharellus cibarius var pallidifolius a h sm cantharellus cibarius var roseocanus redhead norvell danell cantharellus cibarius var rufescens cetto cantharellus cibarius var rufipes gillet cooke cantharellus cibarius var suamosus pll ex j murr òdmiana co wëróżniô sã cwiardym trzonem i kapeluszem pòkrytim cemnymi łuskami wyzdrzi jak pieprznik pòmarańczowi cantharellus friesii welw curr cantharellus cibarius var tenuis romagn holotyp nalazłi we francji westrzód bielistczi sewé leucobryum glaucum pòd sosnó nadmorskô pinus pinaster aiton cantharellus cibarius var umbrinus r heim ex eyssart buyck holotyp nalazłi we francji na glebie westrzód bluszczu hedera l pod dãbami uercus l bazonimem dlô té òdmiany béł pòdgatunek cantharellus cibarius subsp umbrinus r heim cantharellus cibarius f cibarius fr cantharellus cibarius f pallidus r schulz agaricus alectorolophoides schaeff agaricus chantarellus l agaricus chantarellus bolton alectorolophoides cibarius fr earle cantharellus alborufescens malenon papetti s alberti cantharellus cibarius f neglectus m souché cantharellus cibarius subsp flavipes r heim cantharellus cibarius subsp nanus r heim cantharellus cibarius subsp umbrinus r heim cantharellus cibarius var albidus maire cantharellus cibarius var alborufescens malenon cantharellus cibarius var albus fr cantharellus cibarius var bicolor maire cantharellus cibarius var cibarius fr cantharellus cibarius var flavipes r heim corner cantharellus cibarius var flavipes r heim ex eyssart buyck cantharellus cibarius var nanus r heim corner cantharellus cibarius var neglectus m souché sacc cantharellus cibarius var pallidus r schulz cantharellus cibarius var salmoneus l corb cantharellus cibarius var umbrinus r heim corner cantharellus edulis sacc cantharellus neglectus m souché eyssart buyck cantharellus pallens pilt cantharellus rufipes gillet cantharellus vulgaris gray chanterel alectorolophoides schaeff murrill chanterel chantarellus l murrill craterellus cibarius fr uél merulius alectorolophoides schaeff j f gmel merulius chantarellus l scop merulius cibarius fr westend biografiô eisenreich wilhelm handel alfred zimmer ulte e przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce warszawa s malëna włascëwô rubus idaeus l gatënk roscënë wielolatni z rodzëznë różowatëch w stônie dzëczim wëstãpùje dosc telé krézu azjë a téż w wnetka całi eùropie òkrôm portugalië i jislandië w pòlsce je pòspòlitô na całim òbszarzë je ùprawiônô w wielu regionach swiata czerz nanonofanerofit rosce w lasach zarostach ziołorostach na srãbach na rzmach na niżu i w gòrach do m n p m w klasyfikacjë zbiorowisk roscënëch gatënk charakterysticzny dlô klasë cl epilobietea angustifolii i karna roscënoscë rubetum idaei roscëna z wiôldżima wëmôganiama glebòwima rosce nôlepié na stanowiszczach òsłoniãtëch òd słuńca i letkò zacymnionych preferëje lózne niezbët sëché żëzné ë bògaté w składniczi pòkarmowé glebë ò letkò kwasnym òdczinie malëna je rosceną ò wiôldżé òdpornoscë na zëmno tobaka nicotiana tabacum l to je jednorocznô roscëna z rodzëznë lilkòwatëch pòpùlarnô jakno ùżiwka m jin na kaszëbach historiô amerykańsczi indianie zażëwalë tobakã na wiele lat przed eùropejczikama czedë ùzdrzôł to kòlumb chcôł ze sobą wzyc tobakã do europë nôprzód tobaka sta sã sławnô w szpańsczi i francje sóm napoleon bòdôj zażëwôł òb rok trzë kg tobaczi pò tim pòznalë ją w anielsczi òd rokù òna bëła dlô wszëtczich lëdzy do pòlsczi òna trafia w roku w xx wiekù tobakã zastąpiałë cygaretë kaszëbi wiele razy chãtno zażiwają tobakã òni gôdają czasã przë tim chcëme le so zażëc wedle pòwióstczi to prtk pòòrôł swòjima pazurama sztëk pòla ë zasadzył tobakã kùltura dëchòwô i fòlklor kaszëbów w lëteraturze je òpis ny kùlturë i fòlkloru m jin pisalë ò tim a hilferding ostatki slavjan na jużnom bjerjegu baltijskogo morja f cenôwa skôrb kaszébskosłovjnskj mòvé i gulgòwsczi kaszubi a fischer zarys etnograficzny kaszub f lorentz zarys etnografii kaszubskiej r kukier kaszubi bytowscy b zëchta słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej dosc wiele napisôł l malicczi rok obrzędowy na kaszubach j perszón i jin ji òsoblëwòta wëchôdô dzélama z dôwny izolacji pòliticzny i etniczno jãzëkòwy krôjnë kaszëbów mòże to zmerkac m jin w wierzeniach w czarzënã mòce nadprzërodzoné a téż w mitach tikô sã to òsoblëwie nôtërë np ùczestnienié słuńca wëòbrazënk ë miona wiatru i mrozu w wierzeniach o smiercë trzeba wspòmnąc np ò wieszczim i zwëkù pùsti nocë biwało tak że stôré pògańsczé wierzenia i òbrzãdë zléwałë sã z chrzescëjańsczima widzec to bëło w zwëkach wieselnëch pisôł ò tim np zëchta czë pògrzebòwëch dosc dobrze sã ùchòwôł rok òbrzãdowy m jin w wëgónianiém stôrégò roku a kòle gód w gwiôzdkach pôloné są ògnie na św jana sobòtczi a stôrim zwëkiem bëło scynanié kani ò czim pisôł np rómpsczi mòwny òbrôz nôtërë móże pòkazac na stôrodôwné mòdłò w przëblëżenim jakno tzw szterë bôłdze zemia z florą i faùną wòda òdżiń i wiodro tu wiater na zemi rôz czedës żëlë stolemi a òni bëlë jak lëdze ale tak wiôldżi że jich głowë przewiższałë nôwiãkszé chójczi przez jezora òni szlë naprost jak przez plëtã stolemi nosëlë dłudżi włosë a mielë je jasné jak len jak jeden z nich sedzôł na jednym brzegù jezora a jiny na drëdżim to òni sobie mòglë letkò pòdac róg z tobaką pòd nogama stolemów drżała zemia że jaż w piekle bëło czëc nôwikszima kamieniama òni szmërgelë jak kòłôczama stolemi mielë taką mòc bò jedlë kòńsczé miãso i pilë kòńsczé mlékò òni ùsëpele òstrowë i retczi na kaszëbsczëch jezorach a nawetka całi je zasëpale i tam dzys są łączi z czasã stolemi wëmarlë swiat roscën je wôżnô dlô lëdzy gbùrzë np seją zôrna zbòżów żebë bëło co jesc wiele kaszëbów znało swiat roscën nad zwëk a dokôzywô tego lëdowô bòtanicznô terminologia a z lëdowëch wierzeniów kukówczëna kapùsta kukówczé rãkawice bò jak gôdają kukówka miała bëc czedësz białką diôbli ògón b z chrzescëjańsczich wierzeniów np bòżé drzéwkò czeliszczi matczi bòsczi c z żëcégò kòscoła np ksãżi kòlnérz itp ò szczescym przepòwiôdô sã z kòniczënë jak na drzewach przed chëczama je gapié gniôzdo to panna mòże liczëc na chùtczé òżenienié bò gapié gniôzdo młodé pannë gniôzdo mërta ùchôdô za znankã nieskalonégò zwëkù skądka je gdze sã mërtë darzą tam dzéwczãta próżno ò wieselim marzą òska je schòwą dlô złëch dëchów temù lëstë ji dërżą ze strachù przed ùderzenim gromù swiãconé zela òdgrôdzają przed czarama ë nieszczescym a szatlach òdstrôszô złé dëchë i czarownice bòjec sã jak czarownica mòra pùrtk szatlachù roscënë bëłë wôżné w czarzënie i wróżbach jak zeswiôdczô rzeczenié tuńc na dobri len z zélama parłãczi sã rzeklëna pita chrzón i biedrzón a ùstanie chòléra jak to miało bëc czëc z nieba òbczas epidemié w gòwidlënie kòl pòł xix w dzys roscënë fùnkcjónëją w chrzescëjańsczi òbrzãdowòscë bò brzózka wierzba i dana są w służbie ù niebiesczégò pana jich znaczënk na bòżé cało palmòwą niedzelã i gòdë jak kôże stôri zwëk w palmòwą niedzelã katolëcczi kaszëbi niosą wiétewczi wierzbë do kòscoła a ksądz je swiãcy prãdżi ùczestnieniô zwierzątów są w ùsôdztwie wierzeniach i frazeòlogii ùtrzëmywający pamiãc ò jich roli w czarzënie wróżbach i òbrzãdach pòdług kaszëbów wieżã niejednégò zapadłégò kòscoła òdgrzebôł rogami jeléń jak lëdze ùzdrzelë krziż òd wieżë mògle kòscół òdkòpac w kòce widzy sã sedlëszcze demónów nicht nie wié co w òpôlonym kòce sedzy i rzeczenié miec robic òczë jak kòt na grzmòt kùra je chëczą złégò dëcha abò czarownicë skądka wësłôw diôbłowé pazurë kùra pòmòcné w rozmienim rzeczenia kùrë rozgrzebałë wieselé tj wieselé sã nie òdbëło midzë zwierzãtama wieszczima je pies chtëren wëje tu nôlezi téż norzący przed chëczą kret wëchôdô to z rzeczeniów pies wëje żebë òn le kògòs nie wëwił a téż z wëniesc kògòs z chëczi i wëtoczëc kògòs z chëczi kret mô swój môl w procëmdzejanim bezżeńbie ùmòcnionym w rzeczeniu deptac kreta diôbeł ùrobił kòzã i ùrwôł ji ògón a wëchôdô to z rzeczeniô kòzé pòmôgalë jaż jé ògón ùrwalë parłãczi sã z tim pòmòrzczé wierzenié że dzéwczã co sã nie òżeniło bãdze mùszało pò smiercë kòzë pasc przed piekłã frazeologizm nen czãscy zwëskiwôł a labùda w felietónach wëprowôdzonô z białczi kania ptôch wchôdô do przërównaniów czekac tesknic zdrzec jak kania za deszczã baro czegòs chcec i pragnąc jak kania deszczë òkòma wzdëchac jak kania za deszczã jesz téż pic wòdã jak kania piszczec jak kania abò czëc sã jak kania bez deszczu czëc sã lëchò i ceszëc sã jak kania na deszcz òkòma kania wòłô ò deszcz czej sã czëje głos kani z suszą sparłãczony je prognostik czej w ògrodze ùsadnie kania bãdze lëchô bania przerównanié bòjec sã jak kania na swiãtégò jana baro sã bòjec parłãczi sã z wësłôwã scynanié kanie bëło to téż lëdowé widzawiszcze z nordë kaszëb lëterackò pòdskôcëłë òne m jin rompsczégò obëczajné widzawiszcze rómpsczégò roztrąbarch czë òpòwiôdanié bùdzësza roztrębôcz nawlékają do dôwny zabawë ùmòcniony w rzeczenim roztrãba r cha roztrãbôcze gònic to bëło rëchòwónô na òbsmienié letkòwiérnëch a zabawa pòléga na tim że kùńsztôrze wmôwialë jim że je zwierzątkò ò wôrtny i szukóny skórce òstôwielë letkòwiérnégò bùten òbczas sarcëstégò mrozu z òtemkłim miechã sami timczasã z trzôskã jakno gònizna szlë do cepłi chëcze ùczałi rozmajice objôsnialë słowò roztrãbôcz abò roztrãbarch z dôwnymi praktikama w czarzënie móże parłãczëc do dzys żëwé chòdzenié przed gòdama gwiôzdczi westrzód tich przebiérańców są bòcón chłop na kòniu kòzeł i jiné niejedny gôdają że òne są z żôłnérzów heroda w drodze żôłnérze zamienilë sã w rozmajité zwierzãta chtërne sã zagrëzłë i tak bòżé dzecątkò ùszło smiercë gwiôzdczi bëłë rozmajité m jin ze gduńska wòda ò ji bëcu w òbrôzkù kaszëb je wiedzëc chòcbë z legeńdë ò stwòrzenim ti krôjnë òd stalat mòrzé bôłt rzéczi jezora i stawë są eksploatowóné co sedzy głãbòk w swiądze kaszëbów z sonetu bieszka wëchôdô że mòrzé kaszëbów żeglowną niwą ùczestnienié wòdë w lëdowym ùsôdztwie òbjôwiô sã w strachù przed nią na dnie jezór leżą zatopioné zwònë czë miasta żëją i manią czekawëch dëchë pòtopionëch dzéwczãt zwóné redunice jich ekwiwaleńtama w mòrzu są mòrzëce a na błotach błotniczi widzóné jakno czôrni chłopi z lãpą w rãce ùprocëmnienié rëbôków do mòrza zastëgło w mnodżich i snôżich metafórach jakno mòrze mrëczi jak miedwiédz rozpùszczô swòje diôblé òrganë pałãżi sã jak kòt bùdëje mòstë pôrscze jak kóń wërównywô sã jak płôchta bôłt zwią babą na pòkùce bò gôdają tak że mòrze długò nie pòkùtëje mało je cëchò do biblie nawlékô zwanié mòrzëcë wòjskò faraóna a do hómera mòrskô panna m jin w przërównanim spiewac jak mòrzkô panna do wierzeniów sygô pòzwanié mòrsczi diôbeł abò kùr diôbeł myoxocephalus scorpius pòezjã mòrza ùbògacył trepczik m jin wiérztą hej mòrze mòrze do kaszëbsczi lëteraturë przeszłë téż jiné elemeńtë fòlkloru np krwawô reduniô w kòlibiónce derdowsczégò z pòématu o panu czorlińscim co do pucka po sece jachoł czë òpisënk strasznëch łebsczich błotów w majkòwsczégò żëcé i przigòdë remùsa rëbôcë pòzwelë apartné môle w ùbrzeżny linie i w ùsztôłcenim dna jezór hôwing i mòrza jak téż tzw tonie westrzód jaczich na przëmiarze mionów z pùcczi hôwindżi wëapartnic móże m jin miona czerënkòwé tj pòkôzëjącé cos na lądze np lëtrôk na pëtlôk a tj jak kòscół lëtersczi w pùckù nałożił sã na młin nad piotrã pòkôzëjącô na pùcką farã pòd wezwanim sw piotra i pawła òpisëjącé tóń a wic ji topògrafiã np zwònica òd cwiardégò dna ò jaczé jaż zwòni kòtwa abò ji bòkadnosc np kòmòra bògatô w rëbë bòkadną ùłowinã kaszëbi nazywają jakno swiãtégò piotra toniô abò piotrowô toniô ùczestnienié wòdë stało sã òrãdzą zôkôzu ji zaczapaniô m jin ze strachù przed pòmstwą demónów wòda miała wôżną rolą w czarzënie òsoblëwò wiôlgônocnô i swiãconô na trzech królów bò òna czëszcza tu przërównac mòże wësłôwë jastrowô wòda i trzejkrólewô wòda rzeczenié rzëcëc kòmùs żabã do stëdni ò môłi sztrôfie ùmòcniwô wierzenié że żaba czëszczi wòdã gôdka krôj ë mòrze wiedno są w spòrze przekôzywô wiédzã racjonalną czej wiédzã irracjonalną wësłôwiô jinô gôdka swiãti jack wstrzimôł mòrze że sã dali pòsëwac ni mòże wërôstającą z pòmòrzczich legeńd ò sw jackù ò jaczé zadzéwô m jin j ceynowa w òksëwsczi legeńdze ò jacku swiãtim stolem pòdług kaszëbów òn bëł jak lëdze ale tak wiôldżi że jegò głowa przewiższała nôwiąkszé chójczi przez jezora stolemi szlë naprost jak przez plëtã òni nosëlë dłudżi włosë a mielë je jasné jak len jak jeden z nich sedzôł na jednym brzegù jezora a jiny na drëdżim to òni sobie mòglë letkò pòdac róg z tobaką pod nogama stolemów drżała zemia że jaż w piekle bëło czëc nôwikszima kamieniama òni szmërgalë jak kòłôczami stolemi mielë taką mòc bò jedlë kóńsczé miãso i pilë kóńsczé mlékò òni ùsëpale òstrowë i retczi na kaszëbsczëch jezorach a nawetka całi je zasëpale i tam dzys są łączi z czasem stolemi wëmarlë w swòjim słowôrzu zëchta napisôł òdargòwò to je kaszëbskô wies w gminie krokòwa krótkò ti wsë je kam a ò nim pisôł aùgùstin dominik że nôstarszi pùrtk diôchôł pòstanowił zniszczëc kòscół ë klôsztór w żarnówcu tak lecôł z nim terô na żarnówc żebë gò rzëcëc na kòscoł ë w gruz gò pòtłuc kamiéń béł jednak za cãżczi nawet na jegò czartowską mòc ë mùszôł dwa razë òdpòczëwac noc timczasã mia sã pòmale do kùńca jak béł ju niedalek òdargòwa ë w blôskù ksãżëca bëło widzec swiécący szpëc wieżë żarnowsczégò kòscoła że pùrtk zaczął sã ju ceszëc swòją zemstą te w òdargòwie zaczãłë piôc kùrë w tim mòmeńce skùńczëła sã jegò czartowskô mòc ë mùszôł rzëcëc swój cãżôr w swòjim słowôrzu napisôł ksądz dr bernard zëchta że w dokùmence mscëwòja ii z rokù je napisóné ò kamie stójc midzé krokòwã a òdargòwã kaszëbi gôdają kòle stójca a pò łacëznie bëło stoyce w swòjim słowôrzu napisôł ksądz dr bernard zëchta że kòle i swiatowi wòjnë przëszedł do òdargòwa wieczny żid ë tu gò nawetka chcele scygnąc równak òn pòwiedzôł tak dali dali wieczny żëdze i sã wzął i szedł huang xianfan chiń ùr lëstopadnik w fusui kòl kuangsi chińsczé dzejownik profesor do spòdleczny szkòłë chòdzył w usi ujiu i fusui w r skùńcził pedagògiczné nanning we kuangsi w rokù zapisôł sã na dzieje sztudia pekingù pedagògiczny ùniwersytetu w latach sztudirowôl dali w japòńskô w r skùńcził tokio ùniwersytetu we japòńskô ë zaczął robic jakno szkólny w kuangsi òd r ùczałim na kuangsi ùniwersytece òd r béł adiunktã na kuangsi ùniwersytece w guilin òd rokù béł biskùpã dzieje profesor na sun yatsen ùniwersytece w guangdong òd r béł profesor na kuangsi ùniwersytece òd r béł profesor na kuangsi pedagògiczny ùniwersytece pò cãżczi chòroscë stëcznik r we guilin jegò grób je w nanning jeléń cervus elaphus téż jeliń jel jeł lądowi susk z rodzëznë jeléniowatëch òn żëje m jin na kaszëbach czasem kaszëbi mają w chëczach na scanie rożënã jelénia pòdług kaszëbów wieżã niejednégò zapadłégò kòscoła òdgrzebôł rogami jeléń jak lëdze ùzdrzelë krziż òd wieżë mògle kòscół òdkòpac w taczich kòscołach wiszą rodżi jelénia co tą wieżą òdgrzebôł jeléń to je zwierz jaczi mô sztôłtną bùdacjã cała samc mô rodżi jaczé dodôwają jemù òsoblëwi snôżotë włosowé òkrëcé sëknia jelenia òb lato mô czerwiono bruno riżą farwã ò rozmajitich òdcéniach zëmòwô sëknia je jasnô włosë latny sëknie są krótczé òb zëmã òne są wnetka dwa razë dłëgszé ë grëbszé na slôdkù biwô dłudżi szlach zwóny szpiglã òb lato òn je bruno żôłti òb zëmã żółto biôłi celãta są riżobrunatne z żółtawòbiôłima szlachama na bòkach na górnym dzélu krzeptu mają sztrip cemnych włosów samice mają dwie parë sutków jak wiôldżi je jeléń jeléń je wësok na cm w kłãbie òn je dłudżi na kòl cm ë cãżczi pò wëpatroszenim kg samica je cãżkô na òd do kg co jé jeleń jeléń jé roscënë òb lato zjôdô przede wszëtczim trôwã ë zéla jaczé są wnetka jegò zjestkù òn jé też chãtno młode bùmë ë krze a też grzebë jagòdë ë kòrã z bùmów na przemiôr topoli czë sosnë pòtkac gò mòżno na leśnych polanach w zarosłich placach a bùten lasu na pòlach czë łąkach w lëpińcu chãtno jé òwies czë bùlwë òb zëmã zjôdô wrzos malënë sëchą trôwã czë wietewczi bùmów rożënë kòl wikszoscë ôrtów jeleniów rodżi mają samce wëjimk je kòl renifrów gdze samice mają rodżi rodżi są dzélã czółowégò gnata mają sztôłt szpica abò szuflë rodzenié cząd rëkòwiska wëpôdô w drëdżi pòłowie séwnika cąża warô dniów samice rodzą nôczãszczi jedno celã òb rok òne biorą ùdzél w rui pierszi rôz czej są lata stôré a pierszé celã rodzą czej są lata stôré młodé rodzą sã w maju ë czerwińcu ssą przez kòl miesãcy dzëk abò dzëkô swinia sus scrofa lądowi susk z rodzëznë swiniowatëch suidae òń żëje m jin na kaszëbach òd niegò są domôcé swinie dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac ò jachce i dzëkù napisôł augùstin dominik tak nôprzód dzëk wëstãpòwôł w europë nordowi africe i azëjë wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy jesz w pòczątkach xx wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné nôlepszim zmôgã je cknienié ale też maklënk szmakã i słëch wzérny zmôg też mô dobré chòc przez to że òczë mô rozłożoné pò bòkach głowë nie widzy tegò co dzeje sã z przódkù nôczãscy rodzë sã òd szterech do òsmë sztëk môłëch czasã sã zdôrzô nawet dwanôsce sztëk krëczk corvus frugilegus strzédny ptôch z rodzëznë krëkòwatëch òn żëje m jin na kaszëbach krëczk to ptôch wikszi jak gòłąb je wiôlgłescë gapy le barżi cenczi mô czôrno lilowé pióra chtërné w słuńcu baro sã łiszczą krëczk wëzdrzi jak krëk i mòżna gò z nim pómilëc mô czôrné nodżi dłudżi òstri dzób krëczk je baro towarzësczi chòc òstróżny zëmą w gardach czedë lëdze dają mù jestkù wcale nie ùcekô krëczczi zrzeszają sã w wiôldżé wielotësãczné karna ptôchë te mają wiele mòcë w skrzidłach i mògą dosc chùtkò pòderwac sã w lëft są baro mądré i rozmieją pòsługiwa sã nôrzãdzama np czãsto kładzą òrzechë pòd kòła aùtów pòjôwiają sã nôczãscy tam gdze je wiele jedzeniégò òkòło rujana do pòlsczi przëlatywąją ze wschòdu wiôldzé stada krëczków i òstają na zëmã niechtërné z nich lecą jesz dali na zapôd òb zëmã lëdze czãsto dają jim jestkù np orzechë czë semiona samc wëzdrzi tak samò jak samnica a przënamni lëdzczé oko nie móże widzec ti różnicë krëczczi żëją wetka w całi pòlsce òstatno òbserwùje sã spôdk lëczebnoscë krëczków w westrzédnëch dzélnicach wiôldżich gardów krëczczi wcyg głosno krzëczą kra kra abò cëchłò grab grab kò krëczczi żëją w karnach gniôzda bùdują téż w karnach wësok na drzéwach jedno kòle drëdżiégò w gardach na bùdinkach gniôzda bùdują przede wszëtczim z wietewków sëchi trôwë glënë krëczczi jedzą wszëtkò nôbarżi rôd jedzą semiona orzechë òdpôdczi òb jeséń i zëmã jedzą przede wszëtczim roscënë zërenka i kiełczi zbóż òb lato krëczk zjada pònarewë chrząszczy i mòtili grëzôczi wieszczórczi żaby pizglãta i jôjka jinszich ptôchów na zymkù sznëkrëją jestkù na przeòranëch pólach samnice krëczków od strëmiannika do łżëkwiata skłôdô zelono mòdrëch jaj z bruno żôłtima kropkama na jajach sedzy do dni pizglãta w gniezdze przebywają tidzéniów nawetka czedë młodi krëczk zrobi sã sóm dlô se dali sëdzy krótkò swòjégò gniazda i wraca tam na noc i jedzenié na óbszarze całé pólsczi krëczczi są pód scësłą óchroną póza gardama pópùlacjô krëczków w pólsce je óbjãtô mónitoringã w ramach programù monitoring flagowych gatunków ptaków program ten wëkónëwô stacja ornitologiczna muzeum i instytutu zoologii pan na zlecenié gioś òb dzesãc lat óbserwacji zaóbserwówóno że je jich corôz mni ptaki polski trus susk z rodzëznë zajcowatëch np domôcy trus jégò tatczëzną je pôłniowô zapadnô europa a òsoblëwie hiszpania je dłùdżi cm a wôżé kg mòże bëc szari bruny żółté a czasã rudawé brzëch mô biółé tepa z wiérzchu czôrnô a pòd spódkã biółô przédné szpërë są do grzebaniô a tëlné do skôkaniô zorte trusów bëlë sztëczno robiony przez człowieka dló rozmajitich célów móme trusë miãsny belgijsczi òlbrzym skórkòwy reks i wôłniasti angòra trus żeje w sëchëch lasach ògrodach chróscewiu i piôskòwëch ùrzmach co cekawé mòżna gò pòtkac w miesce gdze żëje w drewùtniach kòpie jamë w zëmi i tam mô młodé trusë żëją w karnach jegò jôda je rozmajitô zanôlégò òd cządu roku òb lato jé zelony roscenë zbòża wietewczi òb zëma jodô sëchy trôwë kóra drzéwiãtów i krzów i kòrzónczi òd stremiannika do rujana co piãc do szesc niedzél rodzy młodéch młodé są nadżi i slepé matka żëwi młodi mlëka do pòstãpnégò rozpłodzeniô dozdrzeniałosc ôrtną mają pò miesãcach trus żëje kòle lat w nôtërze młodi czãsto dżiną bò mają wiele nieprzëcélów i blós niechterné dochôdają dozdrzelaòte domôcy kòt abò pùjk felis silvestris catus czedës téż felis catus abò felis silvestris domesticus to je susk miãsojôdny z rodzëznë kòtowatëch człowiek wenerùje gò za niszczenié mëszów i szùrów m jin na kaszëbach kòtë są w chëczach òd baro dôwnëch czasów kòta ùdomôcóno prawie lat p n e gatùnk kòta domôcégò pòchòdzy bòdôj òd kòta nùbijsczégò ale w europie òn machtôł sã ze żbikiem w antikòwim egipce béł swiãtii identificérowôny z bòżëną baset w strzédniowieczu w europie kòtë bëłë sparłãczóny z czarownicoma i niszczôny kòt domôcy mô baro dobri wãch słëch i wid przë nisczim widze dnia të kòtë co są dôma żëją do lat a të chtërne są na wòlé do lat na swiece je baro wiele rasów bò jaż nôbarżi znoné to persczi britansczi birmańsczi kartuzczi syjamszci sybirsczi europejsczi i abisynsczi kaszëbi gôdają czej kòt sã mëje przińdą gòsce kòt je dokôzcã bôjków i mitów np kòt w bótach wilczô jagòdô atropa belladonna l to je wielelatnô roscëna z rodzëznë lilkòwatëch solanaceae to zort roscënë z rodzëznë psiankòwatëch solanaceae mô wiele pòzw wilczô wisznia wilczô jagòdô psinczi lesnô tobakô belladònna wëstãpùje w eùropie afryce nordòwi azji w pòlsce ùważanô je jako rosëna ùprawnô i dziczejącë wëstãpùje przede wszëtczim w południowej cządze krója jes to roscëna rzadkô òbjãtô òchróną wszëtczi czãsce roscënë są trującë spisënk zamkłoscë zatacë systematika edicëjô edytuj kod mòrfologia wëzdrzatk przëpòminô niewësoczi krzôk wësokòsc òd do cm mô lilewi rozgałãzniony chłąd lëste są jajowati ciemnozielony ë mają lawetka cm długòsce rozmùrzdzony wëdzielają wónią kòrzeń w pierwszym rokù palowy rozgałãziony w latach nastãpnëch rosną gałãzësté kłącze ò strzédnicë do cm chtërnen mô wiele kòrzenie bòcznëch z kilkùnastoma stożkama wzrostu kwiôtë pójedincze ósadzoné w kątach rozgałãzien i kątach ògònkow lëstowëch na krótczich zwisôjących szëpùłkach kielëch zelony trwałi òtaczającë brzôd głãbòkò rozciãtë do cm długòsce kórónô beczułkòwatô dzwónkówatô płôtczi krótczié ë ù górë brudnolilowi u pódstôwë brązowożółti kòróna òpadô prãcëków piãc nitczi ù dołu òmszone wëgãti słupek jeden z lilową szijką kwiôtë w ksztôłce dzwoneczków pòjawiają sã w czerwincu ë lëpińcu brzôdë lilowòczôrné błëszczącë wielonasienna jagòda wielkosce wiszni òwòc mô słodczi smak nasionô drobné nerkòwati brunatne biologiô i ekòlogiô edytuj edytuj kod rozwój bylina hemikryptofit w pòlsce kwitnie w czerwincu ë lëpińcu kwiôtë zapylane są przez òwôdë czasem dochòdzi do samozapylenia cechë fitochemiczné je to roscëna trującô nôwiãkszi stãżenie trującëch alkaloidów znajduje sã w kòrzeniach ë òwòcach òwòce zawierają atropinę pòzostôłi òrganë hioscyjaminã kòrzenie wyróżniają sã òbecnoscą wiãkszych ilości ùbòcznych alkaloidów wzmacniających działanié hioscyjaminë na miãsnie działanié szkòdliwe alkaloidów pòwòduje pòrażenie mózgòwia miãdzëmózgòwia i rdzenia przedłużonégò oraz pòrażanié ùkłôdô òbwòdowégò dôwkô smiertelnô to òwòców ù dorosłëch i u dzëcë òbjôwë zatruciô mòcné pòbùdzenié halucynôcje nôpôd szału swiatłowstrãt zabùrzenia mòwë a w kùńcu ùtrôtô przëtomnoscë ë w skrôjnych przëpôdkach zgón w wynikù pòrażenia òddechù pòdczas spiączki wëstëpòwanié wëstãùje w miescach wilgòtnych zacienionych z żëzną glebą wilczô jagòdã mòżnô spòtkac przede wszëtczim na krôncach lasow i nô lesnëch pòrãbach zagrożenia i ochrona edytuj edytuj kod roscëna òbjãtô je w pòlsce òchróną òd rokù w latach znajdowôła sã pòd òchróną czãsciową pòni do rokù pòd òchróną scësłą a òd rokù pòdlegô òchronie czãsciowej zagrożeniem dlô gatunkù bëł zbiór roscënë jakò surowca dlô przemysłu farmaceutycznégò bëwałô téż niszczenô przez lëdzë to je pòtrus wëstãpùje na terenach chronionych np w roztoczansczim òjcowsczim i pienińsczim pôrkù narodowym zastosowanié edytuj edytuj kod to je roscëna leczniczô ë słurzëła jako surowiec zelarsczi pòzwa z łacëznë atropa wëwodzy sã òd miona jednej z trzech grecczich bòdziń przeznaczenia atropos bëła tą chtërna decydowała o żëcy druga czãsc nazwy belladonna to pò łacënie piãknô pani bò rzymianki użëwałë wëciągów z ti roscënë jakò kòsmetikù rozszerzającégò òczë i nadającégò im blask jej pòtrusowé jagòdë służëłë do trucia wilków stądka pòlskô pòzwa wilczô jagòda kòzë i bażantë mògą jesc wilczã jagòdã ta roscëna nie je dlô nich pòtrusã wilcza jagoda w tekstach kultury león òssowsczi wilczé jagòdë pòwiésc sewerinô szmôglewskô wilczô jagòda pòwiésc rodnô zemia dôwny telewizyjny program w kaszëbsczim jãzëkù emitowóny ze gduńska w latach pierszi etniczny telewizyjny magazyn w kraju pòwstało wnetka dzélëków kòl gòdzyn kaszëbskòjãzëcznégò programù telewizyjnégò przez lat jistnieniô programu wzãło w nim ùdzél czilenôsce tësący rozmówców wiele razy lëdzy wëbitnëch pierszi rôz kaszëbsczi magazyn rodnô zemia nadóny béł lëpińca rokù program ùkôzywôł sã tedë co dwie niedzele jegò redaktorã òsta izabella trojanowskô doswiôdczonô gazétniczkã głosu wëbrzeżégò i bôłtëcczégò dzénnika trojanowsczi zanôlégało żebë chòcle w dzélu magazyn béł prowadzony pò kaszëbskù a téż żebë pòd kùńc kòżdégò dzélëka prowadzëc ùczbã kaszëbsczégò jãzëka tim dzélã programù zajimalë sã sztudérë zrzeszony w sztudérsczim karnie pòmòraniô przede wszëtczim eùgeniusz prëczkòwsczi pò smiercë trojanowsczi łżëkwiata program przejãlë ji wëchòwankòwie artur jablonsczi i eùgeniusz prëczkòwsczi òbaji na co dzéń gôdelë pò kaszëbskù trojanowskô w nim gadac nie rozmia w tim czasu program ùkôzywôł sã ju co tidzéń przez dwadzesce minut czej w artur jablońsczi òstôł starostą pùcczégò krézu i niechôł dzénnikarską robòtã program zaczął prowadzëc eùgeniusz prëczkòwsczi wespół z białką elżbiétą jak òkresliwô e prëczkòwsczi kaszëbi chtërny przódë nie bëlë nôłożen bëc na antenie tv rodną zemiã ùwôżelë jakno swój program w ni bëło òdbicé żëcégò spòleczno kùlturalnégò regionu program stojôł kòle pòczątków wiele òglowòregionalnëch dzejaniów jak przëmiérno z programã wespółrobilë m jin jerzi stachùrsczi tomôsz fópka tadeùsz dargacz jerzi łisk rezultatã tegò są wielné pùblikacje tomiczi prozë i kaszëbsczi pòezji kómpaktowé platczi jak téż spiéwniczi òsoblëwie wôżnym wydanim stôł sã spiewnik piesnie rodny zemi w jaczim je kòle nowëch piesni co pòwstałë nôpierwi dlô programù a dzysdzéń są szerok wëzwëskiwóné w szkòłowi ùczbie mediach i mùzyczny regionalny rësznoce nôwëższą pòpùlarnoscą program cesził sã w latach badérowania òbzéraniô wëkazywałë widowniã co syga tësący òbzérników wiele razy rodnô zemia zajimała pierszi môl westrzód wszëtczich programów tvg slëmiéń anguis fragilis to je wieszczórka z rodzëznë slëmiéniowatëch anguidae òn żëje m jin na kaszëbach i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią ta wieszczórka je bez nogów òn je we wikszim dzélu éuropë jaż pò afrikã i azjã jegò nordowô grańca przebiégô w szwecje slëmiéń jistno jak błotny żółw je reliktową fòrmą warającą òd trzecorzãdu tak jak wieszczórka żëwòródka téż je jajeżëwòrodny slëmiéń nie przënôlégô do wiôldżich wieszczórków mierzi kòle cm ë do cm długòtë dwie trzecy ti wôrtnotë zajimò ògón z pòdrzątkù na swój sztôłt slëmiénia czãsto mają za żnijã i bezmëslnô zabijaja a òd żniji apartni sã òn tim że mô słabò zaznaczoną szëjã głowa wëzdrzi jak zrosłô ze srąbã mô téż pòwieczi i òkrãgłi zdrzél a nié jak żnija knôdni në i ni mô cykcaka na krzebce równak wiedno lepi òpasowac bò kòl niejednëch cemniészich żnijów téż tegò cykcaka ni ma widzec tej nawetka czej jesmë gwës na że przed nama leżi slëmiéń lepi trzëmac sã wskôzë nigdë nie tikôj czegòs co ni mô nogów òn nie je tak ùwinny jak chòc le wieszczórka żëwòródka ale za to je wikszi òne sã ùznôwóné za nôdłëżi żëjãcé wieszczórczi w nôtërze mògã żëc nawetka do lat slëmiéń m in żëje w lasach i mòże zakòpac sã np pòd mëchã pòd pniama drzéw pòd wietwiama w lëstach jegò żëcé je dosc krëjamné slëmiéń rëchô sã dosc pòmału òn nie je chùtczi mòże dochadac nawetka do pół metra ale trôfiają sã jesz wikszé spòdlëczną farwą slëmiénia je bruny w rozmajitëch tãczënach òd jasnokawòwégò do cemnobrunégò z kòprowim łiskã na krzebce mòże miec czôrné pòdłùgòwaté lënie jaczé cygną sã òd głowë do ògòna pëszny je tpzw turkùsowi slëmiéń chtëren na cemnym spòdlim przédnégò dzélu cała mô mòdré pónktë czej ùzdrzimë taczégò nadzwëkòwégò slëmiénia mòżemë bëc gwës że mô òn trzë lata bò taczé mòdré znaczi na skòrze pòjawiają sã dopiérze ù starszich gadzënów slëmiéń żëje w lasach zakòpiwô sã pòd mëchã pòd pniama drzewów pòd wietwiama i np w lëstach jegò żëcé je dosc krëjamné je pòmalny w rëchach nie je chùtczi ani skrãtny a kò je òn rabùszny jak to je mòżno że tak pòwólnô gadzëna cos schwôcy to dlôte że jachtëje na to co je jesz barżi pòmalné jak òn na wãdzëbôczi smôrzcze wije jé téż pajczi i pònarwë òwadów slëmiéń je niegroznym zwierzã nie mòże nawetka ùgrëzc jegò jedurną òbarną przed ùstëgòwnikama je òdrzucënié ògóna taczi ògón wãgòrzi sã i zmili téj séj przesladownika a slëmiéń je w sztãdze w tim czasu ùcec slëmiénie sã ùznôwóné za nôdłëżi żëjãcé wieszczórczi w nôtërze mògã żëc nawetka do lat w kòpenhasczim zoò òn żił jaż lata wszëtczé ôrtë gadzënòw w pòlsce mają prawną òchróniã to òznôczô że nie je wòlno tëch zwierzãtów zabijac renic ani trzëmac do chwôtaniégò tëch wieszczórków brëkòwnô je specjalnô zgòda z regionalny direkcji òchronë nôtërë slëmiéń jak wszëtczé naje gadzënë je ôrtã pòd akùrôtną òchrónią wcyg jesz wëstãpiwô dosc wielno gò mòże pòtkac w rozmajitëch òkrãżach zmianë jaczé më lëdzë wprowadzywómë w najim òkrãżim są dlô niegò zagrôżbą dlôte że je pòmalny i mało skrãtny nie rozmieje samòstojno wińc z głãbszich wëkòpónëch dołów nie ùcékô téż jak np żnija z drodżi przed jadącyma aùtołama groznô je tej dlô niegò corôz wikszô rësznota na drogach téż tëch lasowëch gruńtowëch lean back niefòrmalné karno grającé acid jazz funky soul pop blues założoné w r w szląsczi rudze chtërné pierszi rôz pòkôzało sã na mùzyczny binie bluesowim kòncertã w klubie pulsar wëkònywające sztandardë m jin b b kinga luthera allisona i jeffa becka w r karno zagrało slédny autorsczi kòncert na żëwò dlô tvp katowice w tim téż roku ostało rozrzeszoné janusz biedrowski saksofón jacek dobrzanski gitara wojciech feodorow trąbka janusz frychel basowô gitara damian jambor perkùsëjô zbigniew janowski perkùsëjô maciej kałwak basowô gitara jarosław kierkowski basowô gitara marian kowalik basowô gitara ireneusz kucharczyk basowô gitara spiéw tomasz kupka klawiszowé statczi jarosław lelen saksofón krzysztof nowakowski perkùsëjô zbigniew szczerbinski perkùsjô dariusz wantuch klawiszowé statczi michał zabrzenski pùzón robert zug pùzón wespółdzejanié patrycja gola andrzej gaszczyk justyna gwardecka marek raduli michał czachowski karno w skłôdze jacek dobrzanski gitara wojciech feodorow trąbka jarosław kierkowski basowô gitara krzysztof nowakowski perkùsëjô michał zabrzenski pùzón tomasz kupka klawiszowé statczi wiôldżi pòst to je w katolëcczim kòscele czas pòstnégò jestkù np bùlwë sledze kòscół ùstanowił że jastrë przëpôdoją wiedno w niedzelã pò pierszi zymkòwi pôłni miesąca czas jastrowëch òbchòdów mòże tej trafiac midzë strëmiannika a łżëkwiata niedzél temù tej wiôldzi pòst przëpôdô rôz chùtczi rôz pózni ale wiedno dérëje dni w tim czasu przëpôdô szesc niedzél z chtërnëch ostatni je palmòwô wiôldżi pòst rozpòczinô sã pòpiélcową strzodą ksądz sëpie na głowë lëdzy palmòwi pòpiół z łońsczégò rokù i gôdô pamiãtôj człowiekù że pichã jes i w pich sã òbrócysz pòpielnô strzoda to je pierszi dzéń wiôldżigò pòstu przed jastrama szóstô niedzela wiôldżégò pòstu palmòwô rozpòczinô wiôldżi tidzéń lëdze przënoszają do kòscoła palmë chtërne pò pòswiãcenim bãdą zaktłé za swiãté òbrazë i kòl kropelniców żebë chrónic chëczë òd złégò w wiôldżi czwiôrtk òdprôwiô sã òstatną przed jastrama mszã sw pò ni nôswiãtszi sakrameńt je zaniosłi do cemnicë co mô przëpòminac zamkniãcé christusa w sôdzë na wdôr tegò że z jezësa zjãlë ruchna z wôłtôrza zjimô sã òbrësczi lëchtôrze i krziże do wiôldżi sobòtë nie mdã téż grałë òrganë ani zwòniłë zwónë w wiôldżi piątk jinaczi płaczëbògã ksądz naczinô ceremónie òd leżeniô krzyża ni ma mszë sw na kùńc òbrzãdów nôswiãtszi sakrameńt przenôszô sã do pańsczégò grobù w płaczëbòga béł jadłé sëchi chléb i sëché bùlwë na kaszëbach jaż do drëdżi swiatowi wòjnë lëdze pòscëlë baro òstro starkòwie pòwiôdelë że panewczi na całé dni pòstu bëłë wëszorowóné i zamkłé w kòmòrze nie jôdało sã miãsa leno sledze òkróm tegò do zbawieniô dëszë przënôlégało téż rozdawac klëczné kromiagów bëło wiedno kòl kòscołów fùl tej nie bëło z tim biédë wicy czasu przeznôczało sã na nôbòżéństwa i mòdlëtwë we wiele dodómach do dzysô òdmôwiô sã kòrunkã a w piątczi i niedzele chòdzy na pòstné nôbòżéństwa gòrzczé żale i krziżewą drogã gòrzczé żale òdprôwiô sã wiedno w niedzelã tak je ju òd kùńca xvii wiekù jich autorã je ks benik misjónôrz z warszawë krziżewã drogã spiéwô sã òd pòczątkù xviii stolecégò òdżin w kaszëbsczi kùlturze béł témã kùltu z chtërnym zestôwióné je tabù pierszim dzélem pòkôzóné w kaszëbsczim jãzëkù dochôwałë sã wszelejaczé wësłôwë taczé jak òdżinkù òdżinkù nie bãdzkôj złi dzys jô ce gaszã witro jô ce nazôd złożã jakno rzeklëna na przeproszenié abò chto plwie w òdżin tegò òdżin spôli jakno dokôzanié sztrôfë za splëgawienié ògnia kaszëbskô lëteratura a fòlklor znô dwa ôrtë ògnia òbczëszczëwający czë taczi jaczégò brëkùje m jin diôbeł dozérający pieniãdzy skarbów w rzeczenim ò błãdnëch òdżinkach diôbeł pieniãdze przesuszô jakno téż niszczący abò pòżar òbczëszczëwający òdżin to béła sobòtka zło nieszkódnym ùdostôwało sã przez swiãty wid czë swiãtojańsczé ògniszcze dolmaczi to rzeczenié beczczi palëc palëc sobòtczi równé czarownice wëpôlac co przë tim robi zrozmiałé rzeczenié spalëc kògòs jak czarownicã chtërné to rzeczenié parłãczë sã z bòżima sądama stądka w tim dniu miôł plac òpisóny przez cenôwã apartny lëdowy òbrzãd zwóny scynanié kanie òkòma tégò je òdżin pòznakã wëstãpùjących w kaszëbsczich wierzeniach błãdnëch òdżinków czë zmienionëch w płomëk dzéwczãtów chtërne tajemno spòtikałë sã z mùlkã mają òne wôżny môl w lëdowëch òpòwiescach kaszëbskô mòwa mô na jich pòzwanié całé karno wësłôwów np czôrny chłop z latarnią czë pùrtka z widã jiné przëmiarë kaszëbsczi frazeòlogiji z témë ògnia są wësłôwë òdżin pãkô ze smiéchù dobrze sã pôli òkòma òdżin wid zdichô gasnie òdżin szedł na wãder zgasł i òstawic òdżin przë żëcym tj na noc procëm ùsmircëc òdżin zgasëc ògniowi kùlt je téż pòswiôdczóny w tãgódce òjc sã rodzy a syn pò dakù chòdzy wëzgòdnienié je òdżin i dim pielgrzimka wanoga z religijnégò pòdskacënkù żebë òdwiedzëc swiãti môle taczim môlem je np na kaszëbach sanktuarium w sjónowie pielgrzimczi są sparłãczoné z wanożną rësznotą òd lat rok kòle rokù jidą kómpanije pielgrzimów na wejrowską kalwarëjã a pisôł ò tim aleksander majkòwsczi ledzë pielgrzimùją żebë przëprosec bòga za grzéchë abò z prosbą np ò zdrowie ò ùdałosc dzãkùją pielgrzimùją téż żebë wësłôwiac wdzãczlëwòta np za ùrodzenié dzecka dostanié nazôt zdrowia abò ùrëtanié z wëpôdku pielgrzimczi mògą bëc zbiorowi abò apartny pielgrzimòwanié je sparłãczony ze skłôdaniém wotów w sanktuariach do chtërnych wanożi sã ledzë pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach egipt grecja rzim téż w kùlturach blisczégò wschòdu bëłë taczi dnie w chtërnych pielgrzimòwelë chrzescëjónie pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach do zemi swiãti w niechtërnych religiach pielgrzimczi są òbòwiązkòwi np pielgrzymka do mekki w islamie wôżni môle pielgrzymkòwi chrzescëjónów kãtrzëno pl kętrzyno szôłtëskô wies w nordowò zôpadnym dzélu gminë lëniô kòle przedwòjnowi pòlskò miemiecczi greńcë je to tipicznô gbùrskô wies pòzwa wsë wëchôdô òd miona kãtra abò kãtrza pierszé wiadło ò kãtrzënie je z rokù w dokùmeńtach z kùńca stalatégò je sulislaff von kantrsin bòdôj protoplasta familie kãtrzińsczich w pòł stalatégò miéwcama wsë bëlë trzej kãtrzińsczi a téż żelazkò w rokù w kãtrzënie mieszkało lëdzy w wikszoscë pankòwie a wies słëcha do parafié w rozłazënie pòd kùńc stalatégò kãtrzëno stało sã sedzbą gromadzczich wëszëznów òd rokù dzãka dzyrskòscë mieszkeńców kãtrzëno bëło sparłãczoné z pòlsczim państwã równak greńca òddzelëła wies òd kòscoła w rozłazënie w gromicznikù rokù przez wies bëła prowadzoné ewakùacja lagrowëch kòncentracyjnégò lagru stutthof na wdôr ùmarłëch i zabitëch lagrowëch je pòstawiony pamiątkòwô tôfla ò kãtrzënie pisôł w swòjim pòémace ò panu czôrlińsczim co do pùcka pò sécë jachôł heronim derdowsczi gdze jak wiész le sama szlachta mieszkô i panowie richt tam w ni sã zaczinało ò ósmi gòdzënie w domù pana dąbrowsczégò wiôldżé zgromadzenié bò wej miała miedzë sobą szlachta òbradowac kògò pózni do berlina na pòsła welowac wiãc tam bëlë z całëch kaszub bracô pòzjachany wszãdë we wsë przed płotama bëło pełno sani w kãtrzënie stoji szlachòta wëkrëkùsa dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô lewinkò pl lewinko nômłodszé szôłtëstwò w gminie lëniô pòwstało w rokù i òbjimô terenë jaczé są midzë pòbłocym lewinã i miłoszewã pòzwa wsë nawlékô do sąsednégò majątkù lewino bez stalata òkòlé słëchało jakno fòlwark do majątkù lewino a pò jegò parcelacje na zôczątkù xx stalatégò pòwstało tu czile gbùrstwów dopiérze w latach rozwij turisticzi doprowadzył do pòwstaniégò nad miestnym jezorã lewinkò niewiôldżégò letniskòwégò òsedlégò jegò dalszô rozbùdowa w slédnëch dwadzesce latach przesztôłcëła lewinkò w wies tu ùrodzył sã antón miotk ùr ùm rokù przédné atrakcje lewinka to jezoro lewinkò mdącé głãbòczim pòlodofôłtowim zbiérnikã ò wiérz wicy jak ha a téż lasë cygnącé sã wkół wsë w lewinkù stoji szlachòta pùrtka dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô kòbëlôsz pòtãgòwò pl kobylasz potęgowo szôłtëstwò skłôdô sã z cziledzesąt gbùrstwów rozsónëch we westrzëdnym dzélu gminë lëniô na norda òd kòmpleksu mirochòwsczich lasów i karna pòtãgòwsczich jezór zgrëpioną zabùdowã mô leno pòtãgòwò w chtërnym mieszkô le sztëk lëdzy jaczé òb lato je nôwôżniészim turistnym môlã òkòlégò w prehistorëcznëch czasach no òkòlé bëło dosc gãsto zalëdnioné czegò szlachama są wielné pòpielnicowé pòchówczi òdkriwóné na pòlach wkół kòbëlôsza i pòtãgòwa terôczasny kòbëlôsz abò kòbëlôszny las i pòtãgòwò są fòlwarkama pòwstałima na przeł i stalatégò w greńcach mirochòwsczégò starostwa za prësczich czasów pòtãgòwò przeszło w priwatné rãce pózni zôs bez kôrczowanié jegò òbéńda òstała pòwikszonô w kùńcu stalatégò ne dwa òsedla słëchałë do kartësczégò krézu i miałë kòbëlôsz mòrgów a pòtãgòwò mòrgów wiéchrzëznë w kòbëlôszu mieszkało gòspòdarzów i zagrodników za to w pòtãgòwie gòspòdarzów dzysô rozdrzëconé westrzód grzëpków ë lôsków zabùdowania kòbëlôsza z pùstkama jigrzënô wronica i kùkówka a téż malińczim pòtãgòwã wcyg przëbôcziwają corôzka mni pòtikóny krôjòbrôz tipiczny kaszëbsczi wsë przédné atrakcje kòbëlôsza ë pòtãgòwa to pòtãgòwsczé jezora mdącé karna jezorów pòla i łączi przeplôtóné lôskama ë snôżima jezórkama kòl kòbëlôsza są rezerwatë kòcenkò lubògòszcz ë trulôczowé błota w nëch rezerwatach nalézemë widzënkòwi pùńkt zosynk ë bùnker kwò kaszëbsczi grif ptôszô wòla w kòbëlôszu stoji szlachòta lubiczka dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô lewino pl lewino wies w pôłniowò wschòdnym dzélu gminë lëniô dôwny zemsczi majątk i rodowé gniôzdo brochòwicz lewińsczich terôczas gbùrskô wies lewino je nôstôrszą wsą w gminie lëniô we wczasnëch strzédnëch stalatach béł tuwò òbrónny gardzëk ò znaczenim negò lewina zdôwają sã swiôdczëc leżącé krótkò wsë grobnice z stalatégò pierszé historëczné wiadło ò lewinie zapisóné òstało w dokùmeńtach w rokù w krziżacczich czasach wies skłôda sã z dzélów ricersczégò dobra i gruńtów słëchającëch do klôsztoru norbertanków z żukòwa w kùńcu stalatégò lewino bëło ju czësto szlachecczé a do majątkù słëchałë pùstczi rosochë dze bëła karczma młin w ząblewie a téż fòlwark léòbòra dze fùnksnérowa hëta szkła w rokù w lewinie mieszkało sztëk lëdzy z czegò sztëk bëło katolëkama a ewanielikama w kùńcu stalatégò lewińsczi majątk słëchôł do familie détlów miôł mòrgów i szpecjalizowôł sã w chòwie bëdła kòl lewina w lasach léòbòrë je grëpa wczasnostrzédnowiecznëch grobniców datowónëch na s z centralno ùsëpóną stolemną grobnicą jakô krëje bënë se szczątczi wòjownika bòdôj wikińsczégò jarla òbiektë òstałë archeologiczno zbadérowóné w latach w lewinie stoji szlachòta pikóna dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô miłoszewò pòl miłoszewo wies nad łebą leżącô we wschòdnym dzélu gminë i przë dôwny przëszlôdze do mirochòwa pòzwa wsë pòchôdô òd miona miłosz jistnienié miłoszewa pòcwierdzywają dokùmeńtë z rokù pò latny wòjnie wies stała sã krôlewsczim fòlwarkã mirochòwsczégò starostwa pachtowónym môlowi szlachce w pòłowie stalatégò miłoszewò bëło dzélã zastawù za królewsczi pòżëczk wzãti òd gduńsczi familie von loitzów do fòlwarkù słëchałë jezora starzewò i lewinkò w stalatim czej miłoszewò słëchało do familie gerlachów wëbùdowóny òstôł zaòstałi do dzys dwór a téż jindustrijalné bùdinczi mączkòwnicë i ceglarnie jaczich dzysô ju ni ma terôczas miłoszewò je gbùrską wsą ale temù że je piãkno pòłożonô corôz wicy tuwò daczów i letniskòwëch chëczi òsek pl osiek zgrëpionô gbùrskô wies jakô leżi w zôpadnym dzélu gminë na zberkù dolëznë łebë pierwòsznô pòzwa wsë òseczi wskazëje na militarné znaczenié negò môla w strzédnëch stalatach jaczi zajimał pas wëcãtégò lasu dzysô më bë rzeklë zaseczi òsłaniającégò krótkò pòłożoną przëszlôgã w tłuczewie pierszé wiadło ò òsekù pòchôdô z rokù bëło to òsedlé założoné na pòlsczim prawie słëchającé do lãbòrsczi zemi òd rokù òsek razã z lãbòrską zemią słëchôł do zôpadnopòmòrsczich ksyżëców i béł greńczną wsą w pòłowie stalatégò wies bëła dobrã pòmòrsczi familie bòchenów w kùńcu stalatégò òsecczi majątk słëchôł do rodzëznë zielke mającë ha gruńtu szpecjalizowelë sã tuwò w chòwie òwców w latach bëła to miemieckô greńcznô wies òdwiedzającë òsek wôrt wëbrac sã nad łebã jakô płënie na nordã òd wsë w nié za baro szeroczi dolëznie òtoczony przitczima zalesonyma grzëpama wedle rzéczi prowadzy droga do dôwnégò młina w tãpczu i pałacu w paraszënie w òsekù stoji szlachòta jablóna dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô pòbłocé pl pobłocie wiôlgô szôłtëskô wies ë dôwny zemsczi majątk jaczi je kòle drodżi parłãczący strzépcz z wejrowã i lëzënã pòzwa wsë pòchôdô òd ji pòłożeniégò w stosënkù do stolecznégò dôwni strzépcza pò błoce pierszé wiadło ò wsë jaczi pòzwã pòdónô bëła w fòrmie poblocz pòchôdô z rokù z pòbłocégò pòchôdô szlacheckô familiô pòbłocczich herbù brochwicz w pòłowie stalatégò miéwcama wsë bëło òsmë szlachecczich familiów na zôczątkù stalatégò môlowi majątk òstôł rozparcelowóny midzë miestnëch chłopów a sama wies sta sã sedzbą wëszëznów gminë we wsë w dzélu zaòstôł sã tradicjowi ôrt zabùdowë z przebùdowónym stalatnym dwòrã a téż bùdinkã dôwny karczmë w pòbłocym stoji szlachòta szëmicha dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô tłuczewò pl tłuczewo wies leżącô kòle dôwny przëszlôdżi bez łebã òd strzépcza w starnã lëni ë lãbòrga pierwòszno wies zwa sã kluczimòst a pózni kluczewò lëdowô etimòlogiô dzysészą pòzwã dolmaczi trzôskã jaczi robią kamienie pòrëszoné bez łebã w wąsczim tu kòrëce pierszé wiadło ò tłuczewie pòchôdô z rokù wies z młinã słëcha do chmieleńsczi kasztelanie a pózni do starostwa w mirochòwie môlowi młin słëchôł òlëwsczim cystersom w rokù w tłuczewie mieszkało sztëk lëdzy a òkróm młina i piłë fùnksnérowa tu téż karczma w midzëwòjnowim cządze tłuczewò bëło sedzbą gminë słëchający do wójtostwa w lëni i starostwa w kartuzach na zôpôd òd wsë bëła państwòwô greńca pò wòjnie w tłuczewie zamieszkôł kaszëbsczi pisôrz aleksander labùda przede wszëtczim znóny jakno autor felietónów gùczów mack gôdô wôrt òbaczëc młin nad łebą z zôczątkù stalatégò w dzélu zaòstónym òriginalnym wëpòsażenim a téż dôwną pòwszechną szkòłã w jaczi ùcził i mieszkôł aleksander labùda w tłuczewie stoji szlachòta pólnicë dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô zakrzewò pl zakrzewo wies szôłtëskô na nôrdowò zôpadnym zberkù gminë lëniô pòzwa wsë pòchôdô òd ji pòłożeniégò za krzama òd lëni w starnã lãbòrga zakrzewò bëło ricersczim dobrã ë gniôzdã familie zakrzewsczich môlowi majątk w czasach pòlsczi repùbliczi òstôł pòsztëkòwóny pò rozbiorze pòlsczégò państwa nastąpiło sparłãczenié gruńtów majątkù i na kùńc stalatégò miôł òn ha wiéchrzëznë pò rokù zakrzewò stało sã pòlską greńcową wsą w zakrzewie wôrt òbôczëc historiczną starżacką remizã kòle jaczi stoji zabëtkòwi starżacczi wóz z zôczątkù stalatégò w zakrzewie stoji szlachòta jigrzana dëcha ze szlachù pòczuj kaszëbsczégò dëcha w gminie lëniô pòtãgòwsczé jezora pòl jeziora potęgowskie to karno pòlodofôłtowich jezorów jaczé wôpełniwają tzw pòtãgòwską rinnã chtërną ògrańczô òd nordë i zôpadu rozległi kòmpleks mirochòwsczich lasów pòzwa pòchôdô òd wsë pòtãgòwò wszëtczé jezora charakterëzëją sã dosc wiôlgą głãbòkoscą i długòscą a téż niewiôlgą szérzą jejich wòda mô jasnoòrzechòwą farwã pòchôdającą z farwników jaczé wëstãpiwają w lëstach òtaczjącëch je bùków na wschòdze leżi jezoro lubògòszcz jaczé je krôjòbraznym i floristicznym rezerwatã kòl jegò nordowégò ùbrzegù są zlepieńcowé grotë nad zwãżëną parłãczącą pòstãpné jezora kòcankò ë pòtãgòwsczé je widzënkòwi pùńkt zosynk zôpadny kùńc pòtãgòwsczich jezorów twòrzą sparłãczoné za sobą jezora czôrné ë biôłé do karna jezorów trzeba wrëchòwac téż jezora folwarczné junno kamienicczé òdnoga swiãté kòl karna jezorów pòtãgòwsczich jidze turistny szlach kaszëbsczi rétnik jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha rétnik je to mëti duch co mani lëdzy czarodzejską mùzyką haszczisz ògrôdzô mùzykańtów ale pòdetkiwô jima zaczarowóné skrzëpice i trąbë abò jejich zamiéniô na zaczarowóé robi to wiedno w czasach zakôzónëch na rozgracjach we wiôldżim pòsce abò agweńce lëdze gôdalë mùzykùje jak rétnik w jegò rãkach te skrzëpice jaż gôdają gwës rétnik mù je dôł czej na tëch skrzëpicach zamùzykòwôł tej barch tuńca ògarinôł wszëtczich tak zagrôł na tim czarodzejnym flece że rutë dërżałë w òknach czej rôz zagrôł na zaczarzonëch trąbach tej nichtos ùzdrzôł rétnika jak nëkôł z dzewusem w szôlony tuńc jidzesz na mùzykã wëstrzegôj sã téj rétnika rétnik stoji w lëni kòl ùrzãdu gminë damk jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha kaszëbsczi lud je barzëczkò òbszcządny je téż òbszcządny w słowie i gôdce wiele mësli a mało gôgô ale nie lëdô tëch co nick nie gôdają le wiedno damią i mùczą damk je mërawim duchã tajemnotë i krëjamnotë barni i ògrôdzô damkùw mùczków samsonów i milczków a do nich to nôleżą wszëtczé gùsła ùroczi i czarzbë ten ôrt lëdzy nie jimô sã niżódny ùtcëwi robòtë le brzątwi w czôrnëch mëslach i roji ò tajemnëch szëkach czarodzejnëch z teôrtnëch lëdzy lëglë sã pierwi gùslarze czarzbóni i czarzbónczi czarownicë i czarownice krëjamnô wiada przedërcha do naj czasów i jesz dzys dô ù nas lëdzy co mògą ùroczëc i ùrok òdczënic co pòd ògardzym damka mògą różã i jiné bòląca zazegnac i procëmstawic sã rozmajitim chòtobóm i chëróm lëdze gôdalë to je taczi damk nick nie robi le dami damk ni eznaje smiéchù jak czarzbón dami i mùczi wëstrzegôj sã te damka damk stoji w miłoszewie kòl spòdleczni szkòłë jablón jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha jablón to demòn sadów sprôwca kradzë brzadów i jarzëtwë mieszkô w ògardach i sadach dzejô w lëdzach je dëchã niżeszi randżi słëgą pòkùsë matczi strôszają nim swòje dzôtczi jablón jesz dzôsô dzejô le ju nié tak mòckò jak pierwi jegò dzejanié i miono dżinie westrzód lëdzy żëje le jesz w gôdkach i pòwiôstkach lëdze gôdalë òb noc jablón gòspòdarził w naszim sadze jablóni skredlë szys wszëtek nasz brzôd jablóni pòczwordelë zôgónczi i wëkredle nama kapùstã w tëch kùrpach sedzy jablón jablón mô gò czësto òsamòtóné nie chòdzëta tam bò jablón sedzy na jabłónce i na waj dulczi pòżdôjta le jablón waj weznie charłãzy jak jablón jablón gò ju mô na swòjim rzetuskù jablón stoji w òsekù przë przëstónkù w westrzódnim dzélu wsë bòrowô cotka jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha bòrowô cotka strogòtlëwi duch bòrów sostra bòrówca barni lasowé zwierzëce ptôchë i dobrëch lëdzy ògrôdzô dzecë przed czarownicama i maniewidem czej starszi jidą bez las tej bòrowô cotka daje dlô dzôtk zôbôwczi bómczi i òrzechë dzecë wiele dostôwają òd starëszczi bòrowi cotczi lëdze gôdalë bòrowô cotka pase zajce i sôrenczi héwo môta òd bòrowi cotczi pùdzemë do bòrowi cotczi za òrzechama bòrowô cotka stoji w smażënie przë stalatnim dworkù dzysô je tuwò òstrzódk rehabilitacje dlô ùzależnionëch lëdzy grzenia abò grzenk jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha grzenia to strogòtlëwi duch i ògradzan spikù i snicô żużulkô marësznëch lëdzy do spikù i jich bùdzy welësznëch ze spikù nié le dëcht lëdzy ale grzenk zybie do spikù zwierzëce fiucëznã i òwadzëznã szëkùje jejim leże i mô je w ògradzym w jejich zëmòwim spikù grzenk czerëje snicym wëprowôdzô nas z bezchwatnégò cała i pòkazëje nama dze më czedës bëlë i co nas żdże w przëchadnym ale më naszigò pòwiãzu z przeszłotą i przëszłotą i wszechswiatem ni mòzemë rozmiôc bò felec nama krëjamny wiadë staroswiecczich egiptów co no stoja wiele wëżi jak teôrtnô wiada ùczałëch naszich czasów lëdze gôdalë mùszã jic spac bò grzenk sã ju do mie mô zéwiesz gwës grzenk ce ju bierze pòscelë wërë bò grzenk mie ju do se òchli grzenia mie tłëcze jidã so spac żużkôj le żużkôj bò grzenk cë ju piôsk w òczka sëpie spiochù z ce je jistny grzenk grzenia je ju krótko bernard zëchta grzenia stoji w strzépczu kòl kaszëbsczégò òglowòsztôłcącégò liceum bernard zëchta słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej ossolineum wrocław warszawa kraków tom i s pólnica to je pòlnô ùkôzka a téż jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha strôgô snôżô i pësznô pòlnica duch białgłowsczigò ôrtu dzejô le dëcht latem calëchnô nagô z winôszkem z kwiatków na głowie wiérzchùje na rãdim szëmlu òbjeżdżô pòla i łączi i dze le wezdrzi tam wszëtkò rosce w òczach chto chòc le rôz pólnicã ùzdrzôł ten je ùrzekłi i czecznieje z nieszczestlëwi lubòtë lëdze gôdalë pò tim deszczu pólnica òbjeżdżô pòla stôri jãdroch miôł bòdôj miec widzóné pòlnicã na jawie lôtô za tim dzewusem jak za taką pólnicą pólnica gò mô ùrzekłé pólnica stoji w tłuczewie kòl klepiska do grë w balã jigrzan jeden z dëchów jaczé stoją w gminie lëniô na turistno nôtërnym szlachù ò pòzwie pòczuj kaszëbsczégò dëcha jigrzan je to strogòtlëwi duch ògradzan jigrów i jigrzëcznëch ùbaw tunów i wszelejaczich rozgracëji za czôs pierwëch bëłë jigrë we wiôldżim ùwôżanim kù tczë słuńca ògnia i widu w swiãtëch gajach na grzëpach abò ùrzmach przë notészi mùzyce pôlëlë sobòtkã i sã wieselëlë tunilë i wëstwôrzelë widzawiszcza jakl na przëmiar scynanié kani jigrë rokroczno òdbiwałë sã latem na jigrzëcznëch górach w nôkrótszą noc w rokù jigrzan jesz dzys żëje i dzejô w sobòtkach lëdze gôdalë jigrzan dzejô wama redosc jes wiesołi jak jigrzan sobòtka sã pôli na jigrzëczny le dëcht na jigrzëczną kwitnie parpac w jigrach chwat i zdrowié a szczescé w parpatnym kwiôtkù jigrzan stoji w zakrzewie kòl jigrowégò placu dla dzëci egipt arab mir egipsczi dialekt mr łac aegyptus stgr to je wiôlgie państwò na nilem w nordowo porenkowi africe i dzelowo w azëji przez sinajsczi półòstrów ze stolëcą i nôwikszim gardã w kairo jine wôżne gardë to aleksandria luksor giza karnak abydos aswan abu simbel port said suez i fajum egipt leżi nad nilem nôwikszą rzéką swiata i afriki w nilu roscą papirusë lotosë i żëją rzeczne zwiérze jako krokodilë i hipopotamë egipt ma granicã na nordze ze strzódzemném mòrzem na pòrénkù egiptu je czerwióne mòrze z howingą suezu i howingą akaba na zôpadze egipt ma dzel pustini sahara chtërna graniczë z libia i na pôłnim egipt ma granice z sudanem kòl lat temù nad nilem òstała ùsôdzona stolemna ciwilizacëjo stôrożëtnégò egiptu znôna z piramid chtërna warôwała wicy jak lat stôrożëtni egipt to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata dzelona na predinasticzni cząd stôre państwò strzódne państwò i nowe państwò w predinasticznim okresie ni kraj to bëłë stolemne apartne kraje górni egipt na nordze kòl delty nilu i dólni egipt na pôłnim zdłużą nilu przednicë stôrożëtnego egiptu mielë miono faraon jakò faraon ramzes faraon cheops faraonka hatszepsut abò faraonka kleopatra pierszi faraon narmer sparłãczeł dólni i górni egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraonską dinastiã egiptu dzys historëjô stôrégò egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne jakò cząd dinastii xii abo cząd dinastii vii egipscze faraone bùdowale stolemne piramide i swiãtnice dla baro wielu egipsczich bògow i bòżën egipsczi religie jak izida amon ra bastet maat oziris szemet hathor thot anubis chnum i jin w sttôrożëtnim egipcie brëkòwano hieroglifë do pisania na papirusach i mumifikowano lëdzë po smerci do dzys w egipce mozna òbôczëc ne downe piramidë nekropolie faraonow i swiãtnice a egipscze mumie papirusë szlachotë i jine egipscze stôrodôwnotë mozna òbôczëc w egipsczich muzeach a téż w muzeach na całim swece jakò w parizu bërlënie i w polsce grif pòzwa pòchòdzy z grecczigò gryps łac gryphus i òznôczało cos héklowatigò to pòwiôstkòwi zwiérz w pòłowie lew w pòłowie rabùszny ptôch òrzłową mô głowã sznobel skrzidła i krale òn téż mô pótë srąb i ògón lwa lëdze antikòwi ùznôwelë że grifë pilëją górów złota a dzérzników chtërny próbùją tam pòdéńc pòriwają razã z kòniama w strzédnëch wiekach szlachòtë grifa zjawiłë sã w europie mòże bëc że przęnioslë je pierwsi ricerze co wãdrowelë pò rozmajitëch krajach w pòmòrsce i kaszëbsce grif je òd xii wiekù ale òstateczno za herb kaszëb ùznôł gò aleksander majkòwsczi grif herb ksyżëców chtërny czedës rządzelë na kaszëbach ten pòwiôstkòwi zwiérz mô tylny dzél lwa ale téż dzëbã i dwa skrzidła wiôldzégò òrzła na głowie òn mô ùszë jakno herb lãbòrzkò bëtowsczi zemi òn béł czôrny na żôłtim tle zdrzi w lewò ógón mô zwiniãti midzë nogoma żôłté grifë są w archikatédrze w òlëwie derdowsczi pisôł ò żôłtim grifie na czerwionym tle cządnik gryf z r miôł na winiece grifa a szlachùją za nim te z kaszëbsczëch wësziwków trepczik pisôł ò a majkòwsczim kniezową bò pòczestnosc cë znanką tą chce dac przëmierzé zrzesz midze bògã a jizraelitama bóg przërzekł jiscënk ò jizraelsczi naród prowadzëc gò ë bëc z nim jizraelicë przërzeklë bògu bëc jegò narodã kòchac gò ë przestrzegac przëkôzënków wj nie bëlë temù do kùca wierny robiëlë lëchò w òczach bòga nie przëjãlë téż jezësa jakno mesjasza sëna bòżégò zrzesz zawiérôł bóg w starim testamence z prorokama noem abrahamem i z całim jizaelem pòd sënajem zalakowóny krwią celców to òstatny òbrzeszało jizraela do wiernote jahwe ë pòswiącëwało naród dlô bòga dlô proroków je òno wiernotą bògù wobec niewierny òblubienice jizraela równoczasno je òno pòdstawą òdnowieniô na przindnosc związkù òsłabłégò przez ta niewiernotã òdnowienié mô charakter nowégò zrzeszeniô zawartégò przez bòga z jégò ludem z kòscołem zalakowóné òstało krwią jezësa christusa chtëren je rãczelnikom ë arciksãdzem tegò zrzeszeniô kòminôrz rzemiãsnik chteren zajimô sã czëszczeniém kòminowëch dargów kòminôrz mòże lëdzóm pùcowac piécczi doma ju w iv wiekù lëdze zaczãlë bùdowac kòminë czedës na kaszëbach bëłë bùdowóné szeroczi kòminë na dwa métrë w kwadrace ù pòdstawë wark kòminôrza pòwstôł razã z technologicznym pòkrokã w swiece czedës lëdze zmerkalë że òdżin mòże przeniesc baro wiôldżi stratë tam gdze nie achtnie sã robòtë kòminôrza tedë òni ùznalë że kòminë mùszą bëc wëmiôtóné przez kòminôrza to nastało midzë kaszëbama pôrã lat pò i swiatowi wòjnie za tą robòtã przë kòminach wszëtczich bùdinków trzeba bëło płacëc i gbùrzë nie chcelë słëchac tegò nôkazu patrónã kòminôrzów je swiãté florian chtërnégò wspòminô liturgio w katolëcczim kòscele maja przòde lat sã stronama gòdało że jak widzisz kòminôrza te mùsisz sã chùtkò złapic za knãpka te òn mòże przëniesc szczãscé stronama biwało tak że kòżdô gòspòdëni chca żebë ji chëcze kòminôrz òdwiedzôł nôprzód bò jegò ruchna bëłë tedë jesz czesté niéòsmòloné sôdzą ta gòspòdëni do chtërni òn przëszedł piérszi ta bëła sczãslewô augùstin chrabkòwsczi jak jô béł bògati banino s piszczówkòwé òrganë są klawiszowim aerofonicznym ë téż idofonicznym mùzycznym jinstrumentã chtëren colemało je bùdowóny w kòscołach pipówkòwé òrganë są nôwikszim jinstrumentã jesz nicht nie wëmëslił wikszégò rozmiarowò ë ji téż jilosce zdrojów zwãkòwëch wałów sumariczny mòcë jakò je emitowóny do òkòla dinamiczny i baro czãsto rozmajitoscë farwów ë kóloristiczy mòżebnosce przebiérają òne nawetka simfoniczną òrkiestrã chòc graje na nich blós jeden człowiek rozcygłosc skale zwãków w wiôldżich òrganach wënôszi kòle òktawów co je pòrównywalny z òbrëmienim zwãków jaczi są òdbiróny przez lëdzczi ùchò òd hz do kòle khz na swiece są jinstrumentë chtërne mają jesz wikszą skalã ò òrganach mòżemë gadac tej czej jinstrument mô trzë dërżéniowé znanczi sistem zasëlaniégò skłôdô sã w òrganach z miechów elektriczny dmùchawinë rézerwùarë ë tiż kòduktów to je lëftowëch kanałów miech czerpakòwi je to ùrządzenié scëskający lëft ë wësëlający gò do rézerwùarë żebë wëzwëskac akùrôtny cësnienié przódë lëft do òrganów béł pómpòwóny przez człowieka chtëren zwôł sã kalikantã przë ùdzélu nożnëch pedałów abò rãczno przë pomòcë wrãdżi terô do pómpòwaniégò lëftu są stosowóny dmùchawë òdbënowé chtërne nëkô elektriczny mòtor dmùchawa wentilator mòtór je to ùrządzenié jaczi je nanëkóny elektricznym mòtorã jegò zadaniém je tłoczenié leftu do rezerwùaru òd cziledzesąt lat dmùchawa zastãpiwô w òrganach czerpakòwi miechë i robòtã kalikant kalikańta rezerwùar magazyn dzysdnia zwóny je téż magazynowim miechã je to samòstójny elemeńt leftowégò sistemù przejimô òn left jaczi je tłoczony przez czerpakòwi miech abò przez dmùchawã magazynëje je i wëtwôrzô cësnienié jaczi je pòtrzébny do zadãcégò piszczówków ë téż do dzejanigò jinszich pneùmaticznëch ùrządzeniów kònduktë są to kanałë jaczima left je przekaziwóny pòmiédzë elemeńtama sistemù zasylaniégò jaż do wiatrownic abò jinszych ùrządzeniów wëmagającëch pneùmaticzégò napãdu mògą tiż wëstãpòwac konduktë miédze wiatrownicą a piszczówką czej ta nie je ùmieszczonô bezpòstrzédno nad òdpòwiednią dzurą w wiatrownicë kònduktë wëkònywóny są z drewna tekturë ołowiu plastikù i jinszëch sztëcznëch twòrzëwów jich przekrój mòże bëc prostonórtowi abò òwalny szérzawa kònduktów mòże wigòwac sã òd cziledzesãc do czile milimétrów i je zanôléżnô òd iloscë i cësnieniégò przesëlónégò leftu stołã grë nazéwómë element òrganów w chtërnym są ùmieszczoné przërządë przestôwniczi klawiaturë rãcznô i nożnô jaczi pòzwôlają grac na jinstrumence wòlnostojący nieprzëległi do òrganowi szafë stół grë nazéwóny je kòntuarã czãsto chòc nie je to prawidłowo kòntuarã nazéwô sã stół grë przëległi do òrganowi szafë w jinstrumeńtach ò mechaniczny trakturze manuał z łac manus rãka rãcznô klawiatura w nômniészëch òrganach jedna nôwiãkszi òrganë na swiece mają jich sétmë chtërnô òbsłëgùje przede wszetczim przëpisóny do se dzél jinstrumentu manuałë czãsto mają pòzwë chtërné są colemało pòzwama sekcjów przez nie òbsługiwónëch np registrowé włącznik głos register włączô òsóbny grupë piszczówków ò jinszim brzmienim flet fagòt i czãsto ò jinszi wiżawie zwãkù m in stopòwé stopòwé stopòwé tak zwóny stopaż registra òkreslô długòsc nôwiãkszi piszczówczi danégò głosu w stopach i jegò wiżawã w stosunkù do mùziczny notacji np òkreslenié głos òsmëstopòwi òznôczô że nôwiãkszô piszczówka tego głosu jakô òdpòwiedô zwãkòwi c c wiôldżi w pisownie mô òsmë stopów długòscë i nie je registrã transpònującym przëcëskając klawisz c c wiôldżi przë włączonym registrze òstaje ùruchòmionô piszczówka jakô wëdôwô zwãk c register szesnôscestopòwé transpònëje ò òktawã w dół klawiszowi c òdpòwiôdô tej w brzëmieniu zwãk c c kòntra register trzëdzescedwastopòwé spòtikóny w europie blós w basowim pedale transpònëje ò dwie òktawë w dół przëcëskając klawisz c òdzéwô sã piszczówka c c subkòntra registrë wëdôwają zwãczi ò czãstotlëwòscë wëższi ò jedną dwie abò trzë òktawë òd tonu zapisónégò w nótach np klawiszowi c c wiôldżi ódpòwiôdają tej zwãczi c c c w òrganach czasã wëstãpùją dodatkòwé ùrządzenia są óne pò to bë ùbògacëc i ùrozmaicëc brzmienié jinstrumentu ë téż ùłôtwiają grã dodatkòwé ùrządzenia to krëjamnô wòjskòwô òrganizacëjô pòmòrsczi grif pòl tajna organizacja wojskowa gryf pomorski to bëła wòjskòwô òrganizacëjô òb czas ii swiatowi wòjnë w rësznoce zatôrczënkù òna bëła na kaszëbach nômòcniészą òrganizacją i bëło w ni wiele kaszëbów z pòczątkù òna zwała sã kaszëbsczi grif a pòtemù pòmòrsczi grif ji ùtwórcą béł szkólny józef dambek a prowôdnikã ks płk józef wrëcza pò ii swiatowi wòjnie z pòmòrsczégò grifa mógł jidz np do òbëwatelsczi milicje ò ùcemiãgach żëcô i biôtczi kaszëbów wcygniątëch do rzeszë a chtërny miele w krótczim czasu bëc zgermanizowóny w całoscë zeswiôdczô to że wiele żebë retac żëcé ucékało do generalnégò gùbernatorztwa abo bënë miemców w òstatnym czãdze wòjnë kaszëbów òbjimnãłë colemało tragedie sparłãczoné z wmaszérowanim czerwiony armie w nym gwôłtë i wëwôżanié bënë rusczi czasã za ùral na sybiriã skądka wiele ju nie przëszło nazôt trôfiało sã to òsoblëwie młodim lëdzóm w tim téż bëtnikóm rësznotë zatôrczënkù w rokù ùrząd do sprawów pùblicznégò bezpiekù w gdinie jinteresowało co robią dôwny nôleżnicë pòmòrsczégò grifa ò grifie i stutthofie napisôł francyszk grucza tak czej w akcji grifa szedł w lëft jeden z wòjnowëch òkrãtów pòdwòdnëch za to wiele lëdzy pòzamklë gméw abò téż gniéw gwar gn yef gn eva pòl gniew miem mewe garc w dërszewsczim krézu w pòmòrzczim wòjewództwie nad ùscém wierzësë do wisłë wôżne stôrodôwnotë w gméwë to krzëżacczi zómk i palast królowë marysieńki sobiesczi jinsze miona gardu i w zdrojach to téż we zdrojach ordinis gymeu cum tota wansca gmewam etiam cum tota wansca fals gimen gymeu kòpijô z xvii w mewa kòpijô ze xvii w ue gimeo cum tota wanska vulgariter appellantur guod nos terram nostram wanzeke alio nomine vocatam mewe gymeu kòpijô gymev gymew de wansk sive de gmew mewa gniew gmewam sive wanzeke gmewa terram gmewi sive wanzek kopia in wansk gimew fals gymew kopia gmew gimea kòpijô videlicet gymea sive wanzeke gemeve gemewe mewam gmewa gemewa kopia gnieva mewe kòpijô mewa mewa kòpijô ze xviiw gmewa kopia z xiv w mewe gmyew alias mewe gnyew gnyew mewe gnyeff gnyew mewa mewe gniew gniewu gen gniewiem instr gniewem instr mewa gniew civitate mevensi gniewie loc mewa gmewem instr gimea a gniew gniew meva mewe gniew gniew niem mewe gniew gniew gnjv cenôwa lëdztwò gardu wiéchrzëzna gardu km wòjcech czedrowsczi ùr lëstopadnika ùm łżëkwiata to béł jinżinéra i kaszëbsczi spòlëznowi dzejôrz jegò òjc władisłôw béł sãdzą w gdini chtëren zdżinął w r w lasach krótkò wsë wiôlgô piôsznica wòjcech czedrowsczi béł przez wiele lat przédny redaktor pomeranii chtërna je cządnika kaszëbskò pòmòrsczégò zrzeszeniô w rokù dwa zestawë spiéwków j trepczika bëłë wëdóné przez karno sztudérów kaszëbów òrmùzd z gduńska w chtërnym òn béł dzejôrzã służbã bezpiekù swégò czasu prowadza òperacjową sprawã ò kriptonimie grif chtërny òn béł figùrantã to je òsobą rozprôcowiwóną przëczëną òsoblëwégò nieùbëtkù westrzód fónkcjonariuszów pòliticzny pòlicje lëdowi pòlsczi bëłë lëstë chtërne krążëłë midzë rómpsczim a nôleżnikama òrmùzda z aktów wëchôdô że bëłë òne krëjamno czëtóné przez robòtników esbecczégò wëdzélu w wëdzéle ò taczi pòzwie zajimałë sã prawie krëjamnym przezéranim lëstów wòjewódzczi kòmańdë òbëwatelsczi milicje w bëdgòszczë pózni wëdzél iii ti sami kòmańdë co zajimôł sã prowadzenim sprawë procëm rómpsczémù pòdzelił sã wiadłama jaczé zwëskôł dzãka tim lëstóm z wëdzélã iii w gduńskù jeden z nëch lëstów òn napisôł do jana rómpsczégò pòchôdôł òn z gromicznika rokù w czedrowsczi przeprôszôł w nim rómpsczégò że nie napisôł gò pò kaszëbskù pòtemù òn béł przédnikiem w karnie sztudérów pòmòraniô z rokù je redagòwóné przez niegò nauczanié w przëpowiôstkach skaszëbioné przez e gołąbka wëjimk z nowégo testameńtu a pòdarowóny janowi pawłowi ii w wòjcecha czedrowsczegò wëdowiznie arkun a pòtemù czëc bëło wëdónëch wiele wôżnëch dlô kaszëbów ksążków òn przënôlégô do karna lëdzy chtërny bëlë wëprzédniony przëznôwónym przez karno sztudérów pòmòraniô medaliã stolema òstatné lata òn mieszkôł w kartuzach na jegò pògrzébie w kartuzach bëlë senatorowie wojewòda przédnik kartësczégò krézu a téż wiele przëdónów staniców partów zrzeszeniô i jinëch lëdzi pluton karzełkòwô planeta plutoid nôwidniészi òbiekt w kùiperowim pasie òstôł òdkrëti w przez amerikańsczégò astronoma clyde a tombaugha òd czasu odkrëcégò do béł ùznôwóny za dzewiątą planetã słuńcowégò ùstawu zélnika midzënôrodnô astronomicznô ùniô òdebrała plutonowi status planetë to òznôczô że słuńcowi ùstôw pò prôwdze skłôdô sã z planetów wkół plutona krążi co nômni ksãżëców z chtërnëch jeden charon mô strzédnicã leno na pòłowã mniészą òd samégò plutona pluton pòliczony òstôł pòmidzë karzełkòwi planetë temù że nie zjiscywô wëmògów nowi definicje planetë co zrzeszoné je m jin z jegò masą wiãkszą masã jak pluton mają nawetka niechtërne satelitë planetów miesądz kallisto ganimedes eùropa io titan i tryton òd drëdżi stronë pluton je wiãkszi niż tipòwi transneptunowy òbiektë a téż wszëtczé planetoidë chtërne krążą wkół słuńca asio otus to je ôrt ptôcha z rodzëznë strigidae òna je wiele wikszô òd klatati sowë a żëje w lasach z grëbima drzéwiãtama i lubi jiglënowi lasë kòl zelestrzów pòlów ë łąków ta sowa w dzéń spi a w nocë jachtuje òb wieczorë czedë dnie są dłudżi a noce krótczé mòżne ją czasem òbaczëc jak ona niskò zemi lôtô tedë òna mòże bëc głodnô abò mô pisklãta do wëkarmieniô òna mô wkół òczu pióra ale do jachtowaniô òb noc barżi je ji pòtrzébny słëch to co wëzdrzi jak ùszë wcale nima nie je to są pióra chtërné zmieniają ji wëzdrzatk w dzéń òn ùszati sowë sedzi na ùlubionym drzewie krótkò pnia przez to cażkò gò je ùzdrzec jegò farwné piôra są wnetka taczé jak farwa pnia i cążkò gò òbaczëc òsoblëwie jak zamknie òczë mòcné drapce ptôcha mòckò chwëtają sã wietwi ta sowa mòże ùstawic dwa pôlce do przôdkù a dwa do tëłu przë tim òna mòckò zacyskô drapce na wietwi ë chòc wieje mòcny wiater nie spadnie a mòże nawetka tak spac jachtuje na brzégach lasa ë na kùczewach bò tam mòże chùtkò na zwierza trzasnąc òna nasłuchùje i ùzérô za môłima suskama np mëszama i czasem ptôchama na zwierza spôdô z górë i chwëtô gò drapcama ta sowa colemało nie bùduje swòigò gniôzda òna niese jôj w gniôzdach pò jinëch ptôchach np srokach ji wiôldżi òczë dobrze widzą przë môłim widze ale do jachtowaniô òna ùżiwô swòjégò dobrégò słëchù sztiwné pióra kòl òczów i dzoba zbiérają fale zwãkòwé i czerują je do ùszów dzãka mòżnocë òbrocaniô głowë w kòżdą stronã sowa mòże łatwò zlokalizowac òfiarã i chùtkò na nią trzasnąc chòc je cemno długòsc cała samiec mô kòle cm samica kòle cm długòsc skrzidłów samiec kòle cm samica kòle cm wôga samiec ok g samica ok g stonehouse bernard francis john zwierzęta naszych lasów poznań s miodnô pszczoła apis mellifica l syn apis mellifera l tó je ôrt ze szlachù pszczoła i rodzëznë prôwdzëwëch pszczołowatëch hòdowónô przez człowieka ju w starożitnim egipce dôwni wëstãpòwa w europie azji i africe a dzysô je na całim swiece miodnô pszczoła żëje w familiach zwónëch rojama chtërné skłôdają sã z robòtnic samców trónów i pszczeli matczi królewiónczi żëją wiedno w wiôldżich rodzëznach rój mòże liczëc òd do òwadów zanôléżno òd sprawióny robòtë maja rozmajitą bùdowniã i ùfarbòwanié mają długòtã cm cało tegò òwôda je czôrno żôłté i prawie całé we włoskach mają człónowi różczi ji maklënë są dosc krótczé a skrzidła przezérné na tëlnëch òdnogach mają kòsziczczi chtërne są do przënoszeniô kwiatowégò piszkù pszczołë mògą latac òd wczasnégò zymkù tam gdze są kwiatë z chtërnëch mògą wząc kwiatowi piszk i nektar kwiatny sok zajimajã sã fùdrowaniém królewionczi i pònarwów bùdowaniém flastra wërôbianiém miodë i pierzdżi òchróną gniôzda zbieraniem nektarë i kwiatowégò piszkù òb czas sekundë lôtaniégò robią òd do métrów i walą skrzidłama razë mô długòtã mm i nié mô na nogach kòsziczków żëje kòle lat i zajimô sã skłôdanięm jajów kòl w całim zëcim larwë wëkluwają sã z jôj chtërne matka zniosła w wòskòwëch kòmórkach wãdzë pònarwë robotnic i trónów fudrowóné są mléczkã przez pierszi dni żëcégò larwë namienioné na króléwiónczi przez całé czas rostë rozwij òd jaja do dozdrzelałégò warô w przëtrôfkù robòtnicë dni tróna dni królewiónczi dni pszczelô matka mô gargùle żuwaczkòwé chtërné wëdzelają substancëje hormonalné dzãka nima decidëje ò sprôwianim sã robòtnic bùdowaniô plastrów abò jinszi dzejanié felënk matczi zaczinô nieprządk w plecónce i całowny rozprzig pszelégò rojë z niezaòdzónëch jôj wërôstają trôte to znaczi trónë chtërne nié mają żągłów wëstãpiają blós òd zymkù do lata òdbëwają kòpùlacëjã z młodëma matkama a pózni są wënëkùnë przez robòtnice za rój i dżiną francëszk z asëżu giovanni bernardone nazywôny biôdôkã z asëżu ùr abò w asëżu zm rujana w porcjunkuli kële asëżu włosczi duchowny katolëcczi diakón załôżca zôkónu francëszkanów misjonôrz mistik sredniowieczny stigmatik świãti kòscoła katolëcczigò uwôżóny za prekursora ekòlodżi francëszk ùrodzył sã w italji w asëżu w rokù syn bògatégò kùpca piotra i joannë swiãti francëszk rozlubił sã w jãzëkù frańcësczim dlôte nazwalë gò francëszkã czedë miôł lat wzął ùdzyl w wòjnie miãdzy asëżem a perudżią w latama i roku zdradzóny przez drëcha dostôł sã do sôdzë w perudżi tam cãżkò zachòrowôł i òstôł ùwòlnióny w rokù i wrócył do asëżu òd rokù widac wiôlgą zmianã w pòstãpòwanim francëszka wiôlgô chòrosc pòmògła mù òdnalézc drogã do christusa baro hòjnie òbdarowôł spòtkanégò pò drodze trãdowatégò i dôł mù kùsk pòkòju w asësczim kòscële san damiano jesénią tegò samégò rokù ùczëł głos christusa chtërën gôdôł z jikònë krziża i kôzôł mù ic i òdbùdowa kòscół krziż z san damiano pòrzucëł bòkadoscë dodóm swòjégò tatka i òstôł ùbòdżim chòdzyl proszącë ò chléb gromicznika roku francëszk zdjął habit eremicczi i zaczął nosëc prostą bruną sekniã z bòsyma stopama zaczął wòłac do lëdzy żebë sã nawrócëlë na zymkù w niechtërnych zdrzódłach rokù francëszk pòprosëł w rzymie ò zatwiérdzenié swòjé regùłë innocenti iii pòd wpłiwã snu zatwierdzëł regùłã w śnie tim papiéż ùzdrzôł òbalajãce sã mùrë bazyliczi lateransczé i biédôka chtërën w jegò òczach stôł sã òlbrzimã i ùrëtół lateran we francëszkù innocenti pòznôł knôpa ze swégò snu i zatwiérdzył francëszkańsczi spòsób żëcô pòlecëł bracom mniéjszym głoszenié nawróceniô i pòkùtë wrôcając z rzymù francëszk zatrzymôł sã w rivotorto a pòstãpno w pòrcjunkulë pòd asëżã gdze mômë kòlibką francëszkanów tegò samégò rokù francëszk założëł trzeci zakón dlô lëdzi świéczich óstôł załóżcą zôkónu bracy môłich zôkón francëszkańsczi ùmarł rujana rokù francëszk z asëżu je patrónã albertinów francëszkanów kapùcynów francëszkanów kònwentualnëch bernardinók kapùcinek klarisek kòletanek założônëch przez św koletę boylet tercjôrzy mariawitów włochów asëżu bazyleji akcjë katolëcczé aktorów slepich pòkòju robòtników tapicérów biédôków wiãzniów hańdlôrzy zwierząt harcerzy i chòwôczów ptôctwa dómòwégò w rokù jan paweł ii ògłosył sw francëszka patrónã ekòlogów i ekòlodżi w rokù w krakòwie francëszkanie założëlë ruch ekòlogiczny sw francëszka z asëżu refa francëszk miono germańsczé frank wòlny człowiek wòlno ùrodzóny data ùrodzeniô abò w asëżu data śmiercë rujana kòscół wyznaniékatolëcczi anglikańsczé ewangelicczé data wëswiãceniô lëpińca asëż przez grzegòrza ix wspómnienié rujana patrón różnich zôkònów włoch asëżu bazyleji akcji katolëcczé aktorów ekòlogów slepich pòkòju robòtników tapicérów ùbòdżich wiãzniów hańdlôrzy zwierząt harcerzy i chòwôczów ptôctwa dómòwégò òsoblëwé môle kùltu bazylika św francëszka w asëżu bazylika matczi bożé anielsczé francëszk skansen pòtocznie pòzwa mùzeum na wòlnym lëfcë chtërnégò célem je zaprezentowanié kùlturë ludowô dóné òkòlë abò téż ekspozycëjô òbiektów stôrodôwnych archeologowich bùdownych etnografnych pòlsczi mùzea skansenowsczi zrzeszają sã w zrzeszeniu mùzeów na wòlnym lëfcë nôstarszim skansenem w pòlsce je kaszëbsczi park etnografny we wdzydzach kiszewsczich pòzwa tego tipù mùzeów pòchòdzy òd szwedzczi pòzwë własnô parkù skansen ùżëtô dlô òdemkłi w przez artura hazeliusa ekspozycëji przëkłôdów architekturë drewnionô z môlu całégò kraju na wyspie djurgrden na terenie sztokhòlmù gdze pò rôz pierwszi przëgòtowano tego tipù zbiér stôrodôwnotów przeniesono tam z rozmajitich môlów kraju apartny dlô nich bùdynczi wiejsczi stołowi tenys téż pingpong to je takô jigra w chterné biorą ùdzél jigra pòjedincznô abò òsobë ijgra dëbëltowô zanôlégô na òdbijanim môłé bali rakétą tak bë przeleca nad satką na drëgą starnã stołu bala muszi dotknąc stół le rôz blós nié z lëftu pùnktë sã dobëwô za ùderzenia chternëch drëdżi grôcz nie òdebrôł òd rokù cziedë niechterné zasadë stołowégó tenysa doś istotnie sã zmieniłë set rozgriwóny je do momeńtu w chternym jaczis z miónkôrzów dobãdze punktów wczesné zwykle grô siã do wygranych setów lub na imprezach wëższé randżi np mistrzowskiej stołowi tenys narodzëł sã w latach xix stalatégò w anielskô z czasã jigra stawała sã corôz barżi pòpùlarnô òsoblëwie wëstrzód bògatëch pòstanowiono hańdlowac sprzãtã do jigrë chiżnié ùżiwano rzeczë codniowégò ùżitkù pòzwa pingpong pòwsta òd charakteristicznégò dzwiãkù òdbijané bali w rokù pòzwa zosta zastrzegłô przez janielsczégò fabrikanta sprzãtów j jaues son ltd ping pong béł ùżiwóny jakno pòzwa òb czas jigrë drodżim sprzãtã jauesa chò w tim samim czasu jinszi fabrikancë ùżiwalë pòzwë stołowi tenys pòstãpną zmianã wprowadzëł james gibb janielsczi entuzjasta stołowégò tenisa chterën to pò wanodze do usa w zaczął ùżiwa bali z celuloidu wôżna data dlô stołowego tenisa to rok cziedë to e c goode wprowadzëł òbłożenë przëklejané do desczi na zaczątkù xx wiekù jigra bardzo chùtkò sã rozwija a w òdbëłë sã nawetka nieòficjalné mésterzka swiata w òstôł założoni janielsczi part stołowégò tenisa jan table tennis association a w pòwsta miãdzënôrodnô federacja stołowégò tenisa jan international table tennis federation w w roku w londinie òdbëłë sã pierszé òficjalné mistrzostwa swiata w rokù pò rôz pierszi stołowi tenys béł zapisóny w programie òlimpnëch jigrach w seùlu òd jaczégòs czasu ittf stara sã zmienic zasadë jigrë bë bëłë jak nôbarżi zrozmiałé dlô kòżdégò kibica abò òbzérnika na swiece pòjôwiają sã różné wersje stołowégò tenysa dze grô sã balą ò przemiarze milimetrów czë tzw krótkimi czopami czëli òbłożenama z krótczima i szeroczimi czopami na zewnątrz taczi rozwiązanié znacznie spòwòlniô jigrã sprawiô że dlô niechternëch je òna mało cekawô chò mimò to ceszy sã spòrą pòpùlarnością rakiétka skłôdô sã z déla i dwùch òsoblëwëch gùmòwëch kauczukowych òbłożeniów dopùszczô sã lë czerwiono czôrné farwë rakiétczi dél skłôdô sã z sklejek i muszi bë zrobiony z co nômnié z drzewiané pozostałe sklejczi mogą bë zrobioné np z karbonu włókna szklanégò czë kevlaru zobacz deska òbłożenë pò òbù starnach mùszą bë farwë czerwioné i czarné inszé są niedopùszczalné można je cziles razë wëmieniwac przëklejając specjalnëm klejã niechterné miónkôrze baro czãsto przëklejają gumë w ten spòsób pòprôwiają jich włascëwòscë òd rokù ittf wprowadzëł zakôz granégò na swiéżim lepiszczu czãsté zrëwanié òbłożenów niszczë jich pòdkładë dzysdnia wiele firm produkùje baro dużo różnëch o zróżnicowanych stopniach kontrolë szëbkòścë rotacjë òbłożenë blat stołu do grë mô x stóp x metra jegò wësokòsc wënosi m stół muszi bëc prostokątny pòfarwòwany na zelono mòdro abò czôrno białé pasë na kantach mùszą miec szerokòsc mm a pasek dzelący pòla stołu mùszi miec szerokosc mm janiołë są dëchama chterne stwòrził bóg przed człowiekã òne ni mają cała leno rozëm i wòlną wòlã òne służą bògù w niebie i lëdzom na zemi kôżdi człowiek mô swòjégò janioła stróża janiół stróż je z człowiekã wiedno i pòmôgô mù w żëcim są jesz jinszé janiołë zwôné jarchaniołama jich miona to michôł rafôł i gabriél janiołów je baro wiele wedle biblëji lëczba chórów janielsczich je òd do są zebrané w trzech triadach wedle sw ambrożégò słowò janiół przeszło do pòlsczégò z jãzëka czesczégò za sprawą cyrëla i metodégò piérwòtno pòchòdzy òd grecczégò słowa angelos òznaczającégò pòsélc w stôrim testameńce są nazwane pò hebrajskù malah co téż znaczi pòsélc piérszé ùmëslenia janiołów jistniałë ju w starożëtnim egipce i babilonji w religijach tëch cywilizacëji bëło wiele dëchów i jistot chtërne bëłë pòstrzédnikama midze bògama a lëdzama ùkôzowano je jakò zwiérzãta ze skrzidłama i ludzczima gãbama przódeczasném janiołóm przëpisëwano cało co je pòtwierdzoné w ksãdze henoha w czasach terôczasnych do ti kòncepcëji janiołów wrócëł emanuel swedenbòrg janiołë czãsto wëstãpùją w stôrim testameńce np knéga pòczątków knédzi prorocczi biblëjô nie gôdô wiele ò nôtërze i ôrtach nëch bëtów wicy jinformacëji na tã téma mòżna nalezc w pismach kabalisticznëch i apòkrifach chrzescëjaństwò przejãło wiarã w janiołë z judaizmù w pierwszich stalatach pòsród òjców kòscoła jistniôłë sztridë co do nôtërë téch bëtów òstateczno tą sprawã rozwiązôł sw augustin janiół òznôczô funkcjã nie nôtërã pitôsz jak sã zwie ta nôtëra dëch pitôsz ò funkcjã janiół przez to czim je je dëchã a przez to co wëpełniô je janiołã janiołë pełnią ważną rolã w islamie wiara w nie jest czãscą dogmaticzi ti wiarë w islamie wierzą że janiołë stwòrził bóg ze swiatła przebiwają w niebie i jich pierszim zadaniém je służba bògù pełnią służbã pòsélców chronią lëdzé i spisują wszëtci jich ùczinci kòrôn òstôł pòdiktowôny mahometowi przez janioła dżibrila w teologji islamù wëmieniwô sã dżibrila malika strażnika pieczielnégò ògnia izarila janioła smiercë nakira i mùnkara haruta i maruta mikaila i azrafaela jeden le janiół chtëren òdmówiôł służbë bògù to iblis zwôné też diôbłã w chrzescëjaństwie janioły pełnią dwie główné funkcëje w knédze pòczątków cheruby strzegą wéńdzenia do edenu a w apòkalipsé sw jana wëmierzają karë spôdającé na lëdzkòsc davidson g słownik janiołów w tim janiołów ùpadłich wyd zysk i s ka wiodro to stón atmòsferë w tim sztërkù cepłota òpôdënczi zachmùrzenié wiater cësnienié mòżeme mierzëc termòmétrã w pògòdze baro wôżné są òpôdënczi pòzwë òpôdënków deszcz plësk sniég dôka mżëczka grôd kùrzatwa żłódz rosa kaszëbi rozmajice nazéwają deszcze mòrsczi prëczk mżëczk krajewi szlaga plësk blónë to są kapci wòdë co wiszą w lëfce blónë mògą bëc biôłé czôrné sniegòwé drobné grzmòtowé wiatrowé wełniané pòwstôwô z rësznotë lëftu mòże òn wiôc z wszelejaczich czerënków i zrozmajitą mòcą òd ti mòcë téż mòże zanôlegac jegò miono mòże òn tedë bëc dzëwi niespodziewany głëchi zapowiadający burzę krziżewi przeciwny niegòdzëwi silny prosti procemny sësznik szôlińc krãcëszk zerwańc wiodro je baro wôżné w żëcym człowieka òd niégò zanôlégò wiele robòtów i wëpòczink z pògòdą parłãczi sã nasze zdrowié i przëòdzéwk òd wiodra zanôlégô téż w wiôldżim dzélu nasze zdrowié zmianë pògòdë wpłiwają na to jak człowiek sã czëje òsoblëwie stôri i schòrzałi lëdze baro òstro òdczuwają ji zmianë wiele chòrosców jak to sã gôdô na kaszëbach pòwstôwô z lëftu nasze òbleczenié mòcno zanôlégô òd pògòdë abò niepeleczi danuta pioch żëcé codniowé na kaszëbach zk p gdańsk antonim to je leksem jaczé m procëmny znaczënk hewò słowò co òkresliw skrwné wrtnotë abò jaczis znanczi ùkłd òn słowizn w prë ò kòntrastnëch sztëkach np snżi brzëdczi janiół dibeł niebò piekło dac wząc grëbi zmiarti wëapartniw sã dwa zortë antonimów antonim je wżnym sztëlisticznym strzódkã przërównj òdżin stëdnie blsk stw sã cemny m greńce nieskùńczony zgrdzony òkrëti chwlbą f karpińsczi antonim je czasã klucz wiców i szpòrtów np cemné rutë sã téj séj widnym cédl szluńdroscë na antonimie òpiér sã wiele afòryzmów np zgòda bùdëje niezgòda niszczi panu bògù swiéczk a dibłowi kùrleczk rëbôk chłop chtëren łowi rëbë brzôd mòrza i z tegò żëje mòże to robic sóm abò np w maszoperëji równak colemało rëbôce robią to w karnie na kùtrach abò na wiôldżich òkrãtach żebë łowic na jezorach i rzékach rëbôcë wëkòrzôstiwają môłi czôłna na mòrzach kùtrë a do dalekòmòrsczich i òceanowich wialdżi òkrãtë do łowienié rëbów rëbôcë ùżiwajóm rozmajitich séców do łowienié bańtków i òkùnków céza séc rãczny wicôrk kaszôrk czidôk czidala szlapiónka włokòwô na wãgòrzë wôta zastawnô na wãgòrze żak brodùz séc na łososë pławnica do łowienié slédzy i mùtków manca mrzeża sec zastawnô neta drguba gałatka mrżéżka kleszczówka wątórz na krabë rëczi krabón i rëcznik gwiôzdka je to zwëk òbchòdzony na kaszëbach czile dniów przed gòdama checzë òdwiédzéwô tej karno przezeblôkańców chtërny z wiôldżim jôchã wchòdzą do chëczi i robią przë tim wiele wërwasu wëstrzód przezeblôkańców bëłë zwiérzãta bòcón kòzéł baran lëdzë cëgón z miedwiedzã kòminôrz baba ze strëchã i pòstace nadprzërodzoné smierc pùrtk towarzi jima mùzykańt akòrdionista bòcón pòdszczepiwô brutczi wëbiérô jôdã z grôpów kòminiôrz smarëje szadzą snôżé białczi i dzéwczãta i wërzucô pòpiół z piécka diôbeł zazérô w kòżdi nórt zjôdô smaczczi mòże kłoc widłama domôcëch mùzykańt graje chłop z babą tuńcëją i wiele razy baba narzékô na strëcha a strëch na babã za kòlãdowanié przezeblôkańcowie dostôwają smaczczi abò téż dëtczi kòlãdnicë co chòdzą w adwence do gòdów to są gwiôzdczi a prowadzy jich gwiôzdór zwóny téż gwiôzdką pò gwiôzdce xii zwią sã òni gwiżdżama bò prowadzy jich gwiżdż chtërën dzwónkama i gwizdaniém òznajmiwô przińdzenié gwiżdżów mòże jich spòtkac na kaszëbach do swiãta trzech królów nôprzód bëło pitanié do gòspòdarzów czë chcą przëjąc karno kòlãdników słowama chceta wa panią gwiôzdkã widzec żele gòspòdarze sã zgòdzą gwiżdż rôczi do bëna swòjich kòlegów wëstrzód nich je téż gwiôzdka gwiôzdór a ti zaczinają zabawã gwiôzdka mô skùńczëc swòje widzawiszcze przed gòdzëną w nocë bò w tim czasu òna bë mògła pòtkac gwiôzdkã z nieba decoupage òd francesczégò wëcënac je to metoda òzdabianiô rozmajitëch przedmiotów pòlegająca na prziklejaniô na rozmajité pòwierzchnie taczie jak drewno metal wôrpòwinã skło plastik ceramikã wzorów wëcãtëch z papióru abò papiórowi serwetczi klasiczny decoupage pòlegô na tim że przëklejô sã wzorë z papióru i przëkrëwô gò warstwama lakeru tak żebë sã wtopił w całoscë i nie béł do wëczëcô przë dotkniãcu mô òn wëzdrzec jakno namalowóny kunszt pòchòdzy z syberii lëdze òzdabialë grobë swòjich starszich w xii wiekù ùżiwóno techniczi w chinach do òzdobianiô lampionów òknów skrzinków i jinszëch przedmiotów w xvii stalatim kùpcë przënieslë technikã nôpierwi do włochów a dali w xviii wiekù do jinszëch eùropejsczich krajów stolôrze z wenecji ùżiwalë decoupage do robieniô méblów chtërne bëłë jiwerné do chińsczich lakerowónëch méblów leno bëłe tóńszi ùmiejãtnosc takô zwa sã contrafatta jak sã zmieniła móda sztëka òstała nazwónô sztëką biedôków pòtim decoupage stało sã białczim hobby znónym na dwòrze ludwika xv ùżiwónô gò do òzdabianiô skrzinków kastów i toaletnëch przibòrów wëkòrzëstiwano do niegò nie leno òdbitczi le téż wëcãté elementë òrginalnëch òbrôzów zniszczono tak wiele dokôzów ternych malôrzów taczich jak boucher fragonard redoute pillement watteau niechtërnëch ùtwórców decoupage ùwożono za artistów np było z mary delaney zajmòwalë sã tim téż pablo picasso i henri matisse zymk to je jedén ze snôżich i robòcych przédnych cządów rokù kalãdôrzowi zymk zaczinô sã kòl strumiannika a astrologòwi téj czéj słuńce przekrôczô niebiesczi ekwator za klimatowi zymk ùwôżo sã czas w chtërnym strzédnô temperatura òb całi dzéń je òd do celsjusowëch gradów cepła zëma jidze wiedno wprzódk przed zymkiem zymk dzeli sã na nôzymk pierszô pòłòwa zwóny téż przedzymkã ë na pòzymk drëgô pòłòwa astronomòwi zymk kùnczi sã w nôdłëgszim dniu rokù kòl czerwińca wierã wszëtcë długò żdają na cepliszé zymkòwé dnie chtërne dôwają lëdzama wiele redotë ë ùcechë alojzy bùdzysz zemja kaszëbskô ùplotë fach znôny òd czasów prehistoricznych chtërny pòligù na wërabianiu wszëlczigò dzylù prziborów ze słomë wiklinë i rafii itp pòzwa ta òdnôszô sãdo zachów domòwich i ùrzitkòwich na przëmiór kòsze lëdze na kaszëbach czëdes bële biédné nié wszëtczé zachë dało do kùpieniô abò nie bëło na nie dëtków temù dzél przibòrów robilë sami jednym ze spòsobów na wëpòsażenié chęczë w pòtrzébné nôrzãdza bęłę ùplotë kaszëbi wëplôtatają je ju òd xi wiekù do ùplotów nôbarżi nadôwô sã kòrzéń chójczi danë abò jałówca chtëren nôleżi wërwac i zarô sczechlac kórã a tej przecąc na pół czejbë kòrzéń wëschł nick nie dôbsã ju z niegò zrobic bò bãdze pãkôł dôwni czãsto plotło sã krãżną techniką co òznôczô że zwiniãti w spiralã nieszczépióny kòrzéń przeplôtało sã szczépiónym kòrzeniã dzysô taczich ùplotów je ju baro mało dzysô ùplotë zrobioné sã techniką żeberkòwò krziżewą bòcónë ùwôżóny są za ptôchë chtërne przënôszają lëdzama szczescy przëlôtiwają òne do naji z cepłich krajów na zymkù kaszëbi wierzą że gniôzdo bòcóna na bùdinkù je znankum szczescigò dlô gòspòdôrza baro znóny je pòrzekadło gdze bòcón na gniôzdze sedzy tam grzmòt nie ùderzi nôwiãcy bòcónów pòjôwiô sã na môlekach pòdolnëch w pòlsce żëją dwa zortë bòcónów biôłi i czôrny pierwszi z nich mô biôłé pióra a nodżi i dziób czerwiony jegò długô szëja pòdczas loty wëcygniony je do przódkù a nodżi wëproszczony są dalek za ògón skóra bòcóna kòl òczów je czôrnô a westrzódk òka mô cemnobùrą abò szarą farwã ptôchë te mają mało mòcë w skrzidłach temù do lôtonigò wëkòrzistiwają òne pòwierzchniã swòjich skrzidłów i cepłé prądë w lëfce zanim bòcón pòdlecy w górã nôprzód pôrã razy mùszi pòdskòczëc zanim pòderwie sã w lëft bòcónë òdlatiwają grëpama w zélnikù a przëlôtiwają w strumiannikù i łżekwiôce czedë bòcón przëlecy na swòje gniôzdo bùten roznôszi sã jegò klekòt bòcónë pòtrafią téż pògwizdëwac bòcóne są ptôchama chtërne rôd są w towarzëstwie póznym latem twòrzóm tzw bòcóni sejmiczi na chtërnych spòtikają sã setczi tich ptôchów pòjôwiają sã òne tam gdze je wiele jedzenié i bezpieczny plac na spanié tak przërechtiwôją sã przed rozpòczãcym daleczi drodżi na zemòwiska pòłożony w africe znónym zachòwonim bòcóna je chùdczi kłaponi dziobem wëkrącônié karkù do tëłu i òpùszczônié głowë tak samc òznajmiwô zajãcy gniôzda i stari sã zwabic samicã bòcónë bùdëjã wiôldżi òkrãgłi gniôzda z ùłożonych warstwama wietewków pòprzetikónych szligama gniôzda te nôczãscy robią na drzewie krótkò bùdinków na dakach na nieùżiwónych kòminach fabrików słupach telegraficznych òd lat xx wiekù spòtikô sã gniôzda przërëchtowóné przez człowieka na słupach òd prądu bòcónë czãsto bùdëjã gniôzda jedno kòle drëdzigò tegò sômégò gniôzda ptôchë ùżiwają przez wiele lat kòżdigò rokù ùprôwiają je i przenôszają nowi wietewczi znóny są gniôzda ùżiwóny lat a nôwikszi z nich mają cm szerokòscë cm wësokòscë i wôżą pònad tonã bòcónë chãtno jedzą rozmaité òwadë nôbarżi szmakają jima skòczci chrabąszcze ale téż wieszczórczi żnije pisklãta abò môłé zajce ptôchë te nie pògardzą téż mëszama temù gòspòdôrze ùwôżają je za pòżiteczny mało czedë bòcónë jedzą żabë jeżle mają na òkù cos jinszégò bòcón biôłi je zortem chtërnemù grozy wedżiniãcy temù je òn òbjãti òchroną stegna sw jakùba pielgrzimkòwo darga do katedrë santiago de compostela w galiceji w nordowo zapadnym hiszpanii w tej katedrze pòdług wiarë pielgrzymów je cało swiatégò jakuba wiãkszégò apòstóła ni ma jedny traëse pilgrzimczi a betnice mògą dotrzec célu jednym z wielu szlaków darga je òznakòwónô mùszlą swiãtégò jakùba chterna je téz znãnką pielgrzimòw jistniejącô òd pònad tësąc lat darga sw jakùba je jednym z nôwożniéjszich katolëcczich szlaków pielgrzimów òkróm szlakù do rzymù ë jerozolimë pòdług legendë cało sw jakùba bëło przewiozły bôłtem do nordowy szpańsczi a pòtemu pòchòwóny w môlu w chternym dzysô je gard santiago de compostela zôczątczi religijnégò kùltu w santiago sygają ix wiekù przëbëcé pierszégò ùdokùmentowónégò pielgrzyma francësczégò biskùpa le puy godescalco datje sã na rok znaczni pielrzimków z ix wiekù nalôżóm na dëtkach karola wiôldzigò ale nôwikszô pielgrzimkòwô rësznota przëpôdô na xi xiv wiek w xii wieku papiesczi zôpis ùznôł compostelã za trzecy pò jerozolimie i rzimie swiãty môl chrzescëjanizne klasicznô je nôbarżi popularnô zwóny camino frances zaczinô są pò francesczi nordowy starnie pirenejów i chòtkò przechódzy na szpańsczi starnã jiny darga je barżi spòkójny i zwóny camino norte wëznaczënô na nordowym strądze szpanijô cëtat vouage warszawa kawa to napitk zrobiony z pôlonych zôrnów kawowca je jedną z wôżnych smaczników na swiece òd lat i przednym zdrojem kofejinë kawa dzejô pòbudzającô i pòkrzésô przërëchlewô przemianô materii i zwiékszó mëslenié pòchòdzy z etiopii w europie pòjawiła sã òko xvi wiekù pòzwa kawë pòchodô òd arabsczégò słowa uahwah co òznoczô wino dokładno etymologiô kawë nie je znónô przëjimô sã że pòzwa wëprowôdzô znónégò regionu kaffa w etiopii dwa nôwikszi kraje w chternych uprôwiô sã kawa to brazyliô i wietnam trzecy môl zajimô kolumbiô do pòlsczi kawa dotarła pôd kùnc xvii wiekù òd turków lubòtnikama kawë był jón iii sobiesczi i bohdan chmielnicczi kawa zrobiła sã popùlarnô na przełómie xvii i xviii w móda na picé kawë ògarnô gduńsk gdze pówstałé pierwszi kawnice zwóny kafehanzami pòtemu rozszérzëła sã na cały krôj na swiece znónych je ôrtów i òtmianów do wërobu kawë ùżiwô sã ótmianë nôbarżi znóny to coffea arabica i coffea robusta kawa dostãpnô je w postacejô cëtat disleksjô rozwòjowô gr dis nie lexis słowò czëtanié czyli specyficzné kłopòtë w nôuce czëtaniô i pisaniô to pòdług swiatowi federacëji neurologów zabùrzenié manifestującé sã kłopòtama w nôuce czëtaniô i pisaniô przë stosowanim standardowëch metodów nôuczaniô i jinteligencji na niwiznie co nômni westrzédnym i téż w sprzijającëch warënkach spòłeczno kùlturowich je spòwòdôwónô zabùrzeniama spòdlecznëch fónkcjôw pòznawczich co czãsto ùwarunkowôné je kónstitucjonalnié na rozwój disleksji skłôdô sã wiele przëczënów dzysdnia je wiedzec że mòże miec m jin spòdlé geneticzné zmianë doticzą genu òkreslonégò jakò dcdc òkróm tegò badóné są genë i ten slédny béł piérszim kandidatã na winnégò disleksji kòl rokù przeprowôdzonëch òstało wiele badaniów w familiach òbcążonëch tima zabùrzeniama i prawie gen dyxs miôł wëwòłiwac zmianë w rozwòju mùsk i pòstrzeganiù zdrokòwim i słëchòwim agroturistika to je spòsób wëpòczinkù w leżnoscach chtërne szlachùją za wiesczima wiejsczé terenë kòl nas to są snôżé widzënczi czësti lëft bògactwò nôtërë architektoniczné stôrôdôwnotë kaszëbskô kùchniô lëdowi kùńszt i żëczny gòspòdôrze corôz wicy lëdzy chce òdpòczëwac na wsë w agroturisticznëch gòspòdarstwach czej są na to chãtny tej corôz wicy gbùrów jidze na to żebë dac swòjë jizbë gòscóm temù dërch rosce wielëna i baza agroturisticznëch gòspòdarstwów agroturistika je ôrtã wiesczi turisticzi ji pierszą znanką je pòłączenié turisticznëch ùsłëżnotów z gbùrstwã ritm żëcégò gòspòdarstwa wëznôczają terminë robòtów w pòlach i czas òpòrządzaniô chòwë przejôwiô sã òsoblëwą wònią zwãkama np zwãkã kanë przë dojenim krów czë rëkã bëdła nëkónégò w pòle kôrkanim kùrów pôchą swiéżégò mléka abò miodu itp to wszëtkò skłôdô sã na apartnosc agroturisticzi na wiérzk je bliskô łączba z gbùrską familią ù jaczi mijô snôżi czas mòżnosc pòznaniô zwëków i dzejów òkòlégò gôdka z jinima lëdzama dzelenié sã swòjima jiwrama ë doswiôdczenim serdecznô i gòscynnô atmòsfera chëczë colemało òstôwô dłëżi w pamiãcë niżlë anonimòwé wczasë w nôbarżi luksusowim hotelu célã agroturisticzi je procemdzejanié wëlëdzaniu sã kaszëbsczich wsów i miastków wërôbianié pamiątkòwëch rzeczi rost atrakcyjnoscë wiejsczich terenów jaczi je merkac w dwiganim prizu gruńtów a przez to wôrtoscë gbùrsczich terenów i téż rozwij infrastrukturë jakô wspiérô ekòlogiczné znanczi turisticzi założenié agroturisticznégò gòspòdarstwa je dosc prostą sprawą i to mòże dwigac wzątk môlowëch lëdzy rozpòczãcé taczégò dzejaniô wëmôgô le përznã fòrmalnosców w ùrzãdze gminë barżi rechùje sã ùdba na przëcygniãcé turistów i zafédrowanié jima atrakcjów òkróm kaszëbsczi kùchni colemało w taczich bédënkach są jazdë briczką grillowanié czë pôlenié ògnia wòdné spòrtë abò pòżëczanié kòła dosc wiôldżé znaczenié mô pòłożenié agroturisticznégò gòspòdarstwa czej sã mësli ò taczim dzejanim tej dobrze je sã bëlno wezdrzec na snôżotã òkòlégò chtërna mòże bëc magnétã co przëcygnie wanożników nômni fòrmalnosców żlë jidze ò założenié agroturisticznégò gòspòdarstwa mają gbùrzë chtërny żëją z zemi abò chòwë a chtërny w agroturistice widzą le dodôwkòwé zdrzódło wzątkù w tim przëtrôfkù ùstôw ò swòbòdze gòspòdarczégò dzejaniégò z dnia lëpińca rokù dz u nr poz z pózniészima zmianama nie kôże rejestrowac gòspòdarczégò dzejaniégò zalesanié dobòrowanié to je proces wnëkiwaniô lasu na gruńta jinszé niżlë lasowé np na pògbùrsczé nieùżëtczé dunë bagna torfòwiska jak téż gruńta zniszczoné dzejanim człowieka kòpalniané hałdë òdkriwczi pò to żebë przëwrócëc jima nôtëralné warënczi co są w bioekòlogicznym kómpleksu przed dobòrowanim jedne ôrtë gruńtów nôpierwi brëkùją agrotechniczny òbróbczi bez òstatné lata zmieniło sã mëszlenié lëdzy pòdług lasu przódë stąd le sã brało drewno i jinszé produktë a brzôd dzys na las zdrzi sã jak na całowny ekòsystem baro wôżny dlô fąksnérowaniô spòlëznë òsoblëwie nen system co wiąże wãdżel z gazów ceplarnianëch wcygô co las je tej nôwôżniészim dzélã biologiczny równowadżi zemi co téż rozsądzywô ò zdrowim i żëcym kòżdégò człowieka dze je wiele roscënów grzëbów a zwierzãt i mikroòrganizmów a téż nôbògatszô bòrda biologiczny rozmajitoscë na kaszëbach mómë za wiele gruńtów nisczich klasów bònitacyjnëch co jesz niedôwno a i terô są òróné wëłączenié jich z òbrôbianiô mô cwëk bò mało co na nich rosce zasadzenié bòrów pòddwignie jich ekònomiczną wôrtnotã i jesz pòprawi statisticzné wskôzë pòdług lasów na kaszëbach temù bédowóné spòsobë zakłôdaniô ùprawów jich zortowégò składu i wëzwëskaniô samòséwów dôwają bëlniészé zachòwanié biologiczny rozmajitoscë i lepszi stón zakłôdónëch lasowëch ùprawów przë tim przënôlégô dodac że zgódno z przepisama ò òchronie nôtërë kòżdé dobòrowanié planowóné w grańcach krôjòbrazowégò pòwiatu i rezerwatu nôtërë miałobë bëc òbtaksowóné przez wòjewòdã wòjewódzczégò kònserwatora nôtërë abò w przëtrôfkù nôrodnégò parkù przez direktora tegò parkù pò to żebë ùznac że dobòrowanié je zgódné z planã òchronë tegò môla i że nie zlëszi stónu sedlëszczów i zortów ùznónëch za nôpierszé w òbsadzenim przënôleżnëch môlów òsoblëwie słëchô sã ùznac lëstã bédowónëch pierszich zortów do zaleseniô taczich co pasëją do tegò terenu dali mùszôłbë rozważëc òbsadzenié zortama drzewów co nie są òbjãté regiónalizacją semieniową do tëch przënôlégają strzédno na ha dobòrowónëch gruńtów sadzonków z òdkrëtima kòrzeniama je kòle dokładno mdze rzekłé kòżdi rôz w planie dobòrowaniô dobòrowanié mòże jic nôtëralno abò sztëczno przë jegò kùńcu më mómë do uczinkù z nowim ôrtã ùżëtkòwaniô gbùrsczich gruńtów i bez to kòżdô zmiana to je równo czë przińdzenié nazôd na gbùrsczi ùżëtk abò namienienié tegò na pòzagbùrsczé i pòzalasowé céle je mòżebnô leno pò dostanim zgòdë przënôleżnégò òrganu pùbliczny administracji pò ùstalenim w gminie lokalizacji dobòrowaniô nót je wëznaczëc gruńtë w òbjimie gbùrstwa żebë òbszacowac przëdatnosc gruńtów pòd las wôrt sã przëzdrzec jak leżą pòdług jinszich gruńtów lasowëch jak są wiôldżé i jaczi mają sztôłt a téż jak mògą wpłënąc na ùżëtkòwanié gruńtów co pò sąsedzkù słëchają do gbùrstwa przënôlégô téż sprawdzëc jak òznaczoné są włôsné bùdinczi i wiôlgòsc gruńtów do dobòrowaniô pierszéństwò bë miałë miec gruńtë co leżą w enklawach abò półenklawach lasowëch i gruńtë co łączą lasowé kãpë żebë bëła cągłosc ze starszim lasã wiôlgòsc gruńtu do zaleseniô bë ni mia bëc miészô jak arów a szérzô zaleseniô nié miészô jak métrów mùszi pamiãtac przë tim że przë lokalizacji dobòrowaniô wôżné są wszelejaczé ògrańczenia co wënikają z drogów jaczé jidą przez gruńtë z liniów energeticznëch rurocągów i jinszich òbiektów w tim téż melioracyjnëch bënë na gruńce dobòrowaniô mògą bëc jezórka badżelnice szónądżi pòjedinczné brzadowé drzéwiãta samòséwczi wszëtkò to mòżna dobrze wpasowac w nowé nasadzenia żebë ùbògacëc biologiczną rozmajitosc całégò terenu przë tim téż zwëskają wrazlëwé zortë na zyb abò fùchtnosc lëftu co òsoblëwie je na òtemkłëch terenach trzeba téż tak rëchtowac drodżi na tim terenie żebë letkò mógł wszãdze dojachac przede wszëtczim w przëtrôfkù pòżaru dzysdnia do dobòrowaniô stosëje sã nôlepszim czasã na sadzenié je zymk tej roscënë są jesz w zëmòwim spikù przë sadzenim na zymkù mùszi pamiãtac że nôchùtczi wegetëją skòwrónk òska i brzózka temù te mùszą bëc pierszé zasadzoné nôpierwi przënôlégò sadzëc na letczich gruńtach żebë wëzwëskac jesz zëmòwą fùchtnosc sadzenié nôleżi kùńczëc w pòłowie maja zymkòwémù sadzeniu pòmôgô jesz spòkójné i bezdeszczowé wiodro nôwëżi z przelotnym mżëkanim wiodro słoneczné wietrzné i sëché nie je dobré na sadzenié òsoblëwie na piôskòwëch i sëchëch gruńtach mòcny wiater i òstré słuńce wësëszą môłé sadzónczi co przëszkôdzają w jich przëjãcym sã òb jeséń sadzy sã lëscaté zortë robi to sã jak spadną lëstë tej transpiracjô spôdô do malga nôgòrzi òb jeséń przëjimają sã lëpa bùk brzózka i papla biblëjô swiãté pismò z grecczégò biblion zwój papirusu ksãga w l biblia ksãdzi zbiér ksąg spisany pierwoszno pò hebrjskù aramejskù i greckù ùznôny przez żëdów i chrzescëjôn za zôwzãti przez bòga biblëjô i apartné ji dzéle mają jinszé znaczenié nôbòżné dlô różnëch wëznań na chrzescëjańskô biblëjã składô sã stôri testameńt i nowi testameńt biblëjô hebrajskô tanach òbjimô ksãdzi stôrégò testameńtù grecczi słowò kanón òznôczô strzëna chternô służëła za miarã stąd dalszé znaczenié regla prowadnik pòstãpòwania wiarë kanón swiãtégò pisma òznôczô zbiérnik ksąg ùznônëch za zôwzãté i przez to za normã wiarë do iv staletégò n e nie bëło zadnégò kanonu biblëji pierszé zmiónczi ò przëjãtim zestôwkù kanonicznich ksąg w antikòwim kòscele pòkôzają sã w ùchòwônëch pismach chrzescëjansczich autorów iv s m n sw atanazégò sw augustina sw heronima sw rufina w tim czasù próbowano ùsztôłcëc òpòwiôdny kanón m jin na synodach w hippònie w r i w kartaginie w r w kùńcu ùgòdzono kanón biblëji na sobòrze trëdencczim w r na stôri testameńt skłôdaô sã w leżnoscë òd ùznanégò kanonu ksãdzi stôrégò testameńtu pòwstałë wedle różnich dzysdniowich badérów w cządze òd xii do ii s p n e zamkòscą stôrégò testameńtu je historëjô i spôdkòwizna żëdowsczégò narodu òne òstałë spisôné w jãzëkù hebrajsczim i aramejsczim ksãdzi stôrégò testameńtu chrzescëjanie dzelą na wedle jinszégò pòdzélënkù mającégò kòrzenie w żëdowiznie są to piãcoksąg mòjżeszowi żëd tora prorocy żëd newiim i pisma żëd ketuwim dlô żëdów nôważniszô je nôstarszô czãsc biblëji piãcoksąg mòjżeszowi dlô chrzescëjôn ùznającëch swiãtosc stôrégò testameńtu spòdlowé znaczenié mô téż nowi testameńt spisany w grecczim jãzëkù w latach n e zamkòscą nowégò testameńtu je ewanielia abò dobrô nowina ò bòżim królestwie i ò zbawienim rozpòwiôdanô przez jezësa christusa i jegò ùczniów a téż dzeje pierszich gmin chrzescëjônsczich żëdzë i jislam nie ùznają nowégò testameńtu za swiãté pisma chòc jislam ùwôżô jezësa za proroka nowi testameńt skłôdô sã z ksąg eùgeniusz gòłąbk przetołmacził na kaszëbsczi jãzëk swiãté pismiona nowégò testamentu wédóné w r psalmë knéga psalmów a téż fragmentë ksãgów stôrégò testamentu chtërne są w lekcjónôrzu to je słowò bòżé z lekcjónarza kòrzëstają ùczãstnicë dosc pòpùlarnëch mszi swiãtich z liturgią w jãzëkù kaszëbsczim złotowò we zdrojach vulatovum welatowo zlothaue majus zlothkowo xv w slothowo plotho xviii w flatow złotowo złetowo cenôwa pòl złotów miem flatow je krézewim gardã we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad głomią ë piãcoma jezorama je jednëm z nôwikszich gardów krajnë mô mieszkańców ë zajëmô km òd pierszi rozbiór pòlsczi do kùńc drëdżi swiatowy wòjnë słëchôł do miemiecczi dze béł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë w latach w pòmrach w bëdgòsczim wòjewództwie w w szczecënsczim w w kòszalënsczim w w pielsczim złotowò leżi nad jezorama złotowsczim miesczim babą bùrméstrowim probòszczowim zalesczim ë rzéką głomią we westrzédnozôpadnim cządze krajnë twòrzi wiéchrzëznë złotowsczégò krézu kòlibrë żëją w òbù amerikach na òstrowach karaibsczégò mòrza i spòkójnégò òceanu je jich zortów westrzód nich są nômniészé ptóche swiata jak na przëmiar hawańczik z kùbë co mô kòl cm òd czëpka dzoba do kùńca ògóna nôwiãkszi kòliber mô cm długòscë niechtërne z nich òdlatëją na lato na alaskã i ògnistą zemiã są znóné z wiôldżich akrobaticznëch taleńtów lôtają z chùtkòscą do km gòdz w przódk w tił w bòk w dół w górã i mògą zawisnac w placu machają skrzidełkama wiãcy jak razy na sekùńdã w lecbie nie je widzec jich skrzidłów są òne tej tãgòwą dôką ptôszczi ne żëwią sã nektarem kwiatów i roznôszają jich kwiatny pich ni mają zwëkù chòdzeniô manchester united football club jinaczi manchester united f c klub piłkarsczi chtërnégò sedzba je z w manchesterze gardze pòłożonym w westrzódkòwim mòlu anglii wëstãpiwô òn w anielsczi ekstraklasy òd rokù prawie bez przerwë wëstãpiwô w nôwëższi klasy rozegriwkòwi w anglii je to jeden z nôbarżi widzałich klubów swiata kibicëje jemù pònad milionów lëdzi na całim swiece manchester united pòwstôł w rokù le pòd jinszą pòzwą newton heath lyr mielë òni finansowë problemë i jak zaczął sã xx wiek kôżdi jima wrożił chùtczi kùńc równak téj pòjawił sã człowiek ò mionie john henry davies chtërën wëreteł klub davies béł majicelã môlowégò browaru chtëren pòstanowił łożëc përzna dëtków w karno na pòczątkù przejinaczono z pòzwe newton heath na manchester united bédowôno jinszi pòzwe taczi jak manchester central i manchester celtic òstateczné manchester united pòwstôł séwnika roku klubòwé barwë to czerwiono biôłi a karno nosi pòzwã czerwiony diôbłë miónkôrze manchesteru united swoje rozegre rozegracëją na sztadionie old trafford znônym pòd pòzwą teater snienié òbiekt zaprojektowôł znòny szkocczi architekt archibald leitch budowa stadionu miała kòsztowac tësãcy funtów budowa òstała ukończono w roku mecz chteren òdmikôł stadion òdbéł są mdzë manchester united a liverpoolem òbzérało gò tësący przëzérôczów le wej karno czerwionych purtków popuscëło liverpoolowi nôwiąkszô frekwencëjô na old trafford òstała ùstanowiôno strëmiannika roku czedë to na rozegracëje półfinałowé czielcha anglii mdzë wolverhampton wanders a grimsby town przëszło jaż tësąców przëzéroczów terô miewcama karna są amerykańsczi milionérowie joel i avram glazerowie a trenera nôbarżi utytulowôny szkoleniowiec na świece sir alex ferguson chteren robi tu ju òd lat je òn jedinim trenerã w historii manchesteru united chtërnemù ùdalo sã dobëc potrojnô kòruna mesterstwo anglia angli czielich angli i czielich europë w jedni cządze piłkarsczi a bëło to w roku manchester united je nôbarżi utitulowònym karnem w angli ò tim swiôdczi to co dobële òd kùńca lat xx stolata je jednym z najbògatszich klubów sportowych na świece terô jego wôrtosc taksowòno je na miliarda dolarów miliarda funtów ustôw na łżekwiat brawo sport apòkrif jakò lëteraturã apòkrifną òkreslô sã w egzegeze katolicczi lëteraturã żëdowską i stôrochrzescëjańską nie zaliczoną do kanonu ksąg swiãtégò pisma z pòzdrzatkù na wëstãpùjącé w nich wątczi i òkòlim w chtërnym pòwstałë mòżna apòkrifë ùznac za lëteraturã pòzabiblëjną słowò apòkrif fùnkcjonëje téż pòza kòntekstem religijno filozoficznim w barżi òglowim znaczenim òpisownym tekscë niegwësnégò pòchòdzeniô prôwdzëwòtë słowò to dobierô sã do dokôzów o fałszëwim pòchòdzenim czë nie òd aùtora za chtërnégò jaczis dokôz ùchòdzy dokôz wëdostôny z schòwkù téż bòdôj prôwdzëwi słowò to dobierô sã tak samo do dokôzów ò pòprôwdze niewërażonym pòchòdzenim aùtorstwie i prôwdzëwòcë ale téż dlô tëch dlô chtërnëch jich apòkrificznosc je doskònale znanô i zamierzonô przez chòcbë aùtora słowò apòkrif je pòchòdzeniô grecczégò apòkryphon i òznôczô dokładno cos co je ùkrëti i co sã dopiére òdkriwô w tim znaczenkù nazwë ti ùżił òrygenes w òdniesenim do ksąg gnostëcczich nawlekającëch co le mało do nowégò testameńtu z puńktu widzeniô żëdzëznë i chrzescëjaństwa apòkrifama zwano pisma chtërné nie òstałë przëjãté do kanonu swiãtëch pism abò bëti jakbë w pewny procëmnoce do kanonu w ti mësle dobierô sã téż słowò pseudoepigraf we wczasnym chrzescëjaństwie i to w jegò nôwczasniészim cządze pismiennëm tegò órtù ksãdzi òstałë òdrzuconé bò ùznano że nie òstałë òne napisôné prosto pòd cëskã swiãtégò dëcha rozeznanié jaczim czierowano sã przë òdrzuceniu tegò órtù pism bëłë m in kanón swiãtëch ksąg w żëdzëznie òpisano kòl kùńca i s n e w jamni jawne do swiãtëch ksąg zarechòwóno te chtërne bëłë spisané pò hebrajskù lub aramejskù to je ksąg òdcëskano tekstë grecczé przede wszëtczim septuagintã i jinszé òpisując je mianem pism bùtnowéch ha chiconim tak pòwstôł tzw kanón hebrajsczi chtëren objimôł miészą lëczbã ksąg niż septuaginta chtërna zawierô ksąg na chtërnej òparło sã chrzescëjaństwò nie je mòżlëwé ùgòdzenié pełné lëstë ksąg apòkrificznëch dzysdnia ùwôżô sã że apòkrifama starégò testameńtu je ok pism a nowégò testameńtu bëlno wicy i nie je mòżlëwé ùgòdzené nawetka przëblëżoné lëczbë wszëtczich niekanónicznëch pism nowégò testameńtu apòkrifë pseudoepigrafë dzelą sã na różné grupë w leżnoscë òd przëjãtégò kriterium wedle gatunków lëteracczich aùtorstwa przëpisanégò dokôzcy pòchòdzenégò żëdowsczié hellenisticzné tikania do gwëségò nurtu religijnégò żëdowskòchrzescëjansczié gnosticczié i wiele jinszëch co le mało dobiérónym kriterium przy pòdzelenim apòkrifów je jich przënôleżnota do gwëségò gatunkù lëteracczégò pò pòrzednim tikaniu do stôrégò abò nowégò testameńtu apòkrifë të są wëdbą leno żëdowscziégò òkòlégò le nie blós palestinsczégò wiele z nich pòwstało w òkòlim diaspòrë babilońsczié antiocheńsczié czë aleksandrëjsczié nawlekają òne do ksąg kanónicznëch stôrégò testameńtu ùchôdają czãsto za samobëtné ksãdzi swiãte abò za rozszérzenié jich kanónicznëch równoznaczënów wikszosc z nich pòwstała w czasu òd ii s p n e do kùńca i s n e wikszosc apòkrifów stôrotestameńtalnëch dożdała do naszëch czasów dzãka wczesnochrzescëjańsczim pisôrzóm westrzód apòkrifów stôrotestameńtalnëch wëapartniô sã trzë dërżeniowi grupë apòkrificznô lëteratùra nowégò testameńtu nie usztôłcëła sã leno w stôrich czasach chòc ji rozwij przëpôdô nôbarżi na ii i iii s to równak pisma te pòwstawałë téż w pòstãpnych stalatach jaż do strzédnowieka i pózni niechterné ksãdzi ùznané pózni jakò apòkrifë bëłë szerok stosowôné i komentowôné w żëcu nôbòżnym chrzescëjan i ceszëłë sã wiéldżim autoritetã w pierszich stalatach nim òstateczno ùsztôłcëł sã kanón nôòglowò apòkrifë nowégò testameńtu dzeli sã wedle kriterium wiérnotë kanónowi biblëjnemù na apòkrifë nowégò testameńtu dërżéniowo dzelą sã wedle gatunków literacczich juwerno jak i jich kanóniczné równoznaczëné na lato je jednym z przédnich sztërzech cządów rokù kalãdôrzowi lato zaczinô sã na kaszëbach kòl czerwińca a kùńczi kòl séwnika za klimatowi lato ùwôżo sã czas w chtërnym strzédny dobòwi temperatura je wëższi òd gradów cepła w naszëch stronach przed latã je zymk równak westrzód tich cządów nôprzód je spòzymk astronomòwi lato zaczinô są òd latny przemòdżi dnia z nocą lato to je snôżi i robòcy cząd rokù bùten je cepło i mają ù nas pisklãta ptôchë przëlecałé z dôleczich cepłich krajów w tim czasu colemało kwitną lëpë a pòtemù sã pierszi kwiôtczi bùkwitë na pòlach i lôtają pszczołë z ògródków je swiżi ògardowizna do jedzeniô òb lato kòl nas dnie robią sã corôz krotszi słuńce wschôdô i wòłô nas do robòtë trzeba tedë chùtkò wstajac bò òb lato są np żniwa i roscą grzëbë trzeba téż płoc zelëska zanim òne zaczną sã rozrastac np w ògródkù lato je wôżne téż np dlô agroturisticzi i stronama mòże chòdzëc na bòsôka òbaczë téż pôłplëno we zdrojach abbas doberanensis de doberanensi ecclesia samburia uam doberanensis ecclesia de doberan ecclesie videlicet doberanensis ecclesia novum doberan polplin videlicet montem sanctae marie novo doberan cysterciensis polpelin pelplin polplyn de polplin de polpelin de polplyn de peplin peplin polplin polpelin polplin polpelin polpelin von polpelyn pelplin peplyn monasterium polpelin poblin pelplin z pelplinem pelplin kòl gwar pelplin w peplënie ramułt pl pelplin de pelplin garc w dërszewsczim krézu ninia w pòcysterzczi cerczwi je katédra òd rokù béła to chôłmińskô diecezëjô ze stolëcą w tim garcu sztôłconé tuwò astë w seminarëji dëchòwiéństwò przëszëkòwóné do dëszpastérztwa w pòlsczim i górnomiemiecczim jãzëkù skłôdało sã w zacht dzélu téż z przedstôwców kaszëbów tuwò béł téż biskùpã kònstantin dominik w seminarëji je ùczony téż kaszëbsczi jãzëk terô to je center pôłplëńsczi diecezëji bójczi dlô dzecy lëteratura tworzony z mëslą dlô dzôtk i młodzëznë taczi lëteratura je chrakteristiczny dlô dzëcy tj krótczi pòwiastka napisóny wiérztã abò prozą gdze bohaterã sã zwirzãta lëdzë czasã roslënë abò téż rzecze bôjka kuńczy sã pòùkã célem bôjczi je nôùka i ùkazanié zasad dobrigò postãpku bôjka ma charakter uniwersalny nie òpowiedô ò konkretnych lëdzach czë zdarzeniach le ò konkretnych zachowaniach i sytuacjach nôwikszi rozwój tegò gatunku bëł w czasë òswiecenié w pòlsce przédnika negò gatunku w szkòłach bëł stanisłôw konarsczi jinszym z wiôldzich bôjkopisarzy téj epoczi bëł jignacy krasicczi to òn swòima dokôzoma wësmiëł sã z lëdzcigò zachowaniégò tj głëpòtë ë cëgaństwa w żëcym dzecka baro wiôlgô rola òdgrôwô edukacja literacczi a ji nôlepszô ôrt to bôjczi i pòwiôstczi bôjczi pòmagajã w wëpowiadanim pod wzgl gramaticznym i fleksyjnym pobudzajã zainteresowanié dzëcy ksążką gra dlô dzëcy gra je rozegracëjã wedle wëznaczonych riglów jakbe ôrt biôtczi rozgrywunô wedle ustalonych zasad gra me służëc jakò lùbkosc miły spãdzenié wòlnegò czasu i rozrywka gra je jinszy od zabawe bò w grze sum elemente biôtczi miónczëznë i hazardu më charakter jawny z dokładnym opsënkã riglów i zasad pasownó gra mòże rozkòscérzac cëchë òsobòwô i rozëm młodigò człowiéka ùczi robòte wespół wërôbi refleks rozeznanié i intelekt pamiãc mëslenié mòwa bëtnictwo w dobrze przësztelowuny grze sztôtuje ceche charakteru opanowanié dążenié do célu poradzenié z procëmnotã kôżdy gra mùszi bëc pasowné do lat stopnia sprawnosce fizyczné i zaintersowaniégò rafa kòralowô to je tak pò prôwdze pòdwòdnô żëjącô kamizna bò zbòdowónô je z malinczich zwierzãtków je òna tak wiôlgô że mòżna ją rozpòznac nawetka z miesąca mieszkô na ni wiele jistotów chtërnëch farwòtã mòżna pòrównac blós z tropikalnyma lasama kòralowé rafë zbùdowóné są z tësãcy żëjątków z familji anemònów pòlipów pòlipë ùkłôdają sã twòrząc kalkòwé srąbë chtërne mòżna czesto letkò òddzelëc òd resztë cała zwierzãca òb czas rozmnôżaniô pòlipów rafa rozrôstô sã wszerz i w górã kòżdi pòlip pòłączony je z sąsôdã pòwrozã z żëwëch tkanków i tim spòsobã wzmòcniô sztrukturã kalkòwé wòdorostë chtërne wëzdrzą jak czerwioné kłãbczi watë są wôżnyma dzélama twòrzącyma rafã wërôbiają òne kalk chtëren ùmacniô rafã jiny wòdorostë żëjący na zberkù rafë robią takô jakbë mùrarskô zaprawã wiążącô szëchtë òsadowé tim spòsobã zrzesznica twòrzi wiôlgą bùdacëja na chtërny blós tam sam dze są niezamieszkóné srąbë żëją kòralowce kòżdi zort kòralowca mô swójsczé mòdło rostë dlôte spòtikónô je takô rozmajitosc fòrmów òd ùzemków tôflów i wiôldżich platów pò wierzchleznë grëbi gałąze i sztrukturë w fòrmie rogów wikszô czãsc kòralowca je biôłô je to sztof z chtërnegò zbùdowóny je srąb nieżëwëch ju pòlipów żëwi pòlipë mają czãsto bòkadną farwòtã różné zortë kòralowców wiejôkòwati i pierzasti a téż pòkrewné z nima szwamë i jinszé jistotë mają snôżé farwë czerwioné żôłté apfelzynowé lilewé różewé i zeloné mòdré i żôłté òkùnczi a fòsfòrowé lilewé i żôłté lëpny rëbë jidą na miónczi z żëwò ùpstrzonyma czerwiono biôłima mòrsczima smôłżkama szmaragdowima rozgwiôzdama żnijowatima i mòdrima rozgwiôzdama mòrsczima kòralową rafã zamieszkiwają różné zwierzãta òd malinczich chùtczich zôwlôgów pò wiôldżé rekinë żółwie mòrsczi wëstãpùją tuwò w taczi wielenie jak nigdze jindze na swiece spòkójné mòrsczé mùże półsostrë mòrsczich élefantów płëwają zgniło westrzód trôwë mòrsczi a ptôchë chòcbë le czaple łowią rëbë w snôdczi wòdze òkróm zortów kòralowców na rafie żëje zortów mitkôczów i wiãcy niżle zortów rëbów wiôlgô armiô zwierzãtów toczi kòralową rafã m jin szwamë robôczi mùszle mòrsczé jéże i smôłżczi żëwiącé sã kòralowcama różné zortë rëbów téż zjôdają żëwi kòralowce np szpérozãbë nowi rok na kaszëbach stëcznika pòdług kalãdôrza gregòriansczégò pierszi dzéń nowégò rokù w pòlsce je to dzéń wòlny òd robòtë òstatny dzéń stôrégò rokù nosy miono sylwester gòspòdôrze i gòspòdënie sprzątają swòje zôgrodë i mieszkônia przë wëmiôtaniu nôleżi jednak ùważac na smiecë nie wòlno jich wëmiatac ani wërzëcac za próg bùten bò szczãscé mògłobë òpùscëc chëcz prôce pòrządkòwé robi sã ze smiéchã na gãbie bò pòdług kaszëbów jaczi pierszi dzéń nowégò rokù taczi całi rok przed kùńcã stôrégò rokù nôleżi òddac wszëtczé pòżëczoné rzeczë i nôrzãdza spłacëc wszëtczé dłëdżi żebë sã ùchróniec przed niedostatkã wôżny je żebë przekrôczając próg nowégò rokù miec zapas pieczonégò chleba żebë gò nigdë nie felowało stôri rok nôleżi pòżegnac w kòscele dzãkùje sã bez to bògù za òtrzimóné łasczi zdrowié i zebróné plónë w pierszi dzéń nowégò rokù kaszëbi téż jidą do domù bòżégò żebë prosëc pana ò bòkadosc òbrodë i błogosławéństwò w rodzënie dôwnié w òstatny dzéń rokù gòspòdarze òbchòdzëlë swòje sadë gwiżdżac przë tim i grochòtac klekòtkama co miało wënekac czarownice i diôbłë chtërne przëchôdałë razã z nowim rokã i to miało téż zagwësnic dobri ùrodzaj brzadu dôwnym zwëkã bëłë psotë jaczi młodzëzna robia mieszkańcóm w noc sylwestrową wëjima bromë wjazdowé wëprowôdza wòzë ze stodołë na pòla kòminë zastôwielë rutama nawetka przeprowôdzelë zwierzãta gòspòdôrza do jegò sąsada je to jedinô noc w rokù w chtërny młodzëzna bez żódny konsekwencji mòże psocëc starszim nowi rok witóny je z wiôldżim wrzeszczeniém i wëcym syrénów ògniarzowich pòkôzã sztëcznych ògniów strzélają z fùzji i batów dôwni tłëkło sã szkło cëskano metalowima rzeczoma żebë bëło głosno dzysô baro popùlarny sã zabawë i diskòteczi bùten robert schuman ùr czerwińca r w luksembùrgù ùm séwnika r w scychazelles kòl metz pòlitik francësczi ùznôwóny za jednégò z òjców sparłãczony europë r schumana starszi pòchòdzëlë z lotaringii dokądka wrócëlë niedługò pò narodzenim tegò knôpa lotarinigô przënôléga tej do niemców i schuman òdebrôł niemniecczé sztôłcenié skùńcził prawò na ùniwersytece humboldta w berlinie czej pò i swiatowi wòjnie lotarynga òsta zwróconô francji schuman aktiwno włącził sã do francësczégò żëcégò pòliticznégò w rokù pierszi rôz zdobéł mandat depùtowónégò do zgromadzeniô narodowégò fr assemblee nationale robił jaknò parlamentarzista do rokù czej rząd vichy ùmiescył gò kùreszce w domòwim areszce rok pózni schuman ùcekł z aresztu i przëłącził sã do ruchù zatôrczënkù procëmnotë walka z nazyzmã dała mù wiôldżi autoritet w zestawienim z jinszima pòlitikama òskôrżiwónyma ò kolabòracjã z niemcama òd xi do lëpińca pełnił fónkcjã premiera francji w latach pełnił fónkcjã minystra zagreńcznëch sprawów francji w maju r schuman w wespółrobòce z jeanã monnetã i kanclerzã niemców kònradã adenauerã doprowadzył do pòrozmieniô midzë francją a niemcama w sprawie wspólnégò zarządzywaniô przemysłama stalowim i wãglowim na terenie zôgłãbiô ruhrë w ten spòsób pòwstała europejskô wspólnota wãgla i stalë jaczi nôstãpcą je dzysdniowô wspólnota europejskô deklaracjã schumana pòdpiselë maja rokù dlô ùpamiãtnieniô tegò dnia maja òbchòdzymë jakò dzéń europë w latach schuman béł przewòdniczącym parlamentu eurpejsczégò ùmarł séwnika rokù w scy chazelles kòl metz jean rey znóny belgijsczi pòlitik przewòdniczący kòmisji europejsczi w kadencji rzekł òbczas jednégò ze swòjich pùblicznëch wëstãpieniów przińdze dzéń czej zbùdëjemë stanë zjednoczoné europë że pùdzemë pòchilëc sã nad grobã schumana i zwiedzëc jegò dodom w scy chazelles tak jak amerikónie jidą zwiedzac chëcz jerzégò waszingtona w mount veron pipa to je statk do pôleniô kùrzeniô tobaczi abò jinëch substancëji na swiece je baro wiele rozmajitych materiałów z chternych robi sã pipë sã pipë z kaczanu kukurydzë z mòrsczi szëmczi glëniany porcelanowi szklane drewniany kokos brzózka wisznia klón heban òrzech krëszka glëniany i porcelanowi pipë miałë dobri szmaka ale bëłë krëchi szëmka wëmôgô wiele robòtë przë òbrôbiôniô drewniany pipë np z wisznié pôlałë sã wespół z tobaką pòtrzëbny był materiał chtëren je cwiardy wëtrzëmałi na cepłotã nie reagòwôł z tobakã wszëtczi te céchë mô pipa z kòrzénia wrzosu na swiece pòjawiła sã na póczątkù xix w wiele pipów nie blus przëdatnyma statkã ale téż mają artistycznô wôrtnota są paradny szëkòwny i mają fùl fantazejô tej sej łebczi pipów są bògato rzebiony a cybchë baro dłudżi i òzdobny czasama pipë przëbirają wëzdrzatk lëdzy zwierzãtów prziborów na niechtërnych są historycznô i ôrtny zdrzadniô bògati zbiorë pipów mòżna òbezdrzec w muzeach muzeum dzwonów i fajek w przemyślu muzeum etnografii we lwowie storm p musset museé de la pipe et du diamant le museé du fumeur museé de la pipe et des objects du tabac museum of the pipe the frank p burla antiue pipe and tobacciana museum the sherlock holmes museum museo savinelli swiãtô cecyliô z rzimu cecyliô rzimskô ùm kòl chrzescyjańskô dzéwica i mãczelnica swiãtô kòscołów katolëcczégò i prawòsławnégò cecyliô ùrodzëła sã na zaczątkù iii stalatégò jakno chrzescëjónka złożëła slub czëstoscë i nimo że zmùszono ją do żeńbë z noczesnym pògónã walerianã òna nie złóma slëbù le jesz nawrôca swòjégò slëbnika i jegò bracëna tëburcjusza wszëtcë troje nalezlë mãczelną smierc przez scãcé jich smierc je datowanô na czas rządzeniô aleksãdra sewera cało cecylii òsta nalazłé nierëszałé w rokù w katakùmbach sw kaliksta òstało òno zarô pò tim przeniosłé do bazyliczi nmp na zatëbrzu chtërną wëbùdowano ju w iv stalatim na môlu dodomù swiãti jakùb de voragine w złoti legendze òpisëje historiã nawróceniô slëbnika cecylii sw waleriana òbczas wieselny nocë swiãtô wëzna mù że towarzë ji janiół chtëren strzeże czëstoscë ji cała ùzdrzenié gò przez waleriana je mòżlëwé le tedë żle przëjmie òn chrzest waleriana òchrzcëł papiéż swiãti ùrban pò przińdzenim nazôd do cecylii walerión nalôzł ją kòl janioła chtëren trzimôł dwa wińce z różów i lëlijów swiãtô cecyliô je patronką chùrzistów lëtniôrzów mùzykańtów òrganistów rok w rok lëstopadnika w salezjańsczi òrganowi szkòle mionã kard agùsta hlonda w szczecënie òrganizowóny je koncert kù tczë patronczi kòscelny mùzyczi legenda pòwiôdô że sw cecyliô mùzykòwa na òrganach chòc to je mało wiarodostójné bò bëłë òne wiôlgą apartnoscą mòżlëwé je to że mùzykòwa na jinszim nôrzãdzu bò notejsze rzëmsczi białczi czãsto sztôłcëłë sã w mùzykòwanim na arfie mãczelnica cecyliô ùznôwónô je za swiãtą a ji miono wëmienióné je w rzimsczim kanonie ji liturgiczné wspómnienié w katolëcczim kòscele òbchôdô sã lëstopadnika w chrzecëjańsczi ikònografii pòznakama sw cecylii są janiół mùzyczné instrumentë cytra arfa lëtniô òrganë pôlącô sã lãpka miecz wińc z biôłëch i czerwionëch róż òznôczającé czëstosc i mãczelstwo skòwrónk alauda arvensis ptôch z rodzëznë skòwrónczi z rédżi wróblowé gniazdëje na pòlach i òtemkłëch terenach òd europë i nôrdowëch grańców africzi przez azëjô pò nordóstową sybirëjã i chinë pòpùlacje nordowi i wschòdni migrëją na zëmã na pôłnié długòsc cała cm wôga g niewiôldżi bruny ptôch ò trzënórtnëch skrzidłach môłim kùnôszkù na głowie dłùdżëch slédnëch pazurach i dosc dłudżim ògònie wiérzk cała bruny z cemniészim sztrichaniém skrzidła i ògón cemnobruny ò biôłëch rańtach spódk cała żôłtawobiôłi nodżi i dzób żôłtawobruny òczë bruny semiona i dzéle roscënów òwôdë pajiczi i jinszi bezpôcorniczi gniôzdo na zemi w sztôłce snôdczi szôlczi ùkrëté midze kãpamë trôw zrobiony je z sëchi trôwë a ód bëna wëlożony mitkò steblamë samnica skłôdô zelonkawoszari abò krémòwoszari jaja gąsto pòkrëti szarobrunëma plachckamë wësôdëje je sama przez krótkò dniów pisklãta starszi dozérają razã młodi òpuszczają gniôzdo czé minie dni skòwrónk je znóny z pësznégò spiéwù spòtkac gò mòże na òtemkłëch i pòrosłëch trôwama môlach je widzóny midzë wësoczima rzmama ùbrzeżnëma słonëma brëzgawicama i dunama nôwicy czasu bawi na zemi czé szukô żercô wëstraszony przëcëskô sã do zemi a pózni narôz zriwô sã do lecënkù samc mòże spiewac w lëfce przez całi rok z wëjimka dzéle czasë pierzenié sã pòd kunc lata ptôch ùnôszô sã pionowo w lëft na zachtną wiżawã òstôje wiszącë na czile minut trzepòce skrzidłama i wëléwô ze se strëga głôdczégò perlowatégò swirgolë pòtemù òpôdô pòmalë na dół jaż w kuńcu cëchnie na zemi zdrzódło mini enciklopediô ptôchë òlimpiadë specjalné spòrtowô òrganizacjô pòżëtkù pùblicznegò dzejô na rzecz lëdzy z niepełnosprawnoscą jintelektualną célã òlimpiadów specjalnëch je wspòmòżenié rozwòju lëdzy z niepełnosprawnoscą jintelektualną przez zagwësnienié jima wzãcô ùdzélu w treningach i współzawòdnictwie spòrtowim drëdżim téż wôżnym célã je wiãkszenié swiądë spòdleczny przez szerzenié wiédzë na temã mòżlëwosców lëdzy z tą fòrmą niepełnosprawnoscë òlimpiadë specjalné òstałë stwòrzóné żebë pòkazac że lëdze z niepełnosprawnoscą jintelektualną téż pòtrafią przë òdpòwiedny do tegò zôchãce i jinstrukcji trenowac ceszëc sã i czerpac kòrzëscë z ùczãstniczeniô w spòrtach jindywidualnëch i grëpòwich dostosowónëch do jich pòtrzebów i mòżlëwòtów mòttã kôżdégò miónkôrza òlimpiadów specjalnëch są słowa przësëdżi òlimpijsczi wëpòwiôdóné w trakce ceremónii òtemkniãcô miónków spòrtowich pragnã zwëcãżëc równak jeżlë nie bãdã mógł zwëcãżëc niech bãdã dzyrsczi w swòjim staranim discyplinë spòrtowé na òlimpiadach specjalnëch swiãti florión florion z lauriacum ùr pòłowa iii stolatégò w ceti ùm wczasnochrześcëjańsczi mãczelnik i swiãti ùrodzył sã kòl rokù w zeiselmauer dôwni ceti dolnô austriô jegò żëcé przëpôdało na cząd przesladowań chrzescëjan w młodim wiekù òstôł wezwóny do armii rzymsczégò cesarza dioklecjana béł òrganizatorã i dowódcą ògniowich òddzałów wchódającëch w skłôd armii rzimsczégò jimperium w rokù wstôwiôł sã za przesladowanyma chrześcëjańsczima legiónistama za co òstôł skôzóny na smierc maja r nalôzł smierc mãczeńską w prądu rzéczi enns anizy na terenach dzysdniowi górny austrii w môlowòscë lauriacum dzysô lorch cało floriana nalazła gdowa waleria nad jegò grobã pòstawióno kòscół i klôsztor òjców benediktinów a pòzdze klôsztór kanoników laterańskich wd regùły sw agùstina sw florión je patrónã warków pòwiązónëch z ògniã ògniôrzów hëtników kòminarzów garnkòwników piekarzów je téż patrónã górny austrii kòl sw léópòlda i linz gdze rozwiniãté je hëtnictwò w ikònografii przedstôwióny je nôczãscy w òbleczenkù rzymsczégò òficéra ze statkã z wòdą do gaszeniô ògnia abò gaszącégò òdżin jegò liturgiczné wspómnienié w katolëcczim kòscele òbchôdô sã maja prawòsławié wspòminô sw floriana maja w pòlsczim kòscele mô rangã wspóminkù òbowiązkòwégò gitara mùzyczny jinstrument z grëpë strënowich szarpónëch z pùdłã rezonansowim grifã i progama na pòdstrënnicë colemało mô strënów ale mòże pòtkac téż gitarë z i strënama jinstrument ten graje wôżną rolã w muzyce bluesowi country flamenco rockòwi i w wiele fòrmach mùzyczi pop jinstrument ten transponëje ò oktawã w dół tzn wszëtczé zwãczi zapisóné w nótach brzmią na gitarze oktawã niżi nigle wënikałobë to nótowégò zôpisu klucz wiolinowy z dopisóną môłą ósemką pòd spódkã nazéwô sã kluczã gitarowim gitarë są wëkònywóné i naprôwióné przez lutników a dzysdnia w corôz wikszim stopniu przez maszinë równak nôlepszi jakòscë jinstrumentë są wcyg robioné rãczno abò z wiôldżim ùdzélã człowieka muzyk chtëren graje na gitarze to gitarzista muzyk grający na gitarze basowi to basysta ewent gitarzista basowi gitarë mòże pòdzelëc na dwie wiôldżé kategòrie akùsticzné i elektriczné grëpa gitarów jaczich zdrzódłã wzmòcnieniô zwãkù je pùdło rezonansowé bez pòtrzebë ùżiwaniô dodôtkòwich wzmacniaczów taką samą nazwã mô jeden z tipów gitarów gitara akùsticznô jinszé tipë grëpa gitarów dlô jaczich zdrzódłã wzmòcnieniô je wzmacniacz elektroniczny jaczi dostôwô sygnał przetwòrnik elektromagneticzny ùmieszczony pòd strënama jinszé gitarë òkreslenié gitara basowô nôczãscy je ùżiwóné w òdniesenim do elektriczny wersji tegò jinstrumentu na gitarze graje sã pôlcama òpùszkama i paznokcama abò samima òpùszkama abò téż piórkã jinaczi kòstką piórkò je przeznaczoné òsoblëwie do grë na gitarze z metalowima strënama akustyczny elektriczny jistnieją téż tzw pazurczi zrobioné z metalu abò twòrzëwa sztucznégò jaczé nakłôdô sã na pôlce mòże grac równoczasno piórk i pôlcama technika hibridowô jinstrumentë pòdobné do dzysészéch gitarów są znóné òd wicy jak lat mòżlëwé że gitara wëwòdzy sã z jinstrumentu ùżiwónégò w starożëtnëch jindiach i azji westrzédny w starożëtnym sanskrice słowò tar òznôczało strënã jinstrumentë pòdobné do gitarë pòjôwiają sã w starożëtnéch rzezbach i figùrkach ze suzë w jiranie słowã gitara arabòwie nazéwają różnégò rodzaju lutnie pòprzédników dzysdniowich gitarów nazwa guitarra òsta wprowadzonô do jãzëka hiszpańsczégò pò x w czej gitarë òstałë sprowadzoné na jiberijsczi półòstrów przez maurów pòwiesc zort lëteraturë piãkny narracyjny dokôz chteren òpisywô rozbdowóny cyg zdarzeniów klasicznô pòwiesc je pisanô prozą w chternej wiele je dwugôdków òpisënków akcëjô i naturë pòdzelonô je na dzéle w klasyczny pòwiescë westãpiwô wszetkòwiedzący òpòwiôdôcz i wielowątkòwô fabla pierwszé pòwiescë pòwstałë ju w antikòwich czasach w grecëji powiecë pisôł m in oowieści efeskie bëła to pòwiesc awanturniczô i melodramaticznô w rzimie autorama pòwiescë bëlë satyricon i metamorfozy albo złoty osioł do rozwiju pòwiescë przëczënił sã strzédnowieczny w epoce òdrodzeniégò baro wôżny dokôz dôł gargantua i pantagruel w barokù nadzwëkòwą pòwiesc don kichot napisôł wiôldżi rozwij pòwiescë nastôł w òswiecenim a pòtimù w xix stolaté marzbionka roscna zelono ò kołowatych lstkach kwiôtci zebrane w wiôldzi koszik farwë biôłi abò rożewi z zółtim westrzódkam zaprôwiono w ogardze jakno roscna usnôżno rosc téż dzko roscëna leczniczô wykorzistowanô w medycynie ldowi jakò leczi procmgorączkòwi é òglôwo betrowwny parzna mòżna pic prze lché zjinaczi materji jakò lék szczochonkowny é przeczszczający òbniża csk krwi procmdzeje skleeroze pò wierzchu ùżwoni do kąpielé i obłożeniô w pòlsce występuje le jeden zort stokrotka pòspòlitô bellis perennis l bylina hemikryptofit w górach rosce po piętro kosówki w zorce charakteristiczni dla all cynosurion ass lolio cynosuretum rosce w zemi bogato w składniczi mineralne i srednio próchniczne bylina hemikryptofit rosce na łąkach pastwiskach przydrożach w górach występuje po piętro kosówki w pòdzale zbiorowisk roscenowich zôrt charakterystyczny dla all cynosurion ass lolio cynosuretum lubi zemie bokadne w minerałe i sredniô próchniczne fana to płat sztofu òkreślonégò sztôłtu i farwë przimòcowonégò do drziwca mòże miec godło symbòle òbrôzczi fana je znakã rozpòznawczim symbolã państwa abò garda abò òrganizacëji czë jednostek np administracëjnëch wòjskòwich i jinszich fana kaszëbskô je czôrnô ë żôłtô òna je znanką naji nôrodny apartnoscë i naji nrodny bùchë frarwa zółtô òznôczu cepło słuńce i zbòże a farwa czôrnô zëmi fana kaszëbskô mô farwe òdherbowéa herbem kaszëbów je czôrny grif w złotim placu pòzwa grif pòchòdzy z grecczigò gryps łac gryphus i òznôczało cos héklowatigò to pòwiôstkòwi zwiérz w pòłowie lew w pòłowie rabùszny ptôch òrzłową mô głowã sznobel skrzidła i krale òn téż mô pótë srąb i ògón lwa lëdze antikòwi ùznôwelë że grifë pilëją górów złota a dzérzników chtërny próbùją tam pòdéńc pòriwają razã z kòniama w strzédnëch wiekach szlachòtë grifa zjawiłë sã w europie mòże bëc że przęnioslë je pierwsi ricerze co wãdrowelë pò rozmajitëch krajach w pòmòrsce i kaszëbsce grif je òd xii wiekù ale òstateczno za herb kaszëb ùznôł gò aleksander majkòwsczi przëjął sã zwëk że wiele kaszëbsczéch domôctwòch mô swòja fana òna flatrëje z leżnoscë wszelejaczich swit gôdô s że chto chce bëlnym kaszëbą bëc fanã doma mùszi miec przëjął sã téż zwëk że kaszëbskô fana przëkriwô trëmë wszëtczich bëlnëch kaszëbów bibliografiô www kaszubi pl www naszekaszuby pl kromlechë kromlech z kelticczigòcrom wdżiãti lech kam krąg zbùdowóny z ùstawionch pionowo kamów czãstowkół grobu abò placu kultu stôwiónébł w neolicie i téż w epoce bronksu terenach bretanii anglii i irlandii pierszé kromlech pòkôzał sã w drdżié połowie iv tsąclata p n e béłto bòdôj plac kùltu i zéńdzeniówplemieniowch do nôbarżiznónchnôleżistonehenge kromlech bł téż w jinch òbéńdach europ w africe azji nôbarżi indie i japoniô w americe australii i na niechtërnëch òschach spokójnégò òceana w pòlsce można je spòtkac na pòmòrzkù w molu òdr w dólnym biegu rzéczi wd kromlech biwô uwôżóny za prototyp stołpnic przpùszczô sã ż béł ùżiwóny jako òbserwatorjô sùńca świã tnica sùńca do widzeniégò w przódk zôcemków i położeniégò całów niebiesczich kromlech na britańsczich òschach i w irlandii kromlech czãsto bł bùdowóné wzdłuż liniji wschòdzącégò abò zachòdzącégò sùńca abò ksãżca ò wznaczonch cządach roku stądka wchôdô swiąda ż sezonowòsc bła dlô nonejszich ldzy wôżnô w westrzédnym neolicie p n e p n e kamiané krãdżi zaczãłsã pòjawiac w nordowi chmôlach britańsczich òschach rchli prz sztrądach mòrzczich w langdale w lake district je nowicy z wczasnch tego tipù obiektów w pózniészim neolice kamiané krãdżi bł bùdowóné ju z wikszą precyzją i môchã zaczãł sã téż pòkôzwac na westrzódkù lądu jich strzédnice dochôdał do m tak jak w przpôdkù avebury wiãkszosc jednak miała strzédnice kòle m za to jich forma miała corôz to barżizawitéùkład z dwùmaabò trzema rzãdamakamów te są czãstonazwónédowestrzódkòwimakromlechama òstatecznô faza bùdow kromlechów przpôdô westrzódkòwą epòkã bronksu p n e p n e cziéd to zaczãł sã pòjawiac môłé kamiané krãdżi bùdowóné przez niewiôldżié karna ldzy jak rodzzna wiele doskonałch przkładów krãgów można nalezc w nôrodnym parkù dartmoor devoncz gery wethers pò p n e òprzestóno bùdowac kromlech òrãdzã tego bł ruch przecygòwé i pòkôzanié sã nowch wiarów jinaczi mslącch ò żcym i smierc czãsto łączono jistnienié krãgów z rsznotą druidów leno to nie je ùdowodnioné kamiany krąg lissey viggeen znóny jakò sédmesostrów ang sevensisters countykerry irlandiô w pòlsce spòtikô sã krãdżi z czasu rzimsczégò ò perzinkã jinch konstrukcjach przkład taczich krãgów są midze jinyma w grzbnic k kòszalina i téż w lesnie wãsorach i òdrach jednak nielusosc pòłożeniô kamów może òznôczac ż nie bł ùżwóné jako instrumeńt astronomòwé ùłożenié òks pówłączło sã rchli z symboliką a nié z przdatnoscą nôwikszé są w òbéńdach ws òdr gmina czersk òkòlé chojnice zlokalizowóné są nad rzéką wdą i òbjãté òchróną w rezerwace archeologòwo przrodnym krãdżi kamiané dosc pòwszechnym je pòzdrzatk ò jich skandinawsczim pòchòdzeniém te znóné z pòmòrzka pòwstał w cygù i w n e pòrozszerzeniém germańsczégò plemienia gòtów gotowie bl na terenach kaszb do początku iii wieku tej òstawil smãtôrzska z kamòwima krãgama i rszl pòd prowôdzzną jednégo z panôrzów filimera sna gadariga do legendowi krôjn oium wg jordanesa gòcczégòdzejopisôrza z vi w na początku krãdżi bł môlã zéńdzeniów apartnch rodów òbrôbiającch smãtôrzskò tam téż mògł zapôdac wôżné spraw dlô całégò karna pózni przełómanié ii i iii w zaczãto w òbremienim krãgów téż chòwac ùmarłich tekst i òdjimczizrchtowóné na spòdlimjinternetowistron bùksczi rodzôj nasebné piérzi òkriwającé zwikle intimnë czãscë cała dôwni słowò to òznôczało téż chłopsczi bùksë nasebnô piérzô je noszonô prosto na cele pòd ruchnama pòjawiła sã w europie pòd kùńc strzédnowiecza w xvi stalatim białczi nosëłë pòd sëkniama krótczi bùksczi zwóne kalesonama bùksczi pojawëłë sã w xix stalatim przez wiele stalatów bùksczi zmieniałë swój fasón długòsc i przëlgłosc bùksczi rozcënóné nie zszëté w krokù nastałë w latach xix stalatégò bez cepłëch dłudżich do kòlón pantalonów białkom bëło zëmno bëła sparłączenim dłudżich rozcënonëch bùksków i kòszlë noszonëch przez białczi w latach xix stalatégò w latach xx stalatégò kompletã bëla kòszulka i krótczé bùksczi dzysô body chłopi bëlë òblokłé w kalesonë z kòszlą zapinané na gùzë òd krocza pò szëjã pòjawiłë sã na zaczątkù xx stalatégò przyjãłë sã w dzecnëch ruchnach bò môłim dzecóm wiedno chtos pòmagôł w òbleczenim pierszé chłopsczi slipë pòkôzałë sã w latach xx s w chicagò elkcjowi królowie pierszą dinastja panëjącą w pòlsce bëlë piastowie rządzëlë òd pòwstaniô państwa pòlsczégò kòle r do z krótczim przeriwkã na panowanié przemëslëdów w latach bëło tzw rozbicé òbéńdowé cziédë władza nad pòlsczima zemiama nôleża równoczasno do wielë samòstójnch ksyżëców piastowsczich òd do rokù rządzło dwuch mònarchów z wądżiersczi ùnii andegawenów a òd do rokù przedstôwcowie dinastëji jagielonów z liniji litewsczich giedyminowiczów od rokù do ùpadku państwa pòlsczégò w iii rozebranié pòlsczi rokù panôrze bëlë wëbiróny w drodze wòlné elekcëji wòlnô elekcjô wëbór mònarchë przez nietrzimanié zasadów spôdkòwiznë dynasty prawò głosu miała szlachta pierszô wòlnô elekcjô bëła w rokù we wsë kamień pòd warszawą póznié ùstalono stòjny môl w chtrnëm òdbiwała sa elekcëjô bła to wies wòla pòd warszawą pierszim królã elekcyjnym béł henryk walezy a òstatnym stanisław august poniatowski henryk walezy panował w pòlsce w latach i francji jakò henryk iii syn króla francji henryka ii walezjusza i katarzyny macedońskiej w pòlsce béł niecalé piãc miesąców i uciekł bë òstac królem francji stefan batory ksyżc sétmegardu òd do król pòlsczi òd syn wojewod sédrgardu i katarzyny telegoli za jegò czasòw pòlskô dostała nazôt całé inflnt i płock chtërnë më stracëlë za panowaniégò henryka walezego na rzecz rusj zygmunt iii waza król pòlsczi òd do i król szwecji syn jana wazy ksyżëca finszcziégò òd króla szwédzcziégò jana iii i katarzynë jagielonczi córci zygmunta i starégò za jégò panowaniégò bl butn kòzacczié pòwstanié kosincziégò nalewójczi federowicza zwada ze szwédama doprowadza do jégò òdtronicégò w r przesôdzôł stolcã z krakòwa do warszaw władysław iv waza król pòlsczi od do titëlarny król szwedzczi syn zygmunta iii wazy i anny austrjôcczi córci areksyżëca karola habsburga za jégò panowaniégò béł sztrid turcji i szwecji i téż bùnt kòzacczi na czele chtrnégò stanął bohdan chmilenicczi jan kazimierz król pòlsczi òd do rokù titlarny król szwédczi syn zygmunta iii wazy i konstancji austrjôczi córczi arcëksãżëca karola habsburga za jégò panowaniégò bla zwada ze szwecją tzw potop szwedzczi òb czas chtrnégò doszło do nadzwkòwé òbronë klasztoru na jasnej górze òddôł pòlskã pòd òpieką matczi bòsczié czãstochowsczié michał korybut wiśniowiecki król pòlsczi òd do rokù za jégò panowaniégò bla dobëtnô wòjna pòlskô tëreckô jan iii sobieski król pòlsczi òd do rokù syn jakuba sobieskiego wòjewodë ruscziégò i pòna krakòwsczigò gardu oraz zofii teofili z daniłowiczów òtroczka prowadnika wojskòwégò stanisława żółkiewskiego za jégò panowaniégò bla dobëtnô biôtka pod chocimiem i téż biôtka pod widniem białka jégò bła maria kazimiera de la grange d graniem zwanô marysieńką august ii mocny elektor zaksczi òd król w latach i òd do rokù za panowaniém jégò i augusta iii związôné je powiedzenia króla zaksasa jédz pij i pòpùszczi pasa stanisław i leszczyński król pòlsczi òd do rokù i òd do rokù august iii król pòlsczi i elektor zakazczi òd jedinczi syn augusta ii mocnego i krystyny eberhardyny stanisław august poniatowski król pòlsczi w latach syn stanisława poniatowskiego póna krakowscziégò gardu i konstacji córki kazimierza czartoryskiego póna wileeńscziégò za panowaniém jégò czasów założono szkòłã rycerską ken rozjimnotë r r r pòwstanié kòsciuszòwsczi zrzeszënk w barze i targowicy bëł slédnym królã pòlsczi pòst to je dobrowólné strzimanié sã òd jedzeniégò òglowò abò leno òd jedzeniô niechtërnëch zortów jestkù np miãsa przez wëznaczony czas òglowò pòscy sã nôbarżi z nôbòżnëch przcznów pòst w katolëcczim kòscele rzimsczégò òbrządkù regùlujë kanóniczné prawò w kanonach i òpisejë jakò pòkùtną formã w praktice wëapartniwô sã trzë òglowi ôrte pòstów to je strzimanié sã òd jedzeniégò miãsa i ògrańczenim jestkù a uroczëzna liturgiczné dnie nôwikszi randżi b chòri lëdze i lëdze co ni mają mòżlëwòtë wëbiérkù jedzeniégò np môl rzesznégò jestkù c w apartnëch przëpôdkach pòstem je téż dobrowólnô ùdba wiérnégò òdmôwianié sobie jestkù są téż jinszi pòstë taczi jak np pòst w prawòsławny wiarze pòst w protestancëznie pòst w jislamie pòst w judaizmie swiãtô marta bëła sostrą marii i łazarza żeła w betanii w gardze kòle jerozolimë ji rodzëzna ceszëła sã uwôżaniém òni bëlë drëchama christusa a òn czãsto gòscył ù nich doma marta bëła baro dobrą gòspòdënią i białką ò mòcni wiarze cziej ùmarł ji brat wëszła jezùsowi na potkanié i rzekła terôz wiém że bóg dô tobie wszëtkò ò co blós bãdzesz jegô prosëł tej òna ùczeła taczi słowa jô jem zmartwëchwstanim i żëcim marta na to rzekła jô baro wierzã w to że të jes sënã bòga w prowansalsczi je legenda że pò wniebòwstąpienim christusa marta ze swòjima krewnyma szła do francëji tąm ji brat łazarz béł biskùpã marsylii miono marta z jãzëka aramejsczégò òznôczô pani miono marta ùżiwóne je w wiele krajach pò łacëznie niemieckù i anielskù martha z madżarsczégò marta italsczégò marta pò ruskù gôdają marfa pò kaszëbskù marta abó martka òd miona marta mómë przezwëstkò martula wspomink sw martë swiãtójemë vii rëbaczenié je baro wóżné na kaszëbach rëbaczenié dzelé sã na rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã łowienim rëbów do jedzeniié i jich przerôbianié i rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã chòwã rëbów w mòrzach rzékach i jezorach pòłożenié pòlsczi nad bôłtã ùmòżliwo rozwój rëbaczenié a co za tym jidze daje rëbë i ich przerobiznë i robòta dlô lëdzy rëbôce na rzékach i jezorach ùżiwajã niewiôldżich bôtów kutrów do łowieni rëbów ùżiwajã séce i kaszórk niechterné zorte rëbów łowiã ùżiwajãc hóków i wędów w r na kaszëbach bëłë zarejestrowóné bôtëdalekmòrsczi kutre i bôtë w r złowionëch òstało ton rib w tim tón pòmùchlów tón sledzów a tón mùtków coroz mni sã łowi pómùchlów z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch limitów i skródzenié czãdu jegò łowieniô zalécóné przez eùropejską ùniã pò weńdzenim pòlsczi do éùropejsczi ùnii wiele bôtów szło na złóm rëbackô flota zmniészëła sã jaż o muzeum rybołówstwa w helu muzeum ziemi puckiej im floriana ceynowy w pucku jan mordawski geografia współczesnych kaszub gduńsk biég na distanse kilométrów ë métrów pòzwa jest òd miescowòsce maraton w grecji wedle herodota pò skùńczony zwëcãzci biôtce greków z persama w p ch ti òstatny wlezle na swòje òkrãtë i rëszële na bezbronny atene widząc to grece rëszële téż co sëł w nogach ë przëbëlë do aten w tim samim czasu co persowie biég nen legł ù pòdstawë òpòwiesci wedle chtërny pòsłańc filipides biégł do aten z klëką ò dobëcym ë grozbie ze strone persczi flote pò tim jak òn przekôzôł to wiadło òn pôdł bez dëcha w r angelsczi pòeta robert browning nôpisôł wierztã ò ti historii pòd titlã filipides ang pheidippides dali michel bréal francesczi filolog przejãti tą historeją nasënął pierre owi de coubertinowi ùdbã bë dodac do programù pierszich nowòżetnich jigrzisk òlimpijsczich biég ò długòse dłużawie òdpòwiadający ti pòmiãdzy maratonem a atenami w pierszich olimpijsczich jigrzëskach biég maratońsczi bëł rozgriwóny na distansie kilométrów chòc prôwdzewô droga z maratonu do aten mô km równak pòstanowiono zaòkrąglic tã liczba do na olimpijsczich jigrzëskach w londynie ten distans zwiãkszono ò métrów tak bë meta nalezła sã bliskò placu gdze na tribunach sedzała brytyjsko królowo pózni jësz porã razy gò zmienióno bë w kùńcu òd przëjąc òstatecznie km dopiéro r w los angeles dodóno biég maratońsczi kòbiét biég maratońsczi chłopów tradycyjnie kùńczi kòżdi jigrzëska olimpijsczi òd przeszło lat wiôldzi i mnijszi miasta òrganizëją masowi biédzi ùliczni na maratońsczim distansie mòże w nich biegac kòżdi chto chce w nôwiãkszich jimprezach londyn nowy jork boston chicago wiedeń berlin ùczestniczi wiãcy niż biégaczy profesjonalistów ë amatorów w pòlsce nôwiãkszi maratonë òrganizëją poznań warszawa kraków dębno wrocław w masowich maratonach kòżdi bëtnik chtëren ùkùńczy biég òtrzimiwo medal i òstaje maratończikã je wiele pòwiédzeń ò maratonach np kùńcząc maraton stajesz sã nowim człowiekã pòradzisz so z maratonã pòradzisz so ze wszëtczim las zajimô wiôldżi sztëk zemi na chtërny roscą drzéwiãtã krze roscënë i żëją tam zwierzãta kòżdé drzewò skłôdô sã z kòrzeniów pnia wietewków lëstów i brzadu to dô ôrtë drzewów i krzów drzewa lëstowaté gùbią lëstë na zëmã drzewa jiglënowé przez całi rok są zeloné jich jigłë òstôwają na wietewkach nawetka w zëmie drzewa lëstowaté to dąb bùk wierzba jarzëbina grôbk jasón papla wijąg brzózczi drzewa jiglënowé to dana chójka skòwrónk i jodła krze leszczena jeżëna malëna jałówc kalëna smarglëna malinczi roscënë parpac wrzos mech jagòda bòrówka zwóna pòtrôwnica grzëbë szëchtë roscënów w lese zwierzëna lasowô grzëbë w najich lasach brzezan maslôk peperlëszka prôwdzëwk ridz ùzémk pòmùrchel pùtrus bòrzón gãsy grzib pãpk sistematicô w zależnotë òd przejątich kriteriów lasë mòżna dzelëc na wiele spòsobów np biorąc pòd uwagã klimat i strefowi ùkład roslinoscë lasë mòżna dzelëc na z ùwadzi na jich skłôd i przenależnosc geograficzną mômë z ùwadzi na zagòspòdarowanié lasów mòżna zróżnicowac je na chòrobë lasu trza rozpatriwac w ùkładze dinamicznym jakim je ekosistem lesny do chòrobòtwórczich i szkòdotwórczich czynników są zaliczóne jak przënôlégò zachòwiwac sã w lese j labudda zôrno mòwë d pioch kaszëbë zemia i lëdze e gołąbek kaszëbsczi słowôrz normatywny liturgiô gòdzënów je to mòdlëtwa chtërną òdmôwiô są sétme razã na dzéń mòdlëtewnik do liturgeji gòdzënów mô pòzwã brewiarz i czasã biwô tak òkreslóny samò liturgiô òbòwiązk òdmôwianiô ji w całoscë mają ti chtrërny przëjalë swiãcenia diakòni ksãża biskùpi abò ti chtërny złożëlë wieczësty slubë i ich jinstitutë do tégò zobowiązëją inszi ni mùszą ji sprawòwac ale je òna dlô wszëtczich zalecóny je to jakbë ùzupełnienié mszë sw na wszëtczi gòdzënë dnia przërëchtowanié do ni abò ji przedłużenié spòdlim brewiarzowi mòdlëtwë są psalmë chtërny razã z anifonama tekstama z pisma świãtégò dzeòma òjców kòscoła ë dokumeńtów z magisterium kòscoła twòrzą tzw brewiarzowi gòdzënë ódmôwióny je na zaczątkù liturgiczny mòdlëtwë w tim dniu wiedno je òno pòprzedzający pierszą mòdlëtwã dnia chtërną mòże bëc witrzniô abò gòdzëna czëtaniów wezwanié zaczinô sã wersetama panie wë òdemknijcë mòje wardżi a mòje lepë bãdą głosëłë twòjã chwałã pò czim nastąpiwô psalm z responsoium refrenã je ódmôwióny ò dowolnym cządze dnia nôprzód je werset pózni himn trzë psalmë wiôldżi czëtanié ze swiãtégò pisma i drëdżi czëtanié z dzełów òjców kòscoła abò dokumentów magisterium kòscoła a na kùńcu òracëjô je òdmôwióny z rëna nôprzód je werset pózni himn psalmòdiô jakò skłôdô sã z dwóch psalmów midzë chtërnyma je piesniô wzãtô ze stôrégò testameńtu ale nié z knedżi psalmów pòtémù je krótczi czëtanié biblijny résponsorium kantik zachariasza tj benedictus prosbã òjcze nasz ji òracëjô na niã skłôdô sã himn psalmòdiô krótczi biblijny czëtanié werset i òracëjô mô trzë wariantë je òdmôwióny wieczór zbùdowóny je tak jak witrzniô psalmòdiô skłôdô sã z dwùch psalmów ji pesnie z nowégò testameńtu a w môlu benedictus je magnificat tj piesniô marijë òdmôwiô sã ją bezpòstrzędno przed spikã himn rëchùnk sumieniégò psalmòdiô krótczi biblijny czëtanié responsorium nunc dimittis tj piesniô symeona òracëjô a na kùńcu je piesniô do matczi bòżi pòczątk dnia wëznaczô w kòscołach wschòdnëch wieczorny nôbòżeństwò ò zôpadze słuńca hesperinos przed ùdanim sã na spòczink òdmôwiô sã apodeipnon je to meditacjô ò òstatnym spikù smiercë w klôsztorach òdmôwiô są mesonyktikon mòdlëtwa ò północë mòdlëtwa ò pòrénkù zwie sã orthros òbczas pierszi gòdzënë prote hora kòle szósti z rëna naszégò czasu rozmiszlô sã ò stwòrzeniu colemało ta gòdzëna je łączonô z orthros kòle dzëwiąti z rëna naszégò czasu òdmôwiô sã trzecą gòdzënã trite hora je to rozwôżanié ò zesłaniém dëcha swiãtégò w szóstą gòdzënã pôłnié hekte je rozwôżanié ò ùkrziżowanim christusa jaczi bëło prawie ò ti gòdzënie kòle trzecy pò pôłnim naszęgò czasu òdmôwiô sã dzewiątą gòdzënã ennate hora chtërna je rozwôżaniém ò smiercë jezësa jakô bëła ò ti gòdzënie zbiér mòdlëtwów to tzw horologion we wschòdnëch kòscołach dze stosëje sã seriewnosłowiańsczi jãzëk tak prawòsławnëch jakno katolëcczich ódpòwiednikã witrznie je ùtreniô a nieszpórã wieczerniô zbiér mòdlëtwów anglikańsczégò kòscoła zwie sã modlitewnik powszechny book of common prayer przewidzóny sã hewò taczi gòdzënë mòdlëtwów liturgiô gòdzënów chtënô w anglikańsczim kòscele zwie sã daily office je wôżną tradicją négò kòscoła ósoblëwie pòréncznô i wieczornô mòdlëtwa są baro rozpòwszechnioné i òdbiwają są w wielu kòscołach co dzéń w lëtersczim kòscële liturgiô gòdzënów skłôdô są z psalmów biblijnëch czëtaniów mòdlëtwów ë téż antifonów przewidzóny są sztërë gòdzënë mòdlëtwów chòc refòrmacjô w zaczątkòwim etapie bëła niechãtnô zakónnëmù żëcémù môrcën lëter béł zwòlennikã tegò żebë lëdze chtërny nie robią młodzëzna starszi òdmôwialë liturgiô gòdzënów taką ùdbã przedstawił òn w rokù w dokôze ò pòrządkù nabòżeństwa w zbòrze òdnówcą liturgie gòdzënów w ewangelicyzmnie béł ks wilhelm lhe pòd jegò cëskã liturgiã gòdzënów zaczãłë stosowac diakònise ùczónkòwie ë téż mòdlitewné grupë òd rokù liturgiô gòdzënów je stosowónô w ewangelëckò ùnijnym kòscele chtëren pòwstôł z pòłączeniégò lëteranów i refòrmòwónëch ewangelików dzysô liturgiô gòdzënów je stosowónô przede wszetczim w diakònatach óbczas duchòwnëch kònferencjów rekòlekcjów ë téż studańtów teologie abò ewangelëcczi rodzëznë tekst je dolmaczenkã jinternetowi starnë forsycjô zort czierza chtren nôleżi do rodzone oliwkowatych chtrnych je zortów pòchodzy z azji le jeden ino zort pòchodzy z europe zwolające lste abò wiedno zeloné òkrzewe strzédny wiôlgosce lste pojedyncze wąsczé ò stępionech ząbkach kwiôte czterolstinkòwi zebroné pò dwa abò w pęczuszk nôleżi do rodzzne oliwkowatych w rzędzie jasnotowców z grpe astrowch roscen krtosemionowi roscëna paradno niechtrne zorte zaprôwio sã jakò òkrzewe paradne rosce na podmokłych glebach w pòlsce ùprowio sã forsycjô pośrednią i forsycjô zwikło gromada okrytonasienne magnoliophyta cronuist podgromada magnoliophytina frohne u jensen ex reveal klasa rosopsida batsch podklasa jasnotowe lamiidae takht ex reveal nadrząd oleanae takht rząd oliwkowce oleales lindl podrząd oleineae engl rodzëzna oliwkowate oleaceae hoffmanns link zôrt forsycjô forsythia vahl grzëbë grzëbë królestwo nôleżą do domenë jądrowców eucaryota jistniené grzëbów òbzérô sã we wszëtczich strefach klimatycznych przede wszëtczim na lądach rzôdko w wòdach do terô òpisónô ok tës zortów grzëbów rok w rok charakterizeje sã ok nowich zortów grzëbów grzib skłodô sã z kapelusza nodzi i grzëbni pòdzemny wedle spòsòbu odżywianiô westrzód grzëbów wyróżniwô sã grzëbë rozrôstają sã grzëbë dzelą sã na wëzwëskiwani grzybów grzëbë są ùżëwóny do wëróbkù żëwnote jiny grzëbë jak penicillium są wëzwëskiwóny do wëróbkù leków grzëbë jôdny sã sëszi zaprôwio sã i mrozy sã grzëbòwô jodô w hans g schlegel mikrobiologia ogólna warszawa wydaw naukowe pwn hans e laus atlas grzëbów jôdowich i trëjących wydaw rm swiãti mark apòstoła ewanielista wedle kòscoła katolecczégò autor nôstarszi i nôkrotszi ewanielii bëł półbratã swiãtégò barnabë drëch swiãtégò pawła a pózni swiãtégò piotra wedle biskùpa papiasza ùm rokù òn òpisôł to co piotr gôdôł wedle tradicëji swiãti mark bëł zamãczoni za czezera trajana kòscół koptyjsczi ùznôwôł jégò za pierszégò patrijachã aleksandrii a kòscół katolecczi anglikańsczi ewangelicczi prawosławny i ormiansczi za swiãtégò miono mark po łacëznie marcus òznôczô nôleżi do marsa jegò ùżëwô sã w wiele krôjach z italsczégò i portugalsczégò marco pò niemieckù markus z madżarsczégò i kaszëbsczégò mark òd miona mark je przezwëstkò marczewsczi marczyk markiewicz markut a r sikora ewanielëjô wedle switégò marka z greczi przełoż na kaszëbsczi jãzëk gdańsk zarząd główny zrzeszenia kaszubsko pomorskiego bliza nawigacjowi mërk ùsôdzony na sztrãdze abò wòdze sélający widné sygnalë w stôrych czasach béł to òdżin rozpalony na kamiznach abò ùnôszony z pòmòcą dwiżnika bliza mòże téż sélac radiowé sygnalë czëdë je dôka mòże pòsélac zwãcznikòwi sygnalë blizã òbsłëgòwôł blizowi bliza jistniała ju w stôrych czasach nóbarzi znóna bëła bliza na òtsrowie faros ok p n e w pòlsce pierszi wzmianczi ò zaniécenim ògnia na sztrądze pòchòdzą z ok rokù na pólsczim ùbrzegù je blizów krënica mòrskô gduńsk sopòt hél jastarniô rozewié stilo czôłpino ùstka jarosławc darłowò gąsczi kòlbrzég niechòrzé kikùt swinoujsce wiele blizów mòżna òbzërac ni mòżna òbezdrzec w gduńskù jastarné kikùce i pòmòcną bliza w rozewiu pierwszô bliza w krënicë mòrsczi bëłô zbudowónô m ód wsë krënica dzysô je w centrum gardu wësokòsc m szerokòsc pôdstawë m u górë m w gduńskù są dwie blizë jedna zrobionô je na mòdło amerikańsczi blizë z cleveland nad j erie òd rokù je òtemkłi dlô turistów mô òna swòją jinternetową starnã sopòcko bliza je na chłoscëwim placu krótkò mòla bliza pòwsta z kòmina budinku gdze je téż lékòwny ùstôw bliza ta je jinô przez to że ni mô wiôldżégò sygu krótkò wéńdzenié do gdyńsczégò swinga stoji stawa bliza na nordowim falochronie ta téż przëjãła robòta wéńdzowégò widu w roku wëgasła òksywskô bliza a w òsta zniszczonô òd rokù stoji tam replika dôwny blizë wid hélsczi blizë sprôwio wialgą robòta witô wszësczich wanożników chtërny warcëwają z mòrza dodomù z òpisënkù w stôrich kronikach wiémë że òdżin pôlono na wieżë kòscoła kòscół spôlëł sã a na tim placu pòwsta kònstrukcëjôpòdobny do dwiżnika na jegò kòńcu był kòceł ze smòłą abò żelôzny kòsz z wãdżielem budowniô bëła zniszczonô przez wiôldżi sztorm dzysdniowô bliza mô m zrobionô je z cemnoczerwony cegłë pò trapach mòżna wlesc na tôrasa stąd widzec je cëpel hélsczi i wòdë hôwinga całô bliza mô m cokół m je òna nômiészô na naszim ùbrzegù wieża je òkrągłô pòmalowônô w biôło czerwòné pasë bliza je automatowô òbsłëgowónô i nié mòżna ji òbzërac w rozewiu są dwie blizë w jedny je mùzeùm blizów bezaktiwnô bliza drëgô mô m w górã mô nômòcniéjszi wid z wszëtczich pòlsczich blizów òna mô miôno stefana żeromsczégò stilo je nôpiękniszą blizą pòlsczégò ùbrzegù leżi na dunowi halmie m òd mòrza wësokòsc wieżë wënoszô m na swiece są taczi konstrukcejô dwie w europie w tim stilo bliza w czołpinie pòwsta w rokù wedle spódlé e kummera przetrzima wòjnã nie bëła za baro ùprôwianô blós zdrój widu wieża blizë je òkrągłô zbudowônô z czerwòny licowóny cegłë ji strzédnica ù pòdstawë wënoszi m zato niżi galerëji m wësokòsc òbiektu m w rokù wëbudowano nowi budink stacëjô pilotów a w nim òbrëmiono blizã w òsmenórtowi wieżë z cegłów wòjna òmina ten plac lëstopadnika rokù pò przechwycenim garda przez pòlôków wid rozpôlôł sã w blizë w latowi czas mòżna ją òbzërac katastrofë bôtów midze łebą a darłowem bëłe przëczëną pòwstania blizë w jarosławiu bùdink pòwstôł w latach w pòłowie latów ùnowiono ùszëkòwanié blizë ob lato mòżna pò ni wanożec darłowskô bliza wëstawionô je na niéżëczny wiodrowé leżnosce òb czas sztormù wòda zaléwô prawie całą blizã nordowô scana mô m to nie pòmògło mùrë są mòcno mòkrawi i domikłi solą bez to ni mòżna òbwanożëc potrzebny je gruńtowi remònt wkół blizë gbùrzczich bùdinków i chëczë je pòstawiony mùr z cegłów ta zgrëpina bùdinków przedstôwiô dzejową architektonową krajowiédną i techniczną wôrtnotã nawkół są krómë jôdnicë plac dlô auta pierszô timczasnô bliza bëła ju w rokù òdżinowô miska na dakù wësoczégò bùdinku w rokù òdbudowôno blizã kòlbrzéskô bliza je wôrt òbezdrzeniô w scanie je tôblëca chtërna ùpamiãtniô biôtka z rokù czekawi je fakt że kòlbrzéskô bliza je w herbie familie kolbergów to je jedna z pësznych blizów na pòlsczim ùbrzegù m bùdink na wësoczim klifòwim sztrądze je znanką rewalsczégò ùbrzegù z tegò tarasu mòżna ùzdrzëc niechòrzé rewal jezoro liwia łuża i mòrsczi sztrąd w gòdnikù rokù bëło ukończeni remontu budinków pòmalowano na żôłto dôwny pùnkt widzënkù na rzmie strażnica m n r m niedalek wòlina na terenie wòlińsczégò parkù nôrodnégò z nóbliższégò môla wisełczi nëkô czerwòny piechòtny szlach bliza je m wësokô pò ni ni mòżna wanożec je zamkłô dlô turistów ta bliza je nôwikszô na pòlsczim ùbrzegù na górną galerëjô prowadzy trapów leżi pò wschòdni starnie swiny przed przedostënkiem ferë swiãtojónczi pol porzeczka zort krza z rodzëznë krëzbùlowatich wëstãpujący w òbrëmié ò klimace ùmiarkòwónym na całi półkùli nordowi szesc zortów rosce dzkò w pòlsce krze mògą bc nawetka m dłudzi lëstë wiôldzi kwiat môłi brzôd je òkrãgli jak jagòda farwë czôrny czerwiòny abò biôłi roscëna ùprawiônô przede wsztczim w europie rozwielô sã letkò lubi mòklznô zemia brzôd nadôwô sã na trzãsk zapraw wino i kompòt mòżna je téż jesc na srowò bògati w witaminã c z rodzëznë łac grossulariaceae gromada okrytonasiennych magnoliophyta cronuist podgromada magnoliophytina frohne u jensen ex reveal klasa rosopsida batsch podklasa różëwi rosidae takht nadrząd saxifraganae reveal rząd skalnicowce saxifragales dumort rodzëzna agrestowati grossulariaceae dc in lam dc podrodzina ribesioideae k koch plemię ribesieae horan rodzaj porzeczka ribes zort flory polsczi porzeczka agrest agrest ribes uva crispa l syn r grossularia l porzeczka alpejska ribes alpinum l porzeczka biała ribes niveum l porzeczka czarna ribes nigrum l porzeczka czerwona p dzika ribes spicatum e robson syn r schlechtendalii lange porzeczka krwista ribes sanguineum pursh gatunek uprawiany porzeczka skalna ribes petraeum wulfen porzeczka złota ribes aureum pursh gatunek uprawiany porzeczka zwyczajna ribes rubrum l syn r vulgare lam antropofit zadomowiony pozostałe zortë ribes acerifolium t j howell ribes amarum mcclatchie ribes americanum p mill ribes binominatum heller ribes bracteosum dougl ex hook ribes californicum hook arn ribes canthariforme wiggins ribes cereum dougl ribes cruentum greene ribes curvatum small ribes cynosbati l ribes divaricatum dougl ribes echinellum coville rehd ribes erythrocarpum coville leib ribes fasciculatum sieb zucc porzeczka japońska ribes odoratum wendl porzeczka wonna pomieszóny porzeczkoagrest ribes nidigrolaria skrzyżowanie porzeczki czarnej i agrestu sarka pica pica zort strzédny wielkòsce ptôcha z rodzëne krëkòwatych sarka mieszkô w całi europie azji i nordowò zapadné africe wëstãpiwo tëż w ameryce nordowi w pòlsce je baro pòpularnô jeden z nôbarżi znónych ptôchów nômni sarków je na mazurach nôwicy sarków je w miastach i w òkòlim gdze sã bezpieczno czëją sarka przóde mieszka blós w òkòlim rzéków lasów i chruscenach sarka terô wëstãpiwo czãsto na pòlach i łąkach w brzadownikach i ògrodach w òkòlim lëdzy w parkach na wsach i w miastach ptoch je szlank i mô dłudżi ògón jégò pióra są czôrny i biôłi òena je miészi òd ònóka chtërën mô dłekszé ògón dzob i nodżi mô czôrny je kąsk miészi jak warna prawie taczi jak gòłąbk dłùgòta cała ok cm w tym dłùgòta ògòna ok cm rozłożenié skrzidłów ok cm wôga ok g sarka je wszëtkòżyrnô chòc wòli miãsnô joda sarka jé pajczi robóczi smôszczié bączëne mëszë szurë żabë wieszórczi jé téż zbòża jagòdë brzôd pòtrafi téż zjesc jaja ptochów pisklãta i môłi kùrzãta baro chãtnô jé òdpôdczi ze smietników sarczi czãsto wëżërają spiża wieszczówkóm chtërnë nie pamiãtają gdze schòwaò swòja jôda sarka mo młodë rôz do rokù niese kòle brunawëch jajów sedzé na nich dniów stôrë fudreją je kòle dni póznij mùszą wëlëjcec z gnôzda i radzec sobie same sarka w pòlsce je pòd délową òchróną biografiô wada pòstawë cała to pòdług wolańsczégò zmianë ùtrwalony w gnôtowim ùkładze fele trzymaniô sã to téż wërwark remnygò ùkształtowaniô cała fele sztature to zmianë prostégò swobòdnégò położenia cała chterne junaczą sã òd tipòwich dlô òkreslonégò ôrtu wiekù bùdowë i rasë fele sztature są pòwstałi bez patologòwi zjinaczenie tylman fele sztature to odchylenia òd òglowò przëjãtich céchów przënôléżny sztature malinowska cządë rozrostu fele i cząd dzejnotowich zmianów jedne grëpë musilów ùlegają òsłabieniu i rozcygniãcu a w drëdżich wëstąpiwo nacygnienié i jich ii cząd pòwstôwanié przëgnãców wiãzënów żëłów mùskùłów iii cząd sztrukturalné zmianë ùtrwalony przëgnãca pòdzélënk felów t kasperczyk wady postawy ciała diagnostyka i leczenie kraków e zeyland malawka wiczenia korekcyjne gdańsk czôrnogóra serb czôrnogórsczi jãzëk crna gora państwò w pôłniowòpòrénkòwi eùropie na zôpadze bałkańsczégò półòstrowù na pôłniowim zôpadze mô przistãp do adriaticczégò mòrza na zôpadze grańczi z chòrwacją na nordowim zôpadze z bòsnią òd nordowégò pòrénkù z serbią òd pòrénkù téż z dzélowò midzënôrodno ùznónym kòsowò òd pôłniowégò pòrénkù z albanią czôrnogóra ògłosëła pełną samòstójnotã czerwińca rokù wczasni bëła dzélã kònfederatiwnégò państwòwégò związkù serbie i czôrnogórë serb dravna zajednica srbija i crna gora òd nôleżi do nato ùżiwô eùro nie bãdącë równak nôleżnikã eùroconë stolëcą i nôwikszim gardã je pòdgòrica historiczną i kùlturalną stolëcą czôrnogórë je cetinje leżi w pôłniowòpòrénkòwi eùropie na zôpadnëch bałkanach pòmidzë adriaticczim mòrzã i serbią czôrnogóra mô kòntinentalną brzegòwą liniã długòscë km długòsc pieglëszczów km w skłôd czôrnogórë wchôdô mòrsczich òstrowów czôrnogóra leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu je tuwò gòrąco i sëchò òb lato i jeséń òb zëmã je dosc chłodno bënë kraju je baro snieżësto teritorium czôrnogórë mòżna pòdzelëc na trzë rëmie ùbrzég adriaticczégò mòrza dosc plaskati westrzédni dzél dze leżą dwa nôwikszé gardë pòdgòrica i niki i górsczi systemë pòrénkù czôrnogórë wedle òglowégò spisënkù z rokù nôrodnoscowi skłôd w czôrnogórze wëzdrzôł w taczi hewò spòsób òficjalnym jãzëkã je ód czôrnogórsczi jãzëk do rokù państwòwim jãzëkã czôrnogóry był jãzëk serbòchòrwacczi a tej serbsczi jãzëk ijekawsczégò dialektu tak pòzwóny czôrnogórsczi jãzëk je pò richtoscë jednym òd standartizowónëch wariantów serbòchòrwacczégò jãzëkòwégò systemù i je wzôjno zrozëmiałi z serbsczim chòrwacczim i bòsniacczim jãzëkã w òglowim spisënkù z rokù mieszkańcë czôrnogórë wëmieniwelë taczé rodné jãzëczi wedle òglowégò spisënkù z rokù lëdztwa słëchô do prawòsławnégò kòscoła lëdztwa je mùzułmanama słëchô do katolëcczégò kòscoła władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament zéńdzenié czôrnogórë skuptina crne gore jaczi skłôdô sã z nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã kôłp sniegùlc kôłp sniegulc rodzaj ptôchów płënących z rodzëzne kaczkowatich szyja długô ò téż pôcorë dzëbk równo szëroczi przë kuńcu płasci i zaokręgloni szpétë krótczi z dłdżima pôlcoma farwa kôpa je biôło tëż i czôrny młodi szarawi popielati pióra kôłpa sã gãsti i sztywni pòdbiti gãstim pucha dziedes ze skóre garbłëwłeni robiono drodzi kòżëszk kôłpa lecëdło szeroczi ògón krótczi żywi sę trôwą i roscënizną a i wòdowati swórczëznama drobnima zwierzótoma płëwają baro chiże jidzenié pòkraczno lecënk chuck i dosc wytrzymale gniozda nadziemnié w czasie wësôdanié joj samiec pilnuje strzérze samica bierze dzél w òpiece nad piskląt oma felënk dimorfizmu pëłcowego kôłpi spiéw wôżny jazgoty kôłp sniegulc wydaje zwęki ksykające i zachrapiałi mięso cemné i lëbawé wëstępiac spaniel to je jedna z nôstarszich rasow psów jachtarsczich mô bëlny wãch rôd szlachje cknie przënôszô aportùje to co mù kôrzesz to je baro rozumni i letczi do tresérowaniô pies dzys nôbarżi to je pies towarzëszny chtëren lubi rozegracëje i szpacrë je tëż baro łaszczëwi spaniel to je niewiôldżi pies ò wëważóni sylwetce długòsc òd kãbù do ógóna mô bëc takô jak jegò wësokòsc spaniele to je baro stôrô rasa jegò prototip mòżna òbaczëc w rzezbie z czasów filipa ii macedońsczégò pòdobni psë miałë bëc znôny tëż w kartadżinie w vii i viiiw jistniałë psë klatati ò dłudżich zwisłich szach ziwónych do jachté j w rok mòzna nôlëzc zapisënk w chtërnim żëto słowa spaniel w xvi wiekù bëłë wëkòrzistiwôné do płoszéniô ptochów wòednych w rok na wëstôwk w birmingham żëto pòzwë cocker pòzwa spaniel pòchòdzy òd słowa hispaniola albò espagnol co miałobë wskôziwac na jegò szpańszczi pòchódzenié do angli òne doszłë razã z swòima szpańszczéma pônoma z tegò czasù móżna nalézc wiele wzmiónków ò ti rasé w literatùrze anielsczi m in w sztùkach williama shakespearea w xvii i xviii wiekù spaniele dzelóno na psë na piepiórczi i psë na bażantë albò na wòdné i zemsczi rost centimetrów wôga kilów rchno jedwabni głôdkczé krótczé na łbie dłëgszszé na pkl mòże bëc sztiwné albò skróconé farba jednofarwnô czornô złotô brnô i wielofarwnô ògardowô pòtrôwnica malëne roscëna dwóch ortów czerwony jagòde mô wiele pòzwów czerwonô jagòda potrôwnica czãsto nazywôno je malëną lëdze sadzą je bò mają òne jôdny brzôd malëne to zelonô niskô roscëna chterna mòże bëc ùprôwióno prawie we wszëtczich ògardach rośce w jednym placu bez wiele lat wiele razy kwitnąc i wëdając brzód ùprawa malëne je letko pòtrownice nadają sãdo jôdë na serowò są téż dobri na mrożenié i rozmajiti przerobiznë roscëna ùprôwióno we wszëtczich krajach ùmiarkòwóny klime i w chłodniéjszich tropikòwich rejónach z pòzdrzatkù na smaczny brzôd nôwikszim wërôbnikã na swiece są stanë zjednoczony pòstãpnym wërôbnikãje szpanijô rosja i turcja pòlskô je na sódmym placu w swiece kaszëbskô malëna je wpisónô do europejsczigò systemu pòzwów i òznaczeniów geograficznych przë ùprôwianim je wiôlgô dba ò òchronã przed chòrobama roscëne mùszą bëc pòdlewóny i nawòżony przed pòsadzeniém pòle trzeba belno przerechtowac przed zbieranim malënów pòle trzeba wëscelec słomã abò włókniną kaszëbskô malëna zawiërô wôrtny substancëcje witamina c fosfor żelazò pòtrownice nadają sã do jôdë na serowò są téż dobri na mrożenié i rozmajiti przerobiznë lëste sëszi sã na arbatã z brzadu robi sã miodny pòdôwk kompotë marmòladë i mrożony werobiznë łabęd niemy kôłp sniegulc rodzaj ptôchów płënących z rodzëzne kaczkowatich szyja długô ò téż pôcorë dzëbk równo szëroczi przë kuńcu płasci i zaokręgloni szpétë krótczi z dłdżima pôlcoma farwa kôpa je biôło tëż i czôrny młodi szarawi popielati pióra kôłpa sã gãsti i sztywni pòdbiti gãstim pucha dziedes ze skóre garbłëwłeni robiono drodzi kòżëszk kôłpa lecëdło szeroczi ògón krótczi żywieni żywi sę trôwą i roscënizną a i wòdowati swórczëznama drobnima zwierzótoma płëwają baro chiże jidzenié pòkraczno lecënk chuck i dosc wytrzymale gniozda nadziemnié w czasie wësôdanié joj samiec pilnuje strzérze samica bierze dzél w òpiece nad piskląt oma felënk dimorfizmu pëłcowego kôłpi spiéw wôżny jazgoty kôłp sniegulc wydaje zwęki ksykające i zachrapiałi mięso cemné i lëbawé wëstępiac na całim kontynentach wëjimk afrika trzëmają sę na wiéchrzëni stojącô wòd w czasë wanodzi ptôche nocujó na sztrądach mòrzczich wymiare edytuj liczebnosc edytuj nieliczny lokalnie średnio liczny w polsce ok par bibliografia edytuj fizyka teoria praca robòta mechanicznô robòta je tej wëkònywónô cziej pod cëskã sëłë cało je przësuwóny na jakąs dalekòsc robòta je wikszô czej wëkònëje jã wikszô sëła abò przesëniãcé drëga je wikszé mòdło na robòtã òznôcziwô sã lëtrą w z risunkù niech sëła f wpłiwô na cało pòd nórtã do czerënkù ruchù cała pò rozłożenim sëłë f na skłôdné òkôzało sã że robòtã wëkònëje blós skłôdnô fx z risunkù wëkònónô robòta wënoszô tej je to òstateczné mòdło na robòtã dze to nórt midze wektórã przesëniãcégò s a wektórã dzejający sëłë f jednôstką robòtë w ùkładze si je dżul jeden dżul je to robòta jakô je wëkònóny sëłą jednégò niutona na drodze jednégò métra ale ta sëła dzejô w czerënkù przesuwaniégò cała chcemë rozpatrzëc òsóbny przëpôdczi wektór sëłë mô zgódny zwart ze zwartã wektóra przesëniãcégò wektór sëłë twòrzi z wektórã przesëniãcégò òstri nórt wektórë sëłë ë przesëniãcégò są do se prostopadłé wektór sëłë twòrzi z wektórã przesëniãcégò rozemkłi nórt wektór sëłë mô zwart procëmny do zwatù wektóra przesëniãcégò w tim przëpôdkù sëła hamùje cało i wekònëje ùjemną robòtã bôczenié w całim tim dzélu zakòdómë że wôrtosc sëłë je stałô roman grzybowski fizyka i astronomia w gimnazjum wyd operon jimpresjonizm czierënk kùńszta jaczi sã uformował w xix wiekù we franceji jegò dokôzcë chcelë ùkôzac naturã jak swòje subiektiwné òdczëca sztudérowôné zmienno wida ë farwë w zanôleżnocë dzéla dnia cze czadu rokù ôbrôz bëł malowany za pòmòcą czëstich farbów jaczi kładło sã prosto na płótno wszelejaczich czierënkach ë sztôłtach termin jimpresjonizm mô swój pòczątk od ôbrôza claude a moneta jimpresja porénk słuńca r pierwszi pòkôz jimpresjonisticzny miôł plac w rokù w pariżu bëtnictwò w pòkôzënkù mielë jimpresjinisticzné ôbrôzë są baro żëwi malowôné jinstinktowno w otemkłi kompozycji częsti téma to krôjobrôz scenë rozmajitégò ôrtu postojec białczi chłopa dzecka tuńcôrczi ë miónków na kòniach czësto jinszi kùńszt ùprôwiôlë pòstjimpresjoniscë van gogh òstôł legendã nié blós z tegò że fejn malowôł le temù że miół barwné żëce zakłóńczoné tragedëjã jegò dynamiczné ful ekspreseji óbrôzë ùderzywają wiôldzim napiãcym jaczi przeżiwôł jakno malowôł kompozycëjã van gogha sã zdeformowôné sztôłtë grëbô lëniô malarskô rozceskóné w rozmajitich czerënkach ë baro widzałi faktura paul gauguin w swòjim kuńszcezwrôcôł uwôgã na wspólny relacje człowieka z naturą jinteresowałé gò znankòwn é zagadnienia lédzcziégò bëtowaniô wiôldzi znaczenié na jegò kùńszt miôl pobyt na osëchach oceanii dokądka jachół z franceji malowôł jasné òbrôzë bëło w nich ful jasny farwë z miãtczim konturem malowôł téż lëdzy z oceanii portretë autoportretë ë kompozëcëje znankòwné paul cézanne znô sã na dolëznie miôł swój styl dobiérół jasné farwë ë rozmajiti bryłë malowôł krôjobrôzë gdze mòżna nalezc zdeformowônë sztôłtë uniwersalny leksykon sztuki muza s a m bernhard i inni rok wyd w wa r danuta charland ùrodzëła sã czerwińca r w kartuzach w familii mieczisława ë jadwidżi z dodomù ramczik biczkòwsczich w r skùńcziła i òglowòsztôłcącé liceùm mn h derdowsczégò w kartuzach a tej w r zagreńcowi hańdel na pòlicealnym warkòwim sztudium w centrze bezùstónkòwégò sztôłcenia ekònomistów w sopòce pózni ju pò wëcygniãcym w r do zjednónëch stanów americzi nôprzód ùkùńcziła licencjacką bachelor of science psychòlogiã na boston university w r a tej na ti sami ùczbòwni magisterską master of science kriminalną administracjã w r warkòwò d charland zaczãła robic ju w r tedë to do r w spòdlëczny szkòle mn fr trédra w bòrzëstowie bëła szkòlną òd historië geògrafië pòlsczégò ë rusczégò jãzëka w latach robiła w kaszëbsczim lëdowim ùniwersytece we wieżice za dolmacza z anielsczi gôdczi ë za prowadnika midzënorodnëch delegacjów téż w r bëła za tołmaczã na midzënorodnym kòngresu lëdowich ùniwersytetów we warszawie w latach r znôw ùcziła w szkòle tim razã anielsczégò jãzëka w warkòwim liceum w kartuzach pòtim bëła ksãgòwą w federal bank of boston a òd r je sztudérsczim dorôdcą i téż od r wëkłôdô na wëdzelu kriminalny sprawiedlëwòtë na boston university bëła nôleżnikã gduńsczégò karna sztudérów pomorania ë kaszëbskò pòmòrsczégò zrzeszeniô jak pòdôwô ji zajimnotama są poezjô malarztwò balét ë nôtëra mieszkô w bòstonie stón massachusetts z s a òd r ùtwórczinië jesz jakno danuta biczkòwskô pòetickò zadebiutowa pomeranii nr r wiérztą të sobie gôdôj pózni niechtërné z ji lirików sã ùkazałë jesz w nr z r pomeranii pòtim pôrã razë d charland pùblikòwa w gazecie kartuskiej np jedna wiérzta pt ùtidrowóny sã nalazła w antologii j trédra domôcé słowò zwãczné jinternetowé wëd r pòetka ùsadzô pòezëje téż w anielsczim jãzëkù te je mòżno nalezc np w jinternetowim cządnikù galois adresa z wiérztama ùtwórczinië www galoisuarterly webpark pl charland html òkróm pòezji d charland mô napisóné binowé dokazë znóné są dwa godowé jigre bez roku staregô nie mdze noma nowégô ë modlëtwa o uzdrowienie wërszaftu z trudą w òbadwùch ùsadzonëch w r przédny tekst je w kaszëbsczim jãzëkù a didaskalia pò pòlskù ùtwórczinié mô téż dzejóné na gazétniczim gónie przédno sparłãczonô bëła z cządnikã medicina sportiva w jaczim przede wszëtczim sã zajima redagòwanim napisónëch w anielsczim jãzëkù artiklów artur jablonsczi pòlsczi pisënk artur jabłoński ùrodzył sã zélnika r w pùckù skùńcził historëjã na gduńsczim ùniwersytece w latach béł redachtorã panoramë ë kaszëbsczégò programù rodnô zemia w gduńsczim parce tvp s a òd do r a jabłońsczi béł pùcczim starostą òd rujana mô swòją pòdjimiznã w cządze béł nôleżnikã a w latach wiceprzédnikã karna sztudérów pomorania w r nalôzł sã w cządnikù tatczëzna ë dzejôł w nim do likwidacje pismiona w r òd r je w kaszëbskò pòmòrsczim zrzeszenim jaczémù przédnikòwôł òd do r przënôleżi téż do stowôrë rozwiju nordowëch kaszëb norda òbéńdowi turisticzny òrganizacëji chtërną prowadzył w latach w latach béł przédnym redaktorã pòmeranii je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd r stowôrë ziemia pucka jakô pòwòła do jistnienia radio kaszëbë nadôwô òd r a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje csb tv òd r ùtwórca dzejô w pòspólny kòmisëji rządu a nôrodnëch i etnicznëch miészëznów jaczi òd łżekwiôta r je wespółprzédnikã zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników mô jich wëdónëch pôrã na nordzie przewodnik po osobliwościach ziemi puckiej wędrówki po kaszubach opowieści o miejscach i ludziach wëd norda na wakacje wespółùtwórstwò jarosław éllwart odkrywamy nordę gmina krokowa turystyczne przeboje gminy krokowa prócz tegò razã z tadeùszã stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków pozdrowienia z pucka gruesse aus putzig a z mariuszã szmëdką ùsôdzył dokôz kaszubi w ziemi świętej niech sã swiãcy twòje miono w r w serie biblioteka jastarniańska ukôzôl sa repòrtôż bóg z nami jaczi òpisëjë zetkanié òjca swiãtégò jana pawła ii z kaszëbsczima rëbôkama w sopòtach w wëszła drëkã jegò pòwiésc namerkôny pózdni smùgã a w fényks a jabłończi òstôł ùtczony m jin nôdgrodą mn rómana wróblewsczégò ë wëprzednieniony bez polcul foundation r prezydent bronisław komorowski nadôł mù strzébrzny krziż zawdzãczi za dzejanié dlô nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w pòlsce r florión cenôwa pl florian ceynowa ùr maja r ùm str r to béł kaszëbsczi nôrodny dzejôrz badéra fòlkloru ë kaszëbsczégò jãzëka ùsôdzca pierszi kaszëbsczi gramaticzi ë wielu kaszëbskòjãzëkòwich lëteracczich dokôzów òn chcôł òbùdzëc kaszëbsczégò dëcha przez rechòwanié wësok kaszëbiznë i ùkôzanié historiczny przeszłotë kaszëbów òsoblëwò szło jemù ò jãzëk chtëren béł dlô niegò równo wôrtny jak wszëtczé słowiańsczé jãzëczi kaszëbi równak mielë wnenczas swój jãzëk za cos lëchszégò òn ùsadzył gwôsny pisënk a w nim kąsk lëterów jinëch òd pòlsczégò jãzëka flóriôn stanisłôw wenańti cénôwa pò swòjémù cenôva òstawił nama blós jeden rãczno pisóny żëcopis ë dëcht pôrã lëstów nawetka niewiada czë aùtenticznëch òstało pò nim wiele przekazów pòstrzédnëch czasã procëmnëch czasã diskùsëjnëch jak słôwnô mòwa òbskôrżëcelskô na berlińsczim procesu cãżczé czasë ë dzeje jegò żëwòta nie zletczają dozéraniégò pamiãcë ò nim jak zôs przëznała jegò òtroczka wdôrë pò starkù znikłë razã z badérama jegò żëcégò co nawpół dolmaczi brak cénôwòwsczégò mùzeùmù òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrópùlatny badérowie ë wiémë dzys że f cénôwa ùrodzył sã w niedzelã maja r ò gòdz pòpôłnim w słôwòszenie k krokòwi w w pùcczim krézu niedalek òd nôbarżi na nordã wësëniãtégò skrôwka pòlsczi jegò òjc wòjcech béł pismiannym ë swiãdnym swòji pòlskòscë chłopã wersjô że béł kòwôlã je terô zarzuconô a mëma magdaléna z d pienczen lubò pienczyn bëła domòwą gòspòdënią dosc młodô wëdóną za chłopa cénowie mielë dzewiãc sztëk dzecy a mòże ë òkróm tegò téż adoptowóną krewniôczkã wòjcecha flóriôn béł przedslédnym z dzecy z chtërnëch nie wszëtczé dożdelë dozdrzeniałégò wiekù dwaji jegò starszi bracynë józef ë môrcën òstalë ksydzama òbadwaji skùńczëlë młodo krótkò przed smiercą drëdżégò ùmarł jich òjc a mëma w r tédë ju prawie nick nie parłãczëło młodégò cénôwã z rodnym môlã w słôwòszënie chòdzył do spòdlëczny szkòłë òd lubò do r a téj trafił do królewsczégò katolëcczégò gimnazjum w chònicach dzewiãclatny program robił w roków jedenôscë co biograf bùdzëcela jireneùsz pieróg przëpisëje nôdmierno òbcãżónémù programòwi z trudã wic le brzadowno dôbiwôł cénôwa rëmną wiédzã m jin z òbjimù jãzëków stôro ë nôwòżëtnëch ùczëlë gò òglowò miemcë a towarzëstwò ze szkòłowi ławë miôł mieszóné miemieckò pòlsczé mieszkôł na pôrã stancjach ë mòże téż w tzw kònwikce w szkòlë nôleżôł do krëjamnégò kòła filomacczégò polonia na zôczątkù zélnika r zdôł dwùdniowé egzaminë kùńcowé a zélnika dostôł swiôdectwò dozdrzałotë pò bòkadny miôrcë wiédzë cénôwa dëcht nôterno rozwôżôł sztudia teòlogiczné ë kariérã ksydza miast tegò gòdnika r zôpisôł sã na filozoficzny wëdzél wrocłôwsczégò ùniwersytetu stëcznika r przeniósł sã na wëdzél mediczny gdze sztudérowôł colemało rok bëłë to nôwôżniészé lata jegò jintelektualny edukacji dostôwôł sztipend towarzëstwa nôùkòwi pòmòcë dzejającégò w pòznanim në miéwôł dëtkòwé drãgòtë przënômni dwa razë mieniôł téż w nym gardze stancje we wrocławiu zetkł sã z słowianofilsczima prądoma jaczé rozséwalë tam m jin fizjologa prof jón ewangelësta pùrkyn téż dzekón wëdzélu ë slôwista francëszk ladisłôw élôkòwsczi w môju r cénôwa òstôł nôleżnikã lëterackò słowiańsczégò towarzëstwa brôł ùdzél w jegò zëbranich ë na jednym z nich czerwińca r przedstôwiôł pò pòlskù referat ò tërôzniészim stónie germanizacji kaszëb w wersëji miemiecczi jakno die germanisiriung sic der kaschuben stôł sã òn pierszą pùblikacją cénôwë a pòdpisôł òn jã prosto kaszëba tekst òpùblikòwałë lipsczé jahrbcher fr slawische literatur kunst und wissenschaft za rok z chtërnyma wespółrobòtã jesz pòzdze cygnął artikel dożdôł sã téż przedrëkù a jegò ùsôdca diplomù òd l st przińdny bùdzëcél béł ju tedë zycher przebùdzony zagrãdzył òn sã w kùlturã swòji rodny zemi ë w r òpùblikòwôł w dwajãzëcznym warszawsczim pismie jutrzenka przegląd słowiański dwie jimpresje na temã kaszëbsczich zwëków wiléj noweho roku ë szczdrki dóno je pò pòlskù kaszëbskù ë ruskù pòprzedzającë wstãpã ë nôgłówkã pò pòlskù ë ruskù nót je pòdsztrëchnąc no harmònijné jãzëkòwé współbëcé jaczé zycher òdpòwiôdało tegòczasnym pòzdrzatkóm flóriana cénôwë ne tekstë téż òstałë pòzdze przedrëkòwóné nen zakôz wnetka narësził ë gromicznika wëjachôł do klonówczi k stôrogardù gduńsczégò cobë rëchtowac napôd na tamtészé prësczé kòszarë co miało bëc partã pòwstaniégò gen lùdwika mierosłôwsczégò zebrôł k stoòsobòwi pòwstańczy òddzél ë òstôł jegò przédnikã napôd przewidzóny na noc z gò na gò gromicznika r równak nie darził sã bò sëłë prësczé zòrganizowałë zawczasu òbarnã a òddzél pòlsczi pòzbawiony elementu zaskòczeniégò béł bez szansów cénôwa rozpùscył gromadã a sóm żił w krëjamnocë wëdóno na niégò lëst gòńbòwi ë strëmiannika cénôwa òstôł pòjmóny na drodze ze swiónowa do stôjszewa sedzôł w stôrogardze ë grëdządzu a òd lëstopadnika r w berlińsczim mòabice pò rokù òbczas chtërnégò ùmarlë jegò òjc ë brat òstôł zaliczony do przédnëch prowôdników niédoszłégò pòwstaniô ë lëstopadnika r razã z jinyma òstôł skôzóny na smierc òbez scãcé topòrã równak flot bò strëmiannika r karã nã òbmieniono na ògnariô a strëmiannika òbjãła gò amnestiô a rzma ùwòlniła sôdzëwëch w gromicznikù tegò rokù cénôwa nawiązôł kòrespòndencjã ze szczecëńsczim towarzëstwã dlô historie ë stôrożëtnoscë pòmòrsczich chtërnémù przesłôł jinfòrmacje ò kaszëbach ë jejich jãzëkù dostôł titel nôleżnika ë kòrespòndenta ti jinstitucji chtërny pòzdze dedikòwôł swòjã dochtórską rozprawã na wespółrobòta natchnãła gò do czile dolmaczënków ë robòtë przë kaszëbskò miemiecczim słowôrzu w zélnikù r naczął téż kòrespòndencją z badérama z petersbùrga chòc blós lubòwnik stôwôł sã znôczącą pòstacą słowiańsczégò nôùkòwégò swiata dwa miesące pò ùwòlnienim flóriôn cénôwa dostôł paszpòrt ë wëbrôł sã bez pùck do pòznania cobë wspòmóc tam biotkùjącëch pòwstôńców nié dostôł równak zgòdë na dłëgszi pòbët ë sczérowôł sã do króléwca żebë załatwic swòje sztudérsczé zachë równoczasno mëslôł ò pòwrócenim do wòjska ë krótkò służił jaknô wòjskòwi dochtór we gduńskù niewiada gdze skùńcził sztudia le gòdnika r na ùniwersytece m friderika wilhelma w berlinie òbarnił dochtórską robòtã z medicynë pt de terrae pucensis incolarum superstitione in re medica ò przesądach mieszkeńców zemi pùcczi w mëdicznëch zachach zafùlowôł jã wspòmniónym żëcopisã własnym napisónym równak dosc pò wiérzchù ë placóma enigmaticzno a do té w zasadno wieloznacznym jãzëkù jaczim je łacëzna tedë ju miôł za sobą pierszé pùblikacje bùdzëcélsczé we czwôrtk strëmiannika r w tigòdnikù szkòła nôrodowô wëdôwónym w chełmnie òpùblikòwôł z krótczim òdredaktorsczim wstãpã swój słôwny artikel kaszebji do pólochov pòdpisëjącë gò pseùdónimã wójkasin tj sin wòjcecha chcôł w nim parłãczëc dwa nôrodë kaszëbsczi ë pòlsczi w chtërnëch widzôł bracynów tekst nen pòtkôł sã flot z sërową pòlemiką le cénôwa niezniechãcóny jész w timże rokù napisôł ë własnym kòsztã wëdrëkòwôł sztërë kaszëbsczé pùblikacje dôwszë zôczątk lëteraturë kaszëbsczi bëłë to xążeczka dlo kaszebov kile słov wó kaszebach e jich zemi rozmowa pólocha s kaszebą ë trze rosprave dwie pierszé pòdpisôł wójkasen a òstatną swòjim drëdżim mionã stanjisław rok pòzdze ògłosył pôrã etnografnëch szkiców przedrëkòwóné òstałë téż jegò tekstë z jutrzënczi w kaszëbi do pòlôchów òn m jin napisôł wë jesce gwesno na nas përznã złi że më sã nie jãlë do czëtaniô pòlsczich pism a jesz mni do tehô pòlsczéhô bractwa co to ligą pòlską zowią bierzemë ale wcale ta rzecz sã tak ni mô më prôwdzëwi kaszëbi nie rozmiejemë dobrze pò pòlsku a wiãc më sã mùszimë przód waszi pëszny mòwë naùczëc ale co to za cãżkô rzecz czej ni ma kòhù co bë nas naùczëł ksżô naszi są miemcë szkólny zôs mają strach przed przełożonemi a wiãc më tak gôdómë jak naszi przodkòwie gôdalë to je pò kaszëbskù ale wë bracô pòlôsze ni mùszice mëslëc że më wëjąwszë niechtërëch smitonków sã ti naszi mòwë wstëdzymë òj brón bòże czejbë te chto chcôl dzeje naszëch przodków spisac jak òni z dôwnemi prësôkami dunczekami szwedami miemcami wòjowalë tej bë to bëła decht pësznô ksążka abò jaczi to bë béł pëszny krajòbrôzk naszi całi niegdësz zemi òd wisłë do òdrë a òd mòrza jaż pò notecã ë wartã më jednak mómë w bògù nadzejã że më z czasã naszã mòwã wëkształcymë co daj wnet bòże amen pisôł jem dnia hò gromnicznika r w prësach zachòdnëch nad grańcą pòmòrską niedalek mòrza drãgò rzec jaczi efekt wëwôrłë ksążeczczi cénôwë na kaszëbach jaczi béł jejich nôkłôd ë ôrt distribùcji równak na gwës òne zajinteresowałë ùczałëch z cysôrsczi akademie nôùk w petersbùrgù z chtërnyma w pòłowie r naj bòjatéra nôwiązôł kòrespòndencją zabrzadowa òna dosc pòwôżnyma robòtama ë pùblikacjama bò np tekstë kaszëbsczé ju w r nalôzłë sã w zbiérkù słowiańsczich przëmiarów jãzëkòwëch cénôwa zôs na pôrã lat zarazył sã słowianofilstwã na rusczi zort w lëpińcu r dochtór cénôwa przëjął bédënk francëszka czapsczégò ë òstôł lékarzã w jegò miéwstwach w bùkòwcu pòłożonym czilkanôsce kilométrów na zôpôd òd swiecégò za to dokładno chòc wiele barżi na pôłnié òd słôwòszëna chùtkò zdrësził sã ze swòjim principałã a téj téż flot pòsztridowôł pòd kùńc r cénôwã kritikòwónégò za niedbôłé mòdło bëcégò ë niedosztrëchòwanié jãzëkòwé òbcãżónô w dodôwkù winą za smierc latny córczi czapsczich zofijë hrabia cygôł dochtora pò ùrzãdach ë sôdzach ë miôł starã ò òdebranié mù titla ë prawa do lékarsczi prakticzi le cénôwa mùszôł bëc dobrim lékarzã bò ùszpórowôł dëtków na zôkùp hektôrowégò gòspòdarstwa w bùkòwcu chtërnégò miéwcą òstôł na zôczątkù r dali robił w warkù prowadzył aptékã a téż gòspòdarził nié òstawił swòjich kaszëbsczich pasjów ë np w r przëjął w dodomù rusczégò badérã aleksandra hilferdinga z chtërnym òdbéł téż krótką rézã na pòmòrską pisywôł z badérómama ë jinstitutama chtërne prakticzno jakno jedurné jinteresowałë sã jegò robòtama zachë nôùkòwé cénôwa ùwôżôł sobie baro ë m jin òd r do smiercë béł nôleżnikã towarzëstwa nôùkòwé pòmòcë dlô młodzëznë zapôdnëch prës płacącë dosc wiôldżé dëtczi na sztipendë dlô biédnëch ùczniów ë sztudérów do pòmòcë w gòspòdarstwie cénôwa najął rózalijã tarnowską chtërna chùtkò òstała panią dodomù mielë sëna wòjcecha ùr ë trzë córczi òficjalno panieńsczé dzecë swòji mëmë kòl kùńca żëcégò cénôwa prawno ùznôł je za swòje ë chòcô nié miałë pasownégò papiórka mògłë ùżëwac nôzwëska òjca pierwòrodny ùmarł niesteti w dzecyństwie jakno téż jegò nômłodszô sostra marta latów dozdrzeniałich dożiłë marija magdaléna ùr ë barnisłôwa ùr mòże przëjąc że w rokach tëch cénôwa ùsztabilizowôł swòje żëcé równo na pòlu familijnym jakno kaszëbsczim stôwôł sã téż figùrą w nôùkòwim swiece w r béł w pradze ë na łużëcach a rok pózdni òbjachôł kaszëbë òbczas stëcznikòwégò pòwstaniégò béł pòd nadzorã prësczi pòlicje na przełómanim r zjawił sã w òlëwie a pòdobno biwôł téż m jin w wejrowie ë kartëzach gdze miôł agitowac młodzëznã pro ruskò parłãczëło sã to z jegò rusofilską fascynacją ùfùndowóną na spòdlim kòntaktów nôùkòwëch zabrzadowałë òne pôra drobnyma pùblikacjoma ë wzmiónkama ò cénôwie a téż ksążką a hilferdinga nédżi słowión na pôłniowim pòbrzeżim bôłtu w chtërny naj bòjatéra miôł stolemny ùdzél finałã zôs ë niespòdzajnym kùńcã ny miełotë bëło rôczenié cénôwë na wiôldżi zjôzd słôwiańsczi w mòskwie môj czerwińc r sparłãczony z etnografnym pòkôzkã na chtërny bùdzëcél pòsłôł swòje materiałë òbczas rozegracji zmerkôł równak że rusczé władze jinaczi widzą tegòczasné drëszstwò pòlskò rusczé niżlë nôùkòwcë ùtwórcë czë zwëczajny lubòtnicë òstałë pò nim ù cénôwë drobné dolmaczënczi z pùszkina ë kaszëbsczi przekłôd słowianofilsczé wiérztë fijodóra tiutczewa vjenje éc nąm v rozłąenju wnenczas cénôwa próbòwôł sóm zakładac jaczés szerszé związczi czë òrganizacje co równak nie zagrało wëdôł pôrã spiéwôrzów katézmùs ë dorade lekarzkje wznowił téż niechtërné wczasniészé swòjé tekstë wspòmógł rusczé ë czesczé pùblikacje etnograficzné na kùńc pòstanowił wëdawac swój cządnik mòże bëc ëże chcôł téż założëc drëkarniô cobë dopilowac chòcle pisënkù swòjich dokazów cządnikã nym béł skôrb kaszébsko słovjnskj mòvé wëdôwóny w r w swiécim a zafùlowóny trzënôstim numrã w r nôpewni w pòznaniu ne dwa roczniczi ùniesmiertniłë nôzwëskò flóriana cénôwë jakno ni blós jakno pierszégò pisôrza pùblicësta czë dzejôrza le téż wëdôwcã ë redachtora kaszëbsczégò zamikają w se bòkadné historiczné lëteracczé etnograficzné a nawetka pòliticzné materiałë ë są dogłãbno sztudérowóné bez pòkòlenia badérów kaszëbiznë równoczasno ze slédnym skôrbã wëszedł w pòznaniu zarés do grammatikj kaebsko słovjnskjé mòvé napisóny pò miemieckù bëła to slednô pùblikacjô cénôwë ë brzôd wielelatnëch robòtów ceniony bez pôrã dzesãclatów tedë ju chòc naprzék swòjim pierszim ùdbóm ë zgrôwóm stolemny flóriôn miôł gwësny plac ë nôzwëskò w swiece ùczonym ë kùlturalnym w r òdwiedzôł gò pòdobno òskar kòlberg pisywôł z nim sztefan ramùłt a pòd sóm kùńc żëcégò miôł leżnosc ùzdrzec gò krótkò heronim derdowsczi chtëren przejął pò nim kaszëbską stanicã f cénôwa ùmarł na zawôł serca pòpôłnim w sobòtã strëmiannika r w bùkòwcu kòl swieca a spòczął na smãtôrzu w niedaleczim przësérskù gdze ju przed smiercą wëkùpił so plac na grób bez to naczãło sã jegò drëdżé żëcé równo brzadowné jakno pierszé ë wcyg dérëje òstałë pò nim pùblikacje ë deje colemało òne bëłë niepòpùlarné i kritikòwóné równak wierã prawie ta kritika co zmerkôł jón karnowsczi pòzwòla jima przedërchac ks gùstôw pòbłocczi pòsobnik f cenôwë napisôł ò nim był to dziwak jakich mało ale téż mąż utalentowany i dobry znawca języków słowiańskich a jednak cokolwiek napisał jest do cna niedorzecznym związany z pansalwistami tu mùszi dodac że ks g pòbłocczi kritikòwôł téż a hilferdinga f cenôwa trafił m jin do pùblikacji zatitlowóny słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego s ramùłta do czile encyklopedicznëch wëdôwiznów i do dokazów nôùkòwëch òstałë pò nim le dwa òdjimczi ë jeden pòrtrét namalowóny za żëcégò na chtërnym równak mało szlachùje za pòstacą z fòtografii są jegò pùblikacje dosc wielné sztaturë tôfle czë hònorowé patrónatë òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrupùlatny badérowie ni ma mùzeùmù cénôwë równak są jizbë jegò pamiãcë je téj pamiãc òsobã ë dzejanié bùdzëcela przëpòminają regùlarno pòsobné roczëznë jón szlaga pl jan bernard szlaga ùr maja w gdinie ùm łżëkwiata w starogardze w młodich latach ùcził sã m jin w collegium marianum szkòlë w pelplinie pò ji skùńczenim sztudérowôł w dëchòwny seminarëji w pelplinie tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów chtërne przëjimnął w rokù jakno ksądz béł nôprzód w łãgù òd rokù òn béł profesorã a òd rokù biskùpã sufraganã diecezji chełmińsczi òd rokù òn béł biskùpem òrdinariuszem w pelplinie jakno biskùp òn biwôł w sjónowie ë tu je tôblëca jemù na wdôr jak eùgeniusz gòłąbk skaszëbił swiãté pismiona nowégò testameńtu wëdóné w r tej pelplińsczi biskùp napisôł w nich krôsniã to je pòzwanié chtërno sygô do wierzeniów òno mô czerwòné òbùcé kaszëbi nad łebą gôdalë na krôsniãta drobné òne rôd żëłë w dodomach za piéckã abò pòd kòminkã pòd pòdłogą czë w mëszi dzurze niechtërné lubiłë mieszkac w stóni kòl kòniów jesz jiné miałë swòje chëczë zrëchtowóné pòd krzama besu abò głãbòk w zemi miałë brodë dłëgszé jak òne same są jich kòniama bëłë mëszë òne lubiłë mùzykã ë tuńc tima co bëlë jima dobri np òstôwialë dlô nich na kòminkù garnuszk mléka pòmôgałë w chëczi np robiłë pòrządk w jizbach czë wëgniôtałë chlebòwé casto abò pòmôgałë przë skrobanim bùlew a téż dojenim krów òne mògłë płacëc złotima dëtkama kònióm òne plotłë grzëwë i ògónë w warkòcze lëchim gòspòdënióm òne robiłë na psotã np rozléwałë mlékò czë gaszëłë wid nie lubiłë téż czej chtos zbiérôł zela w wilëją sw jana bò to bëła jich robòta òne mògą wzyc dzeckò z kòlibczi i dac swòje wierã dzysdnia krôsniãta są z kaszëbsczi wëcygnioné òkrãtama do szwedzczi csb tv cassubia tv dôwny telewizyjny kanał jaczi jistniôł w latach pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô mia sedzbã w rëmii telewizjô zaczãła nadawac zélnika ji gwôscëcélã bëła spółka z o o media kaszëbë ùsôdzcë kanału m jin artur jablonsczi chcelë żebë miôł òn òglowi charakter równak òsoblëwie béł sczerowóny do kòl milionowi spòlëznë kaszëbów i mieszkańców pòmòrzégò jich pòtómków rozsónëch òd zôpadny europë do nordowi americzi jak téż mieszkańców jinëch regionów pòlsczi chcącëch wiédzë ò pòmorzim i mòrsczi tematice rëchło òkôzało sã że regionalny pòdjimcowie nie bëlë zajinteresowóny reklamą w csb òkróm tegò minysterstwa bënowëch sprôw i administracji pòmògło telewizje kwòtą leno tës zł co sygło na zrobienié le jednégò kaszëbsczégò programù w planach bëło zrobienié òsmë za mln zł w telewizji bëło corôz gòrzi z dëtkama włôscëcele zaczãlë zmiészëwac etatë do lëpińca kòl trzëdzescë na kùńcu zélnika pòstãpnëch jednôsce zaniechóny òstôł dzél programów w séwniku telewizjô ògłosëła swòjã niewëpłôtnosc maja kaszëbskô telewizjô do czësta zdżinãła z antenë chòc kanał jistniôł baro krótkò to òstôł zapamiãtóny jakò próba stwòrzeniô prôwdzëwie regionalny telewizje w chtërny wôżny môl bë zajimôł kaszëbsczi jãzëk midzë rujanã rokù a czerwińcã rokù w ramówczi kanału nalazłë sã sniadaniowi programë pùblicystika wiadła magazynë repòrtaże bôjki dlô dzecy pò kaszëbskù seriale z kaszëbsczim lektorã dokùmentalny i edukacyjny filmë niechtërne programë kabôtkòwie wëdżiniónô etnicznô pòdgromada kaszëbów mieszkelë w òbéńdze na pôłnié òd jezora łebskò parafie cecenowò i główczëce miono kabôtkòwie pòchôdô òd òbleczënkù òblekelë òni kabôtë ùżiwelë gwôsny gwarë kabôcczi miono kabôtkòwie do nôùkòwi lëteraturë wprowadzył aleksander hilferding chtëren zapisôł dwa kabôcczi teksty z rowów i òsem z jizbicë w wikszoscë prawie òd kabôtków pòchòdzy słowizna kaszëbskò niemieckò pòlsczégò słowôrzka mrągòwiusza chtëren w latach òdbéł nôùkową wanogã do cecenowa i główczëc słowôrzk mrągòwiusza pòbùdzył téż jinëch ùczałëch do badaniów kaszëbisticznëch dzãka czémù zainteresowania kaszëbama dostałë sã w krąg eùropejsczi pòliticzi nadczidka ò kabôtkach pòjôwiô sã w dokazie ò panu czôrlińsczim co do pùcka pò sécë jachôł hieronima derdowsczégò we fragmeńce ò kabôtkach je mòwa téż w pòwiescë żëcé i przigòdë remùsa aleksandra majkòwsczégò germanizacëjô je proces przëswòjiwaniô miemiecczégò jãzëka abò kùlturë przez jednégò człowieka i spòlëznowé karna chtërne przed tim funkcjonowałë w jinëch kùlturach na zôpadni pòmòrsczi od xiii w zaczinô sã jintensywnô niemieckô kòlonizacëjô ostsiedlung a téż germanizacëjô w xv wiekù germanizacëjô zdążëła ju òbjimnąc pòłowã tich strón i górné szëchtë spòlëznë w xix w proces germanizacëji wspòmôgóny przez państwo szkòła wòjskò i lëtersczi koscół pòstãpòwôł dosc chùtkò słowińcë bëlë germanizowóné bò m jin pastorowie jich niemczelë na przełómaniém xix i xx w kaszëbizna na zôpadni pòmòrsczi bëła ju baro słabô mdash òstało mało kaszëbów kòle łebë i bëtowa przed i swiatową wòjną rzesznota na kaszëbach przeszkôdza germanizacëji romuald byzewski ùr rujana w karwi ùm rujana to béł ksądz francyszkana ofm òd chrztu miôł miono jón pò skùńczenim gimnazjum w wejrowie òn béł òd rokù w klôsztorze francyszkanów w tim gardze pò sztudérowaniu w belgijsce dożdôł sã ksãżëch swiãceniów chtërne przëjimnął zélnika òn béł profesorã w prësach ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù sczerowóné procëm katolëcczémù kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w rokù do zjednónëch krajów americzi ë béł ksãdzã tam a pòmôgôł m jin kaszëbóm w môlowosce winona òn béł probòszczã ë pòmôgôł h derdowsczémù jak òn wëdôwôł wiarusa òn ùmarł w rokù a je w zjednónëch krajach americzi szulist w kaszubi w ameryce szkice i materiały mpimk p wejherowo ss karno sztudérów pomorania je òd rokù jakno karno młodzëznë chtërna mia përznã òdswiéżëc kaszëbsczé zrzeszenié diskùsëje wëjazdë pòtkania sã tipiczné w fùnksnérowaniu karna célã tëch wszëtczich pòdjimiznów je samòùczenié sã pòmòreńców ë lubòtników karna ale téż cësk na jinszich i òsoblëwé jintegrowanié lëdzy wkół sprawów juwernotë ë kùlturowi spôdkòwiznë pòdjimizną karna do dzysô je pòkôzk scynaniégò kanië w łątczińsczi hëce czë kònkùrs wiédzë ò pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów jaczégò zaczątk béł w rokù karno mô kòńtaktë z jinszima etnicznyma ë jãzëkòwima miészëznama eùropë ë òdwiédzô frizów czë serbòłużiczanów nôleżnikama karna są kaszëbi kòcewiôcë gduńczónowie ë wszëtcë chtërni czedës przëjachelë tuwò a chtërnym zanôlégô na ti zemi róża ostrowska izabella trojanowska bedeker kaszubski wydawnictwo morskie gdańsk s riszôrd kasyna pl ryszard kasyna ùr séwnika w nowim stawie kòl malbòrga w młodich latach òn ùcził sã m jin w malbòrgù òn sztudérowôł w dëchòwny seminarëji w gduńskù tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów chtërne przëjimnął w rokù w katédrze w òlëwie marijën kòscół w gduńsku to je kòscół w chtërnim òn béł jakno ksądz òd rokù òn béł biskùpã sufraganã archidiecezji gduńsczi òn je doktorã cywilnégò i kanonycznégò prawa jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa in veritate et caritate w prôwdze i w miłoce òd rokù òn je biskùpem òrdinariuszem w pelplinie jakno biskùp òn biwôł w żukòwie ë tu je tôblëca m jin jemù na wdôr zbrzëca to je rzéka dłużawë km òna wpłiwô do jezora i dali do brdë ten docék brdë òdbiérô i nanëkiwô wòdã na òkòlé pôłniowëch kaszëb tj zôbòrë nôwikszy docék zbrzëcë kłonecznica je greńcã z sąsadnyma gôchama òd nordë a wschòdu òbéńda zbrzëcë je krótkò górnégò nëkù wdë na pôłniowim wschòdze je krótkò docéku wdë parzenicë i niechwaszczë chtërna w òkòlim brus dzãkã bifùrkacjëji robi sã pòspólnym docékã wdë i zbrzëcë na nordowim zôchòdze leżi òkóma zlewni słupi krótkò bëtowa a na zôchòdze z chòcëną i ji docékã w òsësznicą w òkòlim lëpnicë kòle swòrnëgaców zbrzëca òddôwô swòje wòdë brdze chtërna czërëjącë sã na płn wsch nëkô do wisłë zbrzëca je drëdżim co wiôlgòscë docékã brdë òbjimô wiéchrzëznë ji òbéńdë przëwãdróm ze swiata wiele wiãcy dô do wiédzë to że òbéńda zbrzëcë to nordowò zôpadny kùnôszk tëchòlsczich bòrów jednégò z nôwiãkszëch dëchtownëch lasowëch zgrëpòwaniów eùropë chtërne jaczis czas temù nazôd bëlł wëdwignioné do statusu rezerwatu biosferë òbéńda zbrzëcë zamikô sã w òbrëmienim trzech krézowëch gardów pòmòrsczégò wòjewództwa tj na pôłnim chóniców na nd zôp bëtowò a nd wsch kòscérzna nôkródzy do zbrzëcë je z brusów stolëcë zôbòrsczi zemi biôłorusczi jãzëk biôłor jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków rozkòscerzony przede wszëtczim w biôłorusje gdze jawi sã państwòwim jãzëkã òbòk rusczégò mô dwa wariantë jãzëkòwi normë dominëjący òficjalny prawòpis wprowadzóny w i tak pòzwóną taraszkiewicã zwóną téż klasycznym prawòpisã chtërna bëła brëkòwónô oficjalno òd do a dzysô je wëzwëskiwónô nieòficjalno i w ògrańczonym zakresu wedle biôłorusczégò òglowégò spisënkù z doma pò biôłoruskù gôdało lëdzy biôłorusczi nôrodnoscë i przedstôwców jinëch nôrodów w tim pòlôchów co dôwô lëdztwa tegò państwa w òficjalnym żëcym wespółczasny biôłorusje biôłorusczi jãzëk òstôł wëcësnióny rusczim jãzëkã czësto ruskojãzëczną je midzë jinszima sądowizna i ùsôdzanié ùrzãdowich dokùmeńtów wiele lëdzy w codniowim żëcym ùżiwô trasianczi je to rozmòwnô fòrma jãzëka z przewôgą rusczi leksyczi ale z biôłoruską gramatiką i fònetiką trasianka pòwstała w wënikù wëmiészaniô dialektowégò biôłorusczégò jãzëkã z wespółczasnym rusczim jãzëkã lëteracczim i zaczinô przemikac nawetka do pùblicysticzi lëteracczi biôłorusczi jãzëk brëkòwóny je przede wszëtczim westrzód miesczi jinteligencji wiãkszosc lëdzy z miast gôdô równak pò ruskù dlô zapisu biôłorusczégò jãzëka ùżiwô sã cyrilicë òsoblëwòscą biôłorusczégò alfabétu w przërównanim z jinëma cyrilicczima je brëkòwanié lëtrë kòscérzna téż kòscérzëna kòscérzëno miasto pòl kościerzyna miem berent łacëzna costerina krézowi gard na kaszëbach kòscérzna je stolëcą kòscersczégò krézu i gminë kòscérzna w pòmòrsczim wòjewództwie kòscérzna mô apartné ùrzãdë dlô gardu i wiesczi gminë geògrafné kòòrdinatë szérzô n dôłgòta e we zdrojach miono gardu wëstãpòwało w brzmienim costerina costrinam chossorino de costerin cuterin coterin bern kostrin i pôłw xv w beren berren coscerzin kostzerczyn coscerzin cosczyerzyn bern kosczyersyno cozyerzyno coscerzin bernth bern cosczyerzino cosczierzino coczierzyni miatka kosczyerskyego koscyerzyna m kościerzyny kościerski koscierszni koscirszni koszcziersznii koscierzyno koscierzyn kosczierzyno kosczierzyno kosczierzino kosczierzinensis kosczierzinensis koscierensis bernensis costzerczyn czu bern bernt bernn kościerzyna kościerzyńskie berndt kościerzynie kościerzyna od kościerzyny bernd behrendt kòl berent oppidum berna behrendt ok behrend kościerzyna kościerzyna kościerzyna berend kościerzyna kòscrzéno cenôwa ksceéna ramułt dlô kòscérznë ii swiatowi wòjna skùńczëła sã strëmiannika rokù òficjalnô kaszëbskô pòzwã gardu w pòstacje kòscérzna òsta wprowadzónô maja bruksela to je gard w belgijsce ë ji stolëca bruksela to je téż stolëca eùropejsczi ùniji tu biwają kaszëbi np z leżnoscë òbchòdzonëch w ni kaszëbsczich dniów westrzód farwnëch flagów eùropejsczich regionów widzec mòże tedë kaszëbską pierszi rôz tak bëło w rokù czej môłi knôpiczk symbòl brukselë manneken pis béł òblokłi w kaszëbsczé ruchna drëdżi raz rokù widzec bëło białczi z karna wiejsczich gòspòdëniów z żukòwa deją kaszëbsczich dniów w brukselë je pòkôzanié òsoblëwòsców kaszëb i tegò że wôrt je je òdwiedzëc regionalné bióro wòjewództwa pòmòrsczégò w brukselë mòże pòmòc przë tim żebë nie zabôcziwac ò kaszëbsczi spôdkòwiznie z ji apartną kùlturą jãzëkã i rodą zemia rodnô pòpùlarnô kaszëbskô piesń ò patrioticzny wëmòwie jaczi aùtorã je jón trepczik dzél kaszëbów mô ją za swój nôrodny himn piesniô trepczika je dokazã w jaczim nalezc mòże wëòbrażenié tatczëznë jakò òpiarti na ùszłoscë deji chtërna pòwinna wpłënąc na dëchòwą òdrodã kaszëbsczégò nôrodu pòdmiot liriczny dokazu je zaùroczony snôżotą kaszëbsczi zemi deklarëje miłotã do tatczëznë i zobòwiązëje sã ji strzéc a téż dzejac dlô ji dobra abë dała òna brzôd swój himn pòkazywô teritorialną wiôlgòsc kaszëbsczégò dominium òd gduńska do roztoczi tak wëznaczóné grańce kaszub są ùgòdné jistnieją leno w emòcjonalno miticznym planie zaòdrzańskô obéńda stała sã w piesnie trepczika jednym òd elemeńtów mitotwórczégò procesu trepczik przëjimô że w ùszłoscë jistniała teritorialnô jednota jaką mòżna nazwac wiôldżim pòmòrzim i jednoznacznô pòliticznô doktrina chtërna prowadzëła do stwòrzeniégò kaszëbsczégò państwa w xiii st drëgô sztrófa przedstôwiô swòjistą pòliticzną jednotã strzédnowiecznëch ksążãt gduńsczégò pòmòrzégò sambòra i swiãtopôłka równoczasno trepczik przëjimô że rozbùdzenié kaszëbsczi juwernotë jaczé stało sã w xx st na gwës zabrzadëje przënômni kùlturową wòlnotą kaszëbów jan trepczik napisôł téż piesniô ò titule rodnô zemia òd jaczi pòzwã wzął kaszëbsczi program gduńsczi telewizje biwô że karna milą te dwie piesni takô sytuacjô przëtrafiła sã w rokù òbczas nadaniô miona ks infùłata antoniégò lidczi rondowi w chwaszczënie tomôsz fópka pòl tomasz fopke ùr lëpinca rokù w gdinie ùkùńczył mùzyczną akademią w gduńskù jakno spiéwôk i teatrownik je kòmpòzytorą dërëgentã spiéwôkã ë runitą z chwaszczëna òn béł zastãpnikã burméstra gminë żukòwò a je dirigeńtã chùru lutnia z lëzëna i nôleżnikã m jin zk p a téż dzejôrzã kaszëbsczi kùlturalny rësznotë czile jegò wiérztów je w antologii mësla dzecka r wëdôwizna region z gdini wëda w r jegò zbiérk eroticznëch wiérztów szlachama kùsków i dokôz mùzyczny pierszô kaszëbskô pasja òn je laureatã m jin nôdgrôdë miona r wróblewsczégò r i òglowòpòlsczégò lëteracczégò kònkùrsu m m stryjewskiego w lãbòrgù r w rokù òn béł wëprzidniony medalã stolema òn je wespółautorã spiéwnika piesnie rodny zemi a na niwiznie ùsôdztwa piesniów tekstë mùzyka wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama np j stachùrsczi i e prëczkòwsczi òpi béł gòrszi jak wieszczi lëdze gôdelë że téż pił krew jak wieszczi ale ë mógł lezc przez wies klepac w òkna ë sã pëtac hej spita wa a czej człowiek rzekł spimë to òpi miôł pòwiadac spijta na wieczi ë wszëscë w chëczë ùmieralë bëło pòwiedzenié ò tim chto długò żużkô spi jakbë gò òpi zamówił biwało że òpi szedł do zwònnicë a cziejbë sã na niã wdostôł ë zazwònił to bë ùmarlë wszëscë tak dalek w òkòlim jak dalek niósł sã głos zwònu żle kòscelny widzôł co sã dzejô to chùtkò biegôł żebë zazwònic pierszi bò tedë òpi tracëł mòc nad zwònama jak òpi ju zdążił wëlezc na zwonnicã to chòc bëło zle to jesz kòscelny mógł dostac sã do wieżë i pòcygnąc za linã ë próbòwac zwalëc òpégò na zemiã jak mù to sã ùdało to retôł òd smiercë sebie ë całé òkòlé òd kòscelnégò wikszą sëłã do biôtczi z òpim ò zwónnicã miôł ksądz bò òblokłi w kòscelné ruchna ùbarnioni w klucze òd kòscoła mógł nima ùderzëc òpégò w gãbã ë òdebrac mù mòc dobrze je jak wòda jezoro rzéka dzeli wies òd smãtôrza ale jak ji ni ma a ùmarłi bë mògł bëc òpim to trzeba mù pòd pôchë i brodã pòłożëc pò jednym krziżikù z gromicë w kanadze kaszëbi téż wiedzele ò òpim natalia szroeder spòtikô sã té pisënk szréder ùr łżëkwiata rokù w bëtowie spiéwôrka z kaszëb kòmpòzytorka pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów ùrodzëła sã w bëtowie w familii joannë i jaromira szrédrów mëma je szkólną kaszëbsczégò jãzëka i mùzyczi prowadzy razã z bratã môrcënã karno fòlkloristiczné mòdrôczi w parchòwie chtërné przódë bëło prowadzoné bez ji tatã a starka natalie waldemara kapiszkã w karnie mòdrôczi natalia sã ùczëła grac na skrzëpkach spiewac i wëstãpòwac na binie za dzecnëch lat bëła téż nôleżniczką karna spiéwné kwiôtczi jakno młodé dzéwczã czedë mieszkała w domôcym parchòwie pòkôza sã w telewizyjnym programie òd dzecnicë do wòpòla bëła midzë jinyma nôdgrodzônô w programie mòżnota na zdobiwk czedë zwënégòwała piąti plac swòje spiéwónczi zaczãła pisac pòd cëskã michaela jacksona justina timberlake a i rihanny ji pierszi hit pòtrzébny je drëch béł w kaszebszczim jãzëkù pózni znóny raper liber z pòznaniô przërôcził jã do wëspółrobòtë nad platką duetë wëdóną w rokù platka zawiérô tekstë aùtorstwa rapera a natalia szroeder spiéwô refrenë òd tégò czasu natalia spiéwô blós po pòlskù wëstãpùje na widzałich festiwalach jak opole czë sopot ji mùzyczné zainteresowania są zacht szeroczé i òbjimają m jin pop folk rap hip hop kaszëbskô jednota stowôra lëdzy chtërny chcą aktiwno brac ùdzél w żëcym kaszëbsczégò nôrodu ë ùznôwają jegò prawò do apartnotë a téż swòji juwernotë w òbrëmienim wieleetniczny spòlëznë jakô twòrzi jedno państwòwé cało chtërnym je pòlskô repùblika stowôrã kaszëbskô jednota stwòrzëłë strzodowiszcza rëchli zrzeszoné z pismionama tatczëzna ë òdroda jinternetowim pòrtalã nasze kaszëbë pierwi kaszëbskò pòmòrsczé zasobë lëteracczim karnã zymk a téż kaszëbskò pòmòrsczim zrzeszenim dzejarze stowôrë są dbë że kaszëbskô nôrodnô rësznota brëkùje kònsolidacje a rozwij nôrodnégò pòzdrzatkù je nôlepszą drogą òchrónë i rozwiju kaszëbsczégò kùlturowégò bògactwa dzãka kaszëbsczi jednoce na nowò zaczãła sã medialnô diskùsjô na témã sztatusu kaszëbsczégò lëdu ë terôczasnégò stanu sprawów zrzeszonëch z kaszëbską rësznotą wësëniãti bez stowôrã pòstulat ùznaniégò kaszëbów za etniczną miészëznã stôł sã przëczëną fest protestów wiele liderów kaszëbskò pòmòrsczégò zrzeszeniégò psalm de profundis je znóny w swiece a pòchòdzy z knédżi psalmów piesń stãpni z głãbi jô do was wòłóm panie panie wësłôchôjce mòjégò głosu nakłóńce swòje ùsze na głos mòjégò błaganiô żele wë mdzece pamiãtele ò grzéchach panie chtéż sã panie òstoji ale wë ùdzeliwôce przebôczeniô żebë z bòjaznią bëło wóm słùżoné móm nôdzejã w panu mòja dësza żeje nôdzeją jô żdżã na jegò słowò mòja dësza żdże na pana barżi niżle stróżowie na pòrénk barżi niżle stróżowie na pòrénk niech izrael wëzérô za panã bò ù pana je łaskawósc ù niegò je bòkadosc òdkùpieniô òn òdkùpi izraela ze wszëtczich jegò grzéchów knéga psalmów gdańsk s skaszëbił eùgeniusz gòłąbk ueen to béło pòpùlarné achtnioné rockòwé karno w sztélu glam rock opera rock hard rock i rock n roll z wiôldżi britaniji pòwstało òno w rokù w londinë z jinicjatiwë freddie mercurego chtëren beł charizmaticznã spiéwôrzã wiôldżim showmanem ùsôdzczim kompozitorã producentã mùzyczném autorã tekstów i grëwôł na pianinie i klawiszach w karnie jinë nôleżnicë ueen to bëłë brian harold may gitara john deacon basowô gitara ë roger meddows taylor perkùsëjô stolemne hity karna to bëłë m jin bohemian rhapsody somebody to love we are the champions don t stop me now crazy little thing called love under pressure z davidem bowie another one bites the dust radio ga ga we will rock you the show must go on chtërnë wszëtczé ùsadzył freddie balladô bohemian rhapsody dobëłô midzënôrodna pòpùlarnotã dla ueen w rokù i je do dzys ùważanô jako jednô z nôjlepszych pjesnj na swecie freddie mercury ùmarł lëstopadnika roka na aids miał blós lat ë karno zawieszëło zwòją dzéjnotã po smiercë mercurego karno wëdôle slédné jegò nagrania i dôwało blós kòncertë jegò pamiãcë i dedikòwóne freddiemù jak stolemny freddie mercury tribute concert w na wembley stadionë z jinëmi spiéwôrzami i karnami jak david bowie annie lennox elton john george michael robert plant z led zeppelin axl rose i slash z guns n roses black sabbath the who metallica i jin zwëczajnô jedlëna abies alba mill wiedno zeloné drzéwiã z rodzëznë sosnowatëch pinaceae jodlëna to je drzewò jodlëna mô wiôldżé wëmôgania co do mòkrzëzne lëftu ë zemii je baro czëłô na zaczapanié lëftu ë téż na nisczé ceplëznë je to roscëna léczniczô ùżiwónô przë reùmaticznëch bòleniach ë inhalacjach w stónach zapôliwnëch gardła ë òskrzelów rosce w górach pôłniowi ë westrzédni eùropë na wësokòscë métrów n p m w rozmajitëch karnach lesnych lasë jodlënowò danowé abò lasë jadlënowò bùkòwé na kaszëbë òna trafia w pierszi pòłowie xix wiekù jedlënowé semiona przëwiezlë tu m jin z sudetów do dzysô z nëch xix wiekòwëch òbsadzeniów wiele nie òstało dzél ju spùscëlë na kaszëbach nôwiãcy rosce tich jedlënów w bëtowsczim pòwiece òsoblëwie w nadlesyństwie òsësznica tu je mòżno òbzerac taczé co są wiãcy jak lat stôré i taczi co zaczãłë żëcé dopiérze lata temù w pòlsce ten ôrt drzewów je chroniony w rozmajitëch rezerwatach nôtërë są to m in sylwester to je noc z gòdnika na stëcznika abò òstatny dzéń stôrégò rokù ju kòl wieczora knôpi zwònielë i grochòtalë klekòtkama wkół drzéwków w sadze i wòłalë jãdrzné jabka jãdrzné krëszczi jãdrzné slëwë jãdrzné żëtkò na ten nowi rok w sylwestową noc młodzëzna strzélała z batugów i trzôskiem wëgónia stôri rok dôwnym zwëkã bëłë psotë młodzëznë w tã noc òni wëjimelë brómë z wjazdów wëprowôdzelë wòzë na pòla kòminë zastôwielë np rutama nawetka przeprowôdzelë bëdło i kònie gbùra do jegò sąsada je to jedinô noc w rokù w chtërny młodi kaszëbi mògą tak psocëc starszim bò w nowi rok nie mô bëc gòrzu baro popùlarny sã zabawë i rakétniczi jón patock ùr lëstopadnika rokù ùm łżëkwiata rokù w grëdządzu pòchôdzôł ze strzelna kòl pùcka òn béł fòlkloristą runitą i szkólnym pò skùńczeniu w rokù seminarium dlô szkólnëch w kòscérznie òn robił jaknò szkólny w strzelnie chiloni i gòscëcënie pózni òn béł czerownikã elementarnëch szkòłów na rãbie i w żukòwie òd rokù to béł zastãpca szkòłowégò szpektora w kartuzach a òd rokù krótczi czas szkòłowi szpektor w sëlëczënie pózni w brodnicë i òd rokù w grëdządzu òd rokù òn ùcził w priwatnym gimnazjum w gdini òstatné lata robòtë òn béł rektór grëdządzczi pòwszechny szkòłë séwnika r gò zaaresztowelë miemcë òn wespółrobił m jin z gryfem miteilungen des vereins fr kaschubische volkskunde gryfem kaszubskim zrzëszą kaszëbską kaszubami latarnią morską słowem pomorskim i ilustrowanym kurierem codziennym bruno synak ùr rujana rokù w pòdjazach ùm gòdnika rokù béł profesorã socjologie prorektorã gduńsczégò ùniwersytetu wielelatnym przédnikã kaszëbskò pòmòrsczégò zrzeszeniô i sejmikù pòmòrsczégò wòjewództwa aùtor nôùkòwëch pùblikacjów i aùtobiografie moja kaszubska stegna òn napisôł ò se mòja dësza je w całoscy kaszëbskô i takô òstónie moja dusza jest do głębi kaszubska i taka pozostanie òn skùńcził kòscersczé pedagògiczné liceùm i w rokù za czął ùczbã w studium dlô szkólnëch fizycznégò wëchòwaniô we gduńskù pózni sztudérowôł pedagògikã w wëższi pedagògiczny szkòle méstersczi dokôz òbronił w rokù doktorat na war szawsczim ùniwersytece skùńcził w rokù zaczął robòtã w zakładze socjologie gù w rokù dostôł habilitacjã òd béł czerownikã zakładu òglowi socjologie a w òstôł profesorã trzë razë béł prorektorã w latach òdeszedł z ti fónkcji na znak soli darnoscë z rektorã karolã taylorã jaczi òstôł wërzucony ze stanowiszcza za ùdzél w pògrzebie sztudérë môrcëna antonowi cza chtëren mést béł zabiti przez zomo w rokù òstôł wiceprzédnikã sejmikù pòmòrsczégò wòjewództwa a w latach nim czerowôł òn béł kawalérã òrderu òdrodzeniô pòlsczi i wiele jinëch wëprzédnieniów spiéwné towarzëstwò miona jana trepczika z wejrowa to je chùr z wejrowa pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù czej szkólny jón trepczik prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy ale téż przë związkù warkòwim banowëch zzk chùr kaszëbsczi mło dzëznë to spiéwné karno liczëło strzédno lëdzy rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach jak w dniach mòrzégò w gdini i jin czerwińca spiéwalë na jubileùszu spiéwnégò karna zzk lutnia w malbòrgù i wiele ùroczëznach kaszëbsczégò zrzeszeniô lëpinca rokù spiéwalë téż na zlo ce młodzëznë kaszëbsczi w kòscérznie òbczas wanodżi pò kaszëbach pò bezdokôzowëch rewizjach gòdnika rokù ù dzejôrzów kaszëb sczich j rompsczégò s bieszka ë a labùdë nastało zamercé dzejaniô tak w zrzeszenim jak i w trepczikòwim chùrze kaszëbsczi młodzëznë w tim chùrze spiéwô m jin édmùnd kamińsczi marión mòkwa marian mokwa ùrodzył sã łżëkwiata rokù w malarach kòl bòrska ùmarł czerwińca rokù a béł marinistą òn sztôłcył sã m jin w akademie w gardze berlëno widzałosc da mòkwie marinistika malowanié mòrza w jegò bògatim doróbkù są téż òbrazë kaszëbsczi òrientalné ë tatrzańsczé pòrtretë kwiatë òbrôzë biôtków nen artista razã z dochtorã frãcã krãcczim ë antonem abrahamã rëchtowôł na kaszëbach rëchawã na òrãdz czéjbë miemcë nie chcelë ratifikòwac ùgôdaniégò wersalsczégò znónô bëła jegò mòrskô galeriô we gdinie w ùtwórstwie mariana mòkwë je wiôlgô juwernota stilu nôchãtni òn malowôł mòrsczé sztrãdë przitczé ùrzmë wëstrzednégò ùbrzegu redłowsczi ë òksëwsczi kãpë wsë rëbôcczé kùtrë bôtë na piôsczëstim sztrãdze nicht jak òn nie rozmiôł pòkazac apartnã kòloristikã kaszëbsczégò landszaftu malôrz kòchôł to co malëje ùmòcniwô zachë te nóm òpòwiôdają ò przeżëcach te ùtwórcë pisôł ò nim np krësztof wójcëcczi strzód jegò òbrazów mòże nalezc kòmpòzycëje ò témie historiczny jak biôtka swiãtopôłka ksyżëca kaszëbsczégò a téż scénë ze żëcégò gduńsczi hôwindżi pòrtretë lëdzy zasłużonëch dlô rozwicégò garu gdiniô marión mòkwa twòrził kòl lat mającë òb nen cząd kòl wëstôwków baro wiele w salonach ë galerijach pòmòrzégò wiele téż za greńcama na przëmiôr w w chicagò mòkwa stwòrził wizëją malowaniô zaangażirowónégò w deje pòpùlarizacëji bôłtu bez jaczégò artista nie widzôł mòżlëwòtë rozwicégò słowianiznë niejedne jegò òbrazë zniszczëlë miemcë w rokù stanisłôw òkóń stanisław okoń ùrodzył sã rujana rokù ùm gòdnika rokù we wsë wiérzchùcëno pùcczi kréz tam téż je pòchòwóny tam chòdzył do spòdleczny szkòłë a pòtemù w i swiatowi wòjnie béł brifką pò r czedë wiérzchùcëno òstało w niemiecczi rzeszë béł zwòlniony z ti robòtë pò ii swiatowi wòjnie nazôd nalôzł robòtã na pòczce gdze òd jaż do emeriturë w rokù roznôszôł m jin lëstë òn pòetickò zadebiutowôł w rokù pózni jegò wiérztë bëłë téż w pôrã antologiach m jin j szczawieja antologia współczesnej poezji ludowej l roppla wybór współczesnej poezji kaszubskiej ë modri strunie òn wëdôł leno jeden zbiérk wiérztów zatitlowóny za lasem morze wybór oprac posłowie jana drzeżdżona hafty jadwigi cyperskiej chtëren wnetka w całoscë napisôł pò kaszëbskù papiéż jón xxiii swiecczé miono angelo giuseppe roncalli ùr lëstopadnika ùm czerwińca w watikanie swiãti rzimskòkatolëcczégò kòscoła papiéż midzë rujana a czerwińca za knôpiczëch lat mieszkôł z òjcã i mëmką chtërni pachtowalë sztëk zemi i bëlë dosc biédni òn béł sztudérą teòlogie w rokù òn béł wëswiãcony na ksãdza kąsk rëchli òn òbronił swój doktorsczi dokôz z teòlogie w rokù òn dostôł biskùpié swiãcenia w rokù òn béł ju kardinałã òd pòczątkù jegò pòntifikatu baro wôżnô bëła dlô niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama òn zaczął sobór watikańsczi ii òd rokù dérowała sprawa jegò beatifikacji séwnika ròkù dokònôł ji papiéż jan paweł ii òd łżëkwiata rokù to je swiãti szczecëno we zdrojach stetin stetyn stitin borstaborg xiii w stitinum stetina stittin stettin szczecëno słowińcë pòl szczecin miem stettin lat stetinum je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą zôpadny pòmòrsczi szczecëno mô sztatus gardu na prawach krezu ë je stolëcą zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa wôżną starodôwnotą je tu rzimskòkatolëcczi kòscół sw jakùba apòsztoła w szczecënie dzysô katédra òd rokù kòl ni je pamiątkòwi kam z nôdpisã na ti zemi òd kòl vi w przez czileset lat mieszkelë kaszëbi terô gard je pòlsczi le w swòji historëji òn słëchôł téż miemiecczi do szwedzczi dëńsczi brambòrsczi prësóm òd ë pòmòrsczémù ksãżstwù do chternégò bëł stolëcą bernard zëchta słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej ossolineum wrocław warszawa kraków gdańsk tom v s wòłogòszcz łemkòwie to są lëdze chtërnich wiele czedës mieszkało tam gdze dzysô je magùrsczi nôrodny park òni jesz czasã gôdają pò łemkòwskù pò nich òstałë cerkwie ë smãtarze szlach roznëkaniô jich pò ii swiatowi wòjnie òni tam bëlë pasturze ë małi gbùrze cerkwie są gwësnym dokôzã artisticzny szmaczi łemków to są òbiektë bùdowóné z prôwdzewim mésterstwã niechtërné cerkwie mają òbjãté katolëcë historijô łemków nie je za długô midzë a w przëszlë w nisczi besczid wòłosczi pasturze chtërni sã mieszelë z lëdztwã pòlsczim słowacczim ë rusczim terô to prawie są łemkòwie pò ii swiatowi wòjnie bëło przesédloné kòle tës łemków dzél jich trafił na pòmòrską ë sląsk a dzél za wschòdną grańcã chòc pò rokù dzél łemków przëjachôł nazôd w swòje stronë to jich kùltura je barżi dlô wsë a wiedno kąsk przegriwô z kùlturą gardu dzysô nicht sã nie sromô że je łemkã òni mieszkają téż w wòjwòdinie i kanadze izmaił iwanowicz srezniewsczi rus béł widzałi slawista chtëren pisowôł z cenôwą òn òd te ruska niejednégò sã dowiedzôł a jemù srezniewski zawdzãcziwôł wiele materiałów i informacjów znaczenié srezniewsczégò dlô kaszëbisticzi je dosc widzałé m jin jakno nôùkòwégò aùtoritetu przë wëdôwaniô materiałów w redagòwónëch przez se i opc dze wëszłë cenôwë sbornik osnovnych slov kaubskago nareija i òbjimają òne taczé kaszëbsczé dokôzë jak przesłovjo kaszebskje kòl pjesn ledovo zołnerz strofë i tesknô spiéwa ò rajenim pt na ni stronie goj strofë zabobone gusła e jinsze fraszki tekstów kréz abò pòwiôt abò téż spòlaszoné pòwiat je jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò we różnëch państwach krezë są na przikłôd w pòlsczi powiat czesczi okres ë w miemiecczi landkreis abò kreis w pòlsczi są krezë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò ë òbéńdowi samòsprôwnotë stãpienia jakô òbchwacô dzél wòjewództwa ë rozdzélô sã na gminë krézowi zawijôk rechtëje ùstawa ze czerwińca ò krézowi samòsprôwnoce dz ù ze zmianama zwëkòwò gôdô sã ò zemsczich krezach ë gardnich krezach jak we midzëwòjnim le taczégò rozgrańczeniégò ni znô ùstawa bëlno je gôdôc ò krezach tak tej ò samòsprôwnych jednostkach chtërné òbchwacają pôrã gminów ë pòsôdają włôsné ùrzãdë òpisané we ùstawie ë ò gardach na prawach krezu dze ùrzãdë gminny sprôwë pòsôdają téż ùstawòwò krézowé nadôwczi ë ùdowierzenia w pòlsczi je dzysô krezów w tëm gardów na prawach krezu w czesczi są krezë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò chtërna je mniészô niżle krôj ë wikszô niżle zrzeszëna czesczé krezë są dzysô prakticzno znesoné òstawionô je krézowô òrganizacëjô leno dlô sądowny władzë policëjé dôwné krézowé prowadnictwa bëłë òbrocené w tzw òbéńdowé òddzéle archiwów ë dlô statistnëch pòtrzebów miemieckô rozdzélô sã na krezów ë gardów wëapartnionëch z krezu pòdle miemiecczégò gminnégò prawa kréz je zrzeszã gminów ë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò jegò òbéńda je sprôwionô na zasadach samòsprôwnotë lëczba wiôlgosc ë ùdowierzenia krezów zanôlegają na rozpòrajeniach stôwornëch krajów pòlaszenié òd pòlôch mdash pòwszédné zjawiszcze we terëczasni kaszëbiznie chtërno sã rzeszi z nierôz niewiadnëm zeszlachòwanim kaszëbsczi mowë z pòlaszëzną mòże tëkac sã wszëtczich aspektów jãzëka le nôczãscy ùkazywô sã we słowiznie ë wësłowie ë je zwëskã wszãdzebëcëznë pòlsczégò jãzëka w ùrzãdach gminów szkòłach mediach ë kòscele tak biwało do rokù ks dr zëchta zanotérowôł gadôj abò pò kaszëbskù abò pò pòlskù bò nie cerpiã taczégò pòlaszeniégò a téż w jimnazji we wejrowie béł przed wòjną za wòznégò taczi naczk to ten wiedno tak knôpóm grozył pòlaszącë czej òni gò nie chcelë słëchac ti smarkaczu jak ti sã nie poprawisz to ja ci wstrzimóm swiadectwo bo pan direktor tilko podpisuje a ja sztãplujã dzélnicowé rozbicé bëł to czas w dzejach pòlsczi jaczi òstawôł ùgòdno òd do kòronowaniégò władisława i łoczetka w òsoblëwą znamką tegò cządu je pòstãpùjącé pòdrobienié pòlsczégò państwa na côrozkã miészé òwładë co bëłë dërżeniowò samòstójné ten proces rzeszôł sã z rozradzanim dinastié piastów jaczi kôżdi nôleżnik miôł prawo do władaniégò cządã domôcënë pòdle pòlsczégò zwëkòwégò prawa rozbicé państwa wëdarzało sã ju wczasni le ùdawało sã ten proces wstrzëmôwac dłudżi cząd waraniégò rozbicégò cësnãł na wëbùdzenié regionalnëch partikùlarëznów urôstanié wôżnotë panowiznë ë wëższégò dëchòwiéństwa brak mòcnégò òstrzodka władzë ë spiérczi midzë ksãcama doprowadzëłë téż do trwałi stratë czãscë òbéńdë łoczetków krôj ni zajimôwôł ju zôpadny pòmòrsczi jakô bëła pòd cëskem brambòrsczi pòrénkòwi pòmòrsczi jakô òstała zawòjowanô przez krzëżacczi zôkón ë téż lubùsczi zemi jakô stała sã brambòrską nową marchią ë szląska chtëren bëł wikszim dzélã zanôleżny òd czesczégò królestwa bolesław iii krzëwògãbi rozdzélëł krôj na zôpadnô pòmòrskô mògła bëc pòd władzą seniora jakno leno do rokù pòcztowi kòd abò pòcztowi adresowi numer je to réga cyfrów abò cyfrów ë lëtrów dodôwanô do adresu jakô mô za zgrôw ùłatwianié zortowaniégò pòcztowëch przeséłków pòcztowi kòd jidentifikëje zwëkòwò nadawczi ë przënôléżny pòcztowi ùrząd fòrmë ë spòsobë ùżiwkù tëch kòdów są rozmajité we rozmajitëch państwach pòcztowi adresowi numer béł ju w rokù w londonie dalszé próbë wcygnieniégò pòcztowëch kòdów prowadzëła miemieckô òbczas drëdżi swiatowy wòjnë rzeszëło to sã òsoblëwò z tëm że na pòcztach ùbëwało prôcowników z dobrą znajemnotą geògrafijé ë téż z rozszérzającą sã òbéńdą na chtërné trzeba bëło dorãczëwac przeséłczi miemiecczëm żôłnérzom to bëło w w pòcztowé kòde wprowôdzëła argentina w wiôlgô britanijô w zjednóné kraje a w szwajcarskô w pòlsczi brëkëje sã pòcztowé adresowé numerë òd kùjawë pòl kujawy je to historëcznô krôjna ë etnograficzny region we westrzédni pòlsczi na wiôlgòpòlsczëm pòjezerzu w dorzécznicë dólni wisłë ë górni niecë kùjawiacë są główną etnograficzną grupą ti òbéńdë kùjawë leżą wnetk całowno w kùjawskò pòmòrsczëm wòjewództwie pôłniowé ùbrzédżi są we wiôlgòpòlsczëm wòjewództwie w koninsczim ë kolsczim krezie wiôldżé plachcie westrzédnëch kùjaw zajimają czôrné zemie chtërné słëchają do nôbarżi òbrodnëch zemiów w pòlsczi do nôtëralnëch bògactwów krôjnë słëchô téż kamiannô sól jaką wëczëchli sã w òkolim inowrocławia ë ciechocinka niéchtërné zdrzódła ùznają włocławek za kùjawską stolëcã zwëkòwò rozdzélô sã etnograficzné kùjawë na pòrénkòwé ze stolëcã we włocławku ë zôpadné ze stolëcã w inowrocławiu kùjawë rozmiané jakò historëcznô krôjna grańczą na nordze z pòrénkòwą pòmòrską na zôpadze z wiôlgòpòlską na nordze z krajną pòznanskim ë na pôłniu z kalisczim na pòrénkù z mazowszem kùjawskô grańca nëkô pò lewim brzégù wisłë òd ùscégò skrwë na pôłniu do ùscégò wdë na nordze rozcëgô sã kù zôpadowi do kòrónowa ë nakła òb pakoś do niecë dali skrącô na zôpôd òd rzéczi przecënô jezoro trląg ë strzelensczé lasë dochôdaje dò skulsczégò jezora zajimô brdowsczé jezoro chodecz ë lubień kujawski cobë dochadac przez skrwã do wisłë historëczné kùjawë zajimają dwa gardë na prawach krezu bëdgòszczã ë włocławek ë téż krezë aleksandrowsczi bëdgòsczi bez gminë dąbrowa chełmińska ë czãscë gminë kòrónowò inowrocławsczi bez òbéńdów na zôpôd òd pakosczëch jezerów radziejowsczi ë włocławsczi cządë kùjawów są téż w krezach kolsczim koninsczim mogilensczim płocczim torunsczim ë żninsczim téż lewobrzégòwi cząd torënia leżi w òbéńdze historëcznëch kùjawów krësztof celestin mróngòwiusz abò mrągòwiusz christoph clestin mrongovius ùr lëpińca w dąbrównie pòd òlsztinkã n mazurach ùm czerwińca we gduńskù ewangelëcczi dëchòwny filolog leksykògraf wiôldżi hùmanista pòliglota i pedagóga przeprowadzył pierszé wôżne w slawisticzi badania nad kaszëbama i kaszëbizną jegò kaszëbskò niemieckò pòlsczi słowôrzk i nadczidniãca ò kaszëbskò rusczich analogiach pòbùdzelë do badaniów rusczich ùczałëch dzãka czémù zainteresowania kaszëbama dostałë sã w krąg eùropejsczi pòliticzi kùńcził ùniwersytet w króléwcu w tim miesce mieszkôł do studiowôł teòlogiã i filozofiã całi czas pògłãbiwôł znajomòsc pòlsczégò jãzëka maja òstôł mianowóny pòlskò ewangelicczim kaznodzeją w kòscele sw anë i lektorã pòlsczégò jãzëka w akademicczim gimnazjum w gduńsku òd béł òn téż szkòlnym pòlsczégò jãzëka w gduńsczi szkòle przë parafii sw jana òkróm pòlsczégò i niemiecczégò znôł téż łacëznã grekã hebrajsczi francësczi i anielsczi ùcził sã téż rusczégò czesczégò łużëcczégò i lëtewsczégò mô niemôłé zwënédżi w pòlonisticzi wëdôwôł słowôrze pòlsczégò jãzëka m jin dokładny słownik polsko niemiecki niem ausfhrliches polnisch deutsches wrterbuch do jaczich włącził régã pòmòrsczich regionalizmów kaszëbizmë mòże nalezc ju w słowarzu wëdónym w mrągòwiusz béł pòmësłodôwcą programù badaniów kaszëbsczich w latach òdbéł nôùkową wanogã do cecenowa i główczëc w ramach programù ùdało mù sã napisac skrómny kaszëbskò niemieckò pòlsczi słowôrzk z kòl wërazama ò titule zbiérk wëbrónëch kaszëbsczich wërazów spisónëch pòlską òrtografią apartnëch òd pòlsczich słowiznã mrągòwiusz zbiérôł w wikszoscë òd kabôtków tj z òkòlégò jezór łebskò i sarbskò rãkòpis słowôrza dostôł òd mrągòwiusza rusczi badéra p i prejs jaczi w napisôł z niegò rapòrt skrodzoną wersjã rapòrt stôł sã szerok znóny w nôùkowim swiece i béł zwëskóny w jinszich słowarzach na przëmiôr w ù hilferdinga w ù kolberga w ù biskùpsczégò w ù ramułta całi program badaniów kaszëbsczich mrągòwiusza realizowôł pózni f cenôwa kronum to spòrt wëmëslóny w rokù przez billa gibsona terôzka miónczi są òrganizowóné blós w usa z warkôwnëma ligama w filadelfi ale nen spòrt stôwô sã corôz barżi pòpùlarny téż w eùropie twórca bill gibson òpracowôł ùsestimatizowóną mieszónkã nôbarżé achtnionëch w swiece karnowëch spòrtów balë basketbalu i rãczny balë a nawetka rugby grający mają rozmajité mòżnotë w grze twórca miôł snicé bë spòrtowcë mòglë wecygnąc z jinszëch spòrtów wszëtkò co je nôlepszé i parłãczëc to ze sobą na efektiwny i efektowny ôrt głównym célã je spòrtowô rewòlucjô dlôte sloganã kronum je dołączë do rewòlucje starna amerëkańsczi lidżi kronum dzejô téż jak spòleznowy pòrtal dzãka chtërnémù fani i spòrtowcë mògą òstawac w kòńtakcë w kronum szpelają dwié grëpë z chtërnëch pò grającëch je na bòjiszczu całi czas grający zmieniają sã na bieżąco jak na przëkłôd w rãcznej bali mecz warô tercje pò minutów célã jigrë je dobëcé jak nôwiãkszej liczbë pùńktów pùńktë rechòwóné są w zależnoscë òd môla z chtërnégò grający próbòwôł strzélnąc są dwie mòżnotë trafieniô w brómkã abò w òd òbrãczów na brómce jeżlë sã trafi bez taką òbrãcz dodôwô sã do wënikù dëbeltną lëczbã pùńktów za nen strzél przikłôd strzél bez òbrãcz z zonë za pùńktë je wôrt pùńktë kronum je kòntaktową jigrã szlachùjącą za rugby ale jeżlë chtos je agresywno atakòwóny arbiter zarządzywô sztrôfòwi rzut chtëren wëkònywóny je ze wiérzchù wedge zone òbczas grë jedna gromada dobiwô colemało òd do pùńktów bòjiszcze skłôdô sã z brómków na kùńcach òkrãgù nôlepi ò strzednicë jardów òd brómczi jedna pò drëdżi to dô taczé zonë òkrąg w strzôdkù bòjiszcza mó pòzwã prime ring jigra zaczinô sã czedë sãdza we strzodkòwim kòle òdbijô balã òd zemie wësok w lëft prime rush pò dwùch òd kòżdi gromadë mô w ti akcëji swój dzél célã je schwacenié balë i rozpoczãcé akcje swòjégò karna wszëtcë mògą brëkòwac wszëtczich dzélów cała le nié w wedge zone gdze nie je mòżno brëkòwac rãków w atakù w òbronie je mòżno òdbic abò blokòwac balã le nie je wòlno jã złapic kòzłowanié balë je dozwòloné w grze ale tak jak w kòszowi bali bez kòzłowaniô je mòżnie zrobic blós dwa kroczi w czasu akcje jedno karno broni a drëdżé atakùje wszëtczé brómczi czedë dobiwô sã pùńktë chtos z broniącëch mùszi rzëcëc balã z bramkòwi zonë do drëcha w strzodkòwim kòle tedë na gromada zapòczinô swòjã akcjã w atakù pòzëcje kôżdé karno kronum mô grającëch w pòlu chtërnëch dzeli sã na pòzëcje wôrtnosc gòla zalégô òd zonë z chtërny bëło strzéloné pùńktë są dëbelt czedë je strzéloné do òbrãczë strzél z cross zone do òbrãczë wôrt je pùńktów i taczi strzél nazywô sã kronum jeżlë mecz kùńczi sã remisã arbiter zarządzywô seriã sztrôfòwëch rzutów strzél do brómczi z karnégò wôrt je pùńktë bez òbrącz wôrt je pùńktów w warkòwny lidze w usa ùdzél mô karnów do terô rozegrano sezonë pierszé dobëlë nimble jacks czwiôrti sezon dobëlë night owls òkróm tégò są rozmajite rekreacjowe miónczi rec adult league rec college league rec high school league media zaczekawiłë sã kronum w usa co pòcwierdzają midzë jinyma artikle w wired new york times abò material w programie espn sportnation téż w eùropie pisało sã ò tim w le monde ë la stampa w telewizji szpańsczi jitalsczi a anielsczi téż beło czëc ò kronum léón heyke ùrodzył sã w rokù w cërzni kòl czelna w wejrowsczim krézu òn chòdzył do prësczi pòwszédny szkòłë w bieszkòwicach i do klasycznégò gimnazjum w wejrowie dzãkã dëtkóm wejrowsczégò dzekana ks walãtégò dąbrowsczégò rodã z gòwina skùńcził dëchòwné seminarium w pelplinie a pòsobno doktorancczé teòlogiczné sztudia w fribùrgù brizgòwijsczim i we wrocławiu jakno wikari béł w czile parafiach òbczas i swiatowi wòjnë służił jak wiele jinëch ksãżi w prësczi armie béł sanitariuszã i kapelanã w chełmnie i czôrnym pierszenił wiérztama w gryfie ùsôdzôł historiczné ë patrioticzné wiérztë jakno ë miłotné béł wôżnym pòétą chtëren pisôł nordową kaszëbizną lësôcką béł ksãdzã doktorã teolodżëji ë jednym z zakłôdôrzów towarzëstwa młodokaszëbów jegò ùsôdztwò miało wiôldżi cësk na aleksandra labùdã ë jana trepczika w rokù dostôł za lëteracczé ë pedagògiczné dzejanié złoti krziż zasłëdżi miemcë mają go rozstrzélné na zôczątkù ii dżi swiatowi wòjnë rujana w szpãgawsczim lasu kòl starogardë czińsbarg abò czińsbarch we zdrojach konigesberge konigesberge kunigsperg knigsperg kungesborg knsberg cuningsperg stefano bonsignori kuningsperg kmsperg kinsperg knigsberg pòl chojna miem knigsberg in der neumark gard w gripiewsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad rurzëcą miono czińsbarg je rekonstrukcëją dólnomiemiecczé barg górnomiemiecczé berg kaszëbi òddają jakno barg abò barch miono czińs je skùtkã tipicznégò dlô kaszëbsczi mòwë zmitczeniô kji czi rëchli miemiecczé miono knigs òstało skróconé do kins co je widzec w zapisënkù z rokù a téż je to widzec w serbòłużëcczich mòwach dze gard bez miemców zwóny knigsbrck je bez łużëcczich serbów zwóny kinspork a téż w małopòlsce gdze czedës béł gard zwóny pò pòlskù kinsbark miem knigsberg pózdni sparłãczony ze wsą co sa zwaa dólnô mszana pl mszana dolna dzysdniowé pòlsczé miono chojna je mionã òpiartim na felerny rekònstrukcëji torń abò toruń we zdrojach thorun thorn thorum toruń torunj cenôwa pl toruń miem thorn wiôldżi gard ë jedna ze stolëców kùjawskò pòmòrsczégò wòjewództwa torń mô sztatus gardu na prawach krezu tu ùrodzył sã badérówôł i pisôł mikòłôj kòpernik wiôldżi pòlsczi astronom matematik ekonomista wòjskòwi strateg i dolmacz ùr ùm tu w rokù na torëńsczim dwórze artusa béł pòdpisóny ii torëńsczi mir z krzëżôkamë wôżne starodôwnotë to rôtësz krzëżôczi zómk i jin stôri gard torna òstôł wpisóny na lëstë swiatowégò erbu kultury unesco bernard zëchta słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej ossolineum wrocław warszawa kraków gdańsk tom v s czijew ùkr stolëca ùkrajinë jeden òd nôwiãkszich i nôstarszich gardów eùropë wiéchrzëzna gardu skłôdô km lëdztwò mln stój na lëstopadnik wiãkszi dzél czijewa leżi na wësoczim do m n r m prawim brzegù rzéczi dniepr mniészô czãsc leżi na niżawnym lewim brzegù czijew pòwstôł ju na zôczątkù v stalatégò jakò targòwi pùnkt na szlachù jaczi łącził kònstantinopòl ze skandinawią w ix xi stalatim znóny jakò kanugrd béł centrum hańdlu wikingów w gard òstôł zdobëti wikinsczim włôdcą òlegiem mądrim chtëren przeniósł tuwò swòje sedłowié w abò w czijewie òdbił sã chrzest włodzmierza i wiôldżégò symbòliczno ùznôwóny za chrzest rusje na kùńc ix stalatégò czijew stôł sã stolëcą czijewsczi rusje w rôwnak pòzbéł na pòliticzny wôżnoce w gard najachalë i zniszczëlë tatarowie co bëło przëczëną ùpadkù dôwnégò gardu i pòczątkù móngòlsczi òkùpacje w lëtewsczi ksążã òlgerd dołãcził nen gard do wiôldżégò lëtewsczégò ksãżstwa pò lubelsczi unie w czijew òstôł dołãczôny do pòlsczi kòrónë w zajął gò bògdón chmielnicczi w czijew wszedł w skłôd rusczi w do mòskòwsczégò patrijarchatu trafiła téż prawòsławnô czijewskô metropòliô w xix stalatim czijew stôł sã wiôldżim przemësłowim i hańdlowim centrum w doprowadzëlë tuwò liniô banu a w w gardze òstała wprowadzónô elektriszowô rësznota czijew béł drëdżim gardã w eùropie w jaczim pòjawił sã tramwaj w pò pazdzérznikòwi rewòlucje w gardze pòwòłóno ùkrajińską centralną radzëznã a pózni w tim samim rokù ùkrajińską nôrodną repùblikã w czijew òstateczno òstôł zajãti czerwòną armią i dołãczóny do ùkrajińsczi socjalistny sowiecczi repùbliczi chtërnô w nalôzłô sã w składze sowiecczégò związkù w czijew stôł sã stolëcą ùkrajińsczi ssr leżącé w czijewie sobór bòsczi mądroscë i peczerskô ławra nôleżą do nôstarszich òstrzódków chrzescëjaństwa w tim dzélu eùropë i òstałë wpisóné na lëstã swiatowégò kùlturnégò dzedzëctwa unesco kristina mùza ùrodzëła sã zélnika r w starzënie pùcczi kréz w r skùńcza spòdleczną szkòłã w wiôldżi wsë a w r ekònomiczné liceùm w żukòwie w tim samim rokù zaczãła sztudérowac pòlonistikã na gduńsczim ùniwersytece titel magistra dosta w r w latach robia jakno szkólnô òd pòlsczégò jãzëka w spòdleczny szkòle w wiôldżi wsë òna zadebiutowa w r w cządnikù pomerania dwùma kaszëbsczima wiérztama w r dobëła trzecy plac w lëteracczim kònkùrsu òrganizowónym przez kaszëbskò pòmòrsczé zrzeszenié a w r pierszi w r wëda zbiérk wiérztów mamota ji pòeticzné dokôzë są np w ksążce t lipsczégò remusowi kròm wypisy z literatury kaszubskiej toyota auta z japoni kòncern tòyota spis treści historija toyota motor corporation mòdele òbecnie dostępné w pòlsce mòdele na rënek amerëkańsci mòdele na rynek japòńsci fabryki koncernu zobacz też przypisy linki zewnętrzne firma toyota òsta zalożoné przez sakichiego toyodę w roku toyoda spinning and weaving co ltd a pòzni dali rozwijana przez jeò sina ki ichir toyodę na począt sòjego istnienia produkowała krosna przędzalnicze początek działalności datuje się na rok jednak już w r powstał dział mający zajmowa się produkcją samochodów w powstał prototyp toyota a a w roku rozpoczęła się produkcja modelu toyota aa po wojnie wznowiono produkcję już w w powstał prototyp toyota bj inspirowany konstrukcją jeepa mb dając początek serii land cruiser w pojawiła się pierwsza generacja corolli najpopularniejszego modelu firmy w roku do sprzedaży wprowadzono model prius pierwszy w świecie masowo produkowany samochód osobowy z napędem hybrydowym w toyota wspólnie z astonem martinem stworzyła limitowaną serię i produkowaną pod marką aston martin projekt nosił nazwę cygnet w polsce powstały dwie fabryki koncernu toyota fabryka skrzyń biegów i silników benzynowych w wałbrzychu fabryka silników diesla w jelczu laskowicach k wrocławia wg raportu brandz top opracowywanego corocznie przez firmę analityczną millward brown znak handlowy toyoty warty jest obecnie mld dolarów to najlepszy wynik spośród wszystkich firm motoryzacyjnych na świecie toyota motor corporation toyota japońska marka produkowana od roku w tokio toyocie daihatsu japońska marka produkowana od roku w ikedzie lexus japońska marka produkowana od roku w toyocie subaru japońska marka produkowana od roku w ota hino japońska marka samochodów ciężarowych popularnych głównie w azji scion japońska marka samochodów przeznaczonych na rynek ameryki północnej prius japońska marka samochodów hybrydowych obecnie dostępne w polsce toyota auris segment c hatchback toyota auris hybrid segment c hatchback napęd hybrydowy toyota auris touring sports segment c kombi toyota auris touring sports hybrid segment c kombi napęd hybrydowy toyota proace samochód dostawczy toyota land cruiser v samochód terenowy toyota prius segment c napęd hybrydowy toyota prius segment c napęd hybrydowy toyota prius plug in segment c napęd hybrydowy toyota gt segment g samochód sportowy modele na rynek amerykański toyota matrix toyota camry toyota venza toyota avalon toyota tacoma toyota tundra toyota fj cruiser toyota highlander toyota prius v toyota runner toyota seuoia toyota sienna modele na rynek japoński toyota aua toyota bb toyota passo toyota passo sette toyota rush toyota blade toyota porte toyota raum toyota sai toyota allion toyota belta toyota premio toyota prius toyota brevis toyota mark x toyota corolla axio toyota corolla fielder toyota crown royal toyota crown athlete toyota crown hybrid toyota crown majesta toyota century toyota vanguard toyota fortuner toyota hilux toyota probox toyota vitz toyota harrier toyota succeed toyota succeed wagon toyota isis toyota avanza toyota voxy toyota noah toyota ipsum toyota ractis toyota sienta toyota wish toyota alphard toyota alphard hybrid toyota corolla rumion toyota estima toyota estima hybrid toyota hiace toyota hiace wagon toyota land cruiser prado toyota vellfire fabryki koncernu fabryki koncernu zlokalizowane są w valenciennes departament nord produkcja modelu yaris burnaston derbyshire zatrudnienie osób w r wyprodukowała egzemplarzy modeli avensis i auris w r egzemplarzy koln produkcja modelu aygo produkcja modeli verso i auris zobacz też lexus cygnet wspólne dzieło toyoty i astona martina dostęp liczą się tylko toyota bmw i mercedes pol w chceauto pl on line dostęp héklowanié to je proces wërôbianiô wiãzëdła prze pòmocë héklôcza héklowanié tak jak wiãzenié na spicach zanôlégô na przecyganim zôdzeżgów nitków bez se na rozmajite ôrtë jinosc midze héklowaniém a wiãzaniém na spicach je tako że  tu robi tëlkò jedna raka bò  hékluje sã  jino jednym héklôczem   a prze wiãzaniém na spicach robią dwie rãce bò całô robota zatôrczënô je na dwùch spicach rodowizna słowa héklowanié pòchòdzy ód stôrô francëszczégò jãzëka hook héklôcz wëstãpiwô w rozmajitëch wiôlgòscach i może bëc sprawiony z wszelejaczich materiôłów taczich jak gnôtë bambus aluminium sztëcznégò twòrzëwa i stalë spòdlecznã doczëznã do wërôbianiô wiãzëdła je héklôcz i jaczis ôrt doczëzny chtërny bãdze wërôbiany nôczãscy je to nitka abò wôłna nôbarżi jasnô jinosc zanôlegô na tim że do héklôwaniô ùżëwô sã jednégò héklôcza zakùńczënégò hôczykã a nie dwùch spiców w héklowanim aktiwnô je blós jedna zôdzerzga czej we wiãzenim na spicach robi sã narôz na côłim rzãdze zôdzerzgów spùszczone zôdzerzgi mogą sprawic rozplecenie wiãzëdła jinaczi je w przëpôdkù héklowaniô tu spuszczenie zôdzedzgów nie je wiôldżim zadanim sprôwiô to jinosc bùdaceji midze tima spòsobama we wiãzëdle wërôbianym na spicach kòżdé òczkò pòdtrzëmëwóne je bez òczkò z wëższégò rządu zôs w héklowniém zôdzerzgi parłãczają są strónką je czilenôsce ôrtów spòdlowëch splecenków hékloczowëch mòżnô je ùkłôdac w niezrechòwóną lëczbã òbmëszleniów do modłów dołączone są téż òpisë splecënków chtërne wëstãpiwają we wiãzëdłch w zanôleżnoce òd òsobistëch pierszëznów niechtërny ledzë wëbierają òdtwòrziwanie mòdła òglownika abò chcą robic wedle jinszëch òpisënków yarn bombing je to forma kunsztów darżëcnych na ten sam ôrt jak graffiti tëli że nie je to malowóne farbą a do twòrzënô dokôzu ùżëwô sã wôłny i héklocza twòrzënié jinstalacëji może bawic baro długo dôkazë z wôłny òbchadane sã jakno forma nietrwałô pierszi rôz taką formã dôkòzù wëkònała magda sayeg z houston w rokù wëmëszlëła żebë òbhéklowac klëczczi w swòjim krómie swiãtô górka swiãtô góra pòlanowskô je to góra ò wëżawie m n p m na bëtowsczim pòjezerzu pòłożónô w zapôdno pòmòrsczim krizu mòżna ją nalézc km na pôłniowi zapôd òd pòlanowa niedalek sedzbë nadlesyństwa czej bëłę czasë pògańsczi lëdze tùwò mieszkający zbierelë sã na ti górce bë òddac czesc słowiańsczim bògóm i brac wòdã ze swiãtégò zrzódła w dwanôstim stalacym swiãti òtto z bambérga na ti górze pòstawił drzéwnianô kaplëczkã pòd wezwanim marëji pòstawilë tam krziż chtërny béł znakã chrzescyjańsczégò kùltu òd trzënôstégò wiekù kaplëca bëła pòd òpiekã cëstersów tuwò rozkòscerza sã zwëcz pielgrzymków dlô lëdzy z sąsôdnëch dzélów pòlan w xiv stolecu na nym môlu mògła bëc pòstawionô pòstãpnô swiątinia a jinô hipòteza zakłôdô że bùten bòkadno wëstrojony swiãtnicë mógła bëc sztatura marëji i sztatur apòstołów wëkònónëch ze złota nôstarszi dokùment ò pielgrzimce na swiãtą górã pòchòdzy z rokù i tëkô sã wësłaniégò jedny òsobë przez kòłobrzesczi gard na chełmską górã rowòkół i swiãtą górã jakno przebłaganié za dokònóny mòrd jinô zdrzódłowô jinfòrmacjô pòchòdzy z rokù ze słôwna chtërne miało wësłac pielgrzyma na te trzë swiãte môle bë òdpòkùtowac pòwiesenié ricerza burcharda von winterfelda na spòdlim tëch zôpisów przëjimô sã że pielgrzimòwanié na swiãtã górã w xiv stalacu ni bëło jesz tak znóné dopiérze lat pózni stała sã baro wôżnym pòmòrsczim pielgrzimkòwim placã sparłãczonym z pielãgnacëją pòbòżnotë westrzód pòmòrzan i jinëch mieszkôńców eùropë swiãtô góra pòlanowskô òd strzidnowiecza bëła môlã òdpòczinkù na pielgrzimkòwim szlachu sw jakùba cygnącym sã do santiago de compòstela òd tegò czasu bëłë téż òrganizowóné w pòlanowie jakùbòwé jôrmarczi peter von glasenapp napisôł w mòdri ksãdze pòlanowa słowa taczi trescë pòlanowsczi kòscół stôł w dôwnëch czasach na górze pòd pòlanowã przë môlu mãczarni sądu za papiesczich czasów bëła tuwò wiôlgô swiãtosc i òdpùstë dlô chtërnëch lëdze z òddalónëch môlów przëchòdzëlë dlô zbawienié dëszë dlôte téż ze wzglãdu na wiôldzi nôpłiw lëdzy kòscół nigdë ni bëł zamkłi stãdka pòlanów miôł swòje pòwiedzenié stoji òdemkłi jakno pòlanowsczi kòscół w czasach refòrmacëji w rokù òjcowie cëstercë òpùscëlë ten môl i zabrelë ze sobą sztaturã marëji przëjimô sã że do pelplina pòd kóńc xvi wiekù kaplëcã znikwiono òstałë z ni le rujinë a tradicja pielgrzimòwaniégò bëła wëgasłô w rokù ùrzãdowim zarządzenim nadano pòzwã swiãtô górka w môl germańsczi heiliger berg ôd rokù góra stała sã pùstelnią òjców frãcëszkanów z prowincëji sw maksymiliana kòlbégò w gduńskù z klôsztoru w darłowie pùstelniô zaprojektowónô zosta w pòmòrsczim stylu òpartim na wzornictwie kaszëbsczégò bùdownictwa biwają w ni msze z kaszëbską liturgią słowa gòspòdôrzã pùstelnie je òjc janusz jãdrëszek terczasnie w kaplëcë je tczonô jiwerskô jikòna matczi bòsczi niebiańsczi brómë chtërnã pòswiãcył wrocławsko szczecëńsczi prawòsławny biskùp drzéwiany klôsztór òtôczô piãknô przyroda a prosté sërowé warunczi z wszechògarniającą cëszą pòmôgają pątnikóm bë nalôzc bòga pòtemù môl ten wëbrelë frãcëszkanie na swòjã pùstelniã do kaplëcë prowadzy szlach kalwarëji z lëdowima rzezbama niedalek od stëgnë na wichrz górë wipłiwô zdrój zwóné stëdnią zdrowia z chtërnëm związóné są legendë ò ùzdrowieniach kòl swiãtnicë stoji bóża mãka z nadpisã w pòlsczim i niemiecczim jãzëkù gdy gaśnie pamię ludzka dalej mówią kamienie w rokù ódbëła sã pierszô pieszô pielgrzimka swiãtëch gór òd chełmsczi górë do pòlanowsczi wzdłuż trasë kòszalëno pòlanowò stanãło kaplëczków przedstôwiającëch scenë z żëcégò pana jezësa w rokù nen znóny z strzidniowiecza szlach znôwu bëł włączony do europejsczé seë dróg sw jakùba wiodącëch do hiszpańsczi compòsteli dzysu pątnicë wëbiérającë sã do hiszpanie znôwù jã òdwiedzają je jich corôz wiãcy dlôte trzeba bëło ùrëchtowac dlô nich nocledżi wszëtkò to dzãka òdemkłi pòmòrsczi drodżi sw jakùba reaktiwacjô ti drodżi bëła òdpòwiedzą na prosbã jana pawła ii chtërën na pielgrzimce w santiago de copòstela prosył ò òdnowienié jakùbòwich szlachów i równoczasno całi europë w chrzescyjańsczim dëchu dąb z łac uercus ôrt lëscastëch drzewów drzewò chtërne żëje strzédno w zależnosce òd jegò gatunkù òk nawetka lat przënôlégò do rodzënë bùkòwatëch przënôleżi do negò òk zortów spòtikónëch nôczãscy w razny conie na nordowi półkùli a téż w wëższich dzélach górów tropikòwi conë dąb rozrôstô sã do ògromné miarë stôri òkazë są chronioné jakò pomniczi nôtërë tipòwi gatunk to dąb szëpùłkòwi długòwiecznosc i machtny wëzdrzatk dãbów òd stalatów robiłë na lëdzach wiôldżé wrażenié stôré òkazë tczóné bëłë jakno bóstwò bez wikszosc pierwòsznëch lëdów eùropë przódëczasny rzëmióne i grecë wierzëlë że dąb je sedzbą jich nôwëższich bóstwów jowisza i zeùsa dlôte téż rzëm wińcowôł swojich nadzwëczajnëch obëwateli za zasłëdżi zawdzãczi wińcã z dãbòwëch lëstów niechtërne lëdë ùwôżałë dãbë za drzewa przepowiëdzene na spòdlim jich pòzdrzatkù przepòwiôdôno òbrodzôj i wiodro westrzódka germańsczich lëdów dąb pòswiãcywóno bògù bùrzów thornowi ù słowión i celticczich lëdów kùltowé môle bëłë kòl starëch dãbòwëch drzewiszczów na dodôwk celtowie wkłôdelë do grobów zmarłëch gałãze tegò drzewa wiele môlowëch pòzwów pòchòdzy òd dãbù céch żôłãdzów i dãbòwëch wietewków je czãsto w królewsczich i ricersczich erbach òd strzédnowiecza stosowóny je téż w wòjskòwëch emblematach béł òznaką sëłë mòcë sławnoscë i prawòtë dãbòwé lëste są ùmôlnioné na dzysészich pòlsczich groszowëch mònetach pomniczi nôtërë òbôczë téż młodzowi kùch to je kùch ùpiekłi z casta z młodzama mòże gò zrobic tak młodze dag so rozrobic w cepłim mlékù przë tim do pół skła mléka trzeba dodac dwie łëżczi cëkru i kąsk mączi ë to ùmiészac drewnianą łëżką resztã mléka pół skła i cëczer reszta ze skła cëkru z tłuszczã g margarinë palma rozpùszczëc i do tegò wsëpac mąkã razem kg pszeny mączi dodac jaja szt i razem dobrze wëmiészac dodac rozrobioné młodze i kąsk smiotanë tak długò to wërôbiac jaż bãdą pãcherziczi lëftu i casto bãdze òdchôdało òd rãczi a na wiérzch trzeba zrobic krëszonkã kùsk tegò tłuszczu cëkru i casta co òstónie w misce przë wkłôdaniu na blachã tak zrobioné casto wsadzëc na szterdzescë minut do piekarnika i piec żabòwaté ranidae tzw żabë włascëwé rodzëzna płazów bezògònowëch zarechòwónëch do grëpë neobatrachia do żabòwatëch nôleżi ôrtów i ponad gatënków w pòlsce żëje gatënków płazów z ti rodzëznë wëzdrzatk gatënków z ti rodzëznë je dosc teli jinorodny farwa skòrë to zelonosc i brunosc farwnosc mòże sã zmieniwac zanôlégò òd cządu rokù i farwë òtoczeniô cało żabòwatëch je smùkłé kùńczënë dłudżé òsoblëwie z tëłu dziãka témù skôczą pò zemi do rodzëznë żabòwatëch nôleżą pòstãpny ôrtë westrzód żabòwatëch wëstãpùje dëmorfizm płcowi samce są zwëczajno jinszich rozmiarów jakno samice mają rezonatorë ùfarwienié gòdowé i jinszi cechë samce nawòłują samice mòcnim głosã ampleksus je pachòwi u ôrtu occidozyga jest pachwinowi u wikszoscë gatënków zapłodzenié je bùtnowé samice skłôdają òd czile do czile tësãcy jaj co zanôlégù òd gatënkù w lóznym kłãbie abò do błocësti gniôzda z jaj wëkluwają się czijanczi czasã równak ju przeòbrażoné żabczi żabòwaté pòlują żadając nierëchlawò na swòją òfiarã jaż ta sama sã zbliży òb czas gòdów wiele żab z ti rodzëznë przejôwiô mòcny terytorializm swiãtô barbara z nikòmedie dzéwica mãczelnica chrzescëjónka swiãtô katolëcczégò kòscoła i prawòsławnégò barbara ùrodzëła sã na zaczątkù iii stalatégò bëła córką bògatégò pògóna dioskùra z heliopòlis òjc wësłôł jã na ùczbã do nikòmedie tam òna pòzna chrzescëjaństwò òna pisa lëstë ze znónym filozofã òrigenesã dzãka mù òna przëjãła chrzest i jakno chrzescëjónka złożëła slub czëstoscë czedë òjc sã ò tim dowiedzôł zmùszôł ją do żeńbë òna nie chcã gò słëchac i tedë wsadził ją do wieżë nie dôwôł ji jesc i strasził żebë wërzekła sã wiarë barbara nie złóma slubù tedë òjc zaprowadzëł ją do sãdzë nen kôzôł jã biczowac wiele razy bòdôj béł kòl ni janiôł i pòmôgôł ji w tëch drãdżëch sztótach na kùńc sãdza kôzôł jã scąc mieczã scół jã ji òjc dioskùr bòdój czëj to sczënił zarôzka zabił gò grzëmòt ji smiérc je datowanô na czas rządzeniégò czezera maksymióna kòl gòdnika rokù swiãtô barbara je patrónką dobri smiercë ë cãżczi robòtë òsoblëwié górników rëbôków kamianników òkrãtników kòwôlów i sôdzowników òna pòmôgô téż ób czas grzëmòtu i ògnia sw barbara je patrónką akademie górniczo hutniczi w krakòwie ë czilë kòscołów m jin w swòrach czilë lëdzy na całim swiece mòdli sã do sw barbarë i wëprôszô wiele łasków wiôldżim òrãdownikã sw barbarë béł papiéż grzegòrz i mãczelnica barbara uznôwanô je za swiãtą a ji miono wëmieniané je w kanonie rzimsczim ta swiãtô je m jin namalowónô w môłim triptikù mscëwòja i x cm z rokù w kòscele po sostrach z zôkònu sw norberta w żukòwie liturgiczny wspòmink sw barbarë òbchôdë sã w katolëcczim kòscele gòdnika w prawosławnym kòscele gòdnika ks frãcëszk grëcza napisôł a bëła to głowa patronczi pòmòrsczi swiãti barbarë stronama wedle zwëków w swiãto sw barbarë wkłôdô sã wietewczi wisznie abò krzesnie do wòdë chtërné mają zakwitnąc na gòdë to sã wietewczi sw barbarë za formë wòdny i lodofôłtowi akumulacji bierzemë wëtopiszcza i kémë na pierszé to czãsto pòtikóné wgłãbienia terenu nôprzód wërzezbioné przez lodofôłt abò jego wòdë a tej nafùlowóné przez lód jaczi z wiksza béł pòkrëti mòrenowim materiałã w kùńcu òne ùjôwniają sã pò wëtopienim negò lodu pò wiele latach w klimace wiele ceplészim w wielnëch wëtopiszczach wëstãpiwają tzw jezórne òczka zamanówszë bezòdpłiwòwima wëtopiszczama na wiéchrzëznie zajimają kòl terenu kémë w swòjim òglowim wëzdrzatkù baro szlachują za łësënowim mòrenama jich bënowô bùdacja i geneza je równak często jinô damë i kémòwé grzepczi są zbùdowóné z szëchtowónëch piôsów czisów i mułków bò powstałe w òtemkłëch i szeroczich rozpãklënach nikwiejącégò lodofôłtu ze zbiérającégò sã przez wiele lat materiału fòrmama rzécznolodofôłtowi erozji są apartno wielné na kaszëbach pòlofôłtowé jezórné rënë ò rozwicym nôczãszczi norda pôłnié bò taczi z wiksza béł czerënk spłënieniô wòdów ne podługowate rechùjącé tej sej dzesątczi kilometrów zôpadlënë òstałë wëszlamòwóné pòd lodofôłtã przez płënącé pòd nim wòdë pòd wiôldżim hidrostaticznym cësnienim szerokòsc renów dochôdô do pórãsta metrów a długòsc òd czile do czile do cziledzesąt kilometrów dno je nierówne pò ùstãpienim lodofôłtu òne nie bëłë do widzeniô bò bëłë fùl zastarzałego lodu pòkrëtnégò mòrenowim materiałã pòkôzałë sã dopiérze pò òceplenim sã klimatu przez wëtopienié sã negò zastarzałego sã negò zastarzałégò lodu niechtërne rënë mogą mie jinszą genezã wedle bògùsława rosë rena żarnowszczégò jezora je ferdã snôdką hôwingą powstałą przez to że w przeszłoce mòrze lodowcowi i niecczi bëło zalòné na zapôdający sã przez pionowe rësznotë òbéndze lodofôłtowi akumulacji w plejstocenie i w holocenie ùsztôłcëłë sã fòrme erozji i rzeczny akumulacji zôlojowé nadzôlojowé i deltowe rówiznë pradolëznë i naniosłé stóżczi strzód nich nôwikszã òbéńdã zajimô zëława deltowô rówizna wisłë chtërna nosy miono wiselny zëławë zaczãła sã ùrabiac doś póno bò kòl lat temu równoczasowo z wiselnym ùstëpã w nym czasu równio wòdë w bôłce co sã podniosła òd zôczątkù holocenu kòle m ùsztabilizowała sã përznã niżi jak dzysdzéń zmùszëło to szlamùjącą z nôdrobniészich piôsków i rzëcznech mùłów jaczé tworzą dzysô szëchtã arastnëch madów przez nierówną akùmùlacjã i przesuwanie sã ùscowëch remionów rzéczi jak téż przez ùsztôłcenié plejstoceńsczi grùntowinë teren nie je idealno plaskati niejedne òbéńdë leżą niżi równi mórza i òne ùrôbiają zôpadlënã jinszé jakno np niewiôldże plachce dnowi mòrenë sygają m w r m nôwicy je terenów òd do m w r m wësok w norodowim dzélu gdùńszczégò pòmòrzô wëstãpiwają pradolëznë są tp szeroczé dolëznë ògołowò ò równoleżnikòwim rozwicym pôłniowe rozwicé mô le kaszębskô pradolëzna sparłãczoné z dłëgszim pòstojenim lodofôłtu i wërzezbioné przez rzeczne i topnicowé wodë jaczé w nich płëną niechtërny geòmòrfòlogòwie dopisëją naszim pradolëznòm jinszą genezã bierzą je fòrmë przed òstatnym zlodzenim na kaszëbach wëstãpiwają rozmajité sztôłtë wiéchrzëznë zemi pòdzelëc je może na fòrmë ùsztôłconé przez przewôgã akumulacji to je zbieranie sã òksëpòwëch materiałów i téż fòrmë ùsztôłconé przez erozjã rówkòwanié rozmiwanié niszczenie wiéchrzëznë zemi przez płënącé wòdë lodofôłtë wiater chemiczne dzejanié i denudacjã zjinaczenié niszczeniô wszelejaczich wiżawów wiéchrzëznë zemi przez rozmajité dzejniczi wietrzenie scéranié erozjã i rëszanié sã òksëpòwëch masów pò ùchëłoscach puchacz zwyczajny puchacz bubo bubo to je ôrt ptôcha z rodzëné strigidae to nôwiãkszô w eùropie sowa mòże równac sã jedynie z nią pùchôcz japońsczi je wiele wikszô òd sowe sniżni i pùchôcza wirginijsczégò mô wiôldżé żôłto czerwioné òczë i specjalné pióra co wëstôwają nad głowã tzw szlarë przez jaczé wiele lepi czëje jak ù człowieka ùszné mùszle farwé samice i samca je takò sama cemnobùro z plômkoma i strészkoma słëch je baro wôżny dlô negò ptôcha òsoblëwie òb czas łowów szlarë mô téż jinô sowa ùsznica kò je òna wiele miészô tej sej pùchacze gniôzdëją na zemi temù zdarzi sã że òb czas szpacéru dozdrzita jegò pisklã pùchôcz to ptôch prawno chroniony wëstãpùje w pôniowi westrzédny i nordowi eùropie nordowi africe i azji gniôzdeje téż w alpach ni ma gò w turcji pòłniowich chinach i indiach tôm zamieszkiwô pùchôcz indyjsczi w pòlsce zasedlô gòrë sudetë i karpatë westrzédny i zôpôdny pòmorze pôłniowô wielkòpòlska zëje w lasach z grëbima drzéwiãtama lubi jiglënowi lasë kòl zelestrzów strëg bagnów jezor na pòlach i òtemkłëch rëmiôw dze je wiele fùtru na wòlnosce pùchôcz dożëwô lat a w zamkłosce do lat bùdëje gniôzda nôczãscy na dzrzewie z rozgrajonych gołãzach abò w gniôzdach pò jinëch ptôchach abò téż za zemi gniôzda je w sztôłce snôdczi szôlczi ùkrëté midze kãpama trôw zrobioné je z sëchi trôwë i wietwi na zôczątki strëmiannika abò łżëkwiata samica sklôdô jaja są òne biôłi i kùglowati skòrepa je grëbô i parchatô samica sedzi na jajach przez dni rôz do rokù pisklãta pò wëklëcu są slepi pò dniach òdmikają ôczé młodi òpùszają gniôzdo czé minie dni ni mògò tédé jisz lôtac i starkowie mùszo jich i tak fùtrowac baro mało z nich przeżëwô dorôstajó w rokù żëca pòre są w grëpie òb całi żëcé mają blus jednégò partnéra pùchôcze chãtno jedzą rozmaité òwadë ptôchë i susczi latem nôbarżi smakają jima jéże zajce kaczci gołąbczi i rëbë ób zema ùzérajô za môłima cecónoma mëszama toczkama młodima sarnoma jachtuje òb wieczorë nocë i ò pòrénk w dzéń sedzi na zasadłi gałãzë w kòrónie drzewa abò krótkò pnia na zwiérza pilnuje spôdô z góré i chwëtô gò drapcama pùchôcz to to nôwikszi rabùszny ptôch eùropë óbkrój zasadłi z wiôlgò òkrągłô głowô z szeroczimë zaòkrôglonyma skrzidłama i krótczim ògónem na głowie mô przirodné ùsze z piór ò dłëgòscë cm pòłożone wòdòrówno a stôwiô je cze je wëstraszony abò hërlëkony szpétë są òbrosłi jasnyma pióroma dzëb je czôrnë tégówka òcznô mô farwa apfelzynowô żaba dalmatińskô żaba zwinka rana dalmatina gatënk płaza z rodzëznë żabòwatëch mô szpicowati pësk baro dłudżé kòńczënë tëlné leżący w niwie zdrzelnice òczë wiôldżé błonë bãbenkòwé skóra mô z wiérzchu bruną farwã na łbie so cymné plamë skarniowé za łbem na grzbiece plama kątowô w sztôłce lëtrë v brzusznô starna je ùfarwionô biôło bez plam na tëlnëch kòńczënach znajdują sã pòprzeczné plamë w cymny farwie wëstãpùje w eùropie a téż w pòlsce gdze przebiegô nordowo wschòdniô grańca jegò òbjimaniô ale blós le na czilenastu stanowiskach w pôłniowi ji czãsce przede wszëtczim na pôłniowi kòtlinie sandomiersczé i na pògórzu karpacczim żëwi sã òwadama nôleżi do grëpë żab brunatnëch juwerno jak jinszi gatënczi żab òbjãta je w pòlsce scësłą òchroną długòsc tegò płaza wënôszi kòl cm jasné jednolité ùfarwienié mô cemną plamã skarniową samce mnijszi òd samic na zymkù pòjôwiô sã czãsto ju w strëmiannikù gòdë òdbiwają w niewiôldżich zbiornikach wòdnëch ò glëniastim dnie i z nié za baro bùjną roscënizną żaba ta lubi òkali pòdgórsczé i pagórkòwaté żëje czãsto na skraju lasów lëscastëch westrzód wësoczich trôw pòluje ò zmiérzchù wieczorama abò w pochmùrné dnie ale w miéjscach zacëmnionëch téż òb dziéń płaz ten doskònale skôcze długòsc skòków tegò zwierzãca dochôdô do metrów òczë so złocësté abò miedziané i mają leżący w niwie zdrzelnice parotydë ni wëstãpiwają bëlno widoczné so wiôldżé błoné bãbenkòwé ò strzédnicë pòrównywalné ze strzédnicą òczu na spòdniéj strónie stopë wëstãpiwają wiôldżé mòdzele brak rezonatorów ù samców wzdłuż fałdów grzbietowëch mògą wëstãpiwac cymné linie samce òb czas gòdów mają cymné mòdzele gòdowé na palcach przédnich kòńczyn òkres gòdowi rozpòczinô sã w łżëkwace żaba dalmatińskô rozmnôżô sã w zbiornikach stojący lub płënący wòdë samice skłôdają skrzek chterën ma pòstacejô kùlistëch galaretowatëch brił samica znôszi òd do jaj ò strzednicë mm z galaretowatą òsłonką mm po tédzeniach wëkluwają sã czijanczi czijanczi dorôstają do cm długòscë a òsobniczi pò przeòbrażeniu mają kòl cm czijanczi so bruné mają cało wëdłużoné ògòn je smùkłi w pòlsce żaba dalmatińskô je pòd całkowitą òchroną w pòlsce je baro rzôdka i wëstãpùje na môłim òbszarze ni je rôwnak zarëchòwônô do zwierząt zagrożonëch wëmarcym żaba dalmatińskô pòtrafi skôkac na òdległosc m i wësokòsc m jeżëna fałdowanô rubus plicatus w et n gatënk roscënë wielolatny z rodëznë różowatëch rosaceae pòchòdzy z eùropë brzôd òkrôm cëkru zawierô kwasë òrganiczné slëża witaminã c witaminë z grëpë b i prowitaminã a flawònoidë garbniczi sole mineralné nôwicy związków pòtasu i magnezu lëste zawiérają wiôldżi jiloscë garbników nanofanerofit wëstãpùje w lasach chaszczach na miedzach i przëstegnach kwitnie òd czerwińca do lipińca w klasyfikacjë zbiorowiszczach roscënowëch gatënk charakteristiczny dlô all pruno rubion fruticosi i ass frangulo rubetum plicati twòrzy miészańce z rubus caesius r sulcatus r hirtus a téż na gwës z r fictus i r subeructus brzôd ë lëste w chòrobach żôłądka ë jelitów w przewlekłëch zapôleniach błony slëżowi czej w przewòdze pòkarmòwim za baro rozwijô sã flora bakterijnô i pòjôwiô sã skłonnosc do biegùnek i wzdãc brzëcha pòmòcné mdą lëste jeżën ekstrakt z lësti mòże bëc ùżiwôny jakno strzódk wëkaszlowny i ùspòkajający kòrzëstny są w lekarzeniô anemië mają bòwiém mikroelementë pòtrzébné do twòrzeniô krwinek czerwionëch m in żelazo i miedz dziãki zawartoscë prowitaminë a brzd jeżën mòże bëc bédowôny lëdzom z òbjawama niedowidzeniô zmierzchòwégò i przedłużoną adaptacją wzroku do cemnoscë a téż lëdzom z chòrobama skòrë jak nadmierné rogòwacenié naskòrka lëste zbiéramë młodé wyrosniãté w pierwszej pòłowie lata i sëszimë rozkłôdając cyńką wôrstwą w miéjscu przewiewnym òcymnionym brzôd zbiéramë w kùńcu lata i na zaczątkù jeséni cziedë dozdrzynieją sëszimë na zaczątkù w cëpleznie o c dosëszimë w cëpleznie c charzëkòwskô rówizna zajimô wiôlgą òbéńdã kaszëb òna grańczi òd nordë z bëtowsczim pòjezerzim i kaszëbsczim pòjezerzim òd wschòdu z tëchòlsczima bòrama a òd pôłnia z krajéńsczim pòjezerzim w ji òbrëmienim są gminë kòczała lëpnica brusë dzél gminów chònice kònôrzënë przechlewò i rzeczenica fòrmama terenu chtërne tùwo przewôżają są zbùdowóné z piôskow rówiznowé sandrë ùrozmajiconé wëtopiszczama a téż rozcãté rënama pòlodofôłtowëch jezór z jaczich nôwikszą wiéchrzëznã zajimają charzëkòwsczé jezoro i kôrsyńsczé jezoro nôniżi pòłożonô je dolëzna brdë kòle m n r m òd ti dolëznë wësokòscë roscą we wszëtczé stronë rëdë regiónu są z wiksza słabi jakòscë bielëce stądka téż wiôldżé òbéńdë zajimają chòjnowé bòrë kòmpùter z ani computer z łac computare to maszina elektroniczno przeznaczonô do przerabianiô infòrmacji do robòtë z kòmpùtrã ceńtralną jednostką òperacyjnô pamiãc procesór brëkùjemë czile rozmajitëch wespółro biącëch z nim ùrządzeniów wchôdającëch np kluczplata mësz sécowô kôrta i wëchôdającëch np mónitór modem sécowô kôrta dzéle kòmpùtrowégò zestawù to jinszé elemeńtë co sã czãsto skłôdają na kòmpùtrowi zestôw to drëkarka skaner wielezadaniowé ùrządzenié drëkarka i skaner w jednym głosniczi słëchôwczi mikrofón jinternetowô kamerka modem ruter tuner tv dôwô leżnosc òdbiéraniô telewzérnikòwégò òbrazu na mónitorze czëtnik kartów pamiãcë wëmiennô czeszéń na cwiardi disk dżojstik pad czer kòntrolérë kòmpùtrowëch jigrów i jinszé historiczné mòdele kòmpùtrów nôwëbitniejszi ùczałi chtërnëch prôce przëczyniłë sã do pòwstania kòmpùtrów słowizna z infòrmaticznégò òbrëmieniô w kaszëbsczim i pòlsczim jãzëkù we wikszoscë przëtrôfków pòchôdô z anielsczi gôdczi są to tak zwóné jinternacjonalizmë kòmpùter to pò pòlskù komputer jinternet to internet jinternetowô séc to sie internetowa martwé mòrze mm w j hebrajsczim yam hamelah je ok km dłudżé i do km szeroczi wòdë kòżdégò rokù je ò métr mnié chòc każdégò dnia wpłëwô do niegò kòl mln ton słodczi wòdë je to jezoro jaczé nalôżô sã na grańcë izraela i jordanii leżi tak niskò wiãcy jak m niżi rówiznë mòrza a w nôgłãbszim placu òbniżô sã ò nastãpné m zasolenié je tak wiôldżé że òkróm niejednëch bakteriów ni ma w nim zëcégò jednak ùczałi òdkrëlë gatënkòw baktrié jaczim je belno w słonym strzodowiskù w wòdze je razy wiãcy bromù razy wiãcy magnézu i razy wiãcy jodu niż wòda mòrskô dlôte że mómë tam depresjã lëft mô wiãcy tlenu i je czëstszi òd jinëch môlów bò ni mô tam miast i przerobinów wódë miartwégò mòrza są téż znóné z tegò że lékùją rozmajité chòroscë skórë na pielgrzimkòwëch stegnach je to czãsto môl òdetchnieniô lësatô kania milvus milvus to je wiôldżi ptôch jaczi mieszkô tam gdze miészają sã pòla i lasë krótkò wikszich rzéków abò jezorów ta kania gniôzdëje zwiksza np na mazurach i prawie na pòmòrzim tam gdze sã lãgnie rëchtowónô je apartnô strefa w jaczi lesny za wiele nie robią tak żebë ptôchë sã nie wërzasłë a nie wëcygnãłë précz kania lecy na jachtã nawetka km òd gniôzda za jôdã mô drobné zwierzãta chto bë chcôł rozpòznac na niebie négo ptôcha mùszi dac bôczenié na jegò widłowati ògón wedle sztôłtu szlachùjący za ògònã jaskùłczi czej słuńce swiécy farwi sã wnet żôłto czerwiono në czasã mòżemë miec kłopòt bó taczi sóm ògón mô czôrnô kania półbrat naszi lësati zamieszkiwô eùropã strzédną azjã nordową afrikã i kanarijné òstrowë i òstrowë zelonégò retkù wëstãpùje w zôpôdnym i strzédnym dzélu eùropë we wschòdnym dzélu anatolië pò czôrné mòrze temù téż òbéńda ji bëcô je mniszô jak czôrny kanie pôłniowé pòpùlacje co zamieszkiwają na wiedno pas letnégò klimatu wanożné przëlatëją w strëmiannikù i łżëkwiece a òdlatiwają òd zélnika do séwnika a zdarziwô sã że jaż do lëstopadnika eùropejsczé kanie nie wanożą na jeséń baro dalek a òsoblëwie nad westrzódzemné mòrze swiatowô pòpùlacjô mòże sygac do sztëk w pòlsce je baro mało lãgòwëch ptôchów pôr nowszé szacënczi pòdają tës z mòżlëwòtą zwikszaniô wëstãpùje leno na zôpôdze i nordowò wschòdnym dzélu kraju wiôlgòpòlskô pòmòrzé nordowi dzél dólnégò sląska a téż warmië i mazur w jinszëch regiónach wëstãpiwô tej sej i mòżna gò ùzdrzëc prawie blós òb czas migracëjë a w centróm i na wschòdze pòlsczi ni mô gò prawie wcale le na ùbrzégù przelotë céchùją sã wikszima karnama niechtërné sztëczi mògą zëmòwac w strzédny eùropie ale z wiksza kòl składowisków smieców abò jinszëch môlów bòkadnëch w jedzenié òb zëmã pòkôziwają sã apartno próbë zaòstaniô òb całi rok nie są regùlarné zdarziwô sã to blós w nordowò zôpôdnym dzélu pòlsczi i dają sã na to leno pòjedinczé sztëczi to jeden  z nôpëszniészëch rabùsznëch ptóchów w kraju jesz w połwie xix stalat lësowatô kania ùznôwónô bëła za jeden z wielnëch gatënków drapcowatëch ptôchów pòlsce chòc ji wielnota zacza spôdac ju w xviii stalatach tedë téż do połwë xx stalat w wiôlgòpòlsce bëła rzôdkòscą a na sląskù ùznówóno że sã nie lãgnie béł to czas tãpieniô drapcowatëch ptóchów i jintensywnégò rozwijaniô sã gbùrzeniô zadżina tedë pòpùlacjô  w centralnym i wschòdnym dzélu kraju ale téż òd cziledzesąt lat òbserwùje sã zwikszenié lëczëbnotë ptóchów na zôpôdze pòlsczi przez niemiecką pòpùlacjã mòże temù ze migrëją òne z niemców wëstãpùjąc w tëch regiónach nie stronią òne òd lëdzy i nawetka wëkaziwają dobrą rozrodzeniową mòżnotã òd rokù gniôzda kaniów òbjãto ùstawòwą conową òchroną a to prowadzy do pòwikszaniô sã lëczbë i òbéńdë wëstãpòwaniô tegò gatënkù     ptóch ò wëlecałi pòstacëji i bestrim òpiórzenim òn i òna tak somò ùfarwòwóné òpiórzenié prawie wiedno dërdzawòbruné ògón czerwònobruny z wiérzchù i jasnoszari òd spòdu dosc wiele wcãti żóden eùropejsczi rabùsznik ni mô tak wiôldżégò wcãcô jak kania temù téż ògón je nôbarżi rozpòznowóną znanką tegò ptôcha w loce na wiôldżich wësokòscach głowa szëja i placë òbsadzeniô skrzidłów jasnopòpielaté ze sztrichòwanim wiérzch cała dërdzawòbruny spòdk cała jasniészi sztrichòwóny na dôlny starnie skrzidła wildżi biôłi plachc na wiérzchny starnie przeznórtny pôsk żółti dzëb z czórnym kùńcã żółté nodżi szlachùjącô za nią czôrnô kania je përznã mniészô mô wiele cemniészé òpiórzenié i mni wcãti ògón w przërównanim do mësznika je wiele wikszô i mô dłëższé skrzidła pò lãgòwim czasu kanie mògą noclegòwac w karnach dochódôjącëch nawetka do sto sztëk lësowatô kania czãsto lecy na prostëch abò letkò zdżãtëch skrzidłach co w sztôłce przëbôcziwô lëtrã m w chùtczim i chwatczim loce mô prawie wiedno rozkòscérzony ògón chtërny czasã sã przekrzéwiô leno nie je tak drësznô jak czôrnô kania barcelona gard w nordowò schòdny szpanii nad strzódzemnym mòrzã stolëcą regionu katalonia i autonomiczné wespòlëznë ò ti sami pòzwie drëdzi co do wiôlgòscë gard szpanii całé miasto mô kòle milionów lëdzy i je szóstim co do wiôlgòscë karnem miejszczim w europejsczi unii stôrodôwnotë zabytki i atrakcje turystyczne w barcelonie je dzewiãc òbiektów z lëstë swiatowé spôdkowiznë unesco sédmë bùdownëch dzeł antóna gaudi bòlëca swiãtégò pawła i pałac katalońsczé mùzyczi niechtërne z nich to park gell stolemny ògard architekturny a gaudiégò park je òbëszłi murem w chtërnym są bùdinczi z rokù casa mila bùdink chtërny pòwstôł w rokù wëzdrzi tak jakbë béł zrobiony z jednégò skalnégò blokù a gaudi sagrada familia kòscôł je znakã barcelonë bùdowóny òd rokù ąż do dzysu terô mô m wësokòscë i je jednym z nôwëższich kòscołów na swiece w r òjc swiãti benedykt xvi kònsekrowôł gò do gòdnoscë bazyliczi mniejszi cripta de la colonia gell môłi kòscôłk chtërny a gaudi wëbùdowôł dlô robòcych lëdzy z barcelonë pò dzys dzéń nie je ùkóńczony bò zafelało dëtków pałac katalońsczé muzyczi snôżi stôrodôwny bùdink z kòncertową zalą wëbùdowôny w latach szpòrtowé klubë nôwikszim balowim klubã je fc barcelona chtërny pòwstôł w r i béł wiele razy méstrã szpanii razy dobëwca superpùchara szpanii a razy dobëł pùchar szpanii drëdzim wiôldzim karnem je rcd espanyol barcelona pòwstôł w rokù wiele razy béł finalistą pùcharu szpanii i dwa razë w lidze europë je téż méstrem grë w bala białków w rokù w barcelonie bëłë latné olimpijsczé jigrzëska i wiele jinszich imprez mésterzkò europe i swiata w judo w płëniãcô w chòdze szpòrtowim i wiele jinszich kòżdégò rokù òdbiwają sã maratónë de barcelona na km i wiôldzi znóne na całim swiece pòkazë akrobate latawców zdrzódło jéż erinaceus europaeus jéż to zwierzã cëcôl chtërégò òkriwają kòlce jegò kòlce wëewòluòwałë z włosów są na zmianã biôłé i czôrné pò ùrodzeniô sã młodégò jéża kòlce są miãtczé a pózni robią sã twardé jéże żëją w eùropie miészkają w serowëch lasach ùbrzegach rzeków òbwòdnicë parków miejsczich ògrodów i niedalek rozmajitëch lëdzcych budinków jéż òb zëma mòże hibernowac to je spac zatacony w òsłóniãtëch nòrcekach gdze je wiele lëstów zagrzebòny zwijô sã w kłãbòk zgrużdżony w casną kùlã zasëpiô do zymkù jégò zôchòwa je drãgò nalezc budzô sã na przełómanim stëmiannika i łżekwiata czej buten robi sã cepło i lëft mô kòl stopni zëma i zymk to je drãdżi czas dlô niégò jeże baro nie lubią czej zëmą buten je zybówka cepłotë i zemnotë to mòże jich zmëlëc że to je ju zymk i òbùdzëc sã chùtczi w stëcznikù abò w gromicznikù tracą tedë wiele sëłë i mògą nie przëderowac do prôwdzëwégò zymkù òb lato wôżą kòl jednégò kilograma czej zbliżô sã zëma grebieją i wôżą jesz rôz tëli co òb lato w strëmiannikù czej sã òbùdzą ze zëmòwégò spikù zaczënô sã dlô jéżów gòdowé cząd parłãczëją sã w pôrë niosba dereje piãc szesc tidzeniów młodi jéże rodzą sã w tacewnym krejamkò je jich òd trzech do òsmiu są slepié i mają miãtczi biôłi kòlce òczë naczynają widzec pò kòl dwùch tidzeniach nënka mô stara ò swòji dzecë môłi jéże daje bòganosc jestkù bez dniów zajimô sã nima i barni czej rowarzëją pòzni żëją òsobno i samé jachtëją pò rokù stają sã dozdrzelałi i są gòtowi do gòdów mògą mie młodi jéże mògą bëc stôri òd òsmiu do dzesãcy lat pò tim czasu dżiną pò zëmie je zmiarti dlôte wiele jé i pijé tedë jëgô serce zaczynô rëchli bic i wicy òdëchô na jachtã jidze leno pò cemkù bò dzéń spãndzywa zagrzebóny zatacony w zôchòwie jachtëje na òwadë żnije grëzôczi wãdzëbôczi smòlsze jéż je żérôchny rozmieje chùtkò wiornąc czej czëje pò wòniô wroga pòtrafi cknąc i nalezc wszãdze jestkù prowadzy krëjamné żëcô w cepłé zymkòwé i letnié wieczorë òne wiele jachtëją i dżiną przejachóne ma drogach gôdëją òd stëmiannika do czerwińca mògą miec do sétmë mòdëch w rokù mòdé jéże chùtkò roscą i pò dwùch miesącach żëją òsóbno jéż to je jedurny cëcôl za dnia nié dô sã gò dozdrzec leno nocą je to zwierzã baro pòżëteczny w pòlsce jéże są prawno chronioné wrogama jéża są lësë jôscë ptôchë jachtôrze nôwiãcy dżinie młodëch jéżów niedługłò pò ùrodzeniô czej są môłi a jich kòlce eszczi miãtczi tedë ni mògą sã barnic pòstãpnym ùstëgòwanim dlô ju dozdrzlałëch jéżów je darga a òsoblëwi szosëje gdze wiele chùtkò rozmajitëch pòjazdów przòdë tak wiele jich nie dżinało na szosëjach terôz corôz wiãcy je warto pamiãtac że jéże lubią rézowac to je cëcôl wanożnik lubi wëkrëwac nòwi môle gdze je dlô niégò wiele jestkù nie są òczarzowòny jednym môlã lubią reskwirowac mëmka roda czasã téż bëwô dlô nich drãgô pierwi lëdze w najich stronach wierzëlë że jeżowé kòlce mògą pòmòc w rozmajitëch chòroscach dzysô wiémë że to nie je prôwda krësztof kamil baczińsczi pòl krzysztof kamil baczyński pseùdonim jón bùgaj émil krësztof krëszk pioter smùgòsz ùr stëcznika rokù we warszawie ùm zélnika rokù téż tam pòlsczi pòéta czasu wòjnë żôłnérz krajowi armii nôleżnik szarëch régów jeden z przedstôwców pòkòleniô kòlùmbów krësztof kamil baczińsczi béł sënã stanisława baczińsczégò pisôrza i kritika lëteracczégò i stéfanii z dodomù zeleńczik szkólni z żëdowsczi rodzënë czedë òn béł môłim dzeckã czãsto chòrówôł miôł słabé serce òd rokù ùcził sã w państwòwim gimnazjum im stéfana batorégò a w maju rok òtrzimôł swiadectwò dozdrzelałoscë baczińsczi béł téż harcerzã le òn nie lubił szkòłë dlôte miôł nie nôlepszé òcenë pisôł ju w gimnazjum bëlno znôł sã na nowòczasni lëteraturze czekawiła gò téż francuskô lëteratura i nawetka òn pisôł wiérztë pò francuskù krësztof kamil baczińsczi baro chcôł òstac grafikã abò jilustratorã równak wëbùch ii swiatowi wòjnë nie pòzwòlëł jemù tegò dokònac pò ùtwòrzeniu w rokù gëta w warszawie òstôł z matką pò arijsczi starnie w rokù òżenił sã z barbarą drapczińską w kòscele sw trójcë na solcu dlô krësztofa barbara bëła jedną z nôwôżniészich òsób w żecym pòswiãcëł ji wiele swòjich wiérztów baczińsczi òb czas wòjnë robił doriwczo i sztudérowôł pòlaszëznã na krëjamnym warszawsczim ùniwersytece òn pòrzucył sztudérowanié i òfiarowôł sã kònspiracji i pòezji òstôł zastãpòwnikã dowódcy iii plutonu kòmpanii w harcersczim bataliónie parasol wstąpił do szturmòwëch grëp szarich régów krësztof kamil baczińsczi pòległ na pòsterunkù w pałacu blanka zélnika rokù òstôł zastrzélony przez wëbiérnégò strzélca kòle wiôldżégò teatru w warszawie jegò białka barbara téż zdżinãła òb czas warszawsczé pòwstanié warszawsczégò pòwstaniô séwnika rokù òb czas wòjnë baczińsczi ògłosył tomiczi pòezji zamknięty echem lato dwie miłości jeséń wiersze wybrane môj arkusz poetycki nr a téż wiele dokôzów w kònspiracyjnym gazétnictwie baczińsczi ùznôwóny je za jednégò z nôlepszich pòétów czasu òkùpacji czedë stanisłôw pigòń dowiedzôł sã że krësztof wstąpił do diwersyjnégò òddzélu wòjska rzekł cëż nôleżimë do nôrodu chtërnégò kawlã je strzélac do wroga z brilantów zachòwałë sã wszetczé dokôzë baczińsczégò pònad wiérztów czilenôsce pòémów i kòle òpòwiôdaniów nôbarżé znóné wiérzte baczińsczégò to m in elegia o chłopcu polskim mazowsze historia spojrzenie rodzicom pragnienia ten czas biała magia gdy broń dymiącą z dłoni wyjmę przypowieś erotyk krësztof kamil baczińsczi je patronã wiele szkòłów bibliotek harcersczich òrganizacji i jinszich jinstitucjów tatrë sã pòłozun w keta tatrzanscim buten zôpôd karpatë całé tatrë zajmùją wichrzëznã km z tegò dôla m leżi w granicach polsczi a km na krôjnã słowacji długosc tatrë mierzona òd pòrnkù podnóży kobylegò wierchu do pôłniowi zôpôd podnóży òstregò wierchu kwaczyńsczegò mierzy w linii na prost km a ścisnote wśród granicy głównej km tatrë s pòd òchronã przez ùstawienie na ich wichrzni tatrzańcziegò parkù narodowegò i słowianczegò tanap u i ts do swiatowej seci reerwatów biosfery unesco tatrë to najwyżsi gòrë polsci sã òne tés najwyżsim masywem gòrscim w całych karpatach zôpôd mòżemy je pòdzelic na trzë częsci tatrë zôpôd tatrë wysoczé tatrë bielsczé największi jezora w tatrë sã mòrskie òkò ha wielczi staw ha polska czôrnô staw pòd rësama ha polska wielczi hińczòwy staw ha słowacja szczyrbskié jezoro ha słowacja mòrskie òkò w dolinie rybiegò potòkù wraz z ògromnymi mięgùszowieczimi szczytami i cubryną widok ze szlaku przez świstówkę dolina pięcu stawów pòlsczich z òkolic swistowej czuby najwyższym szczytem tatrów je gerlach m npm leżący w tatrach wysoczich w tatrach zôpôd je to bystra m npm a w tatë bielsczich hawrań m npm w pòlscze najwyżsi sã rysy m npm równak je to szczyt graniczny a w rzeczywistości najwyżsimm całkowicie pòłożonym w granicach pòlsczi szczytem je kòzi wierch m npm najwyżsim pòlsczim szczytem w tatrë zôpôd je starobociańsczi wierch m npm równak òn ts je szczytem granicznym to kòlejni atut tatrzańsczich pejzaży lasëregla dolnegò rozciagã sã od okole m npm sãgają m npm natomiastwyżéj do wyskòsczi m npm występuje pasmo regla górnegò na większi wysokòśczi napotykamy na kosodrzewinę chterna wraz ze zwrostem wysokòśczi karłowaceje zanikając całkowicie na wysokòsczi około m npm jeszcze wyżej rozciãga sã pasmo hal òczewisce w zależnośce òd regionu tatrë wysokòsczi do jacich sãgają pòszczególne piętra roślinnosce są różne doskonałim przykłademna to mòże bëc np dolina jaworzynsczi w chternej to gòrna granica lase znajdujã sã na wysokosczi okole m npm i je najniżej pòłòżoną w calich tatrë z pòsród zwierzãt niespòtyczanych lub małò spòtyczanych w innych rejonach pòlsczi należy wymieni miedzwiedze kòzice i świstaczi pòza tim mòżemy napòtkac tu równak dziki sarny wilczi czy żbiki gnieżdżą sã tu równak ptaczi takie jak òrlik krzykliwi kania ruda myszołów kòbuz kilka gatunków sów głuszce i jarząbsczi turstkia to ôrt aktiwnégò wëpòczinkù realizowónégò przez rézë sparłãczoné ze zwëskanim pòznôwenëch célów tj krôjoznawstwã a téżzajimanim sã spòrtã tatrë sã baro atrakcyjne ze względu na dosc dużą ilosc szlaków znakòwanich a ts klimat stosunkowò łagodni jak na wysoczi gòrë letni sezon turystyczny trwa przez kilka miesãcy trudno precyzowa dokładny òkres gdyż je to zależne od danegò roku na słowacji pamiãtame jednak że większosc szlaków turystycznych w tatrë je zamykana na òkres òd do i je rygorystycznie przestrzeguny przez służby tanap u pamiãtajmy ò tim że tatr nawetka w lecie mògą bëc górami niebezpiecznymi w związku z czem niezbędne je òdpowiednie ruchna a ts umiejętnosc dostosowania trasy do swòjeg doświadczenia oraz kondycji fizycznej rocznie srednio ginie w tatrë kole òsób akòrdión instrument muzyczny zarëchòwóny do karna aerofònów abò idiofònów dãtëch je to ôrt harmònii òparti na przelotowim zwãcznikù instrument mùzyczny ò baro skòmplikòwóny bùdowie bòkadnëch òdmianach i miarach grający mùszi wëmagac òd se spòsobnotë ùwadżi i fizyczny sëłë zwãk pòwstaje przez dërgòtanié lëstka czedë miech przë akòrdionie je pòrëszany i przechòdzy przez niegò left przódy akòrdión grôł przë ùżëcim nogòwich miechów chtërne z czasã òstałe zastąpiony przez rãczny miech instrument ten z prawi strónë mô klawiaturã klawiszową abò knąpczi przë akordeonie knąpkòwym a z lewi strónë mô knąpczi zwãczi basowi akòrdë a téż chòc nie zawdë manuał melodyczny zwany baritonem niechtërny instrumentoznawcë ùmólniają akòrdión w karnie idiofònów równak taczié twierdzenié je diskùsyjné bò idiofòny same w se są zdrzódłem zwãku a w akòrdionie zwãczi wprawióne są w dërgòtanié przez słup leftu jak to je u aerofònów basowô stróna knąpczi ùłożoné w rzãdë i rédi rédi ùłożoné są wedle kòła kwintowégò dwa pierszi rzãdë dobiwają pòjedinczé zwãczi trzecy rząd akòrdë dùrowé czwiôrti akòrdë mòllowé piąti septymòwi sztërozwãczi szósti sztërozwãczi zmieszony pò strónie basowi w dwóch òstatnych régach są knąpczi chtërne brzemią pòtrójno melodycznô stróna mòże mie klawiaturã typù fòrtepianowégò abò knąpczi chtërne leżą chromaticznie w rzãdach trzech do piãc sherman r seldon p muzyka klasyczna dla żółtodziobów poznań wolański a słownik terminów muzyki rozrywkowej pichura j strokosz michalak r mały leksykon akordeonu wsp częstochowa czôrnô bòrówka pl borówka czarna łac vaccinium myrtillus gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch ericaceae mô wiele pòzwów m in jagòda czôrnô jagòda lesnô jagòda mòdrô jagòda brzësznica czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w azjë eùropie i nordowi americe na òbszarze ò łagòdnym strzédnym ë pòlarnym klimace w pòlsce je zwëczajnô równak na nizënach jak ë w gòrach czôrnô bòrówka czôrnô borówka rosce na lóznëch mòkrawëch kwasnëch zemiach przede wszëtczim w jiglastëch lasach kwiatë są zapiszoné przez òwadë roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem kwitnie òd łżëkwiata do czerwińca roscëna leczniczô sërowina zelarskô brzôd mô dżerbòwina witaminë c i b świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce brzësznice dôwają dzecóm czej je brzuszk bòli sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce antisepticzno procëm gòrączce lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim cëkrowi chòroscë zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok pòprôwiô òstrosc widzeniô przede wszëtczim ò cemkù czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą temù wôrt ją dawac górnikóm młënôrzóm ë kòminiôrzóm sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë òsłodzoné brzôd sërowé abò mrożoné wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów np plińców wilno lët vilnius pòl wilno biôł stolëca lëtwë do stolëca wiôldżégò lëtewsczégò ksãstwa w rzeczpòspòlëti óbëdwóch nôrodów òd do jakno stolëca strzédny lëtwë w latach w grańcach ii rp jakno stolëca wileńsczégò wòjewództwa na wileńsczim pòmòrzim nad wilią przë ùbiédze rzéczi wilejczi lëczba miestnëch lëdzy w rokù wëniosła nôwiãkszé w ùprocemnienim do wiéchrzeznë miasto w krajach bôłtu wiôldżé gòspòdarczé finansowé industriowé centróm banowi dargòwi fligrowi transpòrt centróm kùlturë i nôùczi ùniwersytetów w tim wilëńsczi je wiôldżim religijnym centróm przeszło rzimskòkatolëcczich kòscołów prawòsławnëch cerkwi żëdowsczé sinagòdżi karaimskô kienesa wilno je òsoblëwie centrum pòlsczi kùlturë i nôùczi na lëtwie dzejają tu chòcbë pòlsczé téatralné studio pòlsczi téater fùndacjô pòlsczi kùlturë na lëtwie pòlsczi ùniwersytet miasto mô prawò do aktu wëbieraniô króla w wilnie mieszkô kòl tës lëdzy wikszosc spòleznë to lëtwini mieszkôńcë z jinszëch nôrodów to pòlôsze rusczi biôłorusëni żëdzë i jinszé nôrodowòscë piérszi spisënk lëdzy béł w r wedle niegò tedë w wilnie bëło tës mieszkańców a w tim wicy niż połwa to żëdzë piérszô zmiónka ò miesce pòchôdô dopiérze z r z lëstu wiôldzédò ksãca giedymina do papiéża jana xxiii w latach i wilno najachalë krzëżôcë chtërny spôlëlë miasto w rokù lëtwa przëjãła chrzest w tim téż rokù wilno nabëło magdebùrsczé miejsczé prawa w rokù ksążã witóld zaczął bùdowac piérszi mùrowóny zómk pózni zwóny dólnym nawetka pò smiércë witolda wilno òstało sedzëbą wiôldżich lëtewsczich ksãżątów w kadzmiérz jagiélónczëk pòtwierdzył miejsczé prawa w latach òstałé wëbùdowòné òbronné mùrë w czasach zëgmùntowsczich nôbarżi zmieniwało sã miasto pòwsta tedë mennica arsenał młinë mòst na wilejce wiele szpitalów i pałaców robielë przë tim architekcë i italsczi wërzinôrze wilno òd tegò czasu je miastem wiele nôrodów w rokù król sztefón batori akademiã chtërną prowadzëlë jezuicë a je ùzémkiem wilensczégò ùniwersytetu rozrost wilna zatrzëmôł wiôldżi òdżin w a téż wiele lëdzy w rokù wëmòrdowalé rusczi w r nalazło sã w rusczim zabòrze a jesz bëło stolëcą gùbernii w xix stalatim wilno bëło môlã dze rozwiajało sã wiele patrjiotnëch òrganizacëjów przëkładno filomatów filaretów pò lëstopadnikòwim pòwstanim rusczi zamklë ùniwersytet òb czas stëcznikòwégò pòwstaniô w òkòlim wilna dzejałë sã òstré wòjarze w latach r wilno zajimalë niemcë òb czas wòjnë dobëła je czerwònô armia i tak téż bëło w rokù drëdżi rôz sowiecë przëkôzalë miasto lëtwinóm pòzni òb czas wòjnë wiele lëdzy wësedlono a miasto òstało zbómbardowóné pò r zaczãlë miasto zamieszkiwac lëtwinowie i pòlôszë òd r wilno je stolëcą samòstójny lëtwë w rokù wilno òstało wpisóné na spisënk swiatowi spôdkòwiznë unesco w miesce je kòl kòscołów wiselny zëławë są deltową rówizną wisłë w norodowim dzélu gdùńszczégò pòmòrzô chtërna zaczãła sã ùrabiac dosc pózno bò kòl lat temù w nym czasu równio wòdë w bôłce co sã pòdniosła òd zôczątkù hòlocenu kòle m ùsztabilizowa sã përznã niżi jak dzysdzéń zmùszëło to szlamùjącą dotądka rzékã do akùmùlacji wisła bùdowa bënową deltã z nôdrobniészich piôsków i rzëcznëch mùłów jaczé tworzą dzysô szëchtã arastnëch madów przez nierówną akùmùlacjã i przesuwanie sã ùscowëch remionów rzéczi jak téż przez ùsztôłcenié plejstoceńsczi gruńtowinë teren nie je jidealno plaskati niejedne òbéńdë leżą niżi równi mòrza i òne ùrôbiają zôpadlënã jinszé jakno np niewiôldże plachce dnowi mòrenë sygają m w r m nôwicy je terenów òd do m w r m wësok swiãti mikòłôj téż miklosz przezeblokłi je w grëbi czerwiony kòżëch cepłi bùksë na głowie mô czerwioną mùcã na nogach czorny skòrznie na gãbã zakłôdô larwã z brodą jegò atribùtama są zwónk ë rózgã mikòłôj mô na plecach miech a w rãce trzimô kòrbacz na plecach dwigô cãżczi miech z darënkama we wiôldżim miechù trzimie pëszny darënczi dlô kòżdégò dzecka terôczas swiãti mikòłôj milony je ze gwiôzdorã nót wiedzec że są to dwie apartné pòstacëje mikòłôj przëchôdô gòdnika gwiôzdor pòjôwiô sã na wilëjã gòdów przëchôdô do môłëch dzecy pitô z pôcérza grzécznym dôwô darënczi a nielósym rózgã mikòłôjã straszoné są dzecë bądzta grzéczny bò mikòłôj wszëtkò widzy a wama nick nie przëniese tak tej mikòłôj je brëkòwny w dëscyplinowanim dzecy na kaszëbach w wieczór przed swiãtim mikòłaja gòdnika dzecë pùcowałë bótë bë wëstawic je przed dwiérzë z nôdzeją że swiãti mikòłôj wsadzy tam përznã bómków abò kùszków niebëlné dzecë mògłë spòdzewac sã zamiast tegò sztëk wrëka torfù abò bùlwë jednak te nôlepszé dôrënczi a przede wszëtczim zôbôwczi przënôszôł gwiôzdór w wilejã przed bòżim narodzenim dzysô jeden z dniów jaczi dzecë lubią nôbarżi mikòłôj przëchôdô gòdnika wkłôdô miodnioscë do bótów a nicht gò kòl tegò nie widzy w dodomach nôczãszczi w bótach na òknach òstawiô darënczi nôbarżi z wizytë sw mikòłaja ceszëlë sã môłi dzecë redota dzecy je wiôlgô pierwòwzorã pòstacje rozdawający darënczi gòdnika béł żëjący midzë iii a iv wiekã w turcje biskùp mikòłôj z mirrë zasłynął jakò cudodzejôrz ratëjące żeglarzów ë miasto òd głodu miôł rozdac całi swój majątk biédnym przedstôwióny je jakò stôri człowiék z brodą czãsto z pastorałã z miechã darënków ë grëpą wietewków w rãce gòdnika w roczëznã smiercë swiãtégò grzécznym dzecóm dôwô darënczi a niegrzécznym na òstrzégã wietewkã listë z żëczbami do swiãtégò mikòłôja dzecë mògą wësłac na adresë trzech pòcztowëch ùrzãdów pùrcel pùlchné młodzewi kùszk z pszény mączi mô spłaszczony sztôłt je smażony na cemno złotô farwã w głãbòczim szmôłcë tradicjô kôże je nadzewac przed smażeniém czedë pùrcel je ùpieczony trzeba gò pòsmarowac roztopionym cëkrem pùdrem je to jedno z nôbarżi tradycyjnëch pòlsczich kùchów przëjeło sã że cziej chtos w tłësty czwiôrtk nié zjé pùrcla nie mdze mù sã wiodło w tłësty czwiôrtk statystyczny pòlôk zjada pùrcla a wszëtcë pòlacë razã w tém czasu jedzóm jich kòl milionów pierwi pùrclë nadzewało sã czasã migdałem abò òrzechem wierzono że chto na taczi trafi bãdze mie szczescy w żëcém na sląskù pùrclë znóny są pòd pòzwą kreple pòzwa ta ma dawné pòchòdzenié wedle wëdóny w r we frankfùrce i lipskù kroniczi slasczi der schlesischen kern chronicke w òdrãbnym sląsczim jãzëkù ùżywónym w mòwie i sztuce pòezji jistniało òd dôwna słowò kraeppel w jãzëkù miemiecczim ni ma jednégò òkresleniô na taczi wyrób cëczierniczi a słowò pfannkuchen mòże òznaczac równo pùrcel jak i nalesnik w americe pùrcle sã zwónë doughnuts donut mają sztôłt piestrzenia z dzërą w westrzódkù mniszi barżi òkrągłë są holes czedë w tłësty czwiôrtk człowiek zjé wiele pùrclów łaskawi pón bóg grzech óbżarstwa darëje tłësty czwiôrtk pùrclama swiãtëje a ód strzodë pópielcowi pòst szëkùje ód tłëstégò czwiôrtkù do jastrów kłóni sã pòst chto w tłësty czwiôrtk nie zjé pùrclów wiele temu mëszë zjedzą pòle i bãdze miôł pustą stodołã pòwiedzôł bartk że dzys je tłësty czwiôrtk jegò białka ùwierzëła i pùrclów nasmażëła tłësty czwiôrtk to òstatni czwiôrtk przed wiôldżim pòstem rozpòczinô óstatny tidzéń karnawału czëdës tego dnia swiãtowano kùńc zëmë pòczątk zymkù jimpreza rozpòczina sã òd tłëstégò jedzeniô miãsa kapùstë ze skwarkama abò blós skwarkama pùrcle bëłë na òstatk tedë pùrclë miałë nadzenie ze słoninë zós sóm kùch nie bëł cëkrzony nôpierwi dkg młodzów rozmieszac w szklance cepłégò mléka i sklónkach mączi czej weroscą dodac je do kg mączi wëmieszac tedë wlôc roztopioné masło dkg jesz jesz jednã sklónkã mléka i jniné dodatczi cëczer waniliowi skórã i sok z cytrónë wszëtkò wërabiac rãką i pòdsëpòwac mąką pòtemù ùlepic môłé kùgelczi natkac marmeladą ùłożëc na płócienku i òstawic jaż wërosną piec w głãbòczim òleju na kùńc ùmòczëwac purce w krowinie zrobiony z cëkru pùdru i wòdë i smaczno zjesc czerwińska t pająk a lucyna s z kaszëbsczim w szkòle gduńsk s dostęp dostęp uilling nawijac na pióro abò rurkã technika z ôrtu papiéroplastyczi zwóny téż papiérowym filigranem służącô do twòrzenié òzdobów z wąsczich pasyków papiéru zwiniãtëch w ształt sprãżyny spiralnej i òdpòwiednio ùfòrmòwónëch przez zagniecenié zewnãtrznëch warstwów papiéru narychtowóny elementë najrychli sóm naklejóny na zdobioną pòwierzchniã tak że pòwierzchnia pasyka je w stosunkù do nié prostopadłô technika ta pòchòdô prawdopòdobnié z jubilersczi techniczi filigranu zastosowané uillingòwëch zdobień je nieògraniczony mòżna je wëkòrzëstac do dekòrowané kart òkòlicznoscowëch ramków na odjmczi tasziach na dôrenczi òzdobów świątecznych itp tak naprôwdã różnorodnosc mòtywów chtërnë mòżna swòrzec tą techniką je ògromna mògą to bëc kwiatë mòtyle drzéwa zwierzãta różne przedmiotë i jinszi różnosce chtërnë tylkò pòjawiajóm sã w naszi głowie uilling swòj pòczątk mô w xv w wg jedny z teorii to klôsztornicë z i dekòrowalë symbòle religijny dłudżima pasykama wëcãtymë ze starëch knigów z pazłoconëma brzégóma dredzi teoria je taczi że pòczątkiem tej techniczi bëł wiek xiii czedë to artisce zaczãlë ùżiwac pasyków z partu ptaségò pióra tzw lotczi z j aniel uill na przełomie xviii i xix w uilling został rozpòwszechnióny jakò hobby i spòsób na spãdzané czasu przez białczi równo w jak i bëł to dobri spòsób na spãdzanié wòlnégò czasu uilling bëł dobri do zdobieniô codniowëch rzeczy łączony bëł téż z wesziwkem i malarstwem jegò pòpularnosc zaniknãła na kùncu xix wiekù dwa wieczi pózni stôł sã pòpularny wiele lëdzy sã nim zajmuje dzysô zainteresowané uillingiem w cyg rosnie a przëczëniłe sã do tégò m in szeroczi zort i letczi dostãp do wszelczégò ôrtu materiałów i narzãdze chtërnë sóm pòtrzebny do ùprawiané tégò rãkłòdzeła do zawijaniô brekòwnë sã nawetka môłé mogą próbòwac nawijac bò to je dobre zajãce żebë czwiczec pôlce òd czegò zacząc bierzemë jigłã do uillingù w szczelinã jigłë wkładômë pòczątk pasyka zwijamë gò do kòńca w ścisłé kółkò delikatno zdejmùjemë kółeczkò z jigłë tak żebë sã nie rozwinãło nôstãpny etap zależy òd tegò co chcemë zrobic salasińska b uilling dla początkujących łód dostęp dostęp dostęp dostęp dostęp dostęp andrzejczi dzéń swiãtęgò andrzeja chtërny òbchòdzóny je lëstopadnika w dzéń przed tak tej lëstopadnika dzéwczãta robią sobie wróżbë chtëre mają za zadanié przepòwiedzec jak bãdze nazewôł sã ich ùkòchóny dzysô przepòwiesce robióne są i przez knòpów i białczi swiãtô andris je patrónã szkòcje grecje i rosje ùwôżô sã że swiãto to pòchòdzy ze starożôtnej grecji bo miono andris andress z greki aner andros òznyczô chłop dôwni w pòlsce dzéń ten nie béł leżnoscą do pospólny zabawë i zéńdzeniów młodzëznë uchowa sã pamiãc ò wróżbòwech zwëkach czile starszych infòrmatorów przëbócziwô zwëk wkładaniô przez pannę pòd pòdëszkã w noc przed dnia swiãtégò kôrtków z chłopsczima mionama wëcydniãtô reno kôrtka òznôczô miono przińdnégò chłopa w polsce tegò dnia powszechne zabawë z rozmajitima wróżbama colemało z przepòwiôdanim przińdnoscë ze sztôłtu lóny na wòdã pszczelënë drëdżim òbòwiązkòwôm elementem zabawô je wróżenié ze skòrzniów bótë ùczãstników zabawy ùstawioné są w rôdze jeden za dredżim pòsôdôcz abò pòsôdôczka skòrznia chtërny pierszi przestąpi próg bãdze żeniałô nôpierwi w niemczech andrzejczi òbchòdzóny są w ten sam dzén co w polsce ù nich dzéwczãta chtërne ni mają chłopa a bë chcałë mùszą prosëc ò pòmòc sw andrisa a téż jak bãdą szłë spac mùszą bëc wëzeblokłi i wtedë w nocë przësni sã im ten jediny na ùkrainie dzéń ten przepôdô gòdnika na andrziéjkòwôch zôbawach przede wszëtczim sã wróżô do zabôwô ùżiwô są téż bómków i plińców chtërne mają pomóc w nalizéniu chłopa swiãtô andrys je patrónã szkocji i tam lëstopadnika czej dzéń swiãtégò je swiãtem narodnym je to dzéń bankerczszi pseud wawrzek chowaniec molinista józek szkolny jegomoś józek ùrodzôł sã strëmienika w stôri sącz ùmarł czérwica roku pòlsczé ksądz i filozof bënël òderu òrła biôłégo ùrodzôł sã strëmienika rokù w stôrim sączu dzecynstwò spãdzôł na pòdhalu w łopusznej w rokù wstąpiôł do seminrëjô òstôł wikarim jewiszowicczi parafiô św môrcëna sztudërowôł na òddzélu fakùltet filzofijô katoliczé atk henë w rokù pòd czierënkem rómka ingardena òbroniôł dòktórską ròbòta òd rokù béłczilekrotnie dzekónem òddzélu filozoficznégò papiesczi akademii telogicznej wielorazowò béł prezesã wiedińsczégò ùstôwniô nôuk ò człowiekù w latëch sëtmédzesątëc stôł sã znóny w żëu intelektualnym pòlsczi przëdstowiôł òpis zdroju doswiôdczanié ja jakò fùndmentu wôrtnotë procëstôwôł sã hùsserlowsczé kòncepcji ja transcendentalnégò zôczôł téż twòrzëc swòjù òrginalnu stegna filozoficznëch ùmëslënków chtërne doprrowadzałé gò do filozofjiô drame i metrafizyczé dobra pòdôł téż rozeznôwnoce tomizmù zarzëcając jima zaklëczczenié sã w jednim nurce pôdług tischnera filozofijô ni mòże sã zamëkac mùszi bë samojistnu przestrzeżenié przë tim bë nie robic redukcëjiô wiarë do jedni czesto gwës prôwdë filozofii tischner gôdô że marksizm je w swòji strukturze skòstniałi i jégó mëślenié ò ròbòcé téż lechi ròbòta ni mòżé bëc jino brônu pòd ùwagã jakò óbiektwi leno mùszi trôktowac człowieka jakò subiektowi wëpòwiôdôł swòje pòzdrzatczé w sprawie nôwégò pòrządkù spòłecznégò politycznégò przëdë wszëtczim etycznégò józwa tischner chcôł téż szerzë mësl góralską wspômògôł rozwicé kùlturë góralsczé z tégò dzéla mómë kôzania w gwarze ë historijô filozofijô pò góralskù w rokù zôczął twòrzë etyka solidarnoscë je téż ùznôny za ksãdza tégô ruchu òstatni lata jégò żëu to bëła chòrowanié miôł reka krtani i ni mógł na kùńc ju gôdac dlô człowieka chtëren całi żëcé miôł pòtrzëba gôdac i z tégò żëł sòm tischner wiele twòrzôł pisôł filozoficzné dokôżë napisôł wiele ksãżków i artiklôw do czãdników t j tigòdnik pòwszechny céch itp wiele téż napisônó ò tischnerzé ùkazôł sã żëcopis ks j tischnera aùtorstwa w bònowicza p t tischner òd rokù działô fùndacjiô instytut mëślé józwa tischnera chtërna mô za cél òchronã swégò swégò dobëtkù patrôna ë kòntiwanié nôjwôżniejszëch jégò mëslé królewsczé prësë historicznô krôjna przënôleżny òd r do pòlsczi na kaszëbsczi òbéńdze wikszi dzél lëdztwa żił z gbùrzëznë rëbaczeniô i lasëznë w céni cëskù miasta gduńska mieszkeńcë królewsczich prës czëlë sã z ùrodzeniô prësôkama bëła tu mòzajika religii i kùlturów òb czôs kòntrrefòrmacji pò tridencczim sobòrze m jin dzãka jezujitóm chtërny wzãlë na se ùczbã diecezjalnégò kleru ògreńczony òstôł rozwij lëtrzëznë i przëszło nazôd wiele przedstôwców szlachtë i wiesczich parafialnëch zrzesznic òsoblëwie kaszëbsczich do katolëcczégò kòscoła dosc tëli znaczënk miało téż dzejanié jinëch czãsto òdnowionëch klôsztorów m jin norbertanków z żukòwa a jesz barżi freńcëszkanów òpiekùnów nowégò sanktuarium w wejrowie jesz długò problemë i nôbòżné zjinaczeniô a téż ekònomiczné pòdzéle rozsądzywałë ò codniowòscë żëcô kaszëbów doswiôdczonëch téż przez wòjnë òsoblëwie ze szwédama òstawiłë òne prãgã w historiowy pamiãcë kaszëbów negatiwną jinaczi bëło z wòjnama pòlskò tërecczima a òsoblëwò z pòmòcą wiedeńską w r w jaczi téż bëtnictwò mielë kaszëbsczé szlachcëce i chłopi to òni dozéralë tradicjã pamiãc dobrégò króla jana iii sobiesczégò tej téż niejedné z kaszëbsczi szlachtë doszlë nawetka do równiszcza tipòwégò dlô panownégò òkrãżô np do pòczestnotë senatorów repùbliczi i wòjewòdów w tich prësach samòstójnosc królewsczich prës i z nią sparłãczoné m jin prawò indigenatu òsóbné generalné sejmiczi ti prowincji ùrëszniłë w pùblicznym dzejanim téż całotã kaszëbsczi szlachtë nawetka ti biédniészi chtërna próbòwa ùtrzimac swòją apartnotã w repùblice òbùch nôrodów trzeba téż napisac ò przedstôwcach prësczich gardów w sejmikù jich wikszi niezanôleżnoce niżlë całotë mieszczaniznë w szlachecczi pòlsce kaszëbi mieszkalë tu colemało w pòmòrsczim wòjewództwie gòdë abò swiãta bòżégò narodzeniô w tradicji chrzescëjańszczi to swiãto upamiãtniwô narodzenié jezësa w betlejem to je liturgiczné swiãto przëpôdającé na gòdnika przed gòdama je kòl trzëtidzéniowi czas czekaniô sztërë niedzelë jinaczi adwent gòdowé drzéwkò gòdowé drzéwkò abò danka to je przëstrojoné drzéwkò danë pòstawioné we wilëjã gòdów a wëniosłé colemało na gromiczną zwëk strojeniô danczi przëwãdrowôł na pòlsczé zemie w xix stolecym z miemców wszëtczi òbstrojënczi na tim drzëwkù bëłë czedës do jedzeniô kùszczi jabka òrzechë i wiele jinszich dzysô to drzewkò stroji sã w kùgle pazłotka lińcuchë i swiécczi a pòd nim kładze sã rozmajité darënczi òpłôtk béł ju znóny np inkóm òn je znóny w pòlsce òd xviii stolecégò je to znanka jednotë i miru òsoblëwie w rodzëznie òn je żiwóny w òbrządkach i znóny we wiele religiach swiata je to pòdługòwati lëst wëpiekłégò pszénégò casta chtëren je wëzwëskiwóny we wiliowëch òbrządkach dzelenié sã òpłatkã do rokù nen zwëk nie béł na kaszëbach znóny kòlãda to je znanô kòlãda z kaszëb chterny słowa napisôł ks bernat zëchta biżaha jezëskù mòje dzeculkò mój kòchany ptôszkù mòja rëbùlkò biża biżaneczka zamkniczkôj òczka biża biżahaha zamknij òbadwa jesz të mój syneczkù dzys zmiarzniesz tu mie na lopùszkù sana w tim cwiardim kùmie biża biżaneczka niech le do swiónowa wrócã jô dodóm tam tobie w kòrëtkù tak żużkac nie dóm biża biżaneczka tatink pòbiegnie w lôsk tam na nã ùrzmã i prostą jak swieca chójeczkã ùrznie biża biżaneczka z ti chójeczczi zrobi w kwiatë kolibkã na złotëch biegùnach dlô cebie ribkò biża biżaneczka nie dadzą cë zrobic krziwdë kaszëbi za to jich twa nënka tak baro lubi biża biżaneczka pùdą do swôrzewa na òdpùst z tobą gdze mie nazéwają mòrza królewą biża biżaneczka dôj kaszëbë w niebie za to kaszëbóm a na zemi òbdarz chlébkã i rëbą biża biżaneczka królowie jadą to je znanô kòlãda z kaszëb chterny dzél sztrofczi napisôł sztefan bieszk królowie jadą z wialgą paradą a skąd skąd od wschodu słuńca szukają kuńca zbawieniô swojégo chtëż o ti dobie zapłacze w żłobie a chto chto bóg w stajni ony dzys narodzony lëdzóm sę pokôzôł jesta hałasë w tim nocnim czasë wa czëlë bë szlë pastuszë słowu posłëszni co rzeklë anielë cëż to za gwiôzda królewskô jôzda wiéta wa trzech magów jedze bóg sóm jich wiedze do emanuela madi pobożni nie jidą próni a cëż më ni gęsë tłësti le serce czësté i ti kąsk miłotë swiat przed tobą klãkł to je znanô kòlãda z kaszëb chterny słowa napisôł jón rómpsczi swiat przed tobą klãkł rozzybóné biją zwònë biją w swiata dôl z głosã jich lëdztwa jidą gónë zrësził mù serca dobéł dëszã rozłożił do swòjëch nóg jezës naj małi zasôł cëszã òn z dzecka òjc naj bóg z żłóbka swą rãczką błogòsławi i rôczi do se swiat chtëren mù w klãczkach ùpôdł całi i z niegò bierze chwat cemże jes dzecã swiata ùpchnął i wid jes rozpôlił pògańsczé ògnie zewsząd zdmùchnął wiérny zôs klëklë pòdle żłóbka ten z môłégò twój lud rozzybóny jak zwònë lgnie zewsządka chòc w sercach bije trud chwałã dzys tobie spiéwie w nocë zapôlô swiãti łãk cëchi nijak leżisz w złoce katalońsczi jãzëk kat catal to je jeden z romańsczich jãzëków pierszim katalońsczim pisôrzã béł ramon llull chtëren w tim jãzëkù pisôł ju w stalatim teologòwé knédżi i romanë wiôldżi rozwij katalońsczi lëteraturë béł w i stalatim czéj zawita ricerskô epika w stalatim katalońskô mòwa bëła zakôzóny ale w stalatim ùrosło nowé pòkòlenié a z nim òdroda chtërna dostała katalońską kùlturã zôs na eùropejską rówiznã òd rokù katalońskô mòwa bëła znôwù zakôzóny a gôdóné miało bëc pò szpańskù pò latach przëszła zmiana i katalońsczi jãzëk w katalońsce miéwô sã dobrze tu je jegò òbrzészkòwô ùczba migracja lëdzy to je przecyganié abò przesedlanié lëdzy bënë kraju np ze wsë do miasta a téż i z jednégò kraju do drëdżégò jak sã dobiérô kryterium czasu mòże wëapartnic sezonową i cygłą migracjã kryterium przëczënë dëtkòwą pòliticzną religiową migracjã itd na kaszëbach òd dôwna widzec je wiôlgą migracjową rëszotã w xix wiekù a òsoblëwò w jegò drëdżi pòłowie wiele tësacy kaszëbów wëcygnãło do kanadë zjednónëch krajów americzi brazylsczi i miemców wëjazdë do òstatnégò z wëmienionëch krajów bëłë w nym czasu czãsto sezonowé pò i swiatowi wòjnie wikszosc miemców jaczich na kaszëbach bëło cziledzesąt tësący wëjachało òd nas jednakò òstało jich czilenôsce tësący np w chònicach i òkòlim w rãkach miemców bëło wiele warkòwniów i majątkków na przëmiôr w krokòwie wiele gbùrsczi zemi nôlezało do familii von krockòw na kaszëbsczich zemiach jaczé òstałë w grańcach miemców widzec bëło copanié sã kaszëbskòscë wëcyganié nôbarżi aktiwnëch kaszëbów òpòwiôdającëch sã za pòlską bëło tak wiôldżé że na przëmiôr spòlëznnowò kùlturowe żëce kaszëbsczé w bëtowie tak żëwé przed i swiatową wòjną pò prôwdze zamarło wôrt je pòdczorchnac że wiôldżé demògrafòwé zmianë pò ii swiatowi wòjnie bëłë w gdine do jaczi wrócëła wikszoscc wënëkónëch òb czas wòjnië lëdzy a téż w dòwnym wòlnym gardze gduńskù i w pòwiatach słëpsczim lãbòrsczim ë człëchoòwsczim zarô pò wòjnie zamieszkało tam czileset tësącypòlôchów przecygnionëch z pòlsczi i z dôwnëch kresów plusowé saldo migracowôch rësznotów na kaszëbach w rokù bëło w pòwiatach pùcczim wejerowsczim kartësczim i gduńsczim jaczé dopełniwają trójmiasto òsoblëwò wëaparniają sã w tim pòwiatë gduńsczi na lëdzy wejrowsczi na lëdzy kartësczi na lëdzy i pùcczi na lëdzy minusowé saldo migracjowëch rëszotów zapisëją wszëtczé jinszé pòwiatë kaszëb a òsoblëwò człëchòwskô i bëtowskô zemia epòka żelazła zaczinô sã na kaszëbach kòl rokù przed chr w ti epòce bëła np kùltura chtërną archeòlodzë pòzwelë kaszëbską pòmòrską wschòdnopòmòrską smãtôrz pòmòrsczi kùlturë je np w trzebiôtkach lëdze ti kùlturë ùmarłëch nôprzód pôlëlë a tedë chòwelë do glënianëch grónkach pòpielnicowé ùrnë jaczé pózni kłedlë do kamiannëch skrzëniowëch grobów te glëniané grónczi mògą miec prosto naznaczoné lëdzczé twôrze na se ti lëdze żëlë z gbùrzeniô ale téż miele chòwã rëbaczëlë jachtowelë a zbiérelë co jima dôwa nôtëra czej chto ùmarł jegò cało pôlëlë to co pò nim òstało kłedlë razã z darënkama zrëchtowónyma z metalu żelazła abò bronzë i keramiczi do grobù droga krziżewô abò darga krziżewô to są w katolëcczim kòscele pòspólné mòdletwë przë ji stacjach pón jezës na smierc przez piłata skôzóny pón jezës krziż bierze na remiona pón jezës pierszi rôz upôdô pòd krziża pón jezës spotikô sa ze swòją nôswiãtszą matką szimón z cyrenë pòmôgô jezësowi niesc krziż sw werónika océrô twôrz panu jezësowi pón jezës drëdżi rôz upôdô pón jezës pòcészô płaczącé niastë pón jezës trzecy rôz upôdô pón jezës z ruchnów wëzeblokłi pón jezës przëbiti do krziża pón jezës ùmiérô na krziżu pón jezës zjãti z krziża pón jezës do grobù złożony przë kòżdi stacji sã mówi dzysô wiele razy je jesz pón jezës zmartwëchwstôł dërłowò téż rëwôłd we zdrojach in terra dirloua dirlov reyneuelde in civitate nostra rugenwolde ciuitate ruyenwolde thirlou maruardus dictus rugenwolt ruienwolt rugenwaldt maruardus ruyenwold laurentii de ruwenwald ruwenwald ruyewold ruyenwold ruyewald rugienwalt rugium in territorio rygeno rugenwold rgenwold rgenwolt de prope ruyenwolde ruyenwold rugenwald hennyngk zilmitze to rugenwolde rugenwolde rugenwaldt rugenwalde rgenwalde ryuald dirłow cenôwa ravut cenôwa rygenvałd cenôwa pòl darłowo dólnomiem rgenwoold miem rgenwalde gard i kùrort w sławieńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad bôłtã greifswald gard na krézewich prawach w kraju meczelbòrskô przédné pòmrë nad rzéką ryck z ùniwersytetã z rokù we zdrojach gard pòzéwóno oppidum gripheswald gripeswald grifeswolde gripesuuolde gripesuualde gripswalt gripeswald gripeswolde grispalt hartmann schedel gripswald gripswolde grfischwaldt rugiae usedomiae et iulinae wandalicarum insularum vera descriptio abraham ortelius greipwalde gripheswalde gripheswaldt greypffswald greifswald gripswalde ducatus pomeraniae citerioris et ulterioris principatibus comitatibus urbibus suis definitiae nova et ampla descriptio geographica gryfia kantzow dólnomiem griepswohld krótkò gryps miem greifswald òdtwòrzóné mòżebné kaszëbsczé pòzwë grifiô gripiew las gorzów wielkopolski we zdrojach landsbergk landisberch nova de landesbergk in noua landesberg landesberghe landisberk nuenlandesberch der stad tzu nuwen landisberg zu nuen landisberg vii der warte lanczberg kdw lencbark landsborg lanczberg kòl landzberg kòl landzberk kòl landsperg lansperg landsberga lundsberg landsberg landsberg nad wartą landsberg an der warthe miem landsberg an der warthe mòżebné kaszëbsczé pòzwë łącbarg lãdzbarg łącbarch to sedłowié wòjewódzczégò ùrzãdu a téż wòjewòdë lubùsczégò wòjewództwa nen krézewi gard leżi nad wartą lëdztwò gardu wiéchrzëzna gardu km telewizjô z grecczégò dalek i łacyńsczégò video widzã stąd ùżiwónô je téż kaszëbskô pòzwa dalekzdrzelëzna obrëmiô telekomunikacje jaczégò zadanim je przekôzywanié rësznëch òbrôzów a téż zwãkù na wiôlgą òdległosc w gwësnym môlu za pòmòcą kamérë i mikrofóna nastãpùje zapisanié sygnału jaczi dali je przekôzywóny równo w jaczi môl co je w zôkrãżu transmisje sygnał nen òdbiérô zdrzélnik i przerôbiô gò na òbrôz i zwãk słowò telewizjô je na co dzéń ùżiwóné jakò òglowé òkreslenié òrganizacjów jaczé zajimają s produkcją i rozkòscérzanim telewizyjnëch programów telewizjô je razã z radiofoniją nôbarżi masowim spòsób rozpòwszechnianiégò jinfòrmacje a téż jednym òd głównëch spòsobów łączbë swiãtô góra grabarka góra w pòdlasczim wòjewództwie w siemiatycczim pòwiece gmina nurzec stacja jakô leżi kòle wsë o ti sami pòzwie je ona nôwôżniészim môlã kùltu dla pòlsczich wëznôwców prawòsławny cerkwi òd je tuwò białgòwsczi mònastér swiãtich martë i marii òkróm tegò na swiãti górze są trzë klôsztorné cerkwie pańsczégò przemienieniô ikonë matczi bòsczi pòceszenié wszëtczich strôpionych i zasniãcô bògùrodzëcë głównô klôsztornô cerkwiô pańsczégò przemienieniô to równoczasno swiątiniô parafijalnô na òbéńdze swiãti górë je téż prawòsławny smãtôrz wkół cerkwi pańsczégò przemienieniô z trzech stron nordowi pòrénkòwi i pôłniowi westrzód wësoczich sosnów stoją tësące krziżów na ògle są to drewniané prawòsławné krziże z drëdżi pòłowë xix i z xx stalatégò te krziże przënoszą pielgrzimi chtërny co rokù we wiôldżi lëczbie przëbëwają tuwò na òbchòdë swiãta pańsczégò przemienieniô jaczé przëpôdô na zélnika wilëjô gòdów wigiliô z łacyńsczégò vigilia czuwanié straż vigilare czuwac w chrzescëjańsczi tradicji dzéń jaczi pòprzédzô gòdë wilëjô kùńczi cząd adweńtu w łacyńsczim kòscele wilëjô gòdów przëpôdô na gòdnika w prawòsławny cerkwi stëcznika co òdpòwiôdô gòdnika wedle julijansczégò kalãdarza wilëjô gòdów nie je swiãtã ale w pòlsczi w tim kaszëbsczi òbrzãdowòscë je dniã ùroczëstim wszãdze trzëmanym za nôbarżi rodzynny dzéń w roku w wiliowi dzéń kaszëbczi szëkùją òd rena w chëczach warzą pòstné wilëjné pòtrawë na wieczerzã sprzątają szëkùją swiąteczné môltëchë chłopi òpòrządzają przë chëczach stôwiają i stroją razã z dzecama danowé drzéwkò przë wieczerzi òbrzészkòwò czëtô sã swiãté pismiona dzeli òpłatkã i skłôdô żëczbë wedle zwëkù na biôłim tôflôkù òstawiô sã talérzëk dlô przëbëcznika wszëtczé wilëjné pòtrawë rëchtowóné na kaszëbsczi swiąteczny stół mùszałë składac sã z zôrnów zbòża miodu òrzéchów grzëbów grochù fasolë bòbù brzadu i rib spòdlim wilëjnégò i swiątecznégò zjestkù bëłë òsoblëwie kòl rëbôków solony wãgòrz slédz bretlińdżi na wilëjnym kaszëbsczim stole nôczãscy gòscëła téż grzëbòwô zupa czasã zastãpòwónô brzadową ni mògło téż zafelowac pòstnégò bigòsu jednym z wilëjnëch deserów bëłë klósczi z makã nie bëłë òne równak pòdôwóné we wszëtczich dzélach kaszëbsczi na gwës znóné bëłë w òkòlim wejrowa na hélsczim półòstrowie na wileją rëchtowónô krëlczi to je bùlwë w mùndurkach z solonym wãgòrzã brzadową zupã z klóskama abò krëpama chléb z syropã miodné deserë z grizu z sokã i młodzowi kùch w jinëch regionach kaszëb biwałë téż slëwë z klóskama i rozynama wãgòrz w biôłi pòlewce i bùlwë w pózniészim czasu doszła jesz pòlewka ze swiéżëch rib na kaszëbach w wilejã z darënkama przëchôdôł gwiôzdór w wiliowi wieczór znónô je téż tradicjô òdwiédzaniô chëczów przez przezeblôkańców nazéwónëch gwiôzdką abò na nordze kaszëb panëszką pòstacje gwiôzdczi m jin dżôd z babą kòzeł miedwiédz bòcón mają symbòliczné znaczenié narzesziwającë do òbrzãdów zrzeszonëch z bòkadoscą i płodnoscą prawòsławié kalka z z grecczégò dosłowno prôwdzëwé naùczanié prôwdzëwé chwôlenié jeden òd głównëch czerënków chrzescëjaństwa chtëren òstateczno wësztôłcył sã pò pòdzelenim jednolitégò chrzescyjańsczégò kòscoła na wschòdny i zôpadny prawòsławnô cerkwiô ùznôwô sã za jediny katolëcczi pòwszechny kòscół chtërnégò założëcélã a głową jawi sã jezës christus naùczanié òpiérô sã na swiãtëch pismionach i swiãti tradicje chtërnô òbjimô przede wszëtczim pòstanowienia pòwszechnëch sobòrów pòdstawòwim dogmaticznym dokùmeńtã prawòsławiô jawi sã nicejskò kònstantinopòlsczi symbòl wiarë prawòsławnô cerkwiô ùznôwô za swòjã całą historiã jedinégò kòscoła do wiôldżégò rozłamù w teologiô kòscoła sëgô apòstolsczich czasów i st prawòsławié nie ùznôwô niżódnëch rozsądzeniów sobòrów chtërne bëłë zwòłané bez rzimsczi kòscół ju pò rozłamie bënë chrzescëjaństwa prawòsławné naùczanié pòdobno jak katolëcczé wëmieniwô na òglë sétmë sakrameńtów ale nie je to w ti wierze dogmatã we wespółczasnym swiece do krajów w chtërnëch prawòsławné mieszkańcowie są wiãkszoscą słëchają biôłorëskô bùlgarskô czôrnogóra greckô grëzóńskô cyper nordowô macedoniô mòłdawskô ruskô rumùńskô serbskô a ùkrajina sama prawòsławnô cerkwiô skłôdô sã zôs ze spòlëznë lokalnëch cerkwiów aùtokefalicznëch i aùtonomicznëch kòżdô aùtokefalicznô cerkwiô je czësto samòstójnô jeżlë jidze ò włôsné kanoniczné i administracyjné ùrządzenié aùtonomiczné cerkwie zanôlégają zôs òd jaczis aùtokefaliczny cerkwi w pòlsce prawòsławné słëchają do pòlsczégò aùtokefalicznégò prawòsławnégò kòscoła nôwôżniészim òbrządkã w prawòsławim je bizantińsczi òbrządk ale dopùszcziwô sã téż jinszé liturgicznô doba zaczinô sã òb wieczór nôbòżeństwã nazéwónym wieczernia òdpòwiednik katolëcczich niszpòrów liturgiczny dzéń kùńczi sã eucharistią sama liturgiô skłôdô sã z trzech czãscë jaczé zéwą sã proskòmidiô liturgiô katechùmenów i liturgiô wiérnëch wëstãpùje czile pòrządków sprôwianiô liturgii ùkrajińsczi jãzëk ùkr jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków gôdô nim kòl mln lëdzy wikszi dzél jaczich mieszkô w ùkrajinie jawi sã państwòwim jãzëkã w ùkrajinie i jednym z państwòwich jãzëków w naddniestrzu ùkrajińskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w biôłorësczi mòłdawsczi pòlsce rusczi rumùńsczi słowacczi kazachstanie argentinie brazylie wiôldżi britaniji kanadze zjednónych krajach wedle genealogii nôblëższim do ùkrajińsczégò je biôłorusczi jãzëk òd ix xi st òbadwa jãzëki dzélowò fòrmùłowalë sã na wspólnym dialektowim spòdlim w òsëblëwòscë nordowé dialektowé karno ùkrajińsczégò jãzëka twòrzi dialektowé continuum ze skrôwnyma pôłniowima biôłorusczima gwarama pòleségò w strzédnowieczu òbadwa nôrodë miałë wespólną kniżną mòwã wespółczasno dlô zapisu ùkrajińsczégò jãzëka ùżiwô sã adaptowóny cyrilicë jakô skłôdô sã z lëtrów òsoblëwòscą ùkrajińsczégò alfabétu w przërównanim z jinëma cyrilicczima je brëkòwanié lëtrów a lëtërstwò jinszé pòzwë lëteranizm lëtrzëzna lëterskô wiara jedna òd głównëch doktrinów protestancëznë pòdstawòwi zasadë lëtersczi wiarë ùsztôłcone òstałë w wënikù biôtczi môrcëna lutra i jegò zwòlenników równo procëm nadùżëców rzëmskòkatolëcczégò kòscoła jak i procëm barżi radikalnëch protestancczich doktrinów anabaptizm kalwinizm itd lëtërstwò òdwòłiwô sã do pòdstawòwëch protestancczich prawidłów leno pismiona leno christus leno łaska leno wiara chrzest jawi sã jednym z dwùch sakrameńtów ùdzeliwóny je dzecóm swiãtô kòmóniô wëstãpùje pòd dwiema pòstacama a bëtnosc christusa w ni rozmieją jakò kònsubstancjacjã w zwëkù je òglowô spòwiédz chòc ùznawónô je téż spòwiédz jindiwidualnô wszëtcë òchrzcony jawią sã pòwòłónyma do pòwszechny kapłańsczi służbë chtërnô zasôdzô sã na codniowi miłoscë do bòga i lëdzy dëchòwnyma chtërny przédnikùją religijnym òbrzãdóm mògą równak bëc leno òsobë òdpòwiednio przërëchtowóny i kònsekrowóny lëterską wiarã wëznôwô wicy jak mln lëdzy na całim swiece z przëczënë rozmajitëch geògraficznëch historicznëch i dogmaticznëch czinników lëtërstwò nie jawi sã równak jednorodnym kòscołã jistnieje w nim czile wiôldżich kòscelnëch sztrukturów jaczé baro mòckò różnią sã żlë jidze ò dogmaticzné i prakticzné sprawë swiatowô lëterskô federacjô midzënôrodnô lëterskô radzëzna kònfesjonalnô ewangelëckô lëterskô kònferencjô òkróm òpisónëch wëżi jistnieje téż réga lëterskich religijnëch związków chtërne nie wchôdają w taczé wikszé sztrukturë fòrmalno nôwikszim lëterskim kòscołã jawi sã dzysdzéń kòscół szwëcje kòl mln wëznôwców lëtersczi kòscołë pòdzelëc mòże na liberalné i kònfesjonalné wiãkszosc liberalnëch wchôdô do swiatowi lëtersczi federacje nôleżi do ni téż wiãkszosc stôrich państwowëch kòscołów stôrégò swiata kònfesjonalné lëtersczi kòscołë są barżi kònserwatiwné nie ùznôwają na przëmiôr białgłowsczégò kapłaństwa czë jednopłcowich slubów wiãkszosc kònfesjonalnëch kòscołów wchôdô do midzënôrodny lëtersczi radzëznë nôwikszim lëtërsczim kòscołã w pòlsce je ewangelëckò augsbursczi kòscół w rp w licził òn wicy jak tës nôleżników w parafiach słuńcowi ùstôw planétny ùstôw jaczi òbjimô słuńce i grawitacyjno sparłãczony z nim niebiesczi cała ne cała to òsem planetów jich znóné ksãżëcë piãc karzełkòwëch planetów i miliardë a mòżlëwé że i biliónë môłëch całów słuńcowégò ùstawù do jaczich nôleżą planetojidë kòmetë meteorojidë i midzëplanétowi pich szesc òd osme planetów i trzë karzełkòwi planetë mają nôtërné satelitë zwóné ksãżëcama kòżdô bùtnowô planeta je òbrëmionô piersceniama jaczé skłôdają sã z midzëplanétowégò pichù wszëtczé planetë òkróm zemi i ùrana chtëren zawdzãcziwô pòzwã grecczémù bóżstwù ùranosowi noszą miona bóżstwów z rzimsczi mitologie centrum słuńcowégò ùstawù je słuńce jaczé zawiérô znóny masë tegò ùkładu i dominëje w nim grawitacyjno jupiter i saturna dwa nôwikszi cała òrbitującé wkół słuńca stanowią wiãcy niż pòòstałi masë ùkładu słuńce łacyńsczé sol helius grecczé symbòl centralnô gwiôzda słuńcowégò ùstawù wkół jaczi krążi zemia jinszé planetë tegò ùkładu karzełkòwi planetë a téż môłi cała słuńcowégò ùstawù słuńce skłôdô sã z gòrący plazmë jaką ùtrzëmiwô grawitacjô i jaką sztôłtëje magneticzné òkrãżé słuńce je zwiãksza jidealnie kùlësté mô strzédnicã kòl km kòl razy wikszą jak zemia masa słuńca kg je kòl tësący razy wikszô niżlë masa zemi i to je kòl całowny masë słuńcowégò ùstawù kòle trzë czwiôrté masë słuńca twòrzi wòdzëk resztã zôs przede wszëtczim hél pòòstałi dzél co òdpòwiôdô kòl masóm zemi twòrzą cãższi pierwiôstczi w tim m jin krziseń wãdżel néón i żelazło do zemi dochôdô słuńcowô energiô baro wôżnô dlô żëcégò na ni pòzwë słuńca w słowiańsczich jãzëkach w tim w pòlsczim i kaszëbsczim wëwòdzą sã òd prasłowiańsczégò słowa slnce słowa krewny kaszëbsczémù słuńcu to m jin biôłorusczé sonca czesczé slunce rusczé sołnce słowaccze slnko i ùkrajińsczé sonce astronomicznym symbòlã słuńca jawi sã òkrąg z pùnktã we westrzódkù unicode sakrameńt z łacyńsczégò sacramentum w chrzescëjaństwie religijny òbrzãd traktowóny jakò widzalny znak bòsczi łasczi ùstanowióny jak ùwôżają wëznawcowie przez christusa sakrameńtë wprowôdzelë stãpniowò razã ze zmòcniwanim chrzescëjańsczi kòscelny òrganizacje na zôczątkù chrzescëjańsczi kòscół ùznôwôł leno dwa sakrameńtë chrzest i swiãtą kòmóniã temù że le ò nich bezpòstrzédno wspòminô sã w ewanieliach pòòstałi dzél sakrameńtów pòjawił sã w chrzescëjańsczi nôùczi pózni w rzëmskòkatolëcczim kòscele nôùka ò sétmë sakrameńtach bëła ùgòdzonô na sobòrach jakò dogmat nôprzód na drëdżim lyonsczim sobòrze w a za régą na sobòrze we florencji w do negò karna słëchają taczé sakrameńtë jak prawòsławné naùczanié pòdobno jak katolëcczé wëmieniwô na òglë sétmë sakrameńtów ale nie je to w ti wierze dogmatã protestancëzna je baro zróżnicowónô żle to jidze ò rozmienié pòjãcô sakrameńtu lëtërstwò ùznôwô dwa sakrameńtë chrzest ùdzeliwóny je dzecóm i swiãtą kòmóniã nôprzód luter ùwôżôł że sakrameńtë są trzë òkróm nëch dwùch jesz spòwiédz jón twardowsczi jan twardowski ùr ùm rokù we warszawie béł ksãdzã i wôżnym pòlsczim pòétą ùrodzył sã w warszawie czerwińca rokù béł sënã jana twardowsczégò i anieli z dodomù kòmderskô miôł trzë sostrë halina ùr r lucyna ùr r i maria ùr r òchrzcëlë gò lëpińca w kòscele sw aleksandra w warszawie dzectwò spãdzôł w warszawie òd rokù ùcził sã w spòdleczny szkòle a òd rokù w gimnazjum miona tadeùsza czacczégò w warszawie w rokù ùdostôł swiadectwò dozdrzelałotë ju w gimnazjum béł prowadnikã gazétë kùzniô młodëch gdze debiutowôł jakno pòéta w rokù ùkôzôł sã pierszi zbiérk piérztów powrót andersena òd rokù sztudérowôł pòlaszëznã na warszawsczim ùniwersytece òb czas ii swiatowi wòjnë béł żôłniérzã krajowi armii gdze wzgłùdzél w warszawsczim pòwstanim i òstał reniony w rokù wstąpił do kònspiracyjny dëchòwny seminarëji w warszawie w rokù òstôł wëswiãcony na ksãdza w lëpińcu òstôł wikarim parafii w żbikòwie kòl prùszkòwa téż tam ùcził religii w szkòle òd rokù béł rekorã kòscoła siostrów wizytków w warszawie wëkłôdôł téż w warszawsczim seminarium ùmarł stëcznika rokù w bôlëcë w warszawie òstał pòchòwóny w grobnicë dlô zasłużonëch w kòscele bòżi òpatrznoscë ksądz jón twardowsczi je patronã wiele szkòłów m ji n gimnazjum w chònicach liryka ksãdza twardowsczégò òpowiadô ò bògù i lëdzach w wiérztach òdnôszô sã téż do bòsczégò stwòrzeniô do rodë np roscënów zwierzãtów swiãti paweł paulos ùr kòle rokù w tarsu ùm kòle wierã w rzimie béł apòsztoła nôrodów a pòchòdzył z żëdowsczi rodzëznë pò swòjim nawrócenim òn nawrócył na chrzescëjaństwò wiele lëdzy w rozmajitëch placach paweł z tarsu paweł apòstoł szaweł saul szaul heb szaul ha tarsi miona szawłowëch starszëch nie są znóné równak je wiedzec że òn pòchòdzył z rodzëznë żëdowsczi z pokoleniégò beniamina rdz flp ojc szawła béł téż rzimsczim krajewiónę jednak nie wiémë cziej i w jaczi sposób poprzédcowie szawła dostelë to krajewióństwo dz n pierwszą nôukę młodi szaweł odebrôł w jeruzalemie u gamalijela dz n ga flp jednégo z nôgłosniészëch wnenczas rabbich më nie wiémë w jaczi sposób szaweł zetkł se z notejszą kulturą grecką ale wiémë że ob dłudżi czas on béł ostrim ustëgownikę chrzescëjanów o czim sóm wspominô ga flp tm poswiôdcziwają to téż dzeje aposztołów w jaczich szaweł wëstępuje pierwszi rôz przë leżnoce męczélstwa szczepana nié leno jako bezczinny swiôdk ti smiercë dz obczas jedyny z taczich udtëgownëch rézów kòle r zdarził sę przëtrôfk jaczi sczierowôł żëcową drogę szawła w czësto jiną stronę hewo zmartwichwstóny jezës christus ukôzôł sę szawłowi pod damaszkę ë kôzôł mu przëjimnąc chrzest swięti do te żebë z niego zrobic wëbróny statk to je wiôldżiégo aposztoła poganów dz ga n ef n po krótczim przebiwanim na arabsczi pustyni szaweł zaczinô głoszenié ewanielëji w damaszku ga dz po czim jidze wespół z barnabą do jeruzalemu żebë sę potkac z niechtërnyma spomidzë dwanôsce aposztołów a osoblëwie z piotrę ga dz kòle roku szaweł przëbiwô do swégo rodnégo miasta tarsu ga dz ponemu prôcëje ob jaczis czas z barnabą w antiochëji dz n i szëkuje sę téż do pierwszi misyjny rézë pierwszô misyjnô réza przëpôdô na lata i obijmó okróm cypru westrzédny dzéł dzysészny azji mniészi tj pamfilëją pizydiją i likaóniją towarzą tam pawłowi barnaba ë jan mark nen drëdżi nie je wiedzec czemu odłącziwô sę od pawła w pamfilëji i wrôcô do antiochëji prawie obczas ny rézë w pafos na cyprze paweł nawrôcô na chrzescëjaństwo prokónsula pawła sergiusza i czarzińca elimasa nimo jego oprzéczaniô sę od tego sztërku aposztół wëstępuje w dzejach aposztołów ju nié jako szaweł le paweł jego aposztolsczié dzejanié natikało sę wszędze na żëcznotę poganów i na niechęc żëdów po ti pierwszi misyjny rézë sztërnôsce lat do swégo nawróceniô kòle r paweł udôł sę w towarzësztwie barnabë do jeruzalemu na aposztolsczi sobór ga jaczi usejmikowôł że prawo móżeszowé okróm pôrë osoblëwëch przëpadków klauzule jakuba ni mô ju obowiązywac chrzescëjanów nawróconëch z pogaństwa dz dzlk ga na lata przëpôdô drëgô misyjnô réza co sygnęła dalek poza grańce dzysészny azji mniészi ten tu rôz pawłowi towarzi z początku leno sylas potem timoteusz dz i wierę od troadë łukôsz dz obczas ny prawie rézë bodôj kòle roku w korince bëlë napisóné obadwa lëstë do tesalomiczanów trzecô misyjnô réza bawiła nôdłeżi i objimala obéńdę mni wicy tak wiôlgą jak réza drëgô môlę dze pode drogą paweł sę zatrzimôł na dłëgszi czas béł efez tu powstôł lëst do korintczików zwóny przedkanonicznym tu téż wierę béł napisóny lëst do galatczików choc możlëwé że no pismię bëło ułożoné ju po wëjachaniu z efezu w jaczims z miast macedoniji tam téż choba béł napisóny gdzes pod kuńc roku drëdżi lëst do korintczików wiele wskazëje na to że obczas ti dłudżi bëtnoscë w efezu béł téż napisóny lëst do rzimianów pisôł paweł w korince ob zëmę rok cziej ju béł w drodze nazôd do palestinë wiózł on ze sobą tej darë dlô ubodżich chrzescëjanów w jeruzalemie prawie z lëstu do rzimianów midzë jinszima rdz n przër kor dz dowiadiwómë sę o zamëslony przez pawła podróżë do szpaniji choc nie wiémë czë z te zamëslënku cos potemu wëszło czë on tam zajachôł cziej paweł przëjachôł nazôd z ti trzecy rézë misyjny i zawiózł do jeruzalemu darë dlô ubodżich tego koscoła dz na zymku kòle r tam w jeruzalemie jego aresztowelë po krótczich przesłëchach u arcykapłana ananijasza i przed sanhedrinę paweł je przewiozłi do cézareji ë z wolë wiôlgorządcë féliksa zamkłi w sôdzę dze przebiwô kòle lat w roku jako rzimsczi krajewión żądô od wiôlgorządcë festusa żebë jego sprawa bëła rozezdrzónô przed césôrzę na co festus sę godzy tej na jeséń po niespokójnym o tim czasu morzu strzódzemnym paweł udôwô sę okrętę do rzimu potemu wnetk tzrë lata dz ostôwôł on w rzimie jako sôdzewi równak tam paweł miôł jaką taką swobodę tak że mógł so pozwolëc na dosc rëszné dzejanié aposztolsczié n i tam ze sôdzë napisôł swoje trzë lëste do kolosanów do efezjanów so filemóna téż pg udbë niejednëch dopiérë tedë béł napisóny lëst do filëpianów w r paweł po sprawie sądowi uniewinniony wëchôdô ze sôdzë i jedze do szpaniji co nie je czësto pewné a potemu do efezu tm odwiédzô kretę tt po czim przebiwô ob jaczis czas w macedoniji gdze redaguje pierwszi lëst do timoteusza ë lëst do titusa kòle r paweł je zôs zamkłi w rzimsczi sôdzë skądka pisze drëdżi lëst do timoteusza jesz wierę w tim samim roku paweł je usmiercony przez zetnienié w rzimie w ikònografii przedstôwióny je nôczãscy z mieczem bò òstół nim usmiercony przez zetnienié jegò liturgiczné wspòmnienié w katolëcczim kòscele obchôdô sã czerwinca wiédzô o żëcym i dzejanim miesjónarzko lëteracczim sw pawła je brónô z lëstów i z dzejów aposztołów artisticznô gimnastika ang rhythmic gymnastics pòddiscëplina gimnasticzi pòlégô na wëkònywanim tuńcowò gimnasticzno akrobaticznëch ùłożënków z balą blewiązką òbrãczą skôczónką nômłodszi miónkarze wëkònywają ne ùłożënki bez przëbòru spòrtã zajimają sã dzéwczãta w wiekù òd kòl do lat gimnasticzczi òkróm rozcygającëch i dżibkòscowëch cwiczënków dlô pòprawë gracji i balansu a téż rëszny i ritmiczny kòòrdinacje wprawiają sã w klasycznym tuńcu z elementama tuńca charakteristicznégò artisticznô gimnastika to spòrt w chtërnym miónkarczi abò karna piãc abò szescòsobòwé wëkònywają cwiczënczi z jednym abò pôroma przëbòrama balą blewiązką òbrãczą skôczónką abò tuńcowò akrobaticzny ùłożënk bez przëbòrów spòrt uprawiany je przez dzéwczãta w wieku od około do lat gimnasticzczi króm cwiczënków rozcygającëch i gibkòscowëch dlô lepszi szëkòwnoscë i równowadżi a téż koordynacji ruchowej i rytmicznej cwiczą tuńc klasyczny z elementama tuńca charakteristicznégò artisticznô gimnastika je to spòrt w chtërnym miónkôrczi abò karna piãc abò szesco òsobòwé robią cwiczënczi z jednym abò pôra przëbòrama balą blewiązką òbrãczą skôkanką pôrą maczugów abò ùłożënk tuncowò akrobaticzny bez przëbòrów w indywidualnëch miónkach miónkôrz cwiczi le z jednym przëbòrã za kòżdim razã w miónkach karnów gimnasticzczi wëkònëją ùłożënk pòspólno i nôwëżi dwa ôrte przëbòrów mògą bëc wëzwëskóné przez karno cwiczącëch miónkôrczi mògą tedë wëmieniac sã midzë sobą przëbòrama równo w jaczim mòmence ùłożënkù miónkôrz mòże tej cwiczëc nôwiãcy dwùma ôrtama przëbòrów òb czas pòkazywaniô jednégò ùłożënkù artisticznô gimnastika to spòrt chtërny parłãczi w se elementë baletu gimnasticzi tuńca i ùmiejãtnoscë ùżiwaniô przëbòrów dobiwcą miónków òstôwô ùczãstniczka chtërna ùdostanie nôwiãcy pónktów przëznónëch ji przez karno sãdzów òbtaksowiwùjący dôwają bôczënk nôbarżi na skòczi ùtrzimanié równowadżi piruetë òbrotë elasticznosc ùmiejãtnosc pòsłëgiwaniô sã przëbòrama wëkònanié ùłożënkù i artisticznô wôrtnota òrganizacjô zarządzającô tim spòrtã na midëynôrodnym stãpniu midzënôrodnô federacja gimnasticznô wprowadzëła w latach i zjinaczenia do zasadów pónktowaniô cobë pòdczorchnąc znaczenié technicznëch elementów i zmiészëc nieòbiektiwnosc w sãdzowanim przed rokã sãdze przëznôwalë pónktë w skalë do jistno jak w spòrtowi gimnastice w rokù òsta wprowadzonô skala do pónktów w rokù do pónktów a w rokù zôs przëszlë nazôt do skali stãpniów z pónktama na òglowé òbtaksowanié skłôdają sã pónktë w trzech dzélach w chtërnëch dôwô sã bôczënk na technikã artisticzną wôrtnotã i wëkònanié midzënôrodnô federacja gimnasticznô decydëje téż ò tim jaczé przëbòrë mają bëc ùżiwóné òb czas miónków dzysdniowò ùznóné są leno sztërë z piãcu mòżlëwëch ôrtów przëbòrów artisticznô gimnastika przëszła òd dejów jean georges noverre a franois delsarte a i rudolfa bode òni wszëtcë wierzëlë w rëchòwą ekspresjã pòkazywanié sã za pòmòcą tuńca i cwiczënków rozmajitëch dzélów cała pehr henrik ling rozszérzwiôł dali ne deje w swòjim xix wiecznym szwedzczim systemie wòlnëch cwiczënków system nen promòwôł esteticzną gimnastikã w chtërny ùczniowie pikazywelë swòje wseczëca i emòcje za pòmòcą rëchu cała takô ùdba rozszérzwionô òstała przez catharine beecher w gimnasticznym programie beecher jaczi nazéwôł sã widzałosc bez tuńca dzéwczãta cwiczëłë w ritm mùzyczi zaczënającë òd prostëch cwiczënków kalisteniczi przechòdzącë do barżi drãdżich aktiwnoscë w latach xix stalata szwajcar émile jaues dalcroze rozwinął euritmikã ôrt fizycznégò treningù dlô mùzyków i tancôrzów francuz georges demen ùsadzył cwiczënczi do mùzyczi chtërné bëłë tak ùłożoné bë rozkòscérzac widzałosc rëchù elasticznosc miãsniów i bëlną pòstawã wszëtczé ne sztile sparłãczono kòl rokù w szwedzczi szkòle artisticzny gimnasticzi chtërna dodała pózni elementë tuńca fińsczégò cos kòle tegò czasu estończik ernst idla òkreslëł stãpnie trudnoscë dlô kòżdégò rëchù w rokù hinrich medau założëł w berlënie the medau school szkòłã w chtërny gimnasticzczi trenowałë mòderną gimnastikã i rozwijałë ùmiejãtnoscë ùżëwaniô przëbòrów miónczi w artysticzny gimnastice zaczãłë sã w latach xx wiekù w związkù radzecczim fig fòrmalno ùznała artisticzną gimnastikã za òsóbną discëplinã w rokù nazéwóno jã tedë mòderną gimnastiką pòtemù spòrtową gimnastiką artisticzną i w kùńcu przëjãto pòzwã artisticznô gimnastika òryginalno w jãz an rhythmic gymnastics dzéwczãta cwiczą na specjalny planszë równak òb czas ùłożënkù ni mògą wińsc za kwadrat ò bòkù długòscë metrów bò je to karané kòżdi ùłożënk je òbtaksowiwóny przez sãdzów pòdzelonëch na dwie kòmisje długòsc indiwidualnégò ùłożënkù wënosy òd do min gimnasticzczi przërëchtowiwùją ùłożënczi z wëzwëskanim abò nié wëbrónëch przëbòrów kùńcowô pónktacjô je rozmajitô mòże bëc òsóbnô dlô kòżdégò ùłożënkù mòże téż bëc sëmą òcenów z wszëtczich òcena zanôlégô midzë jinszima òd stãpnia trudnoscë elementów chtërne pòkazywô miónkôrka zbiorowé grëpë czëlë tzw zbiorówczi skłôdają sã z abò miónkôrków co zanôlégô òd wiekù grëpë młodszé juniorczi i juniorczi mają do pòkôzaniô ùłożënk a seniorczi klasa méstrów ùłożënczi czas jednégò ùłożënkù wënosy kòl min w juniorkach je to miónkarków le w seniorkach grëpa skłôdô sã z miónkôrków òcena juniorsczich grëpów wënosy do pkt za ùłożënk za to w seniorkach nôwiãkszé òbtaksowanié to pkt za ùłożënk mieszkò i ùr ùm maja ksążã pòlsczi z dynastie piastów sprawùjący władzã òd kòl r syn semòmësła wnëk lestka òjc bòlesława i chrobrégò swiãtosławë sygrëdë mieszka lamberta i swiãtopôłka bracyna czcëbòra mieszkò i to piérszi historiczny włodôrz pòlanów ùwôżóny zarazã za prôwdzëwégò twórcã pòlsczi nôrodnoscë cygnął dali pòlitikã swòjégò òjca i starka chtërny jakno włodarze pògańsczégò ksãstwa jaczé bëło na terenach dzysdniowi wielkòpòlsczi pòprzez sojusze abò militarną sëłã pòdpòrządkòwalë sobie kùjawë i prawdopòdobno wschòdné pòmòrze i mazowszé kòl pòslëbił czeską ksãżniczkã dobrawã w przëjął chrzest walcził z miemiecczim margrabią hodonã zwëcãżającë w wôżny biôtce pòd cedënią w zdobëł téż ùjsce òdrë òdpiarł wëprawã cesarza òttona ii procëm pòlsczi w pò smiercë dobrawë pòslëbił òdã córkã margrabiegò dëtrika i wspòmôgany przez cesarsczé wòjska kòl zdobëł szląsk zemiã wislanów a téż małopòlskã dokumeńtã dagome iudex z òddôł pòlsczé państwò pòd òpiekã papieża w testameńce pòdzelëł pòlsczé zemie midzë bòlesława chrobrégò sëna dobrawë i małolatnëch sënów z drëdżi żeńbë zachòwané zdrzódła pòzwalają twierdzëc że mieszkò i béł sprôwnym pòlitikã ùtalentowónym wòdzã i charizmaticznym włodarzã prowôdzëł zrãczné dzejania diplomaticzné zawiarł sojusz nôprzód z czechama a pòstãpno ze szwedzką i cesarstwã w zagraniczny pòlitice czerowôł sã przede wszëtczim racją stanu wchòdzëł w ùkładë nawetka ze swòjima wczasnyma wrogama sënom pòzostawił państwò ò wiele wëższi pòzicje w eùropie i przënômni pòdwòjonym teritorium strzódzemné mòrze midzëkòntinentalné mòrze jaczé leżi midzë eùropą afriką i azją ò wiéchrzëznie kòl mln km łączi sã z atlanticczim òceanã pòzwa strzódzemnégò mòrza wza sã òd łacyńsczégò mediterraneus i znaczi w westrzódkù zemi abò midzë lądama strzódzemné mòrze leżi midzë europą afriką i azją na zapôdze je sparłãczoné gibraltarską cesniną z atlanticczim òceanã na wschòdze przez cesninã dardanele parłãczi sã z morzã marmara przez cesninę bòsfòr z czôrnym mòrzã a przez suesczi kanał z czerwònym morzã ë dali z jindijsczim òceanã strzódzemné mòrze jakno jediné na swiece òtoczoné je kòntinentama nôleżącëma do trzech dzélów swiata pòłożoné midzë dzélama swiata strzódzemné mòrze mô òsoblëwé znaczenié dlô przewòzënkù je hańdlowim traktã przez gibraltarską cesninã kòl tës wôrnëch statków òb rok nad strzódzemnym mòrzã leżą zgòdno z rëchã zégara gibraltar szpańskô francjô mònakò italskô malta sloweńskô chòrwackô bòsnijô ë hercegòwina czôrnogóra albańskô greckô cyper tëreckô syrëjô liban jizrael egipt libiô tunezjô algieriô marokò wikszosc nëch krajów wespółrobi w ramach eùropejsczégò partnerstwa wôżniészé przeladënkòwé pòrtë to m jin marsylia téż pasażersczi i rëbacczi genewa triest jeden z nôwôżniészich eùropejsczich przeladënkòwëch pòrtów wenecjô téż pasażersczi neapòl kartagena téż wòjenny barcelona saloniki sztambùl split rijeka tunis walencja hajfa antaba bejrut palermo tel awiw jaffa strzódzemné mòrze leżi w ùmiarkowanym klimace klimat strzódzemnomòrsczi są tuwò cepłé lata i zëmë môłé zachmùrzenié i atmosfericzné òpadë òsoblëwie òb lato môłô mòkrzëzna pòwietrzô i mòcné parowanié strzédnô cepłota lëftu w stëcznikù òd c na nordze do c na pôłnim w zelnikù òd c na nordze i òd c na pôłnim wòdë strzódzemnégò mòrza nôleżą do nôceplészich strzédno c i nôbarżi zasolonëch strzédno ceplëzna pòwiérzchniowi wòdë je w zëmie òd c na eùropejsczich przëmòrzach do c w pôłniowo wschòdnim dzélu w lece òdpòwiednio òd c i òd c wôżniészé òstrowë òd zôpadu midzë kòrsyką i apenińszczim półòstrówã nalôzają sã m jin elba km pianosa km gorgona km montecristo km nudle wiktowi produkt zrobiony z mączi wòdë i nieczedë jajów gôdómë wtedë ò nudlach jajecznëch a téż jinëch składników ò szeroczi gamie ształtów i zastosowaniów nôstarszé nudle nalazłé òstałë w chinach bëłë sztërë tësące lat stôré i miałë kòl calów długòscë nalezlë je we wsë z czasu neòlitu nad brzegã żôłti rzéczi to nôstarszé òdkrëté przez archeòlogów jedzenié wedle legeńdë do eùropë miôł je pòdobno sprowadzëc wenecczi wanożnik marco polo je to jednak blós legeńda bò ju tësąc lat wczasni w ii wiekù naji erë rzimsczi badôcz galen wspòmniôł ò tegò zortu jôdze równak mùhammad al idrisi ùdokùméntowôł jistnienié sëszonëch nudlów taczich jak dzysdniowi w pôłniowi jitalsczi na sycylii i w trabii kòl xii wiekù to je jesz przed narodzenim marco polo na proces produkcëji nudlów skłôdają sã przërëchtowanié surowców spòrządzenié casta fòrmòwanié wërzinanié  sëszenié  sortowanié i pakòwanié produktu gòtowégò pòdstawòwim surowcã do produkcëji nudlów je nudlowi griz semolina abò nudlowô mąka chtërny skłôd jinaczi sã òd składu mączi stosowóny do produkcëji chleba  m jin zawiérô òna wiãcy glutenu równo mąka do produkcëji nudlów jak i semolina są òtrzymywóné z  twardi pszénicë  dobrą nudlową mąkã mòżna téż òtrzëmac z òdpòwiednio dobrónëch mieszónków zwëczajny pszénicë kòlejnym wôżnym surowcã je wòda winnô òna spełniëwac wëmagania wòdë przeznaczony do picô ji  dodôwk je ò prawie mniészi niż w przëpôdkù casta przeznaczonégò do produkcëji chleba w zależnoscë òd spòsobù wëtwôrzaniô casta wòda stosowónô do wërobù nudlów pòwinna miec pasowną temperaturã w przëtrôfkù produkcji z mąki chtërna nie pòchôdô z pszénicë twardi abò téż dlô wzbògaceniô produktu stosëje sã dodôwk jajów jinyma składnikama dodôwónyma do nudlów mògą bëc midzë jinyma barwniczi  np  karotenojidë sok ze szpinakù fòrmòwanié nudlów òdbywô sã na zasadze tłoczeniô pòd cësnienim krajaniô abò téż wëcëskaniô nudlóm nadôwô sã rozmajité sztôłtë spòtykóné są m jin szlôfczi rurczi mùszelczi swiderczi nitczi blewiązczi a téż òkazjowé sztôłtë związóné ze swiãtama tradycyjné nudle daleczégò wschòdu fòrmòwané są rãczno pòprzez rolowanié i rozcąganié wiele razy skłôdónégò pòdłùżnégò sztëczka casta nudle domòwi robòtë m jin w pòlsczi kùchni robi  sã przez cãcé zrolowónégò płata rozwałkòwónégò cenkò casta przez co òtrzimùje sã blewiązczi zbliżoné do włosczich tagliatelle przed gòtowaniém letkò pòdsëszóné na stolnicë pò ùfòrmòwaniù nudle pòddôwô sã sëszeniu sëszenié nudlów przebiégô w trzech etapach pò wësëszenim i pòsortowanim nudle są pakòwóné  w hańdlu są òne dostãpny nôczãscy w kòl półkilowëch òpakòwaniach nudle są półproduktã co òznôczô że przed zjedzenim nôleżi gò òdpòwiednio przëszëkòwac wëjątk stanowią nudle skrobiowé pòwszechno znóné pòd nazwą chińsczich nudlów chtërne mòżna spòżëwac bez wczasniészi termiczny òbróbczi nudle w leżnoscë òd fòrmë gòtëje sã òd czile do czilenôsce minut dobrze ùgòtowóné nudle mùszą bëc al dente to je stawiac zãbóm letczi òpór w czasu jedzeniô i nie rozpłëwac sã òd razu w gãbie temù że mają w se wiele skrobi i pòwszechno sã je spòżiwô nudle są pòdobno jak jinné produktë zbòżowé głównym zdrzódłã wãglowòdanów w diece nudle jawią sã równo pòdstawą niechtërnëch danió jak i biwają dodôwkã do zupów mògą bëc pòdôwóny z zósama  żëłtim i biôłim sérã a téż na słodkò nudle jit  pasta są jednym z pòdstawòwëch daniów jitalsczi kùchni gòdzynka sédemkropka łac cocinella septempunctata chrząszcz z rodzëznë gòdzynkòwatëch pòwszechnie wëstãpùje w eùropie gòdzynka sédemkropka mô òwalny wëpùkłi sztôłt i je dłudżé do mm ji głowa nodżi i krzebt są czôrné z biôłą plamką z dwóch stronów pòkrëwë gòdzynczi sédemkropczi są czerwioné a na nich je sédmë kropków trzë pò òbù stronach i jedna na westrzódkù gòdzynka sédemkropka jé mszëce dorosłô gòdzynka ùmie zjesc wiele mszëców òb dzéń a ji pònarwa czileset eùropa azjô nordowô amerika chrząszcz je tam dze są mszëce gòdzynkã sédemkropkã mòżna trafic na pòlach w sadach i na łąkach gòdzynka sédemkropka składô żôłté òwalné jaja w lëczbie kòl szt na rozmajitëch czãscach roscënów chtërne òstałé zaatakòwóné przez mszëce z jaj wëchôdają pònarwë òne są niewiôldżé dosc grëbé i czôrné na bòkù mają apfelzynowé plachë czëde gòdzynka sédemkropka je zagrożonô wëdzelëwô trëjącą hemolimfã sykórkòwaté paridae to je rodzëzna ptôchów z rzãdu wróblowëch passeriformes w ni są lądowé ptôchë chtërne żëją na nordowi półkùglë i w africe òne są dosc môłé do cm długotë i mają krótczi skrzidła a dłudżi ògón jich dzóbk je môłi i krótczi òne jedzã òwadë a òb zëmã lëdze mògą jim dawac szpiek specjalną jôdã dlô ptôchów mògą jim dawac lesny je charakterizëje kòntrastowi baro czãsto biôłoczôrnô farwa głòwë òne mają lecków i piórów w ògónie òn sykórczi mô charakteristiczny szlips na brzëchù wikszim dzélã to są trójné ôrtë i jima nie zagrôżô wëmrzenié trzë ôrtë ze szlachu sykórka z ti rodzëżnë są równak w niebezpiekù wëmrzeniô w przińdnym czasu w pòlsce je sédmé ôrtów z ti rodzëznë i wszëtczi są òbjimniãté ùrzãdową akùrôtną òchrónią niejedne jich ôrtë żëją m jin na kaszëbëach np benjamin franklin ùr stëcznika r w bostonie ùm łżëkwiata w filadelfie amerikańsczi pòlitikôrz ùczałi filozof masón òjc załóżca zjednónëch krajów americzi ùrodzył sã stëcznika r w bòstónie jakno dzesąti syn w rodzënie w chtërny bëło razã sédemnôscë dzecë jegò òjc josiah franklin ùrodzony w ecton w grôfiznie notrhamptonshire do americzi wëjachôł w nie béł bògatim ón robił swiéczci a mëdło czej ùmarła mu piérszô biôłka tej òżenił sã z abiah folger ta ùrodzëła jémù jesz dzesãc dzecy w tim benjamina nënka bëła dóma przë dzecach młodi benjamin miôł wedle mëslë nënczi a tatka pòmôgac w kòscele a tej tam òstac nôpiérwi czedë miôł lat zaczął pracowac ù swòjégò starszégò brata jamesa we drëkarnie james béł òd r wëdôwôczã gazétë new england courant do gazétë krëjamno pisôł benjamin a pòdpisywôł sã silence dogoood bòdôj james krzëwdzył benjamina dlôtë ten ùcekł do filadelfiji miôł sédemnôsce lat w filadelfie na pòczątkù pracowôł w drëkarnie równak za namòwą noczôsnégò gùbernatora prowincëji pensylwania williama keitha chcôł załozëc swòj wëdôwk za tim pòjachôł w r do londinù równak tam gùbernator keith òszukôł gò w biédze pòmógł mù tej denham jeden z pasażérów z chtërnym franklin przëpłënął do londinù dzãka niémù dwa lata pózni òbaj nëkëlë w pòwrotną rëzã do filadelfije gdze franklin béł drëkarzã òb zymk r òbaj mòcno zachòrzëlë denham béł ùmarł le òstawił benjaminowi franklinowi trochã dëtków nënczas franklin założëł diskùsyjny klub wzôjnégò doskònaleniô junto òd béł wëdôwcą gazétë the pensylwania gazette napisôł ekonomiczną dowòdzëznã the nature and necessity of a paper currency w latach wëdôwôł zbiérk pòwiédzeniów a pòrad pòd titlã almanach biédnégó riszarda òb nen czas aktiwno téż włącziwôł sã w dzejanié na rzecz gardu dzãka jegò staróm pòwstała dobrowòlnô ògniowô starża pòlicëjô bòlëca a wëpòżëczniô ksążków w założił amerikańską filozofną stowôrã jegò nôwôżniészim célã béło równak założenié akademie dlô ùzdolniony młodzëznë stëcznika òdemklë dzãka niemù academy of pennsylvania pózni university of pensylwania w r òbjimnął swój pierszi państwòwi ùrząd jakno nôleżnik zgromadzeniô pensylwanie w òstôł wëbróny do radzëznë gardu philadelphia w midzëczasu béł delegatã stanu pensylwania na kòngres sétmë kòloniów w albany w wëjachôł do anglie a biôtkòwôł sã procem władzë britijsczégò parlamentu nad usa w òstôł ministrã usa we francji pòdpisôł ze francuzama zdrëszny traktat séwnika r w pariżu pò wòjnie z anglikama pòdpisôł w wersalu z nima ùgòdã chtërna zakùńczëła biôtkã ò samòstojnotã americzi w r béł ju w americzi i aktiwno włącziwôł sã w dzejanié kònstitucyjny kònwencje benjamin franklin miôł wiôlgą wiedzã znôł czile jãzëków łacëna francusczi włosczi szpańsczi miôł téż wiôdżi nôùkòwi doróbk w òbrëmienim elektricznoscë filozofie i ekònomie wënalôzł òdgromnik i dwuwińdzeniowi òkùlôrë òdkrëł a òpisôł golfsztrom za jegó noùkòwą dzejnotã dostôł wiele wëapartnieniów béł m jin czestnym nôleżnikã taczich jinstitucjów jak petersbùrskô akademiô nôùk francëskô akademiô i royal society zarówno òd harvard university jak i yale university dostôł tituł master of arts royal society przëznało mù zôs copley medal nôlepi jegò nôùkòwą dzejnotã òpisują taczi łacyńsczi słowa napisóny na jegò piersnicë w pariżu chtërnëch autorã je jean d alembert erupuit coelo fulmen mox sceptra tyrannis grom wëdrzëł niebù berła tiranóm ewanielëjô jana j jn abò j jedna z sztërëch ewanielëjów nowégo testameńtu chterne kòscół uznôł za natchnioné ë wprowadzył do zestôwku krégów swiętëch pismión we wiele razach je jinszô układã i terminologijã a tam sam téż żlë chòdzy ò òpisywóne sprawë zdarzenia òd pierwszéch trzëch tj ewanielëji mateusza marka i łukasza bëła na ewanielëjô pisónô jako slédnô spomidzë sztërzech ewanielëji ale nick nóm nie wskôzywô żebë czas ji pòwstaniô mógł bec przesënięti poza rok po chr bo nôstarszi papirus z ji tekstę co przychodzy z egipscziégò lekcjónôrza liturgicznégò je napisóny w pierwszëch pôrëdzesąt latach ii wieku wedle tradycji ewanielëjô jana pòwstałô w efezie jan chtëren podle nôstarszi opowiedni je uznôwóny za autora czwiôrti ewanielëji béł sënę zedebeusza i salome mt par mk a bratę jakuba starszégò nôleżôł nôprzód do karna uczniów jana chrzcëcela a potemu jezësa i stôł sę jak on sôm powiôdô ucznię jacziégò jezës miłowôł n i jacziému cziej umiérôł na krziżu oddôł w opiekę swoję matkę choc autór czwiôrti ewanielëji baro dbôł cobë nie wëjawic swégò miona postrzédno równak pocwierdzył nę odpowiednią że to prawie on je umiłowónym ucznię i naocznym swiôdkę słów i czënów jezësa razę z piotrę ë jakubę młodszim béł jan podpiarą jeruzalemscziégò koscoła béł uczęstnikę pierwszégò jeruzalemscziégò soboru ga i przebiwôł bodôj w palestinie jaż do żedowsczi wojnë w roku potemu udôł sę do efezu dze potkôł go jesz biskup papiôsz kòle r na ewanielëją jana skłôdają sę w całoscë wzyc opisë cëdów jezësa knéga znaków dzélëczi ë dzeje jego męczi knéga męczi dzélëczi cëda christusa w ujimnięcym autora czwiôrti ewanielëji są nié le faktama historicznyma ale przede wszëtczim znakoma co poswiôdczają prôwdzëwotę posłaniznë christusa kożde objawienie cëdotwórczi mocë jezësa je zwóné w ewanielëji jana godzëną jezësa ale godzëną jezësa abo czasę jezësa w scësłim znaczënku je prawie smierc i odińdzenié w dobëtny chwale do ojca wstawioné tam sam w całi ewanielëji mowë jezësa są nié leno zestôwkę kôzaniów lëteracko uporządkowónëch ale one sę ukłôdają jakbë w osóbné teólogiczné traktatë w ewanielëji jana jezës nijak nie stosëje tak osoblëwëch dlô synoptików przëpowiôstków je za to w czwiôrti ewanielëji wiele zwëczajnëch obrôzów co przechôdają tej nisej w alegórëje hewo tematë christologiczné co w nëch mowach jezësa są nôbarżi znaczącé christus je w czwiôrti ewanielëji zdroję żëwi wodë dzlk niebieską strawą dzlk widę swiata dzlk powstanim z umarłëch i żëcym dzlk na symbólika osoblëwie mocno akcentowónô w zéwiszczach jezësa je téż charakteristicznô dlô całi ewanielëji jana autorowi czwiôrti ewanielëji szło nôbarżi o to żebë czëtińcowie jego pismión uwierzëlë w jezësa christusa ë nym sposobę zasłużëlë so na wieczé żëcë możemë téż przëjimnąc że czwiôrtô ewanielëjô bëła osoblëwą apologiją pochwałą usprawiedlëwienim christusa mownô strona jęzëk janowi ewanielëji nie wëzdrzi za bogato słowizna nie je baro urozajiconô ukłôd tekstu nié za mocko szëkowny a môlama nawetka niedbałi je tu téż bokadosc semitizmów bez co niejedny sę nawetk docygelë że czwiôrtô ewanielëjô bëła piérwi w dzélu abo całô napisónô po aramejsku w ewanielëji jana mómë prozę o dokładno unormowóny i akurôtno utrzëmiwóny ritmice je przë tim widzec u autora jego ulunienié jimaniô sę czasę po pôrë razy nëch samëch pochwôtów do te żebë nad nima długo meditowac i odkrëwac w nich prôwdë głębi utaconé duchowô ewanielëjô przë zestawienim ze synopticznyma ewanielëjama widzymë że czwiôrtô ewanielëjô we wiele rzeczach sę apartni jinszé je u jana samo rozłożenié tekstu o żëcym i dzejanim jezësa jinszé są téż pisarzczié sposobë ujimnięcô nëch tematów przez autora ti tu ewanielëji cziej synoptików mało czekawi bëtnosc jezësa w jeruzalemie ë jego dzejanié w nym miejsce jan przedstôwiô jezësa przebiwającégò i nauczającégò nôwicy w jeruzalemie cząd publicznégò dzejaniô jezësa objimô u sw jana trzë swięta paschë nowi jork ang state of new york lub new york state stón w nordowò wschòdni czãscy zjednónëch krajów americzi stolëcą je albany przódë czej jesz nie bëło tam eùropejczików ne òbszarë zamieszkiwelë jindianie mohegan munsee i delawarowie algònkińskô grëpa a téż mohawk oneida onondaga cayuga i seneka pierwim eùropejczikã chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò nowégò jorkù béł giovanni da verrazzano w rokù henry hùdson w rokù òdkrił główną rzékã stanu pózni pòzwóną jegò mionã pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë hòlandrë chtërni òd rokù òrganizowelë w òbrëmienim manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr le pózni pò iii wòjnie anielskò hòlendersczi òddelë te zemie anglikóm chtërny nadelë ji nowé miono prowincjô nowi jork r òstateczno òbszarë nowégò jorkù stałë sã swòjizną zjednónëch krajów americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do rokù z jindianama stón rozcygô sã òd jezora òntario i erie do atlanticczégò òceanu tikô gò na pôłniowim wschòdze na nordze mô grańcë z kanadą nôwiãkszé rzeczi to niagara hùdson rzéka swiãtégò wawrzińca stón nowi jork leżi pòmidzë taczima stanama jak vermount connecticut new jersey i pennsylvania nôwiãkszim gardã stanu je nowi jork gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców jinszé wiôldżé gardë to bùffalo rochester syracusë i stolëca stónu albany nowi jork mô mieszkańców hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama nôwikszima religijnyma grëpama w rokù bëłë sztatura wòlnoscë wòdospôd niagara wëższô wòjskòwô szkòła west point central park i jinszé arizona stón w pôłniowò zôpadny czãscy zjednónëch krajów americzi stolëcą je phòenix òd pôłnia arizona mô grańce z meksykańsczima stanama sonora i dolnô kalifòrniô òd zapôdu z kalifòrnią i newadą òd nordë z ùtah a òd wschòdu z nowim meksykã zajimô òbéńdã na ùrzmie a w nordowi czãscy rozcygô sã wëżawa kòlorado historicë nié są zgódni co do pòchôdaniégò pòzwë stónu niechtërni gôdają że pòzwa arizona òznaczô môłi zdrój historik stanu arizona marshall trimble dokazywô równak natenczas że pòzwa pòchôdô òd słowów w jãzëkù basków chtërne słëchałë do pierwëch kòlonizatorów ti òbéńdë i òznôczô w dolmaczënkù dobré drzewò dãbù arizona je szóstim stanã jeżlë jidze ò òbszôr za nowim meksikã a przed newadą òbéńdë je w priwatnëch rãkach lëdzy òstałe zemie to terenë rządowi i jindiańsczi rezerwatë klimat pòdzwartnikòwi i zwartnikòwi sëchi strzédnô cepłota lëftu òb lato stopniów celsjusza a czasã nawetka dochôdô do stopniów pierwòsznym jesz wcyg jistniejącym lëdztwã nëch òbszarów są m jin indianie z plemionów hopi na nordze i plemiona apaczów na pôłni chtërni przecygnãlë hewò pò ùpôdkù cywilizacji anasazi hopi mieszkają w taczich samëch wsach co czedës nôwiãkszô dzysdzéń grëpa indianów nawahòwie pòchôdô z kanadë i przëbëła do arizonë kòl rokù wôżné datë wedle spisënkù z rokù w arizonie mieszkô lëdzy chtërny gôdają wszelejaczima jãzëkama wedle spisënkù w rokù w arizonie mieszkô tësący lëdzy pòlsczégò pòchôdaniégò w wiãkszoscë zgrëpòwani są w òkòlim phoenix kùlturalné żëcé òdbiwô sã nôczãscy przë kòscołach a òsoblëwie przë parafie matczi bòsczi czãstochòwsczi w phoenix drëdżim pòdle wiôlgòscë zgrëpòwanim pòlôszów je tucson héne téż pòlsczé kùlturalné żëcé skùpiô sã wkół parafii swiãtégò cyrila z aleksandri przë kòscołach mómë téż môle gdze dzecë mògą ùczëc sã historie jãzëka i pòlsczich zwëków w phoenix je midzëkòntinentalny lotniczi pòrt phoenix sky harbor wôżné je téż mòderné midzënôrodné latawiszcze w tùcson òkróm tegò mómë midzë stónowi drodżi i aùtostradë nôwikszima religijnyma grëpama w rokù bëłë czekawòscą je to że w tùcson je nôwiãkszé na swiece zgrëpòwanié teleskòpów krëpë jadalné semiona zbòżów abò zbòżów rzekòmëch czãsto w letkò rozdrobniony pòstacëji le nié tak baro jak mąka abò blós pòzbawiony cwiardi łusczi dzãka wësoczi zawôrtoscë skrobi pòsôdają wësoką kôrmną wôrtosc krëpóma nazéwóné są kasze òtrzimóné z zôrna chtërno òstało tylkò òbłuszczoné i ewentualno wëpòlérowóné przë zachòwanim sztôłtu zôrna krëpë to produkt z fùlownégò zôrna chtëren zawiérô nôceniészé jegò składniki łusczi i zôrodczi to dzãka temù krëpë bògaté są m jin w magnés  cynk  żelaz pòtas  fòsfòr  witaminë z grëpë b i witaminã e czim grëbszé krëpë bùkwitné  jãczmianné  tym wicé zawiérô błonnika chtëren rëchtuje robòtã flaków wchłôniô nadmiar chòlesterolu tłùszczów produktë te zawiérają téż rutynã chtërna wzmôcniô krwionosné nôczënia òd wieków ùżiwóné jakò jeden z pòdstawòwëch składników kùlinarnëch na swiecie òd kùńca xvi wiekù krëpë ùchòdzałë w pòlsczi kùchni za primitwną jôdã chtërną żëwilë sã główno lëdzë bidny i chòri w rokù  szymón syreńsczi zanotowôł w zélnikù lëdze stôrégò wiekù pùczi chleba nie ùżiwalë grysu z jãczmiénia òtłùszczonégò samòszé i pszéńcë ùżiwôlë pòtemù za znajomòscą chleba òpùscëlë tã pòtrawã dlô chòrëch ją doktoróm òstawiwszë chtërną  pòtemù  kaszywã i kaszą nazwóno markiz de beauplan w swòjim òpisenkù wschòdniëch pòłaców małopòlsczi pòstrzód pòtrawów prostégò rusczégò lëdu wëlicziwô pierodzi plińcë z bùkwitu kapùstã pòdôwóną ze szpiekã groch klusczi i krëpë w rokù  stanisłôw czerniecczi kùchôrz wòjewòdë krakowsczégò w dzele compendium ferculorum pòstrzód receptów  wëmiéniô blós jeden co wëzwëskùje krëpë je to brejka ùgòtowónô na mlékù z dodôwkã  jaja rodzynków i cynamònu na kùńcu ùpiekłô w piekarnikù na przëgrańczu pòlskò rusczim jadło sã kaszã krëpë jãczmianną ówsną i òrkiszową bùkwitny chãtno sã  nie jôdało hanka sę żeni to je titel znónégò dokôzu òbëczajnégò ks doktora bernata zëchtë to je jegò wôżny dokôz chtëren zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë hanka sę żeni wesele kaszubskie w pięciu aktach z muzyką i śpiewem wejherowo skład główny dom książki polskiej w warszawie w stôrim pisënkù ùkôzało sã w rokù tu je m jin napisóńé do smiercë nie zabôczta że wa jesta kaszëbi nie wstidzta sã nigdë swego pòchòdzeniô swich strón starosjecczich strojów ji zwëkow a ju nigdë przenigdë nie wstidzta sã pò kaszëbskù gadac chòcbë za to z waju smiôc sã ji weszczerzac miele czôrnô dzura je to twór grawitacje chtërny pòdlegają cząstczi ò môłich i wiôldżich masach a nawetka wid nôwiãkszé i nôjasniészé cała mògą bëc niewidoczné bò przëcyganié jasny gwiôzdë ò ti sami gãstoscë co zemia i strzédnicë razë wiãkszi jak słuńce nie pòzwòlëłobë żódnemù parmieniowi do naju dotrzec prãdkòsc ùcekaniégò dlô zemi je km s a zanôlégô òna òd wiôlgòscë i masë òbiektu chtërny cało chce òpùscëc jak prãdkòsc ùcekaniégò przekrôczëłabë prãdkòsc widu wid taczi gwiôzdë nie bëłbë w stanie do naju dotrzec pòdług teòrie alberta einsteina w mòcnym pòlu grawitacyjnym czas płënie wòlni jak w słabszim w tim pòlu wszëtczé procesë ùlegają spòmalnieniu dylatacjô czasu z pùnktu widzeniô òbserwatora a mòcné pòle grawitacyjné zmieniwô geòmetriczné własnoscë przestrzenië cò òznôczô że np suma nórtów w trzënórce nie je rôwnô gradóm czas i przestrzéń twòrzą zakrziwiającą sã czterowëmiôrową czasoprzestrzéń sëłë grawitacje na pòwierzchni gwiôzdë sygają nieskùńczonëch wôrtnoscë a czedë rozmiarë cała zbliżają sã do grawitacyjnégò parmienia grawitacja zmiérzô do nieskùńczonoscë w ti sytuacji ni mòë bëc zrównoważonô przez skòńczoné cësnienié i cało nieùchronnie mùszi zapadnąc sã do wëstrzódka co prowadzy do pòwstaniô czôrny dzurë w ji òkòlim czas płënie corôz pòmalni materiô z jaczi zbùdowónô je gwiôzda pòdobnô do naszégò słuńca pòdlégò dzałaniu dwóch procëmstawnëch sëłów grawitacji chtërnô chce scësnąc materiã do centralnégò pùnktu i cësnieniégò gòrącégò gazu próbùjącégò rozepchnąc gwiôzdã gwiôzda je stabilnô czej te dwie sëłë sã równowôżą pòwierzchniô gòrący gwiôzdë wcyg emitëje energiã czej wëczerpie sã jądrowé paliwò gwiôzda wiedno wëpromieniwùje energiã i stopniowò sã kùrczi jak masa gwiôzdë nie przewiższô masë słuńca razë to kùrczenié kòńczi sã jak ji parmień skùrczi sã do czile tesąców kilometrów taczé gwiôzdë naziwómë biôłima karłama mòżlëwé je parłãczenié czôrnich dzurów pòlégającé na czołowim zderzeniu dwóch czôrnich dzurów i sparłączeniu sã w jedną pòwierzchniô horizontu pòwstałi w ten sposób czôrny dzurë je tedë wiãkszô jak łącznô pòwierzchniô horizontów zderzających sã dzurów czôrnô pòwinna ùdżënac przechôdającé w ji òkòlim słuńcowi parmienie czôrné durë mają taczé samé masë jak wiôldżé gwiôzdë a różnią sã blós tim że nie swiecą w rokù dwaj radzecczi astrofizycë o h gusejnow i j zeldowicz zaproponowelë pòszukiwanié czôrnëch dzurów w ùkładach pòdwójnëch gwiôzdów założëlë że mògą jistniec układë w chtërnëch jednym składnikã je normalnô gwiôzda a drëdżim czôrnô dzura te dwa cała krążą wkół pòspólnégò strzódka masë a że czôrnô dzura je niewidocznô wëdôwô sã że jasny składnik òbrôcô sã wkół niczegò jednak czãsto wëjasnienié je taczé że drëgô gwiôzda swiécy ale słabi jak na pierwszô i ji wid dżinie w promieniowaniu jasniészégò składnika czôrné dzurë nie są wieczné bò mògą wëparowac w wynikù procesów kwantowich zachôdającëch w mòcnich pòlach grawitacyjnëch w próżni przestrzéń je wëpëłnionô nienarodzonyma wirtualnyma cząstkama i anticząstkama żlë nie je jima przekazywónô niżôdnô energia nie mògą sã òne zamieniac w realné cząstczi pò skùrczenim sã naładowónégò elektricznie cała i pòwstaniu czôrny dzurë elektriczné pòlé ùlégô taczémù wzmòcnieniu że zaczinają pòwstawac pôrë elektron pòzyton kreacjô pôrów przez elektriczné pòlé je téż mòżlëwô bez ùdzélu czôrny dzurë w taczim przëtrôfkù pòlé mùszi bëc równak wzmòcnioné neùtronowô gwiôzda pòwstaje w wënikù wëbùchù gwiôzdë tzw supernowi w póznym stadium ewòlucji gwiôzdów gwiôzda ò mase wiãkszi jak masów słuńca wëtwôrzô ù kresu swòji ewòlucji żelôzny dërżéń wielkòscë zemi w chtërnym nie mògą ju zachôdac reakcje jądrowi syntezë elektronë pãdzą tedë z prãdkòscą równą bezlëcha prãdkòscë widu cësnienié rozpãdzonëch elektronów równoważi grawitacyjną sëłã przëcyganiégò gãsti materie ale przë dostateczno wiôldżi energii elektronów temperatura wënôszô tedë kòl miliardów kelwinów parłãczą sã òne z protonama twòrzącë neùtronë cësnienié maleje grawitacyjné òddzałiwanié bierze górã i w niecałą sekùndã dërżéń sã zapôdô i zamiéniô w neùtronową gwiôzdã dzél wëzwòlony przi tim energii je przekôzóny materii òtaczający dërżéń chtërna z prãdkòscą czilenôscë tesący kilometrów na sekùndã rozbiégô sã w kòsmiczny przestrzeni całé zjawiskò widoczné z daleka jakno gwôłtowny rozbłisk nosy pòzwã supernowi ii tipù gãstosc neùtronowi gwiôzdë przekrôczô g cm i w centrum je wiãkszô jak w atomòwim jądrze a strzédnice neutronowych gwiôzdów są w grańcach òd do km jich masa mòże bëc nôwëżi kòl raza wiãkszô òd masë słuńca żlë cząstczi wëbùchù są masywniészé to pòwstôwô czôrnô dzura neùtronowi gwiôzdë są dlô nas òstatnim zdrzódłã jinfòrmacjëji ò nôbarżi skrajnym a jesz dostãpnym òbserwacji stanie materii we wszechswiece szacëje sã że co tësãcznô gwiôzda w naszi galaktice to neùtronowô gwiôzda w rokù ùczałi ùszacowelë parametrë neùtronowi gwiôzdë w ùkładze pòdwójnym exo strzédnica ti gwiôzdë mô kòl km plus minus km a masa mas słuńca plus minus je to pierwszi tak dokładny szacënk paramétrów neùtronowi gwiôzdë òbczas twòrzeniô sã neùtronowi gwiôzdë parmiéń maleje z zasadë zachòwaniô mòmentu pãdu wënikô że nastãpùje tedë zwiãkszenié prãdkòscë wirowaniô gwiôzdë czas òbkrãceniô mòże wënaszac òd ùłamka sekùndë do pôra sekùndów òbkrãcenié pùlsarów twòrzi mòcné radiowé promieniowanié je to spòwòdowóné ruchã plazmë i zmianë magnetycznégò pòla ale dokładnégò mòdelu pòwstôwaniô tëch impùlsów jesz nie znajemë neùtronowé gwiôzdë òkróm pùlsëjącégò radiowégò promieniowaniô emitëją téż pulsującé promieniowanié widzalné i rentgenowsczé te òkresë pùlsacji zdrzeszoné są z òkresã òbkrãceniô gwiôzdë a mòdel emisje radiowégò promieniowaniô przëpòminô përznã blizã radiowé promieniowanié pùlsara je emitowóné jakno wiązka i jak na zemi je òno òdbieróné òznôczô to że zemia je w strëdzë tegò promieniowaniô nôbarżi znónym pùlsarã je pùlsar w dôczëznie kraba w centrum ti dôczëzny znajdëje sã ùltragãstô neùtronowô gwiôzda chërna krący sã razy na sekùndã gwiôzda ta zwôlniającë wëdzélô energiã chtërna òdpòwiôdô energii wësélóny bez dôczëznã kraba wëbùch supernowi chtërën utworził tã dôczëznã i pùlsar béł òdkrëti w rokù co òdnotowùją liczné kroniczi niebò w nocë bëło jasné bez pôrã pòstãpnych dniów neùtronowi gwiôzdë mają baro wiôlgą gãstosc chtërna przekrôczô g cm żóden człowiek nigdë na neùtronową gwiôzdã nie dolécy chcemë sã jednak wëòbrażëc że jednak człowiek na taką gwiôzdã dolecôł i stanął na ji pòwierzchni trzimającë w rãce łëżeczkã jakbë nabrôł na tã łëżeczkã materie neùtronowi gwiôzdë to ta materia na łëżeczce wôżëłabë teli co wszëtczé autółë na zemi antón padewsczi swiãti antón na zôczątkù fernando martins de bulhes pò pòlskù ferdynand bulone ùr w lëzbònie ùm czerwińca w arcelli kòl padwë pòrtugalsczi teòlog frãcyszkón swiãti katolëcczégò kòscoła prezbiter doktór kòscoła jegò rodzëzna bëła bògatô i ceszëła sã ùwôżanim béł sënã môrcëna vicencio de bulhoes i marii teresë taveirô na chrzce dostôł miono ferdinand czej miôł kòl lat wstãpił do klôsztoru regùlarnëch kanoników swiãtégò aùgùsta jich klôsztor béł na òbremienim miasta lëzbònë béł tam dwa lata pònemù przecygnął sã do jinszégò klôsztoru chtëren béł w coimbrze béł tu tedë sztudérã téòlogi w rokù òstôł wëswiãcony na ksãdza rok pózni pòznôł duchòwòsc swiãtégò frãcëszka temù przëstąpił do jegò klôsztoru tam przejimnął miono antón chcôł ùmrzéc smiercą mãczelską dlôte wëcygnął do africzi równak to sã nie dało bo cãżkò zachòrzôł i mùszôł przińc nazôt do òjczëznë w rokù w asëżu pòtkôł sã ze swiãtim frãcëszkã òb czas kapitułë klôsztoru òstôł sczerowóny do prowincji romaniô do klôsztoru mòntepaòlo kòle fòrlë antón béł dobrim kaznodzeją lubił czëtac swiãté pismiona brat eliôsz chtëren béł nôstãpniką swiãtégò frãcëszka béł òczarzony jegò kôzaniama dlôte òbsadzył gò generalnym kaznodzeją klôsztoru tedë wanożił pò wsach i miastach i głosył kôzania słëchełë gò rzmë lëdztwa w latach głosył kôzania w pôłniowi francji pònemù òstał prowincjałã emilii i mediolanu tëdë napisôł niedzélné kôzania w rokù czej béł w rzimie kardinôł òsti prosył gò bë napisôł kôzania na swiãta głosył téż kôzania na wiôldżi pòst w rokù òprzestôł bëc prowincjałã i dôł sã do padwë do klôsztoru swiãti marii tam zachòrzôł i czerwińca ùmarł béł pòchowóny w padwie antón òstôł ògłoszony swiãtim maja rokù przez papieża grégòra ix jégò kanonizacyjny proces je nôkrótszi w historii katolëcczégò kòscoła bò dni pò smiercë béł ju ògłoszony swiãtim pò jegò smiercë dzejało sã wiele cëdów midzë jinszéma ùzdrowieniô òżëwianié ùmarłëch lëdze ùdostôwele wiele łasków swiãti antón je tczony na całim swiece lëturgiczny wspòmink swiãtégò antóna òbchódô sã w katolëcczim kòscele czerwińca tedë je wiôldżi swiãto w lëzbònie tam gdze je grób antóna w padwie je dzysô bazylika chtërnô je baro pòpùlarnô w eùropie w pòlsce kùlt swiãtégò antóna mô môl w przewòrskù radecznicë ratowie łodzy łagewnikach chełmie nôrodné padwi suszu kòscelny niewòdnicë swiãti antón je patronã frãcëszkanów antóninków wiele bractwów np z padwë lëzbònë paderbòrn spiltù dzecy górników żeniałëch zrãkòwców rodzewnic ùbòdżich wanożników zadiniónëch lëdzy i rzeczë swiãti antón je patronã czileset kòscołów w pòlsce kòl je téż patronã wiele gardów np przewòrska òd lëpna òd rëbnika òd jasła òd brodnicë òd mazowiecczégò tomaszowa òd i lublëna w chrzescëjańsczi ikònografii pòznakama swiãtégò antóna są ksãga lelijô òznôczô czëstosc serce òdżin symbòl gòrlëwòscë òseł rëba brót na òbrazach je pòkôzóny w frãcëszkańsczim habice czasã głosy kôzania czasã trzimô dzecątkò jezës mëdżi culicidae rodzëzna òwadów z rzãdu mùchówków wëstãpùje na całim swiece znónëch je pòwëżi ôrtów i kòl tësąców gatënków mëgów dorosłi mëga mô gãbny aparat żgająco susający skłôdający sã z wëcygnionëch wargów górnô i dólnô żuwaczczi pòdgãbia i szczãków i pôrë samice mëgów susają krew zwierzãtów stałocëplnëch a niechtërny òwadów dlôte że do pòwstanié jajów w jajnikach òne brëkùją krwi òznaczonëch gatënków zwierzãtów samce mëgów jedzą kwiatowi sok samice mëgów wabi min zwikszoné stãżenié dwùtlenkù wãgla w wëdichanëm wiodrze i mlekòwi kwas na ùgrëzenié mëgów nôbarżi są wëtawienié młodi chłopi dzecë i białczi czedë mają cządzawicã samica żga swòją òfiarã do renë wpùszcza kapkã slënë żebë krew ni mògła gãstniec pózni òna susa krew i òdlatuje czej napełni żôłądk krwią swòji òfiarë ji slëna drażni skórã pò ùgrëzenié skóra robi sã czerwionô i swãdzy pònarwë mëgów żëją w wòdowim strzodowiskù dorosłé òsobniczi lôtają wieczorama w wiôldżich chmarach nad pòdmłokłimi łąkama kòl jezor stawów i rzéków jedné gatënczi lubią zacenioné kòlberdżi abò òswietloné wòlné wòdowé rëmnotë czasã jaja mëgów sã nie rozwijają czedë nie przelezą przez cząd chłodu i nie nalezą sã w wilgòtnym strzodowiskù przez gwësny cząd jaja są zwãżoné na jednym kuńcu i skłôdóné na wòdze baro blisko sebie tak że wòda ni mòże sã dostac do nich pònarwë sã lëgną pò gwësnym czasu òne są baro pierzglëwé i nieùbëtné chùtkò pikùją pònarwë mëgów jedzą psëjącą sã òrganiczną materiã a blós niechtërny gatënczi są drapiéżnikama larwë mëgów są baro rëchawé mëdżi wëstãpùją òd arktyczi pò tropikalną conã w pòlsczi mómë gatënków mëgów ù nas nôbarżi zwëczjnô je gòrącé mëdżi chòrobë rozoszoné przez mëdżi to rodzëznë mëgòwatëch dzelą sã na pòdrodzëznë pòdrodzëzna anophelinae pòdrodzëzna culicinae pòdrodzëzna toxorhynchitinae pl wikipedia org w index php title zeusaction edit zeùs abò dzeùs bóg nieba łiskawic i piorunów nômłodszi sën kronosa i rei brat pòsejdona hadesa hestii demeter i herë miôł wiele białek co drażniło jégò żonã herã dlô greków bëł głównym bodziem ùważano gò za jidealnégò władcã i nôpòtãżniejszégò  bogô jégò atributama władzë są piorën chtërnym rzucôł w smiertelników je òpiekunem prôw przëbëszë proszącëch ò pòmòc pòsłów i heroldów swiãtym zwierzãciem zeùsa  béł orzeł zeùs   ùrodzył  sã  jakò sën kronosa i rei kronos béł  królem tytanów  chtëren  kôżdé dzëckò  pòłikôł  żebë  ni òdebrało mù władzë tak przepòwiedzôła mù czedës  wëroczniô  zeùs béł jégò  szóstim  dzëckã  a trzecym sënã rea ni  mògòłô sã  pògòdzic ze stratą kòlejnégò dzëcka òd razu pò narodzinach òstawiła gò na krecie w grocie jidyjsczej tôm òpiekòwałô  są nim  amaltea wedle różnëch pòdań bëła to kòza a innëch nimfa timczasã rea dała mężulkowi kam òwiniãti w pielëszkã kronos mësląc że pòłika swòje dzëckò spôł spòkòjno pewnégò razã złamôł sã róg kòzë amaltei wtedë zeùs pòbłogòsławił gò tak że òd tamtégò czasã  z rogù dòstac mòżna bëło wszëtkò czégò sã chciałô pòwstôł tak róg òbfitoscë zeùs béł chroniony przed òjcã żebë ten ni  ùsłiszôł jégò smiechów i zabaw dlôtégò kapłanié rei wëkonywelë nad nim baro głosné tuńce wòjenné czej zeùs dorósł wëdôł tytanom wòjnã rea pòdała swémù chłopòwi lékarstwò na wracanié a òn zwracôł dojrzałëch bògów herã pòsejdona hestiã demeter oraz hadesa òni dorôstôlë oni w żołądkù kronosa a ni mòglë zgdzinąc bògòwie bëlë niesmiertelni czedë skònała kòza amaltea zeùs z ji skórë zrobił sobie tarczã znónô jakò egidę braciô i sostrë pomogłë zeùsowi wëgrac walkã z dwùnastoma tytanami  i wrzucëc ich do tartaru lub ùkarac atlôs dzwigôł za karã  sklepienié  niebiesczé  po dzesiãciu latach walk ni béł to jednak kùnc walk wtedë  nastała gigantomachia w chtërne bògóm pòmagôł héros herakles pò ucemiãga gigantów na zemã wstąpił tyfon chtëren  pò  bitwie zeùs przëwalił wëspą sycylią pò kronosie władcą zostôł zeùs pòsejdon zostôł bògã mórz i oceanów a hades bògã  ùmarłëch bòga terô w ruinach w strzôdkù  znajdowôł  sã czedes metrowi złoti  pòsąg zeùsa trzëmającégò w rãkù  nike zrobił  gò fidiôsz zeùsa kòpia tégò z òlimpii óbecnie z bùdinków zachòwało sã kòlumn miono białogłòwsczé pòchòdającé òd grecczégò słowa katharós czësty bez skôzë do pòlsczi jimię to trafiło za przëczëną łacëzne je to sétme co do pòpùlarnote miono w pòlsce trzecé pòsród mion białogłòwsczéch noszoné przez kòle tës òsób jimię znané w pòlsce ju w strzédnëch wiekach w fòrmach kachna kata katarzena katarzyna katerzena katerzyna katuszka w dôwnëch pòlsczich dòkùmentach pòjawia sã òd xii w a co nômni od xv w przez pòstëpné stalaté znajdëje sã w pierszéj trójce nômili nadôwónëch mion białogłòwsczéch z wëjątkiem xix w czedë bëła ùwôżanô za jimię przestôrzałé jéj pòwrót do grupë nôchãtniéj nadôwónëch mion rozpòczął sã w latach xx w katarzëna zëskała wówczas wiôlgą pòpùlarnotã chtërnô terô ju nieco zmalałô niemniéj pòsrôd jimion nadôwónëch nowò narodzonëm dzôtkóm w r katarzëna zajmòwała plac w grupie jimion białogłòwsczéch katarzëna imieninë òbchòdzi gromnicznika gromnicznika strëmiannika strëmiannika strëmiannika łżëkwiata łżëkwiata łżëkwiata łżëkwiata maja séwnika séwnika lëstopadnika i gódnika rãcznô bala zwëczajno pòl szczipiorniôk ang handball zdrëszënowô wietew spòrtu zdrëszënowô gra graje sã w niã na całim swiece jistno przez białczi jak i przez chłopów w chtërny biorą ùdzél dwa karna pò miónkarzów kòżdô célã grë je wrzucenié le za pòmòcą rãków balë do brómczi procëmnika bala mòże bëc cëskónô pòpichónô łapanô ùderzónô i zatrzimiwónô miónkarze òkróm brómkôrzów ni mają prawa zrobic wiãcy jak kroczi z balą w rãkach co wëmùszô bieganié z kòzłowanim i wiele pòdaniów brómkôrz wëchòdzącë z brómkòwégò pòla stôwô sã zwëczajnym miónkôrzã i òbòwiązują gò tedë taczé samé prawa jak pòòstałëch miónkarzów zdrzódła rãczny balë mùszi szëkac w daleczi przeszłoscë grë taczé jak urania w stôrożëtny grecji herpastum w stôrożëtnym rzëmie czë fangballspiel w strzédnowiecznëch miemcach szlachòwałë za terôczasną rãczną balą są téż swiadectwa jistnieniô szlachùjącëch grów w strzédniowieczu we francji a téż westrzód grenlandzczich inuitów w xix wiekù bëłë téż wnetka taczé samé grë haandbold w danii hazena w czechach i na słowacji gandbol na ùkrajinie torball w miemcach i lokalné wersje w irlandii i ùrugwaju terôczasnô rãcznô bala ùfòrmòwała sã pòd kùńc xix wiekù w nordowi eùropie przede wszëtczim w danii miemcach norwegii i szwecji duńczik holger nielsen spisôł pierszé zasadë i regùłë terôczasny rãczny balë hndbold w rokù òpùblikòwôł je w rokù m jin sekùndë na przetrzëmanié balë czë zakôz bieganiô z balą pòstãpny zbiér zasadów grë òstôł òpùblikòwóny rujana rokù przez maxa heisera wedle niegò miała to bëc gra dlô białków barżi dlô nich przëjaznô jak dopiérze pòwstała wnenczas chłopskô nożnô bala ną datã ùznôwô sã za narodzënë rãczny balë w rokù zasadë grë òstałë rozszérzwioné przez carla schelenza chtërny wprowadzył przepisë barżi czekawszé dlô chłopsczi discëplinë pierszi mecz midzëpaństwòwi béł rozegróny séwnika rokù w halle miemcë aùstriô òb czas òlimpijsczich jigrzësków w amsterdamie w rokù pòwstała pierszô midzënôrodnô federacjô amatorsczi rãczny balë iahf pierszé mésterstwa swiata chłopsczich karnów tzw duńskô wersja i òsobòwëch tzw miemieckô wersja bëłë rozegróné w rokù w miemcach w òbadwùch kategòriach dobëlë gòspòdarze mésterstwa swiata białków rozgriwóné są równak òd rokù przez pôranôsce lat òba dwa fòrmë rãczny balë istniałë kòl sebie równak gra z ùdzélã miónkarzów pòmalinkù zanikała a wersja rozgriwónô przez miónkarzów stôwała sã corôz barżi pòpùlarnô òb czas latnëch òlimpijsczich jigrzësków w berlënie w rokù na żëczba adolfa hitlera przeprowadzono pierszi i jediny rôz miónczi rãczny balë na òdemkłim stadionie rozgriwóné òne bëłë bùtën na bòjiszczu ò wëmiarach x metrów nen ôrt rãczny balë nazéwôł sã feldhandball òstatny mecz reprezentacji miemców zgromadzył tës òbzérôczów co je do dzys rekòrdã frekwencji na meczu rãczny balë òstatné mésterstwa w feldhandballu òdbëłë sã w rokù w pòlsce spòrt w wersji miemiecczi òsobòwi zaczął bëc gróny w w szczipiornie dzysészi dzelnicë kalësza przez òficerów i i iii brigadë legionów pòlsczich internowónëch pò krizysu przësãgòwim stądka tej pòchòdzy pòzwa szczipiorniôk pòzwa ta je mni stosowónô do terôczasny wersji òsobòwi jiné zasadë grë bòjiszcze itp wersja nôbarżi rozkòscérzonô gôdô że legioniscë naùczëlë sã grac òd miemiecczich wachtôrzów ale ni ma na nią dowòdów we wspòminkach mòżna za to przeczëtac że leguny wykombinowali nową grę rãcznô bala pòkôzała sã na przełómanim xix i xx w w miemcach i w danii je mòżlëwé że jaczis z legionistów pòdzérôł jã prawie tam we wspòminkach pòjawia sã nôzwëskò majora grzmòta skòtnicczégò chtërny miôł zòrganizowac grã w szczipiornie ale téż kaprala antoniégò jarząbka gra rozkòscérzëła sã pòtemù westrzód żołnierzë batalionu pògrańcznégò chtërny w r dobëlë kòszarë w szczipiornie i tam stacjonowalë za rok narodzën rãczny balë w pòlsce ùznôwô sã rok reprezentantã pòlsczi rãczny balë je òd rokù zrzesz rãczny balë w pòlsce w rokù pòwstało international handball federation ihf chtërna czerëje terôczasno rozwijã discëplinë rãcznô bala òsobòwô wrócyła nazôt do programù òb czas òlimpijsczich jigrzësków w mònachium w rokù białczi startëją na òlimpijsczich jigrzëskach òd rokù w grze biorą ùdzél dwie zdrëszënë pò miónkarzów na bòjiszczu i rezerwòwëch miónkarze wëstãpiwùją na môlach célã grë je ùdostanié wiãkszi lëczbë brómków jak procëmstawnô zdrëszëna gòl je tedë czej bala przeńdze brómkòwą lëniã całim òbwòdã i mdze bënë brómczi mecz dzeli sã na pòłowë pò minut z minutową przerwą bala mòże bëc cëskónô pòpichónô łapanô ùderzanô zatrzëmiwónô miónkarze mògą dotikac balã wszëtczima dzélama cała òkróm pòdudza i stóp jeżlë miónkôrz nie kòzłuje balë mòże jã trzëmac le sekùndë leno brómkôrz znajdëjący sã w brómkòwim pòlu w òbrëmienim lënii metrów je zwòlniony z przestrzeganiô nëch zasad mecz zaczinô zdrëszëna chtërna dobëła balã pò cësniãcym mònetą miónkôrz ti zdrëszënë wëkònëje pòdanié do partnera z karna trzimającë jedną stopã na westrzódkòwi lënii bòjiszcza do chwilë czej bala òpùscy jegò dłonie miónkarze òb czas pòczątkù i wznowieniô grë mùszą przebëwac na swòjich pòłowach bòjiszcza miónkôrz mający balã mòże ją pòdac kòzłowac abò trzëmac nie dłëżi jaż sekùndë ni mòże téż wëkònac wiãcy jak trzech kroków trzëmającë balã pò dobëcym brómczi przez jedną ze zdrëszënów karno chtërne ją stracëło zaczinô zôs grã rzutã z westrzodka bòjiszcza czedë miónkôrz jednégò z karnów wëkònëje rzut do brómczi mùszi ùwôżac bë nie przekroczëc lënii znajdëjący sã metrów òd brómczi czej równak jã przekroczi je rzut wòlny dlô procëmstawny zdrëszënë w przëtrôfkù czej òbrońca naléze sã na swòjim pòlu brómkòwim òb czas òbronë sãdzowie diktëją rzut karny je òn wëkònywóny z òdległoscë metrów òd brómczi miónkôrz wëkònëjący rzut karny znajdëje sã sóm na sóm z brómkôrzã òbaczë téż minutë karë spòdlé rãczny balë dzecë mògą zacząc sã ùczëc ju w pierszi abò drëdżi klase spòdleczny szkòłë w midzëszkòłowëëch miónkach a téż miónkach òrganizowónëch przez òkrãgòwé związczi rãczny balë mògą ju brac ùdzél dzecë z iii i iv klasë spidleczny szkòłë wiekòwô kategòria wëznôczô górny limit wiekù miónkôrza w kategòriach pò ùkòńczenim wiekù juniora starszégò miónkôrze stôwają sã seniorama gdze nie òbòwiązywają ju ògrańczenia wiekòwé rãcznô bala môrcën kòszôłka pòlsczi filmòwi òperator i reżiser dokùmentalnëch filmów a téż scenarzista ùrodzył sã gòdnika r w krakòwie absolwent realizacji òbrazu na wëdzélu radia i telewizji sląsczégò ùniwersytetu w katowicach dzysô je wëkładowcą katowicczi filmòwi szkòłë jegò debiutancczi aùtorsczi dokùmentalny film takiego pięknego syna urodziłam dobéł czilenôsce nôdgrodów na festiwalach w krakòwie kazymierzu dolnym jednoczasno przëniósł téż wiele spiérków môrcën kòszôłka je równak przede wszëtczim filmòwim òperatorã wespółrobił m jin z bòrisã lankòszã czë magdaleną piekòrz robiącë dokùmentë stale wespółrobi z amerikańską telewizją hbo dwa razë dobéł nôdgrodã złotëch lwów za òdjimczi na festiwalu pòlsczich filmów fabùlarnëch w gdini pręgi rewers a téż bruny żabë na camerimage rewers je laùreatã czilenôsce nôdgrodów za dokùmentalné filmë midzë jinszima w lipskù berlënie chicago hugo tv award karlowych warach nyon krakòwie tampere trento teheranie jegò dokùmentalné filmë są prezentowóné na wiele pòczëstnëch festiwalach amsterdam mòskwa rotterdam waszington i jiné jakno filmòwi òperator je mòcnym przëstojnikã filmòwi stążczi ale bëlno rozmieje sã na cyfrowëch fòrmatach nôleżnik eùropejsczi filmòwi akademii stowôrë ùsôdców òbrazu fabùlarnégò filmù pòlsczi filmòwi akademii stowôrë pòlsczich filmòwców specjalizëje sã w specjalnëch òdjimkach lotniczich pòdwòdnëch z wëzwëskaniém alpinisticznëch techników zajinteresowania fòtografia alpinizm je żeniałi z natalią i mô córkã zofiã òd czile lat môrcën kòszôłka prowadzy ùczbë na czerënkù realizacjô filmòwégò òbrazu katowicczi szkòłë filmòwi prowadzył téż warkòwnie z reżiserii dokùmentalnégò filmù w łódzczi szkòle filmòwi a téż warkòwnie masterclass w berlënie jihlavie krakòwie kijowi pradze famu fabùlarny film dokùmentalny film trzë razë nominowany do paszpòrtów politiczi w kategòrii film za takiego pięknego syna istnienie òdjimczi do filmù rewers w rokù dostôwô titel artistë rokù miasta krakòwa w plebiscyce gazetë wëbòrczi kùlturalné òdlotë w nominowóny do ti nôdgrodë szabla to je bróń secznó długô co są zaliczo do kategorii bróni biôłi ùżëwało jã wójskó w stôrodóny czasë w pòlsce robiała wiôlgą zwënégã piąc wieków stosowônó bëła wé wójennô wëprawë szabla to bëło militarnô wëpósażenié w gòtowóscë na wójenã ricérzów pierszi szablã wëkónalë warkówó wëuczony mestré od broni w azje òeni bële zrãczny w wëkówony ze żelazła to bëło tak w piątim wiekù na naszi zemie sã pòkôzała dopiéro w szesnôstem wieku na zôczątkù szabla bęła jakô òsprzãt na gbùrsczi gospodarstwo we wójnã w pószëkù bëło wszëtkó zdatné do bitwë chłopsczi fórmacjô wënająti pierszé ùżëwale prostich szablã szabla òkózałô sã wëgodné w ùżëcô tedé wszëtcë ricérzé zaczôlé pósługiwac sã nowé spòsobë bróni szabla miała szchôlc długô na dzesãc centimétrów òstrzé mô strzédnô długòsc òsmëdzesãt centimétrów pòchwã je wëkónonô z drzewa i òbłożoné skórã wielé razã bòegatô òzdobionô céchùnk bùdowã szablé szabla z póechwã to dô rozmajité ôrtë szablé na terytorium pòelski nôwicy bëło pòelskô szabla bitewnô jinaczi nazéwônó węgierskô òna bëła w pòszëkù do bitwë òt pòłowe szesnôstegó wiekù aż do òsmënóstigô węgiekô bëła któtkô niewiôlgô przëdatnô dwójarz czãsto jã ùżëwale wëgódno sã z nią bëło jisc piechti i na kònno jachac ta szabla nôwiãcy ùżëwale za panowaniô stefana batorégò ta szabla miała zdebło krzëwizna strzédnô długòsc sétmëdzesãc centimétrów i dzesãc centimétrów ùchwôt wôdżi miała kòle jeden kilo i dzesãc gramów to bëło dosc wëgódné do dwigôni i do walczi szable przez lata zmiéniaò sã wiôlgòscã długòscã i w rozmajitim ksztôłce pózni jô bëła le do paradé i òzdobnô pòloce sã na wòjnë wëprawiale wolnoś szablã mùszelë wëwalczëc òt wrogò sã òbraniac dzys szabla nie je dlô célów militarnëch le do òezdobé i paradé ùżëwanô je do nôwiãkszich swiãtôw państwòwëch szabla òdbiérô kòżdi òficér pòlsczigò wòjskã posługiwac sã szablã je trudno nie kòżdi sobie drãdżi do tegò pòtrzeba wiele uczbë i z szëkã włodzimierz kwaśniewicz dzieje szabli w polsce warszawa tadeusz królikiewicz historia broni siecznej warszawa wojciech zabłocki szable świata warszawa s zbigniew sawicki traktat szermierczy o sztuce walki polską szablą husarską oświęcim s kùkówka czubatô z wikipedia kùkówka czubatô clamator glandarius to je ôrt ptôcha z rodzëné cuculidae spisënk zamkłoscë zamieszkùją jiberijsczi półòstrów pôłnié półòstrowù bałkańsczégò azjã mnijszą bwschód ë nordową afrikã pòpùlacje pôłniowo eùropejsczé zëmùją w pôłniowi africe na pôłnié òd saharë do pòlsczi przëlatëje z rzôdka czasã mòżna ją téż pótkac w jinszich krézach eùropë zapódny ë westrzédny wësmùkłi cało werazny czubk głowë i werazny schòdkòwóny ògón z biôłim òbrzeżeżenim czubk wiérzch i bòczi głowë szaré szëja ë piers żôłtawobiôłé wiérzch cała rdzowòòliwkòwi z biôłima plamkama chtërne czasã mògą bëc drobni a nieczedë twòrzą wiôldżé biôłi pòla charakteristiczny dlô sedzący abò lecący sroczi co mòże zmilëc na pierszi wezdrzatk spódk cała wiedno jednofarwny biôłi na szëji i gardle òchrowi nalot z daleka dozdrzelałi ptôch je szari a młodi mô cemnijszi ùbarwienié szëja ë piers so barżi apfelzynowi a lotczi i rzãdu rdzawòbruny gatënk nen pòdobny je do kùkówczi zwëczjany òd chtërny je równak wikszi i mô wãższi długszi ògón jéj szerszi skrzidła so mnij spiczasto zakùńczony w spòczinkù przëpòminają srokã le w pòrównanim z jéj cãżczim lotã kùkówka czubatô wiele lepij przemieszcziwô sã w lefce westrzód lesnëch gałązy i krzôków rëchù sã lekkò chùtkò ë bez wikszich przeszkòd nimò swòji pózwë rodzajowi i spòkrewnieni òdgłosë tegò gatënkù nijak ni przëbôczają kùkaniégò kùkówczi zwëczajny pòdobny so barżi do skrzeczeniô òkresliwany czasã jakno szczekani sroczi teritorialny spiéw samca to głëchi òpadający ki u szorstczé òdgłosë przëbôcziwają kakakarrkarr zawòłanié òstrzegawczi zbliżony je do głosu warnë krak sklëniący lasë lëscasti terenë òdemkłi ò pòjedincznëch krzach parczi ë aleje zamieszkùje niższi geògrafni szérze terenë z pniama i dãbama kòrkòwima pòdobnimado sawannë wrzosowiska z wësoczima krzama zarostë òliwny a téż òbrzeża òsedli wkół chtërnëch nalézc mòżna parczi gniôzdo lãgòwi cezożëwicel skłôdający jaja wnetka wiedno w gniôzdach ptôchów krukòwatëch robi to samica gapë sójczi warny sroczi sroczi mòdrawi a w africe téż błëszczaków zôden z nëch gatënków nie mô swiądë że w swim gniôzdze wesôdô jedno abò czile cëzëch jôj kùkówczi jéj pisklãta wëzdrzą wnetka tak samò i òdzëwają sã na ôrt przëbliżony do młodëch gòspòdôrza młodé òbù gatënków w jednym lãgù wëchowùje sã zgòdno wënikù to z tegò że wiôldżi krukòwati przënoszą swym dzôtkòm na teli wiele jestkù że starcza gò dlô swòjich i adoptowónëch młodëch to samica kùkówczi czubati równak bë znikwiec kònkùrencjã w przëbrónym lãgù sama nikwi abò wërzucô jôjka gòspòdarzi zachòwanié rozrodczi je pòdobny do lãgù kùkówczi zwëczajny chòc ta drëgù za gniôzda zastãpczi wëbierô lãdżi warblowatëch a jéj pisklãta wërzucają swòje przëbróné rodzeństwò abò jaja z gniôzda bò rodzëce warblowatëch zaòstałebë z karmienim swòjich piskląt ë kùkówczëch skłôdô kòl jôj kùkówka w kòżdim gniôzdze skłôdô czile jôj w procemnoscë do kùkówczi zwëczajny krukòwati so wikszima rodzëcama i przënoszą wicy jestkù jaja so wësôdiwóné òd do dniów w jednym gniôzdze je do trzech piskląt kùkówczi czubati pòchôdającëch prôwdobòdobnie òd różnëch samic pisklãta òpùszcziwają gniôzdo pò kòl dniach co lubi jesc kùkùwka czubatô wiôldżi òwadë i jich larwë mnijszi krãgòwce dieta òbù kùkówków zwëczajny ë czubati je pòdobnô chòc na drëgù łapie wiãkszi stawònodżi a jéj pisklãta w gniôzdze karmioni so szczątkama ùpolowónëch krãgòwców czej wrócą z zëmòwiska przëlôtają nôczãscy do sklëniącëch lasów chòjnowëch gdze szëkają żëwiącëch so chòjanama włosatëch wąsewniców chtërne akùratno te wëchôdają ze swëch môlów zëmòwaniégò westrzód wiôldżich òwadów łapią wôżczi i skôkôłczi mògą też chwëtac môłi wieszczórczi w pòlsce òbjãti scësłą òchroną gatënkòwą a téż wëmôgający òchronë czinny òbaczë tëz przëpisë wilkòwór tasmańsczi wilk wòrkòwati abò tasmańsczi thylacinus cynocephalus wëmarłi gatënk ssaka z rodzëznë wilkòwòrowatëch nôwiãkszi drapieżny torbôcz dzysészich czasów pierwotnie wëstãpòwôł na terenach aùstralii ë nowi gwinei òstôł wëparti blós do terenów tasmanie gdze wëdżinął w xx wiekù béł òstatnim przedstôwcą gatënkù thylacinus w czasach przedhistorycznëch wëstãpòwôł na tasmanie a też na całim òbszarze aùstralie a też nowi gwinei wraz z przińdzeniém òsadników do aùstralie ë sprowadzeniém bez nich psów dingò òbszar jegò wëstãpòwaniô scygnął sã blós do sami tasmanie po przëcygniãcô na tasmaniã eùropejczyków uznóny za szkòdnika i baro jintensywno tãpiony òstatni òsobnik na wòlnoscë widzióny w roku òstatni znóny òsobnik samica pôdł w w zoo w hobart òd tegò czasu òsoblëwie òd lat jaczis niepòtwierdzony szlachë bëtnoscë zwiérzãca taczié jak zeznania swiôdków niewërazny tropë czë niewërazny òdjimczi dałë asumpt teòriom że òdòsobnionô pòpulacja przeżëła w niedostępnëch górsczich rejonach tasmanie jeszcze co najmniéj do lat xx wiekù ùtwòrzenié na znacznëch òbszarach scëłégò rezerwatu a do te liczne ekspedycje nie przëniosłë równak żôdnégò gwësnégò pòswiôdczenégò przetrwania wilkòwòra tasmańsczégò òficjalno òstôł uznóny za gatënk wëmarłi przez iucn w rokù w latach pózniészich w òdludnëch regionach wëspë znajdowano tropë mògące nôleżec do tegò zwiérzãca nie widzano równak nigdë samëch zwiérząt terôzka pòdijmòwóné sã próbë sklonowaniô na spòdlim materiału genetycznégò pòbrônégò z zakònserwowônëch tkanek zwiérzãca niestetë tkanczi òstałë zakònserwowóné w fòrmalënie chtërnô pòcãła dna na môłé kawôłczi nôwiãkszé nôdzeje pòkłôdô sã w jedurnym egzemplarzu zakònserwowônégò w alkòhòlu szczéniãcia szanse na realizacjã tegò projektu ni są równak wiôldżi w môju aùstralijskò amerykańsczi karno naùkòwców pòinfòrmòwało ò wëizolowaniu i wszczepieniu do embrionu mëszë fragmentu wilkòwòra tasmańsczégò wëizolowany fragment nôleży do genu cola i òdpòwiadô za twòrzenie tkanczi chrzãstné dołączëlë do niegò fragment kòdujący mòdré barwnik w efekce òbserwacjë zauważono aktywnosc genu i òbecnosc mòdrégò barwnika zwiérzã nocné pòlowało m jin na kangùrë i wòmbatë chùdzy do jegò pòtencjalnëch òfiar zarechòwano też òwce ale wedle terôzka przëjimané teòrii òpùblikowany na łamach zoological society of london s journal of zoology tigris tasmańsczi béł za môłi bë pòlowac na te zwiérzãta rekònstrukcja szczãczi zwiérzãca pòkazëje że miała òna za môłą sëłã nacëskù do zabica òwcë przëpisë thylicine exonerated jaws couldnt kill sheep chałëpnik wãgòrznik szëplôrz kòrmòrón phalacrocorax carbo ptôch wòdny z cémnyma blós czôrnyma piórama z trochã zelonym a niebiesczim sklëniém cało je wedłużony dzób mòcny z hakòwatim kònca pólce pòłączony plewa pławną z òstryma pazurama chtërnyma chwitô sã gałązów w ùszłoscë chałëpników bëło mniéj a żëłë leno na sztrądze bôłtu òb lat je iich corôz to wiãcy a terôz są też na sztrądze jezór tak je dlôte że w jezorach òb lëdzką dzejacelnosc pòjawiło sã wiele małé rëbë a te je tak je żercy są ptôchë to je dokóz że kóżdi skùtk mô swòjã przëczënã że lëdzczé wtrącywanie w nôtërã mùszi bëc baro dobrzé przemëszlëwóny chałëpniczi chãtno jedzą tilkò rëbë są to monofagi i ichtiofagi òb dzyń zeżrą ók kg rib nôbarżi szmakają jima te rëbë chtërnych w jezórze je naôjwiãcy tj ùkleje òkónczi płotczi rëbôcë ùwôżają chałëpnika szkòdnikã bez to że wëjôdô dobrą rëbã a chalëpnik nie wëjôdu wiôldżi rëbë leno tą małowôrtną pòmôgô w nën spòsób zrobic plac we wòdze jezora dlô wiôldzi rëbë pòtimù ti co chwitają rëbë na jezorze mają wiãkszą redotã a nie kłopotë z ptôchama chałëpnik je òbjãti òchroną czãsto mòżemë òbôczëc chałepnika sedząc na drzéwie abò sztrądze ze szérok rozłożonyma skrzidłama tak je dlôtë bò òn mùszé je wësuszëc jegò pióra stają sã mòkré w rozszlachòwanié do piórów inszëch ptôchów jegò nie są òbtłuszczałé mòkri pióra są cãższé a të ptôch mòże pikòwac głãbok w wòda chałëpnik bùdëje z wietewków gniôzda na drzewie krótkò jezór czãsto je to widzec np kòl jezora wdzydzczégò pò biôłëch òd lóntów kikutach zniszczonëch drzéw ptôszëca skłódu jajów a pò dniach wëkluwają sã młodé pisklóczi są nadżi slepé i dopiérze pò czile dniach dostówają cémné pùch staré ptôchë żëwią pisklaczi trochã przęrobionyma przëtrówionyma rëbama a w dzobach prznószają wòdã artëleriô óznôczô wòskò z kanónama w europie ùżiwóné òt trzënôstigò wieku przëbëwszë z wënalézenié czôrnygò prochù to je chińsczi odkrëcé dokonałé w dzewiątém wieku to dô rozmajité ôrte broni artëlerijsczi môłô strzédnô i wiôlgô abò cãżkô nôprzód w sztërnôstim wieku wënalôzle cãżkô bróń strzelnô to wëpùszczô kùla przez wëbùch prochù wójskò artëlerijszczi mô wiele ôrtów bróni w sztërnôstim wieku ùżewale letkô rãcznô piszczel co miała drzewiany chwët i z żelazła wëlot òna mô kaliber sztërdzescësztëre milimetra i wôga òsem i pół kilo artëlerzista ùżëwôł ja do òbléganiô artëleriô mòże bombardowa célowac na pòwietrzé na wòdô na lùndzé letkô bróń artëlerijskô je hakownica artëlerzisté ùżëwalé jã w sztërnôstim i w piãcnastim wieku òni mòegle z niã drawòwac sprôwno schòwac sã i chùtkò w jã wsadzëc proch i kùle strzédnô bróń artëlerijskô to je kanóna na lawece óena sã dała cëgnąc kòniama abò włożëc na wóz na okrãt ùżiwónô bëła òt szesnôstigò wieku do sédmënôstigò wieku cãżkô bróń strzelnô to jé bombarda òna jé zdebło jinô formô lùfa jé òd stronë spódkã zmiészënô a ód wëlecënkô jé szerokô włodzimierz kwaśniewicz leksykon dawnej broni palnej warszawa david harding encyklopedia broni warszawa michał gradowski zdzisław żygulski jun słownik uzbrojenia historycznego warszawa michał bogacki broń wojsk polskich w okresie średniowiecza piotr chlebowicz ręczna broń palna w średniowieczu toruń jimiã chłopsczé pòchòdôjãcé z jãzëka łacińsczégò wëwòdzi sã òd słów nôleżący do marsa w ksãgach przëjãc do prawa miejsczégò w krakòwie pòd rokiem ódnotowóno to miono z pisòwnią marczin w strzédnëch wiekach òdnotowóno téż nôdôwóne również i dzis ùrobióné òd môrcëna przë ùżëcu tëpòwéj dla mión słowiansczich cząstki słôw jimię môrcisłôw wstrzód mion nôdôwónëch nowò nôrodzonëm dzôtkóm môrcën w rokù zajmòwôł môl w grëpie mión chłopsczéch bãdąc nôdónëm z nich białogłowsczim òdpòwiednikiem tegò miona je miono môrcëna môrtëna skandënawsczi òdpòwiednik môrcëna jaczim je morten nôwiãcy òsób nosi w danii òsób òraz norwegii òsób môrcën imieninë òbchòdzi stëcznika gromnicznika łżëkwiata łżëkwiata lëpińca lëpińca rujana rujana rujana lëstopadnika lëstopadnika lëstopadnika lëstopadnika gòdnika i gòdnika swiãtô katarzëna aleksandrijskô cs wielikomuczenica jekatierina ùr k zm k chrzescëjóńskô mãczenica jednô z sztërnastu swiãtëch wspòmòżycelów swiãtô kòscoła katolëcczégò i prawòsławnégò swiãtô katarzëna aleksandrijskô ùrodzëła sã prawdopòdobno kòl rokù pò christusu w aleksãdrii negò czasu stolëcë egiptu w królewsczi pògańsczi rodzënie jakno córka króla kùstosa ùdostała baro staranné i wszechstronné wësztôłcenié z òbrëmieniégò filozofii retoriczi pòezji mùzyczi fizyczi matematiczi astronomii i medicënë bëła ùwôżanô nié le przez wiôlgą mądrosc ale téż z òsoblëwi ùrodë a czej przëszedł dlô ni czas òżenieniô sã darmò szëkała bëńla jaczi bë pasowôł ji wëmôganióm nënka katarzënë zaprowadzëła jã tej do pòbòżnégò pùstelnika syrijsczégò mnicha znónégò z mądroscë i pasownëch doradów nen òpòwiedzôł jima dobrą nowinã ò zbawicelu swiata chtërny je bògã i panëje nad wszëtczima królama zemsczi zemi słëchającë przekònywający nôùczi pòbòżnégò pùstelnika òba dwa białczi mëmka i córka ùwierzëłë w christusa nawrócyłë sã na chrzescëjaństwò i pòprosyłë ò chrzest na chrzce córka dostała miono katarzëna co z grecczégò òznôczô czëstô pòtemù katarzëna òbôczëła we spikù zbawicela chtërny nazwôł jã swòją òblubienicą a ji rãkã òzdobił piestrzéniã to béł prawie misticzny zdënk katarzënë z bòsczim òblubieńcã wëchwôlóné dzysô w piesniach i mòdlëtwach kù czcë sw katarzënë w żëcym katarzënë przëszłë terô pòwôżné zjinaczenia przestało ceszëc jã bògactwò niewôżné dlô ni stałë sã zemsczé honorë ji nôblëższima stalë sã chrzescëjónie złożëła slub czëstoscë do smiercë czasë równak bëłë baro niekòrzëstné dlô chrzescëjónów naznaczoné bëłë jich krewawim przesladowanim wëwòłónym przez dekret cesarza dioklecjóna chtërny brzëmiôł wszëscë òbëwatele rzëmsczégò imperium mùszą skłôdac òfiarë pògańsczim bògóm na zôczątkù iv stalata wschòdnyma òbéńdama państwa do jaczich należôł téż egipt zarządzôł nôblëższi wespółprôcownik cesarza dioklecjóna maksencjusz chtërnymù w egipce téż przënôlégôł sã titel cesôrz béł òn fanaticznym pòganinã i baro dokładno pilowôł abë na pòdpòrządkòwiwóny mù òbéńdze z wiôlgą starą przestrzégóno cesarsczich ediktów katarzëna bùsznô òdmówiła złożeniégò kadzelny òfiarë cezar rozgòrzony ale liczącë sã z ùwôżanim katarzënë zwòłôł wiôldżé zéńdzenié filozofów z całégò kraju jich zadanim bëło przekònac katarzënã ò ji błãdze i ùdostac jã dlô pògaństwa katarzëna bëła równak nieùdżãtô i maksencjusz ùdbôł sobie żebë zdobëc katarzënã prosbą i òbietnicama razã z propòzycją żeńbë bezskùteczno tedë skôzôł jã na torturë mòrzenié głodã łómanié kòłã kùreszce wëkònóno dnia lëstopadnika w ji rokù żëcégò wërok karë smiercë przez scãcé mieczã swiãtô katarzëna wëapartnionô òstała przez włączenié ji w karno sztërnastu swiãtëch wspòmòżycelów i to jakno nôpòtãżniészô westrzód nich sztërnasce swiãtëch wspòmòżycelów sw arkadiusz sw barbara sw błażéj sw cyriak sw dionizy sw erazm sw eùstachi sw idzy sw jerzi sw katarzëna sw krësztof sw małgòrzata sw pantaleon sw wit kòl swiãti dorotë sw małgòrzatë i sw barbarë òstała téż zaliczonô do nôbarżi pòczestnëch i widzałëch dzewiców westrzód swiãtëch dzysô swiãtô katarzëna patronëje zôkònóm filozofóm teòlogòm ùczałim i sztudentóm adwòkatóm i notariuszóm lëteratóm i bibliotekarzóm drëkarzóm kòlejarzóm kòłodzejóm i kùczróm młënarzóm i piekarzóm białkóm slëbnicóm i dzéwczãtóm grzésznikóm lëturgiczny wspòmink òbchòdzony je w katolëcczim kòscele lëstopadnika prawòsławnô cerkwiô wspòminô mãczenicã katarzënã lëstopadnika gòdnika tj gòdnika pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza ji atribùtama są aniół dzecã jezës filozofòwie palmòwô wietewka kòło na chtërym bëła łómanô kòróna w rãkù krziż ksãga miecz piorën w ikònografii swiãtô katarzëna je pòkazywónô jakno młodô dzéwczã ò òsoblëwi ùrodze w kòrónie na rozpùszczonëch falëjącëch włosach w widzałi sëkni z ksãgą w rãce abò jakno mãczenica z atribùtama mãczeństwa zãbaté kòło miecz ù ji nogów leżi czasã głowa abò pòstacjô cesarza maksencjusza atribùtã katarzënë je téż zarãczinowi piestrzéń wkłôdóny ji na pôlc przez dzecã jezës je to symbòl misticznégò zdënkù z christusã m jacniacka swiãtô katarzëno chtërny miono noszã patronkò mòjô twòji sã òpiece szczególno dzysô pòlecóm i proszã cã żebës miã swòjim wstawiennictwã przed bògã wspierała i retowała we wszëtczich pòtrzébach mòjich i wëjednała mie łaskã wiernégò nasladowaniô cnót twòjich sprawi to ò droga mòja patronkò żebëm bògù dochòwała wiernoscë westrzód rozmajitëch przigòdów negò żëcô i zasłużëła sobie na łaskã szczestlëwi smiercë amen wôżczi odonata réga rabùsznëch òwadów są krótczé w pniu mają smùkłé cało wiôldżé òczë dłëdżi òdwlék i dwie pôrë skrzidłów czedë wôżczi są w sztãdze spòczinkù jich skrzidła są rozłożoné na bòczi abò są pòdniesóné do górë wôżczi są związóné z wòdowim strzodowiskã pònarwë żëją w wòdze dorosłé òsóbniczi żëją kòl zbiérnika z wòdą stojącą abò płënącą na swiece znónëch je kòl tësąców żëjącëch wespółczasno gatënków wôżków wëstãpùjącëch na wszëtczich kòntinentach òkróm antarktidë w eùropie wëstãpùje kòl a w pòlsczi gatënków wôżków długòsc cała wôżków òscyluje òd cm do cm jich rozłożoné skrzidła mają òd cm do cm do nôwiãkszich żëjącëch gatënków wôżków nôleżi anax strenuus głowa wôżczi je baro dżibkô òna mô baro wiôldżé rozbùdowóné òczë i krótczé makle ji gãbny aparat je grëzącégò tipù kroczné nodżi są dłudżé i smùkłé òdwlék wôżków zbudowóny z dzélów je dłudżi i cenczi samice wôżków są colemało mni ufarwioné niżlë samce ù samców na drëdżim segmence je baro złożony kòpùlacyjny aparat samice mają jajenkò służące do skłôdaniô jajów skłôdają je pòd wòdą abò w pòblëżim czãsto na płëwającëch abò zagłãbionëch roscenach wôżczi żëją òd miesąców do lat z czegò wikszosc pòd wòdą jakno rabùszné pònarwë jakno dorosłé lôtającé òwadë wiôldżi gatënczi wôżków żëją do miesąców wôżczi lôtają nôlepi z wszëtczich òwadów robią to chùtkò i cëchò jachtują na lôtajacé òwadë m jin na mëdżi i plujczi chwitają je nogama pòtrafią widzec w przód dargã lecënkù swòji òfiarë miészé gatënczi wôżków chòdzą pò roscenach i tak jachtują wôżczi nôleżą do ewòlucyjno nôstarszich westrzód terô żëjącëch òwadów prawôżczi z ôrtu meganeura i meganeuropsis bëłë nôwiãkszimi ze znónëch òwadów ò wiôldżich skrzidłach do mm abò mm dotądka na swiece mómë tësaców gatënków wôżków ich biologicznô klasyfikacjô òpierô sã na analizë skrzidłów dorosłëch pòstacëjów dzysdniowo żëjacé wôżczi dzelą sã na pòdrzãdë wëapartniómë jesz jinszich rzãdów znónëch z materiałów kòpalëch midze chtërnyma są czasã mómë téż trzecy pòdrząd anisozygoptera a mnidze nima wëmarłé wôżczi i dwa żëjacé w azja gatënczi żëwëch skamiałosców z ôrtu epiophlebia pònarwë òbù tich karnów anisoptera i zygoptera mają dzybrorérë ùkrité bënë òdwléka w pòlsczi wëstãpùją gatënczi scësłą òchróną òbjãté są czãscową òchróną òbjãté są bùlwnica abò stonka bùlewnô stonka łac leptinotarsa decemlineata chrząszcz z rodzëznë chrysomelidae szkódnik bùlwòwëch ùprôw bùlewnô stonka mô òwalny wëpùkłi sztôłt ji głowa nodżi i krzebt są żôłté na karkù mô czôrné plamë ji pòkrëwë są żółté na chternëch je dzesãc czôrnëch pasów òczë stonki są pò òbù stronach głowë bùlewnô stonka jé lëstë łodëdżi i kwiatë bùlwów bùlewnô stonka składô môłé apfelzynowé òwalné jaja w dosc wielny lëczbie kòl szt wiedno w spòdkù bùlewnëch lëstów cobë je òchronic przed słuńcã i deszczã z jaj wëchôdają pònarwë òne są niewiôldżé dosc grëbé i różewé na bòkù mają czôrné plachë na swiece znónëch je kòl tësąców żëjącëch wespółczasno gatënków stonkòwatëch wëstãpùjącëch na wszëtczich kòntinentach òkróm antarktidë w eùropie wëstãpùje ich kòl gatënków pòlsczi gatënczi stonkòwatëch òprócz bùlewny stonczi to m jin entomoscelis adonidis i melasoma vigintipunctata bùlewnô stonka pòchôdô z kolorado usa w eùropie pòjawiła sã w xix i xx wiekù przëwloklë ją òkrãtniczi na pòkładze òkrãta w latach bùlewnô stonka wëstãpòwała w pòlsce leno spòradëcznie zôczątk zmianë na lëchi zrëszëniô sã w tëch latach òna rozmieje zabic całi pòle z bùlwama bùlewnô stonkã mòże zniszczëc sã przez zbiérk pònarwë abò chemicznie nôtëralnym riwalã bùlewny stonczi je łówny bażant chtërny zjada ji pònarwë mòdlëtwa czinnosc kùltowô wystãpującô w wielu religijach pòlegô na sczerowaniu swòjich mësli do istotë abò istot mògącëch bëc abò bãdącëch przedmiotem kùltu bògòwie swiãté janiołë mòdlëtwa je czinnoscią kùltową charakteristiczną dlô wiele religijów pòlegającą na wëznôwanié do bóstwa pòchòdzącô z praktik magicznëch i pòczątkòwò miała fòrmã zôklãcia chtërne wedle wiérzeń pòsiadało mòc òddziałiwaniégò na rzeczëwistosc za pòmòcą słów za skùteczny dzél zaklãcia mòdlëtwë ùchòdzëłò wëmawianié miona wzëwanégò bóstwa pòtemù pòwstałë jinszi ôrtë mòdlëtwë np dziãkczënné dzysô nôczãsczi mòdlëtwa łączy w sobie wszelejaczi cechë wezwanégò prosbã podziãkòwanié hołd itd aktë mòdlëtewne są pòwszechné we wszëtczich religijach chòc mòdlëtwa mòże przëjmòwac fòrmã personowé gôdczi z istotą bòską to w wiele religjiach ùształtowôł sã pewien kanón mòdlëtw chtërnëch spisënk je dokładné òpisónô i przekazywónô w taczé fòrmie wëznôwcóm w chrzescëjaństwie mòdlëtwa je kôrbiónką z bògiem personowim przez zwróceni sã do niégò w prosbie dzãkòwnoce czë adoracëje chrzescëjónie ùczą sã mòdlëtwë ód proroków swiãtëch a przede wszëtczim òd jezusa chtërne wg ewanielie za żëcé wiele razy zwrôcôł sã do bòga i przekazywôł słowa mòdlëtwë swòjim ùcznióm mòdlëtwa je rozmòwą duchòwą w chtërné chrzescëjónie mòdlą sã téż w kòscele rzymskòkatolëcczim do swiãtëch ò wstawiennictwò ù bòga w pismie swiãtim je wpisónëch baro wiele wëjimków gdze lëdze zwrôcalë sã na mòdlëtwie do bòga nôwôżnieszy dlô chrześcëjón je przikład jezësa chtëren sã nie mòdlił blós mòdlrtwama liturgicznyma sënagòdzi ewanielie ùkazują nôm jak wëpòwiadôł głośno swòją mòdlëtwã òsobistą òd wzniosłégò błogòsławieństwa òjca por mt aż do trwodzi w getsemani por mk mòdlëtwa wespólnô mòdlëtwa personowô mòdlëtwa w chtërné dzãkùjemë mòdlëtwa w chtërné przeprôszómë mòdlëtwa w chtërné proszimë ò wëbaczenié mòdlëtwa w chtërné tcëmë bòga rozważanie meditacjô zwónô téż rozważiwaniém czë rozmëslaniém to ôrt mòdlëtwë pòlegający na czerowaniu do bòga swòich mësli zwrôcani sã do niegò w cëszi bez użëwóni wëùczonëch fòrmùł różańc cëkl mòdlëtw òdmôwianëch w òkresloné kòlejnoscë nabòżeństwò òdprawioné nôczãsci w rujanie òbczas chtërnégò òdmôwiô sã wspólnie różańc je to sznur z pôcórkama do rechòwaniô òdmawiónëch mòdlëtw mòdlëtwë gãbnë nôbarzi znóné to òjcze nasz zdrowas mario chwała òjcu pòd twòjã òbronã wierzã w bòga òjca loretańskô lëtaniô liturgiô gòdzënów akt wiarë janiół pańsczi kòrunka do bòżégò miłoserdza mòdlëtwë do swiãtëch np do swiãté katarzënë różańc abë mòdlëtwa bëła skùtecznô i miłô bògù pòwinna zdaniem wielu swiãtëch spełnia pewné spodleczné cechë łukôsz ewanielista wierny towarzysz i współrobòtnik swiãtégò pawła chtërnémù towarzisził w misyjnych wanogach pòdług tradycji wczesnochrzescyjańsczich je aùtorã trzecy ewanielji co pòcwierdzywo ireneùsz z lyonu kòl kòl i òrigenes a téż dzejów apòsztolsczich trzecy i piąti knédżi nowégò testamentu swiãti kòscoła katolëcczégò i prawòsławnégò nôstarszô wzmianka ò sw łukaszu znajdëje sã w lësce sw pawła do filemòna wers je téż wëmieniôny w lësce do kòlosn i w drëdżim lësce do timòteùsza te dwa lëste sã przëpisywóné swiãtemù pawłowi łukôsz nie należôł do karna dwanôsce apòsztołów jezësa tradicjò kòscélnô ùtożsômiô sw łukasza z aùtorã ewanielji łukôsza i dzejów apòsztolsczich wedle tradycji zawarti w pismach historyków kòscoła i òjców kòscoła swiãti łukôsz pòchôdôł z z antiochi syrijsczi z warkù béł lékarzã lëst do kòlosan iv miôł przëjic chrzest òbczas drëdżi wanodżi misyjny sw pawła apòsztoła kòl r n e i òstac jegò ùczniã béł razã z nim w rzimie macedonii i grecji béł jegò nôwiarniészim towarziszã pòdług przekazów sw łukôsz ùmarł w beòcji mającë lata plac jegò grobù nie je znóny za nôbarżi mòżlëwi plac pòchówkù ùwôżô sã eféz abò teby béł lékarzã pózdrôwiô waji łukôsz ùmiłowóny lékôrz kòl jakò dowód katolëczi ùczałi wskazëją że w pismach tradicyjnie mù przëpisywónych wëstãpùje wiele specjalisticznych terminów medicznych wëstãpùjących téż w pismach hipòkratesa czy galena jak głosy póz legeńda chtërny sladë spòtikómë pierwszi rôz dopiérze kòl r w pismach téòdora lektora sw łukôsz béł malôrzã ikònów przëpisëje mù sã aùtorstwò wielu ikònów w tim pòwszechno czczonégò w strzédnowiecznym bizancjum òbrazu marii theòtokòs czôrny madonnë czë wizerunkù matczi bòsczi kòstromsczi relikwie swiãtégò łukasza znajdëją sã w padwie w koscole pòd wezwaniém swiąti justinë w pradze w katedrze swiãtégò wita a téż w tebach w ikònografii swiãtégò pòkazëje są czãsto jakò malëjącégò abò piszącégò rogier van der weyden przedstawi gó na òbraze sw łukôsz malëjący madonnã óbczas pòrtretowaniô marii matczi jezësa atribùtama swiãtégò są wół zwój malarskô paleta papior i kamień wół abò celé ódnôszają sã do łukasza bò są óne zwierzãtama òfiarnyma a ewanieliô łukôsza przëpisywónô łukôszowi rozpòczinô sã òd pòwiôstczi ò zachariaszu òjcu jana chrzcëcela chtërny skłôdô òfiarã w swiątini pòr łk wedle tradycji béł lekarza dlôte czãsto je przedstôwióny w lekarsczi czôpce swiãti łukôsz je patronã szpańsczi introligatorów lékarzi chirurgów malôrzów rzézbiarzów grafików historików notariuszów i złotników wspòmnienié liturgiczné óbchòdzoné je w kòscole katolëcczim rujana w pòlsce mô rangã swiãta prawòsławnò cerkiéw wspòminô swiãtégò apostoła ewanielistã dwùkrotnie rujana tj rujana pòdług kalãdôrza gregóriańsczégò i stëcznika tj stëcznika pòdług gregóriańsczégò kalãdôrza józef kalasancjusz abò kalsanti szp josé de calasanz znóny téż pòd zakònnym mionã jakò józef ód matczi bòżi łac josephus a matre dei ùr séwnika albò w perlata de sal w aragònii ùm zélnika w rzimie hiszpańsczi dëchòwny katolëcczi założëczel i pierszi general zakònu pijarów sp albò schp refòrmator òswiatë swiãty kòscoła katolëcczégò ùrodzył sã w niechtërné zdrzódła pòdôwają rok w gmina peralta de calasanz w hiszpanii w rodzënie szlachetnégò rodu panów na calasanz jegò òjcã béł pioter casalanz matką maria gaston pò nôùce ò w miesce estadilla zaczął sztudiowac prawò i filozofiã na ùniwersytece w lerida dali ùcził sã w i acla ge henares miészé swiãcenia przëjął gòdnika a swiãcenia kapłańscy gódnika i òstôł sekretarzã biskùpa kacpera de la figùea w jachôł do rzimù gdze nastąpiła jegò chow przemiana na spòtkôł dzecë z biédnych rodzënów òdrzuconé na margines spòlëznë w w zakristeji kòscoła sw dorotë òtemkł pierszą w eùropie pùbliczną szkòłã chódzëłë do ni dzecë biédné i te z bogatych rodzënów rozrôstała sã wspólnota zbierającô fùndusze na prowadzenié szkòłë w kùńcu w rokò józef kalasancjusz pòstanowił założëc zakònną wspólnotã pòd nazwą w papież grégòr xv pòdniósł kòngregacjã do zôkònu ò slëbach ùroczëstich a józef òstół generôlã zgromadzeniô józef kalasancjusz wprowadzył rewòlucyjny system nôùczi zakòdół ze ùczeń pòsôdô swòją godnoś zakôzôł stosowaniô twierdzącë ze  szkólny pòwinnë zachącywac uczniów do zdobywani wiédzë òpiar nôùkã na ókazywaniu serca i cerplëwòtë zamiast przymusu w rokù ùstalił że szkòła spòdlecznô mdze miała sztëre etapë i razã òsmë klasów ò numeracjë òd ósmi do pierszi nôbarżi zaawansowóny żle ùżiwô mieszkaniô chto w nim nie gôdô z christusã abò nie prôcëje dlô christusa samemù sobie służi a nié bògù chto w służbie bóga zapòbiégô ò gwësné kòrzëscë biada temù chto je złi póstrzód dobrich jak ùmrze w panu zakònnik co za żëcô nie prôcowôł dlô nioegò nie je czësti chto chùtkò nie wëpãdzô nieprzejacelów czëstoscë nie je pòsłëszny chto bãdącë zobowiązany pòstãpùje wedle gwësnégò sądë wiedzô zdobi zakònnika ale cnota kòronëje nie pòtrafi óbaczëc christusa chto nie pòtrafi cerpiec dlô christusa nie je przëjacelã bòga chto nie je z nim w mòdlëtwie w papież wëniósł gò do chwałë błogòsławionych a klémens xiii w wpisôł gò ùroczésce do katalogù swiãtëch w roczëznã smiercë pius xii ògłosył gò patronã wszëtczich katolëcczich szkòłów spòdlecznych wspòmnienié lëturgiczné òbchòdzoné je w kòscole katolëcczim w dies natalis zélnika janusz kòrczôk a tak pò prôwdze henrik gòldszmit abò ps stôri doktór albò pón doktór ùropdony lëpińca albò rokùw warszawie ùmarł w séwnikù rokù w pòlskò żidowsczi lékôrz pedagòg pisôrz pùblicysta i spòłeczny dzéjôrz teòretik i praktik wëchówaniô twórca òriginalnégò systemù prôcë z dzecama òpiartégò na partnerstwie smòrządnych procedurach i jinstitucjach a téż pòbùdzaniô samòwëchôwaniégò badéra swiata dzecy béł pionierã dzałaniów w dzedzënie diagnozowaniô wëchòwawczégò i prekùrsorã w dzejanich na rzecz praw dzecka człowieka w rokù zajinicjowôł pierwszé pismiono redagòóné w wikszim dzélu bez dzecë jakò żid pòlôch pòczuwôł sã do dëbeltny nôrodny jidentifikacjë major rezerwë służbë zdrowiô janusz kòrczôk ùrodzył sã w warszawie w zasymilowóny rodzënie jakò syn adwòkata i cecylië z dôdomù gãbicczi rodzëna gòldszmitów mieszkała przë sztrasy bielańsczi prôwdobòdobny plac ùrodzeniô w przeprowadzëła sã na krakòwsczé przedmiesce gdze prziszłi pisôrz mieszkôł ze swòjima starszima sostrą aną i starką ze stronë matczi emilią mila gãbicką w zamieszkelë na sztrasy miodowi gdze zajmòwale sétmë jizbów dali przë polacu krasyńsczich przë nowò senatorsczi òbecnie sztrasa mòliera na swiãtojersczi i na leszno m òd pòlowë lat kòrczôk chòdzył do szkòłë pòczątkòwi aùgùstina szmùrłë przë sztrasy freta a dali w rozpòczął nôùkã w òsmëklasowim liczącë z klasą wstãpną vii rządowim gimnazjum chłopsczim w zdôł maturã i rozpòczął szudia na wëdzôle lekarsczim cesarsczégò ùniwersytetu w warszawie na chtërnym sztudiowôł szesc lat pòwtôrzającë pierwszi rok kùrs w latach robił jakò pediatra w janusz kôrczôk jakò miejscowi lékôrz kòrzëstôł ze słuzbòwégò mieszkaniô na terenie szpitala i swoadcził pòmòc chòrim w kòżdi chwili prowadzył priwatną praktikã dzãka rozgłosowi jaczi zdobił pòwiescą dzeckò salonu stôł sã znónym i pòszëkiwónym pediatrą pò wëbùchù i swiatowi wòjnë òstôł pòwòłony do rósczi armië ùrlopòwóny z wòjska pò chòrobie w béł lékôrzã w przëtułkach dlô dzecy pòd kijowã miôł téż kòntakt z wëchównym domã dlô pòlsczich knôpów w kijowie w pòłowie kôrczôk wrócył do warszawë do dôdomù dlô serot janusz kòrczôk zadebiutowôł w séwnikù pòd kriptonimã rik w tigòdnikù satiricznim kòlce béł m jin współaùtorã pisôny bez karno sensacyjny pòwiescë lokaj ód razã bëło ich bez ód pòblikùòjącë w wãdrowcu cykl felietonów pòd titlã dzecë i wëchòwanié zaczął ùżëwac pòwszechno znónégò pseùdonimù janusz kòrczôk midze latama pòblikòwôł w tigòdnikù czëtelniô dla wszëtczich m jin w ódcynkach swòją pierszą pòwiesc dzecë ùlicë samòdzelné wëdónié ksążkòwi pòwiescë ùkôzało sã w dlô dzecy napisôł m jin mòszki joski i strule józczi jaszczi i franczi sława król macusz pierszi król macusz na bezdludny wispie bankructwò môłégò dżeka prawidła żëcô kajtusz czarodzéj ùparti knôp żëcé ludwika pasteùra lëdze są dobri i trze wëprawë herszka jiné znóné pùblikacje to m jin jak kòchac dzeckò prawò dzecka do szacunkù sóm na sóm z bògã czedë zôs bãdã mółi i pedagògika żartobliwo kôrczôk béł zwòlennikã emancypacjë dzecka i pòszanowaniô jegò praw chcôł òrganizowac spòłeczeństwò dzecy òparté na zasadach sprawiedlëwòtë równych praw i òbòwiązków w kòrczakòwsczich placówkach bënowé żëcé òrganizowałë taczé jinstitucje jak sejm dzecny parlament sąd i redagòwónô w nich prasa béł wëkładowcą w i wòlny wszechnicë pòlsczi razã ze założił i prowadzył w latach dlô zëdowsczich dzecy w warszawie òd janusz kòrczôk współtwòrził téż drëgą instytucjã dlô pòlsczich dzecy nasz dom zakład wëchòwawczi nasz dom w pruszkòwie ted wie placówczi bëłë przeznaczoné dlô dzecy w wiekù lat realizowałë nowtorską kòncepcjã samòrządny spòleznë z własnyma institucjama jak sejm sąd gazéta system diżurów òpieka dzecy nad dzecama notariat kasa pòżëczkòwô spòrtowé klubë kòłkò òrganizacjë pòżëtecznych rozrowków òbczas òkupacjë nosył pòlsczi wòjskòwi mùndur i nie aprobòwôł dyskriminacyjnégò òznaczaniô żëdów òpaską z gwiôzdą dawida w òstatnych trzech miesącach żecégò maj pòczątk zélnika pisôł pamiãtnik òstatny zapisk w pamiãtnikù datowóny je na zélnika pamiãtnik kòrczôka pierszi rôz béł òpùblikòwóny w warszawie w rokù dom serot kòrczôk robòtnicë m jin stefaniô wilczińskô natalia pòz róża lipiec jakùbòwskô i róża sztokman azrilewicz i kòl wëchòwanków òstalë wewiezony do òbòzu zagładë w treblince òbczas tzw wiôldżi akcjë likwidacyjny warszawsczégò getta stałi sã tò chiba sénika pòsmiertnie òstôł òdznaczony krziżã kòmandorsczim òrderu òdrodzenô pòlsczi władysław i łokietek ksãca brzeskò kùjawsczi król pòlsczi w latach béł sénã kaca kùjawsczégò kadzmiérza i jegò trzecy białczi eùfrozynë córci kaca òpòlskò racybòrsczégò pò tim jad stôł sã dozdrzelałi łoczetk razã z bratã kadzmiérzã òbjął rządë na kùjawach i zemi łãczicczi a pò smiercy leszka czôrnégò jegò brata przejął téż zemiã sieradzką r w gromicznikù r razã z bòlesławã ii płocczim i bratã kadzmiérzã dobéł na henrikù iv probùsã ksica wrocławsczim pòd sewirzém i na pół rokù zajął karków òstôł stąd jednak wëgnóny przez henrika iv chërnëmùmieszkańcowie miasta sprzijalë barżi łoczek ùtrzimôł jednak zemiã sandomierskã i pòzëskôł sobie pòpiarcé tamtészégò możnowładztwa i mieszczaństwa zawôrł téż pòrozumienié z królã wągrów andrzejã iii chtërny òżenił sã z bratanicą łoczetka sojusz ten ókôzôł sã dlô łoczetka barô wôżny bò w r do môłopòlsczi wkroczëłë wòjska czesczé wacława ii andrzéj iii przësłôł tedë wòjska czedë wacłôw ii ùmòcnił sã w krakòwie i zëskôł pòpiarcé môłopòlsczégò możnowładztwa i duchowieństwa wëpôrł łoczetka z sandomierza a dali zmusił gò do zrzeczeniô sã roszczeniów dlô môłopòlsczi i złożenia hołdu lennégò w r w kaliszu przemisł ii kaca wiôlgòpòlsczi władisłôw łoczetk i jegò brat kadzmiérz zawarlë razã z arcybiskùpã gnieznieńsczim jakùbã swinką tajny układ procem wacławòwi ii òstôł òn przëpieczãtowóny zdënkã łoczetka z jadwigą córką bòlesława pòbòżnégò kalësczégò półostrą przemisła ii nie wiadomò jaczé pòstanowienia zawierôł ten ùkłôd ale prôwdobòdobnie dzãka niemù doszło do kòronacjë przemisła ii r chtërna nie widzała sã branderbùrczikóm z jich inspiracjë w gromniczniku r przemisł ii òstôł zamordowany tedë łoczetk wëstąpił ò spôdk pò przemislu ii ale to samò uczynił téż henrik głogòwsczi w kùńcu òbaji zdecydowelë sã pòdzelëc spôdkã łoczietkòwi przëpadło ksãstwò kalisczé i strzódkòwô czãsc wiôlgòpòlsczi z gnieznã i pòznaniã w tim samim rokù zajął téż pòmòrzé pòrénkòwé co znacząco wzmocniło jegò pòzycjã jegò nieùdolnô pòlitika bënowô w wiôlgòpòlsce sprawiła że tamtészé mòżnowładztwò zôs poparło henrika głogòwsczégò chtërny cesził sã sympatią dëchùwieństwa bezmòcny łoczetk na chtërnégò biskùp pòznańsczi andrzéj zaremba rzucył w r klątwã chcôł retowa swòją pòzycjã i zawôrł układ z wacławã ii òdstąpił mù swòje prawa do môłopòlsczi i zemi sandomiersczi co doprowadzëło do bùntu rycerstwa procem łoczetkòwi kòrzistającë z òkazjë wacłôw ii zajął wiôlgòòlskã i w r kòronowół sã na króla pòlsczi łoczetk wëjachôł z kraju ale òstawił na kùjawach białkã córkã i dwóch sënów chtërnëma opiekował sã mieszczanin gerka timczasã łoczetk ùdôł sã do rzimù gdze zabiegôł ò protekcjã papieża bònifacégò viii niechętno nastawionégò do cesarza i pòpierającégò gò wacłôwa ii pózni łoczetk wëjachôł na wãgrë gdze związôł sã z andegawenama walczącyma procem wacławòwi ii ò kòrónã czej andegawenowie karól robert dobéł w ti rozgrywce udzielił łoczetkòwi pòmòcë i w r kaca wrócył do kraju òpanowôł zemiã sandomierską a pò śmier wacława iii zniechãconé do czeszczich rządów mòżnowładztwò môłopòlsczé poparło łoczetka chtërny ju rëchli zdobił wawel pòdobno zachowek sã mieszkeńce kùjawów zemi łãczicczi i seradzczi a téż pòmòrzégò gdùńsczégò skòmplikòwała sã sytuacja w wiôlgòpòlsce gdze łoczetk mus ził rëwalizowac ò wpłiwë z henrikã głogòwsczim czedë łoczetk walcził na pòmòrzu procëm swiãcom mòżnowładcóm związanym z branderbùrczikama niemieccy mieszczaństwò krakòwa pòd wòdzą wójta alberta i biskùpa jana mùskatë rozpòczãło bùnt r arcybiskùp gnieznieńsczi jakùb swinka pòpierający łoczetka wëtocził tedë mùskace proces kanoniczny i zwiesył gò w czinoscach czedë łoczetkwalcził w môłopòlsce branderbùrczicë zaatakòwelë pòmòrzé gdùńsczé łoczetk nie mògącë sóm interweniowac zwrócił sã ò pòmòc do krziżôków òni pòpiarlë branderbùrczików ale sami zagarnął te zemie łoczetk próbował pertraktowac ale bezskùteczno pòza władanim łoczetka òstôwała dali wiôlgòpòlska gdze nieùdolné rządë sprawòwało piãc sënów henrika głogòwsczégò doszło tam do bùntu ricerstwa chtërny wëbrało władcą łoczetka a jakùb swinka zagrozył młodim głogòwczikóm w r łoczetk przëjachôł do wiôlgòpòlsczi pòkònôł bùnt mieszczanów pòznańsczich na czele z wójtã przemkã i òbjął rządë nad tą dzelnicą kadzmiérz wiôldżi ùrodzył sã łżekwiata r w kòwalu jakò nômłodszi syn ksãca i òjc przërëchtowiwôł młodégò kadzmiérza do jegò prziszłich òbòwiązków starszi òtôczalë gò trosklëwą òpieką bò dosc chùtkò ùmarlë jegò bracynowie a sostë ni mògłë bëc nôstãpcziniama tronu w r ùmarł a kadzmiérz zwóny pózni wiôldżim przejął pò nim rządë jegò kòronacja na króla pòlsczi òdbëła sã w tim samim rokù na pòczątczi panowaniô bëłë baro trudny państwò bëło rozbité jistniała téż grozba atakù ze stronë mòcniészich sąsadów òstatny z dinastië mùsził skòncentrowa sã na pòlitice zagrańcowi nôpierwi przedłużił rozejm z chtërny wrgasł maja r dali pòrozmiôł sã z wittelsbachama władającyma branderbùrgią na kadzmiérz òddòł pòmòrzé krziżôkom w wieczistą jamùżną w zamian zyskôł kujawë i zemiã dobrzińską w ji stórich grańcach w tim czasu kadzmiérz wiôldżi òdniósł pierszi pòwôżny sukces diplomaticzny za tës kòp prasczich groszów wëkùpił zrzeczenié sã przez czesczégò króla jana luksembùrsczégò pretensjë do pòlsczi kòronë w r zôs doszło do eskalacjë problemù z krziżôkama zawarti rëchli kòmpromis nie zdowôlôł żodny ze strón dlóte zwrócële sã ò pòmóc do papieża w neùtralny w ten czas warszawie béł zòrganizowóny proces arbitrażowi przed legatã papiesczim wirok nakôzywôł krziżôkom zwrócëc pòlsczémù gdùńsczã pòmòrzé zeiã chełmińską brzeską dobrzińską i michałowską a téż zapłacëc pòlsce òdszkòdowanié i pòkrëc kòsztë procesu wpłiw krziżacczégò zôkònu bëłë jednak na tëli mòcné bò niedługò pózni òstôł zawieszony òstateczno òbie stronë pòrozumiałë sã i zawarłë mir w kaliszu wedle ùkładu zôkòn zwrôcôł kujawë z zemiądobrzińską a kadzmiérz wiôldżi ùstãpòwôł z pòmòrzégò wcyg jednak titłowôł sã władcą pòmòrzégò i zemi chełmińsczi w latach kdzmiérz wiôldżi òpanowôł wiãkszosc włodzmiersczi w r ùgruntowôł swòją pòzycjã na mazowszu a w r wzął ùdzél w pòdzale rusë włodzmirsczi ùzëskùjącë m jin włodzmiérz nie ùdało mù sã jednak òdzëskac szląska i gduńsczégò pòmòrzégò w bënbowi pòlitice kadzmiérz wiôlkdżi próbòwôł scentralizowac państwò i wzmòcnic swòją władzã zaczął kształtowac administracjã centralną ùjednolicył prawò wrprowadzającë statutë dlô i dbôł ó rozwój miastów nadôwôł mijsczi prawa nowim òstrzódkom w tim bidgòszczë dbôł ò rozwój òswiatë czegò przikładã bëło pòwòłanié przez niegò w r a téż wzbògacył skarbc królewsczi kadzmiérz wiôldżi ni miôł legalnégò sëna ju w r wszedł w sojusz z wãgiersczima dzãka czemù zyskôł jich pòpiarcé ceną tegò bëło ùstanowienié dlô nich nastãpstwa tronu pòlsczégò jakbë król ùmarł i ni miôł pòtomka nastãpcã tronu pòstãpną tegò tipù deklaracjã zawarlë w t pòcwierdzającë prawa andegawenów do tronu pòlsczégò rok pózni pò pòlowaniu kadzmiérz iii wiôldżi ùmarł w winikù tegò na pòlsczim tronie zasadła nowô dinastia wùlkan z miono rzimsczégò bòga ògnia plac na pòwierzchni zemi z chtërnégò wrdobiwô sã wùlkaniczné gazë solfatar mòfetë fùmarole i materiôł piroplasticzny terminu tegò ùżiwô sã téż jakò òkreslenié fòrm terenu postał ich bez dzałanlosc wulkanu chòc barżi pòprawné są taczé terminë jak góra wulkanicznô stożk wùlkaniczny kòpùła wùlkanicznô czë wùlkan tarczowi aktiwnosc wùlkanicznô zmieniwô sã z czasã òbserwòwónô aktiwnosc wùlkanów ùmòżliwiała wprowadzenié ich pòdzału na wulkanë szacëje sã że w òstatnych tës lat na zemsczi kùli czinnych bëło wùlkanów w tim czasu bëło erupcjow dzys dnia liczbã czinnych wùlkanów szacëje sã na kòl wiãcy jak pòłowa z nich je na òbszarze lądowim òkróm tegò mòżna spòtkac czile tesący nieczinnych wùlkanów na lądze i pôradzesąt tësący pò wòdą jiny pòdzôł bierze pòd ùwôgã plac z chtërnégò wëpłiwô magma wëróżniwô sã wùlkanë wùlkanë różnią sã dominującym rodzajã materiału jaczi sã z nich wëdobiwô efektã intensywny dzaalnoscë wùlkaniczny je kaldera krater pòwstałi òbczas za baro gwałtowny erupcjë wùlkanu albò pò zapadniãcu sã stropù kòmòrë wùlkaniczny tradicyjnie lëdze uważalô że wùlkanë na zemi grëpùją sã na òbszarów górotwórczoscë alpejsczi chóc je wiadomò téż że wëstãpùją téż wùlkanë z nima niezwiązóné nówiący czinnych wùlkanów lądowich je w tzw ògnistim piestrzeniu pacyfikù rozcygającym sã wkół òcenau spòkòjnégò w ti strefie je wicy jak czinnych wùlkanów lądowich na zemi z chtërnych nôwiãkszi jes òjos dl salado w chile dzysô wiadomò ze dzałanosc wùlkanicznô grëpùje sã w trzech zortach òbszarów strefach spreadingu strefach ë i tzw  plamach gòrących mauna loa nôwiãkszi czinny wùlkan na zemi masiw tamù pòdmòrsczi òcean spòkójny kòl tësący km kwadratowich pòwierzchni m wësokòscë wëgasłi òjos del salado   chile  argentina m n p m wëgasłi llullaillaco   chile argentina m n p m antofalla   argentina m n p m lascar   chile m n p m cotopaxi   ekwador m n p m kilimandżaro  szczit kibo tanzaniô m n p m òrizaba   meksyk m n p m wùlkanë mòżna téż nalezc téż na jinëch òbiketach ùkładu słonecznégò pòsôdających atałą pòwierzchniã atéż dostatecznie mòcné bënowé zdrzódła cepła terô abò czedës wëgasłé wùlkanë są na marsu znajdëje sã tam téż nôwiãkszi znóny wùlkan òlimpùs mòns i wenus a współczasnie aktiwné na io ksãżëcu jowisza na niebiesczich całach zbùdowónych w wiãszoscë z lodë czili lodowich ksãżëcach planetów a téż zapewno na plutoidach mògą wëstãpòwac wùlkanë lodowé tzw kriowùlkanë taczé twòrësą zaòbserwòwóné na enceladuse i chiba téż na titanie òba cała sã ksãżëcama saturna wëstãpòwanié wùlkanów na zemi je zwiążóné ze zserą górotwórczoscë i z òbszarama aktiwnych związk tëch zjawiskow tłumaczi teòriô tektoniczi płitów litosferë w placach gdze jedna płita litosferë zagłãbiô sã pò drëgą wùlkanë pòwstôwają wzdłuż jich keńtë na kòntinence i wdłuż òceaniczych rówów np wëbrzeżé eùropa pôłniowô wëspë japòńsczi filipinë wùlkane póòwstôwają téż w placach rozsëwaniô sã płitow litoserë czili w chrzebtach strzódòceanicznych i wdolinach riftowich np chrzebce strzódatlanticczim i w wiôldzich rowach afrikańsczich wùlkanë wëstãpùją téż pònad plamama gòraca chtërne mògą bëc pòłozoné z daleka òd grańców płitów np na hawajach abò reùnionie wùlkanizm islandië sparłãczony je zarówno z grańcą płitów chrzebt strzódatlanticczi jak téż z isntienim plamë gòrąca w czasach prehiostoricznych òkazją do òbsewacjë rodzeniô sã wùlkanë bëło pòwstanié wùlkanë paricutn w meksykù i wispë surtsei kòl brzegów islandië zôkòn pijarów pòtocznô pòzwa zôkònu klerików regùlarnych ùbòdżich matczi bòżi szkòłów pòbòżnych ordo clericorum regularium pauperum matris dei scholarum piarum czili zakònu szkòłów pòbòżnych rzimskò katolëcczi jegò pòczątczi wiązą sã za założëcelã w rzimie w r piersi bezpłatny i pòwszechny szkòłë spòdleczny w eùropie przez hiszpana swiãtégò zakòn powstał w rokù na pòtrzebë ti szkòłë ùstanowił go papież lëstopadnika r regùłã zatwierdzył rok pózni pòzwa pijarzë pòchôdô òd słowa z łacëznr pius czili pòbòżny pòjawiający sã w łacëznowi nazwie scholae piae co oznaczô szkòłë pòbòżné pełnô pòzwa brzëmi zôkòn klerików regùlarnych ùbòdżich matczi bòżi szkòłów pòbòżnych klerików bò pijarzë przeważnie chòc nié blós są ksãdzzama i jakò ksãdzowie zôkònnice mają bëc wëchòwawcama regùlarnych bò jich spòsób zëcô ewanielią je òpisóny w kònstitucjach i regùlach zakònu ùbòdżich bò są pòsłama do ùbòdżich i przez ùbòdżé zëcé mają sã ùczëc pòkòrë i jinëch zaletów ziebãdnëch do brcô dobrima wëchòwawcama chrzscyjańsczimi matki bòżi bò òd samégé pòczątkù czcą w zakònie marijã jakò patronkã i wzór wëchòwawcë szkòłów bò szkòle kalasancjusza ùczniwie mają sã ùczëc pòbòżnoscë czili spełnianiôswòjich òbòwiązkówwòbec bòga starczich òjczeznë hasłã zôkònu je pietas et litterae czili pòbòżnosc i nôùka céch stanowi òtoczony płomienistą glorią ùkòronowóny inicjał marijny pòd inicjałã mònogram mp oy oznaczający matkã bòga zgòdno z wëzwaniém założëcela pijarzë starają sã nieś miłota christusa przez kształcenié i wëchòwanié dzicy i młodzizn w zwiąkù z tim okrój trzech włacëwich każdemù zôkònowi slëbów czëstosc ubóstwo i pòsłuszeństwò składają czwiôrti bezinteresowny trosczi ò naùczanié i wëchòwanié dzicy i młodzizn realizëją to przez prowadzenié szkòłów s wszëtczich stopniów swietliców opiekuńczych duszpastersczi dzejanié w parafiach w pòlsce i za gracą fòrmacjã szkólnych starszich i swpółrobòtników wëdawniczi dzejanié kùlturalny spòrtowi rekòlekcyjny i jiny słëżący dzecom i młodzëznie generôl zakònu hiszpan ó pedro agùado sp asystencë generalny ó francisco anaya z prowincjë meksykańsczi dlô azjë ò józsef urbn z prowincjë wãgiersczi dlô eùropë ó migùel girladez z prowincjë emaùs dlô africzi ò pierre diatta z prowincjë zôpòdny africzi prowincjał ò józef matras asystencë prowincja lny ò andrzej tupek asystent ds duszpasterstwa i edukacë niefòrmalny o sławòmir dziadkiewicz sp asystent ds edukacjë fòrmalny i laikatu ò mark kùdach sp asystent ds fòrmacjë żëcô wspólnotowégò ò tomasz abramòwicz sp asystent ds pòwòłaniowi kùlturë i procesów pastoralnych òstrzódkama pijarsczima w pòlsce są kraków m jin parafia na òsedlu wieczista i rakòwiuce łapsze niżné jeleniô góra hebdów serosławice rzészów katowice łowicz warszawa pòznań élbląg bòlszewò bòlesławc pijarzë pòsôdają w pòlsce szkòłë w karkòwie warszawie łowiczu élblągù pòzaniu òd w katowicach òd w bòlesławcu ewanieliô łukasza łk abò łuk z gr dobrô nowina tradycyjno ùmieszczonô w jakò trzecô ji aùtorã pòdług tradicjë łukôsz ewanielista lékôrz i towarzisz je téż aùtorã je jedną z ewanieliów synopticznych ewanieliã rozpòczinô zwrócenié sã do dostojnégò teòfila gr theophilos òznôczô przëjacela bòga i niekònieczno mùsy òznaczac miono ale mòże bëc téż òglowimòkreslenim chrzescëjanina aùtor ewanieli łukôsza je twż aùtorã jiny knédżinowégò testamentu dzejów apòstlosczich òbie te knédżi dedikòwóné są ti sami òsobie łączi je pòdobieństwò stilu i pòglądë teòlogiczné w ti kwestiëpanëje pòwszechnò zgòda ùczałich tradicjò chrzescëjańskô sygającô pòłowë ii wiekù n e przëpisëje aùtorstwò trzecy ewanielië i dzejów apòstolsczich łukaszowi towarzëszowi misyjnych wanogów sw pawła chtërnégò paweł wëmieniô w lësce do zbòru w kòlossach jakò ùkòchónégò lékarza głownym argùmentã przemawiającym za susznoscą ùtożsômianiô aùtorstwa trzecy ewanielië i dzejów apòstolsczich z łukasz towarziszã pawła są czëre fragnentë w dzejach apòstolsczich dz ap rozdzałë i w tëch fragmentach narrator przëmôwiô w pierszi òsibie wielny lëczbë co sugerëje że pòdróżowôł z pawłã wedle wszelczégò prôwdopòdowieństwa ewanieliô łukasza i pówstałë w tim samim czase w datowaniu ewanielië łukasza wëzwëskùje sã argùmentë zaczerpniãté z tekstu dzejów i òdwrotno w ti kwëstië są różńé òpinie ùczałich w chtënëch mòżna wëróżniec trzë główné stanowiska data wczesnô przed rokã data strzódkòwô kòl data póznô pò łukaszowi przëpisëje sã wësoczé wëkształcenié z resztë ewanielistów jegò stil pisarsczi wëróżniwô sã wiôldżim piãknã i elegancją grecczégò dialektu bògactwò słowiznë dorównëje starożitnym pisôrzom pisôrz trzecy ewanielië je nôlepi òbeznóny z fachòwą terminologią z zakresu sądownictwa pòliticzi czë administracjë badania nad tekstã łukasza pòkazëją że prawie jegò słowiznë razã z tekstã znajdëjącym sã blós w jegò dzele wëstapùje w septuagince a ósoblëwie w tekstach historicznych w prologù ewanielië czëtómë że ji aùtor òpierôł sã na jinëch ewanieliach i na jinfòrmacjach zaczëtich ò naòcznych swiôdków i sługów słowa na pòdstawie bënowi analize tekstu ewanielię łukasza uczałi sciwerdzëlë że òpierôł s na trzech zdrzódłąch zdrzódle grecczim i na gwësnym materiale ò chratkterze pisónym abò gãbnym liczné szczegółë w ewanielië łikasza sugerëją że ji aùtor pisôł dla ôòtrzeb chrzescyjańsczi gimë złożony z wiernëch nawróconych z pògaństwa zarówno w prologù do ewanielië łukasza jak i w prologù do dzejów apòstolsczich mómë dedikacjã do dostojnégò teòfila òkreslenié to nie mùszi óznaczac miona teòfil gr theophilos òznôczô przëjacela bòga co pedług ùniwersalizmù ddwù dzeła pisôł do kòżdégò chto chcôł bëc prëjacelã bòga ewanieliô łukasza mô ùkłôd pòdobny do ewanielië marka z tim że zawiérô dodatkòwò czãsc wstãpną narodzenié i żëcé ùkrité jana chrzcëcela i jezësa kòlejné dzeła to szczególné akcenta w ewanielië łukasza wiele placu pòswiãcywô sã na przekôzanié prôwdë ò bòżim miłoserdzu uôzanié roli białków w ewanielizacjë a òsoblëwie rolë marië szczegółowi òpis narodzeniô jezësa ewanieliô jana ewanieliô matéùsza winowôcz abò akùzatiw łac casus accusativus jeden òd zanôleżnëch przëpôdków nôpierszą fùnkcją chtërnégò je wërażenié òbiektu dzejaniô to je blëższégò dopełnieniô we wszëtczich indoeùropejsczich jãzëkach fòrmë nazéwôcza i winowôcza dzecnégò ôrtu pòkrëwają sã w słowiańsczich jãzëkach jesz w głãbòczi historie pòkrëlë sã téż nazéwôcz i winowôcz nieżëwòtnëch jistników chłopsczégò ôrtu w pòjedinczi lëczbie stoji kòscół widzã kòscół pózni na różnëch historicznëch etapach to samò spòtkało jistniczi białgłowsczégò ôrtu òdmianë na i krew gãstnieje widzã krew a téż jistniczi w wielny lëczbie we wszëtczich òdmianach stoją kòscołë widzã kòscołë w kaszëbsczim jãzëkù jistniczi chłopsczégò ôrtu chtërne òznôczają òsobë charakterizëją sã òsoblëwą kategorią chłopskòpersonowoscë fòrmë winowôcza taczich jistników pòkrëwają sã z fòrmama rodzôcza na przëmiôr nie bëło drchów widzã drchów niechłopskòpersonowé fòrmë winowôcza pòkrëwają sã w kaszëbsczim jãzëkù z fòrmama nazéwôcza na przëmiôr jaczé snôżé brzedżi widzã brzedżi łacyńsczi jãzëk abò łacëzna łacëna łac lingua latina jindoeùropejsczi jãzëk z pòdrodzëznë italsczich jãzëków wësztôłcëł sã przëpùszczalnie w ii tësąclecu p n e jakno jãzëk mieszkańców lacjum w westrzédny italie béł òn rodnym jãzëkã rzëmian do jegò zapisywaniô brëkòwóno łacyńsczégò alfabétu chtëren dzysdzéń je nôbarżi rozkòscérzonym alfabétã na swiece łacëzna stała sã ùrzãdowim jãzëkã rzimsczi repùbliczi a pózni rzimsczégò césarstwa w tim w czasu òdbéł sã proces latinizacje jimperium a łacëzna bëła jãzëkã mieszkańców wielnëch rzimsczich prowincji w eùropie i nordowi africzi w codniowi gôdczi łacëznë òprzestóno ùżëwac pò ùpôdkù césarstwa na zôpadze chòc we wikszoscë państw eùropë bëła brëkòwónô jakno ùrzãdowi liturgiczny i lëteracczi jãzëk do xviii st łacëzna bëła pòwszechno brëkòwónô jakno jãzëk midzënôrodny kòmùnikacje nôùczi kùlturë i kùńsztu w pòlsce bëła ùrzãdowim jãzëkã do rozbiorów liturgia katolëcczégò kòscoła òdprôwiónô bëła wnet leno pò łacëznie jaż do ii watikańsczego sobòru z łacëznë wëwòdzą sã dzysdniowé romańsczé jãzëczi midzë jinszima przëpôdk gramaticznô kategòriô przez chtërną òdmieniają sã jistniczi znankòwniczi wielniczi zamiona mionoczasniczi temù téż pòzéwô sã jich òglowò mionama w niechtërnëch jãzëkach przez przëpôdczi òdmieniają sã téż czasniczi kategòriô przëpôdkù odzdrzadlëwô rozmajité fùnkcje dóny fòrmë słowa òdmianã słów przez przëpôdczi nazéwô sã deklinacją teoriã deklinacje òpracowóno w iv st p n e w grecczi grecë nadalë téż przëpôdkóm pòzwë chtërne òstałë przedolmaczoné na łacënã przez rzëmian jãzëczi w chtërnëch wëstãpùją przëpôdczi mają jich na ògle òd do trôfiają sã téż jãzëczi z leno dwùma przëpôdkama jak bùłgarsczi na ògle są to jãzëczi jaczé dôwni miałë jich wicy ale jich system przëpôdków ùproscëł sã nawetka w jãzëkach z wiôlgą lëczbą przëpôdków kaszëbsczi i pòlsczi łacëna greczëzna kòżdi przëpôdk mòże miec czile syntaksycznëch fùnkcjów w jãzëkach chtërne ni mają przëpôdków jistnieją alternatiwné spòsobë pòkôzaniô roli słowa w zdanim pòrządk słów ùżëcé przëmiónków i pòmiónków w kaszëbsczim jãzëkù wëstãpùje sétmë przëpôdków łacyńsczi alfabét nôbarżi rozkòscérzony na swiece alfabét chtëren wëwòdzy sã z systemù służącégò do zapisu łacëznë i jaczim dzysdzéń pòsługiwô sã wikszosc eùropejsczich i wielnëch jinëch jãzëków w dzysészich czasach system nen zawiérô znaków nie je to ùkłôd chtëren òdpòwiôdô wszëtczim jãzëkóm temù téż w wersjach łacyńsczégò alfabétu dopasowónëch do fònologii òsóbnëch jãzëków pòjôwiają sã dodôwkòwé symbòle usôdzóné przede wszëtczim bez mòdifikacjã pierwòsznëch znaków w kaszëbsczim alfabéce są to lëtrë ą ã é ë ł ń ò ó ô ù ż nôwiãcy dodôwkòwëch symbòlów diakriticznëch znaków jistnieje w wietnamsczim jãzëkù òkróm tegò w niechtërnëch jãzëkach stosowóné są kómbinacje lëtrów digrafë trigrafë i nawetka tetragrafë jaczé służą do òznaczeniô zwãków chtërne nie jistniałë w łacëznie w kaszëbiznie są to digrafë sz òznôczô zwãk rz òznôczô zwãk cz òznôczô zwãk dż òznôczô zwãk ch òznôczô zwãk x adóm hébel pòlsczi pisënk adam hebel ùr rujana rokù w wejrowie kaszëbsczi pòéta dzénnikôrz i satirik współprôcowôł z niejistniejącą ju telewizją csb tv jakno autor kaszëbsczégò tłómaczeniô bôjczi krôsniã dawid i lektór razã z magdą kropidłowską kaszëbsczi głosowy stegnë serialu skazani na miłoś przez piãc lat béł redaktorã programù gôdómë pò kaszëbskù na kanale twòja telewizjô mòrskô w jaczim w hùmòristiczny spòsób przëblëżôł krëjamnotë kaszëbsczégò jãzëka jakno doktór jeżik trëker prowadzëł tuwò téż specjalny nórcëk w chtërnym ùcził jak czëtac i pisac pò kaszëbskù a téż kaszëbsczi gramaticzi òkróm tegò w ttm prowadzył program kaszuby dotąd nieznane w chtërnym prezentowôł cekawé place na nordowëch kaszëbach prowadzy audicje w radio kaszëbë w òsëblëwòscë na widnikù kaszëbë i lëteracką aùdicjã radia kaszëbë drëdżi prowadzący mateùsz meyer je jednym z nôleżników zéńdzeniô młodëch ùtwórców kaszëbsczich jegò wiérztë drëkòwóny bëłë m jin w pomeranii je autorã felietónów w nordze rubrika kaszebsczi felietón w zdobéł stipendium miona izabellë trojanowsczi w wëgrôł plebiscët na òsobòwòsc rokù wejrowsczégò krezu òrganizatorã chtërnégò béł dziennik bałtycki adóm hébel je przedstôwcã wejrowsczégò teatru zymk i artistã kaszëbsczégò kabaretu kùńda òkróm adama hébla tworzi gò téż patrik mùdlaw wespółòrganizatór przezérkù stand up comedy szpòrt na żokach òd stëcznika je nôleżnikã zarządu klubù młodëch kaszëbów òska żeniałi mieszkô w lëzënie robert ludlum ùr maja w nowim jorkù ùm strëmiannika w naples na floridze amerykańsczi pisôrz aktór i producent ùsôdzca pòmianowéch pòwiesców oddôwca rolów w kòl przedstôwkach telewizjowéch załóżca téatrù playhouse on the mall pòdłùg wszelejaczéch zdrzódłów jegò pòwiescë òstałë òpùblikòwané w miliónach sztëk w jãzëkach na môlach krajów dozdrzeléwôł w short hills w stónie new jersey dze w wstąpił do mòrsczi piechotë sztudérnã skùńczëł w wesleyan university na fakùltece snôżéch kùńsztów griwôł na broadwayu i w telewizjowëch przedstôwkach swòjã pierszëznã miôł w w przedstôwkù junior miss  czede òn bëł leno lat stôry w latach pòjawił sã jaż w telewizjowëch przedstôwkach jakno wërôbiôrz wëstôwił w na broadwayu przedstôwk the owl and the pussycat pò pòkôzanim sã w jegò pierszéj ksążczi spôdkòwizna scarlattich robert ludlum pòczął regùlarné pisanié strzédno jednô ksążka na rok wikszosc jegò dokôzów sta sã bestséllerama dzãka chtërnym stôł sã bògatym chłopã w pòdpisôł dogôdkã z wëdowizną st martin s press na kwòtã miliónów dolarów za ksążkã niechtërné ksążczi aùtór pùblikowôł pòd tacëwnima miónama michael shepherd i jonathan ryder frederick forsyth ur zélnika w ashford britijsczi pisôrz pòmianowëch pòwiesców i thrillerów ùrodzëł sã w bògatéj mieszczańsczéj familië ùcził sã w zaczã téż sztudia na ùniwersytece granadë szpańskô le chùtkò je przerwôł bë pòswiãcëc sã swòjémù nôwikszémù hobbi lecbie czedë bëł lat stôry zwenigòwôł licencjã lócôrza a dwa lata pózni òstôł jednym z nômłodszëch lócôrzã w historië dze służëł w latach dali òstôł repòrtérã w môłéj môlowéj gazece w w chtërnéj robił przez rokù jaż do czedë òstôł zajimniãti w nôpierwi robił w pariżù i zebrane jinfòrmacje wykorzystał w póznieszëch ksążkach i takno w noczôsni czechosłowacji i na wãgrach w przëszëd do bbc i òstôł asistentã wòjnowégò kòrespòndénta w ùdôł sã do africzi dze warôł kùstrzny konflikt midzë nigerią a biafrą sprzejacelëł sã tam z prowadnikã secesjonistów dżenerolã chukwuemeke ojukwu zwônym emeka w zakùńczëł wespółrobòtã z bbc òbwinialë gò ò niedostatk obiektywnotë i wrócëł do biafry jakno tzw wòlny strzélc rapòrtowôł przebiég wëdarzeniów dlô daily express evening standard i magazynë time w biafrze òb czas wòjnë z nigerią òstôł téż agentã brytyjsczégò wëwiódë mi do czego sã przëznôł pò kòl latach pózni robił dlô wëwiadë w rodezji pôłniowi w ndr w dreznie nawiązôł kòntakt z sowiecczim pùłkòwnikã i odebrôł òd niegò przeséłkã pòd przegrodą we wichódkù nigdë nie ùzdrzącë jegò gãbë jegò òstatnym zadaniém jakno agenta bëło sprawdzenié dalszich losów pôłniowoafrykańsczéj barni atomowéj na przëtrôfk przekazaniégò władzë przez białëch czôrnéj wikszoscë w napisôł ksążkã a pò prôwdze repòrtaż o wòjnie w biafrze pt the biafra story pòlsczi titel słowo białego człowieka dwa lata pózni w ukôza sã pòwiesc dzéń szakala the day of the jackal òpòwiadającô ò zamachù na charles a de gaulle a sta sã swiatowym bestsellerã i zapòczątkòwa niesłabnącą widzałosc twórczoscë fredericka forsytha na swiecie w wëdôł antologiã nôlepszëch jegò zdaniã òpòwiesców lotniczëch great flying stories w chtërnéj zamiescôł równak swòjã òpòwiesc pastùrz znônò w pòlsce ze zbiërkù czysta robota w ùkôza sã autorizowanô biografiô forsytha pt a matter of protocol napisónô przez craiga cabella charakteristiczne dlô forsytha je pòsługiwanié sã w pòwiescach sztilã dzennikarsczim dzãka témù staraniémù czëtinc doznôwô wrażenié jakbë to cëż czëtôł bëło swégò órtù repòrtôżã rapòrtã wiele wëdarzeniów ò chtërnëch frederick forsyth pisze w swòji ksążce wëdarzëło sã pò prôwdze wiele òsobistoscë jistnieje w prôwdzëwim swiece spòsobë szmùglu barni wëbuchòwéch substancjów praniô brudnëch dëtków manijactwa lëdzama òpisëje w pòdrobnotach jegò òpòwiescë mògłëbë z pòbiérã służë jakno ùczbòwnik przeprowadzaniô môchnieniów czë ùprowadzeniów np dzéń szakala zawierô baro dokładné jinformacje tëczące dobëwaniégò nowéj tożsamoscë psë wòjnë wërażają równak baro dokładny chòcô zmëszlony òpisënk òbmëslenkù i realizacjë przeprowadzeniô môchnieniów na jedno z afrykańsczéch państw òb czas prl w pòlsce bëłë wëdôné leno dzéń szakala zbiërk no comeback pt czysta robota i psë wòjnë w wersji òkrojonéj pòòstałé pòwiescë nié mògłé sã ùkazac bò przedstôwiałë negatiwni òbrôz sowiecczéj zrzeszë abò pozitiwny òbrôz państwa izraél òstałë wëdóné w wikszoscë ju w leżnoscach wòlnotë słowa pò czile pòwiesców òstało zekranizowónëch dzéń szakala dwùkrotnô forsyth òkresliwô sã òsoblëwié w sprawié politicznéch pòzdrzadków jaknô kònserwatista je jawernym prôcemnikã eùropejsczéj ùni ùwôżany je za jednégò z nôbògatszëch pisôrzów swiata mieszkô w ekskluziwnéj rezydencjë pòd londynã hertfordshire je jednakôż miéwcą zômkù w irlandii enniskerry gôdô głôdkò pò francuskù miemieckù ruskù i szpańskù i wiele rézuje pò eùropie blisczim wschòdze i africe polskieradio pl zastrzeżné zamkniãcé sprawë insztitucjô pòlégającô na zastrzeżnym zatrzimanim òbsztrofòwóniô za zlecziństwò na prawnô insztitucjô zanôlégô na zastrzeżnym zwòlnienim sprôwcë òd sztrôfny òdpòwiedzalnotë retribùtiwnégò ôrtu òna parłãczi sã mët przëpisanim ùdanémù sprôwianégò zlecziństwa leno no przepisanié mô czësto prowizorny karaktér je zastrzeżnym próbnym zwòlnienim òd òdebraniégò sztrôfë bez sprôwcã to òznôczô jistno kòntrolowóną wòlnotã sztrôfné dzejanié procëm sprôwcë zatrzëmiwô sã ju w sztóce przëszëkùjącégò sprôwianiô nigle przińdze do rozprawë ë òbsądzeniô zastrzeżné zamkniãcé sprawë je rozsądzywóné bez sąd òbczas zeńdzeniégò je brëkòwóné procëm sprôwcë zlecziństwa zagrożonégò mët sztrôfã chtërna nie je wikszô niż lat zabiéru wòlnotë art sztrôfnégò kòdeksu pòlsczi repùbliczi cząd próbë warô òd jednégò rokù do trzech lat czas nëkô òd sztótu nadaniô òsądzeniémù prawny mòcë bez zastrzeżné zamkniãcé sprawë sąd òbrzesziwô procëm ùdanémù nót całownégò abò partownégò zrëchtowaniégò szkòdë pòdlé mòżlëwòtów mòże téż bëc zasądzony òbrzeszk wënadgrodzeniô za skrziwdzenié abò miast òbrzeszków rozsądzëwô sã przëszëkòwanié przëdôwkù nachôdô czej sprôwcã òbczas cządu próbë zrobił ùmëslné zlecziństwò za chtërné òstôł prawòmòcno òbsądzony nachôdô jeżlë zastrzeżnié zamkniãtô sprôwa ni mòże òstac pòdjimniãtô pózni niże w cygù ksãżëców òd zakùńczeniô próbë adam i jewa pòstacje jaczé w abrahamicznëch religiach ùwôżóné są za pierszëch lëdzy na zemi i starszich wszëtczich wespółczasnëch ji mieszkańców w biblii historiô adama i jewë zawiartô je w knédze zôczątków rozdzél przebëwalë òni w ògrodze w edenie ale nie bëło jima wòlno jesc z brzadu drzewa pòznaniô dobrotë i zła wąż òbiecôł jewie że czej zjédzą z z tegò drzewa to mdą jak bòg skùszonô jewa wzãła z tegò brzadu i zjadła a dała téż adamòwi i òn zjódł nen lëchi ùczink sprawił że pón bóg wënëkôł człowieka z raju i pòstawił na pòrénk òd ògroda eden cherubinów i ògnisti miecz sklący nadczidka ò pierszich lëdzach pòjôwiô sã w pòwiescë żëcé i przigòdë remùsa aleksandra majkòwsczégò we fragmeńce gripã mògą wëwòłac trzë zortë wirusa a b i c z nëch trzech szczépë wirusa a są nôgòrszé òne mògą wëwòłac sezonową gripã razã z nastãpstwama ale téż mògą bëc przëczëną pandemii procemkù szczépóm b jaczé mògą zarażac lëdzy zelintë i twòrzofretczi to znaczi mògą sã mnożëc blós w kòmórkach tëch òrganizmów wirusë a krążą w przirodze jich nôtëralnym môlã je wòdnô ptôszëzna wirusë gripë a mògą téż zarażac wszelejaczé ôrtë susôków w tim téż człowieka na ògle szczépë wirusa gripë céchùją sã gatënkòwą swòjizną tj jinaczi sã namnôżają w rozmajitëch ôrtach gòspòdarzów temù téż tej sej mómë do ùczinkù z nazwama ptôszô gripa abò swińskô gripa przełómanié gatënkòwi przeszkòdë przez wirus chòc je mòżebné to na nasze szczescé je dosc rzôdczé zjawiszcze to dobrze pòkôzywô môłô lëczba zachòrzeniów ù lëdzy na ptôszą gripã wëwòłiwóną przez szczép a hn pòdług swiatowi òrganizacji zdrowiégò who w òstatnëch latach na swiece zachòrzało òsób z czegò wicy jak pòłowa ùmarła dlô pòrównaniégò w rokù na sezonową gripã chòrzëje òd do mln lëdzy z tëch ùmiérô òd tës do tës lëdzy chòc wiôldżé są dobëca wakcynologii i antibiotëkòterapii cząd w jaczim ùczałi ògłôszelë kùńc pòszedłów minął na wiedno pòjôwiają sã nowé chòroscë co są skùtkã dinamicznëch i złożonëch przirodniczich procesów na jaczi cësk mô lëdzczé dzejanié np demògraficzné zmianë przëlëdnienié w miastach ekònomiczny rozwij i wdzéranié sã òsedlëszczów lëdzy w lasë przez co dze jindze mùszą jic zortë w jaczich sedzą abò przechôdają bez nie wirusë techniczny pòkrok klimatizacjô migracje lëdzy rësznota towarów zmianë zachòwaniégò rewòlucjô seksualnô czë téż mòżnoscë adaptacyjné samëch drobnoùstrojów wszëtczé zachòrzenia na ptôszą gripã bierzą sã stąd że mùszôł bëc kòntakt z zakażonyma ptôchama jesz do te czasu nie bëło tak żebë ptôszô gripa przeszła z człowieka na człowieka ne lëczbë pòkazywają że je wësokô smiertelnosc tegò pòszedła ale mało zakażeniów je tak temù że szczép wirusa mùszi sã przënãcëc do warënków jaczé naléze w òrganizmie nowégò gòspòdarza np dopasowac sã do cepłotë cała i dostac céchë jaczé mù pòzwòlą na mnożenié sã i skùteczné przenôszanié sã westrzód ti nowi pòpùlacji ale wejleno są taczé szczépë wirusów ptôszi gripë i lëdzczi gripë co mògą sã namnażac w kòmórkach òddëchòwégò nabłonka swiniów parłãczi to sã z bëcym na wiérzkù kòmórków nabłonka swiniów receptorów chtërne dôwają mòżnosc przëłączeniô sã ptôszich i téż lëdzczich wirusów i wdzërzgniãcé jich wirionów do kòmórczi taczim szëkã w kòmórkach swini mòże dińc do przemiészaniô geneticznégò materiału reazortacjô ptôszich i lëdzczich wirusów je to skòk w ewòlucji wirusa chtëren prowadzy do nowégò dëcht wësok chòroscoùtwórczégò szczépù wirusowégò jaczégò ni mòże złapac nasz òdpòrnoscowi ùkłôd tak cos je dosc rzôdkò równak skùtczi są baro pòwôżné pòjawienié sã nowégò wirusa prowadzy do masowëch zachòrzeniów na całim swiece co dôwô ò se znac przez pandemie na czile kòntinentach prawie z taczims czims mie mielë do ùczinkù na przełómanim i rokù czej w czile miesądzach nowi wariant wirusa a hn v rozeszedł sã na wszëtczé kòntinentë dze są lëdze szczép ten je krziżówką czile òdmianów wirusa gripë hn w tim lëdzczi gripë dwùch zortów swińsczi gripë i ptôszi gripë jaczé sã tłëkłë òd czile lat w przirodze w pòlsce òd pierszégò przëtrôfkù zachòrzeniô na gripã z wirusa hn v w maju do lëpińca bëłë ju skònë òsób zakażonëch tim wirusã w tim sezonie w eùropie mómë ju jinszé szczépë wirusa a i wirusa b nót je jesz pamiãtac że pò zakażenim wirusã gripë mògą przińc brzëdczé nastãpstwa pòłączoné colemało z drëdżima bakterijnyma infekcjama nen problem doticzi òsoblëwie nëch co przënôlégają do tak zwónëch karnów pòdwëższonégò rizyka to są na przëmiôr ti co bierzą immùnosëpresyjné léczi dërch chòri na rozmajité chòroscë pacjentów co przeszlë procemnowòtwòrowé léczenié ale téż tëch co na ògle mają miészą òdpòrnosc seniorów òd lat i dzôtków niżi dwùch lat jednym słowã starkòwie i dzôtuszczi bë sã mielë szczépic procem gripie gripa je przikładã chòroscë jakô mãczi lëdzy òd wieków i jaczi nie jesmë w sztãdze wëtãpic chòc znajemë ju wirusa co jã twòrzi i chòc są ju na to szczépiónczi równak są téż chòroscë jaczé dzãka profilakticznym szczépienióm mòżemë czësto wënëkac z zemsczi kùlë abò mòcënkò ògrańczëc jich òbjim są to pòszedła wëwòłóné przez wirusë jaczé pòza człowiekã ni mają nôtëralnégò gòspòdarza w przirodze przikładã je tu prôwdzëwô òspa jaczi òstatny przëtrôfk béł zmerkóny w latach tëch ùszłégò wiekù i pòlio nagminné dzecné pòrażenié co je leno w krajach na swiece terô warô szczépiónkòwô kampaniô who żebë czësto wëeliminowac òdrã chtërna mòże czasã nawetka doprowadzëc do ùtratë słëchù ù dzecy w pòlsce szczépienia procem òdrze są òbrzészkòwé nót je wiedzec to żebë skùteczno ògrańczëc bëcé pòszedła w jaczis stronie je mùsz szczépic wiôldżi procent lëdzy w przëtrôfkù òdrë bez niematerialnô kùlturowô spôdkòwizna to je niématerialnô lëdzkô wërobinã opisónô w kònwencje unesco w sprawie òchrónie niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë spòrządzony w parizu dnia rujana r dz ù nr pòz a tikô sã òna dëcht nôprzód ùmiejãtnosców i wiédzë na krajowi lësce niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë prowadzony przez ministra kùlturë i nôrodny spôdkòwiznë je wpisënk kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwszczégò sztélu to mô sã w pierszi rédze przëczënic do wzmòcnieniô przekazywaniô pòstãpnym pòkòlenióm wiédzë ò rãcznym kaszëbsczim wësziwanim żukòwsczégò sztélu a téż ùmiejãtnoscë wësziwaniô zgódno ze wskôzama tegò sztélu w bédënkù w ti sprawie sczerowónym do nôrodnégò institutu spôdkòwiznë je òbmëslënk dzejaniów chtërne pòdtrzimùją żëwòtnosc wësziwaniô i służą jegò òchrónie na cząd lat wpisanié kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë ùdało sã w rokù i béł to pierszi wpisënk z pòmòrsczégò wòjewództwa mòżlëwé są téż starania ò jegò wpisënk na jednã z systemù lëstów unesco célã wpisaniô je wzmòcnienié przekazëwaniô rãcznégò kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu pòstãpnym pòkòlenióm òkóma art pkt i kònwencje unesco w sprawie òchrónie niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë wôżné są tuwò téż art ùst pkt f eùropejsczi kôrtë regionalnëch abò miészëznowëch jãzëków spòrządzonô w strasbùrgù dnia lëstopadnika r dz ù nr pòz i zapisë ùstawë z dnia stëcznika r ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach i ò regionalnym jãzëkù dz ù nr pòz klub młodëch kaszëbów òska karno młodëch kaszëbów chtërne dzejô przy lëzyńsczim parce kaszëbskò pòmòrsczégò zrzeszeniô zéńdzenia klubù są prowadzóné w kaszëbsczim jãzëkù założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã stëcznika rokù i bëło pierszim brzadã kòngresu młodëch kaszëbów jaczi òdbéł sã w kartëzach w lëstopadnikù rokù przédniczką klubù òstała katarzëna kankòwskô filëpiôk w skłôd zarządu weszlë adóm hébel patrik mùdlawa tomôsz czapp sławòmir jankòwsczi wòjcech sczerka i michôł miłka wôżnym célã dzejanégò nôlëżników klubù òska je dążenié do współrobòtë z partami i klubami kaszëbskò pòmòrszczégò zrzeszeniô òsoblëwie kpz p banino i kmk cassubia ale téż jinszima stowôrama dlô jaczich wôżné je dobro kaszëb m jin kaszëbskô jednota michôł piéper pòlsczi pisënk michał pieper ùr gòdnika rokù w wejrowie kaszëbsczi pòéta prozajik i spiéwôk z wësztôłceniégò historik sztudérowôł na gduńsczim ùniwersytece wëstãpòwôł w kaszëbsczim kabarece fif i mùzycznym tercece kùtin wespółzałóżca przédnik i solista rockòwégò karna chëcz z jaczim pózni sã rozestôł z karnã chëcz wëdôł platkã do młodëch platka zawiérô przede wszëtczim mùzykã aùtorstwa michała piépera do wiérztów jana trepczika debiutowôł w nordze jegò wiérztë wëchôdalë téż w pomeranie i òdrodze a téż w zsziwkach zymkù piéper béł w zakłôdcą ti stowôrë ksążkòwò debiutowôł w òficynie prëczkòwsczégò rost je laùreatã nôdgrodë m rómana wróblewsczégò pòeticczégò kònkùrsu m i trojanowsczi òstôł téż wëprzédniony òrmùzdową skrą za propagòwanié kaszëbsczi kùlturë w karnie chëcz mieszkô w rëmi żukòwsczi sztél jeden òd przédnëch sztélów kaszëbsczégò wësziwkù je sétmëfarwny nitczi są czerwòné żôłté zeloné jasnomòdré mòdré cemnomòdré ë czôrné òd rokù je òn wpisóny na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë prowadzony przez ministra kùlturë i nôrodny spôdkòwiznë materiałë chtërne sã jegò tikają są w nôrodnym instituce spôdkòwiznë we warszawie ùzwëskanié wpisënkù na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë przëczëniwô sã do wzmòcnieniô przekazywaniô pòstãpnym pòkòlenióm wiédzë ò rãcznym kaszëbsczim wësziwanim żukòwsczégò sztélu a téż ùmiejãtnoscë wësziwaniô zgódno ze wskôzama tegò sztélu w nôrodnym instituce spôdkòwiznë je òbmëslënk dzejaniów chtërne pòdtrzimùją żëwòtnosc wësziwaniô i służą jegò òchrónie przewidzóné na cząd lat lata a bùtnowim zdrzódła finansowaniô je gmina żukòwò to są zrealizóné i jesz zaplanowóné dzejania chtërne są sczerowóné na zachòwanié żëwòtnoscë i rozwij wësziwaniô np edukacyjné i promòcyjné dzejania w planowanim i realizacje òchrónowëch dzejaniów w wiôldżim stãpniu ùczãstniczą depòzytariusze wësziwaniô to je wësziwôczczi np bernadeta mariô reglińskô przë realizacje planowónëch dzejaniów pòmôgają pòzarządowé òrganizacje wpisaniô kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë je pierszim wpisënkã z pòmòrsczégò wòjewództwa i są téż starania ò jegò wpisënk na jednã z systemù lëstów unesco do te czasu np do indeksu tołmaczeniów unesco index translationum trafiłë niechtërne tołmaczenia kaszëbsczi lëteraturë na pòlsczi jãzëk baro wôżné je tuwò wzmòcnienié przekazëwaniô rãcznégò kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu pòstãpnym pòkòlenióm dziedzictwa kulturowego na témã wësziwkù zdrzë s słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej kasz słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë sétmëtomòwi słowôrz ksãdza bernata sëchtë jaczi wëdôwóny béł w latach je to zbiérk lëdowi słowiznë a téż kaszëbsczich rzeklënów òpòwiôstków pòdaniów bôjków anegdotów i rozmajitëch pòzwów miast i wsy pòlów i łąk gór jezór i stawów itd gromadzy bògatą słowiznã z całëch kaszëb kòl tës leksemów w tim tës frazeòlogiznów i tës przësłow chtërną sëchta spisywôł razã z fòlklorã słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë kaszëb z kòcewim rzôdzy z bòrama ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód słowiańsczich prôc leksykograficznëch òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto encyklopedią lëdowi kùlturë kaszëb donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez sëchtã słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m jin w ajk atlas językowy kaszubszczyzny zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof jerzi tréder słowôrz sëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë trédra frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje na tle porównawczym grégòr schramke zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w jãzëkù pòlsczim wëzwëskónëch ze słowarza òpòwiôstków pòdaniów bôjków i anegdotów kwiat òrgan naseniowëch roscenòw w chtërnym wësztôłcają sã specjalny elementë do rozmłodzaniô twòrzi sã na kùńcu chłądu chtëren sã zwie kwiatowim dnã z niegò wërôstają chłopsczé pichlónë i białczëné stołpk pëłcowé òrganë chtërne òdpòwiôdają za rozrôdzanié sã òkrëtoseminnëch roscënów pichlónë i stołpk chòwie w se kwiatnik òn mòże bëc pòjedińczi na przëmiôr ù tëlpów abò pòdwójny jak ù jabłónczi w pòdwójnym kwiatnikù òkòma kòrónë z òdrzënów je téż czelich bùtnowi dzél kwiatnika chtëren szlachùje za lëstama kòruna mô przëcëgac zwierzë nôbarżi òwadë chtërne mają swój part w zapiszanim kwiatów jak mô dońc do zapiszaniô parzënka z pichlóna mùszi sã dostac na stołpk chłopsczé elementë stądka przechòdzą do sercowinë a w ni dochôdô do zaòdzôniô to je pòłączeniô pëłcowi kòmórczi chłopsczi i białczëny pòtemù z sercowinë zôwiãżégò je semiã a z zôwiãżënë brzôd w tim samym czasu ùsëchô i òdpôdô kwiatnik encyklopedia guinnessa aut tekstów ian crofton et al przekł michał bank et al sopot warszawa wydanie polskie s òbrona òksëwsczi kãpë w rokù bëła slédnym dzélã biôtków lądowi òbronë mòrsczégò strądù zepchniãté na òksëwską kãpã pòlsczé òddzélë scësniłë sã w môłi òbéńdze midzë mòstama a òksëwim ë midzë wąsczim pasã lasu na zôpôdnym kùńcu kãpë a bôłtã miemce zôs dërch bómbardowelë pòlôchów nie blós z zemi le téż z mòrza ë lëftù w tak cãżczich leżnoscach òbrona òksëwsczi kãpë dérowa jaż do séwnika tedë to skuńcziła sã wszelejakô pòlskô òpiéra zôs półkòwnik dąbek zabił sã òglowo w biôtkach lądowi òbronë mòrsczégò strądù zdżinãło ë bëło renionëch kòle tësãcy żôłniérzów ë dobrowólników té co zdżinelë mają terô na smãtôrzach grobë w gdinië wejrowie ë króm tegò w redzë rëmie kòsôkòwie ë jinszich placach adóm bernat mickewicz ùr gòd w nowògródkù ùm lëst w sztambùle to bëł stolemny pòlskò lëtewsczi pòéta runita pòliticzni dzejorz ùtwórca póna tadeùsza dziadów konrada wallenroda krimsczich sonetów etc adóm bernat mickewicz ùrodzył sã gòdnika r jakno drëdżi syn barbarë i mikòłaja mickewiczów môl ùrodzeniô pòétë nie je pewny mòże to bëc lëtewsczi nowògródk abò òddaloné òd niegò ò kilométrów zaose adóm ùrodzył sã w niebògati szlachecczi rodzënie jegò òjc robił w nowògródkù jakno adwòkat a mëma zajima sã dodomã mickewicz miôł sztërzech bracy stôrszégò frãcëszka i młodszich aleksandra jerzégò i antóna w ùmarł òjc knôpów mikòłôj mickewicz òd r adóm ùcził sã w krézowi szkòle w nowògródkù pò ji skùńczeniu w séwnikù r wëjachôł do wilna bë tam sztudérowac na ùniwersytece ni mògącë rechòwac na pòmòc familie zaczął sã ùczëc w seminarium dlô szkólnëch jaczé dôwało sztudéróm sztipendia ale w przińdnoce zmùsziwałë do robòtë jakno szkólnëch òd trzecégò rokù sztudiów na jeséń r òstôł nôleżnikã krëjemnégò towarzëstwa filomatów lubòtników wiédzë jegò przédnikã béł tomôsz zan czedë skùńcził sztudia wëjachôł do kòwna gdze mùszôł robic jakno szkólny równak nie lubił ti robòtë òb lato r mickewicz przeżił wiôlgą miłotã do marilë wereszczakównë tedë ju brutczi grafa wawrzińca pùttkamera pòéta miôł bëté w ji domôcym majątkù w tuhanowiczach i ùlubił jã dejowną miłotą òna równak w gromicznikù r òżenia sã z aristokratą nieszczestlëwé wseczëcé do marilë nalazło sã w wiérztach m jin do m abò w iv dzélu dziadów òb zymk r ùkôzôł sã pierszi tom jegò wiérztów poezje w chtërnym nalazłë sã ballady i romanse rok pózni wëdóny béł drëdżi tom poezji w skłôd chtërnégò weszłë pòétnô pòwiesc grażyna ë dramatë ii i iv dzél dziadów wnetka pò tim pòéta òstôł zamkłi w sôdzë we wilnie za dzejanié w krëjamnym towarzëstwie filomatów béł tam pół rokù a pòtemù òstôł skôzóny na zesłanié głãbòk rosëji w rujanie r òpùscył lëtwã i nigdë ju do ni nie wrócył w lëpińcu i zélnikù r mickewicz rézowôł pò krimie brzadã ny rézë bëłë sonety krymskie pòtemù wëjachôł do mòskwë gdze wëdôł sonety tam pòtkôł wiôldżégò rusczégò ùtwórcã aleksandra pùszkina pòsobny rok pòéta bawił w petersbùrgù gdze w r òstôł wëdóny dokôz konrad wallenrod pòtemù ùsôdzca bez dwa lata rézowôł pò eùropie nôpiérwi wëjachôł do niemców tam w weimarze pòtkôł niemiecczégò ùtwórcã goethégò chtëren mù dôł gãsé pióro i napisóną dlô niegò wiérztã dali zwanożił szwajcarską a pózni jitalską òczarzony snôżim alpejsczim krôjmalënkã napisôł wiérztë do na alpach w splgen òb szesc miesãcy mieszkôł w rzimie òdwiedzył téż neapòl pòmpeje sëcyliã asyż czedë wrócył do rzimù dowiedzôł sã ò wëbùchù lëstopadnikòwégò pòwstaniô le w kùńcù w nim nie biôtkòwôł pòspół z wiôlgą emigracëją wëjachôł do drezna tuwò ùsadzył iii dzél dziadów pòsobnym dzélã rézë béł pariż przédny òstrzódk emigracëjnégò żëcégò pòlôchów dlô chtërnëch mickewicz stôwô sã wiôldżim mòralnym aùtoritetã mëszlącë prawie ò domôkach chtërny mùszëlë wëjachac z tatczëznë napisôł w r księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego w lëpińcu r òżenił sã z celiną szëmanowską z chtërną miôł szesc dzôtków żeńba ta nie bëła szczestlëwô ani dlô pòétë ani dlô jegò białczi w tim samim r ùkôzôł sã w pariżu pón tadeùsz nôwiãkszi pòeticczi dokôz mickewicza w r dokôz wëszedł drëkã pò kaszëbskù w przełożënkù stanisława janke w r pòéta wëjachôł do szwarcarie dze robił jakno profesór łacyńsczi lëteraturë na ùniwersytece w lozannie tã pòwstôwają slédné wiérztë mickewicza tzw liriczi lozańsczé tej wrócył do pariża dze czerowôł katédrą słowiańsczé lëteraturë w collge de france w strëmiannikù r ùmarła celina mickewiczowô w rujanie tegò rokù czej wëbùchła wòjna tëreckò ruskô mickewicz wëjachôł do kònstantynopòla chcącë sfòrmòwac legión chterën bë biôtkòwôł sã z rusczima tam zachòrzôł na chòlérã a ùmarł smùtana r w r jegò prochë sprowadzoné bëłë do pariża a stamtądka w r do krakòwa dze òstałë złożoné w pòdzemiach wawelszczi katédrë cumulonimbus cb kłãbiasto bùrzowô chmùra ôrt blómë chtëren je wiôldżim gãstim òbłôka baro rozbùdowônym wertikalno na sztôłt górë wieżë grziba abò wiôldżiégò kòwadła mòże òn segac wësok w górã nawetka do km kòl równika a zaczënac sã km nad zemią je to sparłączoné z tim że òkòlim równika je taczi wiodro że cepłé lëft idzë chùtkò w górã i ropa chùtko przechòdô w chmùrë w dole blóma te je cemnoszari czasa granatni zbùdowôny z kropów wòdë a w górze biôłi zbùdowôny z krisztalków lodu z nëch blómów w czas gromówczi w czernkù zemi a westrzódku idą łyskawice tedë pòwstaje téż bëstri wiater robi są zerwańc a jisz mòże chilnąc deszcz spasc sniég abò grôd nôczãscy deszcz nen chòc je wiôldżi jednakò chùtkò przechôdô grôd czasa je le wiôlgòscë zôrna grochù ale mòże bëc téż wiôldżi jak kùrze jaja abò jisz wikszi cumulonimbusë nôczãsto bùdëją są czedë zëmny front nachôdô na cepłi òbéńda zëmi w chmùrach tegò tipù wëstãpùją baro mócny prądë wznoszącé i zstãpùjącé ich prãdkòsc mòże dochòdzec nawetka do cziledziesiãcô metrów na sekùndã spòtikóne prãdkòscë prądów wznoszącëch dochòdzą do m s a nawetka do m s tedë czedë je dosc rozbòdowóny z ti przëczënë mògą sã wëdawac jinteresëjącé dlô szibòwcowników równak z ùwadzi na swój czãsto bùrzowi turbùlentni charakter wëkòrzystanié ich w lotach szibòwcowëch je baro niebezpieczné dzãka swòim ósoblëwim włôscëwòscam dawni chmùrë te bëłë wëkòrzëstywóné przez szibòwcowników do zdobëwané wiôldżich wësokoscë równak terô lotë szibòwcowi w chmùrach cumulonimbus są w pòlsce zakôzóny władisłôw kònefka szôłtës starzëna patrón spòdleczné szkòlë w starzënie władisłôw béł żeniałi z gertrudą radzejewską òni miélë troje dzecy ùrszulã ona ùmarła czedë mia dzesãc miesãcy szczepan béł zabiti w drëdżi wòjnie swiotwi nômłodszi henrik béł doktorã ginekòlogã   ùmarł w rokù je pòchowòny na smãtôrzu w starzënie kòle swòjich starków gùsta i makrinë kònefka władisław miôł cãżczé żëcé biédnëch gbùrów i wsowech robòtników temù brôł ùdziél w zëcym spòlëznë òd rokù nôleżôł do pòkrocznëch òrganizacjôw spòlëznë jaczié rëchtowałë manifestacje zespòłowé i nôrodné w czasu refòrmë rolny béł propagatorã parcelacji latëfùndiów niemiecczich béł szôłtësã starzëna i prowôdzôrzã pòlszczégò związkù zôchòdnégò kònefka béł przëczińca i òrganizatorã bùdowë sétmëklasowi szkòłë spòdleczny w starzënië   zbiérôł pięniãdze òrganizowôł  chłopów do robótë przy ji bùdowie dzãka temù w rokù bëło òtemknienié sédmëklasowi szkòłë z trzema mieszkaniama dlô szkòlnëch w tim czasu kònefka béł radnym szkòłë  i òkòlnégò òddzélu pòùczënë przez wiele lat béł radnym òkòlnyégò sejmikù krézowégò przed wòjną  swiatową zrëchtowôł môlowi kòmitet òbarnë nôrodny chtëren  zbiérôł dëtczi na ùbarnienié na jednym z zebraniów zafedrowôł ùsënienié z òbarnë niemców z gãbnëch òpòwiôdków niechtërnëch niemców wëchôdałô że  ju w zélnikù rokù òrganizacje niemiecczé dzejającé w pòlsce wëdałë òbsądzënk na władisława kònefkã władisłôw mógł wëjachac do centralny pòlsczi żebë sã schòwac òn jednak òstôł tam gdze sã ùrodzył żił i robiił czej hitlerowsczi wòjska wkroczëłë   kònefka zacarł  wszëtczé znamiona swòji dzejnotë zespòłowi i ùkrił  zestôwk nôleżników pòlsczégò związkù zôchòdnégò dzãka temù nicht nie béł wsadzëny całô òdpòwiedzalnotã wzął na sebie séwnika òstôł pòjmóny i przewiozłi do prizë w wejrowie òstatnym dniãm jegô żëcé bëł lëstopadnik rokù tegò  dnia pò apelu wieczôrnym òstôł przewieziony do lasôw piôsnicë i rozstrzelôny sztefón hùla pòl stefan jarosław hula ùr séwnika w szczirkù pòlsczi narcarsczi skòczk reprezentańt pòlsczi zawòdnik klubù ks eve nement zakòpóné syn szpecjalistë norwesczi kòmbinacji sztefana mariana hùlë bronzowi medalista w drëżënie zëmòwëch òlimpijsczich jigrów a téż mésterstwów swiata w narcarsczich lotach pierszim trenérą sztefana hùlë béł jegò òjc w dobéł na nieòficjalnëch mésterstwach swiata dzecy fis schler gp w garmisch partenkirchen béł to jegò pierszi midzënôrodny sukces pòtemù sztartowôł w rozmajitëch juniorsczich miónkach w tim mésterstwach swiata w òstôł nôleżnikã kadrë b pòlsczi reprezentacji jakô rëchtowa sã do mésterstwa swiata juniorów w strin jegò trenérą béł heinz kùttin na nëch mésterstwach jindiwidualno dobéł plac a w drëżënie sezón pózni béł ju w kadrze a zadebiutowôł w pùcharze swiata w slédnym kònkùrsu turnéru sztërzech skòczniów w bischofshofen w sezonie brôł ùdzél w mésterstwach swiata w lotach méster pòlsczi drëżënowi bronzowi medalista mésterstwów swiata w lotach żëcowi rekòrd sztefana hùlë to m tak dalek lejcôł na letalnicë w planicë strëmiannika mésterstwa swiata juniorów pùchôr swiata mésterstwa pòlsczi mésterstwa swiata w lotach òlimpijsczé jigrë bëtowsczi zómk gòticczi pòkrziżacczi zómk chterën béł sedzbą krziżôków òd xiv do xv st zómk wëbùdowóny na planie prostonórta z xiv xv st mô òkrãgłé basztë młińskô różanô i pólnô a téż czwòrobòczną wieżã nôwôżniszi i nôstarszi gòticczi bùdink zôkònny dodóm terôczasno mùzeùm pòłożony je w nordowò zôpadnym dzélu zómkù pò kùpienim miasta krzëżôcë mielë swòjã sedzbã w stôrim gardze jaczi pamiãtôł jesz czasë sënów henninga behra pòd kùńc xiv w krzëżôcë ùmëslëlë wząc sã za nowi zómk w bëtowie miôł òn bëc jak na henëtné czasë baro móderny teren zaczãlë rëchtowac ju w rokù kò prôwdzëwô bùdacjô rëgnãła w rokù a skùńczëła sã rokù to je czej wiôldżim méstrã béł konrad von jungingen a jégò bëtowsczim prokùratorã jakùb von reinach zaczãlë òd ùsztôłceniô górë co stojała krótkò miasta tak żëbë miała plaskati wierzch i prostopadłé spichë wëkòpelë téż wiôldżi rów jaczi òdzeliwôł jã òd wëszëznë co sã dwigała òd wschòdno nordowi stronë pózni wzãlë sã za fùndamentë szeroczé na métrë ùsadzywelë z wiôldżich kamów z kamów téż bùdowelë dólny i westrzédny dzél murów dopiérze jich górną wiôrsztã mùrowelë z cegłów jaczé wëpôlëlë na môlu stolemnô bùdacjô jaczi spòdlé i niższé lédżi mùrów a basztów zrëchtowelë z wiôldżich kamów a wëżi z cegłów pòkôzôł jak mòcny je zôkón òsoblëwie lokalny pòmòrsczi szlachce m jin òd sëcewiców i pùttkamerów z jaczima tej sej sã wadzëlë z mieczã w rãce krzëżacczi wòjowie zómkòwëch bëło kòle lëdzy do grëpë ricerze i pò pôrã germków a knechtów na kòżdégò okróm wòjarzów w zómkòwëch mùrach mieszkelë a robilë jich służkòwie òd kùcharzeniô wòzów spikrzów kòniów itd pózni krzëżôcë zómk wiele razë przebùdowiwelë zmieniwelë nôwiãkszô pòzmiana zaszła w latach czej ju nie wastowelë tu krzëżôcë tedë wedle renesansowégò szëkù pòstawilë ksążãcą rezydencjã i kancelariã sąd i bióra ùrzãdników òd pòdatków a jesz dodóm gdowów tak zómk òstôł jedną z sedzbów gdze mieszkalë ksążãcé gdowë òd nich pòzwa jednégò dzélu równak òb czas szwédzczégò pòtopù w rokù twierdza òsta baro mòcno zniszczono ju nigdë nie wrócëła do dôwny pësznotë szwédzë m jin wësadzëlë prochòwą wieżã znikwilë ksążãcy dodóm kancelariã dodóm gdowów brómną wieżã i podzamcze w rokù zaczãlë ùprawiac zómk ale robòtë zakùńczëłë sã dopiérze w rokù nié wszëtczé bùdinczi stanãłë nazôd niejedné do dzysô szłë w zabëcé terôczasny sztôłt to zôwdzãka wiôldżégò remontu jaczi zaczął sã w latach xx w baro lëchò wëzdrzôł téż bëtowsczi zómk w latach xx w tedë téż niemcë zaczãlë òdbùdowã ale wiele nie zrobilë wrócëlë prochòwą wieżã jakô òsta znikwionô przez szwédów w xvii w pò ii swiatowi wòjnie ju w pòlsce remòntë rëgnãłë w rokù i bawiłë baro długò jaż do rokù dzysô w zómkù mô swòją sedzbã zôpadno kaszëbsczé mùzeùm a téż betowskô bibliotekô òd rokù w zómkù je téż nowi gòscyńc i pësznô restauracjô w zómkù òdbiwôją sã kòncertë ricersczi pòkôzczi i wëstôwczi dzysô je to nôwiãkszô turisticznô i kùlturalnô atrakcëjô bëtowa chtërną wôrt je òbezdrzec i pòznac ji cekawą historiã isabelle yasmine adjani ùr czerwińca w parizu francëka aktórka i spiéwôczka ò kabylsczich i niemiecczich kòrzniach je córką mohammeda adjaniego algiersczégò berbera żôłnérza chtërny bëł pòd kùńc ii swiatowi wòjny w niemcach i téż bawarsczé niemki augusty gusti schweinberger wëchòwała sã w pòdparizczim gennevilliers òd wëstãpòwała w teatrze amatorsczim na wiôldżim ekranié pierszi pòpis miała w w filmie mały uciekinier chtrërny reżisérowôł bernarda toublanc michela zagrôła tedë rose dzéwczã zakòchóną w szkólnym na latnéch kòloniach dwa lata póni zagrôła w serialu le secret des flamands ò jednym czasu wystąpòwała na scenié słôwnô na całi swiat comédie franaise czedë w zabidowano ji długòlãtni kòntrakt chtëren wëmagałbë sceniécznôj jedinosce adjani odmëslęła są z teatru i wrócyła do filmu pòpùlarnosc dôła ji rolã w dramace miłoś adeli h franois truffauta z roku zagrôła tam romanticzną młodą biôłkã chtërna pòddôwóna swòjim pòżądlëwòscóm odwôżëła wszëtkò co miôła adjani wëstãpòwała m in ù romana polańskiego andré téchiné wernera herzoga i andrzeja żuławskiego isabelle adjani pòdobnie jak catherine deneuve stała sã ikoną lat wystãpòwała w reklamach i w wideoklipach filmy z isabelle adjani udział òdnôszają sã sukces kasowy we francji johann wolfgang von goethe miemiecczi pòeta przełomù xviii i xix wiekù i jedén z nôbarżi znaczących w skali swiatowi dramaturg prozaik ùczony politik w tradycji pòlsczi bywa mëlnie wiązany z romantyzmem chòc w istoce bëł współtwórcą i jednym z głównëch òbòk fryderyka schiller przedstawicelã esteticzi klasyczné klasyka weimarskô béł również mëslicelém i ùczonym znawcą wielu dziedzin wiedzë oraz sztuczé studia prawniczé kończył w lëpskù i strasburgu w goethe osadł w weimarweimarze w chternym mieszkôł do kuńca żecu pełnił różné funkcje na dworze księca sasko weimarsczcego dochodząc do randżi prezydénta izby finansów w został nobilitowany od roku do kierował teatrém oraz wszestczima instytucjama oswiatowo kulturalnymi ksiãstwa w roku wyjechał na dwa lata do włoch co wywarło dużi wpływ na jego twórczosc najbliższa przyjazń łączyła go z fryderykiem schillerem zmarł w weimarze w całkowitym òsamotnieniu pò śmierci żony i jedynégo syna ostatnié słowa chterné wëpowiedzôł przed śmiercą brzmiałé wiãci swiatła òjc goethegò johann gaspar goethe ur zm żëł ze swòją rodzeną w przestronnym bùdinkù we frankfurce przë sztrase groer hirschgraben jakò rentier pielęgnowôł różné zainteresowania do chternëch należałë m in kòlekcjonowanie naturaliów i òbrazów matinka goethégò catharina elisabeth ur zm z dodóm textor staré rodzëne razã fascynowôł gò na nowò pózni pisôł że marzy bë sã znajdowac jednoczesnie pòsród òczarowywanëch i czarodzei pòdczas òkupacji frankfurtu przez wòjska francusczi w czãsto òdwiedzôł teatr francusczi w junghòfie w dané mu bëło wësłuchac koncertù letniégò wówczas mozarta w wiekù lat starôł sã ò członkòstwo w cnotliwym towarzëstwie arkadyjsczim przë phylandrii arkadische gesellschaft zu phylandria òstôł jednak òdrzucony z powodu swòich ekscesów w wiekù lat flirtował z kelnerką chternã póni nazywôł gretchen i znalôzł sã w pòdejrzanëch krãgach ùciszono skandal a goethe ùcekł sã do chòrobë patrycjuszy córka dzékana radë adwokacczi w wiekù lat pòslubiała wówczas letniégò radcã goethégò nie òtrzimała w dzeciństwie żôdnégò wëkształceniô jednak stała sã sławnô dzãkia swemù żëczliwemù ùspòspòbieniu z wëjątkiem sostrë cornelii friederiki christiany ùr gòdnika rodzéństwò goethégò zmarło wczesnie w goethe zachòrowôł na òspã edukacijã na chtërnã składałë sã wszëstczi pòwszechné w tamtëch czasach przedmiotë i parã jãzëków òbcëch łacena greka francusczi anielsczi hebrajsczi zdobëł za pòsrednictwém òjca i priwatnëch szkólnëch edukacija ta òbejmòwała również taczi descyplenë jak tuńc jazdã kònną i szermierkã w tamtëch krãgach należałë òne do kanonu edukacyjnégò bëł raczei wzorowém ùczniém aniżeli zawadiaką ùczëł sã z łatwoscą jażle dôwało sã ùpùst jégò żëwi duszë długòtrwałą òdrazã do historii spòwòdowała stojąca w bibliotece òjca wielotomòwô historia papiestwa pózni goethe òkreślał historiã mianém bezładné mieszaninë omyłek i przemòcë wielkã przëjemnosc sprawiało mù rësowanie mùzëka natomiast nie należała do jégò ùlubionëch dyscyplin wczesnie zainteresowôł sã żywo literaturą przë czim pòczątkòwò skupił swòją ùwagã na friedrichù gottliebie klopstocku i hëmerze czedë goethe bëł małim knôpim zapòznano gò z teatrém w domù rodzrnnym wëstawiano co rok teatr pupków chtërny za kôżdym razã fascynowôł gò na nowò pózni pisôł że marzy bë sã znajdowac jednoczesnie pòsród òczarowywanëch i czarodzei pòdczas òkupacji frankfurtu przez wòjska francusczi w czãsto òdwiedzôł teatr francusczi w junghòfie w dané mu bëło wësłuchac koncertù letniégò wówczas mozarta mozart w wiekù lat starôł sã ò członkòstwo w cnotliwym towarzëstwie arkadyjsczim przë phylandrii arkadische gesellschaft zu phylandria òstôł jednak òdrzucony z powodu swòich ekscesów w wiekù lat flirtował z kelnerką chternã póni nazywôł gretchen i znalôzł sã w pòdejrzanëch krãgach ùciszono skandal a goethe ùcekł sã do chòrobë wolfgang amadeus mozart ùr stëcznika w salzbùrgù zm gòdnika we wiedniu aùstriacczi czãsto spòtikô sã téż òkreslenie miemiecczi kòmpòzytór i wirtuoz grë na instrumentach klawiszowëch chternégò twórczosc związanô bëła zwiksza z aùstriacczim wiedniã razã z haydnã i beethovenã zaliczóny je do trójczi tpzw klasyków wiedeńsczich ùrodzony w salzbùrgù jaczi béł wnenczas stolëcą samòstójnégò w ramach rzeszë arcybiskùpstwa dopierkù w latach i zôs òd terenë te stałë sã czãscą aùstriacczégò césarstwa béł sódmim dzeckã miemiecczégò kòmpòzytora leopòlda mozarta i anë marii z dodomu pertl miôł starszą ò piãc lat sostrã mariã i annã pòzéwóną nannerl chtërna téż przejawiała mùzyczné ùzdolnienia pòspół z nią czedë miała lat małi wolfgang grëwôł klawesynowé duetë na zasłoniãti jedwabistim materiałã klawiaturze òjc leopold mozart wòzył ich pò całi eùropie przez co wolfgang zaczął chòrowac w rokù skòmpònowôł swój piérszi ùtwór menuet i trio kv pòzostała piątka rodzéństwa zmarła w dżibùlczënëch latach w wiekù trzëch lat wolfgang słëszącë grã sostrë na klawesynie zabawiał sã wëszukiwanim tercji na tim instrumence jak wspòminô pózni jegò sostra òd piątégò rokù żëca ùcził sã grë na klawesynie pòd czerënkã swòjégò òjca na chrzce nadano mù miona joannes chrysostomus wolfgangus theophilus pierszé na czesc swiãtégò katolicczégò patrona dnia ùrodzeniô jana chryzostoma wolfgang na pamiątkã dziadka ze stronë matczi a teofil na pamiątkã òjca chrzestnégò przez wiãkszosc żëca kompòzytor pòsługiwôł sã równak mionama wolfgang amadé amadé to francëskô wersjô grecczégò miona teofil drëch bòga abò ùmiłowany przez bòga czedës ùżiwôł także wersji włosczi amadeo we wczesnëch dokùmentach wëstãpòwała téż fòrma wolfgang gottlieb gottlieb to miemiecczé tłumaczenié dlô teofil natomiast nigdë nie ùżiwôł nôbarżi rozkòscérzóny dzysô łacyńsczi wersji amadeus za młodu starszi ùżywalë téż zdrobnień wolferl wolfgangerl i we wczesnëch czasach wolfi ò czim je wiedzec z lëstów òjca mozart spãdzôł òstatné lata swòjégò żëcô we wiedniù gdze do dzysù mòżna zwiedzac jeden z jegò apartaméntów przë domgasse pòłożony w pòbliżu katedrë sw szczepana w bùdinkù tim mozart skòmpònowôł w weselé figara jesz w rujanie nikt bë nie przëpùszczôł że za dwa miesące mozart ju nie bãdze żëł przez wiele lat nie bëło wiedzec co bëło przëczëną smiercë kòmpòzytora romanticznô tradicjô zas stwòrziła wkół tegò faktu wiele fantastycznëch legeńd pò długòtrwałi mediczni analize antona neumayra ùstalono równak dosc szczegółowi przebiég chòrobë mozarta w chterny òpise znajdują sã taczé òbjawë jak wësokô gòrączka òbfité wëdzélanié pòtu i wësëpka zapôliwny stón i nabrzëmienié w òbrãbie nogów smiérc przerwała robòtã mozarta nad mszą żałobną reuiem na prosbã białczi mozarta dzeło to dokòńczëlë jegò drëszë kòmpòzytorë joseph eybler i franz xaver sssmayr w rãkopise mozarta òstatné nutë pòstawioné jegò rãką przëpadają na takt partii wòkalnëch lacrimosa długò wierzono że mozart zmarł w nãdzë i zapòmnieniu pòchòwany w grobie dla ùbòdżich ale naprôwda chòc jegò twórczosc nie bëła ju tak mòdnô we wiedniu dali òtrzimywôł równak znaczącé przëchòdë z rozmajitëch stron eùropë robert lewandòwsczi ùr zélnika rokù w warszawie pòlsczi pùczkôrz wëstãpùje na pòzycji napôdôcza w miemiecczim klubie bayern monachium i w pòlsczi reprezentacji w chtërny je kapitanã nôleżnik klubù znamienitégò reprezentanta ùczãstnik mésterstwów eùropë i swòjã karierã zaczinôł w varsovii delce warszawa i w rezerwach legii w rokù trafił do znicza pruszków w chtërnym zdobëł kòrónã nôlepszégò strzélca trzecy i drudżi lidżi w przeniósł sã do lecha pòznań w farwach chtërnégò zdobéł mésterstwò pùchar i superpùchar pòlsczi a téż titel króla strzélców ekstraklasë w òstôł zawòdnikã borussii dortmund z chtërną dwa razë ségał pò mésterstwò niemiec a téż jeden rôz pò krajowi pùchar i superpùchar doprzëszedł do téż do finału lidżi méstrów w sezonie pò rôz pierszi w swòji karierze òstôł królã strzélców bundeslidżi zdobëwającë bramek przéd rozpòczãcem sezonù przeniósł sã do bayernu monachium gdze w kòżdim z szterech pierszich sezonów zdobywôł mistrzostwò niemiec a téż przekroczëł barierã gòli w bundeslidze òsągającë nen wënik rëchli niż jaczikòlwiek jinszi zagrańczny piłkôrz w sezonie pò rôz drëdżi sëgnãl pò kòrónę króla strzélców bundesligi strzelającë gòli pò rôz trzecy sëgnął pò kòrónę króla strzélców bundeslidżi w sezonie strzélającë gòli z dorobkiem gòli jest òn nôskùteczniejszim zagrańcznym piłkarzã w historii bayernu mònachium w òstôł wybrôny sportowcã rokù w plebiscycie przeglądu spòrtowgò oraz zajął czwiôrti plac w plebiscyce złoti bali za rok dzennik the guardian umieścił gò równak w gronie nôlepszich piłkarzy na swiece w federacjô iffhs ùznała gò nôskùteczniészim strzelcã midzënôrodnëch rozgrywek sédmëkrotny dobiwca plebiscytu cządnika piłka nożna w kategòrii piłkôrz rokù w latach òtrzimôł tã nôdgrodã sédem razy z rzędu co czëni gò samòbëtnym rekòrdistą pòd tim wzglãdã w reprezentacji pòlsczi zadebiutowôł zélnika w meczu eliminacji mésterstwów swiata z san marino san marino strzelającë jednoczasno swòjgò pierszgò gòla rozegrół mecze strzelającë w nich gòle co czyni gò nôlepszim strzlcã reprezentacji w historii gòdnika òstôł kapitanã reprezentacji polsczi wëstąpił z nią na mésterstwach eùropy w i ekspercë mają gò za jednégò òd nôlepszich pòlsczich piłkarzów w historii a téż jednégò òd nôlepszich westrzédnych napôdôczów i piłkarzów swòjégò pòkòleniô na swiece robert lewandowski je téż przedsãbiércã piłkôrz aktiwno robi w reklamòwi jinwesticyjny dewelopersczi czë mieszkaniowi branżë je téż udzélnikã spółczi protos venture capital przez chtërną inwestuje w start upë e commerce i serwisy internetowé mô własną agencjã stor specjalizującą sã w marketingòwi kòmùnikacji chtërna zajimô sã warkòwim wizerënkã piłkarza i jegò białczi ùłatwiającë zarządzanié ich dzejaniama ò biznesòwim charakterze je téż udzélnikã serwisu sporticos com lokalnyrolnik pl weeding pl i wiele inszëch wspierô téż  wiele spòłecznëch i charitatiwnëch inicjatiwów razã z białką bierze ùdzél w akcji szlachetnô paczka a téż pòmôgô w zbiórkach wiôldżi òrkestrë swiąteczny pòmòcë òd je ambasadorã dobri wòli unicef wychòwëwôł sã w spòrtòwi rodzënie òjc krzësztof ùm uprôwiôł judo i grôł w piłkã do nodżi w iii ligòwëm hùtniku warszawa memka iwòna bëła siatkarką pierwszòligwégò azs warszawa pò smiercë chłopa òbjãła pò nim funkcjã czerownika spòrtòwi hali w pòdwarszawsczim lesznie a tej pełniła funkcjã wiceprezesa miejscowégò klubù partyzant w chtërnym pierszé piłkarsczé kroczi stawiôł robert terô je szkólną fizycznégò wëchòwaniô mô starszą sostrã milenę w czerwińcu òstôł òjcã chrzestnym jej sëna leona je katolëkã czerwińca w kòscele w serocku òżenił sã z anną stachurską zawòdniczką karate i specjalistką do spraw żywieniô maja na swiat przëszła ich córka klara czesław lang ùr môja w kolczygłowy kòłczëgòwach pòlsczi kòlôrz torowi i szosowi wicemistrz òlimpijsczi dwùkrotny medalista szosowëch mistrzostw swiata pò zakóńczeniu karierë spòrtowé działacz spòrtòwé i òrganizator tour de pologne uci world tour tour de pòlogne amatorów skandia maraton lang team òrôz tauron lang team race pierszi sukces w karierze òsągnął w rokù czëdë razã z tadeuszem mytnikiem mieczysławem nowickim i stanisławem szozdą zdob eł brązowi medal w drużënowej jezdzie na czas na mistrzostwach swiata w san cristóbal san cristobal w téj kònkurencji pòlacy w składzie witold plutecki witold plutecki stefan ciekański stefan ciekański jan jankiewicz jan jankiewiczi czesław lang zdobëlë strzébny medal pòdczas mistrzostw swiata w valkenbùrguù w rokù pònadto wëwalczëł strzébny medal w gònitwie ze startù wspólnégò na igrzyskach òlimpijsczich w mòskwiemòskwa w rokù w zawòdach tëch w eprzedzył gò reprezentant gòspòdarzë siergiej suchoruczenkow na tich samëch igrzyskach zajął czwiôrte miejsce w drużinowej jezdze na czas jest téż wielokrotnym mistrzã polsczi i zwycięzcą tour de pologne w béł pierszim zawòdòwcã w pòlsczim kòlarstwie włoskie klubë gis gelati campagnolo i del tongoitalskô òsôł téż pierszim prywatnym animatorã kòlarstwa pòlsczégò z pòdùpadającégò wyścigu dookoła pòlsczi pòlskô chterën długò béł w ceniu wyścigu pòkòjù ùczynił imprezã randżi swiatòwej tour de pologne chërna pò latach doświadczeń i sukcesów awansowała do randżi wyścigù ò znaczeniu prestiżowëm uci world tour zawodnik lzs basztë bëtowò bëtowòi legii warszawawarszawa wôżniejszé zwycięstwa i sukcesë mô białkã elżbietã i córkã agatã ur w ze względów zdrowòtnëch w przëszedł na weganizm weganizm òstôł członkiem honorowégò kòmitetù poparcia bronisława kòmòrowsczégòkomorowski bronisław przed wyborami prezydenckimi w pòlsce pòlskô w rokù w nagrodzony medalem kalos kagathos w slédnëch dwadzesce latach badérowie z rozmajitëch gałãzów ùczbë mają wiôldżi bôczënk na sprawã starzeniégò sã i zaradzenié różnicowi chòroscë òtãpienny próbùją òni dińc do te czë zmianë chtërne to sã pòjôwiają ù starszich lëdzy w fùnksnérowanim pòznôwczo emòcjonalno spòlëznowim stanowią łagódné òbniżenié fùnksnérowaniô jednostczi dëcht tipòwé dlô cządu starzeniégò sã czë równak barżi są òne pòczątkã chòroscë nen problem mô wiôldżé znaczenié òsoblëwie w cządze òglowòspòlëznowégò niebezpiekù lëdzy w emeritalnym wiekù co są swiądny zagrôżbë chërą alzheimera epidemiologiczné badérowania pòkôzywają że pòczątk alzheimera co znankùje sã przede wszëtczim ùchôdanim pamiãcë chtërno stôwô sã przez dżinienié w òbjimie hipòkòmpa i westrzédnowãchòwi kórë struktur mùskù mòcno zrzeszonégò z procesama pamiãcë trôfiô colemało na czas lat żëcégò a rizykò zachòrzeniô prawie na tã chòrosc razã z latama rosce faza zapamiãtiwaniô przechòwiwaniô i wëdobiwaniô na jiwer z pamiãcą jiscą są tej sej starszi lëdze pamiãc równak nie je le jednorodnym procesã a ji trwałi szlach pòwstôwô na skùtk trzech fazów co jidą jedna za drëgą je to pòsobicą faza zapamiãtiwaniô przechòwiwaniô i wëdobiwaniô przëbôcziwaniô wëùczonëch na pamiãc trescy abò mionów na dodôwk są jesz rozmajité ôrtë pamiãców np krótëchnô pamiãc długô proceduralnô emòcjonalnô co je wôżné wëzortowanié nëch ôrtów pamiãcë i fazów pòwstôwaniô trwałégò pamiãcowégò szlachù mô swòje głãbòczé kliniczné ùdokaznienié i parłãczi sã z rëchtowanim psychicznëch fùnkcji w mùskù człowieka kò tak je bò strukturë mùskù są czãsto w różnym stãpieniu narażoné na negatiwny cësk jaczégòkòlwiek patologicznégò procesu to wszëtkò nama pòkôzywô ùmòwny chòc baro pòpùlarny pòdzél òtãpieniégò na kórowé np chëra alzheimera i pòdkórowé np chëra parkinsona co jinaczą sã midzë sobą inicznym òbrazã jak i neùropsychòlogicznym procesã w cwiczënkach testowëch ù pacjentów z òtãpienim jaczé wëchôdô z patologii kórowëch òbszarów merkac są trudnoscë w zapamiãtiwanim i magazynowanim przedstôwiónégò materiału zôs chòri z pòdkórowim òtãpienim tej sej ni mògą nalezc w pamiãcë wëùczonëch rzeczi i wërzec jich na prosbã badérë wôrt je téż dodac że lëdze z kórowim òtãpienim nie są w tim jednaczi a pamiãcowé jiwrë jaczé mają zanôlégają dosc tëli òd etiologii neùrodegeneracyjnégò procesu z wiekã przëchôdô ùtrata mùskòwëch kòmórków letëchny spôdk intelektualny np psychòrëchòwé spòmalenié czë jiscba na fùnksnérowanié pamiãcë ni mùszi to równak òd razu bëc pòczątk chòroscë mùskù i rozwiju òtãpieniô starzenié sã je apartné dlô kòżdégò człowieka a jegò nëk ù kòżdégò sã jinaczi ò tim czë starzenié mdze òptimalné pòznôwczé fùnkcje òstôwają na wësoczi niwiznie pòmëslné dobrô adaptacjô do zmianów zrzeszonëch z wiekã pòłączonô z mòżlëwą jakòscą żëcégò normalné tipòwé dlô wikszoscë pòpùlacji fizjologiczné starzenié sã czë patologiczné szermëcél nastroju i òtãpienné chòroscë decydëją tak geneticzné warënczi jak i psychòspòlëznowé strzodowiskòwé wezmë do dzélëków rizyka òtãpiennëch chòrosców jinszich niżlë wiek przënôlégają òbecnosc òtãpiennégò zespòłu ù nôleżników familii ùszkòdë głowë sparłãczoné z ùtratą przëtomnoscë tãtniczé nadcësnienié i chòroscë ùkładu krążeniégò cukrzica przewlekłô fela nérków nadùżiwanié alkòhólu i pôlenié cygaretów profesór yaakov stern z columbia university w nowim jorkù dokazywô że wôżné znaczenié dlô wiekù pòjawieniô sã pòznôwczich felów ù starszich lëdzy mô téż niwizna wësztôłceniô i ùdostóné òbczas żëcégò doswiôdczenié i wiédzô lëdze ò wësoczi niwiznie wësztôłceniô mają lepi rozwitą pamiãcową zdatnosc i abstrakcyjné mëszlenié są téż w sztãdze skùteczno rozwiązëwac złożoné problemë i zadania mają téż wikszą pòznôwczą rezerwã i lepszé mòżnoscë kòmpensacyjné pón tadeùsz pòl pan tadeusz epicczi pòémat adama mickiewicza aùtorã dokôzu pón tadeùsz to je ostatni najachùnk na lëtwie szlacheckô historiô z rokù i w dwanôsce knégach wiérszã je adóm mickiewicz jegò pierszé wëdanié ùkôzało sã w pariżu w rokù dokôz skłôdô sã z ksãgów pisónych wierztã trzënôstozgłoskòwim dokôz nen pisół mickiewicz z mëszlą ò wërwaniu sã òd sztridów w kòłach pòlsczi emigracje w pariżu miôł òn téż bëc wënadgrodzënim pòétë za to że nie biôtkòwôł sã w lëstopadnikòwim pòwstanim jinszą wôżną przëczëną do napisaniô póna tadeùsza bëła cëszk za rodną lëtwą chtërną òpisół w jinwòkacji lëtwò tatczëzno mòja të jes jak to zdrowié kùli cã trzeba trzëmac nen leno sã dowié chto cã stracył dzys snôżosc twòjã w całi zdobie widzã i òpisëjã bò teskniã pò tobie całô akcëjô dokôzu mô môl na lëtwie we wsë soplicowò w rokù i przédnô mësla póna tadeùsza tikô tragëdnëch dzejów jacka soplëcë chtëren pò latach przëchôdô w rodné starnë chòwające sã pòd pòstaceją ksãdza robôka z nim parłãczi sã historëjô sztridu ò zómk chtëren kùńczi sã najachùnkã na soplicowò w dokôzu mómë téż wątk miłotë tadeùsza i zosi wëdóny w rokù pòéma adóma mickiewicza dożdôł sã ju wëszi dolmaczënków niedôwno dolmaczono póna tadeùsza na jãzëk kòrejańsczi w rokù ë wietnamsczi w rokù zôs na kaszëbsczi w sprôwił to ùtwórca kaszëbsczi lëteraturë stanisłôw janke wëdôwcą póna tadeùsza w kaszëbsczim jãzëkù je gduńskô wëdôwizna maszoperia lëterackô wespół z mùzeùm pismieniznë ë mùziczi kaszëbskò pòmòrsczi w wejrowie w rokù na spòdlim pòematu pòwstôł film fabùlarny w reżisérie andrzeja wajdy we filmie wëstąpilë m jin mùzykã do filmù napisôł wojciech kilar zacmienié ksãżëca to je astronomicznô rzôdzëzna chtërna je tedë czedë zemia naléze sã midzë słuńcã a ksãżëcã i temù zacygnie słuneczny wid dlô wëjasnieniô pòchwôtu całownégò i czãstkòwégò zacmieniô ksãżëca kònieczno je przerozmiôc pòjãca stóżk céniô całoscowégò i stóżk półcéniô jeżlë ksãżëc chtëren krążé wkół zemi najdze sã w całoscë w òbéńdze stóżka cénia całoscowégò zemi to parmine słuneczné nie dochadają bezpòstrzédno do jegò wiéchrzëznë całi wiéchrzëzna ksãżëca je tedë cemnô i gôdómë tedë że je całowné zacmienié ksãżëca czedë chòc dzél ksãżëca najdze sã pòza stóżka cénia całownégò zemi i równoczasno naléze sã w òbéńdze stóżka półcénia wtenczas bądze zacmienié całoscowé jeżlë ksãżëc przesuwô sã przez stóżk półcénia zemi i naléze sã w całoscë pòza stóżkã cénia całownégò zwiemë to zacmienim półcéniowim czas dérowaniô całoscowégò zacmieniô ksãżëca je różny maksymalno gódzëna i minutów òbrechòwóno aùstrëjacczi astronom teodor oppolzer że midzë rokã p n e a rokã n e tak tej óbczas lat wińdze zacmieniéniów słuńca i zacmieniéniów ksãżëca wic tegò strzédno na trzë zacmienia słuńca trôfiają sã dwa zacmienia ksãżëca lëdze czãsto mëslą że zacmienié słuńca wëchôdô nie tak czãsto jak zacmienié ksãżëca co je nieprôwdą óbczas rokù zdarzają sã co nômni dwa zacmienia słuńca a w òdpòwiedniéch lëżnoscach piãc a zôs w rokù mògą pòjawic sã blós trzë zacmieniéeni ksãżëca ale mòże bëc téż i tak że w nym rokù nie zdarzi sã ani jedno nawetka dzélowé równak dlô niegò place òbserwacji zacmieniô ksãżëca widzawné są czãscy niżle zacmieniô słuńca przëczëną tegò je to że to òstatné zjawiszcze je widoczné blós w pasë wãższim òd km dlô zacmieniów całoscowich a znowa zacmieniô ksãżëca je widzec wszãdze tam gdzë ksãżëc najdze sã nad hòrizontã òstatné całowné zacmienié bëło widoczné w pólsce séwnika rokù a pòstãpné dopiérze lëpinca rokù padalc gatënk wieszczórczi tëli że bez nogów z rodzëznë padalcowatich wëstãpowanié wikszô czãsc éuropë jaż pò afrikã i azjã jegò nordowô grańca przebiégô w szwecje padalc jistno jak błotny żółw je reliktową fòrmą warającą na niezmieniwny ôrt òd trzecorzãdu i tak jak wieszczórka żëwòródka téż je jajeżëwòrodny padalc nie przënôleżi do wiôldżich wieszczórków mierzi òkòlim cm òsągô do cm dùgòscë dwie trzecy ti wôrtoscë zajimò ògón z pòdrzątkù na swój sztôłt padalca czãsto mają za żnijã i bezmëslnô zabijaja a òd żniji apartni sã òn tim że mô słabò zaznaczoną szëjã głowa wëzdrzi jak zrosłô ze srąbã mô téż pòwieczi i òkrãgłi zdrzél a nié jak żnija pionowi në i ni ma cykcaka na krzebce równak wiedno lepi òpasowac bò kòl niejednëch cemniészich żnijów téż tegò cykcaka ni ma widzec tej nawetka czej jesmë gwës na że przed nama leżi padalc lepi trzëmac sã wskôzë nigdë nie tikôj czegòs co ni ma nogów nie je tak ùwinny jak chòc le żëwòródka ale za to je wiãkszi mòże dochadac nawetka do pół metra a samnica trôfiają sã jesz wikszé spòdlëczną farwą padalca je bruny w rozmajitëch tãczënach òd jasnokawòwwégò do cemnobrunégò z kòprowim łiskã na krzebce mòże miec czôrné pòdłùgòwaté lënie jaczé cygną sã òd głowë do ògòna pëszny je tpzw padalc turkùswowi chtëren na cemnym spòdlim przédnégò dzélu cała mô mòdré pónktë czej ùzdrzimë taczégò nadzwëkòwégò padalca mòżemë bëc gwës że mô òn trzë lata bò taczé mòdré znaczi na skòrze pòjawiają sã dopiérze ù starszich gadów padalc żëje w lasach i zarostach zakòpiwô sã pòd mëchã pòd pniama drzew pòd wietwiama w lëstach kòzlënie jegò żëcé je dosc krëjamné je pòmalny w rëchach nie je chùtczi ani ùwinny a kò je òn drapieżny jak to mòżlëwé że tak pòwólny gôd cos chwôcy to dlôte że jachtëje na to co je jesz barżi pòmalné jak òn na wãdzëbôczi slëmiénie wije jé téż pajczi i pònarwë òwadów padalc je niegroznym zwierzãcã nie rozmieje nawetka ùgrëzc jegò jedurnym ôrtã òbronë przed ùstëgòwnikama je òdrzëcënié ògòna taczi ògón wãgòrzi sã i zmili téj séj przesladownika a padalc je w sztãdze w tim czasu ùcec padalce sã ùznôwóné za nodłëżi żëjãcé wieszczórczi w nôtërze mògã żëc nawetka do lat w kòpenhasczim zoo jeden samc żił jaż lata wszëtczé gatënczi gadòw w pòlsce mają prawną òchronã òznôczô to że nie je wòlno tëch zwierzãtów zabijac renic ani trzëmac tak żëwëch jak i ùmartëch do chwôtaniégò wieszczórków brëkòwnô je specjalnô zgòda z regionalny direkcji òchronë nôtërë padalc jak wszëtczé naje gadë je gatënkã pòd òstrą òchroną wcyg jesz wëstãpiwô dosc wielno mòżna gò pòtkac w rozmajitëch strzodowiskach równalk zmianë jaczé më lëdzë wprowadzywómë w najim òkrãżim są dlô niegò zagrôżbą dlôte że je pòmalny i malo ùwinny nie rozmieje samòstojno wińc z glãbszich wëkòpónëch dołów nie ùcékô téż jak np żnija z drodżi przed jadącyma aùtołama groznô je tej dlô niegò corôz wiãkszô rësznota na drogach téż tëch lasowëch gruńtowëch óws ôrt zbòżégò chtëren nôleżi do rodzënë wiechlinowatëch òbejmùje òkòło gatunków wiele z nich to roslënë ùprawne chtërnë sã w stanie dzëczim i wëstãpiwają w basenie mòrza sródziemnégò i azji a w pòlsce dzëko rosnie óws głëchë je to chwast kwiatostanem ówsa je wiécha ò dłùgòscë cm òsą wiéchë je przedłëżenié òstaniégò miãdzëwãzla czyli òsadka chtërna je pòdzelona wãzłami i miãdzëwãzlami z wãzłów tëch wërastają òkółkòwò rozgałãzenia bòczne twòrząc wietewki wiéchë zakùńczone kłoskama wiécha prosta czasã jednak rozgałãzenia bòczne są téż pòprzedziélane wãzłama na miãdzëwãzla z chtërnëch wyrastają rozgałãzenia i rzãdë wiécha pòdwójna a z nich rozgałãzenia ii rzãdë wiécha własciwa zakuńczone pòjedënczëma kłoskama ze wzglãdù na sztôłt wiéch wëróżnia sã na dwa tëpë òdmian hodowlanëch ówsa ò wiésze chòrągiewkòwatej i rozpierzchłej w wiesze rozpierzchłej wietewki bòczne są ùstawione pòd wszelejaczima kątama co warunkùje jiny sztółt wiéchë rozstrzelona krzaczasta zwisła abò sztywna wzniesona w wiésze kłoski mògą bëc kwiatowe stądka mają zarniaki stosunek mas zarniaków ma sã jak stądka piersi zarniak bùten ma masã nôwiakszą dredzi mniôszą a trzëcy nômniôszą cechą òdmianową je skłonnoś do òsadzania dwóch abò trzëch zarnków óws je to roslëna dnia dłudżiégò krótczi dzéń wpłëwa na znaczne przedłużenié òkresu wegetacji a dłudżi dzéń skraca òkres rozwòju wegetatywnego i pòwoduje chùtkie wëtworzenie wiéch ze wzglãdu na òkres wegetacji óws mòże wëstãpòwac jakno fòrma jara i òzima w pòlsce ùprawia sã blós òdmianë jare óws kiełkùje ju w temperaraturze stopniów weżi zera równak w tëch warunkach proces ten jidze dosc wòlno i pòstãpùje chùtkò dopiérze przë stopniach cepła ta roslëna pòjawia sã pò dniach od siéwë pò wschodach mô zaczątk wëtwarzanie pòstãpnëch lëscë i krzewięnié chtërnemù dobrô je temperatura stopniów cepła óws je to roslëna samopylna kwitnienie òdbëwa sã na ògół przë zamkniãtëch plewkach jedna roslëna kwitnie òkòło dni jinszi ôrt wëprodùkòwane w pòlsce zarno owsa w przeznacza sã na paszã w na materiał siéwny resztã na cele konsumpcëjne równak coraz bardżi pòznawane są właściwoś chemiczné ówsa i znajdùje sã dla niegò coraz bardżi rozmajite zastosowanie w dietetëce w przemësle farmaceutëcznëm kòsmetëcznëm i chemicznëm historejô óws nôleżi do stosunkòwo młodëch roslën ùprawnëch pòjawił sã czile tesãcë lat pózni niż jãczmiéń i pszénica na terenach pòlsczi szlachë ówsa pòchòdzą sprzed òkòło lat p n e i òdnalezone òstałë w biskùpinie k żnina równak ùprawa ówsa nô wiãkszą skalã miała pòczątk dopiérze w viii stalatim óws do eùropë przywãdrował razã z pszénicą z azji jegò dominacjô strzód ùpraw rosła i zaczął wëpierac gatunki pierwotne wartosc òdżëwcza i energëtëczna ówsa je stosunkòwo wiôlgô zawiera razë wiãcy tłuszczu pòrównując jinszi zbòża tłuszcz ówsany je bògati w nienasëconé kawasë tłuszczowe są to głównie kwasy oleinowy linolowy linolenowy i kwasë arachidonowy eikozapentaenowy dokozaheksaenowy zarno ówsa mô wãglowaodanë strzód chtërnëch nôwiãcy je skrobi w lecznictwie i dietetëce stosowóne są zarno ówsa płatczi ówsane ziéle ówsa mąka ówsana óws skùtecznié óddzaùje na ùkład nerwòwy napary i nalewczi z ziéla ówsa stosùje sã głównié przë bezsennoscach òsłabieniu nerowëm i węczerpaniu na skùtk depresji i sëtuacjach stresowëch wëciągi z ziéla ówsa łagòdzą i mògą zapòbiegac ùszkòdzeniom wątroby óws kòrzëstnié dzała na błonã sluzowe i aktywizùje hòrmònë dzała przeciwzapalnie i przeciwbólowo przëspieszając gojenié ran dzała téż na chòrescë reùmatëczne kamicã nerkowã je téż pòmòcny w chòrëscach skórnëch jak trądzik swiąd i łojotok pòmerénk abò pòmòrénk pòl pomeranka ôrt wiôldżégò cãżczégò plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta jegò kònstrukcjô pòwsta w pòmrach zôcz xix stalata òd lat xix stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na kaszëbach pòmerénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù jaczé ze sobą sã nie stikałë je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to że miałë plaskati dno bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na pòmòrzim jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama pòmerénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów brëtlingów a téż lososów na łów mògło na nëch bôtach jachac lëdzy dalek w mòrze nawetkã do mòrsczich mil òd sztrądu na kaszëbach bùdowóné bëłë m jin w karwi jastarnie a pùckù tipiczné pòmerénczi bëłë òd do métrów dłudżé a òd do métrów szeroczé pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa ùtikóné bëłë smòłą bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama jaczé skłôdałë sã z grotżôgla fòka kliwra a topsla mógł nima téż jachac na paczënach żebë zmiészëc drif miałë szwerdã miecz dzysôdnia pòmerénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników bernard zëchta słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej ossolineum wrocław warszawa kraków tom iv s mariô ludwika kòwnackô pòl maria ludwika kownacka ùr séwnika w słupie ùm gromicznika we warszawie pòlskô pisôrka dolmaczérka z rusczégò jãzëka aùtorka dziennika dziecięcego pierszé numrów mia titel jawnutka jaczé béł redagòwóny òb czas warszawsczégò pòwstaniô dokôzów na binã a radiowëch słëchòwiszczów dlô dzecy wespółrobiła z cządnikã płomyk na łamach jaczégò debiutowała w córka marii z lesznowsczich i ludwika kòwnacczégò ùrodza sã w dwòrkù w słupie séwnika czej mia lat ùmarła ji mëma pòchòwónô je na parafialnym smãtôrzu w suserzu w m jin bez dëtkòwé jiwrë zaczãła robòtã jakno szkólnô ùcza m jin w dãbòwi górze krziwdze a mińskù przełómienim w ji żëcym béł rok czedë pisôrka nawiąza kòńtakt z heléną radwanową redachtorką płomyka co sprawiło że maria kòwnackô zaczãła pisac artikle do cządników dlô dzecy jaczé wëdôwóné bëłë bez naszą księgarnię w pisôrka przecygnãła do warszawë na żolibórz zamieszka na szasém słowacczégò m dze dzysôdnia je jizba pamiãcé marii kòwnacczi dzél mùzeùm dzecny ksążczi pòl muzeum książki dziecięcej w kùpiła plac na letniskòwą chëcz w łómiónkach kòl szasé szpitalny równak dopiérze w pòwstôł tuwò bùdink plastusiowo dze pisôrka zajimała sã m jin swòjim hòbbi tj tkanim gòbelinów robienim kòprowi biżuterie robienim weków a téż pòdzéranim na ptôchë ò jaczich wiele wiedza w nym dodomù napisała m jin na tropach węża eskulapa a za żywopłotem pisôrka pòchòwónô je na stôrëch pòwązkach we warszawie z marią kowalewską z janem edwardem kucharskim z kazimierzem garstką z zofią malicką schnitzelbank znónô czãsto pòd pòzwą hobelbank je to niemieckô spiéwnô wëliczónka jigra czãsto jimprowizowónô jaką spiéwô sã wskazëjącë na planszë téż tôflë kòle szorëmie rozmajité òbrôzczi znónëch je wiele wersjów ny jigrë jakô rozkòscérzëła sã òd zôczątkù xix sta w wiela eùropejsczich krajach schnitzelbank spiéwóny béł pò jarmôrkach gòspòdach wieselach òbczas pòlterabentów czë roczëznów są wersje dlô starszich z eroticznym pòdtekstã jak i dlô dzecy na sztôłt rebùsów nie je brëk téż satiricznëch wersjów jaczé tikają sã spòlëznowëch a pòliticznëch sprawów wëliczónka schnitzelbank czãsto zaczinô sã òd słowów das ist kurz und das ist lang to je krótczé to je dłudżé w wiela wersjach kòżdô sztrofka przeriwónô je refrenã o du schne o du schne o du schne schnitzelbank jakô pësznô jakô pësznô jakô pësznô szlizbanka słowò schnitzelbank mòże bëc dowòlno zmieniwóné np hobelbank stolarczi stół knoblauchwurst czosnikòwô wòrzta parapl szorëm wagenrad kòło gartenhaus ògardnica w belgie i hòlandie na piesniô znónô je nôczãsczi pòd pòd pòzwą snijdersbank we frizje jakno sniselbank a w skandinawsczich krajach en kort en lang w pòł xix sta emigrańce z niemców rozkòscérzëlë piesniã schnitzelbak w zjednónëch stanach americzi pòwstało tã wiele rozmajitëch wersjów chãtno wëzwëskiwónëch w reklamie piwa a téż wariacjów jedną z nich pt must be santa spiéwô bòb dilan schnitzelbank dôł téż zôczątk szlachòwnym spiéwónkòm w jinszich jãzëkach np pò czeskù to je krtk to je dlóh słowackù to je krtké to je dlhé w serbòłużicczim dolha kołbasa pò wãdżerskù a faragószék nótja kaszëbskù kaszëbsczé nótë a w pòlsczich gwarach z warmie to jest krótkie to jest długie niegermańsczé wersje i wariantë apartnią sã nié le słowama ale téż melodią das ist kurz und das ist lang und das ist ne hobelbank kurz und lang hobelbank o du schne o du schne o du schne hobelbank das ist hin und das ist her und das ist ne schneiderscher hin und her schneiderscher kurz und lang hobelbank o du schne das ist krumm und das ist grad und das ist ein wagenrad krumm und grad wagenrad hin und her schneiderscher kurz und lang hobelbank o du schne das ist eine ofengabel und das ist ein storchenschnabel ofengabel storchenschnabel krumm und grad wagenrad hin und her schneiderscher kurz und lang hobelbank o du schne sztefan wyszyńsczi ùrodzył sã zélnika w zuzeli pòlsczi dëchòwny zwóny prymasem tësąclëca primas pòlsczi pòsmiertné òznaczóny òrderã òrla biłégò ùmarł môja w warszawie sztefan wyszynsczi na swiat przëszedł zélnika w zuzeli nad bùgiem jakò drëgie dzeckò stanisława òrganisty miejscowégò kòscoła i julianny wyszyńsczich w rodzëzna przeniosła sã do andrzejewa gdze ùmarła mëmka w lëtach był szkòłewnikã gimnazjum im wòjcecha górsczigù w warszawie pierszô swiatowô wòjna czas w chtërën òn ùcził sã w i liceùm ògólnokształcącém im tadeusza kòsciuszki w łomży w latach chòdzył do liceùm włocławsczégò im piusa x niższe seminarium duchowne w latach był klerykiem wyższego seminarium dëchownégò we włocławku sakrameńt swiãcéń przyjął zélnika w dzéń ùrodzén we włocławku włocławskiej bazylice katedralnej z rąk biskupa wòjcecha òwczarka w latach sztuderował wydział prawa prawa kanonicznego i administracji katolickiego ùniwersytetu lubelsczégò jana pawła ii oraz wydział prawa i nauk ekonomiczno społecznych chtërën ùkończéł doktoratã na temat prawa rodzëzny kòsceła i państwa do szkòły pò zakòńczeni wòjny wrócéł do włocławka gdze reòrganizowôł seminarium dëchòwne i pełnił òbòwiązczi rektóra strëmiannika òstôł mianowóny biskupã diecezjalnym lubelsczi diecezji swiãcenié biskupie òtrzymoôł z rąk kardynała augusta hlonda prymasa pòlsczi w swòim herbie biskùpim ùmiescył słowa soli deo samemu bògù służba bògù samemu przez marijã z nazaretu bëła widoczna w jégò całém żëcu wiãzenné zapisczi zawierają pewną syntezę jegò maryjnosce chtërej pòczątk je w czasach dzectwa i młodzëznë wcześnie napisôł stracełem rodzeną memkã chtera miôła szczególne nabòżéństô do obraza matczi bòskiej òstrobramskiej dokąd jezdzôła z pielgrzémkã jeszczé z zuzeli mój ojc natomiast cągnął zawsze na jasną górã czésc matczi bòżej w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniętô czãsto gôdele razã różanc w wieczôrnych gòdzënach pò smierce prymasa aùgusta hlonda w gdy nôpòważniszé kandydat na jegò nastãpcã biskup łomżyńsczi zginął w wypadku samochodowym wyszyńsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcybiskupã metropolitã gnienieńsczim i biskupã warszawsczim oraz prëmasã polsczi stëcznika na konsystorzu w rzymie òstôł nominowóny przez papieża piusa xii kardinłem członkiem kolegium kardynalsczégò brał ùdzél w szterëch konklawe niespòdzajno w zélniku w czëde òddano na niegò czile felowanów i w béł przedstôwcã pòrenkòwi europy béł inicjatorã zawarcia gromicznika pòrozumienié z władzama komunistycznymi wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò kòscioła katolicczégò hierarchą jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież pius xii prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã miôł zagrozéc cofnięciem ùznania wyszyńskiemu w zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié katolëcësczégò ùniwersytetu lubelsczégò pòlsczi kòscół ùznôł miedzã zem dostaniéch nazôd pòlsczi ludowej béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną marią leonią graczyk i ksãdzem stanisławem skorodeckim izolowòny w klasztorze zgromadzenie sostrów najswiãtszej rodzëzny z nazaretu w komańczy nie chcëł pisac tekstu żeńbów do ich pòwstanié przyczyniła sã maria òkòńska dając za przykład sw pawła piszącégò lëst do wiernych z więzienia w kuńcu môja napisôł tekst slubów nôrodnych jaczi miałë bëc òdnowieniém królewsczich slubów lwowskich jana kazimierza w ich trzechsetną rocznicę zélnika pielgrzymom zebranym na jasny górzë òdczytôł je bp michał klepacz pełniący òbòwiązczi przewodniczącégò episkopatu pòlsczi w połowie strëmiannika u wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju môja prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë pònawizc m in do zamachu na życie papieża jana pawła ii chtëren miéł môl mója òpasowóm że powinienem dzelic dolę òjca swiãtégô jaczi wprôwdze pòzdnô ale włãcziéł sã w mòje cerpienié pògrzeb prymasa zwóny także królewsczim zgromadzéł w stolece tësące lëdze w na ekrany kin wszedł pòlsczi film prymas trzy lata z tysiąca òpówiadający ò ùwiãzenié wyszyńsczégò przez władze prl w zuzeli funkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé jennifer lynn lopéz ùr lëpińca znónô téż jakno j lo w nowim jorkù amerikańskô aktórka spiéwôczka pòpòwô tancérka projektantka mòdë biznesménka ùrodzëła sã i spãdzëła dzëcinné lata w bronksu dzélnicë nowigò jorkù a czedë bëła sedemnôscë lat stôrô wëstãpiła w piérszim filmie mòja môłô dzéwczënka pózni jisz grała w jinszëch mniészich produkcëjach w rokù òdegrała pierszôplanową rolã w filmie selena i òtrzimała za nią nominacjã do złotégò globù òd négò czasu ji kariera artisticznô sã chùtkò rozpãdzëła i nabrała mòcë w rokù aktórka piérszi rôz wëstãpiła w rolë spiéwôczczi albùmem on the i òdniosła wiôldi zwënéga w pòstãpnëch latach ji spiéwónczi bëłë na piérszich môlach swiatowëch lëstów nôwiãkszich hitów lopéz sedzy w kòmisji amerikańsczigò idola ùtworë lopéz sprzedônô na całim swiece w òkòlim milinów egzemplôrzy òtrzimała nôdgrodë taczi jak lopéz nie je blós spiéwóczką aktórką i tancérką ale téż biznesmenką mô swòją kòlëkcjã òblëczenków i parfumów i wiele ùmòwów na reklamë jennifer je znônô jakno przédniczka mòdë i nôlëpi òpòcônô aktórka latinoskô w hollywood w rokù zdobëła titél nôpëszniszy białczi na całim swiece wedlë magazynu people a rok pózni forbes pòzwôł ją nôbarżi òsôblëwą i bòkadną gwiôzdą òna zbiła majątk zrëchòwôny na òkòlim milinów dolarów lëdzë interesëją sã ji sprawama priwatnëma lopéz mia trzech chłopów a przez dwa lata ji chłopem bëł aktór ben aflleck pózni òzëniła sã z marcem anthony m a w ùrodzëła blëzniôczi pò sedmë latach òni sã rozeszlë a w wzãlë rozdënk marlon brando jr ùr łżëkwiata w omaha ùm lëpińca w los angeles amerikańsczi aktór pòchòdzeniô niemiecczégò hòlendersczégò anielsczégò i irlandzczégò jigrôł w taczich filmach jak a streetcar named desire on the waterfront the wild one the godfather czy apocalypse now béł téż reżiserã westernu one eyed jacks w chtërnym sóm zagrôł dostôł wiele nôdgród m in dwa òscarë òprócz tegò dostôł jesz szesc nominacjów za the godfather i on the waterfront wëprôcowôł swòj sztil aktórsczi jigrë òpiarti na systemie stanisławsczégò dlôte baro niechãtno ùcził sã ról temù òbczas krãcenia jegò scen plan filmòwi bëł òbwieszóny kôrtkama z jegò kwestiama jegò sztil aktórsczi miôł cësk na taczich aktorów jak james dean paul newman robert de niro czë elvis presley ùrodzył sã w omaha w stanie nebraska jakno syn dorothy julia z dodomu pennebaker i marlona brando sr fabrëkańca paszë miôł dwie starszé sostry jocelyn brando i frances wychòwôł się w wiérze stowarzëszeniô chrzescyjańsczi ùczbë czëde miôł lat z rodzëzną wëjachał do evanston w òn i rodzëzna wëjachelë do libertyville w illinois gdze brando zaczął ùczbã w libertyville high school pózni ùcził sã w shattuck military academy w faribault w stanie minnesota w rokù pierszi rôz pòkôzôł sã na broadwayu w music box theatre jakno nels w dramace i remember mama ù bòkù oskara homolczi w rokù w ethel barrymore theatre wëstãpił janko stanley kowalski w pòkôzkù tennessee williamsa a streetcar named desire pierszi rôz pòkôzôł sa na wiôldżim ekranié w roli kena wiloceka w dramace freda zinnemanna the men z teresą wright everett sloane i dorothy tree kreacjô stanleya kowalski w dramace elii kazana a streetcar named desire dała mù nominacjã do òscara dlô nôlepszégò aktóra i nôdgrodã nowòjorsczich kritików za pòstac meksykańsczégò rewolucjonisty emiliano zapatë w dramace historicznym elii kazana viva zapata pò rôz drëdżi béł nominowóny do òscara dlô nôlepszégò aktóra i téż òtrzimôł nôdgródã bafta w kategórie nôlepszi aktór pierszoplanówi i złotą palmã na festiwalu w cannes jakno terry malloy w melodramace kryminalnym on the waterfront òstôł uhonorowany oscarã złotim globã i nôdgrodą bafta dlô nôlepszégò pierwszoplanowégò aktora w rokù nie przëjął òscara za rolã don vito corleone w filmie francisa forda coppoli the godfather protestującë procëm diskriminacji indian w rokù òstał chłópã annë kashfi mielë syna christiana devi ur maja w òstał skazóny za zabójstwò drëcha swòji sostry ùm stecznika miôł jesz dwie biôłczi dzecy wzãté za swòje ùmarł lëpińca rokù w westwood miôł lat sting ùr rujana w wallsend jakò gordon matthew sumner britijsczi mùzyk mùltiinstrumentalista kòmpòzytór i wòkalista gordon matthew sumner ùrodzył sã w wallsend robòtniczi dzélnicë newcastle w anglii je nôstarszim z szterëch dzecy małżeństwa audrey cowell i ernesta sumnera mô brata philipa i téż dwie sostry angelę i anitę sumner został wychòwóny w tradicji rzimskòkatolëcczi jegò starka pòchòdzyła z irlandsczi familie ùczbã zaczął w katolëcczi spòdlowi szkòle st cuthbert s pò tim złożëł egzamin wstãpny na ùniwersytet warwick w coventry żebë sztudérowac anielską filologiã sztùdérowôł tam jeden semester i wrócył do newcastle gdze przez pół rokù robił na bùdowie pózni robił w administracji jakno ùrzãdnik w latach chòdzył do szkòły ò profilu pedagogicznym pò tim przez dwa lata robił jakno szkólny w rzimskòkatolëcczi spòdlowi szkòle w cramlington òd nômłodszëch lat chcôł òstac mùzykańtã na pòczątkù spiôwôł z dżezowama karnama taczima jak phoenix jazzmen last exit czë the newcastle big band w rokù sting stewart copeland i henry padovani usadzëlë w londinie rockòwé karno the police karno wëdało czile znónëch albùmów i zdobëło nadgrôd grammy na pòczątkù lat òsmëdzesątëch jich òstatny albùm synchronicity ùkazôł sã w rokù òd rokù sting rozpòczął karierã w pòjedinkã w séwnikù roku sting miôł pierszą prezentacjã w pòjedinkã na kòncercë dlô amnesty international zaśpiéwôł tam roxanne message in a bottle i téż i shall be released kòle stinga bëlë tam téż eric clapton jeff beck czë phil collins w rokù wëdôł singiel spread a little happiness chtëren nôlôzł sã w filmie brimstone treacle swòją pierszą platã wëdôł w rokù w rokù òstôł wëdóny kòncertowi albùm bring on the night pò smiercë swòjegò òjca sting w rokù wëdôł platã ò title the soul cages albùm zdobëł titel platinowi platë w usa drëgą platkã acoustic live in newcastle sting nagrôł jesénią rokù na trase the soul cages tour w pòjawił sã do grëpë z nôleżnikama karna sex pistols w filmie chto ùszmitnął bambi who killed bambi film nie òstôł równak ukòńczóny òficjalnô tej sting pierszi rôz pòkôzôł sã w filmie uadrophenia franca roddama nôwôżniészô rola stinga to pòstac feyda rauthy w filmie science fiction davida lyncha pt diuna pòtemù zôgrôł w filmie franca roddama the bride wëstãpił téż w dramace giulia e giulia petera del monte i téż pòjawił sã w filmie the adventures of baron munchausen terry ego gilliama w rokù wëstãpił w the grotesue gentlemen don t eat poets johna paula davidsona sting wëstãpiwôł téż w telewizyjnëch produkcjach captain planet and the planeteers simpsonach i ally mcbeal w latach béł chłopã aktórki frances tomelty w pòslëbił trudie styler aktórkã i producentkã filmową jich nômłodsza córka eliot sumner téż je spiéwôczką a sën z frances tomelty joe sumner je liderã karna fiction plane marilyn monroe marilyn monroe włascewié norma jeane mortenson ùrodzóna czerwińca w los angeles ùmarła zélnika amerykańsczi aktórka kapeluszniczka piosenkôrka prodùcentka filmòwa gwiôzda filmôwa jikòna kùltury pópularny american film institute ùmiesciéł ją na szóstim mólu na lisce nówiãkszich aktórek wszech czasów monroe swòjã karierã zaczãła w lëtach jakno pin up gir pózni trafiła do swiata filmu gdze rabòtała dlô columbia pictures w r zwiãzała sã z wytwórniã fox pò czim wkrótce zyskała pòpùlarnosc dzãką filmom małpia kuracja niagara mężczyni wolą blondynki czë słomiany wdowiec zasłynãła z ról stereòtypòwych blondnków ale wcelała sã również w pãstaceje baro złożóné i dramatéczné w r sztuderowała aktórstwô metodiczne w actors studio założiła swòjã wytwórnię marilyn monroe productions żëcë prywatné monroe bëło pełne pertùrbaceji aktórka zmagała sã z ùzależnieniama i problemama psychicznyma bëła trzykrôtnie białkã nie miała dzëcë film skłóceni z życiem był òstatnim w jej żëcowô drodze chtërã przerwała nieòczekiwóna smierc w r norma jeane mortenson ùrodzéła sã w county hospital w los angeles czerwińca r jakno trzece dzeckò gladys pearl baker gladys nié mògła zrezygnowac z rabòty na rzecz òpieczi nad swòją córkã òddała normã rodzeznie zastãpczéj pò lôtach ôdebrała jã i razã zamieszkały w hollywood rok pózni gladys zachòrowała na schizofrenię paranoidalną òstatk żëca przeżëwała w izolaceji i rzôdkò miôła òkazjã pòtkac sã z córkã òstatecznié trafiła do serocinca pò lótach tak wspòminała tén czas rodzice wszystkich dzieci w domu sierocińcu umarli ja miałam co najmniej jednego rodzica matkę ale ona mnie nie chciała zbyt się wstydziłam aby próbowa wyjaśni to innym dzieciom szczęśliwa byłam tylko gdy zabierano nas do kina jeane w òkrese dzëctwa miôła bec òfiarã mòlestowanié seksualnégò przyznawôła że w wieku lat była mòlestowóna seksualnié przez lokatóra ale nié ùjawniła tożsamosce napastnika jakno dzëckò jãkała sã i beła dosc wstëdléwa szesnastôletnié norma jeane wyszła za dwudzestojednoletniégô chłopa robòtnika w łżëkwiatë r rabòtała pô gòdzënów w radioplane munitions factory tam pòtkała fotografa chterën wykonôł òdjimczi pracownicom fabryczi chòcaż niżôdne z jej òdjimków nié òstało òpublikowónych norma jean zdecydowała sã òdejsc z fabryczi i rozpòczãc rabòtã jakno mòdelka w zélniku r wyprowadzëła sã i pòdpisała kontrakt z blue book model agency pòdjãła decyzjã ò zmianié swòjégò wizerënczi wyprostowała i farbòwanié włosë na blond ùważóna bëła za jedną z najcãżej robòtnych mòdelek a jej òdjimki zdobiły òkładczi taczich cządników jak pageant czë peek dzãkã pòmòcë swòjej pracodawczyni wkroczëła do swiata filmu w r jed aktórka wraz z wpływowym benem lyonem wëbrała marilyn monroe jakno swòj pseudonim artisticzny miono marilyn nawiãzëwało do gwiôzdy broadwayu marilyn miller natomiast monroe bëło nôzwëskã panieńsczim memki aktórki pòczãtkòwò monroe statistowała w filmach i tak jak inszi niedoswiadczeni aktorzy brała ùdzël w ùczbach spirwu tuńca pantomimy i jinszich sesjach òdjimkòwych a także wzyrała rabòtã na planié filmòwym òsobisce marzëła ò karierze pòkroju jean harlow jej pierszé role gôdóne to dangerous years scudda hoo scudda hay pòd wildżim wrażeniém ambicji monroe beł sidney skolsky dzennikôrz new york post jaczi prowadzéł pòczytnã kolumnã rozrywkòwã to bëło jasne że monroe jest gòtowô cãżkò pracowac chcëła byc aktorkã i gwizdã filmòwã wiedzałem że nick jej nie pòwsztëma dzãki òżywionôm kòntaktom towarzysczim i domniemanemu romansòwi z josephem schenckiem w strëmianniku r pòdpisała kòntrakt z columbia pictures pòd kierunkiem natashy lytess rozwijała aktorsczé ùmiejãtnosce a pònadto przeszła kòlejnã zmianã swòjégò wizerunkù jej włosë miały òd tej pòry kòlór platynowégò blondu przeszła również kòrekcjã wady zgryzu w columbii zagrała bardziej znaczãcã rolã w niskobùdżetãwëm musicalu dziewczęta z chóru jaczi równak nie bëł sukcesem kòmercyjnym monroe stracëła kòntrakt w wytwórni w òmawianym òkrese zwiãzała sã z łowcã talentów johnnym hydem chterën prawdopòdobnie wtedy sfinansował jej òperacje plastéczne pòdbródka i knëra pòzbawióna zródła dochodu w r pòzowała nagò do òdjimków chterë w r ùkazały sã w pierwszém numerze playboya za sesjã òdjimkòwã ù toma kelleya dostôwała zaledwie dolarów a pò latach gôdała że zdecydowała sã na tã sesjã bò bëła zdesperowóna chòc ùważała że porządne dziewczyny nie pozują nago wprôwdze monroe próbowała zdjãc së òdium seksbomby i pragnęła bardziej ambitnych ról to jednaka producenci pòstrzegali jã przede wszystczim przez pryzmat seksapilu wskutek czegò występowała w dosc pòdobnych kreacjach aktorsczich m in sekretarczi wmałpiej kuracjiczë w uprzejmie informujemy że nie są państwo małżeństwem już wówczas aktorka znana bëła z tegò że na planie zabëła tëkstu òrãdzała sã a czasã w ògóle nie stawiała sã na czas w rabòce zmagała sã z bezsennoscã tremã i niskã samoòcenã w r zagrała femme fatale w niagarze filmie nakrãcónym w technicolorze sceny w jaczich aktorka wystãpowała òwinięta tylko w przescieradło lub rãcznik bëłë wówczas szokùjące i spòtkały sã z protestama srodowisk białczich sam film òkazał sã jednako wildżim sukcesem kasowym ùtorował drogã do sławy monroe a także pòtwierdzëł jej status seksbomby fliger załogòwi abò bezzałogòwi statk pòwietrzny cãższi òd pòwietrza aerodyna chtëren trzimô sã w lewce dzãka wytwarzanej sile nosnej za pòmòcą nieruchòmëch w danëch warunkach wzglãdem statkù skrzëdeł cąg pòtrzebny do ùtrzëmania prãdkòsci w loce pòzomim wëtwarzany je przez jeden abò wiãcy silników mòżna wyróżnic dwa ôrte napãdów lëdze òd niepamiãtnëch czasów marzëli ò lataniu na pòdstawié òbserwacji ptòchów leonardo da vinci zaprojektował pierwszą lotniã pionierzë latania tacy jak niemiec otto lilienthal ùdowòdnili że szëbòwiec mòże wnieś człowieka w pòwietrze pòd kuńc xix w wielu wënalazców próbòwało skonstruowac fliger je to szëbòwiec z napãdem ùdało sã to dwóm amerëkanom bracynom orville owi i wilburowi wrightom chtërnëm zbùdowali fliger pòruszany silnikiem spalinowëm i w rokù dokònali pierszégò kontrolowanégò przelotu trwał òn sekùnd tegò samégò dnia braca dokònali pòstapnëch trzëch przelotów w chtërnëch fliger przelecał métrów a nôdłuższi lot trwał sekùnd ten rok ùznajé sã za pòczątk erë fligerów bracia wright nie bëli równak pierwszymi chtërny zasłużyli sã na pòlu bùdowë fligerów pierszim człowiekiem ò chtërnëm mòżna pòwiedzec że ręzowôł na pòkładze fligera béł clément ader chtërën wzniósł sã maszëną napãdzaną silnikiem parowëm pierwszé robòte nad silnikiem òdrzutowëm prowadzono w latach xx stalata silniki tłokòwe òkazałë sã niezbyt przydatne przë wilgach prãdkòscach oraz na znacznych wësokòscach gdze pòwietrze je rozrzedzone pòtrzebny béł nowi tëp silnika ju w latach brëtëjsczi inżynier frank whittle òpatentował projekt silnika òdrzutowégò le pierwszim òdrzutowcem béł niemiecczi heinkel he poddany próbom w rokù brëtëjsczici amerëkańsczi òdrzutowce pòjawiłë sã niedłudżo pòtemù w czase dredżi wòjny swiatowej dzôsiejszé tegò tëpù fligerë mògą pòkònac barierã prãdkòscë dzwiãkù pòlską pòzwa fliger wprowadził władësław umińsczi òglowò òkreslenié charakterëstëcznëch rozwiązań zastosowanych przë bòdowié òkreslonégò fligera mògą dotëczëc midzë jinszima spòdleczno szkòła w starzënie do chtërny nôleżą dzecë ze starzëna pôrszkòwa kłanina môłégò starzëna redoszewa historiô szkòłë władisłôw kònefka béł przëczińcą i òrganizatorã bùdowë sëtmëklasowi szkòłë spòdleczny w starzënië zbiérôł pieniãdze òrganizowôł chłopów do robòtë przy ji bùdowie dzãka temù w rokù bëło òtemknienié sédmë klasowi szkòłë z trzëma mieszkaniama dlô szkólnëch w tim czasu kònefka béł radnym szkòłë i òkòlnégò òddzéla pòùczënë òstatnym dniã jegò żëcô béł lëstopadnik rokù tegô dnia pò apelu wieczórnym òstôł przewiozłi do lasów piôsnicë i rozstrzélóny òb czas wòjnë w szkòle w starzënie dzecë ùczëłë sã w niemiecczim jãzëkù pò skùńczony wòjnie niemiecczich szkòlnëch zastąpiono pòlsczima tadeùsz i wiktoria wierzbiccë janina pòdjaskô heléna kùlik józef główczewsczi francyszek szëmikowsczi paweł hejnowsczi jan piepka i téòfila sieg z dòdomù nierzwickô prowadnika szkłë béł tadeùsz kùlik w pierszich latach chòwaniégò dzecë pisałë na grifie a póznié w zesziwkach iron maiden je heavymetalowé karno z anglëji pòwstało w rokù z jinicjatiwë steve a harrisa basowégò gitarzëstë mùzyczny sztél karna ewòluòwôł òd heavy metalu pò metal ë rock metal progresywny są reprezentantama muzycznégò ôrtù nwbhm new wave of british heavy metal jaczégò iron maiden je trzëmónô za jednégò z prekùrsorów niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za pùnkòwé iron maiden killers czë téż progmetalowé somewhere in time seventh son of a seventh son miono karna znaczi w anielsczim jãzëkù żelôznô dzéwica chtërna bëła dôwnym aparatã zadôwaniô bòlescë mùzyczné karno zadebiutowało w rokù platką iron maiden w rokù wëchôdô singel run to the hills chtëren dôwô jima wiôlgą pòpùlarnotã ex nôleżnicë jakùb błaszczikòwsczi ùr gòdnika rokù w truskòlasach kól częstochòwë pòlsczi piłkarz chtërny westãpùje na pòzycji pòmòcnika w niemiecczim klubie vfl wolfsburg ë w reprezentacjiô pòlskô dostôł titel piłkôrz rokù w i w rokù ùczãstnik miónków eùropë i kawalôr òrderu ùsmiechù przëszedł na swiat w môlowosce truskòlasë kòl częstochòwë òn miôł sédmë lat gdë wespół ze starszim bratã dawidem zaczął treningi w rakòwie częstochòwa gdze trenowôł òsmë lat òb lato trenowôł dlô górnika zabrze i wëstãpôwôł w piłkarszczi szkòle tegò klubu swòją pierwszą brômkã zdobéł rujana dlô ks częstochòwa jakùb błaszczikòwsczi brôł ùdzél w testach w rozmajitëch klubach wyższych ligów midzë jinszima w gks ie bełchatów tirolu innsbruck i lechù pòznań jakùb błaszczikòwsczi ùr gòdnika rokù w truskòlasach kól częstochòwë pòlsczi piłkôrz chtërny westãpùje na pòzycji pòmòcnika w niemiecczim klubie vfl wolfsburg i w reprezentacji pòlsczi dostôł titel piłkôrz rokù w i w ùczãstnik miónków eùropë i kawalôr òrderu ùsmiéchù przëszedł na swiat w môlowosce truskòlasë kòl częstochòwë òn miôł sédmë lat gdë wespół ze starszim bratã dawidã zaczął trenindżi w rakòwie częstochòwa gdze trenowôł òsmë lat òb lato trenowôł dlô górnika zabrze i wëstãpôwôł w piłkarsczi szkòle tegò klubu swòją pierwszą brômkã zdobéł rujana dlô ks częstochòwa jakùb błaszczikòwsczi brôł ùdzél w testach w rozmajitëch klubach wëższich ligów midzë jinszima w gks e bełchatów tirolu innsbruck i lechù pòznań zygmunt wróblewszczi urodzëł sã rujana rokù w grodnie polsczi fizëk członek akademii ùmiejętnosce òd rokù òstôł profesora ùniwersytet jagielońsczégò òn znalazł kaskadowo metoda skroplonia gazów òn sztuderowôł w kijowie jednako òn je przerwôł czedë miôł latów bò przëstopiôł do do powstanigò styczniowégò w końcu òn zamieszkôł w krakowie w krakowie òn zajãł sã skropleniem gazów wëznaczôł sã kryticznë temperaturë temperature szeregù gazów w tim parametre ktyticzi dlô wodorù w rokù jakò pierwszi wëtwôrził klatrat dwutlenku węgla i baderôwôł jegò własnosce tede òn spôtkôł arola òlszewszégò chemika i i profesora ùniwersytet jagielońsczégò z nim òn dôkònônoł w rokù pierszégò na swiece skroplenia tlenu i azotu co béło wiôldżim wëdarzeniem na swiece pòzni òni oba zestalele tagże dwutklene wãgla i alkoholu òni do tg ò użële kaskadowi metodeskraplania gazów pòd zmniejszonëm ciśnieniem wróblewszczi ùmarł wczesno czedë miôł lata miôł tragicznë wypadek w laboratorium bò rôzlôł sobie na òbleczënie zawartoś lômpë naftowi decëzeją midzënarodowégò ùni astronomiczni w rokù mionem zygmuta wróblewsczégò òstôł krater wróblewszegò na ksãżëcu zachòwôł sã blt nôdpolonë biurka razã z przemocówenë resztkoma lãmpe naftowi przechòwonë w uniersytet jagieloński ùniwersytet jagielońsczégò mùżdżówczi òb jesén to bëło pòzabicé w tron na zôczątkù ii dżi swiatowi wòjnë np w rujanie w lasu kòl wiôldżi piôsznicë wiele lëdzy krótkò ni w lasach miemcë w ii swiatowi wòjnie w latach pòmòrdowalë wiele kaszëbów i jinëch lëdzy to bëła mùżdżówka m jin kòl tësący kaszëbów nawetka lëstopadnika rokù krótkò ti wsë w lasach miemcë pòmòrdowelë wiele lëdzy taczé mùżdżówczi òb jesén bëłë téż w jinëch môlach ale we wiôldżi piôsznicë zabitëch bëło jaż tësący lëdzy zabijanié lëdzy i grobë w lasu kòl wiôldżi piôsznicë a w nich wiele pòmòrdowónëch barbara bojarska piaśnica miejsce martyrologii i pamięci z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na pomorzu wejherowo republika je polsczi rock karno pòwstôło w rokù we rokù zawieszëło karno zwòją dzéjnotã karno republika pòwstało łżëkwiata rokù w rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã nowe sytuacje ë pózdzé albùm rok pózdni wëdôle albùm nieustanne tango w latach ë karno wëstãpiwôło na festiwalu w jarocinie w rokù karno ògłoszëło swojé rozpùscëni znowa naczãło òno wëstãpiwac w rokù chòc zmienionëm skłôdze w rokù wëdôle albùm w siódma pieczę w rokù republika marzeń ë trzë lata pózdzé albùm masakra gòdnika roka ùmarl grzegorz ciechowski ë karno zawieszëło zwòją dzéjnotã mariô saloma skłodowskô curie pòl maria skłodowska curie franc marie curie abò madame curie ùr lest w warszawie ùm lëpińca we francji to bëła stolemnô pòlskô francëskô ùczona badérka fizyki chemiji radioaktiwnosczi dwa razë noblëstka mariô bëła piérszą białką chtërna dobëła nodgrodë nobla na swecie piérszą òsobą z blós na swecie chtërna dobëła nôdgrodã nobla dwa razë i blós jedną nôblëstką w apartnech òbrëmiach dokładnéch ùczbow bëła téż piérszą białką profesorką na sorbonie i piérszą białką we francji chtërna pò śmierczi spòczëła za zasłudżi w parizczim panteonie ùrodziła sã w kongresowi warszawie pòd zaborã rusczim ji starszi bëlë ùbòdżimi szlachcicami i szkólnymi ji òjc władisłôw herbù dołęga bëł atejistą szkólnym matematyki i fizyki i téż direktorã chłopsczich gimnazjów ji mëma barnisłôwa z dodoma boguskô herbù topór bëła katolëczką i prowadniczką warszawsczi pensji dla dzéwczãt ji sostrë i bracia ostëlë lékarzami i szkólnymi czej mariô bëła mała ji ùmiłotonô sostra zofiô ùmarła na tifus pò czem ùmarła téż ji mëma na suchoty mariô dostała wiôldżi depresji ostała sã atejistką i pòswãcëła sã ùczbom mario chcała sã ùczy le w rusczim zaborze bëł zakôz ùczby na ùniwersytece dla pòlsczich białk ùczëła sã na krëjamnim pòlsczim latającã ùniwersytece gdze pòznała ruszczich badérów jakò ùcznia mendelejewa i ùcznia bunsena chtërni ji ùczëlë chemiczni analizë mariô przecygnãła do francji do pariza w z sostrą barnisłôwą aby studerowac na sorbonie zamieszkałë w parizu gdze mariô òżeniła sã z francësczim chłopã znônim fizykã i badérã piezoelektrycznosczi pierrã curie miëlë córczi jiréna joliot curie téż badérka chemii i téż noblëstka z chemii i eve curie we francji mariô dowiedzëła sã o parminieniu pierwiôstka ùranu baderowanégò przez henriégò bacuerele ji chłop pierre z jegò bratã jacuesã curie ùsôdzył baro dokładni elektriczni pòmiernik mariô chtërna miała nót dobëc temã do ji doktorsczi tezy na sorbonie z miernikã chłopa zaczątkowała badérowac parminienie ùranu we dodomù i w stôri mediczni szopie na ùniwersitece bo nie miała laboratoriùm mariô badérowała pechblende zort zemi w chtërni je ùran i w rokù dzãka temù odkrëła nieznane radioaktiwne pierwiôstki pòlón i rôd mionowała pòlón na czesc pòlsczi a rôd radiùm bo radiacjô pò łacyńsczi to parminienie mariô ùsôdzyła téż słowo radioaktiwnosc za ne badérowania mariô dobëła nôdgrodã nobla z fizyki razem z ji chlopã pierre i henri bacuerelem w w dobëła téż nôdgrodã nobla z chemii pierre ùmarł tragicznie w wypadkù na parizczej szasie w rokù mariô erbowała katédre pierre a na sorbonie i przez to bëła pierszô białką profesorką wykładajacą na sorbonie w piérszi swiatowi wòjnie mariô robiła w leczeniù chor z radioaktiwnim permenieniã i w mediczni radiologii ji corka jiréna téż badérowała chemie i jakò drëga białka na swecie pò mëmie dobëła nôdgrodã nobla z chemii za odkrëcie jinni radioaktiwnosczi mariô dobëła téż francësczi order honorowi legii i przëznôwóné honorowe doktoraty na ùniwersytetach i pòlitechnikach w pòlsce mariô na kùńc żëcô zaczątkowała chorowac tracic słuch i wzrok i ùmarła w r w sanatoriùm passy we francëji na złośliwe anemije i téż pòparminiennô chòrobë chterna dobela przez côłkie żëcie baderowania radioaktiwnosczi pò smiercë mariô i pierre curie ostale ùhonorowani w ùczbach i w kulturze na swecie jednota fizyczna mionowana curie ci to je lëczba radioaktywnoszczi w rokù nowo odkrety pierwiôstk czur z lëczbą atomòwą dostôł miono curium cm dla pamiãci marii i pierra wisława szymborska fùl miono maria wisława anna szymborska ùr lep ùm grom to bëła pòlskô pòétka noblëstka lëterackô redachtôrka dolmôczka eseistka felietônistka runitka czej dobëła lëteracką nôdgrodã nobla w rokù òstała drëgą pòlską noblëstką po marii skłodowskiej curie ji pòézjô bëła pòpularnô w pòlsce miemieckô i jinnech państwach krom nôdgrodë nobla dobëła przëznôné pòlsczé orderë order biôłego orła order òdrodã pòlsczi złoti krziż zasłudżi i mëdal zasłudżoni kùlturzë gloria artis i téż nôdgrodë goethego hardera fùńdacji kościelsczich i jin bëła nôleżniczką pòlsczi akademji umiejętności związku pòlsczich lëteratów pen clubu i amerikański akademji kùńsztu i lëteratury jeden òd ji nôpòpularnejszich wiérztów w pòlsczi to je kòt w pùstim mieszkanù òna ùrodzeła sã na folwarkù prowent dzys kórnik a robiła i mieszkała w krakòwe do smërce paweł bogdan adamòwicz ùr lëstopadnika r w gduńskù ùm stëcznika r w gduńskù to béł dzejôrz pòlitikôrz i prezydent gduńska skùńcził prawò na gduńsczim ùniwersytece w latach béł prorektorã gduńsczégò ùniwersytetu òd do r òn béł prezydentã bùrméstrã gduńska òd stëcznika r òn béł w bòlëcë w gduńskù bò tegò dnia baro pòkaléczôł gò na binie mòrdarz nożã paweł adamòwicz pòmògôł miészëznóm téż kaszëbóm i w gduńskù mògł widzec kaszëbsczé stanice òn kaszëbã nie béł le słëchôł kaszëbskò pòmòrsczémù zrzeszeniù ùkôzôłë sã jegò pùblikacje np będę gryzł trawę i walczył o gdańsk paweł adamòwicz béł achtniony w eùropie i wëprzédniony m jin złotim krziżã pro ecclesia et pontifice marijën kòscół w gduńsku je môlã jegò pòchòwaniô a na pògrzébie mògł widzec kaszëbsczé stanice jegò białką bëła magdaléna adamòwicz tamara de lempicka pòl tamara łempicka to bëła achtnionô pòlskô artistkô malôrka z epoki art deco malëjącô w sztélu kùbisticznô neoklasicznem znóna z ji òbrôzów gòłéch białek i pòrtrétów aristokratów óras ji biseksualnéch romansów w parizu brëkòwała artisticzny pseùdonim tamara de i nôzwëstkò od ji pierszego chłopa łempickiego we francëji i europie bëła baro pòpùlarnô i mieła wielné dëtki z pòrtrétów baro bokadech lëdzy w roku cządnik miemiecczi dlô białków die dame obsztalował od tamary òbrôz na òbkłôdkã tamara ùsadzyła swòj chtëren nen òbrôz ostôł symbòlã kùńsztu art deco i ti epoki tamara ùrodzyła sã w warszawie môja rokù jakò maria gurwicz górska le jine zdroje môja w moskwie lebo petersburgu w bokadej rodzëzne ji òjc to bëł adwokat rusczi żëd borys gurwicz gorskij ji mëma to bëła pòlskô malwina z doma dekler ji òjc chutko òstawił rodzëzne i tamara bëła chowana przez mëmę i starków deklerów w warszawie i petersbùrgù rodzëzna dekler bëła achtnionô i znółë wielni polsczich dzejôrzy i artistów jakò ignacy paderewsczi i artur rubinstein òbczas i swiatowi wòjnë tamara sztudérowôłô w petersbùrgù na akademie kùńsztu w mieła chłopa polscziego prawnika tadeusza lempickiego w petersburgu z tadeuszem mieła w séwniku córke marie christine łempicką pseùdonim kizette chtërną też malëwała na pòrtrétach w rokù zaczãła sã rewolucëja pazdzérznikowô i ji rodzëzna miała nót przecygnãc z ruskô do francëji w parizu tamara òstôła pòpùlarnô pòrtrétistkô tamara bëła biseksualno i mieła w parizu ful romansów z białkami i chłopami temù tadeusz zażãdeł rozwodù w roku i przecygnãł do warszawy drugi ji chłop od roku to bëł baron aùstriejskô madziarsczi z żëdowsko rodzëzna wioldżich browarników raoul kuffner i dzãkã temù tamara beła znóna jakò baronessa z pdzlem w rokù tamara i raoul jako żëdowscziego pochodzena mielë nót uciekac przez ii dżi swiatowi wòjnë i przecygnãlë z kizette do kalifornii w usa po smercë raoula w roku tamara przecygnęłô do houston w texasie z kizette a pózdze wëjachôłô do meksyku tamara ùmarła strëmiannika rokù w cuernavaca òstałë pò nij obrazë w mùzeùmach francësczich i usa le baro wielné w kolekcëjoch priwatnech amerikanskô spiéwôrka madonna zbiéro ji obrazë etd jón ùphagen miem johann wilhelm uphagen ùr grom ùm lëst r béł kùpc dzejopisôrz i wiele lat radzczi gduńska jak òn skùńcził sztudirowanié prawa filozofiji i historëji w getindze tëdë jezdzôł pò eùropie to béł przësëżnik a pisôł téż ò kaszëbach w rokù jak gduńsk zarabczelë prësôce òn zdôł ùrząd krom historëji jinteresowałë go téż nôtërné ùczbë i béł nôleżnikã towarzëstwa nôtërnégo w gduńsku nôleżnikã królewscziego towarzëstwa nôùkòwégo w getindze i nôleżnikã ùczbowego towarzëstwa stôrożëtnoscë w londinie jón béł téż biblofilã lubòwnikã ksążek miôł wiôlgą biblotékã z ksążkami rãcznopisómi i kartami pò jegò smierce nene jegò bokadë zbiérë dostôła mieskô bibliotéka w rokù dzysô gduńskô bibliotéka pan w jegò dodómie uphagenów w gduńskù gard zrobił mùzeum jóna w rokù miono jóna ma dzysô tramwaj gduńsczi nr i darżëca w gduńsku wrzeszcz górni syrëjô je państwã w zôpadnej azëji nad pòrenkowim strzódzemném mòrzem czej je tu tragedia od wojna domoca diktatora assada i midzënarodno wojna od przecem isis tëreckô i jin syrëjô greńczë z państwama irak od pòrenku tëreckô od nordu jordan i jizrael od półnio liban i strzódzemné mòrze od zopadu i tez w bleze cyper na mòrzu stolecznym gardã je damaszk nôwikszim gardã beło aleppo le pre wojną od rokù jine wiksze gardë syrëji to latakia homs i hama nôstarsze gardë syrëji to m jin bełë aleppo od lat p n e damaszk od lat p n e i palmira od lat p n e bela tu tez elamsko cywilizacejo lat p n e i jin od czadu neolitu od r p n e syrëjô beła rzimsczą prowinceją do wieku noszi ery czej tu islamscza dynasteja ummayadów brekowala damaszk jako stolecę le dzys ne garde baro zniczone przez wojnę i karno terroristiczne isis lëdzë w syrëjo to je baro wiela narodów i mieszizne od wiela tesąców lat syrëjsczi arabowie aramejczice kurdôwie tërkomanë assyrëjônie czerkasejônie palestinczice ormijônie grece żëdzë tërcë i jin lëdzë w syreji beło le pre wojną w rokù od diktator assad zamordował baro wela lëdzë ponad miliony ledze zdżinęło lub ranione milionów lëdzë ucékło z kraju żebë retac żëcé milionów ledze jest bezdodoma bënë kraju krom wojni domocej jinne kraje tez atakuja syreje jako terecko atakuje syrejczi kurdistón na nordze syreji w kobane i afrin a rusko usa wiolgo britanijo i jin atakuja isis i al nusra w syreji izrael atakuje iran i hizbollah w syreji etd je to wiolgo humanitarno tragedia dla ledze syrejsczich od w syrëjo też je baro wiala dawni religijnech karnów od ponad tesąca lat mùzelmanie sunnice szijice druze alawice salafice i jin chrzescejanie syrejsko ortodoksejny kosceł syrejcze katoleccze kosceł grecko melchiccze mariawice prezbeterianie i jin mandejczice gnosticë jazidice żedze agnosticë ë atejiscë swiãti paweł beł w syreji rezował w damaszku i antiocheji z głoszeniém ewanielëję czej kole damaszku ukozoł mu są jezus nowiksze karno religijne to mùzelmanie sunnice od r do syrejo wmaszérowała z iraku armia terroristicznego karna islamsczego isis i morduje gwałce i torturuje ledze z jinnech religiji jako syrejczich jazidiców nicząc kulturę i wolnote w iraku i syreji kwas deòksyribònuklejinowy abò kdn w anielsczim dna deoxyribonucleic acid to je biopòlimer chtërni zamëka geneticzni informacëji w żëwich òrganizmëch i je ò sztrukturze nicë zwiniãtëch w sztôłt helisë ne nicë dna to pòlinukleòtidë skłôdającë sã z nukleòtidów chtërnë skłôdają sã z cëkru deòksyribòzë sparłãczonégò z tãcheniowemi zasadami purënowë adenina a abò ade i guanina g abò gua i pirëmidënowë cëtozyna c abò cyt i tëmina t abò thy ne zasadë wiążą sã w kòmplementarnë parë a t i g c chtërnë jakò môłé strzonki parłãczą dłëgë nicë deòksyribòzowe w eùkariontëch dna je w binë kòmórkòw w prokariontëch dna je w cytoplazmë we wirusëch dna je w kapsëdach dna w chemiczni kategòrëji to je òrganiczni związk z grëpë nuklejinowëch kwasów pòrënkòwi timor tetum timór lorosa e pòrt timor leste je môłim państwã w azëji na pòrënkòwim dzélu òstrowu timor ze stolëcą w dili òstrów bëł zamieszkóni òd lat przez aùstralëjsczé plemiona i przez melanezëjsczé plemiona òd lat rosłë tu sandałowé drzéwa pòrënkòwi dzél òstrowu bëł pòrtugalskô koloniją jakò pòrtugalsczi timor òd égò stoleca do rokù a zôpadni dzél òstrowu bëł néderlandzką koloniją az òstôł dzelem jindonezji pòrënkòwi timor ògłosëł samòstójnotã od pòrtugalsczi w lëstopadniku rokù le chùtkò òstôł zaatakowanë przez wòjskò jindonezji kraj bëł pòd ôkùpacëją jindonezji òd do rokù i bëłë tu stolemné mùżdżówczi jakò mùżdżówka w dili w r òlga tokarczuk fùl miono pò pòlskù olga nawoja tokarczuk ùr stëcznika rokù w sulechowie pòlskô runitka noblëstka eseistka pòétka dzejôrka spoldeczna i kulturna w rokù dobëła lëteracką nôdgrodã nobla za rok dobëła téż nôdgrodë jakò man booker international prize nôdgrodã vilenica pòlsczie nôdgrodë nike nôdgrodã polcul foundation midzënôrodna nôdgrodã mostu gardów grlitz i zgorzelc nôdgrodã fundacëji koścëlsczich nôdgrodë paszportë pòliticzi strzébni medal gloria artis dólnoszląsczą nôdgrodã kulturalną silesia i jinë dokôzë oldżi tokarczuk òstëłë dolmaczoné na jãzëków w tem na anielsczi miemiecczi arabsczi chińsczi hindi hiszpańsczi japońsczi persczi pòrtugalsczi rusczi i jin òlga tokarczuk òstała téż honorną òbëwatelką gardów wrocław nowô ruda i bardo jakò téż òstała wëróżnieną dla gardu wałbrzëcha dólnoszląsczego wòjewództwa i kłodzcziego krézu za ji kulturalné i spoldeczné dzejôrstwo òrginalne title pò pòlskù bùrkina faso mossi repibilik bga burkna faso to je państwò w zôpòdni africe stolëca i nôwikszi gard to ouagadougou wedle wiéchrzëznë to je kraj na swecie mniészi òd pòlsczi i italsczi le wikszi od nowozelandzczi i wiôldżi britanji państwò bëło francësczą koloniją do roku i pòtémù miôło wcyg francëscze miono górnô wolta òd rzéki woltë chterna płënie stąd do ghanë w rokù prezydent thomas sankara zjinaczôł miono kraju na bùrkina faso w nôrodnich jãzëczach mossi burkna bùszne lëdze i dioula faso tatczëzna tak tej tatczëzna bùsznich lëdzy napisôł téż nowi nôrodni himn ditany w jãzëku mossi i skómpònowôł melodëjã sankara dôł téż pòjinaczëc stolemné rolné dëtkowé zdrowòtné spoldeczné szkólné i jinné reformë dlô pòprawë żëcô wszëtczich krajówców bùrkinë faso pôłniowô afrika abò rpa repùblika pôłniowi africzi zulu ningizimu afrika xhosa umzantsi afrika afrikaans suid afrika anielsczi south africa to je duże wielonôrodne państwò na nôbarżi pôłniowim ùbrzégu africzi i grańczë z jindijsczim oceanã i pôłniowoatlanticczim oceanã rpa ma dzys miono tãczôwi nôrod bo tu baro wiele różno narodnich lëdow afrikańsczich jako stolemné lëdze zulu i xhosa i wiele jazëkow z chtërnëch nôrodne to zulu xhosa afrikaans sotho tswana tsonga swazi venda ndebele i anielsczi nôwikszi gard to johannesburg rpa mô dzys stolëce cape town dze je parliment bloomfontain dze je nôwëższi sąd i pretoria dze je rząd nederlandzczé kupcë ùsôdzelë tu kolonijë fort goede hoop i kaapstad dzys cape good hope i cape town i z jich nederlandzczégò jãzëka powstôł afrikaans 
