a'bdiraman o'tepov qaraqalpaq dramaturgiyasının' tiykarın salıwshılardın' biri ol talantlı dramaturg rejissyor aktyor muzıkant ko'rnekli teatr iskeri sıpatında qaraqalpaq xalqının' tariyxında belgili iz qaldırdı a' o'tepov jılı qon'ıratta mayda sawdager semyasında tuwıldı jılı a'kesi semyası menen aral ten'izinin' qubla shıg'ıs jag'asına jaqın qosjap degen jerge ko'ship keledi ha'm balıq o'ndirisi ka'sibi menen shug'ıllana baslaydı bul o'tepovtın' semyasının' ruslar menen jaqınlasıwına mu'mkinshilik tuwdırdı a' o'tepov jıllardan baslap da'slepki dramalıq shıg'armaların jazıwg'a kirisedi zindan jezdejan atlı instsenirovkalar do'retedi bul eki instsenirovka forması boyınsha da'stanlardag'ı salt da'stu'r qosıqlarındag'ı aytıstı eske tu'siredi jıllarda a' o'tepov usınday stilde birqansha instsenirovkalar do'retedi altın gu'l ketsen' nettim taza qonıs t b da'slepki instsenirovkalarının' forması folklorlıq shıg'armalardın' formasına megzes bolg'anı menen mazmunına jan'a da'wir ruhı sin'dirilgen a' o'tepov jılları ayapbergen muwsaev penen tanısadı onın' ta'siri menen o'zinin' shahizada da'stanın jazadı jılı ol to'rtku'ldegi awıllıq ken'es basqarıwshıların tayarlaytug'ın u'sh aylıq kurske kirip oqıydı kursta oqıp ju'rip rus tatar o'zbek qazaq teatr do'gereklarının' jumısları menen jaqınnan tanısadı pedtexnikum janındag'ı tan' nurı truppasına qosılıp onın' repertuarına o'zinin' shıg'armaların qayta islep kirgizedi usı jıldan a' o'tepovqa milliy truppanı basqarıw wazıypası tapsırıladı qaraqalpaqstanda milliy teatrdın' ashılıwı a' o'tepovtın' atı menen baylanıslı ol teatrdın' birinshi direktorı boldı jıl apreldegi oraylıq komitettin' ko'rkem a'debiyat sho'lkemlerin qayta du'ziw haqqındag'ı qararı a' o'tepovtın' do'retiwshilik iskerliginde sezilerlik alg'a ilgerilew payda etti a'sirese onın' rus teatrının' ataqlı rejisserı v e meyerxoldtın' sha'kirti i v korinman menen birge islesiwi do'retiwshiligine u'lken ta'sirin tiygizdi jıldan baslap onın' shıg'armalarında turmıstı ko'rkem su'wretlewdin' agitatsiyalıq illyustrativlik formasınan kem kem quramalı formag'a o'tiwi seziledi ol turmıstan ken' xarakterli detallardı tabıwg'a talpınadı qaharmanlardın' ha'reketlerin isenimli jaratadı rus dramaturglerinin' ha'm sol jılları durıs jolg'a tu'sken tuwısqan milliy respublikalardın' dramaturglerinin' ta'siri menen a' o'tepov bahalı ko'rkem shıg'armalar do'retiwge kirisedi a' o'tepovtı rus dramaturgiyasının' en' jaqsı shıg'armaları menen tanıstırg'an og'an sheberligin arttırıwda g'amxorlıq etken v i korinmannın' xızmetin ayrıqsha atap o'tiw kerek a' o'tepov o'zinin' do'retiwshilik ku'shinin' tolısıp rawajlang'an da'wirinde jasında qaytıs boldı a' o'tepovtın' do'retiwshiligi jıllar arasındagı jıldı o'z ishine aladı ol a'debiyatımız tariyxında u'lken a'debiy miyras qaldırdı iri shıg'arma ha'm tan aslam instsenirovka jazdı ko'lemli shıg'armalarının' qatarına tenin tapqan qız ashlıq zarı eki baslı suwqabaq odekolon gramm jalqaw diyxan kolxoz turmısı a'ne qalas gu'man gu'lzada h t b shıg'armaları jatadı a' o'tepovtın' do'retiwshiliginin' o'zgesheligi onın' barlıq shıg'armalarının' derlik zamanago'y temag'a arnalıp jazılıwınan ibarat edi ashlıq zarı pesasınan tısqarı onın' shıg'armaları agitatsiyalıq xarakterge iye boldı olardın' tiykarında sol da'wirdin' a'hmiyetli ma'seleleri turdı a' o'tepovtın' shıg'armalarının' tag'ı bir o'zgesheligi onın' folklordın' en' jaqsı da'stu'rlerın sheber paydalanıwında korinedi ol o'zinin' shıg'armalarına folklordın' aytıs formasın orınlı kirgizedi xalıqtın' su'yip tın'laytug'ın bozataw eshbay atlı qosıqların ken' paydalanadı a' o'tepovtın' do'retiwshilik jolı qısqa instsenirovkalardan baslanadı ol turmıslıq faktlerdi ha'm waqıyalardı saxnada ha'reket arqalı ko'rsetiwde onın' tamashago'ylerdi ta'rbiyalawshılıq u'yretiwshilik roline u'lken a'hmiyet berdi bunın' ushın ol turmıslıq elementlerdi saxnanın' sharayatları menen sonday aq qaharmanlıq lirikalıq elementlerdi ku'lkili satiralıq elementler menen birlestire aldı a' o'tepovtın' doretiwshiliginde iri ko'lemli ha'm en' xarakterli shıg'armalarınan onın' ko'p aktli ten'in tapqan qız boyawshı wa'kil gu'man pesaları bolıp tabıladı ten'in tapqan qız shıg'armasının' birinshi variantı jılları sha'leke bay degen at penen jazılg'an edi son'g'ı jılları dramturg onı birneshe ret qayta islep shıg'ıp ha'r saparı jan'alıqlar kirgizdi shıg'arma ja'miyetshilik ta'repinen joqarı bahalandı dramaturg bul shıg'armasında o'z da'wirinin' en' a'hmiyetli ma'selesi hayal qızlar ten'ligin su'wretleydi a' o'tepovtın' sotsiallıq turmıs ma'selelerine arnalg'an gu'man pesası jılı jazıldı pesada jan'a qaraqalpaq shan'arag'ının' mashqalaları ortag'a qoyılg'an gu'man pesası kompozitsiyalıq syujetlik fabulalıq qurılısı obrazlar sisteması jag'ınan onın' burıng'ı shıg'armalarınan artıqmashılıqqa iye shıg'arma qaharmanı murat rayonlıq atqarıw komitetinin' bo'lim baslıg'ı bolıp isleytug'ın o'mirlik joldası ajarg'a gu'man menen qaraydı ajar jumısları ko'p bolg'anlıqtan u'yge waqtında kele almaydı bug'an ku'yewi hesh isenbeydi u'y xızmetkeri ma'rziya olardın' arasına ot taslaydı ja'njeldi o'z ma'pine paydalang'ısı keledi o'sek so'zler aytadı pesanın' son'ında murat gu'man ha'm qızg'anısh sebepli o'z hayalın atıp o'ltiredi dramaturg pesag'a qatnasıwshılardı su'wretlewde olardın' ha'r birinin' konkret xarakterin beriwge adamnın' ishki du'nyasındag'ı o'zgerislerdi ashıwg'a ha'reket etedi a' o'tepovtın' shıg'armaları qaraqalpaq a'debiyatında drama janrının' tun'g'ısh do'retpeleri esaplanadı orta aziyanın' oraylıq qatlamlarında xv a'sirden baslap jazılg'an birqansha tu'rki qoljazbalar ushıraydı olardın' arasındag'ı en' dıqqatqa sazawar shıg'armalardın' biri sap tu'rki tilinde jazılg'an xiywa xanı a'bilg'azı bahadırxannın j 'shejiraiy tu'rk' tu'rikler shejiresi dep atalg'an miyneti bul tu'rki xalıqlardın kelip shıg'ıwı haqqındag'ı da'slepki ilimiy miynetlerdin' biri bolıp o'z qunlılıg'ı menen a'dewir ajıralıp turadı a'bilg'azı jılı avgustta u'rgenish qalasında tuwılg'an o'zi qon'ırat a'wladlarına tiyisli ha'kim a'wladlarınan bolıp on jeti jasınan baslap xabash ha'm jolbarıs sultanlar menen taxtqa talasqan son'ınan buxarag'a qashıp ketip isfandiyar xan bolg'an jılları xorezmge qaytıp keledi u'rgenishke ha'kim etip tayınlanadı biraq son'ınan jılı isfandiyar xan ta'repinen quwg'ıng'a ushıraydı bunnan keyin turkstang'a qaraqalpaqlar arasına qashıp baradı ol jerde jılg'a shekem jasag'an son'ınan irang'a o'tip ketip jıl dawamında quwg'ınlıqta o'mir keshiredi son'ınan isfandiyar o'liminen son' xorezmge qaytıp kelip jılı qaraqalpaqlar ha'm arallı o'zbeklerinin quwatlawı tiykarında xiywag'a xan bolg'an ol xiywa xanlıg'ın jigirma jıl dawamında basqarg'an son'ınan o'zinin' payg'ambar jasına jetiwine baylanıslı xanlıqtı balası anusha xang'a tapsırıp 'tu'rki mon'g'ol xalıqları shejiresi' kitabın jazıwdı qolg'a aladı biraq bir jıldan keyin a'bilg'azı tosattan qaytıs boladı kitap tamamlanbay qalg'an ushında anusha xan onı dawam' etiw ushın saray diywanbegilerinen bolg'an maxmud ibn muxammed u'rgenishiyge tapsırılg'an sonın' ushında tariyxshılar bul kitaptın' i vi bapla'rı muxammed u'rgenishiy ta'repinen jazılg'an degen juwmaqqa keledi a'bilg'azı bahadırxan shınında da talantlı ha'm ta'jiriybeli adam bolg'an sebebi onın' jig'irma jıllıq o'miri quwg'ıplıqta o'tip ol bul arada buxara turkstan tashkent ha'm iran xanlarının' turmısı menen jaqınnan tanıs bolg'an a'sirese ol qazaq qaraqalpaq ha'm tu'rkmen xalıqlarının' turmısın ha'm tariyxıy a'n'gimelerin jaqsı bilgen ma'selen onın jılı qazaq xanı tursınnan ja'rdem sorap tashkentke barıwı jılı xorezm tu'rkmenleri ta'repinen jaqsı qabıl alınıwı jılı qon'ırat qaraqalpaqları ha'm arallı o'zbekleri arasında bolıwı onın' shınında da tu'rk tilles xalıqlar arasına pu'tkilley sin'isip ketken adam ekenligin bildiredi sonın' ushında onın' jazg'an 'turki xalıqları shejireleri' u'lken ta'jiriybeler tiykarında payda bolg'an ilimiy miynet bul kitap tog'ız baptan ibarat bolıp birinshi bap tap adam atadan mon'g'ol xang'a shekem ekinshi bap mong'ol xannan shıng'ıs xang'a shekem u'shinshi bap shıng'ıs xannın' tuwılıwı ha'm o'limi to'rtinshi bap u'gedey xan besinshi bap shıg'atay xan altınshı bap a'l xan jetinshi bap joshı xan segizinshi bap shaybanıyxan tog'ızınshı bap shaybanı xannın' xorezmde patshalıq etken a'wladlarına bag'ıshlang'an ha'r bapta so'z etilgen xanlardın' tek o'zleri g'ana emes ba'lki olardın' a'wladlarının' tajı taxt saltanatların so'z etken a'lbette a'bilg'azıdan burında mon'g'ollar tariyxı haqqında tariyxıy shıg'armalar jazg'an alımlar bar ma'selen rashidaddin mırza ulug'bek ha'm basqalar lekin bul shıg'armalardın' ko'pshiligi parsı tilinde jazılg'an bolıp tu'rki xalıqları ha'm patshaları haqqında arnawlı pikir bildirmegen al a'bilg'azı bolsa mon'g'ollar tariyxın jazıw menen birge turki xalıqlardın' kelip shıg'ıw tariyxında o'z aldına maqset etip qoyg'an onın u'stine tu'rki tilinde' jazılg'an sol jag'ınan qarag'anda bul shıg'armanın' tu'rki xalıqlar tariyxın u'yreniw jolındag'ı ornı bo'lek a'bilqasım ferdawsiy parsı ta'jik klassiklerinin' arasında ko'rnekli orındı iyeleydi ol x a'sirdin' aqırı xi a'sirdin' baslarında jılı tu's qalasının' a'tirapındag'ı bats awılında du'nyag'a kelgen onın' bizge miyras bolıp qalg'an shaxnama shaxlar kitabı yamasa shaxlar tarıyxı kitabı mın' qatardan aslam qosıq penen jazılg'an qırıq a'sirden aslam da'wir ishinde jasag'an patshanın' o'mirin o'z ishine alg'an shayır jıl o'mirin usı kitaptı jazıwg'a sarıplag'an shaxnamanı xix a'sirde molla moyın degen kisi qaraqalpaq tiline awdarg'an biraq bul awdarmanın' nusqası tabılmag'an prof k ma'mbetov bılay deydi bizin' u'y arxivimizde qanlıko'lde jasawshı qa'dirimbet degen kisiden alıng'an xix a'sirde ko'shirilgen qoljazba bar bulda tolıq emes shaxnamanın' zal ru'stem suxrab degen bo'limlerinen g'ana ibarat bul qara so'z benen awdarılg'an folklorlıq ekspeditsiyalar bul haqqında eki iyninen jılan shıqqan patsha o'z balasın o'ltirgen palwan dep atalg'an ayırım ertekler jazıp alıng'an bul ertek emes shaxnamanın' ayırım bo'lekleri bolg'an ferdawsiy a'piwayı o'nermenttin' balası ol jaslayınan bir neshe til u'yrengen parsı ta'jik folklorın jaqsı u'yrenip shıqqan ol aziy ha'm iran tariyxın sonshelli bilgenligi ushın da shaxnama jazıwdı niyet etedi hu'kimet basshısı maxmud g'aznaviy o'z a'trapına shayırlardı jıynadı mine usı patshanın' usınısı menen shaxnamanı jazadı ferdawsiy seksen jastan asqan shag'ında bag'datta ju'rip a'yyemgi arab syujetleri tiykarında yusup zulayxa degen da'stan da jazg'an shaxnama tiykarınan u'sh bo'limnen turadı ha'mmesi bolıp en' a'yyemgi da'wirden baslap tap arablar basıp kirgenge shekemgi iran tariyxın o'z ishine aladı birinshi bo'limde iran ha'm ta'jik xalıqları arasında payda bolg'an an'ızlar shaxnamadag'ı erkinlik ta'repdarları kayumars xumanch ja'mshid ha'm nova obrazları tiykarında su'wretlengen bunda ja'mshidtin' patshalıq saltanatın onın' dan'qın ta'riypleydi ferdawsiy nova obrazın beriwde demokratiyanın' gu'resshen'lik xarakterdi su'wretleydi ol zahhaq yag'nıy adamxor patshanı ko'teriliske shıg'ıp joq etedi shaxnamanın' ekinshi bo'limi zal ru'stem ha'm suhrab haqqıdag'ı qaharmanlıq epos bul qaraqalpaqlar arasında ko'p tarqalg'an bo'legi bunda ru'stem ha'dden tısqarı batır sıpatında su'wretlengen ru'stem turan sho'llerinde kiyik quwıp ha'lden tayıp qulan go'shin jep ma'y iship uyqlap qaladı oyansa raxsh atlı atı joq samangan qalasına baradı qala patshası miyman qıladı patshanın' qızı taxminanıxanım ashıq bolıp ru'stem og'an u'ylenedi raxshtı da tawıp beredi ru'stem o'z jurtına ketedi iran ha'm turan arasındag'ı kelispewshilikler sebepli ru'stem turang'a qayta almaydı al turanda tuwılg'an onın' balası suhrab atasının' kim ekenligin bilmeydi de a'ke ha'm bala sawashqa tu'sedi ru'stem tolıq ku'shine iye bolıp suhrabtı bılg'ap tasqa uradı o'lim halatında jatırg'an suhrab o'z a'kesinin' atı ru'stem ekenligin aytadı ru'stem o'z balası ekenligin bilip topıraq shashıp jılaydı ol balasın aman saqlap qalıw ushın qay qavustan balzam soraydı qay qavus ata ha'm balanın' birigip ketiwinen qorqıp balzam bermeydi suhrab usılayınsha qaza tabadı shaxnamanın' barlıq ideyası basıp alıwshılıq qaraqshılıqqa pu'tkilley qarsı danıshpanlardın' o'limin o'z ko'zi menen ko'rgen shayır urısqa na'let aytadı ulıwma ferdawsiydin' da'stanı epik traditsiyalar qollanılatug'ın a'yyemgi da'wir menen ko'rkem a'debiyatta realizm ha'm romantik tendentsiya ju'zege keltirgen orta a'sirdegi do'retpe a'jiniyaz qosıbay ulı a'debiy laqabı ziywar xix a'sirdegi qaraqalpaq klassik a'debiyatının' en' o'rnekli wa'killerinin' biri ol do'retiwshiliginde o'zine ta'n o'zgeshelikke iye og'ada talantlı oqımıslı medreseni ayrıqsha tamamlag'an aqun ulama ko'rkem so'z sheberi sıpatında basqalardan ayrılıp turatug'ın uqıplılıq penen o'z da'wirinin' progressiv idealların ju'zege shıg'ardı anıq turmıs haqıyqatlıg'ın sheber qurılg'an poetikalıq obrazlı ibaralarda o'tkir oy pikirler menen ta'sirli sa'wlelendirdi a'jiniyaz shayır jılı moynaq rayonı aymag'ında qaraslı qamıs bo'get degen jerde orta xallı diyxan xojalıg'ında du'nyag'a keledi ol qaraqalpaqtın' qon'ırat arısı ashamaylı urıwının' saqıw tiresinen a'jiniyazdın' a'kesi qosıbay onın' a'kesi baltabek arg'ı atası aqjigit o'z da'wirinin' batır sawatlı adamları bolg'an anası naziyra so'zge sheshen dilwar ha'zir juwap o'tkir pikirli adam bolıp xalıq danalıqların naqıl maqallardı ushırma so'zlerdi da'stanlardı terme tolg'awlardı xalıq qosıqlarların ju'da' jaqsı bilgen a'jiniyaz jasınan ziyrek bolıp awıllıq meshit mektepte oqıp bilim alg'an onın' tuwısqan dayısı elmurat aqun degen adam o'z da'wirinin' og'ada sawatlı bilimdan adamı bolıp ol buxaradag'ı mir arab medresesinde oqıp kelgen elmurat axun diniy kitaplar menen birge o'zinin' uy kitapxanasında xoja axmet yasawiy sulayman baqırg'aniy suwpı allayar rabguziy ferdawsiy bedil nawayı maqtımqulı xafız shiyraziy tag'ı da basqa kitaplardı saqlag'an olarg'a qızıg'ıp ilim bilim u'yrengen a'jiniyazg'a dayısı ustazlıq etip ilim bilim u'yreniwge bag'darlaydı u'yindegi kitaplarınan oqıwına basshılıq etedi na'tiyjede a'jiniyazda so'z u'stinde islew shayırlıq talantı ha'm ilim uyreniwge qızıg'ıw payda boladı usınday bag'darda ol ustazının' jolın dawam ettirip xiywadag'ı sherg'azı xan medresesine oqıwg'a baradı jıllarda xorezm xiywada ilim bilim uyrenedi sherg'azı xan medresesinde oqıg'an da'wirinde a'jiniyaz pu'tkil shıg'ıs du'nyası arab a'debiyatı ma'deniyatı orta aziya ha'm qazaq dalasına belgili bolg'an ulama mashayıqlar pu'tkil turan turkistan miyrasları menen o'zinin' tu'p nusqasında arab parsı tillerinde tanısadı a'jiniyaz medresede ta'lim alg'an waqıtında a'yyemgi grek ma'deniyatı arab a'debiyatı tariyxı ma'deniyatı shıg'ıs xalıqları tilleri a'debiyatı filosofiyası boyınsha jeterli tıyanaqlı bilim aldı din islam qag'ıydaların uyretetug'ın sabaqlar menen birge du'nya sırların ashqan alımlardın' ha'm zulımlıq a'dilsizlik sebeplerin ashkaralawshı shayır oyshılardın' shıg'armaların terennen o'zlestiredi atap aytqanda xoja axmet yassauiy xikmetlerinen baslap sulayman baqırg'aniy suwpı allayar xvii a'sirde jasag'an orta aziyalı shayır oyshıl onın' sufı allayar yamasa subatil ajiyn a'jizlerdin' ku'sheyiwi dep atalg'an miyneti ekinshi ret tu'rki tilinde jazılıp xix a'sirde baku kazan tashkent xiywa bir neshe ma'rtebe basılıp xalıq arasına suwfı allayar degen at penen kennen taralg'an rabg'uziydin' qıssasul enbiya payg'ambarlardın' o'mir bayanları haqqında jazılg'an kitap ferdawsiydin' shaxnama quran kitapları xaftiyek muxtaser fikx kaydaniy xa'dislerden qırıq xa'dis misbahil a'nwar nurlardın' shırag'ı muftaxil janan ja'nnetlerdin' gilti kitapların abulg'azı baxadurxannın' tu'rkler shejiresi t b miynetlerdi tu'p nusqada arab parsı tillerinde oqıp o'zlestirgen bulardan basqa a'jiniyaz qorqıt ata jırlarınan baslap yusup xas xa'jibtin' kutadgu bilik maxmud qashqariydin' tu'rk so'zligi axmet yugnakiydin' xibbat ul hikayıq xaqıyqatlar sıylıg'ı xorezmiydin' muxabbatnama abulg'azı biy arab muxamed xannın' og'uznama bulardan basqa qıpshaqlar so'zligi saadiydin' gulistan xafız bedil nawayı maqtımqulı shıg'armalarında teren' o'zlestiredi a'jiniyaz usı jıllarda orta aziyalıq tu'rki a'debiy tilinde jazılg'an ha'm tas baspa usılında basılıp shıqqan yusup zliyxa g'a'rip shaxsa'nem farxad shiyrin zuxra tayır ha'm tag'ı basqada shıg'ıs xalıq da'stanların teren' o'zlestirgen bulardı uyrenip alıp qıssaxanlıq etip xalıq aldında aytıp berip ju'rgen a'jiniyaz usınday bag'darda u'sh tildi teren' mengeriw menen pu'tkil shıg'ıs du'nyası da'stu'rlerin teren' o'zlestiriw negizinde pu'tkil ja'hang'a ma'lim klassik shayır ha'm axun bolıp jetilsken bozataw poeması a'jiniyaz shayırdın' tvorchestvasının' en' joqarg'ı shın'ı bolıp esaplanadı shayırdın' bozataw poeması qaraqalpaq xalqının' tariyxında o'shpes iz qaldırg'an tariyxıy waqıya jıllardag'ı qon'ırat ko'terilisi waqıyaları negizinde jazılg'an a'jiniyaz bul da'wirde nag'ız shag'ına jetken jas jigit bolıp er jasqa shıqqan waqıtları edi mine usı waqıtları qonıratta bozataw waqıyası baslanadı paraxat otırg'an xalıqtın a'sirler ma'kan etken jerinen ayra tu'sip dushpanlar aldında aydalıp baratırg'an xalıq penen shayır birge bolg'an ko'zge su'rme etip watan topırag'ın artında qıyıp taslap kete almay qattı qıynaladı shayır tuwılıp o'sken watanın ma'ngi yadında saqlawg'a onnan hasla gu'der u'zbewge ant etedi a'jiniyazdın' bul poeması o'z waqtında do'regen shıg'arma bolıp tabıladı bul saltanatlı gimn retinde qaraqalpaq xalqının' azatlıq gu'reslerinin' negizinde turdı a'jiniyaz bul poemasın jaw aldında aydawda baratırıp jolda shıg'arg'an degen ga'p bar xalıq arasında solay etip poema ha'dden tıs qıyın qıstaw waqıtta do'retilgen sog'an qaramastan barlıq o'miri barlıq sezimleri ha'm aqıl huwshı menen tuwılg'an jeri bozatawg'a tıg'ız baylanıslı bolg'an shayır bozataw waqıyasının' tariyxında shabılıwına tiyisli bolg'an barlıq mag'lıwmatlardı o'zinin' ja'ne jawgershiliktin' saldarınan tuwılg'an elden ayrılg'an xalıqtın ashshı ta'g'diri menen awır sezimlerin qaldırmastan ko'rsete alg'an a'jiniyaz shayır xiywadag'ı sherg'azı xan medresesinde ta'lim alıp arab parsı tillerin jetik men'gergennen keyin pu'tkil shıg'ıs du'nyası arab parsı a'debiyatları shıg'ısqa ma'lim bolg'an jazba tu'rdegi barlıq da'stanlar qurani ka'rim ayatları muxammed payg'amber xa'disleri menen tu'p nusqasında tanıs bolg'an ba'rin negizgi nusqalarınan oqıp u'yreniwge mu'mkinshilik alg'an a'bılqasım ferdawsiy jazıp qaldırg'an jamshid ha'm zoxax obrazları a'liysher nawayı shıg'armalarında so'z etilgen xarun ar rashid ha'kim lukman xatam tay layli majnun farxad shiyrin bulardın' ha'mmesi de a'jiniyazdın' shıg'armalarında ken'nen qollanıladı bunday obrazlardı qollanıw sol da'wirde belgili sawatqa iye bolg'an shayırlar ushın u'lken da'stu'r bolg'an a'jiniyaz shıg'armaları berdaq garg'abay uli ku'nxoja ibrayim uli keter boldıq endi bizler bash alıp xosh aman bol bizden qaldın bozataw xoshlasalı qara kozge yash alıp xosh aman bol bizden qaldın bozataw er jigit basına mushkil is tusti yurek bagrım gamnın otına tushti elatın ustinnen serpilip koshti xosh aman bol bizden qaldın bozataw ziywarın xoshlasar qadrini bilip kozini jaslatar barını tilip aman bolsa hal sorasar bir kelip xosh aman bol bizden qaldın bozataw sen bag edin bulbil ushtı zag qaldı putkil siynem jandı ishte dag qaldı qıysıq porqan ataw seni jaw aldı bası qutlı sonı wayran bozataw kimsenin anası kimnin ammesi kimsenin agası kimnin inisi kimsenin qız uglı kimnin sinlisi atirek gurlen xajar astı bozataw o'zbek xalqının' a'jayıp perzenti danıshpan shayır ha'm oyshıl a'liysher nawayı xv a'sirdin' o'zinde aq pu'tku'l du'nyag'a dawrıq sala alg'an ku'n shıg'ıs klassikalıq a'debiyatında 'jeti juldızdın' biri' esaplang'an en' ko'rnekli so'z ustalarının' biri edi onın' ismi tez waqıttın' ishinde aq pu'tkil ku'nshıg'ıs penen batısqa taralıp ketti onın' danıshpanlıq penen jazılg'an poeziyası aldında pu'tkil du'nya ju'gindi ol ha'tte wa'zir da'rejesine jetiwine qaramastan ma'nsaptan ko're xalıqtın' ma'pin joqarı sanag'an o'z do'retpelerinde a'piwayı xalıq ma'pin jırlag'an barlıq na'rseden ko're xalıqtı xalıq ta'g'dirin oylag'an o'z keleshegin ko'rkem do'retpege bag'ıshlag'an haqıyqıy insan edi a'liysher nawayı jılı fevralda sol da'wirdin' en' ko'rnekli qalalarınan bolg'an xirat qalasında tuwıldı a'kesi g'iyasatdin kishkene saray ha'meldarlarınan biri bolg'an anası temuriy shaxzadalardın' ta'rbiyashısı bolg'anı ushında jaslıg'ınan baslapaq shaxzada balaları menen birge ta'rbiyalanıp o'sti saray shaxzadaları arasındag'ı talas tartıslar jas a'liysherge de ta'sir qılmay qoymadı shaxruq mırzanın' o'liminen keyin a'liysher shan'arag'ı iraqqa ko'shti son'ınan a'bilqasım babur ja'rdeminde xiratqa qaytıp keledi ha'm o'z oqıwın dawam etedi ol jas waqıtlarınan baslap aq ko'rnekli parsı shayırı saadiy sheraziydin' 'gu'listan' ha'm 'bostan' shıg'armaların sonday aq fadratdin attardın' 'quslar tilin' qunt penen oqıy baslaydı onın' temuriy shaxzadalarınan bolg'an xusayn bayqara menen mektepke birge oqıwı ha'm doslasıwı keleshegi ushın u'lken jol ashıp beriwge ja'rdemlesedi nawayı on on eki jaslarınan aq qosıq jazıwg'a kirisedi bul jolda og'an o'z zamanının' en' ko'rnekli shayırlarınan bolg'an lutfiydin' ustazlıq ja'rdeminin' ayrıqsha bolg'anlıg'ı ma'lim a'liysher ata anasınan jetim qalıp on bes jaslarınan baslap dostı xusayn bayqara menen birlikte a'bilqasım babur sarayına xızmetke kiredi sol jılları ol o'z zamanının' en' a'jayıp adamları parsı ta'jik a'debiyatının' ko'rnekli shayırı a'bdiraxman ja'miy ha'm mashxadtın' danıshpan adamları sayd xasan ardasher ha'm kamal turbatiyler menen ushrasqan biraq bul da'wirlerde de xorasan taxtı ushın bolg'an sawash ja'njellerdin' izi u'zilmeydi jılı xorasan taxtın iyelegen' a'bdisayıt mırza zalım ha'm reyimsiz bolıp shıg'adı bunnan keyin nawayı ilajsız samarqandqa ketiwge ma'jbu'r boladı ol samarqandta ko'p g'ana alımlar menen ushırasıp birneshe doslar arttırg'an son'ınan jılı o'zinin' dostı xusayn bayqaranın' xorasan taxtın iyelewine baylanıslı xiratqa qaytıp kelgen a'lisher nawayı xiratqa qaytıp kelgennen keyin sol waqıtları patsha bolıp turg'an o'zinin dostı xusayn bayqaranın' birinshi wa'ziri bolıp tayınlanadı ol wa'zir bolıp turg'an wag'ında a'tirapına ko'p g'ana alım ha'm dilwarlardı jıynap xorasannın' abadanlıg'ı ushın xızmet etken elde a'dalat ha'm ta'rtip ornatıwg'a belsene qatnasqan biraq o'zleri temuriy a'wladlarınan esaplansa da bilimsiz ha'm parasatsız bolg'an ayırım saray a'meldarlarına nawayının' bul ha'reketi unamaydı a'sirese wa'zirlik orıng'a talasqan majitdin bug'an jamanlıq isleydi solay etip nawayı saraydan shetletilip astrabad qalasına ha'kim etip jiberiledi biraq bul sheshim negizinen alg'anda su'rgin menen barabar edi nawayı astrabadta u'sh jılg'a shamalas bolg'an biraq den sawlıg'ınan ayırılıp xiratqa qaytıp kelgen keyingi o'mirinin' ha'mmesinde ko'rkem shıg'armalar jazıwg'a bag'ıshlag'an solay etip nawayı jılı yanvarda alpıs jasında qaytıs boladı a'liysher nawayı ko'p g'ana epikalıq shıg'armalar jazdı bulardın' arasında jıllarda jazılg'an 'xamsa' bes kitaptan ibarat da'stan jılı jazılg'an 'lisanut tayr' quslar tili shıg'armaları ayrıqsha dıqqatqa iye a'sirese 'xamsa' a'liysher nawayının' dan'qın pu'tkil a'lemge jayg'an edi a'lbette xamsa jazıw ku'nshıg'ıs ellerinde burınnanaq bar da'stu'r xamsa do'retiw isinde eliwden artıq shayırlar qatnasqan bolsa da bul bag'darda tek to'rt adam g'ana putkil du'nyag'a belgili bolıp qaldı bulardan en' birinshi ma'rtebe 'xamsa' jazıwdı baslag'an' ko'rnekli a'zerbayjan shayırı nizamiy ganjaviy xii a'sir ha'm bunnan eki a'sir keyin hind elinde xısıraw dexleviy nawayının' zamanlası ko'rnekli parsı ta'jik shayırı a'bdiraxman ja'miy ha'm a'liysher nawayının' o'zi bul jazılg'an xamsalar negizinen bir derekke tiykarlang'an bolsa da biraq olardın' ha'r biri bir birinen parıq qıladı sebebi ha'r xamsada jaratılg'an obrazlarda shayırlardın' jasaw da'wirine qarap a'dewir o'zgerislerge ushırag'an bul jag'daylar ko'birek xısıraw bahram farhad ha'm shiyrin obrazlarında a'dewir ko'zge taslanadı bunnan tısqarı nizamiy dexleviy ja'miyler xamsanı parsı tilinde jazg'an bolsa a'liysher nawayı tu'rki tilinde jazadı bul jag'ınan qarag'anda da a'liysher nawayının' miyneti og'ada u'lken nawayı xamsa jazg'anda da o'zinen aldın o'tken ustazlarına u'lken hu'rmet penen qaraydı en' birinshi ma'rtebe xamsa jazıp qaldırg'an nizamiy ganjaviydi alg'ıslap emes an'sat bul zaman ishinde turmaq nizamiy pa'njesine pa'nje urmaq jollasa bul jolda nizamiy jolım qollasa xısıraw menen ja'miy qolım dep jazıp bul'hu'rmetli ustazları aldında bas iyedi nawayı bul a'jayıp kitaptı jazıw jolında o'z ustazları sıyaqlı bes kitapqa bo'ledi 'xayratul abrar' nawayının o'z zamanına bolg'an filosofiyalıq ko'z qaraslarında payda bolg'an sonın' ushında onı filosofiyalıq sotsial ekonomikalıq ta'rbiyalıq ma'seleler tiykarında bahalaw mu'mkin 'leyli ma'jnu'n' 'farxad ha'm shiyrin' ha'm 'jeti ıqlım' da ıshqı muxabbat ma'seleleri menen birlikte a'dalatlı ha'm a'dalatsız patshalar obrazı menen ushırasamız a'lbette bul da'standag'ı syujetler ku'nshıg'ıs ellerine burınnan aq ko'p tarqalg'an arablardın' 'qays ha'm la'yli' mısır ha'm assiriyanın 'jeti go'zzal' 'mehribanu ha'm shiyrin' qıssalarınan alıng'an solay bolsada bul obrazlardı nawayı o'z da'wirine a'dewir jaqınlastıradı usınday sebepler menen ha'r xamsada patshalar obrazı ha'r qıylı xısıraw menen bahram geyde a'dalatlı bazda a'dalatsız bolıp ko'rinedi ashıqlar obrazında da tap sonday o'zgeshelikler bar a'lbette bug'an sebepshi bolg'an jag'daylar da bar edi nawayı da'wirindegi belgili shayır qız rabiyanın' bir quldı jaqsı ko'rip qalıwı yaki bolmasa temurdin' aqlıg'ı xalil mırzanın' bir temirshinin qızı shadimu'lkti jaqsı ko'riwi ma'jgu'n dep atap onın' u'stinen ku'liw ha'm onın' ashıq bolg'anı ushın ayıplanıp su'rginde bolıwı son'ınan shadimu'lktin' o'z ashıg'ı qa'biri u'stine barıp ko'ksine qanjar urıp qaytıs bolıwı nawayının' ashıqlıq haqqındag'ı da'stanlarg'a qol urıwına sebepshi bolg'anlıg'ına hesh kim gu'manlana almaydı sonın' ushında nawayının' qa'lemine tiyisli bolg'an tu'rki tilindegi 'la'yli ha'm ma'jnu'n' a'dewir ta'sirli bolıp shıqqan al farxad obrazı bolsa xamsada pu'tkilley jan'a obraz bul erte da'wirdegi qıssalardın' hesh birewinde de joq sonın' ushında nawayı bul obrazdı sol waqıttag'ı xorasandag'ı suw tansıqlıg'ı na'tiyjesinde o'zi oylap tapqan ha'reketshil obraz ol a'piwayı xalıq arasınan shıqan a'dalatlı sadaqatlı ha'm batır jigit al iskender zulqarnayın obrazı nawayı xamsasında pu'tkilley o'zg'eshe nizamiy ha'm dexleviyde iskender sha'wketli patsha bolıw menen bir qatarda payg'ambar sıpatında su'wretlegen al a'liysher nawayı bolsa iskender zulqarnayın aleksandr makedonskiy en' baslı sıpatı onın' aqıllı ku'shli ha'm bilimli bolıwında dep biledi sonın ushında iskender o'z a'tirapına ko'p g'ana alımlardı jıynag'an bular nan'umojis aristoteldin' atası platon sokrat gippokrat pifagor ha'm tag'ı basqalar bul jolda nawayı a'lbette realistlik joldan barg'an iskender zulqarnayınnin' dan'qqa erisiwinde a'yyemgi gretsiya alımlarının' tutqan ornın ashıp ko'rsetken solay etip a'liysher nawayının qa'lemi menen tu'rki tilinde payda bolg'an xamsa pu'tkil du'nya a'debiyatının' en' jarqın g'a'ziynelerinen orın aldı a'yyemgi gretsiyada olimpiada oyınlarının' payda bolıwı a'yyemgi olimpiada oyınları b e sh jılı payda boldı a'yyemgi gretsiyada olimpiya oyınlarının' payda bolıwı bul gretsiyada sparta ha'm elida qalaları arasında paraxatshılıqtın' ornawı bolıp sport bayramı sıpatında payda boldı a'yyemgi greklerdin' olimpiada oyınlar da'stu'rine ha'r qıylı aralıqlarg'a juwırıw disk ılaqtırıw nayza ılaqtırıw kirgizildi b e sh jılı marafon aralıg'ına juwırıw payda boldı marafon aralıg'ına juwırıwdın' payda bolıwı marafon qalashasının' qasında b e sh jılı afinalılar persidler menen urısta jen'iske erisip a'sker bası bir a'skerdi afinag'a juwırıp barıp jen'iske eriskenligimizdi jetkeresen' dep tayınlaydı bul a'sker marafon afina aralıg'ın juwırıp o'tip afinag'a jetip kelip biz jen'iske eristik dep o'lip qaladı a'yyemgi grek a'skerinin' hu'rmetine marafon afina aralıg'ın o'lshep bul aralıqqa juwırıw boyınsha birinshi olimpiada oyınlarında jarıs o'tkeriledi bul aralıq kilometr dep belgilenedi jıldan baslap marafon aralıg'ı km m dep qabıllandı a'yyemgi hindistan filosofiyası hindistanlıq ja'miyettin' birinshi deregi bolıp vedalar esaplanadı vedalar shama menen b e sh jıllar aralıg'ında du'zildi olar diniy mazmung'a iye degen menen ja'miyettin' ekonomikalıq rawajlanıwı ha'm sotsiallıq strukturası haqqında ko'p mag'lıwmatlardı saqlaydı vedalar samxitler o'zine ta'n to'rt tu'rge bo'linip jasaydı vedalarda arisvlerdin' a'yyemgi qa'wimlik ko'z qarası diniy mifologiyalıq kompleksi ha'm magiyası su'wretlengen vedalıq a'debiyattın' ekinshi qatlamı bolıp braxmanlar esaplanadı braxmannın' bas mazmunı vedalıq rituallar menen praktikalıq basshılıq etiw kultlıq praktika h t b olarda hesh qanday tutas diniy filosofiyalıq sistemanı bizler taba almaymız degen menen bir qatar tu'sinikler birinshi orında turadı vedalıq a'debiyattın' u'shinshi qatlamı bolıp aranyaklar yamasa tog'ay kitapları esaplanadı en' son'g'ı to'rtinshi qatlam utanishadlar vedalıq a'debiyattı tamamlaydı utanishadlardın' en' iri bo'legi bolıp o'mir turmıstın' u'zliksiz ha'reket etiw kontseptsiyası bolıp esaplanadı o'mirdin' u'zliksiz ha'reket etiw haqqındag'ı ta'limatı adam turmısı qayta do'reliwlerdin' tawsılmaytug'ın dizbeginin' belgili forması sıpatında bo'linedi turmıstın' u'zliksiz ha'reket etiwi ma'n'gilik du'nyadag'ı barlıq na'rseler og'an bag'ınadı b e sh i shi mın'ınshı jıllardın' ortasında inonyada ideologiyadan g'a'rezsiz jan'a doktrinalar payda boldı olar adamnın' ja'miyettegi ornı haqqında ma'selege jan'asha qatnas jasawg'a umtıladı bulardın' ishinde hindistan ushın a'hmiyetli djaynizm ha'm buddizm boldı jaynistlik ta'liymat dualizmdi ja'riyalaydı adamnın' insanlıg'ının' ma'nisi eki tu'rde ko'rinedi olar materiallıq adjiva ruwxıy djiva adjiva menen djivanı baylanıstırıwshı bolıp karma esaplanadı ha'm onı na'zik materiya dep tu'sindirip karmanın' denesin usı materiya quraydı ha'm ol jannın' turpayı materiya menen birigiwinde mu'mkinshilik beredi jansız materiya karmanın' qatnası arqalı jan menen birigiwi individtin' payda bolıwına alıp keledi b e sh vi a'sirde hindistannın' arqa betinde buddizm ta'liymatı payda boldı onın' do'retiwshis suddxartxa gautaliya ol keyin ala budda bolıp ataladı buddizmnin' orayında to'rt shınlıq turadı onın' uyg'artıwınsha adamnın' jasawı qıynalıwshılıq penen baylanıslı tuwılıw awırıw g'arrılıq qartayg'anlıq o'lim jag'ımsız na'rselerdin' ushırawı unamlı na'rselerdin' ushırawı a'rmanlardın' orınlanıwı h t b lar ha'mmesi adamnın' azap shegiwine alıp keledi azap shegiwden qutılıwı ushın durıs pikir bildiriw durıs so'ylew durıs anıqlap alıw h t b jan'a eranın' basında hindistannın' ruwxıy turmısında sheshiwshi pozitsiyalardı induizm iyeledi bul ayırım etnikalıq gruppalardın' ma'deniyatlarının' kem kemnen rawajlanıwı bolıp tabıladı indualizmnin' en' tiykarg'ı shıg'armaları bxadavashta qudaytalanın' qosıg'ı dep ataladı indualizmnin' filosofiyalıq tiykarlanıwı altı sistemadan turadı sankxyanın' u'yretiliwi boyınsha du'nyanın' materiallıq birinshi sebepshisi prakritalar jasaydı olar sezimler arqalı qabıl etiledi ha'm u'sh elementti o'z ishine aladı radjasa umtılıw tamasa qarang'ılıq sattva anıqlıq ha'r bir zatta onın' xarakteri boyınsha usı u'sh elementlerden biri orap aladı yoga psixologiyalıq kategoriyalardı izertlewge ha'm praktikalıq psixologiyalıq u'yretiwge itibar beredi burınnan qalg'an sistemalardın' medatatsiyası haqqında rejelerden ko'p waqıtta shıg'adı veysheshikanın' da'liyllewinshe turaqlı o'zgerisler payda bolıwdın' ha'm to'menlep qalıwdın' ma'n'gilik ha'm tsiklı protsessleri jasaydı usı protsesste turaqlı element atası boladı bunda janlı jansız predmetler payda boladı jan ma'n'gi ha'm sheksiz jasaydı ol eki formag'a iye absolyut jetsikenlik o'z ko'rinisin tabatug'ın individuallıq forma nsya ol vayshelmika menen tıg'ız baylanıslı ayrıqsha dıqqatı logika menen gnoseologiyanın' problemalarına qaratadı mimansa vedalarg'a qaytıp keliwdi usınadı onın' tu'sindiriwinshe samsarı jolınan azat etiwdin' birden bir jolı vedalar aytqanlardı izbe iz orınlaw bolıp tabıladı mimansa vedalıq tekslerdi abıroylı dep qabaq etip qoymastan bularda en' joqarg'ı seziwshilik universallıq substantsiyanı ko'redi bul ma'n'gi jasaydı ha'm absolyut bolıp tabıladı biliw teoriyasının' ja'rdeminen zatlardın' durıs tu'siniwine tek jetip qoymastan al tu'p tiykarg'ı metafizikalıq tu'siniklerge erise alamız bug'an mısalı sezimlik qabıllaw logikalıq juwmaq jasaw yaki salıstırıw h t b vedanta degen tu'sinik vedanın' tamam bolıwı degendi an'latadı ol materiallıq ku'shlerdin' birden bir reallıq penen o'z ara baylanısının' o'nimli du'nya boladı degen rejeni du'nyanın' absolyutlıq ruwxıy ma'nisin tu'sinik bunnan ha'mme na'rselerdi keltirip shıg'aradı a'yyemgi hindistanda filosofiyanın' rawajlanıwı protsessinde materialistlik tendentsiyalar ha'm filosofiyalıq mektepler ko'rinedi bunday ta'liymatlardın' birine lokayata ta'liymatı kiredi lokayatanın' do'retiwshisi bolıp charvaktın' atı ataladı lokayatanın' tu'sindiriwinshe adam materiallıq elementlerden turadı jer suw ot hawa olar birigip deneni seziwlerdi organlardı du'zedi a'yyemgi qıtay filosofiyası erteden qa'liplesedi onda birinshi qosıqlardın' kitabı a'yyemgi xalıq poeziyasının' toplamı bolıp sanaladı b e sh xi vi a'sirler tariyx kitabı b e sh mın'ınshı jıldın' basında ra'smiy hu'jjetlerdin' tariyxıy waqıyalardın' jazba su'wretlemelerinin' jıynag'ı bolıp tabıladı ta'rtib kitabı b e sh iv i a'sirler siyasiy ha'm diniy ta'rtiplestiriwler ba'ha'r ha'm gu'z kitabı b e sh vi iv a'sirler etikalıq ha'm formal ma'selelerdi sheshiw filosofiyanın' rawajlanıwının' en' a'hmiyetlisi bolıp jan'alıqlardı jasaw kitabı b e sh xii vi a'sir bolıp esaplanadı bunda du'nya ha'm adam haqqındag'ı qıtay filosofiyasında birinshi tu'sinikler o'z ko'rinisin tabadı bul kitaptın' u'sh a'hmiyetli bo'leklerinen birewi inv ha'm yan elementleri haqqındag'ı miflerdi beredi yan qanday bolmasın aktivligi menen ha'mme na'rselerge kirip otırıwshılıg'ı menen belgilenedi al inv ku'tip turıwshılıq penen ajıraladı qıtayda filosofiya urısıwshı ma'mleketler dep atalatug'ın da'wirde en' joqarg'ı gu'lleniwge eristi bul da'wirde qıtay filosofiyasının' altın a'siri dep ataydı bul da'wirde tiykarg'ı filosofiyalıq altı bag'dar konfutsiydin' b e sh jj pikiri boyınsha insan o'zi ushın emes ja'miyet ushın insan bolıp tabıladı konfutsiylik etika adamdı onın' sotsiallıq funktsiyası menen baylanısta tu'sinedi al ta'biyat bul adamdı usı funktsiyanı tiyislik da'rejede orınlawg'a a'keliwi dep biledi daosizmnin' dıqqat orayında ta'biyat kosmos ha'm adam turadı biraq olar ratsionallıq jol menen emes al logikalıq izbe izlik formalardı konstruktsiya etiw menen emes al tirishiliktin' ta'biyatına tikkeley eniwdin' ja'rdemi menen erise aladı imen mektebi haqıyqatlıqtın' tilde aytılıwı ol zatlardın' qatnasın ha'm usı qatnasıqların ha'm son'ınan pikir juwırtıwlar menen izertleydi monistlik mektep onın' do'retiwshisi mo tszi b e sh jj bunda bas dıqqat sotsiallıq etika problemalarına awdarıladı mektepte qara miynet onın' tın'lawshılardın' jasawının' deregi anıqlanadı montrlerdin' ta'liymatı konfutsiy ta'liymatına qarama qarsı turadı en' son'ında legizm urısıwshı ma'mleketlerdin' da'wirindegi sotsiallıq siyasiy o'zgerisler ma'selelerine dıqqat ayrıqsha awdarg'an ta'liymat sıpatında qa'liplesti onın' wa'killeri sotsiallıq teoriya menen ma'mleketlik basqarıwdın' problemaları menen shug'ıllandı xix a'sirdegi qazaq a'debiyatının' ko'rnekli wa'kili abay qunanbay ulı tek qazaq a'debiyatı tariyxında g'ana emes ba'lki tu'rk tilles xalıqlar arasında ken'nen ma'lim bolg'an ko'rkem so'z iyelerinin' biri edi abay qazaq a'debiy tilinin' tolıq qa'liplesiwi ushın gu'resti sonın' ushında onın' shıg'armaları maqtumqulı ha'm mashrab sıyaqlı ko'p u'lkelerdi aralamag'anı da ma'lim solay bolsada abay tu'rk tilles xalıqlar a'debiyatında qıpshaq dialekti tiykarında qosıq jazg'an shayırlar arasında xoja axmet yassawiyden keyingi ko'pke tanımalı shayırlar qatarına kiredi bunnan tısqarı ol ulıwma xix a'sir a'debiyatında da ayrıqsha orıng'a iye bul da'wirde ol bilimi du'nyag'a ko'z qarası talantı jag'ınan a'zerbayjanlı mırza fatali axundov sıyaqlı ko'pshilikke ma'lim bolıp qalg'an edi sonın' ushında ol ko'shpeli ha'm yarım ko'shpeli xalıqlar arasınan shıqqan en' iri tulg'a bolıp esaplanadı abay ibrayım qunanbay ulı jılı ha'zirgi semey oblastı abay rayonının' shın'g'ıs tawında tuwılg'an ata babaları burınnan shınjırma shınjır kiyatırg'an qazaq feodalları bolıp o'z atası qunanbay sol u'lkenin' belgili bolısların'ın' biri edi al son'ınan bolsa qardaralı okrugine ag'a sultan bolıp saylandı biraq abaydın' jaslıg'ınan baslap shayır ta'biyatlı bolıwı a'kesi menen kelistire almadı a'kesindegi awır qatallıq jalgızlıq abay minezindegi a'dalatlılıq tuwrılıq penen talay ma'rtebe toqnastı solay etip abay menen a'kesi qunanbay arasındag'ı mu'na'sibetlerdin' o'zi de xix a'sirdegi qazaqstannın' sotsial ekonomikalıq jag'dayların pu'tkilley ashıp taslag'an edi abay jaslıg'ınan baslap eski mektepte sawatın ashıp arab parsı ha'm tu'rkiy tillerin u'yrendi bul tillerde qosıqlar jazg'an shayırlardın' shıg'armaları menen tanıstı son'ınan ja'ne orıssha mektepte u'sh jıl oqıdı bul jag'daylar onın' shıg'ıs ha'm evropa ma'deniyatın jaqınnan u'yreniwine sebepshi boldı ol bilim alıwdı ja'ne de dawam etpekshi edi biraq a'kesi onın' ha'kimshilik penen shug'ıllanıwın talap etti solay bolsada ol ha'mme na'rseden de shayırshılıqtı abzal ko'rdi onın' en' da'slepki qosıqları on jasınan baslap jazılg'an biran' jigirma jasınan baslap jazılg'an qosıqları tolıq saqlang'an basqa da tu'rkiy shayırlar sıyaqlı onın' en' da'slepki qosıqları 'a'lipbe' qosıg'ınan baslanadı sebebi a'lipbe qosıq arab ha'ripleri tiykarında uyqas so'zlerdi izlew tiykarında payda bolıp bul usıl derlik sol da'wirdin' ko'pshilik shayırlarında ushırasadı abaydın' bul qosıqtı jazıwında da eki tu'rli maqset bar birinshisi tolıq qazaq a'lipbesin du'ziw bolsa ekinshisi bul bag'darda o'zinin' shayırlıq talantında sınap ko'riw edi abay bul eki sınaqtanda u'lken na'tiyjelerge eristi solay etip ol on tog'ız jaslarınan baslap aq talantlı shayır sıpatında xalıq arasında tanıla basladı abay jasag'an zaman qazaq dalasının' jan'adan oyanıp atırg'an da'wirleri edi sonın' ushında ko'shpeli xalıq arasınan jan'adan mektep ha'm medreseler ashılıp ilimnin' paydası tusindirile baslanadı xalıqtın' shıg'ıs ha'm evropa tillerinde bilim alıwları keleshekke bolg'an isenimlerin a'dewir molayttı a'sirese abay sıyaqlı talantlı shayırlar ushın bul jan'alıqlar ayrıqsha edi solay bolsada abay ilimnin' paydasın keshirek tu'singenine a'dewir o'kinedi shayır lirikalıq qosıqlar menen bir qatarda bir neshe poemalar da jazg'an onın' poemaları arasında 'masg'ut' 'iskender' poemaları ayrıqsha orındı iyeleydi abay bunnan tısqarı qara so'z benen de na'siyatnamalar jazıp ko'rnekli rus klassikleri a s pushkin ha'm m yu lermontovtın' bir neshe shıg'armalaların qazaq tiline awdarg'an a'sirese onın' awdarmasındag'ı a s pushkinnin' 'evgeniy onegin' poeması sa'tli shıqqan awdarmalardan esaplanadı solay etip abay xix a'sirde ko'zge ko'ringen tu'rk tilles xalıqlar a'debiyatının' ko'rnekli wa'killerinin' biri bolıp qaldı abdiraxman ja'miy ta'jik xalqının' shayırı ja'miy bir qatar ko'rkem ilimiy ha'm turmıslıq shıg'armalar do'retti ol ko'pshilik ilim ha'm a'debiyat tarawlarındag'ı adamlarg'a ustaz boldı onın' jeti da'stannan ibarat havt avrang atlı lirik divanları ba'ha'rstan atlı prozalıq ta'rbiyalıq didaktikalıq do'retpeleri ken' abıray ataqqa iye boldı a ja'miy jılı xiratta qaytıs boladı a ja'miydin' ko'rkem do'retiwshiligi ta'jik xalqının' ma'deniy tariyxında g'ana emes al pu'tkil orta shıg'ıs ma'deniy o'mirinde u'lken waqıya boldı onın' do'retpeleri orta aziyadag'ı ko'pshilik xalıqlarg'a ken'nen ma'lim a ja'miy a'liysher nawayının' zamanlası ustazı dostı boldı nawayı ja'miydi ustaz ullı so'z zergeri ustası dep bahalag'an ja'miy de nawayını ullı so'z ustası sıpatında ko'rsetti og'an arnap ayırım shıg'armalar jazdı ol nizamiy ganjaviy xısraw dehlaviyden keyin shıg'ıs a'debiyatında xamsa jazg'an u'lken talant iyesi edi afrika u'lkenligi boyınsha ekinshi materik bolıp ol du'nya ju'zi jerinin' besten bir bo'liminen azmaz ko'birek jerdi iyeleydi ha'm ol ulken ko'lemde suw menen qorshalg'an ol ma'mleketten ibarat ha'm ol jerde du'nya ju'zi xalq ının' i jasaydı ol adamzat jasag'an en' birinshi materik esaplanadı ol basqa kontinentler menen to'mendegi shegaralarg'a iye afrikada jasawshı adamlardın' ko'pshiligi jarlı ha'm olar awıllıq jerlerde jasaydı arqa afrikanın' ko'pshilik bo'limin saxara sho'listanlıg'ı iyelegeni ushın ol jerler qurg'aq ha'm jıllı ha'm jawınlı ma'wsim bolmaydı saxara afrikasında da'rya yamasa basqa suw o'zekleri ju'da az bunın' jıllı ha'm qurg'aq bolıwının' sebebi materik ju'da' ken' yag'nıy jawın ha'm samal alıp keliwshi okeannan alısta jaylasqan bulaq sıyaqlı jer astı suw o'zekleri sho'lde ju'da' a'hmiyetli bular a'dette oazislerdi payda etedi oazis bul sho'l ortasındag'ı jasıl o'simlikli jer saxara sho'listanlıg'ının' arqasında jaylasqan ma'mleketlerde sho'listanlıqtın' qurg'aq samalının' ta'siri ku'shli afrikanın' jıllı bolıwının' sebebi ol eki tropik arasında jaylasıwında tropikler ju'da' jıllı jerler esaplanıp onın' orayında ekvator jaylasqan on' ta'repte qızıl sızıq penen ko'rsetilgen bul sızıqlar haqıyqatında joq olar tek adamlar ta'repinen quyashtın' nurları qay jerde en' ku'shli ekenligin ko'rsetiw ushın qollanıladı alıs arqadag'ı ellerdin' hawa rayı salqınraq ha'm jer orta ten'izi boyındag'ı evropa ma'mleketlerindegi hawa rayına jaqın bul bo'lim afrika kontinentinin' qublası haqqında al qubla afrika ma'mleketi haqqında emes qubla afrikada arqag'a qarag'anda jawın ko'birek qubla jag'a boylap tawlı jerler ha'm az bul samaldın' bultlardı a'keliwin an'satlastıradı ha'm na'tiyjede jawın shashın ko'p boladı qubla afrika arqa afrikaday ken' emes qubla afrikada bir neshe tropikalıq ıg'al tog'aylar bar africa has a lot of wildlife there are many types of animals there some are cheetahs elephants lions snakes giraffes and a lot more over types of fish live in african lakes and rivers afrika haywanlarg'a bay ol jerde haywanlardın' tu'rleri ko'p ma'selen gepard pil arıslan jılan jiraf ha'm ko'plegen basqa haywanlar afrika ko'l ha'm da'ryalarında balıqtın' nan aslam tu'ri jasaydı aktsiya bul ha'reket etiw mu'ddeti belgilenbegen aktsionerlik ja'miyettin' ustavlıq kapitalına yuridikalıq yamasa fizikalıq shaxs ta'repinen belgili u'lestin' qosılg'anın tastıyıqlaytug'ın usı ja'miyettin' mu'lkine onın' iyesinin' qatnasıwın tastıyıqlaytug'ın ha'm og'an dividend alıw a'dette bul ja'miyetti basqarıwg'a qatnasıw huqıqın beretug'ın bahalı qag'az yag'nıy aktsiya bul aktsionerlik ja'miyet nege iye bolsa sonın' ba'rin de aktsionerdin' u'lesi kapitaldın' mu'lktin' da'ramattın' bir bo'legine onın' nızamlastırılg'an huqıqı ja'miyettin' o'zi qanshelli jasasa ol da sonshelli waqıt jasaydı bul waqıt ishinde usı aktsiyanın' ko'plegen iyeleri almassa da eger aktsionerlik ja'miyet ashıq tu'rdegi bolsa onda aktsioner aktsiyalardı ja'miyetke qaytarmaw huqıqına iye aktsioner kapitalı bo'linbeydi aktsiyalar emissiyası to'mendegi jag'daylarda aktsionerleskende yag'nıy ustavlıq kapitaldı du'ziw ushın aktsionerlik ja'miyetti sho'lkemlestirgende ma'mleketlik ka'rxananın' aktsionerlik ja'miyetke aynaldırg'anda ha'm ustavlıq kapital ekilenshi emissiya ko'beygende a'melge asırıladı ja'miyettin' ustavlıq kapitalı ja'miyettin' aktsionerler ta'repinen satıp alıngan aktsiyalarının' nominal bahasınan qu'raladı ja'miyet ta'repinen shıg'arılatug'ın barlıq aktsiyalardın' nominal bahası bir qıylı bolıwı tiyis minimal ustavlıq fond kapital bizin' respublikamızdın' aymag'ında jan'adan du'zilgen ashıq aktsionerlik ja'miyetler ushın ja'miyet dizimge alıng'an sa'nege nızamshılıq penen belgilengen en' az xızmet xaqının' keminde eki ju'z ese summasın al jabıq aktsionerlik ja'miyet ushın ja'miyet dizimge alıng'an sa'nege nızamshılıq penen belgilengen en' az xızmet xaqının' ju'z ese summasın qurawı tiyis ja'miyettin' ustavlıq kapitalı aktsiyalardın' nominal bahasın ko'beytiw yamasa qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ko'beytiliwi mu'mkin aktsiyalardın' nominal bahasın ko'beytiw jolı menen ja'miyettin' ustavlıq kapitalın ko'beytiw haqqında ha'm ja'miyettin' ustavına tiyisli o'zgerisler kirgiziw haqqında sheshim aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında yamasa ja'miyettin' baqlaw ken'esi ta'repinen qabıl etiledi eger ja'miyettin' ustavına yamasa aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısının' sheshimine muwapıq ja'miyettin' baqlaw ken'esine usınday sheshim qabıl etiw huqıqı berilse qosımsha aktsiyalar ja'miyettin' ustavı menen belgilengen ja'riyalang'an aktsiyalar mug'darı sheginde g'ana ja'miyet ta'repinen jaylastırılıwı mu'mkin qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ja'miyettin' ustavlık fondın ko'beytiw haqqında sheshim aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında yamasa baqlaw ken'esi ta'repinen qabıl etiledi eger bul ustavta na'zerde tutılg'an bolsa jaylastırılatug'ın qosımsha jay a'piwayı aktsiyalardın' ha'm bul tu'rdegi ja'riyalang'an aktsiyalardın' mug'darı u'lesi sheginde artıqmashlı aktsiyalardın' ha'r tipinin' mug'darı olardı jaylastırıw mu'ddetleri ha'm sha'rtleri sonday aq nızamg'a muwapıq jaylastırılatug'ın aktsiyalardı artıqmashlı satıp alıw huqıqına iye aktsionerler ushın qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ja'miyettin' ustavlıq fondın ko'beytiw haqqındag'ı sheshim menen belgilengen bolıwı tiyis aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında dawıslardın' jigirma bes protsentten aslamına iye ma'mleketke tiyisli aktsiyalar paketi bolg'anda qosımsha aktsiyalardı shıg'arıw jolı menen ja'miyettin' ustavlıq kapitalın ko'beytip barıw tek g'ana mu'lkti basqarıw boyınsha ma'mleketlik komitettin' wa'killigi bolıp tabıladı ja'miyettin' ustavlıq kapitalı aktsiyalardın' nominal bahasın azaytıw yamasa olardın' ulıwma sanın qısqartıw jolı menen sonın' ishinde aktsiyalardın' bir bo'legin ja'miyet ta'repinen satıp alıp son'ın ala o'tew jolı menen azaytılg'an bolıwı mu'mkin aktsiyalardın' bir bo'legin satıp alıw ha'm o'tew jolı menen ja'miyettin' ustavlıq kapitalın azaytıwg'a ruxsat etiledi eger usınday imkaniyat ja'miyettin' ustavında na'zerde tutılg'an bolsa ja'miyet ustavlık kapitaldı azaytıwg'a haqlı emes eger bunın' aqıbetinde onın' mug'darı ja'miyettin' ustavındag'ı tiyisli o'zgerisler dizimge alıng'an sa'nege belgilenetug'ın ja'miyettin' ustavlıq fondının' nızam menen belgilengen minimal mug'darınan az bolıp qalsa ja'miyettin' ustavlıq kapitalın azaytıw haqqında ha'm ustavına tiyisli o'zgerisler kirgiziw haqqında sheshim aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında qabıl etiledi ustavlıq kapitaldı azaytıw haqqında sheshim qabıl ete otırıp aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısı fondtı azaytıw sebeplerin ko'rsetedi ha'm onı azaytıw ta'rtibin belgileydi ustavlıq kapitaldı azaytqanda ja'miyetti saplastırg'an jag'dayda na'zerde tutılg'an aktsionerlerdin' ma'plerin qorg'aw sha'rtlerin saqlaw za'ru'r aktsiya belgili sharayatlarda o'z kapitalların ko'beytiwge olardı inflyatsiyadan qorg'awg'a imkaniyat beretug'ın bahalı qag'azlardın' birden bir tu'ri aktsiya aktsionerlik ja'miyettin' aktsionerleri aldında qarız minnetlemesi ja'miyet o'z aktsiyaların satıp alıw huqıqına iye biraq bir qatar ellerdin' nızamlarında eger ja'miyet to'lewge uqıpsız bolsa onda ol o'z aktsiyaların satıp alıw huqıqına iye emes degen reje bar eger usınday satıp alıw bul ja'miyettin' to'lew uqıpsızlıg'ına alıp kelgen jag'dayda da tap bunın' o'zi na'zerde tutılg'an nızamlarda aktsiyalardı bo'lsheklewge ruxsat etilgen aylanıstagı aktsiyalardın' ha'r biri aktsiyalardın' ko'p sanına bo'lingen bolıwı mu'mkin albert einstein aytılıwı albert eynshteyn mart aprel fizik ha'm ilimpaz bolg'an einstein jılı fizika tarawı boyınsha nobel sıylıg'ın alg'an einstein o'zinin' jaqtılıq materiya awırlıq ku'shi kosmos ha'm waqıt haqqındag'ı teoriyaları menen belgili bul teoriyalar ilimpazlarg'a zatlardı aldıng'ıdan jaqsıraq tu'siniwi ushın ja'rdem berdi onın' teoriyaları arnawlı qatnas ha'm ulıwma qatnas teoriyası dep ataladı onın' en' belgili ten'lemesi bul energiya ha'm massa bir zattın' o'zgeshe formaları ekenin ha'm bir bo'lek massada energiyanın' ko'lemi jaqtılıq tezligi menen ko'beytilgen massanın' ko'lemine ten' ekenin an'latadı einstein germaniyanın' wrttemberg qalasının' ulm degen jerinde tuwılg'an ol evrey shan'arag'ınan bolg'an biraq shan'arag'ı diniy bolmag'an albert katolik mektebinde oqıg'an ol jaqsı oqıwshı bolmag'an ha'm ko'plegen adamlar onı aqılsız esaplag'an bir ku'ni onın' a'kesi og'an magnitlik kompas beredi ol ko'rinbes ku'shtin' qalay kompastın' iynesin qozg'altıwın tusiniwge qızıqqan ha'm usılay etip ilim ha'm matematikag'a qızıg'ıp baslag'an ol jası u'lkeygennen keyin shveytsariyada mektepte oqıwg'a ketedi oqıwın pitkergennen keyin ol sol jerde patent byurosına jumısqa kiredi jumıs islewi dawamında ol onı ullı ilimpaz sıpatında belgili qılg'an jumısların jazg'an birinshi du'nya ju'zlik urıs baslanbastan aldın ol germaniyag'a qaytadı ha'm sol jerde mektep direktorı boladı ol natsistlik hu'kimet ku'shke minemen degenshe berlinde jasag'an natsistler evreylerdi yamasa evrey shan'arag'ınan kelip shıqqanlardı jaman ko'rer edi olar einsteindi evrey fizikasın jaratıwg'a ja'rdem beriwinde ayıplaydı ha'm nemis fizikleri onın' teoriyaları qa'te ekenligin da'liyllewge ha'reket etedi einstein aqshqa ko'ship ketedi ha'm jılı ol aqsh puxarasına aylanadı ekinshi du'nya ju'zlik urıs dawamında einstein aqsh prezidenti franklin d rooseveltke franklin d ruzvelt aqsh natsist hu'kimetinen aldın atom bombasın oylap tabıwı kerek ekenligin jazg'an alımlardın' biri bolg'an einstein jılı aprelde ju'rek awırıwınan qaytıs bolg'an ko'plegen ilimpazlar tek g'ana o'zlerinin' jumısları menen shug'ıllanadı biraq einstein siyasat ha'm du'nya paraxatshılıg'ı haqqında so'ylegen ha'm jazg'an ol sotsializm ha'm pu'tkil du'nya ushın bir hu'kimet bolıwı haqqında ideyalardı unatqan ol ja'ne izraildin' jan'a ma'mleketin payda etiw ha'reketi ushın yag'nıy sionizm ushın jumıs islegen einstein evrey shan'arag'ınan bolg'anı menen ol bul dinge jen'il qatnasıqta boldı ol evrey filosofı baruch spinoza ideyaların unatqan ha'm buddizmdi jaqsı din esaplag'an einstein ilimpazlarg'a du'nyanı jaqsıraq tu'siniwge ja'rdem beriwshi ko'plegen ideyalar haqqında oylag'an bolsada ol onın' keyinirek o'mirinde oylap tabılg'an ko'plegen ilimiy teoriyalar haqqında o'zgeshe ko'z qarasta bolg'an ko'plegen ilimiy teoriyalar bizler anıq bilmeytug'ın tek mu'mkin bolg'an zatlardı talıqlaydı einstein bunday teoriyalardı unatpadı onın' pikirinshe durıs teoriya bolsa qa'legen zattı tu'siniw mu'mkin edi ol bir ret bılay degen men qudaydın' a'lem menen su'yek oyının dice oynawına isenbeymen einstein ilimge ko'p u'lesin qosqanı sebepli onın' atı ha'zirgi ku'nde ha'r qıylı jerlerde qollanıladı fotoximiyada qollanılatug'ın birlik onın' atı menen atalg'an ol avogardo sanının' bir foton jaqtılıq energiyasına ko'beytkenge ten' einsteiniy ximiyalıq elementi de ilimpazdın atı menen atalg'an so'ylesiwde de bizler ju'da' aqıllı adamdı einstein dep ataymız onın' en' bir ta'sirlendiriwshi aytqan so'zi o'mirde jasawdın' eki jolı bar biri hesh qanday ajayıbat jop degen halda ekinshisi har qanday narse ajayıbat dep esaplagan halda aleksandr sergeevich pushkin iyun moskva fevral sankt peterburg orıs shayırı dramaturg roman ha'm qısqa gu'rrin'ler jazıwshısı bolg'an ko'pshiliktin' oyınsha ol en' ullı orıs shayırı bolg'an ol orıs a'debiyatının' ullı da'stu'rin baslag'an pushkin hesh bir orıs shayırı qollanbag'an stilde jazg'an ol eski shirkew kitablarına tiykarlan'gan emes al awız eki orıs tilinen paydalang'an stilde jazg'an onın' basqa orıs jazıwshılarına ta'siri ku'shli bolg'an ha'm ko'plegen orıs kompozitorları onın' gu'rrin'lerine ha'm taqmaqlarına namalar do'retken pushkinnin' poemaları rossiyadan basqa ma'mleketlerde aytarlıqtay ko'p adam ta'repinen oqılmaydı bunın' sebebi onın' poeziyasın basqa tilge jaqsı awdarıw ju'da' qıyın sebebi so'zler orıs ma'deniyatına tiyisli ma'nige tolı pushkin jılı jasında duelde o'ltiriledi pushkinnin' a'kesi eski aristokrat shan'araqtan bolg'an anası ta'repinen pushkin afrikalıq tu'birge iye bolg'an onın' atası abram gannibal istanbulda abissiniyalı efiyopiyalı bolg'an ha'm tu'rk sultanının' sarayında jasag'an orıs elshisi onı rossiya patshası ullı pyotrg'a sawg'a retinde satıp alg'an gannibal ullı pyotrge jaqsı ta'sir qaldırg'an ha'm ol oqıw ushın parijge jiberilgen keyinshelik ol ju'da' bayıp ketedi pushkin o'zinin' ullı atası menen maqtanıshqa iye bog'an ha'm ol haqqında ullı pyotrdın' nergi dep atalg'an romanında jazg'an ol jasında tsarskoye seloda jaylasqan imperator litseyi dep atalatug'ın taza mektepke baradı keyinshelik bul mektep olardın' ataqlı oqıwshısı hu'rmetine pushkin dep atalg'an ol tez arada orıs ertekleri qaharamanlarınan ha'm waqıyalarınan paydalang'an halda orıs tilinde romantikalıq poemalardı jaza baslag'an ruslan ha'm lyudmila poeması keyinirek mixail glinka ta'repinen operag'a aylanadı pushkin ele su'rginde ekenligine ashıwlanadı ha'm doslarına ko'plegen xatlar jazadı bul xatlardın' ko'pshiligi keyinirek baspadan shıg'arılg'an ol ko'p waqtın ishiw oynaw ha'm qılısh penen urısıw menen o'tkergen ol o'zi qol astında jumıs islep atırg'an graftın' qızın jaqsı ko'rip qaladı graf pushkindi rossiyanın' basqa shetine pskovqa jaqın jerde o'zinin' anasının' pomestieine su'rginge jiberedi pushkin bul jerde eki jıl o'tkeredi ol jalg'ız edi biraq ol orıs tariyxın uyrenedi ha'm krestyanlar menen baylanısta boladı onın' jazg'an poemaları orıs ma'deniyatı ideyalarına tolı edi ol o'zinin' baslı jumıslarının' biri bolg'an tariyxıy waqıyag'a tiykarlang'an boris godunov dramasın jazg'an kompozitor musorgskiy keyinirek bunı operag'a aylandırg'an boris godunov a'sirdegi jawız patsha bolg'an pushkinnin' pesası a'piwayı adamlarda u'lken ku'sh bolg'anlıg'ın ko'rsetedi sol sebepli onı baspadan shıg'arıw pushkin ushın qıyın boladı pushkin o'zinin' son'g'ı jıllarında sankt peterburgta hu'kimet xızmetinde bolg'an ol jılı uylengen ha'm patsha sarayı ja'miyetinde ko'p waqıt o'tkeriwge ma'jbu'r bolg'an ol ko'birek proza jaza baslag'an ol ullı pyotr tariyxın ha'm kapitan qızı tariyxıy romanın jazg'an ol patshadan o'z jumısınan bosap waqtın awılda jazıw menen o'tkeriwine ruxsat etiwin sorag'an patsha bug'an ruxsat bermegen pushkin jılı duelde o'ltiriledi ol hayalının' hu'rmetin qorg'awı ushın duelge shıg'ıwına ma'jbu'r boladı pushkin bolmag'anında bu'gingi ku'nde orıs tili ju'da' o'zgeshe bolar edi shıg'armalarında awız eki so'ylesiw tilin paydalanıwı arqalı ol onı an'sat sonın' menen birge teren' sezimlerdi bildire alatug'ın tilge aylandırdı onın' jumısları keyinirek turgenev goncharov ha'm lev tolstoy sıyaqlı jazıwshılarg'a u'lken ta'sir ko'rsetken evgeniy onegin da'wir ja'miyetin ashıp bergen birinshi orıs romanı bolg'an onın' jumısları barlıq baslı tillerge awdarılg'an antarktika bul jer sharının' en' to'meninde jaylasqan materik hawa rayı ol jerde ju'da' suwıq antarktikanın' ke shamalası muz benen qaplang'an jag'ada jaylasqan mcmurdo ha'm palmer kishkene qalaların esaplamag'anda ol jerde ju'da' az adam jasaydı qubla polyuste ilim stantsiyası jaylasqan bolıp ol jerde tiykarınan hawa rayı ha'm kosmos izertlewleri menen baylanıslı ta'jiriybeler alıp barıladı antarktikag'a barıwdı qa'legen adamlar tek g'ana hawa arqalı barıwına boladı antarktika maydanı jag'ınan evropadan u'lken antarktika hesh qanday ma'mleketler jaylaspag'an jalg'ız materik esaplanadı xalıq aralıq pitimge tiykarlanıp antarktika jerinin' hesh biri hesh ma'mleketke tiyisli emes antarktikada o'simlikler ju'da' az hawa menen dem alıwshı haywanlardan tek pingvin tyulen ha'm kitler bar antarktika tınısh okeanı atlantika okeanı ha'm the hind okeanı menen qorshalg'an biraq keyingi waqıtları onı qorshag'an ten'izler bir at penen yag'nıy qubla okeanı dep atalmaqta antarktikag'a en' jaqın materik bul qubla amerika antarktikada a'dette qısta qarang'ı jazda jaqtı antarktikada ot ha'm taslar atıwshı bir vulkan bar ol erebus dep ataladı antarktikanın' xalıqaralıq huqıqıy da'rejesi antarktikanın' qalın' muz benen qaplang'an usı kontinenttin' og'an tutasıwshı suw ha'm atawlardın' ayrıqshı xalıqaralıq huqıqıy da'rejesi xx a'sir basında bir qatar ma'mleketler ta'repinen anaw yaki mınaw tiykarlarında usı aymaqtın' ayrıqsha rayonlarına bola o'z suverenitetin' ja'riyalawı ha'm usının' na'tiyjesinde ma'mleketler arasında dawlar ha'm qurallı soqlıg'ısıwlar kelip shıg'ıwı menen baylanıslı bunday jag'daydın' keleshegi joq ekenligi ha'm adamzattın' ulıwma ma'pleri jolında antarktikanı u'yreniw ha'm onnan paydalanıwg'a qaratılg'an xalıqaralıq birge islesiwdin' jedel rawajlanıwı onın' ayrıqshı xalıqaralıq huqıqıy da'rejesi ha'm aymaqlıq ta'rtibin belgilewdi talap etedi usı konferentsiya antarktika haqqındag'ı sha'rtnamanı islep shıqtı da'slep usı sha'rtnama ma'mleketten ibarat edi bu'gin onın' qatnasıwshıları sanı tan artıq boldı usı sha'rtnama tiykarında keyin ala antarktika huqıqıy jag'dayın retlestiriwshi atap aytqanda antarktika qorlarınan paydalanıw boyınsha sha'rtnamalar du'zildi jılı qabıl etilgen sha'rtnama eki tiykarg'ı jag'daydan kelip shıg'adı usıg'an muwapıq antarktikanın' tolıq quralsızlandırılg'anlıg'ı ha'm biyta'repligi belgilengen antarktikada ilimiy ha'm basqa izertlewler alıp baratug'ın stantsiya ha'm ekspeditsiya ag'zaları onı jibergen ma'mleket yurisdiktsiyası astında boladı stantsiya ha'm ekspeditsiyalar arasında olar xızmetkerleri almastırılg'anda da bul jag'day saqlanadı aqıl na'siyat qosıqları yaki termeler qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' belgili bir tu'rin qurap turadı aqıl na'siyat qosıqlarının' o'zgesheligi de onın' ba'rinen de burın aqıl aytadı na'siyat beredi bul qosıqlardı ata babalarımızdın' a'sirler boyı toplag'an ta'jireybesi aqıl oyı ja'mlesken termeler aqıl na'siyat qosıqları o'zinin' mazmunı boyınsha aq penen qaranı jaqsı menen jamandı baxıt penen baxıtsızlıqtı a'dillik penen zulımlıqtı qayg'ı menen quwanıshtı sabırlıq penen biy sabırlıqtı mu'layımlıq penen ta'kabırlıqtı sıylasıq penen turpayılıqtı miynetkeshlik penen jalqawshılıqtı baylıq penen jarlılıqtı bilimlilik penen nadanlıqtı insanıylıq penen jalmawızlıqtı opadarlıq penen opasızlıqtı ma'rtlik penen na'ma'rtlikti qorqaqlıq penen batırlıqtı qısqası adam minezine ta'n unamsız jag'daylar menen unamlı qa'siyetler sheber qurastırılg'an mısalı bir degende ne jaman bilimsiz o'sken ul jaman eki degende ne jaman erkelep o'sken qız jaman u'shlenshi ne jaman u'shkilsiz pishken ton jaman to'rtlenshi ne jaman to'rde otırg'an to're biy to'resin buzsa sol jaman qaraqalpaq folklorının qosıqqa arnalg'an v tomında termelerdin' bir neshe tu'rleri basılg'an olardın' hasıl tuwg'an boz ayg'ır jeti atası ko'rgensiz mag'anshaq alsan' arıwdan al atası jaman qandaydı gu'ldir gu'ldir kisnetip telbe birew baylansa ala qayıs at minse balpan' balpan' basqan ku'n jigirma beste otızda ata da'rkar jigitke iyttu'ynekten qawın bolmas esikte birew ko'rinse erdin u'yi desedi qırıq jigittin' azamatın artqı ayıldın' batqanın iyesi bilmese at biler termelerin atap o'tiwge boladı arab tili samiy semid tiller toparına kiredi arab tilinin' a'debiy norması islamnan burın aq du'zile basladı islam dininin' payda bolıwı arablardın' oraylasqan bir ma'mleketke birigiwine alıp keldi bul ha'diyse arab tilinin' bekkemleniwine ja'nede rawajlanıwına o'z ta'sirin tiygizdi viii ix a'sirlerde arab tilinin' grammatikası islep shıg'ıldı leksikografiyalıq so'zlikler jaratıldı folklor ha'm arab ba'da'wiy poeziyası jıynaldı arab tilinin' arab ha'm a'ja'm arab emes xalıqlar arasında ken' tarqalıwına quran ha'm muhammed a'leyhis salamnın' ha'diysleri o'z ta'sirin tiygizdi arab tili islam dini jetip barg'an barlıq xalıqlar arasında ken'nen tarqadı ha'm bekkem ornalastı arab tili ko'p waqıtlarg'a shekem xalıq aralıq ha'm bilim ta'lim tili bolıp keldi o'zlerinin' teren' ilimiy pikirleri menen du'nya iliminin' rawajlanıwına u'lken u'les qosqan a'bu'w rayxan beruniy a'bu'w nasır farabiy a'bu'w a'liy ibn sina muhammed xorezmiy mahmud zamaxshariy ha'm t b ullı alım ha'm allamalar usı tilde miynetlerin do'retken klassikalıq arab tili ha'zirgi arab tilinin' payda bolıwına negiz saldı ha'zirgi arab tili jaqın shıg'ıstag'ı ha'm afrikanın' arqa ta'repinde jaylasqan jigirmadan artıq arab ellerinin' ra'smiy tili bul tilde ku'ndelikli gazeta jurnallar shıg'adı kitaplar basıladı radio ha'm televidenie esittiriw ha'm ko'rsetiwleri alıp barıladı mekteplerde joqarı ha'm orta arnawlı oqıw orınlarında sabaqlar o'tiledi h t b tariyxqa na'zer taslasaq islam dini kirip kelgennen baslap tap jılg'a deyin qaraqalpaqstanda arab jazıwınan paydalanıp kelindi jazıw sızıw ilim bilimlendiriw ma'mleketlik isler usı jazıwda ju'rgizildi bizin' diyarımızda ata babalarımızdan miyras bolıp arab tili arab grafikası tiykarındag'ı fars tu'rkiy tillerinde ko'plegen qoljazba ha'm baspa kitaplar saqlanıp qalg'an bul qoljazba ha'm baspa kitaplarda tariyxımız ma'deniyat a'debiyat tariyxımız boyınsha ele ilimiy ko'pshilikke ma'lim bolmag'an qunlı derekler saqlang'an aral ten'izi qumlı qurg'aq klimatlı ortalıqta jaylasqan bolıp ol a'yiemgi sarmat ten'izi qaldıqlarının' biri bolıp esaplanadı ten'izdin' uzınlıg'ı jılları km bolsa al eni km di qurag'an onın' en' shuqır jerinin' teren'ligi metr bolg'an ten'izdin' in suw menen qaplag'an onın' in qurg'aqlıq qurag'an ten'iz suwı aylanısı yamasa ha'reketi saat tili boyınsha ha'reket etedi ten'iz kaynozoy erası ortalıg'ında mln jılı jıl burın aral ten'izi kaspiy ten'izi menen baylanısta bolg'an bul jılg'a shekem dawam etken burın a'miwda'rya okus uzboy deltasınan kaspiy ten'izine quyg'an al torg'ay daryası aralg'a quyg'an belgili grek alımı klavdiy ptolomey jıl burın jasag'an bolıp ol o'zinin'almagest ullı qurılısshı miynetinde du'nyanın' kartasın sızg'an ol kartanı bo'lekke bo'ldi sonın' kartasında aral ten'izi menen kaspiy ten'izleri su'wretlengen kartada ko'rsetiwinshe kaspiyge zarafshan ha'm a'miwda'rya okus quyıp turg'an a'miwda'rya jıl burın tyanshan tawınan baslap fergana oypatlıg'ınan ag'ıp o'tken sonın' menen birge sayaxatshı marko polo og'an ion dep at bergen al sırda'ryanı yaskart dep atag'an aral ten'izi jag'asınan sarıqamıs akespe den m teren'likten arxeologiyalıq qazılmalar boyınsha tasqa aylang'an kit omırtqasının' ha'm qızıl balıqtın' su'yekleri tabıldı ol oligatsena da'wirinde jasag'anı anıqlandı usı orıng'a jaqın yamasa no'kistin' qubla ta'repinde jaylasqan shılpıqtın' a'tiraplarınan akula tisi qaldıg'ı tabıldı bul sonnan derek beredi ten'iz a'yyemgi da'wirlerde du'nyalıq okeanlar menen baylansta bolg'anın ko'rsetedi a'yyemgi tariyxıy qol jazbalarda aral ten'izin o'z da'wirlerinde ha'r qıylı atlar menen atag'an mısalı jılı ibn xordadbek onı kurder ko'li dep atasa jılı istaxdi kazbin dep atag'an al jılı xafizi abduda dep atag'an son' xiii a'sirden baslap ha'zirgi atı menen atalıp kiyatır sayaxatshılar aral ten'izin kartag'a ha'r qıylı da'wirlerde suwretke tu'sirgen onı kartag'a anglichanlı djenkinson jılı kartag'a tu'sirgen bolsa al jılı gollandlı nikolay bitsen tu'sirgen ten'izdin' ta'biyatın izertlewde butakov penen shevchenkonın' miynetleri ju'da' ko'p boldı butakov ekspeditsiyag'a eki qayıq tayarlap kemenin' kapitanı etip qara ten'izdin' ten'izshisin qoydı al ekinshi kemede shevchenkonın' o'zi adam menen ten'izdi sayaxat etti aral ten'izin butakov o'zinin' ekspeditsiyası menen birge ju'rip jılı kartag'a tu'sirgen mag'lıwmatlar boyınsha jılı barsakelmes atawının' batıs bo'limi qurg'aqshılıq penen qosıldı al keyin ala ten'izdin' tolısıwı menen qaytadan qurg'aqshılıqtan ayırıldı angliyalı tomson jılı jazıwınsha to'mengi a'miwda'ryada qaraqalpaqlar jasaydı dep ko'rsetken olar qamıstan jasalg'an qayıqlarda ju'zip balıq awlaydı ha'm qamıstan jasalg'an u'ylerde jasaydı dep jazıp ketken son'g'ı xvi xvii a'sirlerdin' baslarında jan'a qosjetpes uyalı vozrojdenie atawları payda boldı aral ten'izine jan'a da'rya jıldan baslap suw quyıwın toqtattı al quwan da'rya jıldan suw quymay qaldı ten'iz jılları sarı qamıs ko'li menen baylanısta bolg'an dep ko'rsetedi rossiya en' birinshi ret aral ten'izine o'z kemesin jılı tu'sirdi jıl a nikolaevtin' basshılıg'ında aral ten'izine ekspeditsiya sho'lkemlestirildi aral ten'iznin' arqa bo'leginde akademik l berg ten'izdin' balıqlar du'nyasın izertledi ten'izdi balıqshılıq retinde paydalanıw maqsetinde patsha rossiyası jılı jan'a temir jol qurılısın basladı jılı aral ten'izi poselkasında adam jasag'an ol jılday qala dep ataldı aral balıqshılıq izertlew stantsiyası jılı du'zildi jılg'a shekem aralda tu'r balıq bolıp sonın' tu'ri o'ndiriste a'hmiyetli bolg'an ha'zirgi waqıtta bul tu'rlerden hesh qaysı qalmag'an aral ten'izinde jılı ts balıq awlanıp qazaqstan bo'liminde balıq zavodı bir balıq kombinatı al qubla aralda balıq zavodı balıq konserva kombinatı balıq qabıllaw punkti bolg'an aral ten'izi jag'alawında moynaq qalasında milletke jaqın xalıq jasag'an jıllar aralıg'ında moynaq qalasının' xalg'ı mın' adamg'a qısqarıp al qazaqstannın' qızıl orda oblastı jag'alawlarında mın'g'a shamalas adamlar ko'ship ketken jılı ten'izdin' qa'ddi jılg'a salıstırg'anda metrge tu'sip ketti jılları suwdın' qa'ddi metrge tu'sti jılı metrge tu'sip ketti al ten'izdin' ko'lemi metrge qısqarıp duzlılıg'ı ma'rtebe astı jılları aral ten'izi basseynde su'rilgen jerlerge suwg'arıw jılg'a salıstırg'anda mln ga o'sti a'miwda'rya ha'm sırda'ryanın' kub metr suwdı suwg'arıw ushın paydalanıldı jılı gektarlı a'miwda'ryanın' ag'ımı bo'limindegi jerinde ondatra terisi jılına mln dana jetistirildi ha'zirgi waqıtta ol mın' danag'a shamalas awlanadı a'miwda'rya menen sırda'rya suw jıynawshı maydanı taw bo'liminde km kv quraydı sırda'rya suw balansın qar ha'm muzlardın' esabınan toplap al a'miwda'rya muzlı qarlı ha'm jer astı suwları ha'm az mug'darda jawın shashın suwları menen toyınadı aral ten'izinin' suw resursı kub km quraydı jılları da'ryanın' suwg'armalı jerlerge paydalanıw boyınsha ha'r qıylı mag'lıwmatlar bar onın' km kubtı qurag'an keyingi waqıtları ulıwma suw menen ta'miyinleniw sisteması joqarı ag'ısı km kub ortasha ag'ıs km kub to'mengi km kub jılları da'rya suwının' ortasha minerallıg'ı ml g bolsa al joqarı bo'liminde ml g bolg'an jıldan baslap suwdın' duzlılıg'ı joqarı da'rejede artıp ketti jılları to'mengi a'miwda'rya bo'limindegi qamıslıqlar florası mın' gektar bolıp onın' o'nimdarlıg'ı ts ge deyin boldı da'rya suwının' tartılıp ketiwi sebebinen bul jerlerde qamıslıqlar azayıp ketti ha'zirgi waqıtta onın' o'nimdarlıg'ı ts ge tu'sip qaldı a'miwda'rya tiykarınan muzlı qarlı suw menen ta'miynlenip onın' azg'antay bo'limin mm jawın shashın suwı menen ta'miynlenedi no'kiske jaqınlag'anan baslap a'miwda'rya deltası baslanadı ol mın' km kv iyeleydi a'miwda'rya suwg'armalı jerlerdin' mın' gektarın ta'miynleydi ulıwma qaraqum kanalı aralıg'ında ha'zirgi waqıtta km den zıyat bolıp kanaldın' suwının' ti qumg'a sin'ip ketedi al ti ha'r qıylı tarmaqlarg'a ketedi a'miwda'rya jılları aral ten'izine km kub di quyg'an ha'zirgi waqıtta km kub suwdı jılına quyadı aral ten'izi basseynide biotanın' o'zgeriwi jerdin' shorlanıwı qurg'awı ulıwma mln gektardı quraydı ha'zirgi waqıtta a'miwda'rya deltasında ten'iz jag'alawlarında ortasha jer u'stindegi fito massa yamasa qamıslıqlar ts ga bolıp qurg'aq jerlerde ts ga al duzlı jerlerinde ts ga quraydı avesto orta aziya tariyxında g'ana emes al du'nya ma'deniyatı tariyxında u'lken a'hmiyetke iye zardushttın' ta'liymatın' ta'liymatı avestonı du'nyag'a keltirdi zardusht tuwralı ha'r qıylı ko'zqaraslar bar bazı bir evropalı ilimpazlardın' aytıwınsha zardusht o'z da'wirinde quwdalawg'a ushırag'an zardushttı evropalılar zaratushtra dep ataydı arab alımı tabariy onı zardın bin yunan dep tilge aladı al beruniy bolsa avesto nı azerbayjanlı safid tuman jazg'an dep boljaydı zardusht ko'p ellerge ullı payg'ambar insaniyattın' qollawshısı dep ta'n alıng'an bizin' eramızg'a shekemgi vii vi a'sirlerdegi siyasıy jag'daylarda zardushttın' ayrıqsha rol oynag'an iskerligi onı payg'ambar sıpatında moyınlawg'a sebep bolg'an bazı bir mag'lıwmatlarda zardusht bizin' eramızg'a shekemgi xii vii a'sirler aralıg'ında jasag'an dep aytıladı alımlardın' boljawına qarag'anda zardusht a'yyemgi iran hu'kimranlıg'ı dinastıyasının' manushexr a'wladlarınan qusaydı ol ustazı pifagor o'liminen son' shri lankag'a ko'shiwge ma'jbir boladı tawdın' u'n'girinde jatıp bir ilahiy kitap jazıptı bunnan keyin hindistan arqalı orta aziyag'a o'tipti zardusht o'z ta'liymatların kelgen jerdegi xalıqlarg'a u'yrete baslaptı gimalay tawının' u'n'girinde ja'ne bir kitap jazıptı alımlardın' pikirne qarag'anda birinshi jazılg'an kitap zand ekinshi jazılg'an kitap avesto eken son'g'ı jıllardag'ı mag'lıwmatlarg'a qarasaq avesto qaraqalpaqstannın' to'rtkil qalasına onsha qashıq emes orında jazılıptı da'reklerdin' ko'rsetiwinshe iskender zulqarnayn aleksandr makedonskiy orta aziyag'a atlanıs etken da'wirde avesto nın' u'sh nusqası bar eken bir nusqası gretsiyag'a jiberilgen bir nusqası o'rtep jiberilgen bir nusqası zardusht ta'liymatına sadıq adamlar ta'repinen saqlang'an bizin' eramızg'a shekemgi sasaniyler da'wirindegi zardusht ta'liymatı qayta o'sip o'rkenlegen onın' da'slepki nusqası on eki mın' qaraq maldın' terisine ko'shirilip jazılg'an zardusht ta'liymatı tiykarınan dualizm printsipine negizlengen avesto to'rt bo'limnen ibarat yasna diniy ma'resimler yasht shama menen yasna an'latqan ma'nini bildiredi visparad barlıq ilahiyler haqqında kitap vendidod jawız ruwxlarg'a da'wlerge qarsı gu'resiw ushın berilgen nızamlar jıynag'ı yasnanın quramına kirgen qosıqlar gasht dep ataladı bul so'zdin' mag'anası diniy maqtaw oda qasida mu'ra'jet gatlerdi zardushttın' o'zi jazg'an degen shamalawlar bar gatler oratorlıq sheshenlik iskusstuvosının' a'jayıp u'lgilerinen esaplanadı ma'selen avesto nın' birinshi yasht xurmuzd yasht bo'limi axura mazdag'a maq dep ataladı ol bılay baslanadı quwanıshı axura mazda en' ılayıq ta'n'ri taalanın' tilegi asıp angra mayiyu axriman o'lsin jaqsı oy jaqsı so'z ha'm sawap isler menen jaqsı oy jaqsı so'z ha'm sawap isti maqtayman o'zimdi barlıq jaqsı oylarg'a jaqsı so'zler aytıwg'a jaqsılıq isler qılıwg'a bag'ıshlayman barlıq jaman oylardan jaman so'z jaman islerden ju'zimdi buraman sasanidler dinastiyası da'wirinde b e iii vii a'sir avesto jan'asha ko'riniste payda boldı zardushtıylıq ta'liymattı da'slepki jaratılg'an waqtında diniy emes al morallıq etikalıq ko'z qaraslardın' jıynag'ı sıpatında ju'zege kelgen xii a'sirdegi tu'rk tilles xalıqlar a'debiyatının ko'rkem so'z sheberlerinin' biri axmed yugnakiy yusif has ha'jibten keyingi ko'zge ko'ringen a'jayıp shayırlardın' biri edi shayırdın' tuwılg'an jeri sol waqıttag'ı qaraxaniyler ma'mleketinin' en' ko'rnekli qalalarının' biri yugnak tu'rkstan qalasına jaqın jer dep ta'riyplenedi onın' qaysı jılı tuwılg'anlıg'ı belgisiz biraqta ol haqqında jazılg'an qosıqta shayırlardın' shayırı danalardın' danası so'z o'nerinen ga'whar tergen adam dep ta'riyplenedi shayırdın' o'mirbayanı haqqında jeterli mag'lıwmatlar saqlanıp qalmag'an bolsada onın' shıg'armaların xv a'sirde ko'shirgen ka'tibler bul haqqında a'dewir mag'lıwmatlar beredi mısalı atası atı ma'qa'mediy iukakiy a'diy axmed og'lı yok xechshaki yag'nıy shayırdın' a'kesinin' atı muxammed yugnakiy al o'zinin' atının' axmed ekenligine heshqanday gu'manımız joq a'dibinin' yeri atı iuginek erur safaliq eteb yer kongullar yarur shayırdın' tuwılg'an jerinin' atı yugnak zeynin'di ashatug'ın bir a'jayıp jer yugnak shınında da sol waqıttag'ı qaraxaniyler ma'mleketinin' sotsial ekonomikalıq jag'ınan rawajlang'an qalalarının' biri tu'rkistan menen bir qatarda turıp eski tu'rki tilinin' rawajlanıwına u'lken u'les qosqan oraylardın' biri bolıp esaplanadı sonın' ushında axmed yugnakiy yusip has ha'jibten keyin ekinshi bolıp tu'rki tilinde u'lken shıg'arma jazıp qaldırıwg'a qol urg'an onın' bizge shekem kelip jetken en' ko'lemli shıg'arması xibbat ul haqoyiq haqıyqatlar sıylıg'ı axmed yugnakiy mu'mkin' bunnan basqa da belgili shıg'arma jazg'an shıg'ar biraq ol shıg'armalar bizin' zamanımızg'a kelip jetpedi haqıyqatlar sıylıg'ının' qol jazbası tabılg'anlıg'ı haqqında en' birinshi ma'rtebe jılı tu'rk alımı na'jib asim xabarladı biraq bunnan keyin de bir neshe qoljazbalarının' tabılg'anlıg'ı ma'lim boldı solardın' ishinde en' eskisi samarqand nusqası bolıp bul nusqa jılı samarqandlı kolligraf zeynul abiddin juraniy degen kisi ta'repinen eski uyg'ır ha'ribi menen ko'shirilgen bunnan basqasharaq bir qoljazba jılı a'bdurazaq baqsı degen bir adam ta'repinen ko'shirilgen bul nusqa osmanlı tu'rk tiline awdarılıp o'z teksti menen qosa jılı na'jib asim ta'repinen bastırıp shıg'arılg'an bunnan basqa arab ha'ribi menen keshirilgen ja'ne bir qol jazba berlindegi kitapxanada saqlanbaqta axmed yugnakiy du'nyaparaz ha'm ashko'z adamlardı qattı sıng'a aladı onın' pikiri boyınsha du'nyada sonday bir ashko'z adamlar toparı ko'beyip ketken olar arsha arsha altınlar arttırıp kiyimlerin jamap kiyip ju'redi bunday taypadag'ı adamlar o'zinde ha'm a'tirapındag'ı adamlardı da ashtan o'ltiredi sonın ushında ol bul du'nyada jaqsı jasamaqshı bolsan' o'zgelerdi aldama o'z miynetin' menen g'ana jasa al mal mu'lkti o'zin'e jetkendey etip g'ana jıyna eger o'z miynetin' menen tapqan bolsan' birewdin' mu'lkin ko'psinbe xalıqtı aldap birewlerdin' esabınan du'nya toplamaqshı bolg'an adamnan qash o'z miynetin' menen tabılg'an hadal du'nyanı iship jewge u'yren dep uqtırmaqshı boladı bunnan tısqarı shıg'armada a'dep ikramlılıq doslıq haqqında sezler baradı yag'nıy kim sag'an jamanlıq qılsa sen og'an opa qıl sebebi qandı qan menen juwıp tazalap bolmaydı dep aytılg'an bolsa ekinshi jag'ınan o'mir filosofiyası haqqında pikir bildirip bul du'nya bir ku'n g'ana qonıp ketetug'ın ka'rwan sarayg'a usaydı ka'rwan bir ku'n qonıp o'z jolın dawam etedi biz de tap sondaymız adam balasına bul o'mirdi bilip seziw ushın ju'z jıldın' o'zi de qısqalıq etedi sonshama o'mirdin' bir ku'n quraqım ko'rinbeydi dep jazdı ayapbergen muwsa ulı xix a'sirdin' aqırı xx a'sirdin' basındag'ı qaraqalpaq a'debiyatının' en' iri talantlı shayırlarının' biri ayapbergen muwsa ulı qaraqalpaq poeziyasının' rawajlanıwına u'lken u'les qosqan so'z sheberlerinen esaplanadı ayapberegn muwsa ulı jılı sorko'l degen awılda gedey diyxan shan'arag'ında tuwıladı ayapberegnnin' a'kesi de xat jazıp xat tanıytıwg'ın sawatı bar adam bolg'an sonlıqtan da awılda adamlar onı molla muwsa dep atag'an ayapbergen muwsa ulı jas waqıtlarınan aq awıllıq mektepte oqıp sawatın ashqan ol jas gezlerinen aq qatıqulaq ko'rkem so'zge sheber bala sıpatında ko'zge tu'sedi ayapbergen jaslarında awıl elge tanılg'an shayır qıssaxan bolıp jetilisedi shayırdın' shayırshılıq uqıbının' jetilisip kiyatırg'an basqıshlarında qaraqalpaq xalqının' tariyxıy siyasiy ja'miyetlik ma'deniy o'mirlerinde u'lken u'lken o'zgerisler payda bolıp atırg'an waqıtları edi ayapbergen shayırdın' qıssaxan sıpatındag'ı repertuarında xalıq qosıqlarının' a'jayıp u'lgileri al da'stanlardan bolsa parsı tu'rk arab tillerinen qaraqalpaqshag'a awdarılg'an da'stanlar orın alg'anlıg'ı belgili ayapbergen shayır xix a'sirdin' aqırı xx a'sirdin' basındag'ı siyasiy ja'miyetlik sotsiallıq ma'deniy rawajlanıw belgilerin o'z do'retiwshiligine sin'irgen adam onın' shıg'armalarının' bir qatar sıpatlı usı belgilerin usı ma'deniyattın' da'stu'ri belgileytug'ın edi desek qa'telespeymiz sonın' ushın da onın' do'retpelerinde de ta'rip mazmundag'ı qosıqlar ko'p boldı ma'selen shayırdın' o'zi de qaraqalpaqtadı degen qosıg'ın ta'rip qosıg'ı dep atag'anlıg'ı ma'lim poeziyanın' qunlılıg'ı da sonda meyli jazılg'anınan baslap qansha jıllar neshshe a'sirler o'tse de meyli xalıqlar tariyxında qanday ja'miyetlik jag'daylar ornamasın meyli a'debiyatqa ma'deniyattqa qanday talaplar qoyılmasın xalıq kewlindegi arzıw armanın maqset tilegin sa'wlelendirgen qosıq o'zinin' ma'n'gi qunlıg'ın jog'altpaydı bug'an ayapbergen muwsa ulının' qosıqları da'liyl bola aladı shayırdın' o'zinshe pikirler uqıbı sonda ol lirikalıq personajdın' hesh bir na'rse ko're almaytug'ın erkin dunyasın ko'rkem sa'wlelendiredi juwmaqlap aytqanda ayapbergen muwsa ulı xix a'sirdin' aqırı xx a'sirdin' basında jasap o'z eline o'z xalqına do'retiwshilik jaqtan belsendilik penen xızmet etken shayır boldı onın' qosıqlarının' ko'pshiligi o'z zamanlaslarının' qosıqlarındag'ıday arnaw ta'riplik qosıqlardan ha'm yumor satiralıq shıg'armalardan ibarat boldı aytıs qaraqalpaq xalq ko'rkem awızeki do'retpelerinin' belgili bir janrı retinde erteden tilge alınıp keldi jılları o kojurov ha'm q ayımbetovlar aytıstın' folklorımızdın' bir janrı retinde ko'rsetse jılı n baskakov qaraqalpaq folklorın tu'rlerge bo'lgende juwap ha'm aytıstı qız kelinshekler qosıqlarına kirgizip belgilegen edi qaraqalpaq ko'rkem awızeki do'retpelerin pu'tini menen izertlew jumısın qolg'a alg'an ol tuwralı u'lken izertlew dereklerin n da'wqaraev o'zinin' doktorlıq dissertatsiyasının' birinshi tomın folklorg'a arnap onnan qaraqalpaq ko'rkem awızeki do'retpelerinin' janrlarına tallaw bergen edi jıllardın' basında pitken bul jumıs jılı basıla basladı jılı u'sh tomnın' birinshi folklorg'a arnalg'an tomı n da'wqaraevtın' shıg'armalarının' tolıq jıynag'ı menen tom o'z aldına kitap bolıp basıldı usı kitapta n da'wqaraev aytıs ha'm juwap degen temada berilgen bo'limde qaraqalpaq da'stu'rlerinde qız jigitlerdin' otırıspa merekelerinde uyqasımlı astarlı so'z benen aytısıwlar og'ada ko'p jıynalg'an bunday poetikalıq so'z benen aytısıw juwaptan baslanadı juwap demektin' ma'nisi egerde birew astarlıq poetikalıq so'z benen sizge tiyip ilip so'ylese sizde bul kisinin' so'zine ılayıqlı poetikalıq so'z benen juwap qaytarıwın'ız kerek qaraqalpaq da'stu'rinde juwaptan jen'iliw uyat sanalg'an juwap sol aytısqan waqıttag'ı payt ha'reket waqıya menen baylanıslı boldı ma'selen jigit u'yge kirip kelip u'yde otırg'an qızlardı ko'zge ilmey so'ylegendegi juwap aytıstın' bir tu'ri i qız ii qız qız a'lbette bunda juwap aytısları qaraqalpaqlar arasında ha'zirgi ku'nde de ko'plep ushırasadı toy merekesiz jol jo'nekey aytıla beretug'ın bir birewdi utıw ushın qollanılatug'ın juwap aytısları qız jigitler jigitler kelinshekler arasında og'ada ko'p folklordag'ı shayırlar aytısın jazba a'debiyattag'ı aytıstan o'zgeshelikleri joqarıda ko'rsetip o'tilgen edi folklordag'ı shayırlar aytısı mısalında a'jiniyaz benen qız men'eshtin' mansur menen da'menin' aytısların ko'rsetse boladı jazba aytıslarda bul aytıstın' o'zgesheligi folklorg'a ta'n bolg'an olar bir biri menen duslasqan waqıtta yadtan shıg'arıp awızeki aytısqan shayırlar aytısqanda umtılıw umıtıw ko'rkem so'zinin' ku'shliligi menen aytılıwınan degen oydın' teren' sheber o'tkir beriliwi menen bayqaladı a'jiniyaz benen men'eshtin' suw boyında ko'risip birinshi aytısı bılay baslanadı a'jiniyaz tosınnan jaw kelsede tartınbag'an ko'ldegi u'yrek g'azday g'an'qıldag'an qudasha sa'lemberdik ko'riwden aq ju'zlerin'iz jazg'ı tanday jarqırag'an men'esh sag'an men suwda turıp na'zer saldım ag'eke sa'lemin'di a'lik aldım keyinirek turın'ız keyingenshe kelgenin'di g'apılda bilmey qaldım a'jiniyaz qazaqstan shayır qızı men'esh penen bir neshe jerde ko'zbe ko'z ju'zbe ju'z turıp yadtan shıg'arıp aytısadı olar suw boyında qonaqta toyda aytısqan so'zlerin xalıq yadında saqlang'an bul aytıs jılı tashkentte shıg'arılatug'ın tu'rkstan walayatı sanları gazetasında basılg'an bul aytıs mazmunı ha'm ko'rkemligi boyınsha folklordag'ı qaraqalpaqlar ushında qazaqlar ushın da shayırlar aytısının' o'z aldına klassikalıq shın'ı desek boladı bul aytısta ko'rkem so'zdi qurastırıwdın' sonday ma'nili u'lgileri bar bulardı basqa aytıslardan tabıw qıyın haqıyqatında da eki tuwısqan xalıqlar shayırlarının' aytısı folklordın' tariyxında a'debiyatımız tariyxında bezep turadı sonday aq mansur menen da'menin altın menen seydalının aytıslarının da a'hmiyeti u'lken solay etip qaraqalpaq folklorındag'ı juwap aytısları menen awızeki ju'zbe ju'z turıp yadtan aytatug'ın shayırlar aytıs janrın qurap turadı ha'm usılar aytıs degennin' ne ekenin an'latadı belgili bir eki tariyxsız belgili bir waqıtsız belgili bir orınsız eki jaqtın' yadtan shıg'arıp aytıwısız aytıs degendi ko'z aldın'a keltiriw qıyın bul janrdın' o'zgesheligi de usında azia arqa yarım sharda jaylasqan bolıp ol jerdegi en' u'lken materik esaplanadı ol batısta evropa menen shegaralasqan azia ha'm evropa birgelikte evrazia dep ataladı azia jer orta ten'izi qara ten'iz arqa muz okeanı tınısh okeanı ha'm hind okeanları menen qorshalg'an ol evropadan kavkaz ha'm ural tawları arqalı bo'lingen ertede adamzat tsivilizatsiyasının' bir bo'legi aziada ma'selen sumer qıtay ha'm hindistanda baslang'an sonın' menen birge qıtay ha'm hindistan du'nyadag'ı xalqının' sanı boyınsha en' u'lken ma'mleketler esaplanadı uzın tiykarınan qurg'aq jer batısta evropa menen azianı ajıratıp turadı bul shegara arqa qubla ta'repke rossiyada ural tawlarına shekem ural daryası boylap kaspiy ten'izine ha'm kavkaz tawları arqalı qara ten'izge shekem dawam etedi rossiyanın' to'rtten u'sh bo'limi aziada al qalg'an bo'limi evropada jaylasqan azia basqa to'rt ma'mleketlerinin'de kishkene bo'limleri evropada jaylasqan azia en' u'lken materik ol du'nya maydanının' onnan u'sh bo'limin quraydı onın' xalqı du'nya xalqının' besten u'sh bo'legin qurap basqa qa'legen materik xalqınan ko'p arqada muzlı arktikadan baslap qublada ıssı ekvator jerlerine jayılg'an azia materigi u'lken bos sho'listanlıqlardı sonın' menen birge du'nyanın' en' biyik tawlarıin ha'm en' uzın da'ryaların o'z ishine aladı bahalaw bul esap obektlerin natural o'lshemlerden pul o'lshemlerge o'tkiziw usılı bolıp tabıladı bahalaw arqalı buxgalteriya esabında ha'r qıylı o'lshemlerde ko'rsetilgen esap obektlerin ulıwmalastırıwg'a erisiw mu'mkin mısalı tiykarg'ı qurallar materiallıq emes aktivler investitsiyalar materiallar shet el valyutası ha'm tag'ı da basqalar ulıwmalasqan o'lshem pul o'lsheminde ko'rsetiledi bahalaw ja'rdeminde xojalıq qarjılarına sarplang'an ha'm xojalıq protsessinde paydalanılg'an tovar ha'm miynet qa'rejetlerin durıs ko'rsetiliwi ta'miyinlenedi sonın' ushın buxgalteriya esabında xojalıq qarjıların bahalaw tiykarında olardın' haqıyqıy o'zine tu'ser bahasın esaplaw du'ziledi o'zine tu'ser baha formalanıwı ha'm islep shıg'arıwdın' bo'lek jerlerındegi basqa qun o'lshemlerinin' formalanıwı tuwrısında tolıg'ıraq mag'lıwmatqa iye bolıw ushın bahalawdın' basqa usılları da qollanıladı ma'selen tiykarg'ı qurallar materiallıq emes aktivler olardı satıp alıw qurıw ha'm tiklew da'slepki qunı boyınsha ha'm de tozıw summası alıp taslang'annan keyingi qaldıq yag'nıy sap qunı boyınsha bahalanadı tozıw yamasa amortizatsiya esaplaw tiykarg'ı qurallardın' bahasın anıqlastırıw usılı esaplanadı shiyki zat ha'm materiallar basqa tovar materiallıq zapaslar haqıyqıy o'zine tu'ser baha menen bir qatarda ko'tere satıw bahası normativ o'zine tu'ser baha boyınsha tayar o'nim islep shıg'arıw joba o'zine tu'ser bahası boyınsha esaplanadı miynet haqını esaplaw a'hmiyetine qaray miynet o'lshemin pul o'lshemine o'tkeriw usılı esaplanadı bahalı qag'az bul hu'jjet iyesinin' mu'lklik huqıqın yamasa onın' emitentine mu'na'sibetin tastıyıqlawshı aqsha hu'jjet yag'nıy bahalı qag'azdın' a'hmiyeti sonnan ibarat bul usının' menen bir waqıtta ha'm menshik titulı ha'm qarız minnetlemesi ha'm da'ramat alıw huqıqı ha'm da'ramattın' bir bo'legin to'lew minnetlemesi ol bo'leklengen hu'jjet yamasa schetlardag'ı jazıw formasında bolıwı mu'mkin ha'r qanday ekonomikalıq kategoriya sıpatında bahalı qag'az tiyisli bazar sıpatlamalarına iye olar iyelik etiw shıg'arıw formasına bahalı qag'azg'a qoyılmalar qa'wpi da'rejesin da'ramattı to'lew formaların ha'm t b o'z ishine aladı bahalı qag'az o'zin aqshag'a jaqınlastıratug'ın bir qatar sıpatlarg'a iye usınday tiykarg'ı sıpatlamalardın' biri bul ha'r qıylı formalarda o'tew satıp alıw satıw aktsiyanı emitentke qaytarıw iyelew huqıqın bir birewge beriw jolı ha'm t b aqshag'a almasıw imkaniyatı ol sonday aq girew zatı bolıwı miyrasxorlık boyınsha o'tkeriliwi ha'm ko'p jıl dawamında saqlanıwı mu'mkin bahalı qag'azlar qayda bolıwına qaramastan waqıtsha bos kapitaldı qabıllaydı ha'm satıp alıw satıw arqalı onı kerekli bag'darda o'tkeriwge ja'rdemlesedi bul ja'miyetlik o'ndiristin' optimal strukturasın payda etedi ha'm ja'miyetlik talapqa sa'ykes keledi ka'rxanalardın' qosımsha finans qarjı resurslarına talabı tiykarınan o'nimnin' jan'a tu'rin jaratıw eski tiykarg'ı fondlardı modernizatsiyalaw texnikalıq jaqtan qayta qurallandırıw rekonstruktsiyalaw ha'm aylanıs qarjıların tolıqtırıw menen baylanıslı boladı bul talaplar bazar konyunkturasınan g'a'rezli boladı olardın' o'zgeriwi belgili waqıt ishinde ju'z beredi sonlıqtanda ka'rxanalar za'ru'rli finans qarjı resursların belgili mu'ddet dawamında yag'nıy olardın islewi ushın qolaylı bazar konyunkturası bar bolıp turg'anda g'ana alıwı tiyis o'ytkeni bahalı qag'azlar bazarı ka'rxananı qarjılandırıwdın' jaqsı ha'm qolaylı deregi bolıp tabıladı ol ekonomikanın' barlıq xojalıq ju'rgiziwshi subektlerine aqsha resuruların alıw jolın jen'illestiredi ha'm ken'eytedi aktsiyalardı shıg'arıw bul resurslardı mu'ddetsiz aktsionerlik ja'miyettin' pu'tkil o'mir boyı ha'm banklerdin' kredit resurslarına qarag'anda a'dewir paydalı sha'rtler tiykarında alıw imkaniyatın beredi bahalı qag'azlardın' tagı bir artıqmashlıg'ı sonnan ibarat olardı nominalınan a'dewir joqarı bazar bahasında satıwg'a boladı bul sonın' menen tu'sindiriledi bahalı qag'az o'z nominalına iye bolgan halda ma'selen sanaat ka'rxanasına qoyılg'an real kapitaldın' belgili mug'darın quraydı bakteriyalar ju'da' kishkene organizmler olar sonday kishkene bolg'anlıg'ınan olardı tek g'ana mikroskop arqalı ko'riwge boladı bakteriya tek bir kletkadan ibarat bunday organizmler bir kletkalılar dep ataladı bakteriya jerde jasawshı en' eski tiri organizm esaplanadı planetada qa'legen basqa tiri organizmlerge qarag'anda bakteriyalar ko'birek ko'plegen bakteriyalar topıraqta yamasa suwda jasaydı al bir bo'legi bolsa basqa tiri organizmlerdin' ishinde jasaydı geybir bakteriyalar tiri organizmlerde kesellik payda etiwi mu'mkin biraq basqa bakteriyalar awqatlanıw azıq awqat islep shıg'arıw ha'm kislorod bo'lip shıg'arıw ko'k jasıl suw astı o'simligi usag'an ku'ndelikli ha'reketlerde paydalı bolıp esaplanadı bakteriya bo'liniw ha'm onın' aqıbetinde kishkene kletka payda etiw arqalı ko'beyedi ha'r bir jan'a payda bolg'an bakteriya onı payda etken bakteriya usaydı biraq kishirek boladı bakteriyanın' diametri a'dette m bir mikrometr balalar qosıqları qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' belgili bir tu'rin balalar qosıqları quraydı balalar qosıqları bul balalar o'zleri aytatug'ın qosıqlar bul qosıqlardın' oyın menen sawal juwap penen baylanıslı keletug'ının atap o'tiw kerek balalar qosıqlarında balalardın' dunya tanıwı orap alg'an ortalıqqa qatnası sulıwlıq haqqında oyları qosıqtı oyın menen baylanıstırıwları ayqın ko'rinip turadı balalar qosıqlarının' o'zgesheliklerin kirigizip n da'wqaraev bılay dep jazadı ol o'zgeshelikler en' aldı menen ja'ma'a't bolıp aytıladı ekinshiden qosıq tu'rin xalıq oyınların oynag'an waqıtlarda aralas aytıladı u'shinshiden sawal juwap retinde aytıladı balalar arasında jiye aytılatug'ın tu'lkishek a'welemen du'welemen ha'kke qayda ayqulash qosıqların keltirip o'tiwge boladı mısalı tu'lki tu'lki tu'lkishek tu'nde qayda barasan' mamamnın' u'yine baraman maman' sag'an ne berer eshki sawıp su't berer berdaq g'arg'abay ulı qaraqalpaq klassik shayırlarının' ishinde o'zinin' o'mir bayanına tiyisli bazıbir dereklerdi qolı menen jazıp qaldırg'an shayır berdaq boladı ol o'zinin' ataqlı o'mirim qosıg'ında o'zinin' avtobiografiyasın qaldırg'an berdaqtın' aqlıq shawlıqları a'wladları shayırdın' jasag'an jerindegi qatıqulaq adamlardın' ha'r qıylı ekspeditsiyalar da'wirinde bergen mag'lıwmatlarına qarag'anda berdaq shayırdın' babası tınet degen adam bolg'an tınettin' a'kesi bekbiy bekbiydin' a'kesi xojaqul tınettin' boranbay baytemir baltabay degen u'sh balası bolg'an el ishinde baltabay bektemirlerdin' qanday adamlar bolıp o'tkenlikleri haqqında mag'lıwmatlar joq al boranbaydın' g'arg'abay degen qoshqarbay mayanbay sa'n'girbay degen to'rt balası bolg'an en' u'lkeni g'arg'abay yag'nıy berdaqtın' a'kesi kembag'al turmıs keshirgen a'miwda'ryanın' aral ten'izine quyar salalarının' biri jag'asında aqqala quwlı ko'l degen jerlerde jasag'an bul jerlerde tiykarınan qaraqalpaqlardın' mu'yten qoldawlı urıwları tirishilik etken g'arg'abaydın' o'tepbergen nurmaq ermaq ja'met ha'm serbaba degen balaları bolg'an balalarının' aldı er jetip jigit bola kelgende g'arg'abaydın' hayalı qaytıs boladı g'arg'abaydın' ku'n ko'risi burıng'ıg'a qarag'anda qıyınlasadı aradan ko'p waqıtlar o'tkennen keyin baspanasız qalg'an bes balanı asıraw ushın g'arg'abay mu'yten urıwındag'ı o'zindey jarlı kisinin' qarqara degen qızına u'ylenedi u'ylengennen keyin g'arg'abaydın' jetim balalarının' ku'n ko'risi biraz jaqsılanadı g'arg'abaydın' bul son'g'ı hayalınan berdimurat berdaq fazılbek berdibek qa'llibek degen to'rt balası boladı berdaq solay etip jılı a'miwda'ryanın' quyar ayag'ında aral ten'izinin' tu'slik jag'asında aqqala degen jerde dunyag'a keledi biraq g'arg'abaydın' son'g'ı hayalınan tuwılg'an to'rt balanın' u'shewi qaytıs bolıp berdimurattın' bir o'zi qaladı berdaq jaslarınan aq awıllıq mektepke qatnap oqıydı ol kishkentayınan aq shaqqan ziyrek bolıp adamlardın' ko'zine tu'sedi biraq ol on jasına kelgende a'kesi de anası da du'nyadan o'tip jetim qaladı bul ku'tilmegen jag'day jas bala berdimurattın' birden qıyınlasıwına sebep boladı jetim qalg'an berdimurat o'zinin' a'kesi menen tuwısqan adam qoshqarbaydın' nayzabay degen balasının' qolına baradı biraq nayzabaydın' hayalı berdimurattı on'ıstırmaydı ol en' aqırında o'z awılının' ılaq buzawın bag'ıp ku'nde keshte u'yme u'y gezekpe gezek qonıp ku'n keshiredi berdaq jas waqıtlarınan baslap qosıq shıg'ara baslaydı ol da'slep birewlerdi maqtap birewlerdi da'lkeklep qısqasha qosıqlar shıg'aradı awıllarda toy bolg'an jerge barıp toy baslar bet ashar qosıqların aytadı so'ytip kem kemnen berdaq shayır berdaq baqsı degen ataqqa iye bolıp dan'qı jurtqa jayıla baslaydı mal bag'ıwdan qutılıp el aralap qosıq aytıp shayırlıq so'z o'neri menen ku'n ko'retug'ın boladı berdaq shayır jasında mu'yten urıwının' ken' tanaw tiyresindegi baymanqul degen kisinin' bayıtqan degen qızına u'ylenedi shan'araq tiklegennen keyin onın' aytmuxammed adamlar onı ayteke dep atag'an na'zibek degen eki balası hu'rliqa hu'rliman ayımxan ha'm biybixan degen to'rt qızı boladı olardin' ishinde hu'rliman degen qizi a'ke jolin quwalap belgili qiz baqsi bolip elge tanilg'an berdaq shayır orta jaslarg'a barg'anda hayalı o'ledi onnan keyin ol qostamg'alı urıwındag'ı barlıbay degen kisinin' bag'dagu'l degen qızına u'ylenedi son'g'ı hayalınan shayır gu'limxan jarımxan degen eki qızlı boladı berdaqtın' ulları menen qızlarınan do'regen urpaqları aqlıq shawlıqları ku'ta' ko'p olar son'g'ı waqıtlarg'a shekem moynaq rayonında qazaqda'rya terbenbes jaqlarda qarao'zek taxtako'pir shımbay rayonlarında turadı berdaq shayırdın' sırtqı ko'rinisi tuwralı berdaqtı ko'rgen bilgen qarao'zek rayonının' awılında jasaytug'ın g'arrı xojalepes ulı ibrayım aytiwinsha berdaq uzın boylı tolıq deneli erbiklew qara kisi eken pesheneli qabaq su'yegi ko'terin'ki qoyıw qaslı ko'zi qara o'tkir ku'limlegen du'ziw kirpikli adam edi berdaqtın' betine u'n'ilip qarag'anda adamdı o'zine tartarlıq kisi edi minez qulqı jag'ımlı xosh minez ha'mmege birdey so'ylegende bir tap penen a'ste biraq salmaqlı so'yleytug'ın tili ha'zirgi o'zimiz so'ylep ju'rgen nag'ız qaraqalpaqsha bolıp ishine jeke siyrek parsı arabıy biraq adamlarg'a tanıs so'zlerdi qosıp ta so'yleytug'ın edi so'ylegende ju'zine ga' ku'le shıray ga' qa'ha'rli tu's enip turatug'ın kisi edi a'dette adamdı ko'p tın'lap az so'yleytug'ın qızın'qırap g'urujg'a minip so'yleytug'ın edi so'zi da'ste da'ste bolıp uyqasıp bar beredi qosıq shıg'arg'anda tolıp ketetug'ın sol jerde duwtar duwtarsız da qoya beretug'ın kisi eken bul gu'rrin'di jılı avgusta berdaq tuwralı mag'lıwmat jıynawg'a jiberilgen ekspeditsiya ag'zaları a dabılov ha'm k berdimuratovlar xojelepes g'arrının' o'z awızınan jazıp alg'an qol jazba qaraqalpaq filialının' kitapxanasında saqlanadı berdaqtın' o'z so'zine qarag'anda onı ko'rgen g'arrılardın' aytıwıwı boyınsha berdaq qartayg'anda bir ko'zi soqır bolg'an jılı orta aziya rossiya qol astına o'tkennen keyin ha'r qıylı rus ekspeditsiyaları ta'repinen qaraqalpaqlardın' da folklorına ha'm a'debiyatına baylanıslı ko'p materiallar xalıq arasınan jazıp alınıp olardın' geyparaları basıp shıg'arıldı usınday ma'deniy miyraslardı jıynaw maqsetinde bolıwı kerek jılı tu'rkistan general gubernatorlıg'ının' sırda'rya oblastındag'ı a'miwda'rya bo'liminin' baslıg'ı berdaq shayırdı petro aleksandrovskiyge shaqırdı berdaq shayır bul shaqırıqtı qabıl etti biraq ol qazaqda'ryada awırıw bolıwı sebepli no'kiske g'ana zordan jetedi so'ytip petro aleksandrovskiyge jete almay aq no'kisten qaytadı sol jılı jılı qaraqalpaq xalqının' ataqlı shayırı ha'm baqsısı berdaq g'arg'abay ulı qazaqda'ryada qaytıs boladı ol tuwrali zamanlasi o'tesh shayir berdaq edi shayirlardin' danasi so'zine iyildi adam balasi dep baslanatug'in belgili qosig'in do'retken berdaq shayır xix a'sirde qaraqalpaq xalqının' arasınan shıqqan shayırı baqsısı tariyxshısı onın' tvorchestvolıq jolı o'z da'wirinin' xalıq ma'deniyatı xalıq tariyxı menen organikalıq baylanısta o'sken ha'm rawajlang'an berdaq shayırdın' do'retiwshiligi xix a'sirdegi qaraqalpaqlardag'ı xalıqlıq a'debiyatının' rawajlanıwının' haqıyqat guwası bolıp xızmet atqaradı berdaq do'retiwshiligi orta aziya xalıqlarının' milliy ma'deniyatına sonday aq pu'tkil dunyalıq ma'deniyatı g'a'ziynesine qosılg'an u'lken u'les berdaq qaraqalpaq xalqinin' qayg'i ha'siretin jirlaw menen birge oni jasawg'a jigerlendirdi sotsialliq ten'lik ushin gu'reske ruhlandirdi shayirdin' xaliq ushin jaqsiraq qosiqlari ernazar biy amangeldi poemalari aqmaq patsha da'stani usinday ma'nistegi qaraqalpaq xalqinin' oy sezimine ta'sir etetug'in shig'armalar boldi ol jaqsiraq qosig'inda minaday dep jazadi berdaqtın' qosıqlarının' o'zgesheliklerinin' biri shayır a'dette shıg'armanın' keyninde sol shıg'armadan belgili juwmaq shıg'arıp onın' tiykarg'ı ideyasın ashıp beredi sonın' menen birge ko'pshilik shıg'armalarında avtor o'zinin' atın atap ko'rsetedi geypara shıg'armalarında onın' qay jılı jazılg'anın ko'rsetedi berdaqtın' shıg'armaları a'jiniyaz qosibay uli ku'nxoja ibrayim uli xalıq ushın berdaq jigit bolsan' arıslanday tuwılg'an xızmet etkil udayına xalıq ushın jigit bolsan' arıslanday tuwılg'an hesh qashanda jumıs etpes o'zi ushın o'zi ushın is eter aqılg'a zayıl bolıp usınday zamang'a qayıl el qıdırg'an qıdırımpaz gil sayil jumıs etpes hesh waqıtta xalıq ushın zalımlar tın'lamas ma'ximnin' zarın olar oylar o'zlerinin' on'arın hesh waqitta zalım qolında barın jaratpaslar bar bolsada xalıq ushın jetersen' muratqa xızmetler etsen' elatin' siltese g'ayri elge ketsen' dushpanin' har qashan basina jetsen' ayanbag'il hikmetin'di xalıq ushın berdimurat oylap aytqıl so'zin'di ko'terme lap urip tekte o'zin'di qizartpag'ay halqın' senin' juzin'di qoldan kelse xızmet etkil el ushın jigit bolar jigit adam ertedi aytqan so'zin paldan sheker etedi aytsa bir so'z iqrarına jetedi sog'an megzes xızmet eger xalıq ushın oyshil jaqsi jigit bilimpaz keler aytqan ga'plerine tusimpaz keler aqilsızdın' qasiyeti az keler aqmaqlar hesh xızmet etpes xalıq ushın aqil adam so'zler ertpes izine sho'p salmas yarının' ha'rgiz ko'zine baqmas ha'ma'xremnin' hasla juzine shular xızmet eter ba'rxa xalıq ushın ermes jaqsi pasıqlardın' so'zine ko'p berilmes o'z basının' ha'zine g'ayrat berip o'lgeninshe o'zine xızmet eter mudam ullı xalıq ushın jaqsının' uyine adam ko'p keler jaman bolsa onın' ko'zi jep keler qurı tili menen ag'a dep keler bular xızmet etpes heshuaq xalıq ushın jaqsi adam dushpanların kuldirmes qoldan kelse ana da'uran surdirmes bo'ri arig'i hesh waqitta bildirmes sol jigittin' janı qurban xalıq ushın isin'de jigitler qamliq bolmasin g'umshalansa gulin' ha'rgiz solmasin bilek kushli bolip a'lin' talmasin xızmet a'yle qolin'izda bar ushın dosliq penen ha'r bir iske taq tursan' jan ayamai el jurt ushın is qilsan' qayg'ilanbay ulli iske qol ursan' sonda menin' kewlim piter xalıq ushın g'osh jigittin' ma'det bolsa elati hesh uaqitta kemlik qilmas quwati izinde qaladi jigittin' ati qalis xızmet etse eger xalıq ushın bul zamanda ja'biriw japa shegermen qara ko'zden qanli jazlar to'germen zalımlardin' jabirin aytip so'germen kuygenlikten jan qiynalar xalıq ushın bolmadi bir darqan ma'nzil ma'kanim za'har zaqqim boldi iship jegenim bolmadi aytsam da menin' degenim kewil jubatpasam tekte xalıq ushın quwat bergei alla na'zik bellerge ma'wsim bergei taza ashilg'an gullerge bahit kelermeken bizin' ellerge o'lgenshe aytarman so'zdi xalıq ushın a'jel jetip o'lsem bul kunde o'zim keinimde qalarlar taryip bop so'zim ko'rdi ne zamandi tirimde ko'zim parqin bilgen xızmet eter el ushın berdimurat tin'lap so'zindi ko'rgil jurgen soqpag'in'nan izin'di ko'rgil g'amgun' shekpe g'ariplerge ko'l bergil sonda is etkenin' mo'hminler ushın ko'rsen' qaytarma'gil dostin' nazerin qoldan kelse qurg'il sxalıq bazarin o'tkermegil dosqa ga'ptin' h'azarin doslar xızmet eter yarani ushın jamanlarda qasinan qon'si ko'shirer o'zinin' dedikli antin ishirer jaqsi adam bolsa giyne keshirer sonda rawazlanar kewlin' el ushın jaman adam bilmes ga'pinin' parqin ba'rqulla jamanlar ag'ain halqin ko'teremen deyip o'zinin' danqin udayina ziyan eter xalıq ushın jaqsi adam so'z ma'nisin an'laydi jaman adam pasiq so'zdi tin'laydi aytsan' ha'rgiz aqilin'di almaydi kewlim menin' uayran bolar sol ushın dushpannan g'aplette tappadim sawa qurg'aq so'zdi aytip demen'ler awa jas ulkenlerin'nen aldinlar duwa paydasi bolarma g'arip el ushın er jigittin' atin hayal shig'arar jamani sezilse jigit ne qilar jari jolda jaman sirin aldirar olardin' keregi bolmas xalıq ushın jamannan ul tuwsa atag'a tartar kun sanap ga'zzapliq qisleti artar xalıqqa jaqpas kesapatli jol tutar ondaydin' paydasi bolmas xalıq ushın so'ile berdimurat so'zleme yalg'an bul dun'ya uzaq jol atan'nan qalg'an qor bolmas jaqsinin' aqilin alg'an jaqsilar xızmetin etpes o'zi ushın oylansam so'z keler izbe iz o'zi o'zi emes duzeter aqildin' tezi joyilmas jaqsinin' aytqan har so'zi kewilim barjai tabar aytsam sol ushın shayir edim ko'zim ko'rgenin jazdim ko'kiregimnin' sezip bilgenin jazdim zaman qisletiinen sarg'aidim azdim bolar ma dep jaqti kunler xalıq ushın atim berdimurat men xalıqtin' quli sa'harda sayrag'an sha'yda bu'lbili on gulinen ashilmadi bir guli degenine jete almadi xalıq ushın jog'ımnan tappadım da'rek sa'rdarımdı izler edim men sorlıg'a da'wran kerek da'wranımdı izler edim zaman neshik zaman boldı qarag'ay basın shortan shaldı dun'yadan ko'p kewlim qaldı qardarımdı izler edim haqqa nalısh eteyin men o'tirik soylep neteyin men haq joq izlep keteyin men bir imkanın go'zler edim uzyaqta ka'wmi qardashım ne sawdag'a tusti basım ma'rt jigit bolg'ay joldasım qawenderim izler edim bir ko'kirek eki arıs jollar awır ma'nzil almıs juregi misli jolbarıs nag'iz sherdi izler edim ag'a begler bolman' qapa su'rin' besh kun zawqı sapa shekken bolsan' ja'biri japa sa'gan da'rman izler edim berseler alla dadımdı esitseler par'yamdı shad a'ylesem elatımdı da'rtke dawa izler edim qam sut embegen anadan bir ushqan ko'zsiz sonaman sog'an dım ku'yip janaman jaqtılı jol izler edim jolınan adasıp qalg'an ma'hminlerge sa'rdar bolg'an g'arip qaserdi qollag'an miyirbanım izler edim sozsam qolımdı hawag'a da'rtim dus kelse dawag'a ketsem bulmannan kabag'a halqlıq jolın izler edim ko'pti ko'rgen qa'riyanı aqtarıp panıy dun'yanı keship ten'iz ha'm da'ryanı men jog'ımdı izler edim qoyandı o'tirer qamıs jigitti o'tirer namıs edige menen alpamıs tirilse men izler edim nawayıdan sawat ashtım fizuwli'dan du'rler shashtım dilwarlardı izler edim maqtımqulını oqıga'anda aytar edik ha'r zamanda so'zin tawap qılar edim men sharq urip shamga ketsem bilgenimdi bayan etsem hasli g'ayrı elge jetsem qanday ma'det alar edim berse mag'an dawistandı tusirse de zimistandı jaqsı dese hindistandı jog'ım izlep keter edim bendem dese biysharanı ta'rk ayleyip bu ka'rani men aqtarıp buxaranı luqmanımdı izler edim haqliq ushin saldım kushti alıwg'a zalimnan o'shti aralasam u'rgenishti yaranımdı tabar edim joldas etip jolg'a shıqsam jayhunde sal bolip ıqsam yaqshılardı awzın baqsam aytar so'zim tabar edim o'tken arastu a'flatun jaratılıp ilimnin' ka'nın sheshiw ushin pikir ba'ntin men ma'g'rifat izler edim to'rt na'rse dun'ya to'rkini a'wel haq insan bil bunı bul dun'yanın' joqdur mın'ı aqılı ka'mil ilimi zor bilimli el bolmaydı xor bahıt ushın siltese jol orısıyattı izler edim bedil attar ha'm bidandı takrirarlap atırdim tan'dı zaman qıynap tur adamdı bir sebepker jalg'ız alla ferdawsiyday dana bar ma tusindirer sha'rhi' molla men alımlıq izler edim qarataw qarsımnan kelse a'ydarh'ası adam jese sol jerde jo'lın' bar dese men taysalmay barar edim qulaq sal menin' so'zime sarg'ısh en'ip tur juzime ra'him etse haq o'zime isim rawaj a'yler edim haqqa a'sirlik aylemeyin da'nekersiz ju'ylemeyin ha'sla jalgan so'ylemeyin mudam tuwrı so'zler edim berdimurat izle izle haq jolını tuwrı go'zle ne so'ylesen' jaqsı so'zle haq diydarin izler edin' besik jırı qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' belgili bir tu'ri bolıp esaplanadı bir tiptegi qosıqlar xalıq tili menen aytqanda ha'yiw delinedi ha'yiw di ko'binese hayal qızlar aytadı al burıng'ı g'arrılar aqlıqların aldına alıp na'siyat terme qosıqların aytıp balanı jubatqan bunı alla aytıw dep ataydı n da'wqaraev bul qosıqlar haqqında mınaday pikirler aytqan en' aldı menen analar balasının' keleshegin joybarlag'an balanın' u'lkeygende kimdey bolıwı kerekligin onın' ne islewi kerekligin balanın' u'yleniwinde aldında turg'an wazıypaların aytıp na'resteni sol wazıypalarg'a biyimlep ta'rbiyalawg'a tırısqan ha'yiwde qosıqtın' mazmunıda usı maqsetke ılayıq bolg'an mısalı ha'yiw ha'yiw qarag'ım ay aynalayın shırag'ım ay jurt su'ymese su'ymesin ay o'zimnin su'ygen appag'ım ay ha'yiw ha'yiw haydası ay qashan tiyer paydası ay oqıp adam bolg'an son ay sonda tiyer paydası ay aynanayın appag'ım ay qızlar su'ygen qalpag'ım ay qatarın'nan kem bolmay ay ashılg'ay balam baxtın ay besik jırı yaki xayya ha'yiw qosıqlarının o'zine ta'n ko'rkemlik o'zgeshelikleri bar olardın' buwın birligi ko'pshilik jag'dayda saqlang'an menen geyde saqlanbay da qalıwı mu'mkin sonday aq uyqas keletug'ın bolsa geyde barlıq qatarlar uyqasıp keledi geyde eki qatarda uyqasıp keliwi mu'mkin ko'pshilik uyqasatug'ın son'g'ı so'zdin' keyninde ay dın' qosılıp aytılıwı ushırasadı mısalı appag'ım ay qalpag'ım ay qarag'ım ay h t b sonın' menen birge besik jırında ko'plegen su'wretlew quralların da ushıratamız bet ashar o'zinin' mazmunı ha'm forması boyınsha og'ada a'hmiyetli jasawı jag'ınan uzaq keleshekke iye da'stu'r qosıqlarının' biri bet ashardın' aytılıwı jan'a tu'sken kelinshektin' kelgen jan'a u'yinin' adamları sol awıldın' belgili adamları menen tanıstırıwg'a adamlardın' kimligin aytıp olardın' minez qulqındag'ı a'hmiyetli belgilerdi ashıp beredi geyparlarının' yumor tili menen sol adamnın' jaqsı yamasa jaman qa'siyetlerinen jıynalg'an xalayıqqa bayanlawdan ibarat bet ashardı ha'mme asha bermeydi onı aytıwg'a uqıplı shayırshılıqqa beyimi bar aytıw ushın dawıs tolqınları kelisetug'ın adamlar g'ana aytadı bet ashardın' o'zine ılayıq kirispesi boladı bul kirispede kelinshekke aqıl na'siyat berip onın' tuwrı jolda ju'rip jaqsı bolıwın na'siyatlaydı mısalı jaqsı adam jamannın' ko'pkin ashar kelinshek keshe shıqsan' u'yin'nen bet asharı kelinshek eki jaqsı bas qossa birin biri qıymaydı eki jaman qosılsa bir el atqa sıymaydı a'depli bolın' kelinshek u'lken bolsın tu'yinin' qızıq bolsın jıyının' bet ashardın' na'siyat beretug'ın qatarları burınnan xalıq arasında bar so'zler na'siyat qatarları ha'r qıylı bolıp keledi geyparaları yumor satirag'a tolı u'lken ku'lkige alıp keledi bet asharda ag'ayın tuwg'anları menen tanıstırg'anda da'slep atası a'kesi onnan keyin anası menen tanıstıradı burınları olardın' tek jaqsı ta'replerin aytıp usı xojalıqtın' tirewi uyıtqısı ekenligin aytıp o'tken al ha'zirgi zamanımızda olardın' ka'sibinde qosıp aytıw u'rdiske aynalg'an bet ashar teren' realistlik turmıs penen bekkem baylanısqan do'retiliwi ha'm atqarılıwı jag'ınan folklorlıq do'retpe bolıp esaplanadı onda o'mir shınlıg'ı ha'r bir adamnın' minez qulqı is ha'reketine baylanıslı sıpatlar qısqa ha'm a'dil beriledi jıynalg'an xalıqqa bet ashardın' ta'sir ku'shinin' o'tkirligi de sonda bet ashardın' ha'r bir juwmag'ı qısqa bolsa da sol na'zerde tutılg'an adamg'a ko'rkem obraz jasaladı xalıq uzaq da'wirler dawamında folklordın' ku'shi menen o'z a'wladın u'lken adamgershilikke doslıqqa sabırlıqqa miynet su'ygishlikke h t b adamzattın' en' jaqsı qa'siyetlerine ta'rbiyalang'an bir kletkalı haywanlar a'piwayılar xvii a'sirdin' ekinshi yarımında a'sirese mikroskop payda bolg'annan keyin belgili bola baslaydı jılı en' birinshi ret zibold ha'm klliker a'piwayılardın' bir kletkalı organizmler ekenligi tuwralı tusinik islep shıg'adı xix a'sirdin' aqırınan baslap adam ha'm haywanlarda awır keselliklerdi payda etetug'ın parazit bir kletkalılardın' dene du'zilisi ha'm olardın' rawajlanıw tsikli haqqındag'ı izertlewler jurgizile baslaydı xx a'sirdin' basında germaniyada shaudin' ta'repinen kontsidiyanın' tirishilik tsikli izertlenedi grassi italiya danilevskiy rossiya ta'repinen bezgek malyariya keseli menen gu'reste u'lken a'hmiyetke iye bolg'an qan sporoviklerinin' tirishilik tsiklin jazadı xx a'sirde a'piwayılardın' du'zilisin ha'm fiziologiyasın izertlewdin' jan'a metodların islep shıg'ıw menen baylanıslı bolg'an jumıslar tez pa't penen rawajlanadı bir kletkalılar kishi du'nyasına kiretug'ın haywanlardın' denesi bir kletkadan yamasa bir birine usas duzilgen kletkalar toplamınan ibarat olardın' kletkasıda tiykarınan ko'p kletkalılar kletkasına usas duzilgen biraq olardan fiziologiyalıq jaqtan keskin parq qıladı sebebi bir kletkalılar erkin o'mir keshiretug'ın organizmler bolıp olar zat almasıw ha'reketleniw ta'sirleniw ko'beytiw ha'm tiri organizmler ushın ta'n bolg'an basqa barlıq qa'siyetlerge iye bunday funktsiyalardı kletkadag'ı arnawlı organoidlar organellalar orınlaydı bir kletkalılardın' organoidları kletkanın' bir bo'limi bolıwı menen ko'p kletkalılardın' organlarınan parq qıladı bir kletkalılar jalg'an ayaqlar arnawlı kirpiksheler ha'm qamshılar ja'rdeminde ha'reketlenedi dem alıwı dene ju'zi arqalı boladı olardın' kislorodqa bolg'an za'rurligi birdey emes suw tu'binde ha'm balshıqta o'mir keshiretug'ın haywanlar kislorodtı az talap qıladı bir kletkalılardın' mın'nan ziyat turi ma'lim bolıp olar sarkadalılar mastigoforalar sporalılar miksosporidiyalar mikrosporidiyalar ha'm infuzoriyalar tiplerine ajıratıladı bolmıs ulıwma ha'm onın' sanasına baylanıslı bolmag'an jag'dayda jasawshı obektiv bildiriwshi filosofiyalıq tu'sinik bolmıs materiallıq predmet ko'rinisinde bolıp materiya ha'rekettin' ha'r qıylı formalarında ko'rinedi ha'm olar biri birinen ajıralıp turadı ruwxıy bolmıs adamzattın' ulıwma adamgershilik qadir qa'wmetlerinin' ilimiy biliwdin' kategoriyaların ha'm printsiplerin o'z ishine qamtıydı bolmıs tu'sinigi substantsiya kategoriyası menen ajıralmas baylanısqan bul filosofiyalıq kategoriya zatlıq substrakt ha'm predmetlerdin' o'zgerislerinin' baslang'ısh tiykarı iretinde ko'rinedi substantsiya materiya ha'm onın' xarakterlerinin' barlıq ko'rinislerinin' birligin sa'wlelendiredi biraq ol materiya tu'sinigi menen da'l uqsas emes substantsiya materiya ko'rinisinin' jasaw forması bolıp onın' o'zgerisinin' tiykarg'ı sebepshisi bolmıs materialistlik tu'siniktin' ma'nisi onı tek g'ana obektivligin da'lillewden ibarat emes bolmıstın' en' tiykarg'ı belgisi onın' zatlıg'ında materialistlik filosofiyanın' bul rejesin ilim barlıq waqıt tastıyıqlap kiyatır onda belgilep berilgenindey barlıq sanag'a sıyaqlı obektiv birinshi onı payda qıladı ha'm rawajlanıwının' shartlı jag'dayı boladı sana bolsa bul ekinshi bolıp bolmıstın' bir ko'rinisi mine sonın' ushında bolmıs ha'm materiya tu'sinikleri ko'pshilik jag'dayda birdey ma'nisinde qollanıladı bolmıstın' sanag'a qatnası boyınsha birinshiligi sananın' ekinshiligi haqqındag'ı materialistlik ta'liymat ja'miyet turmısına baylanıslı qollanılg'anda ja'miyetlik bolmıstın' ja'miyetlik sanag'a qatnası boyınsha birinshi tiykar ja'miyetlik sana bolsa onın' sa'wlesi ekenligi belgili boladı braziliya qubla amerikada jaylasqan ma'mleket ol maydanının' u'lkenligi boyınsha du'nyanın' besinshi ma'mleketi xalqı sanı million adam braziliya xalqının' ko'pshiligi portugal tilinde so'yleydi brazilyanın' paytaxtı jılları jobalastırılgan ha'm salıng'an brazilia qalası ma'mlekette jaylasqan san paulo qalası u'lkenligi boyınsha du'nyada to'rtinshi orındı iyeleydi braziliyada du'nyanın' en' u'lken tog'ayı amazon tog'ayı jaylasqan ol ma'mleket jer maydanının' in quraydı braziliyada basqa jer tu'rleri de bar cerrado atalg'an tegislik jeri caatinga atalg'an qurg'aq o'simlik jeri bar braziliya futbolı ja'nede teren' o'zgeshe ma'deniyatı basqa ma'mleket adamlarının' ta'siri tiygen ha'm rawajlanıwshı ekonomikası menen belgili braziliya qubla amerikadag'ı en' u'lken ma'mleket braziliya maydanının' u'lkenligi boyınsha du'nyada besinshi orındı iyeleydi ol o'zinin' ko'plegen ıg'al tog'ayları ha'm djunglileri menen belgili ol gayana surinam fransiya guianası venesuela kolumbiya peru boliviya paraguay argentina ha'm uruguaylar menen qon'sılas yag'nıy qubla amerikadag'ı chili ha'm ekvadordan basqa ha'r bir ma'mleket penen shegaralas buxgalteriyalıq esap ku'ndelikli ha'm juwmaqlawshı mag'lıwmatlar alıw ushın ka'rxanalardın' sho'lkemlerdin' ha'm mekemelerdin' xojalıq jumısın u'zliksiz ha'm o'z ara baylanısın baqlaw ja'ne qadag'alaw sistemasınan ibarat buxgalteriyalıq esabın ko'pshilik jag'daylarda biznes a'lipbesi dep ataydı sebebi buxgalteriyalıq balansı finanslıq na'tiyjeler ha'm olardın' sarplanıwı haqqındag'ı esabat usag'an buxgalteriyalıq esabat mag'lıwmatların bizlerde ken' paydalanıladı investorlar tovar jetkerip beriwshiler kreditorlar bankler buyırtpashılar nızam shıg'arıwshı ha'm nızamdi orınlawshı ma'mleket organları finans esabatı mag'lıwmatların paydalanıwshılar bolıp esaplanadı investorlardı ko'birek ka'rxanalardın' finans turaqlılıg'ı onın' kelesi rawajlanıwı ta'miyinleniwi ja'riyalang'an dividentlerdi to'lew qa'biletine tiyisli mag'lıwmatlar ko'birek qızıqtıradı ma'mleketlik organların xojalıq sub'ektleri protsesslerin ta'rtipke salıw salıq siyasatın islep shıg'ıw sotsiallıq ma'selelerdi sheshiwge tiyisli mag'lıwmatlar qızıqtıradı buxgalteriyalıq esaptın' a'hmiyetli ha'm esaptın' basqa tu'rlerinen parq qılıwshı qa'siyetlerinen biri onda ka'rxananın' xojalıq protsesslerinin' barlıq ta'repleri ko'rsetiledi buxgalteriyalıq esaptın' ja'rdeminde xojalıqta bar materiallıq baylıqlardın' ha'r qıylı tu'rlerinen aqshalay qarjılarının' mug'darı haqqında basqa ka'rxanalar ha'm sho'lkemler menen esaplasıwdın' jag'dayı haqqında onın' barlıq resurslarının' ulıwma ko'lemi haqqında mag'lıwmatlar jetistirilgen ha'm satılg'an o'nimnin' ko'lemi ha'm o'zine tu'ser bahasın belgileydi xojalıq jumıslarının' finans huqıqların paydalanıp anıqlaydı ka'rxananın' rentabelligin esaplap shıg'adı buxgalteriyalıq esap ka'rxanalarda ju'z berip atırg'an xojalıq protsessleri ha'm operatsiyaların pul ko'rinisinde u'zliksiz o'z ara baylanısqan hu'jjet penen tiykarlang'an halda ko'rsetiwdi ta'miyinleydi buxgalteriyalıq esabı operativ esaptan parq qılıp ayırım xojalıq operatsiyaları emes al ka'rxananın' xojalıq ha'reketinin' barlıq ta'replerin ko'rsetip bergeni ushın statistikalıq esap sıyaqlı g'a'rezsiz pa'n esaplanadı c programmalastırıw tili ha'r qıylı qosımsha islengen bibliotekalar jıynag'ına iye universal programmalastırıw tili bolıp tabıladı c tili sistemalı programmalastırıwda da ken' qollanıladı bul tilde joqarı na'tiyjeli programmalardı sonın' ishinde operatsiyalıq sistemalardı drayverlerdi jazıw mu'mkin c universal programmalastırıw tili bolıp ha'r qıylı da'rejedegi ma'seleler ushın sheshim tabıw mu'mkin c atamasın rik massitti oylap taptı atamanın' o'zinen ko'rinip turg'anınday c ge c den basqıshpa basqısh o'tilgen bul c de operatsiyalardın' artıwı c ataması jıldın' jazında payda boldı da'slepki nusqaları jıllardan baslap c klasslar menen ataması menen ju'rgizildi c tilinin' ja'ne bir a'hmiyetli ta'repi bul ansi standartı talapları tiykarında jaratılg'an c tilinin' tiykarg'ı tu'siniklerinin' biri klasslar bolıp tabıladı klass bul paydalanıwshı ta'repinen jaratılg'an an'latılg'an til c tilinde c tilinin' derlik barlıq imkaniyatları saqlang'an bug'an tiykarg'ı sebep c tili payda bolıwı menen bir waqıtta ko'plegen paydalanıwshılar ta'repinen c tilinde bir qansha programmalar jaratılg'an edi bunday tayar tu'rdegi programmalarg'a qayta o'zgeris kiritkende de c kompilyatorı programma tekstinen hesh qanday qa'telik tappaydı yag'nıy bunda programmanı ha'r eki tilden de paydalanıp du'ziwge boladı c tilin jaratıw dawamında ko'plegen tillerden kerekli ta'repleri qa'siyetleri alıng'an atap aytqanda simila tilinen klasslar konseptsiyası algol tilinen operatsiyalardı ju'klew ha'm o'zgeriwshilerdi programmanın' qa'legen jerinde ta'riyplew h t b qa'siyetleri alıng'an charlz robert darvin charles robert darwin fevral aprel inglis ta'biyat izertlewshisi bolg'an ol evolyutsiya teoriyasın usınıwı menen belgili bul teoriya boyınsha barlıq tiri organizmler ulıwma bir tu'birden kelip shıqqan onın' aytıwı boyınsha organizmler toparı en' jaqsı iykemlesken yamasa en' a'wmetli organizmlerdin' kemirek u'yrenisken organizmlerden ta'biyiy tu'rde saylanıp alınıw usılı menen o'zgergen ol ja'ne geybir organizmlerdin' jaqsı iykemlesiwi mutatsiya genler o'zgerisi arqalı payda bolg'an normal o'zgerislerdin' sebebi ekenligin aytıp o'tken geybir o'zgerisler organizmlerdi a'wmetlirek qılıwı na'tiyjesinde organizmnin' tiri qalıwı ushın ko'birek mu'mkinshilik jaratılıwı ha'm keyingi na'silge beriliwi mu'mkin organizmnin' jasaw da'rejesinin' to'menlewine sebepshi bolg'an o'zgerislerdin' keyingi na'silge beriliw mu'mkinshiligi to'men ha'm ol tez arada o'lip ketiwi ku'tiledi ol bul teoriya haqqında birinshi ret jılı oylanadı tariyxshılardın' shamalawı boyınsha onın' teoriyanı alg'a su'rmegenliginin' sebebi ol din haqqında sorawlardı tuwdınan ha'm adamlar bul teoriyanı unatpawınan qorqtı solay etip ol jılg'a shekem basqa ilimpaz alfred wallas usınday pikirge iye ekenin esitpegenge shekem baspadan shıg'armaydı wallas o'z pikirlerin baspadan shıg'arıwg'a jaqın edi solay etip darvin ol menen birge lektsiya beredi keyin kitabın baspadan shıg'aradı kitaptın atı tabiyiy tan'law usılı arqalı tu'rlerdin' kelip shıgıwı yamasa jaqsı tu'rlerdin' jasaw ushın gu'reste saqlap qalınıwı edi bul kitap qısqasha tu'rlerdin' kelip shıg'ıwı dep te ataladı cristoforo colombo aytılıwı xristofor kolumb belgili sawdager ha'm sayaxatshı ol jılı tuwılg'an ha'm jılı mayda valladolid qalasında qaytıs bolg'an onı bir waqıtları amerikanı ashqan birinshi evropalı dep esaplag'an bıraq ha'zirgi waqıtta vikingler amerikanı onnan aldın ashqanlıg'ı belgili cristoforo colombo indiya ha'm qıtayg'a qısqa jol tabıw u'mitinde atlantika okeanınan ju'zedi ol ispaniya patshası ferdinand ii aragon ha'm xanshayım isabella i castile larg'a o'simlikler ha'm altın alıp keliwdi qa'leydi ol jer shar formasında ekenligin biledi bıraq onın' qansha u'lkenligin haqqında xabarı bolmaydı cristoforo colombo marko polonın' qıtaydın' shıg'ısınan ten'iz tapqanın esitken edi ha'm bul ten'iz evropanın' batısında jaylasqan ten'izdin' o'zi dep isengen edi cristoforo colombo tınısh okeanı ha'm amerika kontinenti haqqında hesh qanday mag'lıwmatqa iye emes edi ha'mde atlantika okeanı tuwrıdan tuwrı qıtayg'a alıp barmaytug'ınlıg'ın bilmeytug'ın edi sayaxatının' aqırında christopher bir neshe atawlardı ushıratadı ha'm shıg'ıs indiyag'a jetip keldik dep oylaydı sonın' ushın ol sol jerdegi jergilikli xalıqtı indiyalılar dep atag'an ulıwma cristoforo colombo amerika kontinentine to'rt ma'rte sayaxat qılg'an kolumbiya ma'mleketide onın' atına atalg'an cristoforo colombonın' kelip shıg'ıwı haqqında ko'p tartıslar bar ko'pshiliktin' oylawı boyınsha ol italiyanın' djenoa qalasında tuwılg'an ekspertler cristoforo colombonın' tuwılg'an jeri haqqında ko'p mag'lıwmatlardı u'yrenip shıqqan biraq usı waqıtqa shekem aqırg'ı sheshimge kelmegen dawletyarbek da'stanı tariyxıy da'stanlardın' ishinde bul epos u'lken qızıg'ıwshılıq tuwdıradı da'stan xviii a'sir waqıyaların qamtıydı ha'm usı da'wirde qon'ıratta tuwılıp o'sken qaharmanlıq isler ko'rsetken shayır batır shabondoz sazende dawletyarbektin' o'mirine arnalg'an xorezm oazisi xalıqlarının' arasında sonın' ishinde qaraqalpaqlarda baspag'a basılmay tek qoljazba tu'rindegi da'stanlardı olardın' jazba ha'm awızsha variantların ushıratamız solardın' birewi xviii a'sirde ha'zirgi qon'ırat rayonının' aymag'ında do'retilgen dawletyarbek da'stanı ko'pten beri qaraqalpaq a'debiyatın izertlewshilerinin' dıqqatın o'zine awdarıp keledi ha'm bul da'stan qaraqalpaqlardın' tu'p do'retpesi ekenligi haqqında hesh qanday gu'man joq ekenligin aytıw kerek o'zbekstan ilimler akademiyası qaraqalpaqstan bo'liminin' kitapxanasınla dawletyarbek da'stanının' to'rt variantı saqlanadı urıstan burın jılları s mawlenov sh xojaniyazovlar ta'repinen qarajan baqsı qabulovtan dawletyarbek da'stanının' birinshi variantı jazıp alındı jılı qon'ırat rayonında sho'lkemlestirilgen ekspedin'iya waqtında qon'ırat kolxozında jasawshı eshmurat degen kisiden alıng'an da'stannın' qol jazba nusqası pu'tinligi xalıqlıg'ı jag'ınan ayrıqsha qızıg'ıwshılıq tuwdıradı ha'zirdin' o'zinde da'stannın' payda bolg'an ornı qon'ıratta bizlerdin' anıqlawımızsha bizlerge belgisiz adamlardın' qolında dawletyarbek da'stanının' qoljazbası saqlanadı dawletyarbek dastanının' do'regen jeri ha'zirgi qaraqalpaqstannın' qon'ırat rayonının' aymag'ı dawletyarbektin' urıwı balg'alı bolg'an tariyxıy adam shayır ha'm batır bolg'an kisi ol xviii a'sirdin' ekinshi yarımında jasag'an dawletyardın' sarxun degen ataqlı shapqısh atı bar boladı ol ju'yrekligi menen pu'tkil xorezm oazisine dan'qın jayadı dawletyarbektin' sarxunın qaraqalpaq shayırları obekt etip aladı xiywa xanı aspandiyar sarxunnın' xabarın esitip o'zine almaqshı bolıp en' jaqın adamlarının' birin qon'ıratqa jiberedi qon'ırat wa'kili xiywadan kelgen xannın' wa'kili menen birge dawletyarbekten xang'a sarxun atın beriwdi soraydı dawletyarbek xang'a atın bermeytug'ınlıg'ın aytadı olar dawletyarg'a hu'jim etip zorlıq ko'rsetpekshi boladı ashıwı kelgen dawletyar a'dilsizlikke shıday almay attı ku'sh penen almaqshı bolg'an xan wa'kilin o'ltiredi xang'a jaman atlı bolıp jigitleri menen qon'ırattan shıg'ıp ketedi atasının' dostı tu'rkmen elinin' belgili adamlarınan birewi ma'medjan sa'rdardın' jurtında o'zine baspana tabadı dawletyarbek jigitleri menen birge tu'rkmen elinin' jawı iran shaxlarına qarsı a'dillik azatlıq g'a'rezsizlik ushın urısqa qatnasadı dawletyarbek o'mirinin' aqırına shekem patriotizm erkinlikti su'yiw g'a'rezsiz jasaw ideyalarına sadıq bolıp turadı xalıqlar doslıg'ında u'lken ja'rdemdi sezedi tu'rkmen elinin jawına o'z elinin jawınday qarap og'an qarsı dawletyarbektin atlanısı onı tariyxtag'ı en' unamlı qaharmanlar da'rejesine ko'teredi dawletyarbek da'stannın' qısqasha ideyalıq mazmunı da haqıyqat bolg'an tariyxıy waqıya da usınday dawletyarbek da'stanı xviii a'sirdin' tariyxıy haqıyqıy adamnın' ornın so'z etkenlikten epos boyınsha barlıq materiallardı teren'nen u'yreniw menen o'zbek tu'rkmen qaraqalpaq versiyalarının' o'zgesheliklerin bir biri menen baylanıs tamırların ashıwımız kerek tariyxıy dastanlardın' jamiyet o'mirinde tutqan ornı bul jardag'ı da'stanlarda tariyxıy waqıyalardın' su'wretleniw o'zgeshelikleri tariyxıy waqıyalarg'a a'piwayı xalıqtın' ko'z qarasları olardın' ko'rkem do'retpe iretindegi ideyalıq ha'm estetikalıq a'hmiyeti ele de izertlew jumısların talap etedi duayt filli devis dwight filley davis amerikalı tennisshi siyasatshı du'nya ju'zlik erler arasındag'ı ra'smiylestirilmegen komandalıq jarıstın' sho'lkemlestiriwshisi garvard universitetinin' talabası devis laun tennis boyınsha dem alıs waqıtları massachusetstegi lagerde qızıg'a basladı jılı aqshtag'ı universitet chempionatında kurslası x uord penen birge chempion boldı jılı devis penen uord aqsh chempionatında juplıq razryadta chempionlıqtı jen'ip aldı ha'm ol ataqtı u'sh jıl qatara uslap turdı jılı devis finalda m uitmen menen oynadı ha'm to'rt sette utıstı qoldan jiberdi jılı x uord penen birge uimbldonnın' chellendjer raundında oynadı ha'm sol waqıtlardag'ı angliyalı ag'alı inili doxertlarg'a utılıp qaldı en' u'lken tabıs o'zinin' du'zgen shaqırıw kuboginde boldı ol jılı birinshi ret oynadı ol bostonda amerikalılar menen britaniya atawları arasında bolıp o'tti devis jekelik ha'm juplıq oyınlardı x uord penen utıp shıqtı biraq haqıyqatında britaniyalılar ol jarısqa onsha ku'shli emes oyınshılar menen kelgen edi devis tennis karerasın qoyg'annan keyin siyasiy ha'm a'skeriy jumısların jaqsı alıp bardı general devis aqshtın' qorg'anıw ministri jj keyin ala fillipinde general gubernator bolıp isledi devis shep qol menen oynap artqı sızıqta ha'm setkanın' qasında o'zine isenimli oyın alıp bardı onın' texnikasında en' ku'shlisi toptı shıyırıp uzatıp beriw edi urardın' aldında qoldın' barmaqları menen toptı shıyırıp jiberiwi bunday urıwlardan son' top qaptalg'a ushıp ketiwi mu'mkin edi sonın' ushın bunday uzatıp beriw en' qıyın esaplanar edi ekonomikalıq o'siw obektivlik nızamlılıq bolıp ol xalıqtın' o'siwi ilim texnikanın' rawajlanıwı protsessleri o'ndiris ko'leminin' belgili bir waqıt dawamında o'siwi sıyaqlı protsessler menen baylanıslı ekonomikalıq o'siw ulıwma usınıstın' o'siwin yamasa ulıwma potentsiallıq islep shıg'arıw ko'lemin bildiredi solay etip ekonomikalıq o'siw o'ndiristin' o'siwin g'ana emes al ekonomikalıq potentsialdın' o'siwin de an'latadı ekonomikalıq o'siw degende tek te ma'mlekettin' real da'ramatlarının' o'siwi g'ana emes sonday aq jan basına tuwra keletug'ın real da'ramatlardın' o'siwin de tu'sinemiz ekonomikalıq o'siw eki tu'rli usıl menen anıqlanadı ha'm o'lshenedi ekonomikalıq o'siwdi anıqlaw ha'm tiykarlap beriw protsesslerinde to'mendegilerge itibar beriw kerek milliy ekonomikanın' o'siwin o'lshewde ja'mi da'ramatlar ha'm o'nimlerdin' ha'r qıylı ko'rsetkishlerden paydalanıw mu'mkin ulıwma o'siw da'rejesi tiykarında jalpı ishki o'nim jio' mug'darı menen belgilenedi sonday aq bul ko'rsetkishlerdin' mug'darı ha'm sheshiliwi tiyisli bolg'an wazıypag'a qarap jalpı milliy o'nim jmo' yamasa milliy daramat md ko'rsetkishleride bolıwı mu'mkin o'ytkeni olardın' barlıg'ı bir birine og'ada jaqın' jalpı milliy o'nim ko'rsetkishlerge sap ishki o'nim ko'rsetkishleri sıyaqlı belgili bir ma'mlekettin' xalqı alıp atırg'an da'ramatlardın' mug'darın ko'rsetedi sonlıqtan da onnan xalıqtın' jan basına tuwra keletug'ın da'ramatlar dinamikası ha'm da'rejesin anıqlawda paydalanıw mu'mkin ekonomikalıq o'siw teoriyası ha'm modellerinde ulıwma makroekonomikalıq ko'rsetkishlerden ayırmashılıg'ı onshelli u'lken a'xmiyetke iye emes o'ytkeni olardın' ayırmashılıg'ı ekonomikalıq o'siw shegarası ha'm faktorlarının' o'siw da'rejesin tan'lawda sheshiwshi protsess esaplanbaydı ha'r qanday ma'mleket ekonomikalıq o'siwge umtıladı o'ytkeni ekonomikalıq o'siw birinshiden' milliy o'nimnin' ko'lemi ha'm da'ramattın' ko'beyiwine ekinshiden' resurslardan na'tiyjeli paydalanıw u'shinshiden' jan'adan jan'a za'ru'rlikler ha'm imkaniyatlardın' payda bolıwına to'rtinshiden' xalıq aralıq bazarda ma'mlekettin' abırayın ko'teriwge alıp keledi ekonomikalıq o'siw usıllarınan durıs ha'm orınlı paydalanıw u'lken a'hmiyetke iye atap aytqanda ma'mlekettin' a'skeriy potentsialın anıqlaw ha'm rawajlandırıw ma'selesi ko'rilgende ekonomikalıq o'siwdin' birinshi usılınan' ma'mleket xalqının' turmıs jag'dayı salıstırılg'anda ekinshi usıldan paydalanıw maqsetke muwapıq mısalı hindstanda jetistirilgen sap milliy o'nim shveytsariyada jetistirilgen sap milliy o'nimnen protsentke ko'p biraqta hindstan xalqının' jasaw da'rejesi shveytsariya xalqının' jasaw da'rejesinen ese to'men ekonomikalıq o'siwge ta'sir etiwshi faktorlar ekonomikalıq o'siw en' aldı menen paydalanıp atırg'an resurslardın' sanı ha'm sapasına sonday aq paydalanıp atırg'an texnologiyag'a baylanıslı egerde ko'rilip atırg'an faktorlar ha'm ekonomikalıq o'siwdin' quram bo'lekleri ja'mlestirilgen bolsa ekonomikalıq o'siwdi ekstensiv ha'm intensiv o'siwge bo'liw mu'mkin paydalanıp atırg'an resurslardın' mug'darı o'zgermey qalg'an jag'dayda islep shıg'arıw tolıq intensiv faktorlar esabına a'melge asırılg'an esaplanıladı ulıwma alg'anda ekonomikalıq o'siw bir neshe faktorlar tiykarında a'melge asırıladı usı faktorlardın' barlıg'ı islep shıg'arıwg'a tikkeley ta'sir ko'rsetedi bul bolsa ekonomikalıq o'siwdin' perspektivaların belgilewde islep shıg'arıw funktsiyalarınan ken' paydalanıw imkaniyatın beredi ekonomikalıq o'siwge ma'mlekettin' salıq sisteması da sezilerli da'rejede ta'sir etedi salıqqa tartıw stavkaların kemeytiw ha'm amortizatsiyag'a ajıratpalardın' o'simge qaray o'zgeriwi investitsiyalar ko'lemin ko'beytedi ha'm sol arqalı ekonomikalıq o'simdi xoshametleydi sotsiallıq ha'm ekologiyalıq mashqalalar ku'sheygen son'g'ı jıllarda derlik barlıq ma'mleketlerde ekonomikalıq o'siwge en' aldı menen' xalıqtın' abadanshshıg'ın ta'miyinlewdin' sha'rti sıpatında qaralmaqta o'ytkeni ekonomikalıq o'siwdin' pa'tlerin arttırıw za'ru'rlikke aylanbaqta sol sebepli rawajlang'an ma'mleketlerde qollanılg'an ekonomikalıq o'siwdin' mug'darlıq teoriyası o'z ornın ekonomikalıq o'siwdin' sapa teoriyasına bosatıp berdi o'tken a'sirdin' jetpisinshi jıllarının' aqırınan baslap jer ju'zinde rawajlanıw ideyası ken' taralmaqta bul ideyanın' tiykarg'ı maqseti keleshek a'wladlardın' za'ru'rligin' yag'nıy ekologiyalıq jaqtan sheklewler ha'm xalıqtın' ka'mbag'al qatlamlarının' za'ru'rliklerin esapqa alıw bolıp tabıladı qullası ma'mleketlik siyasat ekonomikalıq o'siwdin' to'mendegi mashqalaların sheshiwge bag'darlang'an ekonomikalıq o'siwdin' sotsiallıq bag'dardag'ı da'rejesi ku'sheygen sayın ekonomikalıq teoriya ha'm a'meliyatta xalıqtın' abadanshılıg'ı tu'sinigi ja'miyettin' sotsiallıq ekonomikalıq rawajlanıwının' en' a'xmiyetli o'lshemi sıpatında tag'ı da aydınıraq ko'zge tu'spekte egerde burınları ol materiallıq ta'miyinlengenliktin' mug'dar ko'rsetkishlerin sa'wlelendirgen bolsa ha'zirgi waqıtta birinshi orıng'a ortasha o'mir ko'riw o'lim da'rejesi sonın' ishinde balalar o'limi jumıssızlıq da'rejesi da'ramatlardın' ten'sizligi bilim da'rejesi qorshag'an ortalıqgın' pataslanıwı ha'm basqa sol sıyaqlı ko'rsetkishler qoyılmaqta demek ha'zirgi waqıtta ekonomikalıq o'siw jeke adamnın' rawajlanıwı ushın sharayat jaratıp beriwi tiyis ekonomikalıq o'siwdin' unamsız aqıbetlerinin' biri xalıqtın' sotsiallıq mu'lklik qatlamının' ku'sheyiwi esaplanadı sonlıqtan da ma'mleket xalıqtın' tu'rli qatlamların sotsiallıq qorg'aw maqsetinde sotsiallıq siyasat alıp baradı bul protsesste xalıqtın' da'ramatlarının' mug'darı da anıqlanadı ekonomikalıq tsikllar ekonomikanın' bir neshe jıllar dawamında o'siwi h'a'm to'menlewin ko'rsetiwshi protsess esaplanadı ayırım ekonomikalıq tsikllar basqa birewlerinen o'siw da'wirinin' dawamlılıg'ı h'a'm aktivligi menen bo'leklenip turadı sog'an qaramastan olardın' barlıg'ı bir qıylı da'wirlerdi basıp o'tedi ekonomistler ekonomikalıq tsikllardın' to'rt rawajlanıw da'wirin ko'rsetedi birinshi da'wir ekonomikalıq rawajlanıwdın' en' joqarı da'rejege erisilgen da'wiri bul da'wirde ekonomikada tolıq jumıs penen ba'nt bolıw h'a'm o'ndiris tolıq quwat penen islep atırg'anlıg'ı menen ko'zge tu'sedi sonday aq o'nimlerdin' baha da'rejesi o'siw protsesi ta'sirinde boladı son'g'ı basqısh o'ndiristin' pa'seyiw da'wirin o'z ishine aladı bunda ba'ntlik da'rejesi to'menleydi biraqta bah'anın' o'siw da'rejesi to'menlemeydi o'ytkeni bah'anın' o'siw da'rejesi o'ndiristin' to'menlew da'wiri belsene h'a'm uzaq dawam etkende g'ana to'menlewi mu'mkin to'menlewdin' to'mengi tochkasında islep shıg'arıw h'a'm ba'ntlik en' to'mengi da'rejege tu'sedi h'a'm en' son'ında janlanıw da'wiri baslanadı janlanıw da'wirinde islep shıg'arıw h'am ba'ntlik da'rejesi a'stelik penen ko'terile baslaydı ba'ribir o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanbaydı h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilmeydi o'nimlerdin' bah'ası bolsa o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanıw h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilgenge shekem bah'ası o'sip baradı tiykarında ekonomikalıq tsiklları bir qıylı biraq ta olardın' ayırımları basqalarınan dawamlılıg'ı h'a'm belsendiligi menen ayırılıp turadı sonlıqtan da ekonomistler bul protsesske ekonomikalıq turaqsızlık da'wiri dep tu'sinik beredi h'a'm olardı tu'rlishe bah'alaydı mısalı ayırımları turaqsızlıqtın' tiykarg'ı sebepshisi dep texnikalıq jan'alanıwlardı ko'rsetedi olardın' pikiri boyınsha o'ndiriske ilim texnikanın' jetiskenliklerin qollanıw h'a'r qıylı jıllar dawamında ekonomikadag'ı turaqsızlıqlardın' sebepshisi esaplanadı basqa bir topar alımlar ekonomikalıq tsikllardı siyasiy h'a'm tosınnan bolg'an jag'daylarg'a baylanıstıradı ekonomikalıq tsikllardı monetar siyasatqa baylanıstıratug'ın alımlar da bar yag'nıy ma'mleket qanshelli ko'p pul basıp shıg'arsa onın' qa'diri sonshelli to'menlep baradı h'a'm kerisinshe puldın' mug'darı qanshelli az bolsa ol o'ndiristin' to'menlewinin' h'a'm jumıssızlar sanının' artıwın sonshelli tezlestiredi ekonomikalıq tsikllardı bah'alawda h'a'r qıylı ko'zqaraslardın' bolıwına qaramay ko'p g'ana ekonomistler o'ndiris h'a'm ba'ntlik da'rejelerin ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı ko'rsetedi degen pikirdi qollap quwatlaydı o'ytkeni o'ndiristin' bazarg'a belgilep sho'lkemlestirilgen ekonomikada ka'rxanalar o'z tovarların olarg'a talap bolg'an jag'dayda g'ana islep shıg'aradı xızmet ko'rsetiwde de mine usı ta'replerin esapqa ala otırıp jolg'a qoyadı anıg'ıraq aytqanda o'ndiris qa'rejetleri ko'p bolsa ka'rxanalarda tovar h'a'm xızmetlerdi ko'p mug'darda islep shıg'arıw paydalı emes o'ndi ristegi ba'ntlik h'a'm da'ramatlar da'rejesinin' to'menligi de mine usında ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı qanshelli ko'p bolsa o'ndiristin' o'siwi u'lken payda keltiredi sonlıqtan da o'ndiris ba'ntlik h'a'm da'ramatlardın' da'rejesi artıp baradı son'g'ı jıllar dawamında qaraqalpaq folkloristleri ta'repinen jazıp alıng'an er shora da'stanının' esemurat jıraw o'teniyaz jırıw seytjan jıraw karam jıraw jannazar jıraw variantları bar a divaev jariyalag'an shora da'stanının' mazmunı to'mendegishe tama urıwınan narik denen batırı o'zinin' tuwılg'an qalası qazannan ag'ayinleri menen ja'njellesip u'rgenishke aqshaxannın' qarawına ko'ship ketedi xang'a jaranıp onın' xızmetinde boladı bir ku'ni xan sayaxatqa ketkende taxtın narikke tapsırıp ketedi xannın' bir tazısı boladı xan ketkende bul tazını hesh kimge bermewge narikke tapsıradı narikti tın'lamay xannın' adamları tazını an'g'a alıp shıg'adı sonda xannın' tazısı qoyan quwıp ju'rip jog'aladı narik onı izleydi so'ytip ju'rip ol tawdın' qarnındag'ı altıng'a jolıg'adı onnan ko'tergeninshe alıp bir jerge jasıradı tazını sorag'an xan nariktin' altın tapqanına quwanadı onı xoshametleydi aqshaxannın' jaqınları narikti ku'nleydi narik aqshaxang'a watanına ketetug'ının aytadı aqshaxan narikti irkip qalıwdı oylaydı men'lisulıw degen qız narikti irkip qaladı solay etip narik batır men'lisulıwg'a u'ylenedi nariktin' dushpanları onı shangerey xannın' jurtına jumsap o'ltirgisi keledi men'lisulıwdı aqshaxang'a alıp beriwdi oylaydı narik sırdı bilip shengerey xannın' jurtına ketpey qaladı men'lisulıwg'a kelgen aqshaxang'a men'lisulıw qasqır jep tırttıq pitken baytaldı ko'rip arıslannın' men basqanın' qaldıg'ın jemeymen degen so'zlerin tımsal etip patshayım qaldıqtan arıslan jerkengende nariktin' qaldıg'ın sizge paydalanıwg'a bolama degen sawal qoyadı xan so'zden utılg'an narik o'limnen qutılg'an ayı ku'ni jetip narikten men'lisulıw ul tuwıp atın shora qoyg'an shora jasınan batırlıqtın' jolın quwadı ata anasının' jurtın izlep ketip qazang'a atlanadı onın' do'gereginde bir qansha nog'ay batırları da jıynaladı jolda shora ormanbet biy waqıyasınan xabarı bar arıw maqtım degen qızdı ushıratadı og'an o'zinin' qazang'a baratırg'anın aytadı qız joldın' qıyınshılıqların aytadı shora qazang'a qar jawmaq tu'we qan jawsa da baratug'ının aytadı ol qazang'a barıp dushpanları menen qattı urıs ju'rgizedi da'stan shoranın' dushpanlardı jen'ip u'rgenishke qaytıp keliwi menen tamam boladı shora tariyxta bolg'an adam ilimpazlardın' tastıyqlawınsha a'sirese n baskakovtın' ko'rsetiwinshe eki shora bolg'an birinshisi jılı qazanda o'ltirilgen rus jılnamalarına ushırasatug'ın moskva partiyasının' bilimli ta'reptarı chora narikovich ekinshisi jılları rus jılnamalarında ushırasatug'ın rus sawdagerlerine topılıs jasap otırg'an azov boyı dalalarının' baspashılarının' baslıg'ı qara choro haqıyqatında elege shekem er shora da'stanında so'z etilgen shoranın' qaysısı shora ekenligi sheshilmegen erkin ekonomikalıq zonalar xx a'sirdin ekinshi yarımında erkin ekonomikalıq zonalar du'nya xojalıg'ında ayrıqsha ko'rinis boldı jıllardın' ortasına kelip du'nyada mınnan aslam ha'r qıylı tu'rdegi erkin ekonomikalıq zonalar bajıxana zonası texnopark erkin sawda zonası offshorlıq zona boldı u'lken xalıq aralıq korporatsiyalar kop mug'darda payda alıw ushın o'zinin' o'ndirisin ekonomikalıq zonalarda a'melge asradı erkin ekonomikalıq zonalardın' artıqmashlıg'ı bul zonada eldin basqa territoriyalarına qarag'anda artıqmashlıqqa iye bolg'an ha'r qıylı ekonomikalıq jen'illik stimul ha'm qolaylıqlar jaratılgan boladı ha'm erkin ekonomikalıq rawajlanıwg'a mu'mkinshilikler bar sonday aq erkin ekonomikalıq zonalardı ha'r qıylı qolaylıqlar jaratılgan geografiyalıq territoriya dep qarasaqta boladı bul zonalarda ma'mleketlik ekonomikalıq protsesslerge ta'sir etiw masshtabı qısqaradı ko'pshilik rawajlanıp atırgan ma'mleketlerde erkin ekonomikalıq zonalar arnawlı ekonomikalıq zona dep te ataladı erkin ekonomikalıq zona du'ziwshileri ashıq ekonomika siyasatı printsiplerin a'melge asırıwdag'ı qolaylıqlar dep qaraydı sebebi bul zonada sırtqı du'nya menen ashıq baylanıs bajıxana salıq ha'm investitsiyalıq rejim ishki ha'm sırtqı investitsiyalar ushın ju'da' qolaylı erkin ekonomikalıq zonalarda tiykarg'ı ma'seleni sheshiw na'zerde tutıladı erkin ekonomikalıq zona ashıwdın' en' a'hmiyetli sebebinin' biri bolıp ayırım ellerdin' o'zinin' barlıq territoriyasında ekonomikasında tolıg'ı menen sırt el kapitalı kirip na'tiyjesine gu'manlang'an waqıtta ta'jiriybe esabında o'z territoriyasının' bir bo'leginde arnawlı erkin ekonomikalıq zonanı sho'lkemlestiriwi esaplanadı ja'ne de erkin ekonomikalıq zona du'ziwdin' ha'r qıylı maqsetleri bolıwı mu'mkin ma'selen keyin qalg'an rayonlardı rawajlandırıwdı xoshametlew zonası keyin qalg'an rayonlardı industrializatsiyalaw sonlıqtan ha'r bir eldegi erkin ekonomikalıq zonalardı sho'lkemlestiriw sebebi ha'm maqseti ha'r turli bolıp bir birinen parıqlanadı ma'selen sanaatı rawajlang'an aqsh ullıbritaniya usag'an ellerde erkin ekonomikalıq zonalar artta qalg'an rayonlardın' orta ha'm kishi biznesin rawajlandırıwg'a bagdarlang'an region siyasatın a'melge asırıw maqsetinde du'ziledi usı maqsetke kishi ha'm orta isbilermenlerge basqa rayonlarg'a qarag'anda kop erkinlik finanslıq jen'illik ha'm basqa da qolaylıqlar tuwg'ızıladı bul zonanın rawajlanıwında sırt el kapitalın engiziw maqseti na'zerde tutılmaydı al rawajlanıp atırg'an ellerde du'zilgen erkin ekonomikalıq zona sırt el kapitalın kirgiziw maqseti na'zerde tutıladı erkin ekonomikalıq zonalardı ashıw turli maqsette territoriyalıq ha'm funktsionallıq bolıp sho'lkemlestiriliwi mu'mkin territoriyalıq jag'dayda sol territoriyadag'ı mekeme ka'rxanalar o'zlerinin' ha'r qıylı funktsiya atqarıwına qaramastan jen'illiklerden paydalanadı funktsionallıq usılda zona belgili bir funktsiya atqarıwshı ka'rxanalardı xoshametleydi territoriyalıq sholkmlestirilgen erkin ekonomikalıq zonag'a qıtaydın' erkin ekonomikalıq zonaları braziliyanın' manaus zonası al funktsionallıq sho'lkemlestirilgen erkin ekonomikalıq zonalarg'a ayırım ka'rxanalar offshorlıq firmalar duty free du'ka'nları usag'an ka'rxanalar jaylasqan zonalar kiredi erkin ekonomikalıq zonalardın' en' bir a'piwayı formasının' biri erkin poshlinasız bajıxana zonası bul zonalar erkin sawda zonalarına usap birinshi a'wlad zonalarına jatadı olar xvii xviii a'sirlerden berli bar bul zonalarda tranzit yamasa konsignatsion saqlaw skladları bar onda eksport etiletug'ın tovarlar saqlanadı yag'nıy tovarlardı eksport qılıw zonası desek te boladı bunday zonalardı jiyi bondolı sklad yamasa erkin bajıxana territoriyası dep te ataydı bul zonalar tovarlardı kirgiziw ha'm shıg'arıwda bajıxana salıg'ınan azat etiledi du'nyanın kop ma'mleketlerinde bunday zonalar bar erkin ekonomikalıq zonanın ulıwma xarakterli belgisi bul investitsiya ushın bajıxana finans salıq tolemlerinin' jen'illigi menen parıqlanıwı jen'illikler tiykarınan gruppag'a bo'linedi usı atı atalgan jen'illikler ha'r qıylı sharayatta ha'r qıylı kombinatsiyada qollanıladı bul jen'illikler sol zonaga sırt el kapitalı kirip keliwdegi en' baslı stimulı ornın atqara almaydı sebebi og'an siyasiy turaqlılıq investitsiyalıq garantiya isenim infrastruktura sapası isshi ku'shinin' mamanlıg'ı usag'an fakorlar kesent keltiredi erkin ekonomikalıq zonalar du'ziwde jetiskenliklerge erisiw ushın bir qatarda sa'tsizlikler de ushırasadı usınday sa'tsizliklerge ushırap shrilankadag'ı liberiyadag'ı gvatemaladag'ı senegaldag'ı erkin ekonomikalıq zonalar o'z islerin toqtattı onın' tiykarında siyasiy ekonomikalıq ha'm sho'lkemlestiriw sebepleri turadı siyasiy sebepke siyasiy turaqsızlıq grajdanlıq qozg'alıs al ekonomikalıq sebepke investor ushın tu'siniksiz quramalı nızamlıqlardın' qollanıwı kiredi evklid grek shama menen bizin' eramızg'a shekemgi jıllar mısırdag'ı iskenderiya alexandria qalasında jasag'an a'yyemgi grek matematigi ol haqqında az mag'lıwmat belgili bolsada adamlardin' pikirinshe ol mısırda ptolomey i faraon bolg'an waqıtta jasag'an ko'plegen adamlar evklidti matematikanin' a'hmiyetli bo'limi bolg'an geometriyanın' atası dep esaplaydı onın' en' ataqlı jumısı bul elements elementler ko'pshilik bul kitaptı tarıyxtın' en' belgili oqıwlıq kitabı dep esaplaydı kitap aksiomalardın' ha'mme durıs dep esaplaytug'ın zatlar toparının' kishkene toparı menen baslanadı evklid usı aksiomalar tiykarında geometriyalıq obyektlerdin' ha'm pu'tin sanlardın' o'zine ta'n belgilerin ko'rsetip beredi ol jan'a joqarı pikirler bul pa's pikirlerden durıs ekenligin da'liyllep beredi bul aksiomalıq metod dep ataladı evklid ja'ne konus kesiliwleri sferikalıq geometriya ha'm kvadrat tegislikler u'stinde jumıslar jazg'an onın' qay jerde ha'm qashan tuwılg'anı ha'm qalay qaytıs bolg'anı belgisiz evklid sonday da'rejedegi hu'rmetli matematik bolg'an onın' hu'rmetine alımlar to'mendegilerge evklid atın bergen ferdinand magellan aprel portugalsha ferno de magalhes ispansha fernando de magallanes portugaliyalıq ten'iz sayaxatshısı keyinshelik ispaniya ushında xızmet etken portugaliya ushın islegen waqtında hindistan spice atawları batıs afrika ha'm morokko sıyaqlı du'nyanın' tu'rli jerlerine sayaxat qılg'an ol keyinshelik tınısh okeanına ju'zgen birinshi evropalı ha'mde du'nya ju'zin ju'zip sayaxat qılg'an birinshi adam bolg'an ja'nede ol magellan bu'gazın birinshi kesip o'tken esaplanadı sonın' ushın bug'azg'a onın' atı berilgen magellan evropag'a qaytıwınan aldın filipinda o'ltirilgen sayaxatta tiri qalg'an onın' adamı xuan sebastiyan del kano basshılıg'ında jılı ispaniyag'a qaytıp keledi bul keme du'nya ju'zin ju'zip sayaxat qılg'an birinshi keme esaplang'an keme ag'zalarının' biri henry magellan onı birinshi sayaxatına malay tili awdarmashısı sıpatında alıp ketken u'yine qaytıp kelgende du'nya ju'zin ju'zip sayaxat qılıwdın' jolın biletug'in birinshi adam esaplanar edi tomas aquinas orta a'sir filosofiyasının' en' iri wa'kili orta a'sir sxolastikasının' ta'rtipke salıwshısı orta a'sir teologı filosofı ha'm ta'biyat izertlewshisi ullı alberttin' sha'kirti tomas aquinas xristian teologiyasının' tiykarg'ı printsiplerin aristotel ta'liymatına tiykarlana otırıp da'lilledi ol bolmıs tu'sinigine kewil bo'ldi bolmıs dep du'nyanı jaratqan xristian qudayın tu'sindi bolmıs ha'm ma'nisti ajıratıp olardın' ulıwma ma'nisin ashıp tu'sindirip berdi tomas aquinas bolmıs aktuallıq da'rejelerden birinshisi retinde qaraydı onın' pikirinshe ha'r quday zattın' tiykarında bolmıs bar bolmıstın' to'mengi basqıshında forma tu'sindiriledi forma zattın' sırtqı ko'rinisi ekinshi basqıshında forma zattın' en' son'g'ı sebepshisi retinde ko'rinedi ishki denesin du'zedi mıs o'simliklerdi alsaq boladı u'shinshi da'reje bul jerde forma ha'reket etiwshi sebep boladı mıs haywanat du'nyasın alsaq boladı to'rtinshi forma materiyanı sho'lkemlestiriwshi printsip sıpatında emes al materiyadan g'a'rezsiz turadı bul ruwx yamasa aqıl jan jasawshılardın' en' joqarg'ı da'rejesi tomas aquinas aqıldı adam uqıplılıqlarının' en' joqarg'ı shegi dep tu'sindiredi ol o'z erki menen aqıllıq da'rejesi menen jaqsılıqtı ha'm jamanlıqtı jaratadı tomas aquinas ta'liyamatı orta a'sirde u'lken a'hmiyetli orındı iyeledi onı rim shirkewi ra'smiy tu'rde moyınladı fransuz ko'terilisi bul fransiya tariyxında jılları dawam etken da'wir ol fransiyag'a ko'plegen a'hmiyetli o'zgerislerdi alıp kelgen ko'terilisnın' en' belgili waqıyalarının' biri bul jılı iyulda bastiliya tu'rmesinin' hu'jim etiliwidir bastiliya bul patsha shan'arag'ına boysınbag'anlardı qamap qoyatug'ın saray bolg'an a'dette ol jerge adamlar o'lim jazasına jiberilgen ol fransiyadag'ı u'shinshi yamasa en' pa's klass ta'repinen qıyratılg'an olar qamaqtag'ılardı bosatıp keyin saraydı jag'ıp jibergen keyinirek olar bastiliya gerbishlerinen ko'pir salg'an u'shinshi klass ja'miyettin' a'dilsiz bo'liniwi sebepli ko'teriliske shıqqan fransuz xalqının' shama menen i u'shinshi klass bolg'an tek i ekinshi klass ha'm i birinshi klass esaplang'an en' jarlı klass bolıwına qaramastan u'shinshi klass barlıq salıqlardı to'legen hu'kimet puldı baylıqqa ha'm urısqa sarplag'anı sebepli qarızdar bolıp qaladı patsha lyudovik xvi salıqlardı ko'teriwdi qa'leydi ol barlıq u'sh qatlam adamlarınan du'zilgen birlikti yag'nıy general shtatlardı jıynaydı olar jıldan beri birge jıynalmag'an edi lyudovik xvi birinshi ha'm ekinshi qatlamlardı salıq to'lewge ma'jbu'rlemekshi boladı biraq olar qarsı boladı u'shinshi qatlam xalıqtın in qurag'anlıg'ı ushın bul general shtatlar birliginde ko'birek dawısqa iye bolıwdı qa'leydi biraq patsha og'an razı bolmadı keyin u'shinshi qatlam o'zin milliy birlik dep ataydı milliy birliktin' ag'zaları jan'a konstitutsiya u'stinde jumıs baslaydı bunnan keyin patsha u'shinshi qatlamdı general shtatlar birliginen shıg'arıp taslaydı bul jılı adam ha'm puxaralardın' huqıqı haqqında deklaratsiyanın' payda bolıwına alıp keledi ol amerika ko'terilisinde qatnasqan markiz de lafayet atlı jas aristokratı ta'repinen jazılg'an edi deklaratsiya frantsiyanı respublika dep ja'riyalaydı frantsiya respublikası 'azatlıq ten'lik ha'm birlik' su'renine tiykarlang'an bolıwı ku'tildi bul ha'r bir adam azat ten' huqıqlı ha'm barlıq ma'mleketlikler ten' ag'ayinler sıyaqlı bolıwı kerek degendi an'lattı biraq basshılar bunı tez arada terrorg'a aylandırdıha'm onın' aqıbetinde a'tirapında adamlar o'ltirildi sonın' ishinde mariya antuanetta xanshayım ha'm patsha lyudovik xvi o'ltirilgen adamlar patshanı qollap quwatlag'an tiykarınan birinshi ha'm ekinshi qatlam adamları edi olar bul awdarıspaq dawamında gilyotina menen baslarınan ayrılg'an edi ko'terilisshiler ha'tte jan'a din menen jan'a kalendar islep shıg'ıg'a ha'reket etti fransuz ko'terilisi fransiyada monarxiyanı birotalag'a toqtattı biraq jıllar o'tip napoleon bonapart o'zin frantsiya imperatorı dep ja'ryaladı ha'm respublikanı toqtattı g'a'rezsiz ma'mleketler doslıq awqamı usı aymaqlıq sho'lkem burıng'ı sssr ayrım respublikaları ta'repinen du'zilgen edi onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjetler jıl dekabrde minskte belorussiya rossiya ha'm ukraina ta'repinen qol qoyılg'an g'a'rezsiz ma'mleketler doslıq awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim jıl dekabrde baltik boyı respublikaları ha'm gruziyadan tısqarı burıng'ı awqam respublikaları ta'repinen alma atada qol qoyılg'an pitimge protokol ha'm jıl dekabrde qol qoyılg'an alma ata deklaratsiyası esaplanadı jıl yanvarda minskte bolıp o'tken g'a'rezsiz ma'mleketler doslıq awqamı ma'mleket basshıları ken'esinde armeniya belorussiya qazaqstan qırg'ızıstan rossiya ta'jikstan ha'm o'zbekstan atınan g'a'rezsiz ma'mleketler doslıq awqamı g'mda ustavı qabıl etiledi doslıq awqamının' maqsetleri to'mendegilerden ibarat g'mda o'z jumısın xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma ta'n alıng'an printsipleri tiykarında du'zedi sonday aq ma'mleketler aralıq qatnasıqlarda xalıqaralıq huqıqtın' u'stinligi o'z ara bir birleri ha'm doslıq awqamı ma'plerinen kelip shıg'ıw birlikte ha'reket etiw ha'm bir birin qollap quwatlaw ha'r bir ag'za ma'mleket xalqı ma'nawyatının' pu'tinligin saqlaw ma'deniy qa'driyatlardı saqlaw ha'm ma'deniy almasıw tarawlarında birge islesiw kibi qosımsha printsiplar da islep shıg'ılg'an ustavta doslıq awqamı ma'pleri ta'n alınadı ha'm jıl dekabrde qol qoyılg'an pitim tiykarında ma'mleket lerdin' birge islesiw tarawları belgilenedi olardın' ishine doslıq awqamdag'ı ma'mleketlerdin' o'z ara ma'pleri ulıwma maqsetleri birge jumıs alıp barıw tarawının' bolg'anlıg'ı onın' wa'killikleri ha'm huqıqıy subektligi sha'rtnama tiykarındag'ı xalıqaralıq hu'kimetler aralıq sho'lkem dep atawg'a imkan beredi doslıq awqamı ustavınan kelip shıqqan halda sho'lkemlestiriwshi ha'm ag'za ma'mleketler parıqlanadı birinshi toparg'a jıl dekabrde qol qoyılg'an doslıq awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim ha'm og'an qosımsha jıl dekabrde qol qoyılg'an protokoldı doslıq awqamı ustavının' qabıl etiliwine shekem qabıl etilgen ha'm ratifikatsiyalang'an ma'mleketler anıg'ırag'ı armeniya belorussiya qazaqstan qırg'ızstan rossiya o'zbekistan ha'm ukraina kiredi doslıq awqamına qabıl etiliw ag'za ma'mleketlerdin' kelisimi menen onın' maqset ha'm printsiplerin moyınlawshı ustavta ko'rsetilgen minnetlerdi og'an qosılıw jolı menen qabıl etiwshi ha'r bir ma'mleket ushın ashıq esaplanadı sonday aq ayırım ma'mleketlerdin' doslıq awqamının' ayırım jumıs tarawlarında qosılıwshı ag'za sıpatında is alıp barıwları imkanı da na'zerde tutılg'an doslıq awqamının' joqarg'ı organı ma'mleketlik baslıqlarının' ken'esi bolıp ol ag'za ma'mleketler ulıwma ma'pleri ko'leminde ma'mleketler jumısın dodalaw ha'm qarar qabıl etiw wa'killigine iye ken'es jılına eki ma'rte jıynaladı ha'm ag'za ma'mleketlerden birinin' baslaması menen gezeksiz jıynalıslar da o'tkiziwi mu'mkin doslıq awqamı hu'kimetleri basshılarının' ken'esi atqarıw organlarının' ulıwma ma'pleri ko'leminde ekonomikalıq sotsiallıq ha'm basqa tarawlardı retlestiredi ken'es jılına to'rt ma'rte jıynaladı ha'm ag'za ma'mleketlerden birinin' baslaması menen gezeksiz jıynalıslar da o'tkeziwi mu'mkin eki ken'estin' de qararları o'z ara kelisim konsensus tiykarında qabıl etiledi sırtqı baylanıslardı retlestiriwshi organ sırtqı isler ministrleri ken'esi ja'ma'a' qa'wipsizlik ha'm a'skeriy siyasiy birge islesiw tarawında qorg'anıw ministrleri ken'esi birlesken qurallı ku'shler joqarg'ı komandavaniyası shegara a'skeriy komandavaniesi ken'esi du'zilgen sonday aq tarawlar boyınsha birge islesiwdi retlestiriw na'zerde tutılıp temir jol transportı ken'esi ma'mleketler aralıq ma'sla'hat ken'esi ma'mleketler aralıq ekologiyalıq ken'es te bar doslıq awqamı ko'leminde ekonomikalıq minnetlemelerdin' orınlanıw barısında payda bolg'an dawlar ha'm sha'rtnama ja'ne basqa ekonomikalıq hu'jjetlerdi tallawdan kelip shıg'a tug'ın parıqlardı sheship beriwshi ekonomikalıq sud doslıq awqamı ag'zaları alg'an minnetlemelerden kelip shıg'ıwshı insan huqıqları ta'miyinleniwin qadag'alawshı insan huqıqları komissiyası bar doslıq awqamı ko'leminde turaqlı ha'reket etiwshi atqa rıw organı jıl aprelde minskte o'tken ma'mleketler basshıları ken'esinde du'zilgen koordinatsion konsultativ komitet esaplanadı ol ma'mleket basshıları ken'esi tayınlay tug'ın komitet koordinatorı ha'm ha'r bir ag'za ma'mlekettin' eki turaqlı wa'kilinen ibarat komitet doslıq awqamının' barlıq jumıs tarawları boyınsha usınıslar islep shıg'adı ekonomikalıq birge islesiwdin' anıq tarawları boyınsha sha'rtnamalardın' orınlanıwına imkaniyat jaratadı doslıq awqamının' barlıq organlarının' islewine imkan jaratadı onın' qasında sekretariat du'zilgen komitet ha'm sekretariat minskte jaylasqan doslıq awqamı xalıqaralıq sho'lkem sıpatında o'zgesheliklerge iye onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjet ha'm ustavı doslıq awqamına ag'za ma'mleketlerdin' sho'lkem jumısına qosımsha qatnasıwg'a imkan beredi atap aytqanda minskte jıl dekabrde qol qoyılg'an pitimnin' statyası qatnasıwshılarg'a pitimdi tolıq emes al onın' ayırım bo'limlerin toqtatıp qoyıw imkanın beredi galileo galilei fevral yanvar italiyalı astronom kosmostı uyreniwshi adam ha'm ataqlı oyshıl bolg'an ol juldızlardı ha'm basqa planetalardı baqlaw ushın teleskoptı oylap tapqan birinshi adam bolg'an ol qus jolı ko'plegen mayda juldizlardan turatug'ının aydın' to'beshikleri bar ekenligin ashqan ha'm yupiterdin' to'rt joldasın tapqan galileo zatlardın' qalay qulawın ashqan bul qag'ıdalar fizikanın' bir bo'limi galileo jaqtılıq tezligin anıqlawg'a ha'reket etken ol mınaday etken ol bir to'beshikke mingen ha'm onın' ja'rdemshisi ekinshi to'beshikke mingen ekewinde de qaqpag'ı bar basta jawılıp turg'an lampası bolg'an keyin ol o'z lampasının' qaqpag'ın ashqan ja'rdemshisine galileonın' lampasın ko'rgennen keyin o'zinikin ashıwdı buyırg'an galileo keyin ja'rdemshinin' qaqpaqtı ashıw waqtın esaplag'an waqıttı ha'm to'beshikler aralıgın bilip ol jaqtılıq tezliginin' anıqlag'an galileo a'lemnin' orayı jer emes al quyash ekenligin aytqanlıg'ı ushın katolik shirkewi onı qamaqqa alg'an ha'm o'ltiremiz dep qorqıtqan ol o'limnen qutılıw ushın o'z pikirinen qaytqanlıg'ın aytqan shirkew onı qalg'an o'mirin o'z uyinen shıqpastan o'tkerige ma'jbu'rlegen gimalay bul aziyada jaylasqan taw dizbekleri olar indiyanın' arqasında jaylasqan du'nyanın' en' biyik tawları gimalayda jaylasqan en' baslıları everest k ha'm nanga parbat everest tawi jer betindegi en' biyik taw esaplanadi everest tawinin' biyikligi metr gimalay den ko'birek tawlardan turadi geologiyaliq jaqtan gimalay indiya tektonik plitasinin' ta'sirinen payda bolg'an ol arqa ta'repke jilina sm qozg'alip million jillar aldin evraziya kontinentine qosilg'an gimalaydin' payda boliwi sol waqittag'i ten'iz tu'binin' jen'il taslari tawlarg'a ko'teriliwine sebep boldi bul processti da'lillew ushin ko'binese adamlar everest tawinin' shin'i ten'iz taslarinan quralg'nin ko'rsetip o'tedi indiya plitasi elege shekem arqag'a qaray jilina mm qozg'almaqta kelesi million jil ishinde ol km aziyag'a kiredi grammatika belgili bir tilde durıs oqıw ha'm jazıw qag'ıydaları ma'selen ispan tili grammatikası inglis tili grammatikasınan o'zgeshe olar ha'r qıylı qag'ıydalarg'a iye inglis tilinde bizler i like fast cars dep aytıwımızg'a boladı biraq ispan tilinde bul me gustan los coches rápidos boladı ga'pte so'zlerdin' izbe izligi o'zgerdi eger grammatikasız tek g'ana so'zler inglis tiline awdarılg'anda bul to me they please the cars fast degendi an'latar edi bul ga'p inglis tilinde nadurıs bolg'anı menen ispan tilinde grammatikalıq jaqtan durıs esaplanadı sebebi ispan ha'm inglis tillerindegi ga'pte so'zlerdin' ornı haqqındag'ı qag'ıydalar ha'r qıylı grammatika a'ste o'zgermekte bu'gingi ku'nde a'dette qollanılatug'ın ga'pler bunnan jıl aldın adamlarg'a qolaysız ko'ringen bolıwı mu'mkin geybir adamlar so'ylesiwde basqalardan o'zgeshe grammatikanı qollanıwı mu'mkin olar i didn't do anything nin' ornına i didn't do nothing dep aytıwı mu'mkin sebebi bul olardın' shan'arag'ında yamasa olar jasaytug'ın ortalıqta a'dettegidey bolıwı mu'mkin html gipertekstli hu'jjetler jaratıw ushın arnawlı til bul til teg tag dep atalıwshı arnawlı kodlardan ibarat bul kodlar web bette ko'rinbeydi biraq olardın' ja'rdeminde avtor brauzer aynasında web bet qanday suwretleniwi kerekligin ta'ripleydi hu'jjettegi tekst parametrleri grafikalıq obektlerdin' jaylasıwı ren'ler gipersiltemeler h t b sol tegler ja'rdeminde beriledi demek tegler bul brauzer tu'sinetug'ın kodlar xızmetshi so'zler html hu'jjeti ha'm tegleri arasındag'ı tekst bolıp tabıladı bul ashıwshı ha'm jabıwshı tegler ju'plıg'ı bolıp bul hu'jjet html tilinde jazılg'anlıg'ın bildiredi html hu'jjeti bo'limlerden ibarat boladı olardın' ishinde hu'jjettin' bası atı ha'm denesi beriledi odan basqa shrift o'lshemin bette jaylasıwın ren'in abzats suwret parametrlerin belgilew gipersiltemeler jaratıw ha'r qıylı kesteler formalar freymler qoyıw ushın arnalg'an tegler ham bar ha'disler o'z da'rejesi boyınsha qurannan son'g'ı muqaddes kitaplardın' biri diniy alımlardın' pikirinshe ha'dis kitapları ko'p jıllar ha'm a'sirler dawamında jazılg'an tolıqtırılıp ken'eytilgen en' tolıq jazılg'an ha'dis muxammed payg'ambar o'liminen bir a'sir son' vii a'sirde payda bolg'an degen mag'lıwmatlar da ushırasadı islam dini hu'kimranlıq etken ma'mleketlerde quranı ka'rimge tiykarlana otırıp musılmanshılıq nızam qa'deleri ken'eytiw ha'm teren'lestiriw maqsetinde quran su'relerinin' mazmunın ko'pshilikke ele de aydınlastırıp beriw za'rirligi payda bolg'an sonlıqtan ha'dislerdin' mazmunı payg'ambarlardın' o'miri menen baylanıslı muxammed payg'ambar o'zi tiri waqtında sahabalarına mol du'nyadan alınatug'ınlıg'ın jazıp barıwdı tapsırg'an usıg'an baylanıslı ha'dislerdin' da'slepki nusqaları payda bolg'an geypara sahabalar ha'dislerdi yadqa bilgen eken ha'dislerdi en' birinshilerden toplawshı sahabalardın' qatarına abdulla ibn a'mir ibn anas ali ibn abu ta'lib kiredi qa'nige alımlardın' ko'rsetiwinshe ha'dislerdi toplawda arab hu'kimdarlarının' biri xalıfa omar ibn abula'ziz qolg'a alıptı al en' birishi ha'dis jazıwdı ibn shixab az zahariy jolg'a tu'siripti ha'dis jazıwda u'sh jo'nelis bar eken bunday ha'disler ko'plep ushırasadı ma'selen qırıq ha'dis qırıq namaz ha'distin' en' kerekli dep tabılg'an qırqın o'z aldına toplam etip shıg'arg'an xv a'sirde jasag'an shayır a'bdiraxman ja'miydin' parsı ta'jik tilinde jazılg'an chil ha'dis qırıq ha'dis a'liysher nawayının' tu'rkiy tilinde jazılg'an qırıq ha'dis kitapları solardın' qatarına kiredi ha'wjar da'stu'r qosıqlarının' ishinde belgili orın tutatug'ın qızdın' uzatılıwına baylanıslı aytılatug'ın ha'wjar qosıg'ı ha'wjardı qız u'yinen uzatılıp ketip baratırıp nalısh penen aytqan onın' qasındag'ı qız kelinshekler qosıqtın' qaytarmasına xor menen maqullag'an son'g'ı jıl ishinde ha'wjar aytıw basqa tu'r bolıp toylarda belgili bir ataqlı atqarıwshı ta'repinen atqarılatug'ın bolg'an ha'wjar qosıqları ko'pshilik tu'rkiy xalıqlardın' folklorında orın alg'an geypara mısallar keltiremiz o'z a'kemnin' esigi jupar esik ha'wjar kirsem shıqsam shashamdı sıypar esik ha'wjar qayın atamnın' esigi shen'gel esik ha'wjar kirsem shıqsam shashamdı jular esik ha'wjar qoy su'yedi balasın qozım ay dep ha'wjar hesh na'rseni ko'rmegen bozım ay dep ha'wjar uzatqan qız jılap o'ksip o'ksip ha'wjar qa'ne menin' qızdag'ı nazım ay dep ha'wjar torg'ay su'yer balasın tolg'anım dep ha'wjar tobılg'ının basında qong'anım dep ha'wjar uzatqanda qız jılar o'ksip o'ksip ha'wjar sonda menin' qurayday solg'anım dep ha'wjar ha'zil da'lkek qosıqlar qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' ishinde ha'zil da'lkek qosıqların ushıratamız bul qosıqlar belgili bir waqıyag'a eki adamg'a baylanıslı do'retilip ku'lki tuwdıratug'ın yaki mıyıq tarttıratug'ın bolıp keledi toylarda u'ylenip atırg'an jigittin' jaqın juwıqları bir birinin' u'stinen nama aladı bul qosıqlardın' qattıraq tiyetug'ın jerleri bar merekede ma'lel tuwdırıwı mu'mkin degen menen jeke siyrek bolsada bul qosıqlar ushırasıp otıradı mısalı jol u'stinde targ'ıl mıshıq otırıpsan' ha'wirın' ushıp jıg'ılıp qaldı go'ne tamnın' tiyinde arman shaptın' berman shaptın' aqırında kempir taptıq kempir ko'rsek qustay qattıq kempir yarın' qutlı bolsın ha'zil da'lkekke arnalg'an xalıq qosıqları o'zinin' tematikası boyınsha ha'r qıylı bolıp keliwi mu'mkin og'ada jen'il ku'lki de o'tkir ku'lkide ushırasatug'ını so'zsiz ashıwlanıwlarda bolıp otıradı ha'zil da'lkek qosıqları qaraqalpaqlardın' en' jaqsı ko'retug'ın da'stu'ri sonlıqtan bolsa kerek otırıspalarda ushırasıwlarda toy merekelerde basqılaw ha'zil da'lkek qosıqların aytıw u'rdiske aynalg'an hawa rayı aspanda ne bolıp atırg'anlıg'ı haqqında aytadı hawa rayı degende samal shaqmaq dawıl du'beley jawın burshaq ha'm qar tu'siniledi ku'nnin' energiyası hawa rayına ta'sir ko'rsetedi klimat jıldın' ha'r qıylı waqıtlarında belgili bir territoriyada qanday hawa rayı ku'tiletug'ının ko'rsetedi ha'r qıylı ma'wsimlerde ha'r qıylı azıq awqattan paydalanıladı du'nya boylap hawa rayı stantsiyalarında hawa rayı tu'rleri o'lshenedi o'lshew usılları bular samal tezligi samal bag'darı temperatura hawa basımı ha'm ıg'allıq keleshekte hawa rayı qanday bolıwın anıqlaw ushın adamlar usı o'lshemlerden paydalanadı bul adamlar meteorologlar dep ataladı jaman hawa rayı o'mirdin' ha'm xojalıqtın' buzılıwına sebep bolıwı mu'mkin ol ku'ndelikli turmısqa da jaman ta'sir ko'rsetiwi mu'mkin jaman hawa rayına mısallar haywanlar sistematikası biologiya ilimi o'z ara uqsaslıgı ha'm tuwısqanlıg'ına tiykarlang'an tiykarda organizmlerdi ayırım toparlar taksonlarg'a ajıratıp u'yrenedi haywanlardı taksonlarg'a ajıratıw menen sistematika ilimi shug'ıllanadı haywanlar sistematikasında tiykarg'ı taksonlar tip klass tuqımlas tuwıs ha'm tu'rden ibarat bir tu'rge kiriwshi haywanlardın' du'zilisi ha'm o'mir keshiriw ta'rizi bir birine uqsas bolıp ulıwma arealdı iyeleydi belgili tur ozinin' morfologiyalıq fiziologiyalıq ekologiyalıq ha'm na'sillik qa'siyetleri menen basqa tu'rlerden parq qıladı bir turdin' individleri bir biri menen erkin shag'ılısadı ha'm olardın' a'wladı ko'beygish boladı bir qansha ulıwma belgileri menen bir birine usas bolg'an tu'rler bir tuwısqa tuwıslar tuqımlasqa tuqımlaslar toparlarg'a toparlar bolsa klasslarg'a klasslar tiplerge birlestiriledi ha'zir tip bar haywanatlar du'nyası bir kletkalılar ha'm ko'p kletkalılar genje du'nyalarına ajıratıladı bunnan tısqarı tu'rli taksonlar ushın aralıq taksonlarda kirgizgen olar takson atamasınan aldın ulken yamasa genje sozlerin qosıp isletiledi mısalı genje tip genje tur h t b no'menklatura qag'ıydaları tu'rlerdin' atı binar no'menklaturag'a muwapıq latın imlasında eki atama menen belgilenedi olardan birinshisi tuwıs ataması bas ha'rip penen ekinshisi turdin' atı kishi ha'rip penen jazıladı tu'rler adamlardın' familiyası menen atalatug'ın bolsa er adam familiyasınan keyin i xayal kisi familiyasınan e qosımshası mısalı ivanovi yaki ivanovae dep jazıladı turden joqarı taksonlar ataması tek bir soz benen korsetiledi mısalı diptera insecta h b eger tuwısı belgili biraq tu'ri belgisiz bolsa tuwıstan keyin sp species tu'r dep jazıp qoyıladı tekserilip atırg'an haywan usı tuwısqa kiriwshi barlıq tu'rlerden parq qılsa tuwıs atamasınan keyin sp n species nova taza tu'r belgisi jazıladı jaylasqan kontinenti boyınsha ma'mleketler dizimi ha'm paytaxtları evroaziya kontinent sistemasındag'ı bir kontinent bolıp esaplanadı africa is a continent in the systems with or more continents eurasia is a continent in the continent systems called simply asia in one of them aziya kontinent sistemasındag'ı bir kontinent bolıp esaplanadı evropa kontinent ha'm kontinent sistemalarındag'ı kontinent esaplanadı basqa sistemalarda ol aziya evraziya yamasa evrafraziyanin' bir bo'legi amerika ha'm kontinent systemalarındag'ı kontinent esaplanadı arqa ha'm oraylıq amerika kontinent sistemasindag'ı kontinentler esaplanadı basqa sistemalarda olar amerikanin' bir bo'legi qubla amerika kontinent sistemasındag'ı kontinent esaplandadı basqa sistemalarda ol amerikanin' bir bo'legi whilst australia is a continent in the seven continent systems it is also a part of the region of oceania several terms are in use to describe the region comprising australia and the nations of the pacific ocean the term oceania is usually preferred and this is the term in use by the united nations the term pacific islands generally excludes the islands of new zealand and the continent of australia the indigenous mori of new zealand are a polynesian people historically the region was called australasia although this often meant just australia new zealand and sometimes papua new guinea the term gives special emphasis to australia and is falling out of favour the countries are listed below according to their un classification joqlaw qosıqları ha'm onın' o'zgeshelikleri haqqında birinshi ha'm tujırımlı pikir aytqan n da'wqaraev boldı onın' aytıwınsha qaraqalpaq da'stu'ri boyınsha adam o'lgen jerge erkekler eki bu'yirin tayanıp daladan dawıs shıg'arıp baradı qatınlar u'yge kirgenen son' jılaydı biraz dawıs basılg'annan son' qatınlardın' ishinen birewi a'dette o'lgen adamnın' jaqını qarındası anası yaki o'lgen adamnın' jaqınlarınan birewi o'lgen adamdı aytıp jılaydı qosıqtın' bunday tu'ri qaraqalpaq tilinde joqlaw deydi joqlawdı tek qatınlar aytadı joqlawda o'lgen adamdı maqtaydı onın' islegen islerin minezlerin aytadı biraq jamanlamaydı joqlawdın' o'zine ta'n naması bolıp ol qayg'ılı ırg'aq penen aytıladı ha'r to'rtinshi qatardan keyin ax way wayy ay degen zarlanıw qosıladı joqlawdı aytatug'ın belgili adamlar boladı joqlawda ten'ew salıstırıw ko'p gezlesedi a'dette erkek adam jas jigit bolsa qara qusqa bu'rkitke qoshqarg'a narg'a arıslang'a hayal qızlar bolsa perishtege ayg'a ku'nge juldızg'a qundızg'a lashıng'a kepterge ko'girshinge ten'eydi og'ada arttırıp ten'ewler jiye gezlesedi joqlaw geypara waqıtlarda ulıwmalıq barlıq adamlarg'a baylanıslı qayg'ılı uwayımg'a aynalatug'ın waqıyaları boladı ko'p g'ana joqlawlar hayallardın' o'z qostarın joqlawg'a arnalg'an olarda qostarının' sın sımbatın hayran qalarlıq ten'ewler menen beriledi o'z erlerin beglerim dep jılaydı on' jaqqa qurılg'an shımıldıq talqısar menen talıqta sol sıqıllı beglerim keler meken juwıqta esiktin' aldı shoq qamıs ushınan tartsam beri bos sen dunyadan ketkenli kewilimnin' ba'ri bos joqlaw aytılıp atırg'anda qasındag'ılar shu'kir et dep qalg'anları saw bolsın jılama dep tewelle beredi sol waqıtta jılap otırg'an adam mınaday qatarlardı keltiredi qoy dese xalqım qoyayın qoydan da juwas bolayın a'rmanda ketken bawırımdı joqlawsız qalay qıyayın ulıwma alg'anda joqlaw qosıqları adamnın' o'miri u'rp da'stu'r menen teren' baylanısqan xalıqtın' og'ada teren' qayg'ılı mun'ı zarın qamtıytug'ın tirishilik haqqında adamnın' qıyalların tileklerin bildiretug'ın o'z aldına ko'rkemlikke iye xalıqtın' hasıl do'retpelerinen esaplanadı jumbaq ko'rkem awızeki do'retpelerinin' belgili bir janrı bolıp esaplanadı uyqasımlı qatarlardın' ja'rdeminde bir na'rsege usatıw arqalı jasırg'an zattı tabıwdı qoyıw jumbaqlardın' tiykarg'ı mazmunın quraydı jumbaqlar adamlar arasında a'sirese onın' jas buwını balalar arasında ko'p aytılıwı ko'p qollanılıwı menen ayrılıp turadı qaraqalpaq folklorındag'ı jumbaq janrın folklordın' basqa janrları menen shatastırıw kerek emes biz jumbaq degende xalıq ta'repinen do'retilgen bir eki to'rt altı onnan da ko'p qatardan turatug'ın o'z betinshe ko'riniske iye bo'lek aytılıp sheshiwdi talap etetug'ın tayar qa'liplesken tekstke iye u'lkenler ko'binese balalar arasında aytılatug'ın o'z aldına bir janrdı tu'sinemiz jumbaqlar tematikası jag'ınan og'ada bay olardın' bir qatarı ay ku'n haqqında juldızlarg'a arnalg'an mısalı ku'n haqqında aq sandıg'ım ashıldı ishinen jipek shashıldı bir pa'rshe pa'tir a'lemge tatır delinse ay ha'm ku'n tuwralı bir ko'lde eki jayın biri ketse biri tayın degen jumbaqlar do'retilgen al juldızlar jo'ninde tam basına tarı jaydım biz biz biz edik biz mınlag'an qız edik tan' atqansha jayıldıq tan' atqan son' joyıldıq degen jumbaq toqılg'an sonday aq jumbaqlar burınnan son'g'ı o'z mazmunına iye aspan a'lemin qorshap alg'an ta'biyattı haywanat ha'm o'simlikler dunyasın adam ku'n ko'risinin' barlıq ta'replerin u'y ruzgershiligin zatlardın' ha'mmesin o'ndiris quralların o'z qarmag'ına alıp olardın' sır sandıg'ı etip jas a'wladqa olardı sheshiwdi u'yretip baradı jumbaq balalardın' en' su'yikli janrı durısında da jas a'wladtın' g'ana emes al ulıwma adamlardın' oy o'risin oylanıwın oy qortıwın salıstırmalı usıl menen belgili bir logikalıq juwmaqlarg'a kelip ta'miyinleytug'ın ko'rinislerdi tolı sır menen o'zinshe ko'rkem bayanlawdı u'yretetug'ın qaraqalpaq ko'rkem awızeki xalıq do'retpelerinin' en' a'hmiyetli bir tu'ri bolıp esaplanadı kalkulyatsiya xojalıq qarjıların bahalaw ushın haqıyqıy o'zine tu'ser baha tek g'ana ta'miyinlew islep shıg'arıw ha'm satıw protsessleri menen baylanıslı qa'rejetlerdi buxgalteriya esabında ko'rsetiw na'tiyjesinde alınıwı mu'mkin esap kitap tiykarında o'zine tu'ser bahanı anıqlaw bahalaw ha'm kalkulyatsiyalaw buxgalteriya esabının' tiykarg'ı usılı bolıp olarsız buxgalteriya esabının' a'hmiyetli ulıwmalastırıwshı qun o'lshemleri tuwrısındag'ı mag'lıwmatlardı payda etiw mu'mkin emes erkin ekonomikalıq sharayatta ha'r bir xojalıq ju'ritiwshi subekt aktivleri passivleri xojalıq protsessleri ha'm olardın' na'tiyjeleri o'zlerinin' anıq ko'rinisin qun formasında ko'rsetiwi lazım qa'rejetler ha'm islep shıg'arıw na'tiyjeleri salıq bank ha'm basqa kredit mekemeleri ka'rxanalar ha'm de sho'lkemler menen o'z ara qatnasıqlar xızmetler menen esap kitaplar jeke kapital ha'm kapital qoyılmalardın' ha'reketi tek g'ana qun formasında ko'rsetiliwi mu'mkin ha'm tiyisli bahalanıwda talap etedi karl marks nemisshe karl marx may mart nemis filosofı ha'm pul ekonomika ha'm ku'sh siyasat haqqında jazg'an siyasiy oyshıl bolg'an markstin' oyınsha ekonomikada jallanıp islew bolsa barlıq waqıtta klasslar arsında gu'res boladı onın' en' belgili kitabı communist manifesto ol bul kitaptı jılı friedrich engels penen birge jazg'an kitap kommunizm ideaların ha'm maqsetlerin belgilep beredi onın' ideaları marksizm dep ataladı onın' en' a'hmiyetli jumısı bul das kapital kitabıdır ol kitaptın' u'sh toplamı u'stinde ko'p jıllar jumıs islegen kitapta kapitalizm haqqında ha'm og'an qarsı pikirler so'z etilgen kitaptag'ı idealar ko'p tartıslarg'a alıp kelgen birewler onı qollap quwatlasa qalg'anları qarsı bolg'an bunın' tiykarg'ı sebebi kitapta ko'rsetilgen idealarg'a iseniwshiler ko'plegen ma'mleketlerdi o'zgertiw maqsetinde sotsiallıq ko'terilislerdı ma'selen oktyabr ko'terilisi baslag'an bul ma'mleketlerde kommunistlik sistema bolg'an ha'm hu'kimet basshıları olarg'a qarsı shıqqanlardı o'ltirgen yamasa qamaqqa alg'an markstin' en' belgili teoriyası materializm ol din moral sotsiallıq jag'day ha'm basqalar ekonomikag'a tiykarlang'anına isengen karl marks jılı germaniyada tuwılg'an biraq onın' ideaları ko'pshilikke jaqpag'anlıg'ı ushın ko'p ko'shiwge ma'jbu'r bolg'an marks uzaq waqıt londonda jasag'an ol jılı sol jerde qaytıs boladı marks qaytıs bolg'annan keyin onın' dostı engels onın' ko'p jumısların aqırına jetkergen karolus magnus latınsha carolus magnus ingl charles the great nem karl der groe goll karel de grote yamasa yanvar awliye rim imperiyasına tiykar salg'an franklar patshası bolg'an franklar mdash nemis xalqının' biri bolıp olardın' u'ylerin reyn da'ryasının' arg'ı shetine rim imperiyasına ıdırap atırg'anlıg'ı sebepli ko'shirgen olar jıllarg'a kelip galliya ha'm reyn da'ryasının' shıg'ısın basqarg'an olar papalıqti ha'm rim katolik dinin qorg'ag'an olardın' patshası kelte pepin o'lgennen keyin onın' balaları karolus magnus ha'm karloman patshalıqtı bo'lisiwi kerek bolg'an olar onı eki bo'limge bo'lgen yarımı karolus magnus ushın ha'm ekinshi yarımı karloman ushın karloman jılı dekabrde qaytıs bolg'an ha'm ullı karl pu'tkil frank patshalıg'ının' basshısına aylang'an ol jıldan baslap franklardın' patshası ha'm jıldan baslap lombardlardın' patshası bolg'an ol leo iii papası ta'repinen jılı christmas ku'ni taqtqa otırg'ızılg'an ha'm a'wliye rim imperiyasın basqarıp baslag'an ko'plegen urıslardan keyin ol o'z imeriyasın batıs evropa boylap jayıwg'a erisken charles patshalıg'ı da'wirinde barlıq waqıt urısqan ol o'zinin' joyeuse dep atalg'an qılıshın qatnasqan otız jıl urısta ha'm gu'reste qollang'anlıg'ı menen belgili ol aqırında rim imperatorı oktavian avgust onnan jıl aldın erise almag'an jetiskenlik yag'nıy saksonlardı basıp alıwg'a erisedi ol saksonlardı sonday aq katolik dinine qaratıwg'a miyassar boladı ol xalqı bilim beriw ushın ko'plegen mekteplerdi salg'an ullı karl jılı qaytıs boladı patshalıq onın' jalg'ız balası lyudovik i ge qaladı ken'esbay raxmanov shayır jazıwshı dramaturg ha'm jurnalist ken'esbay raxmanov jılı sentyabrde kegeyli rayonının' jalpaq jap awıl ken'esinde tuwılg'an o'z awılındag'ı orta mektepti pitkerip eki jıl awıl xojalıg'ında jumıs isleydi jılı ha'zirgi a'jiniyaz atındag'ı pedinstitutqa oqıwg'a tu'sedi jılı institutı pitkergen son' qaraqalpaqstan radiotelevideniesinde da'slep redaktor u'lken redaktor son' bas redaktor bolıp isleydi jıldan baslap s xojaniyazov atındag'ı jas tamashago'yler teatrının a'debiy bo'liminin' baslıg'ı boladı jılları a'miwda'rya jurnalının' poeziya bo'liminin' baslıg'ı son'ıraq no'kis teleradio orayı direktorının' orınbasarı qaraqalpaqstan jazıwshılar awqamının' korkem a'debiyattı na'siyatlaw byurosının' direktorı boldı onın' en' da'slepki qosıg'ı tawıq jılı jetkinshek gazetasında ja'riyalandı jıldan jazıwshılar awqamının' ag'zası k raxmanov lirik shayır shayırdın' bult ha'm quyash jambasqala sen haqqında qosıq ba'ha'r ha'm g'arrılar tan' ashıg'ı qardag'ı iz sho'l da'stanı jasasın paraxatshılıq tazadan kelgen oqıwshı poemaları bar k raxmanovtın' ayralıq qosıg'ı no'ser o'mir ha'm o'lim aqıbet sıyaqlı prozalıq shıg'armaları bar texnikumdı pitkergennen keyin elmurat kolxozda agronom bolıp isleydi tillaxan awıldag'i mektepte baslawısh klasstın' mug'allimi boladı olar ju'da' sıylasıqlı boladı balaları erjetip o'z aldına shan'araq ko'teredi son'g'ı waqıtları tillaxannın' o'zine den sawlıg'ı to'menlep baratırg'anday seziledi awqatqa ishteyi bolmaydı jazılmastay awırıwg'a tap boldım ba dep tillaxan rayon orayındag'ı emlewxananın' shıpakerine barıp korinedi ha'm onın' ken'esi menen tekseriwden o'tedi tekseriw juwmag'ında keseli anıqlanadı no'kistegi onkologiyalıq emlewxanag'a jiberiledi tillaxandı ko'zden o'tkerip bolg'an emlewxananın bo'lim baslıg'ı meditsina ilimlerinin' kandidatı tilewbay saparovich onda hesh bir awırıwdın' joqlıg'ın aytadı tilewbay tun'g'ısh perzenti edi bunın' anıg'ına jetse de onın o'zine de basqag'a da bildirmeydi tillaxan ekinshi ret shıpakerge ko'rineyin dep onın' u'yin barg'anında mashina avariyasınan qaytıs bolg'an tilewbay keshe jerlengen eken suwıq xabardı topa torıstan esitken tillaxan ishke kire almay aq haldan ketip qulap tun'g'ısh perzentinin' bosag'asında ma'ngige ko'z jumadı awılda orta mektepti pitkerip shıqqan qurbaniyaz no'kiske kelip kiriw imtixanların tapsırıp institutqa kiredi a'kesinin' uyg'arıwı menen quda tu'sip atastırg'an qızı xanım da onın ma'sla'hati menen institutqa kiredi skripka boyınsha biletug'ın bolg'nalıqtan institut basshıları ha'weskerler do'geregin sholkemlestiriwdi qurbaniyazg'a tapsırg'an talantlılardı tabıw qıyın boladı bir ku'ni koridorda baratırg'an qurbaniyaz auditoriyalardan birinde qosıq aytqan qızdın' hawazın esitedi qosıqtı aytqan u'shinshi kurstın' studentkası altınay yusupova eken qurbaniyaz onın' menen gezlesip qansha jalınıp u'gitlegen menen jan'ag'ı aytqan qosıg'ın qaytıp aytpaydı ha'weskerler do'geregine de qatnaspaydı aqırında altınay oqıwın taslap awılına ketip qaladı qurbaniyazdı onın ushın ayıplaydı oqıwdan shıg'aradı qurbaniyazdın' tabanlılıq penen islewinin' na'tiyjesinde ba'ri anıqlanadı fakultet dekanı ja'limbetov hayalın taslap altınaydı hayallıqqa almaqshı boladı ol jumıstan alınadı qurbaniyaz da altınay da qaytadan oqıwın dawam etedi xanım qurbaniyaz benen altınaydın baylanısı bar dep gu'manlanıp basqa jigitke turmısqa shıg'ıp ketedi altınay qurbaniyazg'a o'zinin' o'tmishin aytıp beredi da'wirxan menen altınay bir mektepte oqıydı ol onnan bir klass joqarı edi ekewi bir birin su'yip qaladı biraq urıs bulardın' baxtına kesent etedi da'wirxan a'skerlikke ketip qa'ytıp kelmeydi altınaydın aytqan qosıg'ı o'zinin' su'yiklisi da'wirxang'a arnalıp sag'ınısh ayralıq azabı qıynag'na waqta eriksiz esine tu'sedi biraq ko'pshiliktin aldında aytıp ko'rmegen da'wirxan jas shayır mektepte oqıp ju'rgen jılları qosıqları gazetalarda ja'riyalang'an da'wirxannın a'skerlikke ketip baratırg'anda berip ketken qol jazbaların ha'm su'wretin altınay ele saqlap ju'r eken sonı qurbaniyaz jazıwshılar ma'kemesine aparıp tapsıradı da'wirxannın qosıqları su'wreti menen a'debiy jurnalda basılıp shıg'adı qurbaniyaz benen altınaydın' qatnasının' izi muhabbatqa aylanadı ham ekewi qosıladı k raxmanovtın' kelin o du'nyag'a mira't eglengen ba'ha'r tog'ız ton'qıldaq bir shin'kildek jaralı ju'rekler laqqılar emlewxanada injıqtın muhabbatı sıyaqlı pesaları bar og'an kelin o du'nyag'a mira't pesaları ushın berdaq atındag'ı ma'mleketlik sıylıq berildi quwanadı a'dep olar kelininin' qılıqların ersi ko'redi ulbiyke kempir ayrım o'sekshilerdin' so'zine erip kelinine urısadı zarımbet kolxozda agronom ayshaxan sport bo'limin basqaradı bir ku'nleri ayshaxannın' a'kesi sabır axmetovich u'yine keledi darımbet g'arrı o'zinin' qudası menen tanısıp quwanadı urısta mayor sabır axmetov komandirlik etken rotada kishi serjant narımbet a'skeriy xızmette boladı anası zıyada kelip bizin' qızdı ne qıldın' almasan' bir juwabın ber deydi g'arrıbay gu'misayg'a u'ylenbeytug'ının aytadı kempir ketkennen keyin ayjamal rısgu'l degen qızlar g'arrıbaydı izlep keledi olar da og'an qosılıwg'a ta'medar bolıp ju'rgen eken sebebi a'kesinin' ma'jbu'rlewi menen olardı da ayttırıp barg'an edi unatpaytug'ın tu's bildirgen g'arrıbay olardı da u'yine qaytaradı ko'p tolg'aqtan keyin qızıl sıyır buzaw tuwadı usı waqıtları qudıyar g'arrı aysholpan degen qızdı ertip keledi ol usı awılg'a jaqında kelegn mal da'rigeri eken sıyırdın' aman saw bosang'anın bilgen qudıyar g'arrı da aysholpan da quwanadı birinshi ko'riwden aq g'arrıbay menen aysholpan bir biri menen til tabısıp so'ylesip kete beredi muhabbattın' ne ekenin usı waqıtqa deyin bilmey ju'rgen g'arrıbay usı qız mende muhabbat payda qıldı aysholpansız endi jasay almayman deydi aysholpan da onı unatıp ekewi turmıs quradı g'arrıbaydın' quwanıshının' u'stine quwanısh qosıladı onın' konkursqa jibergen awıl qurılısı boyınsha joybarı birinshi orıng'a ha'm aqshalay sıylıqqa miyasar boladı shayır prozaik ha'm dramaturg k raxmanov qaraqalpaq a'debiyatında o'lmes shıg'armalar jaratıp onın rawajlanıwında salmaqlı u'les qostı klimat bul belgili bir territoriyada uzaq waqıt dawamındag'ı ortasha hawa rayı klimat atmosferanın' boljawg'a bolatug'ın uzaq waqıtlıq jag'dayı og'an taw da'rya jer sharının' jaylasıwı plato sho'listanlıq basım ha'm tag'ı basqa fizikalıq belgiler ta'sir ko'rsetedi hawa rayı ha'm klimattın' tiykarg'ı elementleri temperatura hawa basımı samal jawın shashın ıg'allıq ha'm ku'n nurı bular adamlar hawa rayı ha'm klimat sharayatların su'wretlewine ja'rdem beredi jaylasqan ornına qarap klimat qurg'aq suwıq tundra tropikalıq ekvatorlıq jer orta ten'izi klimatı savanna dep atalıwı mu'mkin subarktikalıq klimatqa iye regionlar uzaq a'dette ju'da' suwıq qıs ha'm qisqa jıllı jazı menen xarakterlenedi ortasha klimat to'rt ma'wsimge iye ortasha klimatqa iye ma'mleketler tu'rkiya ha'm evropa ma'mleketlerinin' ko'pshiligi qurg'aq klimat bul sho'listanlıqtag'ı sıyaqlı ıssı klimat ol jerde tek bir yamasa eki ma'wsim boladı ma'selen saudi arabiyası ha'm afrika ma'mleketlerinin' ko'pshiligi jer orta ten'izi klimatında a'dette jaz ıssı ha'm qurg'aq qıs suwıq ha'm ıg'al boladı savanna klimatı a'dette tropikalıq ıg'al ha'm qurg'aq boladı kommunikatsiya bul pikir ha'm mag'lıwmattı jetkerip beriw ha'reketi kommunikatsiyanın' ulıwma tu'rleri to'menegishe doslar menen so'ylesiw kitap oqıw yamasa unatqan adamın'dı qushaqlawlar baylanıstın' a'piwayı tu'rleri bolıp esaplanadı telefonlar qon'ıraw etiw kompyuterler internet ha'm elektron xat radio ha'm televidenieler texnologiyadan ja'rdeminde baylanıs jasawg'a mısal bola aladı ta'biyiy baylanıs degende haywanlardın' bir biri menen baylanıs jasawı tu'siniledi olar bir birine o'zlerinin' qay jerde ekenligin eger joytılıp qalg'an bolsa jıllı jerlerge ko'shiw waqtı bolg'anlıg'ın qa'wipli jag'daylardın' jaqınlıg'ın yamasa ananin' balasın shaqırıwın aytıwı mu'mkin haywanlar bir birine tek g'ana belgi bermesten olar o'zlerinin' territoriyasında bul jerler olarg'a tiyisli ekenligin basqa haywanlarg'a bildiriw ushın belgiler qaldıradı a'dette topar basshısı basshı ekenin bildiriw ushın belgi qaldıradı kontinent yamasa materik bul jer ju'zindegi birlesken u'lken jer maydanları materiklerdin' sanı ma'selesinde adamlar ele bir anıq sheshimge kelmegen bazı birewlerdin' pikiri boyınsha ha'zirgi waqıtta jeti materik bar okeaniya bul avstraliya jan'a zellandiya ha'm tınısh okeanı atawların o'z ishine alatug'ın region geybir adamlardın' aytıwınsha okeaniya materik emes biraq a'dette materik sıpatında qaraladı basqa bir topar adamlardın' isenimi boyınsha ol materik ha'm avstraliya bul materiktin' bir bo'legi geybir adamlar arqa amerika ha'm qubla amarikalardı bir materik dep esaplaydı birewler evropa ha'm azianı evraziya dep atalg'an materiktin' bo'limleri esaplaydı evrazia ha'm afrika evrafraziya materigin quraydı dep esaplawshılar ha'm tabıladı britaniya adamları kontinent yamasa kontinentlik haqqında so'yleskeninde ko'binese olar evropanı na'zerde tutadı bul ma'ni aldıng'ıday ko'p qollanılmaydı biraq elege shekem kontinent azangı awqatı sırlı djemli bulochkalar pisirilgen inglis azang'ı awqatı sıyaqlı ibaralarda ushırawı mu'mkin kriminologiya ataması latınsha krimen jınayat grekshe logos ta'liymat so'zlerinin' birikpesinen turıp jınayat haqqında ta'liymat degendi an'latadı kriminologiya jınayatshılıqtı jınayatshının' shaxsın jınayatshılıqtın' sebep ha'm sha'rayatın onın' aldın alıwdın' metod ha'm usılların ilimnin' ulıwma metodologiyası sıpatında dialektikalıq ko'z qarastan izertleytug'ın ja'miyetlik huqıqıy teoriyalıq a'meliy ilim kriminologiya tu'sinigin ha'm ta'biyatın ja'miyetlik yuridikalıq yaki ta'biy pa'n sıpatında ta'n alıw mashqalası shet el kriminologiyasında elege shekem tartıslı kriminologiyanın' anglosaksoniyalıq sisteması onı sotsiologiyanın' bir tarawı dep esaplap sotsiologiyalıq kolledjlerde o'tedi frantsiya iliminde kriminologiyanın' klinikalıq ta'repine psixologiyalıq psixiatriyalıq anomaliya ta'repine germaniyada eki ag'ım biologiyalıq ha'm sotsiologiyalıq ha'reket etedi kriminologiya iliminin' obekti predmetinen ken' bolıp jınayatshılıqtı onın' aldın alıw ma'selelerin sheshiw menen baylanıslı barlıq ja'miyetlik qatnasıqlardı o'z ishine aladı ekonomikalıq ja'miyetlik siyasiy ideologiyalıq ma'deniy diniy ha'm basqa da qatnasıqlar predmeti jınayatshılıq jınayatshılıqtın' sebebi ha'm sha'rayatı jınayatshının' shaxsı ha'm jınayattın' aldın alıw sharalarınan ibarat kriminologiya tek huqıqıy emes al ja'miyetlik huqıqıy pa'n ha'rekettin' jınayat ekenligin jınayat huqıqı belgilesede jınayat sebepleri ja'miyetshilikten kelip shıqqanı ushın kriminologiya sol ja'miyetlik qatnasıqlardın' jınayattı keltirip shıg'arıwshı sebeplerin u'yrenedi jınayat huqıqı menen baylanısı kriminologiya izertleytug'ın jınayat ha'm onı islegen shaxs jınayat huqıqınan alınadı ja'miyetke qa'wipli ha'reket jınayat dep ta'n alıng'annan keyin g'ana kriminologiya ushın jol ashıladı jınayat huqıqı ha'reketti jınayat dep belgilep beredi kriminologiya jınayat huqıqına nızam shıg'arıwshı uyımlarg'a jınayatshılıqtın' jag'dayı strukturası dinamikası onın' aldın alıw sharaları haqqında mag'lumatlar ja'miyetke qa'wipli ha'reketlerdin' keleshegine boljawlar beredi qaysı jınayatlardın' ja'miyetke qa'wipliligi asadı qaysısı kemeyip baratırg'anın boljaydı jınayattın' aldın alıw onın' kelip shıg'ıw sebeplerin ha'm sha'rayatın joq qılıw jolları u'yrenedi ha'm huqıq qorg'aw uyımlarına usınıslar beredi kriminalistika menen baylanıslılıg'ı sonda kriminalistika jınayatlardı islew sha'rayat ha'm sebepleri haqqında haqıqıy mag'lıwmatlardı jınayat islew jag'dayların tipologiyalıq xarakteristikasın jınayatshılıqtın' ha'reket etiw usılların h t b keltirip baradı usının' menen nızam qorg'aytug'ın ja'miyetlik qatnasıqlar qa'wipsizligin ha'm qorg'alıwın ta'miyinlew jınayat islewdi qıyınlastırıw arqalı jınayatshılıqqa qarsı gu'resiwge ja'rdem beredi kriminologiya kriminogen jag'daydan kelip shıg'ıp jınayatshılıqtın' strukturasın ha'm dinamikasın ko'rsetiwshi mag'lıwmatlarg'a tiykarlanıp olardın' tiykarg'ı bag'darların islep shıg'ıwdın' jolların jınayatshılıqtın' aldın alıw sharalarının' quramalı bo'legine kirgizip bul sharalardın' aldın alıwda qanday na'tiyje berip atırg'anın ko'rsetip beredi ku'lkili so'zler xalıq awzınan jıynaw ha'm baspa so'zde ja'riyalaw qaraqalpaq folklorının' basqa janrlarına qarag'anda son'ıraq qolg'a alındı usının' na'tiyjesinde jıllardın' basında ku'lkili so'zler boyınsha biraz materiallar jıynaldı jılı birinshi iret q maqsetov n kamalov q mambetnazarovlar ta'repinen qaraqalpaq xalıq do'retpeleri ha'm anekdotlar degen kitap basıldı usı kitapta xoja nasreddin o'mirbek atına baylanıslı ko'plegen anekdotlar berilgen anekdottı o'z aldına janr retinde qaraw n a baskakovtan baslansa ol haqqında qısqa pikir ju'ritiw q mambetnazarovtın' erteklerge baylanıslı izertlewinde ko'rinedi jılı yu paxratdinovtın' o'mirbek laqqı ha'm yumor satira ma'selesine kitabında o'mirbektin' ko'p g'ana tallaw islegeni ha'm olardın' ideyalıq ha'm ko'rkemlik o'zgesheliklerine durıs baha berilgen ku'lki so'zler bular belgili bir qısqa syujetke qurılg'an aytılg'anda ku'lki tuwdıratug'ın u'lken ko'lemli bolg'an awızeki prozalıq do'retpeler ku'lkili so'zlerdin' mazmunı og'ada bay olar ku'n ko'ristin' adam turmısının' ha'mme jaqları boyınsha da aytıla beriwi mu'mkin unamlı qubılıslar waqıyalar haqqında da ku'lkili so'zler do'retilgen ha'r bir xalıqta ku'lkili so'zler belgili bir adamlardın' atına baylanıslı aytılıp sonı qaharman qılıp aytıw da'stu'r bolıp ketken al qaraqalpaqlardın' ku'lkili so'zleri xoja nasraddin aldar ko'se atlarına baylanıslı aytılsa da bizin xalqımızdın ku'lkili so'zinin' tiykarg'ı qaharmanı o'mirbek laqqı bolıp esaplanadı laqqı dep ku'lkili so'z aytatug'ın adamlardı o'z so'zi menen ku'ldiretug'ın basqıshıl so'z basqısının' ustasın sheberin aytadı o'mirbek laqqı haqıyqatında da xix a'sirdin' ekinshi yarımında shımbay do'gereginde jasag'an adam ataqlı biy erejep tentektin' zamanlası o'z da'wirinde aq ushırma so'z aytıw boyınsha atı hawazı pu'tkil elimizge jayılg'an ko'rkem so'z jarıstırıwda aldına adam salmag'an kisi bolg'an mısal tabag'ımdı taba almay ju'rmen ku'lkili so'zin alayıq onda o'mirbektin' bala waqtında qon'sıg'a bir tabaq duwrama alıp shıqqanı shıqqan jerde to'gip alg'anı ga'p bolıp mınaday juwmaqlap ku'lki so'z beriledi bunı esiteken kempiri to'ktin'be qırshın dep baqırıptı sonda o'mirbek yag'aw apa tabag'ımdı taba almay ju'rmen depti joqarıdag'ı ku'lkili so'zlerdin' o'mirbektin' oylap tapqıshlıg'ı danalıg'ı en' qıyın jag'dayda da onnan jol tawıp shıg'atug'ınlıg'ı ko'rkem so'zge asa uqıplılıg'ı adamlardı ha'tte esheyin ha'reketleri menen de ku'ldire alatug'ınlıg'ı ko'rinip turadı o'mirbektin' ku'lkili so'zleri adamlarg'a ku'lkili la'zzet bag'ıshlaydı ku'nxoja ibrayım ulı qaraqalpaqlardın' xorezmge kelip qonıslang'annan keyingi birinshi shayırı baqsısı xalıq ma'pin jırlawshı klassik shayırı bolıp tabıladı kunxojanın' o'mirbayanı haqqındag'ı mag'lıwmatlar onın' jarımadım jaylawım qosıqlarında beriledi shayırdın' jasag'an qaraqalpaqstanın' arqa ta'repi taxtako'pir rayonı aymag'ı aral ten'izinin' boyları teris to'be uzın qayır erjan ataw toqtas mantıq boylarında bolg'an kunxoja da'slep moynaqta jan'adarya boyındag'ı mektep meshitte oqıp sawat ashıp son' qaraqum iyshan mediresesinde o'z bilimin jetistiredi medresede ol diniy bilimler menen qatar ta'biyattı du'nyauıy ilimler menende shug'ıllanadı ja'ne de xoja axmet yassawiy sulayman baqırg'aniy suwpi allayar nawayı fizuliy bedil maqtumqulı miynetleri menende tanısadı kunxoja jetilik ha'm joqshılıqqa qaramastan medresede oqıwın dawam etip onı pitkeredi keyin o'zinin' awılında ustazlıq etip balalardı oqıtadı mektep sho'lkemlestiredi o'zi baqsıshılıqtı ha'm qıssaxanlıqtı uyrenedi xalıq aldında ko'rkem shıg'armalardı oqıp ha'm duwtar menen berip ju'redi duwtardı da jaqsı shertetug'ın sazende boladı tariyxıy mag'lıwmatlar boyınsha madreyim muxammed raxim xan jıllarda allaqulı xan jıllarda mademin muxammed amin xan jıllarda xiywag'a xanlıq etken shayır usı xanlardın' ba'rinde ko'rgen kunxoja o'mir su'rgen jıllarda qaraqalpaq xalqı siyasiy ma'deniy ekonomikalıq jaqtan awır jag'daylarda jasadı ku'nxoja aydos biy ernazar biy baslag'an xalıq azatlıq ko'terislerdin' ba'rinin' de qatnasıwshı ha'm birden bir ideologı bolg'an ko'terilis jen'iliske ushrag'anda shayır kel kel xoja o'zine kel aydos biy keshti a'lemnene xojam sag'an ne boldı sıyaqlı shıg'armaların jazdı ha'm xalıqtın' ruwxın ko'terdi kunxojanın' jıllardag'ı ernazar alako'z baslag'an xalıq azatlıq ko'terilislerin belsendilerinen biri bolg'anlıg'ın berdaq shayırda bılay tastıyıqlaydı ernazardın' zamanında kunxoja o'tti ku'nxoja o'zinen burıng'ı o'tken alım ulama shayır adamlardı ju'da' qa'dirlegen olardı zıyarat etip turg'an ma'selen xoja axmet yassawiy ha'm ha'kim ata sulayman baqırg'aniy a'wliyelerine barıp zıyarat etken olardın' shıg'armaların qa'sterlep u'yrengen ku'nxoja mudamı allag'a sıyınıp jasag'an islam dini boyınsha ko'p na'rselerdi bilgen ulama adam bolg'an kunxoja qazaq xalqının' arasına barıp aqto'be a'trapındag'ı awıllarda mektep ashıp qazaq balaların oqıtqan qazaq xalqı arasında ag'artıwshılıq jumısların alıp barg'an qazaq xalqı ku'nxojanı teren' hu'rmetlegen ku'nxoja xorezmde turkmen xalqı arasında qızıl orda xalqı arasında bolıp ko'p jerlerdi ellerdi ko'redi ilim uyretiwge ayrıqsha kewil bo'ledi qazaq xalqının' klassik shayırı sherniyaz jarılg'as ulı menen tu'sedi quderi aqın menen de aytısadı xiywanın' xanı mademin xan shayır sazende baqsı qıssaxan adamlardı jıynap talantlılardı sınaqtan o'tkeredi xan saltanatın maqtatıw ushın jumıs sho'lkemlestiredi usıg'an ku'nxojada shaqırtıladı sonda ol o'zinin' belgili umıtpaspan tu'ye ekensen' qosıqların do'retedi tu'ye ekensen' qosıg'ın jazıwda sherniyaz aqınnın' shıg'armalarınan u'lgi aladı ku'nxoja shıg'armaları berdaq g'arg'abay uli a'jiniyaz qosibay uli ordıq oraq shaptıq otın qazdıq jap terdik masaq iynimizge saldıq qap jas o'mirde gu'ldey solıp boldıq sap bul ju'risten endi bizge ku'n qayda oraq orıp o'mir boyı boldıq qul islesek te alalmadıq qarapul ne jananlar bayı o'lip qaldı tul endi bug'an jaynap jasnar ku'n qayda ku'ni tu'ni ordıq pishen salını gu'zdin' ku'ni jıydıq pisken tarını o'mirinshe bir toymag'an qarını ash jalan'ash biz sorlıg'a ku'n qayda salıq salıp usı ha'lge ha'r dayım salıg'ın salıwg'a biz boldıq qayım bir jurtım bul waqta boldı uwayım bul ju'risten endi bizge ku'n qayda iyinge tartarlıq ja'ne joq kiyim ha'm de ag'ayin joq qa'wender beyim ko'silip jatarg'a ja'ne joq u'yim bul ju'risten endi bizge ku'n qayda tapqanımız jetpey qara tengege awıstırıp kiyim alıp kiyerge ha'm bazarlıq qatar qurbı jen'gege alıp barar endi bizge hal qayda ashıg'ım bar edi talmaday boyı qatarınan artıq aqıl ha'm oyı bolar dep quwang'an jaqsılıq toyı jiyemurat ko'retug'ın ku'n qayda leonard euler aytılıwı leonard oiler aprel sentyabr shveytsariya matematigi ha'm fizigi ol o'mirinin' ko'p bo'legin rossiya ha'm germaniyada o'tkergen euler differentsiyal esaplawlar ha'm topologiya sıyaqlı tarawlarda a'hmiyetli ashılıwlar jasag'an ol bu'gingi ku'ni matematikada qollanılıp atırg'an ko'plegen so'zlerdi kiritken ol matematikalıq funktsiya tu'sinigin kiritken ol o'zinin' mexanika optika ha'm astronomiyadag'ı jumısları menen de belgili euler a'sirdin' en' a'hmiyetli ha'm barlıq da'wirdin' en' ullı matematiklerinin' biri esaplanadı ja'nede ol en' ko'p jazg'an matematiklerdin' biri onın' jumıslarının' toplamı tomdı quraydı matematik pierre simon laplace aytqan eulerdi oqın' ol bizlerdin' ha'mmemiz ushın ustaz euler shveytsariyanın' franklıq pul birliginin' altınshı seriyasında ha'm ko'plegen shvetsiya germaniya ha'm rossiya pochta markalarında sa'wlelengen euler asteroidi onın' hu'rmetine atalg'an leonardo da vinci aytılıwı leonardo da vinchi aprel may italiyanın' florentsiya qalasında tuwılg'an italiyalı su'wretshi skulptor qurılısshı do'retiwshi ha'm injener leonardonın' en' ataqlı su'wretleri the last supper ha'm mona lisa leonardo da vinci su'wretshiliktin' jan'a stilin jaratqan onın' da'wirinin' su'wretshileri a'dette su'wrettin' artqı ko'rinisi sıpatında aq ren'nen paydalang'an bul tiykarg'ı obektte u'sh o'lshemli effekt payda eter edi ol sonın' menen birge ko'p sayalı bolg'an qaran'g'ı stilde su'wretler do'retiwi menen belgili bolg'an leonardo da vinci joqarı renessans da'wiri su'wretshilerinin biri bolg'an onın' realistlik suwretlerge qızıg'ıwshılıg'ı u'lken bolg'anı sonshelli ol adam denesi qalay islep turg'anlıg'ın ko'riw ushın deneni jarıp ko'rgen to'mendegi renessans dawirinin' su'wretshilerinin' da vinci menen baylanısı bolg'an ha'zirgi da'wirde derlik barlıq ma'mleketlerde o'z puqaraları ha'm sırt elliklerge de kiriw ha'm shıg'ıwdın' ruxsat etilgen ta'rtibi bar ol bazda bir qansha xalıqaralıq huqıqqa muwapıq ra'wishte a'piwayılastırılg'an ma'mleket aymag'ına kiriw ha'm shıg'ıw ruxsat etiw ta'rtibi ma'mleketke kiriw ha'm shıg'ıw waqtında o'z puqarası ha'mde sırt el puqarasın bul boyınsha sheklew mu'mkinligin de na'zerde tutadı xalıqaralıq huqıqıy tarawda ma'mlekettin' o'z puqarası menen sırt el puqarasın ma'mleket aymag'ına kiriw ha'm shıg'ıw ta'rtibinde u'lken o'zgeshelikler bar bunday qag'ıydalar ishki ma'mleket huqıqında ba'rha'ma o'z sheshimin tappaydı ma'mleketlerdin' sırtqı baylanısları salasında usı qag'ıydalar xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma moyınlang'an printsipleri menen belgilenedi eger sırt el puqarası basqa ma'mleket aymag'ınan shıg'ıp ketiw niyeti menen mu'ra'jat etse tiyisli ma'mleketlik organlar onın' arzasın qarap shıg'ıwı sha'rt eger usı shaxstın' isi sudta qarap atırg'an yaki tergew alıp barılıp atırg'an yamasa sırt ellik puqaralıg'ına tiyisli bolg'an mmleket penen urıs jag'dayında bolsa sırt el puqarasına ma'mleket aymag'ınan shıg'ıp ketiwge unamsız juwap beriw keshirimli sebep sıpatında ta'n alınıwı mu'mkin eger siyasiy baspana beriw tiykarları ma'mlekettin' milliy nızamshılıg'ınan kelip shıg'atug'ın bolsa ma'mleketlerdin' belgili topardag'ı shaxslarg'a bunday baspana beriliw minneti bolsa xalıqaralıq huqıq normaları sha'rtnama printsipleri ha'm a'det normaları da belgilengen ma'mleketlik shegaralardın tiykarg'ı wazıypası ma'mleketlik aymaq ko'lemin belgilewden ibarat ma'mleketlik shegara belgili sızıq ha'm usı sızıq arqalı o'tken vertikal tegislik bolıp tabıladı ma'mleket aymag'ı qurg'aqlıq suw ha'm hawa shegaraları kibi tu'rlerden ibarat qurg'aqlıqtag'ı shegaralar qon'sı ma'mleketler menen sha'rtnama tiykarında ornatıladı a'dette usı shegaralardın' relefi tawlar da'ryalar ha'm basqa arnawlı belgilerdi esapqa alg'an halda o'tkiziledi ha'm orfografiyalıq shegaralar dep ataladı ayrım shegaralar eki noqattı bir birine baylanıstırıp tuwrı sızıq arqalı geometriyalıq shegaralar sonday aq meredian yaki paralellar arqalı astronomiyalıq shegaralar da o'tkiziledi suw shegaraları da'rya ko'l ten'iz ha'm basqa suw hawızları arqalı o'tetug'ın shegara tu'rlerine bo'linedi da'ryalarda shegaralar qurg'aqlıq boyı ma'mleketlerinin' o'z ara kelisiwi tiykarında ornatıladı keme qatnaytug'ın da'ryalarda talvega boylap da'ryanın' en' teren' jeri arqalı yaki bas farvater keme jolı ortasınan keme qatnamaytug'ın da'ryalarda da'rya ortasınan ko'llerde ha'm basqa suw hawızlarında ma'mleket shegarası arqalı bir birine baylanıstırıw menen ornatıladı ma'mlekettin' ten'iz shegaraları onın' aymaqlıq ten'izinin' sırtqı shegaraları yaki shegaralas yaki qarama qarsı jaylasqan ma'mleketlerdin' aymaqlıq ten'izleri shegarasın belgilewshi sızıqlar esaplanadı aymaqlıq ten'izdin' sırtqı shegaraları qurg'aqlıq boyı ma'mleketinin' nızam hu'jjetleri menen xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma ta'n alıng'an printsip ha'm normalarına muwapıq ornatıladı jılı qabıl etilgen ten'iz huqıqı boyınsha bmsh konventsiyasına ko're ha'r bir ma'mleket o'zinin' aymaqlıq ten'izi ken'isligin ten'iz milyasınan aspag'an da'rejede belgilew huqıqına iye ma'mleket hawa maydanının' ha'm biyiklik shegaraları ma'mleket aymag'ının' hawa shegaraları esaplanadı ma'mleketlik shegaralardın' qurg'aqlıq ha'm suw sızıqları boyınsha o'tetug'ın vertikal tegislik hawa maydanının' en shegaraların quraydı ha'zirgi da'wirde ma'mlekettin' qurg'aqlıq ha'm ten'iz shegaraları qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq shegaralas ma'mleketler arasında du'ziletug'ın sha'rtnamalar tiykarında ornatıladı qurg'aqlıq shegaraları sızıqlarının' o'tkiziliwi xalıqaralıq sha'rtnamada izbe iz ko'rsetiledi ha'm kartag'a tu'siriledi ma'mleketlik shegaralardı sha'rtnama tiykarında bunday anıqlaw protsessi delimitatsiya dep ataladı qurg'aqlıq shegaraları sızıqların anıqlaw ushın shegaralas ma'mleketler qospa komissiya du'zedi usı komissiya orınlarda shegara sızıqların arnawlı shegara belgilerin demarkatsiya ornatıw arqalı belgileydi qon'sı ma'mleketler shegaralar qol qatılmaslıg'ın ta'miyinlew ushın sha'rtnama ta'rtibinde o'z ara shegaralardın' ma'lim ta'rtibin belgileydi usı sha'rtnama ta'replerge shegara sızıqların lazım ta'rtipte saqlap turıw boyınsha huqıq ha'm minnetler ju'kleydi ha'm sonday aq onı kesip o'tiwdin' tiyisli ta'rtibin belgileydi shegaralar ta'rtibin belgilew haqqındag'ı sha'rtnamalar a'dette orınlarda shegara sızıqlarının' kelip shıg'ıwı ha'm olardı belgilew shegara belgilerin saqlap turıw shegaralardı tekseriw boyınsha qosımsha komissiyalar haqqındag'ı shegara suwlarınan shegaralardı kesip o'tiwshi temir jol ha'm avtomobil jollarınan paydalanıw ta'rtibi sonday aq aw tog'ay ha'm awıl xojalıg'ı ja'ne ma'mleketlik shegaralarına jaqın jerlerde taw islerin iske asırıw haqqındag'ı qag'ıydalardı o'z ishine aladı ha'r qıylı shegara dawların o'z waqtında ta'repler kelisimi tiykarında sheshiw u'lken a'hmiyetke iye xalıqaralıq huqıqta qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq usı dawlardı ta'rtipke salıw maqsetinde shegara komissiyaları institutı du'zilgen ma'mleketlik aymaqtın' shetleri jer maydanı kibi shegaralar menen belgilenedi usı shegaralar ma'mleket aymag'ın qon'sı ma'mleketler aymag'ı yaki onı aymag'ına tiyisli bolmag'an aymaqlardan ajıratıp turadı ma'mlekettin' xalıqaralıq shegaraları dep atalatug'ın bunday shegaralar xalıqaralıq ta'n alıng'an ha'm xalıqaralıq belgilengen bolıwı lazım xalıqaralıq ta'n alıng'an ma'mleketleraralıq shegaralar o'tkiziliwi qon'sı ma'mleketler menen kelisilgen shegaralar bolıp tabıladı ma'mlekettin' xalıqaralıq ta'n alıng'an ha'm belgilengen shegaraları onın' aymag'ın ma'mleketlik aymaq esaplanbag'an aymaqtan da ajıratıp turadı a'dette bul aymaqlıq ten'izdin' sırtqı shegaraları esaplanadı usı shegarlar usı ma'mleket ta'repinen demilitatsiyalang'an ha'm shegara sızıqlarının' o'tkiziliwi basqa ma'mleketler ta'repinen ashıq yaki u'ndemey ta'n alıng'an boladı sebebi bul belgilengen xalıqaralıq huqıqıy talaplarg'a juwap beredi eger ma'mleketler arasındag'ı shegara da'rya shegarası bolsa ha'm onda keme qatnawı a'melge asırılsa shegara sızıqları talvega boyınsha o'tkiziledi da'ryanın' en' teren' bo'leginen yaki bas farvarterdin' ortasınan basqa jag'dayda da'ryanın' ortasınan belgilenedi ulıwma alg'anda qon'sı ma'mleketlerdin' o'z ara kelisiwine muwapıq basqasha ta'rtipte de bolıwı mu'mkin da'rya shegaralarının' huqıqıy ta'rtibi ha'm ma'pli ma'mleketler ta'repinen o'z ara kelisiwi tiykarında belgileniwi mu'mkin ha'zirgi xalıqaralıq huqıqqa muwapıq shegaralardı eki tiykarg'a bola mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları mbbs mag'lıwmatlar bazasın du'ziw olarg'a qosımsha mag'lıwmatlardı kiritiw ha'm bir mag'lıwmatlar bazasınan paydalanıw ushın ayrıqsha mag'lıwmatlar bazalar menen isleytug'ın programmalar za'ru'r boladı bunday programmalar jıyındısı mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları mbbs dep aytıladı basqasha aytqanda mbbs bul ko'p paydalanıwshılar ta'repinen mag'lıwmatlar bazasın jaratıw og'an qosımsha mag'lıwmatlardı kiritiw ha'm mag'lıwmatlar bazasın birgelikte isletiw ushın za'ru'r bolg'an programmalar jıyındısı boladı mbbs nın' tiykarg'ı quramının' bir bo'legi mag'lıwmatlar bolsa basqa bo'legi paydalanıwshılar boladı bulardan basqa hardware texnikalıq ha'm software programmalıq ta'miyinlew mbbs nın' na'tiyjeli islewin ta'miynlewshi quramının' bo'lekleri esaplanadı hardware sırtqı qosımsha qurılmadan tursa programma bo'legi bolsa mag'lıwmatlar bazası menen paydalanıwshı arasındag'ı dialogtı a'melge asıradı mag'lıwmatlar bazasının' du'zilisi u'yreniletug'ın obekttin' mag'lıwmatlarının' ko'rinisi ma'nisi du'zilisi ha'm ko'lemine baylanıslı boladı a'dette paydalanıwshılar to'mendegi kategoriyalarg'a bo'linedi bunda programma du'zgen paydalanıwshı mbbs ushın jazg'an programmag'a juwap beredi sistemalı programma du'ziwshi bolsa pu'tin sistemanın' islewi ushın juwapker esaplanadı mag'lıwmatlar bazası administratorı sistemanın' saqlanıw jag'dayına ha'm isenimliligine juwap beredi manchester yunayted futbol klubı ing manchester united footbal club angliyanın' futbol klubı esaplanadı manchester qalasındag'ı old trafford stadionında jaylasqan du'nyadag'ı en' ataqlı futbol klublarınan biri du'nya boyınsha millionnan artıq ıshqıbazları bar klub ja'nede angliya futbolındada en' a'wmetlilerinen biri bolıp jıldag'ı sezonnan baslap aqırg'ı jıl ishinde ha'r qıylı turnirlerde ret utiwg'a erisken bunday ko'rsetkish penen angliya premier ligasındag'ı hesh qaysı komandası maqtana almaydı olar ha'zirgi waqıtta premier liga chempionı ha'mde ulıwma premier liga futbol ligasın ma'rte utqan jılı angliya klubları arasında birinshi bolıp evropa kubogin utqan finalda benfikanı esabında jen'iliske ushıratqan ekinshi evropa kubogin jili bavariyanı esabında jen'ip utıp alg'an sonday aq klub angliya futbol assotsiyatsiyası kubogin ret utıp rekord ornatqan ha'm onı uslap kelmekte ser aleks fergyuson jıl noyabrden baslap klubqa ustazlıq qılıp kelmekte maqtumqulı jasag'an zaman bir orıng'a biriktiriwshi da'wirdın' xiywa ha'm buxara xanlıg'ı shaxların'ın' tartıslı da'wirlerine tuwra keldi sonın' ushın da maqtumqulı o'z da'wirinde ko'p g'ana daw ja'njellerdin' guwası boldı onın' a'kesi da'wletmamat azadiy o'z da'wirinin' belgili shayırlarının' biri bolg'an sonın' ushın da ol tu'rkmen a'debiyatı tariyxında 'uag'zı azad' dep atalg'an ko'lemli da'stanı menen ma'lim maqtumqulı usı da'wletmamat azadiy shan'aragında jılı a'tirek da'ryasının' boyında hajıwg'awshan degen jerde tuwıldı ol o'z a'kesinin' ta'limi tiykarında tog'ız jasınan baslap aq qosıq jazıw uqıbına erisken da'slep charjaw janındag'ı idiris baba medresesinde son'ınan xiywadag'ı sherg'azı medreselerinde oqıp ta'lim alg'an onın' jigitlik shag'ı og'ada qıyın da'wirlerge dus keldi endi g'ana el arasında atı shıg'ıp kiyatırg'anda ol basqınshılardın' awır jazalarına giripdar boldı sol waqıtlardag'ı tu'rkmen xalqının' basına tu'sken awır ku'nler onın' da basına tu'sti basqınshılar onın' barlıq qoljazbaların selge ıg'ızıp moynına bug'aw salıp bende etip alg'an edi tu'rkmen elindegi bunday basqınshılıqlar bir jag'ınan tu'rkmen ruwlarının' bir biri menen kelispewshiliklerinen kelip shıqqan bolsa ekinshi jag'ınan basqa xanlıqlardın' bul xalıqtı boysındırıwg'a bolg'an qızıg'ıwshılıqlarınan kelip shıqtı maqtumqulı sonın' ushında bul a'dalatsız gu'reslerde a'dewir jekkelengen edi sonın' ushında ol men'li dep atalg'an o'z yarının' diydarına da jete almadı bir neshshe jıllar xan zindanlarında ayanıshlı o'mir keshirdi usınday qayg'ılı turmıslardın' ko'p ja'birin tartqan shayır jılı qaytıs boldı sonın' ushında onın' a'debiy miyrasları a'dewir quramalı ol so'zge sheshen ha'm danıshpan adam bolg'anı ushın da keyingi a'wlad ol haqqında a'dewir a'psanalar toqıg'an bul a'psanalardın' aytıwına qarag'anda maqtumqulıdan aytılmag'an so'z qalmag'an ol ha'tte barlıq waqıyalardı aldın boljaytug'ın 'ko'zi ashıq' shayır sıpatında da ko'rinedi ma'selen maqtumqulı aytıp ketken degen so'zler ha'r qıylı da'wirlerdin' o'zgeriwi boyınsha shayırdın' aldındag'ı da'wirlerdi boljap aytqan so'zleri sıpatında aytıladı yaki bolmasa a'miwda'rya aybatına quwanba waqtın' jetse jer menen ten' bolarsan' maqtumqulı mag'ribtey aldın'dı bolja o'lgen son' alarsan' tilin'nen olja dep aytqan edi maqtumqulı ko'rnekli tu'rkmen klassigi bolıw menen bir qatar ma'deniy miyrasları qaraqalpaqlar arasına da ko'birek tarqalıp ketken shayır bunın' en' baslı sebeplerinin' biri onın' do'retiwshilik o'mirinin' bir bo'legi xiywa menen baylanıslı bolıp sol da'wirde xiywada oqıg'an qaraqalpaqlardın' oqımıslı toparları xorezm ma'deniy orayları menen baylanısıp ko'pshiligi maqtumqulı poeziyasın u'yrengenliginde bolsa ekinshi jag'ınan qaraqalpaqlardın' tu'rkmenler menen shegaralas bolıp ma'deniy qatnasıqlardın' durıs jolg'a qoyılıwında edi bunnan tısqarı maqtumqulı poeziyasının' negizi qaraqalpaq poeziyasının' janrlarına ta'n bolg'an qosıq janrının' tiykarında qurılg'an edi sonın ushında qaraqalpaq xalıq shayırı ibrayım yusupov 'qaraqalpaqstan maqtumqulının' ekinshi shayırlıq watanı' dep bahalaydı jılı xalıq poeziyasının' u'lgilerin jıynaw ushın qaraqalpaqlar arasına kelgen peterburg universitetinin' studenti a i belyaev ta bul pikirdi quwatlaydı ol professor meloranskiydin' belgili sha'kirtlerinin' biri bolıp jılı ashxabadta 'maqtumqulı ha'm qaraqalpaq a'debiyatı' dep atalg'an maqala ja'riyalag'an demek maqtumqulı ko'p g'ana shayırlar poeziyasında ustaz shayır sıpatında da ma'lim maqtumqulı shınında da filosof shayır sonın' ushında ol o'l jasag'an zamanının' qayg'ı ha'siretleri menen quwanıshların og'ada teren' sezdi ma'selen onın' o'z zamanı haqqında jazılg'an 'bolmadı' qosıg'ında kim qıynaldı kim jıladı kim ku'ldi halın'dı sorag'an zaman bolmadı kimnin' baxtı jandı kimisi ku'ldi xalıq ushın qa'sterli da'wran bolmadı xviii a'sirde shegine jetken basqınshılıqlar maqtumqulının' da'rtine da'rt qostı sonın' ushında ol da'wir qısmetlerin qosıq qatarları arqalı teren' bayanlay alg'an og'ada talanlı shayır edi onın' qosıqları til o'zgesheligi stili ha'm kewil da'rtinin' ta'sirshen'ligi jag'ınan da ko'pshilik tu'rki xalıqlar ushın tu'sinikli edi sonın' ushında onın' qosıqları orta aziyanın' dalaları menen qazaqstan sahraları qosıla tın'ladı matlab texnikalıq esaplawlar ushın joqarı o'nimdarlı til bolıp ol matematikalıq esaplawlar ju'rgiziw sheshimlerdi bir qansha qolaylı tu'rde sa'wlelendiriw ha'm programmalastırıw imkaniyatların o'z ishine aladı sonday aq matlab bul mag'lıwmatlardın' tiykarg'ı tili massivler bolg'an interaktiv sistema bul texnikalıq esaplawlarg'a baylanıslı bolg'an ha'r qanday ma'selelerdi sheshiwge imkaniyat jaratadı a'sirese vektorlar ha'm matritsalar u'stinde a'meller orınlag'anda programmalastırıw tili fortran yaki c ge salıstırg'anda bir neshshe ese tez orınlaydı matlab so'zi matritsalıq laborotoriya inglis tiline matrix laboratory ma'nisin beredi matlab arnawlı tu'rde matritsalıq esaplawlar ushın zamanago'y programmalastırıw mu'mkinshilikleri linpack ha'm eispack qa jen'il kiriw imkanin jaratıw ushın jazılg'an matlab jıllar dawamında ha'r qanday paydalanıwshılar ta'repinen jetilistirilip barılg'an joqarı oqıw orınlarında matematikler ma'seleler sheshiwde mashina qurılıslarında ha'm ilimiy jumıslar alıp barıw ushın standart instrument wazıypasın atqaradı o'ndiriste bul mag'lıwmatlardı qayta islew ha'm analizlewda joqarı o'nimdarlı izertlewler ushın arnalg'an til matlab ta toolboxes dep atalıwshı programmalardın' arnawlı gruppası tiykarg'ı orın tutadı olar ko'plegen paydalanıwshılar ushın arnawlı metodlardı izertlew ha'm qollanıwda a'hmiyetli yag'nıy maxabxarata hind xalqının' a'yyemgi eposlarının' biri maxabxarata degen so'zdin ma'nisi bxarata a'wladlarının' jılnaması degendi an'latadı qa'nigelerdin' aytıwınsha bul epos bizinin' eramızg'a shekemgi x xiii a'sirlerde jazılıptı ju'z mın' ba'yitten ibarat du'nya xalıqlarının' ko'p tillerine awdarılg'an hind ilimpazlarının' tastıyıqılawına qarag'anda bul epostın' syujetindegi waqıyalar tariyxıy waqıyalarg'a ku'ta' jaqın eken epostag'ı qaharmanlar o'tmishte jasap o'tken adamlar eken barlıq shıg'ıs an'ızları sıyaqlı maxabxarata da miflik syujetler fantastikalıq su'wretlewler ko'p ushırasadı epostag'ı tiykarg'ı mazmun bxarata dinistiyasının' hindstandag'ı bir neshe mın' jıllarg'a sozılg'an hu'kimranlıg'ın bayan etiwden ibarat eposta hindlerdin' hu'kimdarlarının' biri dushtyanta tuwralı waqıyalar sheberlik penen so'z etiledi bul patsha jolbarıs awında onın' izinen quwıp ju'rip janındag'ı mergenlerden adasıp qalıptı du't tog'aydın' arasında og'ada go'zzal qızg'a gezlesipti onın' menen so'ylesip bul qızdın' anası peri ekenligin bilipti anası qızdı suw jag'asında qaldırıp o'zi ko'kke ko'terilip ushıp ketipti jalg'ız adamlardan aman saqlaw ushın hesh kimge ko'rsetpey du't tog'ay ishinde ta'rbiyalap o'siripti qızg'a da'rwish shakuntala dep at qoyıptı dushyanta ha'm qız biri birin unatıptı da'rwish atası bul ekewinin' nekelesip qosılıwına ruxsat etipti eki jas bir ay dawamında da'riwishtin' shatpasında baxıtlı jasaptı usı waqıt ishinde dushyantanın' mergen batırları bulardı izlep tawıptı al dushyanta o'z qalasına keter waqtında da'rwish og'an qızdı sarayg'a alıp barmawdı ma'sla'hat etipti dushyanta o'z sarayına qaytıptı tog'ız ay o'tken son' qız ko'z jarıptı ha'mledar eken ullı bolıptı al dushyanta jeti jılg'a shekem su'yip nekelesip alg'an hayalınan ha'm ulınan xabar almaptı bala ku'shli sulıw ha'm aqıllı bolıp o'sipti eposta so'z etiliwinshe qız dushyanta menen nekeleskende og'an jeti jıl burın sha'rt qoyg'an eken al dushyanta bolsa sol sha'rke razı bolg'an eken qız patshag'a jeti jıl burın mınaday sha'rt qoyıptı nekeden son' ul tuwsan' atası onı qollasın taxt iyesi sol bolsın basqa patsha bolmasın dushyanta bulardın' halınan hesh xabar almaptı ku'ta' qa'weterlengen shakuntala ilahiy ku'sh ta'biyatqa jalbıranıp qollap quwatlawın soraptı ot ha'm samal jer ha'm samal sizler gu'wa a'wel bastan ha'mmege ten' ay ha'm quyash perzentime nurlı jol ash sol zamanlardın' da'stu'ri boyınsha o'z perzentine atası at qoyıwı kerek eken al balag'a bolsa at qoyılmag'an sonlıqtan dushyantanın' keliwinen gu'der u'zgen shakuntala ulın ertip patsha sarayına barıptı patsha hayalı shakuntala ha'm ulın tanısa da tanımag'anday tu'r bildirip mına qan'g'ırıp kelgen gezendelerdi saraydan quwıp shıg'ın'lar dep xızmetkerlerine buyırıptı xızmetkerler buyrıqtı orınlaptı ana ha'm balanı saraydan quwıptı sonda qudiretli ko'kten bir saza esitilipti jaqsı hayal baxtın'dur perzent tajı ha'm taxtın'dur baxtın oylag'an shaxlar ul ha'm hayal saqlar neke suw ishken qolın'nan keldi sadıq hayalın' bezip batır ulın'nan qayda ketti qıyalın' bunı esitken dushyanta shakuntala menen balasın qasına alıptı olardı xalqına tanıstırıp balasına bxarata dep at qoyıptı usı bxaratan baslap hindstannın' danıshpan ha'm a'dalatlı ma'rt patshalarının' ko'p a'sirlerge sozılg'an dinastiyası du'nyag'a kelegen eken eposta orta aziyada jasag'an a'yyemgi qa'wimlerdi so'z etiwshi mag'lıwmat da'reklerdi de gezlestiemiz yudxishtxira patshalıg'ının' tariyxın so'z etiwshi bapta yudxishtxira patshanın' da'rgayında basqa xalıqlardın' qatarında saklar taxorlar ha'm qan'lılar gezip ku'tip otırar edi qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' belgili bir bo'limin miynetke baylanıslı qosıqlar quraydı bul qosıqlardı miynet quralları miynettin' tu'rin egin egiw jer su'riw jer suwg'arıw oraq orıw qos aydaw mal bag'ıw arba aydaw h t b haqqında so'z etiledi miynetke baylanıslı qosıqlarda miynettin' tu'rin so'z etiw menen olarg'a ıshqı sezimleride aralastırıladı bul qosıqlar tek qurı miynet haqqında bolıp o'mirinin' basqa ta'shwishleri aralastırılmag'anda bul qosıqlardın' qızıg'ı da bolmag'an bolar edi muxabbat sezimleri ha'mmenin' dıqqatın o'zine awdaratug'ın otlı sezimler sonlıqtan miynetti so'z etiw menen birge muxabbat tuyg'ıları menen baylanıstırılıp keledi bunday qosıqlarg'a xalıqqa ken'nen tanılg'an mına qatarlardı keltiriwge boladı arba aydasam altaqtag'a minemen bir pul tapsam belbewime tu'yermen arqası dawqara qublası shıg'ıs eki ortada qos aydadım bir tınbay ju'weri ektim kendir menen aralas bir yar tuttım orta boylı qa'lem qas jurt aytadı onın' yarı qara dep qara bolsa ha'm hinji marjan aralas muxabbatqa baylanıslı qosıqlar qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' basım ko'pshiligi adamlardın' muxabbat sezimlerine arnalg'an qosıqlar quraydı jaslar o'zinin' jaqsı ko'rgen su'ygen qızlarına qızlar jaqsı ko'rgen jigitlerine arnap qosıqlar do'retken bul qosıqlar burınnan do'retilip aytılıp keldi jan'adan do'rey beredi muxabbatqa arnalg'an qosıqlarda jaslardın' ıshqı muxabbatın qosılıw haqqında oyları ayralıq opadarlıq opasızlıq qıyanet haqqında da pikirler boldı muxabbatqa arnalg'an xalıq qosıqlarında ba'rinen de burın en' sulıw en' taza en' teren' muxabbatqa ma'ngi bolıw so'z etiledi xix a'sirdin' aqırında n da'wqaraevtın' ko'rsetiwinen xorezm xalıq poeziyasının' ta'sirinde qaraqalpaqlar arasında muxabbatqa arnalg'an ba'ytler ken' taraldı sonın' menen birge xalıq arasında ashıq temasında arnalg'an jan'a ba'ytler do'redi go'zzalım ha' go'zzalım yu'rın' baa'da go'zzalım bag'ın'ızg'a suw tu'shipti o'rdek bolıp yu'zzellim t b sonday aq aldıma nege tez tez kelmeysen' dep o'kpelegen qızg'a juwap ko'k kene kepter emespen ku'nde ku'nde kelmegen ayda jılda bir kelippen aq ju'zindi ko'rmege shıg'ıs klassikalıq poeziyasının' jarıq juldızlarınan bolg'an xvi a'sirde jasag'an ko'rnekli a'zerbayjan shayırı muxammed fizuliy so'z du'nyasında orta ha'm kishi aziyanı o'zine qaratqan danıshpan shayırlardın' biri edi a'sirese orta aziya ma'deniyatı tariyxında onın' ornı a'dewir bo'lek fizuliy o'zi jasag'an zamanda emes ba'lki son'g'ı da'wirlerde de tu'rki xalıqlar arasında u'lken baxıtqa eristi ma'selen xvii xix a'sirlerdin' o'zinde fizuliy shıg'armalarının' o'zbek qazaq qırg'ız tu'rkmen ha'm qaraqalpaq mektep medreselerinde sabaqlıq sıpatında qollanılıwı bunı anıq da'liylleydi a'sirese xix a'sirdegi qaraqalpaq klassikalıq poeziyasının' rawajlanıw bag'darında nawayı ha'm fizuliy poeziyasının' ustazlıq jolı ayrıqsha ko'zge tu'sedi bul haqqında qaraqalpaq klassik shayırı berdaq fizuliyden du'rlar shashtım dilwarlardı izler edim janına tiyse sahrayı qosıqlarım oqıyın fizuliydan tan' atqansha muxammed sulayman ulı fizuliy jılı karbala qalasında tuwılıp jılı qaytıs bolg'an ol negizi a'zerbayjanlıq bolıp sol da'wirdegi ayırım topalan'lar na'tiyjesinde shan'arag'ı menen birlikte bag'dad qalasına ko'ship ketken fizuliy jaslıg'ınan baslap ana tili sıpatında tu'rki tilin iyelegen bolsa bag'dadqa barg'annan keyin arab parsı ha'm grek tillerin u'yrengen usınday sebepler menen ol u'sh tilde qosıq jaza alatug'ın da'rejege erisken ha'm u'sh tilde tu'rki arabsha parsısha qosıqlar diywanın jazıp qaldırg'an fizuliy jaslıg'ınan baslap filosofiyag'a qızıg'adı onın' jas waqıtlarında jazg'an 'pikirler ju'yesi' dep atalg'an shıg'arması a'yyemgi grek filosofları platon aristotel ha'm geraklid pikirleri menen baylanısqan fizuliy jasag'an bag'dad qalası shıg'ıstın' eski ma'deniy oraylarınan bolıp bul qalada turli da'wirlerde ha'r qıylı ha'diyselerdi basınan keshirdi jılı bag'dadtı shax islam xatay bag'ındırıp bul u'lkege qaraslı ayırım belgili qalalarg'a medreseler qurg'ızg'an edi usınday bir jag'daylarda fizuliy karbala ha'm nadjib qalalarında ashılg'an medreselerge mudarris bolıp tayınlandı son'ınan bag'dadtı jılı tu'rkler bag'ındırg'annan keyin fizuliy belgili tu'rk shayırları hiyaliy ha'm yaxyabekler menen jaqınnan tanısqan fizuliy da'slep filosofiyalıq sezimlerge a'bden berilip ketip 'ju'rek joldası' 'oy ha'm sezim' 'gezbe ha'm tan'wa' dep atalg'an shıg'armaların tap o'mirinin' aqırına shekem jazg'an bulardın' ha'r birin o'z aldına ta'n poemalar sıpatında bahalaw mu'mkin fizuliy poeziyası nizamiy ganjaviy haqqaniy nasimiy ha'm a'liysher nawayı poeziyasının' sintezi edi sonın' ushın da ol xvi a'sirdegi tu'rki poeziyanı en' biyik shın'larg'a ko'tere aldı g'a'zzel janrı ku'nshıg'ıs a'debiyatında u'lken orındı tutqanı sıyaqlı fizuliy qa'leminde de en' baslı orındı iyeledi parsı a'debiyatının' en' baslı janrlarının' biri bolg'an g'a'zzel ataiy ha'm sakkakiy da'wirine kelip tu'rki poeziyag'a da o'tken al nawayı da'wirine kelip bul janr pu'tkil tu'rki poeziyanı jer ju'zine tanıttı fizuliy da'wirinde bolsa ol o'z ra'n'be ra'n'ligi menen ko'rin'di g'a'zzeldin' en' baslı teması ıshqı muxabbat bolıp ol ha'r bir da'wirdin' o'z da'rtin bere alg'an bolsa da keyingi da'wirde jazılg'an g'a'zzellerdi tek ıshqı muxabbat tiykarında jazılg'an shıg'armalar sıpatında qaraw qıyın a'sirese nawayı g'a'zzellerinde bul bag'dar a'dewir anıq seziledi al fizuliy g'a'zzellerin bolsa insanlardın' muxabbat haqqındag'ı hawazı sıpatında qabıl etiw mu'mkin ko'p g'ana a'debiyatshılar onı 'muhabbat jırshısı' dep ataydı onın' g'a'zzelleri de bul pikirdi anıq da'liylleydi mısalı a'y samal g'amlı kewlimdi bir maydan shad et ol go'zzaldı menin' halımnan xabardar et men bir g'a'rip ol nigar jolında intizarman onın' dilbar jamalın ko'z aldımda ta'kirar et onın' da'rtinen nay bolıp nama shalayın ashıqlar diydarın bir birine zar et ishqının' zardabınan men bul jaqta qa'ste boldım ashıqlar ıshqı keselin giripdar et fizuliy basqa da shıg'ıs shayırları sıyaqlı g'a'zzellerden tısqarı muxammes ta'jriband ma'snawiy murabba rubayı janrlarında ko'p g'ana qosıqlar jazıp qaldırg'an shayır solardın' ishinde murabba ha'm rubayı janrları qaraqalpaq poeziyasına a'dewir jaqın shıg'ıstan tarqalg'an murabba janrı to'rt qatarlı qosıqlardan ibarat bolıp qosıqtın' ba'nti birgelikli uyqaslı qatarlar menen tamamlanadı onın' ayırım belgileri qaraqalpaq xalıq da'stan'ı 'qoblan'da 'ne ko'rdin' qara at ne ko'rdin' ' a'jiniyazdın' 'bozataw' poemasında 'xosh aman bol bizden qaldın' bozataw' degen qatarlarda ushırasadı al fizuliydin' murabbaları negizinen muhabbat temasına bag'ıshlang'an bolıp 'ko'zim janım ku'nqarım su'yikli da'wletli sultanım' dep atalg'an birgelikli radifli uyqaslar menen tamamlang'an forması jag'ınan xalıq poeziyasındag'ı muhabbat qosıqlarına a'dewir usap keledi mısalı menin' kewlimdi soramadın' a'y qıylı pariyshanım sen ushın qa'ste boldım qalmadı belde da'rmanım sensiz o'mirim menin qaran'g'ı a'y go'zzal janım ko'zim janım ku'nharım suyikli da'wleti sultanım fizuliydin' pikiri boyınsha yosh ha'mme waqıt o'mir ha'diyselerin da'rtli ha'm sezimtallı tu'siniw tiykarında payda boladı sonın' ushında shayırlar may ishiwden de qaytpaydı may ishkilik adamlardı birden tolqınlandıradı ishkilik ishken adamg'a du'nya go'zzallıg'ı azmaz boyanın'qırap ko'rinedi sonın' ushında ol ulken sezgilerge berilip ketiwi mu'mkin biraq du'nya haqıyqatlıg'ın sap aqılı menen seze almaydı al shayxlar bolsa ishpey jemey aq ibadatqa beriledi demek olardın'da o'z aldına qoyg'an maqsetleri bar sonın' ushında fizuliy shayırlıq penen shayxlıq arasında kelisim bolıwı kerek dep tu'sinedi sebebi bul eki taypada o'mirden a'dalat izleydi shayırlar go'zzallarg'a bolg'an ashıqlıg'ın jasırmastan ma's halında so'yleydi al shayxlar bolsa pu'tkilley qanaatshıl olar go'zzallarg'a qıya baqpaydı pu'tkil o'mirin qanaatlılıq tartınshaqlıq ha'm uyalshaqlıq penen o'tkeredi olar bul jolda tek qu'diretli alla taladan g'ana ma'det soraydı shayxlardın' ko'pshiligi ishkilik ishpeydi sonın' ushında olardın' aqıl esi pu'tin adamlar yag'nıy o'mirdi bo'rttirip ko'rsetiwden lapgo'ylikten qalıs adamlar degen pikirge keledi mın' bir tu'n kitb 'alf layla wa layla hezr o yek ab orta aziyada arab tilindegi kitaplardın' tarqalıwı og'ada erte da'wirlerden baslanadı bulardın' ishinde ibn kuteybanın' j shayırlar kitabı abul faradjdın' j qosıqlar kitabı ayrıqsha orındı iyeleydi olardın' ko'pshiligi qoljazba tu'rinde tarqalg'an hikmetler edi son'ın ala arab tilinde jazılg'an bir neshe xalıq kitapları tarqala basladı olardın' arasında a'sirese mın' bir tu'n alif la'yla wa' la'yla ayrıqsha orındı iyeleydi bul kitap arab tilinde jazılg'an ertekke ta'kabbil bir da'stan bolıwına qaramastan onın' syujetleri tek arab ellerinen alıng'an emes ko'pshiligi hind o'mirinen alıng'an bul ma'seleni dodalag'an belgili rus alımı i m filshtinskiy o'zinin' arab klassikalıq a'debiyatı dep atalg'an miynetinde mın' bir tu'n hind arab iran ha'm tu'rk syujetlerinin' qosılıspasınan payda bolg'an degen sheshimge keledi onın' aytıwı boyınsha bul kitapqa iranlılardın' sha'riyar haqqındag'ı ertegi baslı syujet etip alıng'an hindlerdin' iran patshası sha'riyar haqqındag'ı erteginde sha'riyar patsha ha'r ku'ni bir hayal alıp azanda tan atqannan baslap olardı o'limge buyırg'an sonın' ushın da bunday jawız patshag'a hayal bolıwdı hesh kim de qa'lemegen usınday bir jag'dayda wa'zirdin' qızı shaxrizada patshag'a hayal bolıwg'a ırazı ekenligin bildirgen shaxrizada aqsham patshag'a sonday bir tamasha ertekti baslap en' qızıq jerine kelg'ende tan'dı atırg'an patsha ertektin' qalg'an jerin esiteyin son'ınan o'ltirtermen dep oylag'an ekinshi aqshamda ertektin onnan da qızıq jerine kelgende tan' atıp ketken solay etip ertek bir ha'pte ay ha'm jılg'a dawam etken aqırında aradan eki jıl ku'n yag'nıy bir mın bir tu'nnen keyin ertek tamam boladı bul aralıqta patsha ertek syujetleri ta'sirinde basqasha adam bolıp ta'rbiyalanadı ol shaxrizadanı su'yip qalıp o'z niyetinen qaytadı bunnan tısqarı arablardın' tu'n dep atalg'an qıssası da bar bul qıssanın' syujetleri de sha'riyar ha'm shaxrizadag'a og'ada jaqın bunda da go'zzal kelinshek ay tu'n dawamında patshag'a qızıq ertek aytıp berip o'limnen qutıladı bul mu'ddet ishinde kelinshek jas bosanadı patsha o'zinin' perzentli bolg'anın sezip kelinshekti o'limnen azat etedi arablardın' arasında ko'p tarqalıp ketken bul didaktikalık romanlardın' ko'pshiligi hind syujetleri tiykarında payda bolg'an shıg'armanın kompozitsiyası og'ada sheberlik penen du'zilgen sebebi ha'r bir tu'n waqıyasın bayanlawdın' o'zinde de avtor o'z aldına u'lken maqset qoyadı birinshi jag'ınan shıg'arma syujetleri og'ada qızıqlı bolıp patshanı zeriktirmewi kerek eger patsha zerikken jag'dayda qızdı o'lim ku'tedi ekinshiden bul hikayatları menen shaxtı ta'wbege keltirip qaytadan ta'rbiyalawı za'ru'r edi a'lbette bul shıg'arma tutas bir mın' bir hikayattan ibarat bolg'anı ushın da onın' barlıg'ın oqıwshılarg'a aytıp jetkeriw mu'mkin emes geypara shıg'ıs izertlewshilerinin' aytıwına qarag'anda bul shıg'arma bir mın' bir kitaptan ibarat bolg'an son'ınan bul kitaptag'ı hikayatlar a'dewir qısqartılıp biriktirilgen bunan tısqarı bul shıg'armadag'ı hikayatlarda bir romannın' bir birine baylanısqan baplar sıyaqlı birin biri tolıqtırıp baradı ma'selen kitaptın' bas betinen baslap aq ushırasatug'ın omar nug'man patsha ha'm onın a'wladları haqqındag'ı hikayatlarda arab patshalıg'ının' ishi menen tısına baha berilgendey ko'rinedi sebebi omar nug'man a'wladı arasındag'ı da jaqsılıq penen jamanlıq arasında gu'resiwshiler bolg'an a'sirese onın' ulken balası sharxan allataala onın' ha'reketlerin hesh qanday su'ymeydi sonın' ushın ol ha'mme waqıt gu'nag'a batıw menen aq ju'redi ishqı jolında da talapları kelispeydi a'kesi menen arazlasıp basqa jurtqa ketedi ol jaqta da hesh bir qızdı qa'lemey ju'rip urı ba'dawiy ta'repinen urlang'an anası basqa bolsa da a'kesi bir bolg'an qarındası nuzhat az zamang'a u'ylenedi a'lbette bul ma'selenin' to'rkinin sharqan da nuzhat az zaman da bilmeydi solay bolsada allataala bulardı jazalaydı kitaptın' aqshamdag'ı hikayatlar menen aqsham aralıg'ındag'ı hikayatlar negizinen usı ma'seleler haqqında so'z etedi bul hikayatlarda patshanın' en kishkene balası daw al maqan og'ada aqıllı ha'm sabır taqatlı jigit sıpatında su'wretlengen ol o'zinin jigit ag'asının' ierusalimde qattı qa'stelenip qalg'anın esitip jolg'a shıg'adı biraq baskeser urı ba'dawiyge ushırap o'zinin' qarındası nuzxat az zamannan ajıralıp qaladı bir monshashının' mehir muhabbatı ha'm doslıg'ı tiykarında g'ana ol o'limnen aman qaladı ko'p g'ana qalalardı aralap o'z qarındasın izleydi ol ha'tte talantlı shayır sıpatında da ko'rinedi sebebi onın' o'z qarındasın izlegen da'rtli ku'nleri qosıqlar tiykarında berilgen mısalı qarındastan ayrıldım qaralı kewlim jubanbas shaxtın qızın qaraqshı urladı desem inanbas ju'regime ot tiydi jaman ken jalg'ızlıq qan tiygen daqtı heshkim de qanı menen juwalmas en' izinde daw al maqan o'z qarındasın izlep tabadı bul arada patsha omar ibn an numandı o'zinin' qarsılasları za'ha'r berip o'ltiredi son'ınan elge patsha saylaw kerek bolg'anda xalıq onın' u'lken balası sharqannın' a'detlerin unatpay kishkene balası daw a'l muqandı patshalıqqa miyasar ko'redi kitapta bul ra'wiyatlar patshalar a'deti bayanı menen baylanısqan bolsa son'g'ı hikayatlarında xalıq hikmetlerine a'dewir itibar beriledi mırza ulug'bek shag'ataysha xv a'sirdin' ko'zge ko'ringen alımlarınan ha'm patshalarınan biri ol temuriylardan bolg'an sha'wketli patshalardın' biri shaxruq mırzanın' ulı a'mir temurdin' aqlıg'ı haqıyqıy atı muxammed tarag'ay bolıp temurdin' shıg'ıs ellerine bolg'an sawashlarının' birinde jılı martta irannın' sultakiya qalasında tuwılg'an temur sarayındag'ı da'stu'rlerge baylanıslı jas ulug'bek temurdin' ba'ybishe saray mu'lk analıqtın' ta'rbiyasına berilgen aradan bir jıl otkennen keyin jılı o'z aqlıg'ın a'ke sheshesine qosıp samarqandqa jibergen aradan to'rt jıl o'tkennen keyin jılı samarqandtın' belgili alımı ha'm shayırı shayx azariy ulug'bektin' mug'allimi sıpatında belgilenedi ulug'bek onnan til a'debiyat ha'm tariyx ta'limin u'yrengen ol temuriylar da'stu'rine ko're altı jasınan baslap aq bir neshe sawashlarda qatnasqan yag'nıy jas ballar sawashlarda qaharmanlıq ko'rsetpese de a'sker qorshawındag'ı arbalarda ju'rip o'z atalarının' qaharmanlıq ha'reketlerin baqlap barıwı tiyis bolg'an sebebi patsha bolatug'ın adamg'a o'zinin' jas waqıtlarınan baslap aq sawash maydanların ko'zden keshiriw za'ru'r ekenligi uqtırılg'an usınday sebepler menen ulug'bek altı jasınan on jas aralıg'ında siriya qıtay sawashlarında qatnasqan bul arada a'mir temur qazalanıp maveranaxrdin' taxtın onın' aqlıqlarının' biri xalil sultan iyelegen edi bul jag'day shaxzadanın' o'z basımshılıg'ı menen bolg'anı ushında temur a'wladları arasında u'lken kelispewshiliklerge alıp keldi sonın' ushında ulug'bek babası a'mir temur qazalang'an ku'n jıldın' fevralınan baslap tap jılı xalil sultan shaxruq a'mirleri ta'repinen tutqıng'a alıng'ang'a shekem xiratta o'z a'kesinin' panasında boldı xalil sultan ha'kimliginen keyin maveranaxr taxtı jıldın' aqırınan baslap ulug'bekke na'sip etken edi bul waqıtta ol on u'sh jasar bala bolıp sonda da a'mir temurdin' aqlıg'ı bolg'anı ushın g'ana ma'mleketti basqarıwı kerek edi sonın' ushında ol ma'mleketti a'kesinin' en' jaqın adamlarının' ja'rdeminde basqardı sol tiykarda ol tap jıl oktyabrge shekem qırıq jıl dawamında ma'mleketti basqaradı en' son'ında o'z perzentinin' qaslıq etiwinen ashınarlı jag'dayda qaytıs bolg'an ulug'bek qırıq jıl patsha bolıwına n'aramastan urıs qag'ısqa onshama kewli shappaytug'ın adam bolg'an sonın' ushında tariyxshılar ol haqqında orta da'rejedegi ha'kim ha'm a'wmeti onsha kelispegen sarkarda sıpatında ta'riypleydi biraq og'ada talantlı alım bolg'an sonın' ushın tariyxta onın' patshalıg'ınan ko're alımlıg'ı ko'birek tilge alınadı o'zi patshalıq etken da'wirde ko'birek ilim ha'm pa'nge itibar bergen samarqandqa bir neshe ilim orayları ha'm medreseler qurg'ızg'an bunnan tısqarı ol talantlı astronom alım edi sonın' ushında shıg'ıstag'ı en' eski astronomiyalıq observatoriyalardın' biri samarqand qalasında sol da'wirde ulug'bek ta'repinen saldırılg'an astronomiya tarawındag'ı onın' en' ko'lemli miyneti 'zichi jadidi kuraganiy' ko'raganiydin' jan'a astronomiyalıq kestesi jılı jazılg'an ekinshi en' ko'lemli miyneti tariyx ilimine bag'ıshlang'an bolıp xiii xiv a'sirdegi mon'g'ol imperiyasın so'z etetug'ın 'ulusiy arbayi chingiziy' chingiziylardın' to'rt ulısının' tariyxı bul tu'rki mong'ol tariyxına bag'ıshlang'an og'ada a'jayıp kitaplardan biri bolıp kiris bo'limi payg'ambarlar tariyxınan baslanıp tu'rklerdin' an'ızg'a aylang'an babaları efas ha'm nux payg'ambarlardan baslanıp son'ınan tu'rk xan ha'm shıg'ıs xan haqqında so'z baslaydı birinshi bo'lim ullı jurt yag'nıy mon'g'olstan menen arqa qıtay tariyxına bag'ıshlang'an bolıp ugedey xan jıllardan baslanıp son'ı orday xan zamanı menen tamamlanadı ekinshi bo'lim joshı ulısınan baslang'an altın orda tariyxı bul orda edil ha'm jayıq boylarınan baslanıp xorezm tu'rkstan u'lkenlerin o'z ishine alg'an kitaptag'ı bul ellerdin' tariyxı tap xv a'sirge shekemgi waqıyalardı so'z etedi u'shinshi bo'limde elxaniylar hu'kimranlıg'ı so'z etilip eki a'sir aralıg'ındag'ı iran ha'm a'zerbayjan arasındag'ı tariyxıy waqıyalar so'z etiledi to'rtinshi bo'lim shıg'atay ulısının' tariyxına bag'ıshlanıp qashqar jeti suw mavarunaxr ha'm arqa awg'anstan xalıqlarının' mon'g'ollar qol astında bolg'an da'wirindegi tariyxı bayanlanadı ulug'bek bul xanlıqlardın' tariyxın a'dewir jetik bilgen sonın' ushında tariyxshılar bul kitaptın' o'mir haqıyqatlıg'ınan jazılg'anlıg'ın da ta'n aladı mırza ulug'bek o'z da'wirinin' ko'rnekli patshalarının' biri bolıwı menen birlikte ko'p ellerge atı jayılıp ketken alım da edi mırzag'aliy da'ribaev mektepte qızıl qaraqalpaqstan gazetasında jazıwshılar awqamında jumıs isleydi m da'ribaev jılı qon'ırat rayonının' aymag'ında diyxan shan'araqsında tuwıldı m da'ribaev a'debiyat maydanına poeziyalıq shıg'armaları menen keldi shayırdın' turmıstan alg'an jeke lirikalıq sezimin beriwshi qızıl a'sker paxta ek kolxozshılar iske shıq hosh bol joldas xojamet da'slepki qosıqları ele tıyanaqlı ha'm ko'rkem formalarda tolıq qa'liplespese de qaraqalpaq a'debiyatına ja'ne bir shayırdın' kelgenligin da'lilledi m da'ribaevtın' do'retiwshiligindegi baslı tema xalqımızdın' turmısında sanasında sonday aq ta'biyatındag'ı o'zgerisleri menen janalıqları boldı sonın' biri miynet teması miynet qaraqalpaq xalqının' o'mirdi jan'adan qurıwdag'ı ha'm gu'llendiriwdegi tiykarg'ı quralı sıpatında jırlandı m da'ribaevtın' lirikalıq qaharmanının' o'mir mazmunı ar namısı adamgershiligi retinde miynettin' qabıllanıwı sol da'wir talabınan kelip shıqtı shayırdın' ayımjamal poeması onın' liro epikalıq janrdag'ı da'slepki adımı boldı poema tolıq tu'rinde jılı qosıqlar toplamında basıldı ayımjamal poemasında adam ha'm ja'miyet arasındag'ı qarım qatnas ma'selesi mashqala etip qoyıldı usı mashqalanın' negizinde jan'a adam psixologiyasın minez qulqın ashıp ko'rsetedi shıg'armanın' qaharmanı ayımjamal a'wezmuratqa qalın' malsız o'z ıqtıyarı menen qosıladı jan'a tu'sinikte isenim ha'm biri birin sıylaw printsipinde qurılgan shan'araq shadlı turmısta jasaydı bir ku'ni ayımjamal kolxoz malın talan taraj etip ju'rgen dushpan bar ekenligin sezedi ol kolxoz ag'zası qalnazar ekenligin da'lillep a'shkara etedi kolxozdan quwılg'an qalnazar bay kek tutıp ayımjamalg'a pıshaq uradı a'wezmurat qalnazar baydı tutıp hu'kimetke tapsıradı poema ayırım kemshiliklerine kompoziyiyalıq pıtıran'qılıq qaramastan sol waqıttag'ı qaraqalpaq poeziyasının' sapalı o'sip baratırg'anlıg'ın ko'rsetiwshi shıg'armalardın' biri boldı hayal qızlardın' oyanıwı jan'a du'zimnin' ha'r ta'repleme bekkemleniwine olardın' sanalı qatnası poema syujetinin' orayında turdı biraq usı temanı ashıwda shayır tariyxıy ko'zqarasta keledi tariyxıy bag'dar beredi onın' elesinde ba'rhama eki zamannın' su'wreti sa'wlelenedi eki o'mir qatar su'wretlenip jan'a turmıstın' ayrıqshalıgı ko'rkem obrazlar konfliktler ta'biyat ko'rinisleri menen belgilenedi peyzaj m da'ribaevtın' poeziyasında ayrıqsha orın tutadı onın' peyzajlıq qosıqlarının orayında go'zzallıqtı teren'nen sezinetug'ın sanalı intellekt adam turadı tuwılg'an jer ta'biyatının go'zzal kartinaların su'wretleytug'ın egis ayları ba'ha'r ko'k ko'l h t b lirikalıq qosıqları bar m da'ribaev lirikalıq ha'm epikalıq qaharmanlardın' obrazın ta'sirli ha'm janlı etip ko'rsetiwde ko'rkemlew quralların sheber qollanadı shayır ha'r bir so'zdin' ma'nisin jan'alawg'a tırısadı m da'ribaev a s pushkinnin' m yu lermontovtın' n a nekrasovtın' shevchenkonın' a nawayı kemine jambıl h t b shayırlardın' shıg'armaların qaraqalpaq tiline awdardı m da'ribaev a'debiy sın maqalaları menen a'debiyatımızda a'debiy sınnın' qa'liplesiwine u'lken u'les qostı m da'ribaev jan'a o'mir xabarların feleton publitsistikalıq maqalaların ocherk gu'rrin'lerin da'slepki qosıqları menen qatar baspaso'z betlerinde jıllardın' birinshi yarımınan baslap ja'riyalay basladı onın' o'mirdin' sawlatı bilim g'ayratlı qaharman atlı publitsistikalıq ocherk maqalaları allannın' sırı atlı satiralıq gu'rrin'i jıldın' oyranı azerbayjan awılında degen gu'rrin'lerinde de gazeta ocherklerine ta'n publitsistikalıq xarakter basım ol qarındasımnın' xatı altın ju'zik usag'an legendarlıq xarakterdegi gu'rrin'lerdi de do'retti da'ribaevtın' bizin' batır jıldın' oyranı tariyxıy tamg'a gu'rrin'leri tariyxıy temadag'ı shıg'armalar qatarına kiredi u'sh batırdın' anası atızdag'ı a'n'gime is u'stinde traktorshı ocherkleri qaraqalpaq miynetkeshlerinin' ullı watandarlıq urıs jıllarındag'ı qaharmanlıq miynetlerin sıpatlap beriwge qaratılg'an bul ocherklerde sol da'wirdin' talabına say jawıngerlik u'n jıynaqlılıq qısqa operativlik bar m da'ribaevtın' do'retiwshiliginde ha'm jıllardag'ı qaraqalpaq a'debiyatı tariyxında onın' mın'lardın' biri proza janrının' u'lken tabısı sıpatında belgili orın iyeleydi povesttin' teması qaraqalpaq xalqının' oktyabr revolyutsiyasınan burıng'ı turmısı miynet adamlarına jergilikli baylar menen patsha chinovniklerinin' ko'rsetken zulımlıg'ı qaraqalpaq hayal qızlarının' ten'sizlik jag'dayı jan'a turmıs dushpanlarına qarsı gu'res su'wretlengen shıg'armanın' bas qaharmanı erpolat erpolattın' obrazında klaslıq ja'miyettin' qarama qarsılıg'ı bayan etilgen erpolat obrazı tabıslı shıqqan ol o'zinde sol da'wirdin' ha'diyselerin ko'rsete aladı povestte ivan jergilikli xalıqtın' revolyutsiyalıq sanasının' oyanıwına ta'sirin tiygizgen revolyutsioner sıpatında ko'rinedi bul sol da'wirdin' idelogiyasına baylanıslı a'debiyattın' aldında turg'an wazıypalardan kelip shıqqan jag'day ekenligi o'z o'zinen ma'lim ivan erpolattın' a'dilsizlikke qarsılıg'ının' stixiyalıq xarakterge iye ekenligin onın' u'stine jeke ma'pten kelip shıqqanlıg'ın ko're otırıp onın' revolyutsiyalıq sanasın oyatıwg'a ondag'ı g'a'zepti jolg'a salıwg'a tırısadı miyrigu'l povesttin' bas qaharmanlarının' birewi ol tiykarınan o'zinin' muhabbatı ushın azapqa tu'sken biyshara qız sıpatında ko'zge tu'sedi onın' obrazı povesttin' kompozitsiyası ushın ku'ta' a'hmiyetli erpolat penen erjan sıypan' arasındag'ı qarama qarsılıqlar miyrigu'ldin' a'tirapında rawajlanadı eger de miyrigu'l ha'reketshen' etip ko'rsetilgende onın' obrazı tabıslı shıqqan bolar edi hu'rziya tek sırlı mazar degen bo'liminde g'ana ushırasadı sog'an qaramastan povesttin' tiykarg'ı qaharmanlarının' biri jazıwshı hu'rziya obrazı arqalı qaraqalpaq hayal qızlarının' revolyutsiyalıq sanasının' oyanıwın ko'rsete alg'an povestte m gorkiydin' ana qazaq jazıwshısı b maylinnin' shug'anın' belgisi shıg'armasının' ta'siri ku'shli boldı avtordın' jetiskenligi o'tkir ha'm qıyın konfliktler jasay alıwında ko'rinedi jazıwshı o'z qaharmanlarının' xarakterin ashıwda ishki keshirmelerin sezimlerin ham oyların su'wretlewge jiyi jiyi kewil bo'ledi mısalı mun'lı miyrigu'l degen bapta erpolat penen miyrigu'ldin' erjannın' miyrimsizligi tuwralı oyları jazıwshı oqıwshının' sezimin bayanlawda peyzajlıq su'wretlewlerden paydalanadı povesttin' ko'rgen bilgenin'di ayta ber aqsulıwdın' ashıwı mun'lı miyrigu'l sheshen'nin' may degeni toraq shıqtı tyurmadag'ı doslar jazıqsız gu'na'kar aymerekenin' aqılı tyurmadan turmısqa sırlı mazar t b baplardan ibarat m da'ribaevtın' tamamlanbag'an mın'lardın' biri povesti iri janrdag'ı da'slepki prozalıq do'retpelerdin' biri sıpatında qaraqalpaq a'debiyatında a'hmiyetli orın tutadı qoljazba tu'rinde saxnag'a qoyılmay qaldı ko'qlen pesasında jıllardag'ı rus revolyutsionerlerinin' ta'siri menen payda bolg'an orta aziyada sonın' ishinde qaraqalpaqstanda feodallıq u'stemlikke qarsı miynetkesh xalıqtın' qurallı ko'terilisin su'wretleydi pesa qaraqalpaq sannasında jasap turg'an u'sh to'rt jıl ishinde u'sh ma'rtebe qayta islendi son'g'ı variantı jılı jazıp shıg'ıldı ideyalıq ko'rkemlik da'rejesine bir qansha o'zgeris kirdi syujetlik mazmunı biraz ıqshamlandı shıg'arma ko'klennin' su'yiklisi ayparag'a ashıqlıg'ınan baslanadı bunda ko'klennin' diyxanlardın' ko'terilisin basqarıw da'rejesine shekemgi o'siw jolı anıg'ıraq ko'rsetilgen ko'klen shaniyaz baydan o'z haqısın ha'm joldaslarının' haqısın alıp beriw ha'reketleri obrazdın' evolyutsiyalıq o'siw jolında belgili orın iyeleydi shaniyaz bay ko'klennin' su'yiklisi ayparanı hayal u'stine almaqshı boladı ko'klen baydın' zulımlıg'ına qarsı shıg'ıp ayparag'a u'ylenedi ha'm qaratawdın' etegindegi shopanlar arasına jaylasıp ko'teriliske tayarlanadı ko'terilisshiler patsha soldatları menen de qarsılasıp jen'ip shıg'adı solay etip pesanın' ideyası tikkeley ko'klennin' batırlıg'ı azatlıq ushın gu'res jolına arnalg'an qaraqalpaq a'debiyatı ha'm iskusstvosı jurnalının' jıl sanında m da'ribaevtın' a'rman pesası shıqtı bul ernazar alako'z haqqındag'ı ekinshi pesa m da'ribaevtın' ernazar alako'z pesası jıllarda jazılg'an edi m da'ribaevtın' g'a'rip ashıq da'stanı tiykarında do'retilgen usı atamadag'ı pesası jılı xalıq komissarlar ken'esi qaptalındag'ı ko'rkem o'ner isi boyınsha ja'riyalang'an konkursta ekinshi orıng'a miyasar boldı pesa da'standı tikkeley qaytalamaydı og'an jan'a dramalıq konflikt a'debiy personajlar qosılg'an shıg'arma g'a'riptin' o'z su'yiklisi shaxsanemnen ayrılıp qosıq aytıp otırıwınan baslanadı pesadag'ı waqıyalardı shiyelenistiriwshilerdin' biri shahabbazdın' kishi hayalı juwhagu'l ol g'a'ripke ashıqlıg'ı maqsetine erisiwge umtılıwı arqalı onın' psixologiyası ashıladı na'jim da'wqaraev qaraqalpaq milliy ma'deniyatının' tariyxına iz salıwshı jazıwshı ilimpaz ja'miyetlik isker ol talantlı pedagog qaraqalpaqstandag'ı tun'g'ısh joqarı bilim oraylarının' sho'lkemlestiriwshisi ko'p jıllar dawamında qaraqalpaq tili ha'm a'debiyatı kafedrasın basqaradı studentlerge qaraqalpaq tili a'debiyatınan sabaq beredi da'slepki mektep oqıwlıqlarının' avtorı o'nın qa'lemine qırqqa jaqın ha'r qıylı atamadagı orta mekteplerge arnalg'an sabaqlıqlar ha'm oqıw quralları metodikalık qollanbalar ha'm oqıw ta'rbiya ma'selelerin so'z etetug'ın maqalalar tiyisli olar baslawısh klasslar ushın oqıw kitabı a'lipbe qaraqalpaq tilinin' grammatikası ha'm orfografiyası klasslar ushın qaraqalpaq tili sabaqlıg'ı joqarı klasslar ushın a'debiyat xrestomatiyası qaraqalpaq tilinin' sintaksisi bir qatar oqıw bag'darlamaları qaraqalpaq tilin a'debiyatın oqıtıwdın jag'dayı tuwralı maqalalar ko'rkem a'debiyat tarawında jıllardın' aqırı jıllardın' basında keshegi bir ku'nlerde qosıg'ı ko'p ku'nlerdin' biri gu'rrin'i menen tanıldı keyingi da'wirde onın' kim bilmeydi ayshanı o'tkenlerden o'tkende jan'a kanal qosıqları toyg'a barg'anda baxıtlı miynet umtılmaytug'ın miynetler ocherkleri partizanlar internatta biybixan o'limdi pisent etpewshiler batırlıq gu'rrin'leri alpamıs rabochiy ju'regi dramaları do'retildi bul jılları onın' awdarmasında i a krılovtın' a s pushkinnin' n a nekrasovtın a p chexovtın' l n tolstoydın' a p gaydardın' a nawayının' rus ha'm du'nya a'debiyatlarının' basqa da ko'plegen iri wa'killerinin' bir qatar qunlı shıg'armaları qaraqalpaq tilinde jarıq ko'rdi n da'wqaraevtın' basshılıg'ında v vishnevskiydin' birinshi atlı armiya hamzanın' maysaranın' hiylesi k simonovtın' rus adamları shıg'armaların saxnalastırıladı n da'wqaraev qaraqalpaq a'debiyatının' tun'g'ısh ilimpazı og'an jılı ko'p jıllıq izertlew jumısının' juwmag'ı bolg'an qaraqalpaq a'debiyatı tariyxının' ocherkleri atlı miyneti ushın filologiya ilimlerinin' doktorı ilimiy da'rejesin aldı qaraqalpaq a'debiyattanıw ilimi menen kritikasının' tariyxı jıllardan baslanadı jılları bul taraw o'zinin' qa'liplesiw basqıshında edi onın' qa'liplesiwinde n da'wqaraev q ayımbetov i sag'ıytov o kojurov q a'wezov a begimov m da'ribaev a shamuratovlardın' xızmeti u'lken boldı n da'wqaraevtın da'slepki kritikalıq maqalaları menen retsenziyaları ayırım jazıwshılardın' tvorchestvosın geypara shıg'armalardı bahalawg'a olardı ken' ja'miyetshilikke tanıstırıwg'a bag'darlang'an onın ilimiy kritikalıq jumısları izertlew masshtabının' ken'ligi pikir ha'm juwmaqlardın' konkretliligi ilimiy jaqtan da'liyillengenligi menen ajıralıp turadı da'slepki ko'lemli miyneti jılı jazıp pitkerilgen xix a'sirdegi qaraqalpaq a'debiyatı dep ataladı onda ku'nxoja a'jiniyaz berdaq shayırlardın' do'retiwshiligi ret ilimiy talqıg'a alınadı son'ın ala bul miynet qayta islenip jılg'ı qaraqalpaq a'debiyatı tariyxının' ocherkleri atlı ko'p tomlıq jumısına engiziledi jumıs tiykarınan u'sh bo'limnen ibarat bolıp qaraqalpaq folklorının' klassik a'debiyat miyrasların u'yreniw jan'a da'wir qaraqalpaq a'debiyatının' payda bolıw qa'liplesiw rawajlanıw tariyxı ma'selelerine arnalg'an jumıstın' birinshi tomında folklorlıq shıg'armalardın' mazmunı tematikası ideyalıq bag'darları xalıqtın' turmısı menen baylanıslı u'yreniledi folklor u'lgilerinin' klassifikatsiyasın beredi ha'r bir janrg'a o'z aldına toqtap olarg'a tolıq sıpatlama berip o'tedi avtor qaharmanlıq da'stanlardı qon'sılas xalıqlardın' materialları menen salıtırıp u'yrendi xviii xix a'sirlerdegi qaraqalpaq klassikalıq a'debiyatın izertlewge arnalg'an jumıstın' ekinshi tomında avtor qaraqalpaq klassikalıq poeziyasının' da'wirdin' tariyxıy jag'dayı menen baylanıslı qarastıradı jiyen jıraw ku'nxoja a'jiniyaz berdaq o'tesh omar sarıbay qulmurat shayırlardın' shıg'armalarının' ideyalıq tematikalıq ha'm ko'rkemlik o'zgesheliklerin izertlew jumıstın' tiykarg'ı wazıypası etip belgilengen jumıs jan'a da'wir qaraqalpaq a'debiyatının' payda bolıw qa'liplesiw ha'm rawajlanıw tariyxın bul a'debiyattın' wa'killeri ayapbergen musaev abbaz dabılov sadıq nurımbetov jolmurza aymurzaev h t basqalardın' do'retiwshiligin ilimiy kritikalıq ko'z qarastan izertleytug'ın u'shinishi bo'lim menen juwmaqlanadı a'lbette n da'wqaraevtın' izertlew jumısında bir qatar kemshilikler de ushırasadı olar atap aytqanda geypara teoriyalıq ma'seleler boyınsha pikir ju'ritiwdegi u'stirtinlik folklorlıq do'retpelerinin' janrlıq belgisin anıqlawdag'ı ayırım aljasıwlar milliy folklordın ha'm klassikalıq poeziyanın' geypara qubılısların bahalawdag'ı bir ta'replemelik ha'm basqa usı sıyaqlı momentlerden ibarat bul kemshilikler birinshi na'wbette ilimpazdın' jeke mu'mkinshiliklerine baylanıslı bolıw menen birge belgili da'rejede n da'wqaraev jumıs islegen waqıttın' ruwxınan a'debiyat teoriyasınan' sol da'wirdegi rawajlanıw da'rejesinen folklorlıq ha'm tariyxıy materiallardın' jıynalıw ha'm izertleniw jag'dayınan da g'a'rezli edi sonlıqtan onın' ilimiy miynetlerin bahalag'anda ilimpaz jasag'an ha'm miynet etken da'wirdin' mu'mkinshiliklerinde esapqa alıw kerek nil arabsha an nl afrikada jaylasqan da'rya ol jer ju'zindegi en' uzın da'rya esaplanadı km yamasa milya ha'm iskenderiya qalasının' qasınan o'tip jer orta ten'izine quyadı onın' ataması grekshe nelios so'zinen kelip shıqqan bolıp da'rya valley river valley degendi an'latadı aq nil ugandada viktoriya ko'linen baslanıp qubla sudan ha'm sudan arqalı xartumg'a shekem baradı sol jerde ol ko'k nil menen qosılıp nildi payda etedi keyin mısır arqalı ag'ıp o'tedi ko'k nil bolsa efiopiya arqalı o'tedi ha'r ku'ni nil da'ryası shama menen million kub metr suwdı quyadı nil a'gıp o'tip turg'an ma'mleketleri ushın ju'da' u'lken a'hmiyetke iye mısırda ko'plegen qalalar da'ryag'a jaqın salıng'an piramidalarda nilge jaqın jaylasqan nil mısırdı egin egiw ushın qollanılatug'ın suw menen ta'miyinleydi ma'mlekettin' ko'pshilik bo'limi sho'lde jaylasqan nil da'ryasında yamasa onın' jag'alarında ha'r qıylı haywanlar jasaydı olarg'a mısal retinde krokodiller quslar balıqlardı ko'rsetiwimiz mu'mkin nil tek g'ana haywanlardın' jasawın ta'miynlep qalmastan sol jerde jasawshı adamlardı ishimlik suwı ku'ndelikli jumısları ma'selen kir juwıwda qollanıwı ha'm eginlerdi suwg'arıwda suw menen ta'miyinleydi nókis qaraqalpaqstan respublikasınıń paytaxtı nókis qaraqalpaqstan respublikasınıń orayında jaylasqan bolıp ámúdáriyanıń oń jaǵasında jaylasqan ol teńizdiń betinen metr uzaqlıta jaylasqan qalanıń batıs hám shıǵıs tárepleri qızılqum shóli menen qorshalǵan arqa bólegi ámúwdáriyanıń deltasına tiyip turadı qızketken kanalı pútkil qaladan ótip turadı klimatı kontinentallı jılı noyabr kúni húkimet tárepinen paytaxttı tórtkúlden nókiske almastırıw haqqında másele qabıllandı jılı nókis qalası paytaxt boldı qala ózbekistan respublikasınıń arqasında aral teńizine jaqın úsh qaraqum qızılqum hám taslı shól ustirt platosı ham de keyingi jılları qosılǵan tórtinshisi aralqum hám aqqum shólleri qorshawında jaylasqan birinshi bolıp nókis maydanlarında biziń eramızǵa shekemgi ásirlerde adamlar jasay baslaǵan shursha qalasın tariyxı nókis maydanlarında adamlar jıldan aslam ómir súrgenligin aytadı arxeologiyalıq qazılıwlar shursha qalası biziń eramızǵa shekemgi ásirde áyyemgi xorezm mámleketiniń tiykarǵı bólegi bolıp esaplanǵanın kórtedi nókis qala atı nókis qaraqalpaq násiliniń ulıwma atı bolıp esaplanadı tariyxıy ádebiyatlarda bul at salıstırmalı kemnen kem esletiledi jergilikli adamlardıń maǵlıwmatları boyınsha nókis ataması toǵız adam degen mánini bildiriwshi persidlik at nukus atamasına tiykarlanǵan eken bul at ta tarixıy bir ápsanaǵa tiykarlanǵan házirgi waqıtta islep shıǵarıwdıń tiykarǵı bólegi paytaxtta jaylasqan olar zamanagóy úskeneler menen támiynelengen islep shıǵarılıp atırǵan ónimler jergilikli xalıq tárepinen talaplar qanıqtırıp atır taǵı da eksport qılınıp atırǵan tovarlar ólshemi de artıp atır házirgi waqıtta bárshe talaplarǵa juwap beriwshi transportlıq sistema da iske túsirilgen temir jol baylanıs sisteması qayta ońlanıp ushqudıq stantsiyası qosılganna keyin tashkent penen nókis qalaları arasındaǵı aralıq táwiraq qısqardı bunnan basqa da nókis qalasınan zamanagóy samalyotlarda kóplegen jónelisler qaray ushıw imkaniyatına iye savitskiy atındaǵı mámleketlik muzey berdaq muzeyi tashkent mimanxanası bul xalıqlar doslıǵı monumenti berdaq uluǵbek ájiniyaz estelikleri qala átiraplarında shılpıq zoroastriyzlıq daxma áyyemgi mizdakxan esteligi ózr pánler akademiyası qaraqalpaqstan bólimi pán kandidatları pán doktorları joqarı oqıw orınları qaraqalpaqstan mámleketlik universiteti nókis mámleketlik pedogogikalıq institutı tashkent pediyatriya institutı nókis filiali tashkent mádeniyat institutı nókis filialı arnawlı bilimlendiriw orınlar akademiyalıq litseyler hám kásip óner kolledjleri orta arnawlı mektepler oqıwǵa shekemgi orınlar berdaq atındaǵı muzikaliq drama teatrı jas tamashagóyler teatrı gosfilarmonıya quwırshaq teatrı xalıq ansamblleri respublikalıq radio hám televideniye qaraqalpaqfilm jazıwshılar awqamı suwretshilerler jurnalistler kompozitorlar hám arxitektorlar savitskiy atindagi kórkem óner muzeyi shama menen sport zallar hám sport maydanları sonıń menen birge qalalıq stadion qalalıq sport zal tennis kortları awır atletika zalları gúres zalları ippodrom júziw basseynleri grebli mektebi hám t b aeroport qálegen túrdegi samalyotlardı qabıllaw imkániyatına iye temir jol vokzal eki avtovokzal qalalıq jámiyetlik transport mikroavtobuslar hám marshrutlı taksiler zamanagóy numeratsiyalı hám optikalıq baylanıs menen isleytugın ats latın avtomatikalıq telefon stantsiyası internet provayderleri o'ndiris revolyutsiyası bul zatlardın' islep shıg'arıw usılında u'lken ha'm tez o'zgerisler bolg'an tariyxıy da'wirge berilgen at bul a'sirdin' ortalarında ullı britaniyada baslang'an ha'm a'sirdin' baslarına kelip evropa ha'm amerikag'a jayılg'an bul ko'pshilik zatlardın' qol ku'shi menen kishkene ustaxanalarda emes al zavodlarda ku'shli mashinalar ta'repinen ko'p mug'darda aytarlıqtay arzan islep shig'arılıwın an'latar edi jan'a pikirler ha'm ashılıwlar shaxtyorlıq metal o'ndirisi ha'm tovarlardı jetkerip beriwde de payda boldı o'ndiris revolyutsiyasının' en' a'hmiyetli ashılıwı puw dvigatelinin' oylap tabılıwı boldı james watt djeyms watt ta'repinen oylap tabilg'an puw dvigatel fabrikalardı isletiwde ha'm teren' shaxtalardı qazıwda qollanıldı bul sonın' menen birge temir jol dvigateli sıpatında qollanıldı janıwshı ko'mir ıssılıg'ı tiykarg'ı energiya jetkerip beriw o'zegine aynaldı geybir tariyxshılardın' pikirinshe o'ndiris revolyutsiyası jıllarda juwmaqlanga'nday bolg'an biraq olar ha'zirgi waqıtqa shekem dawam etip atırg'an o'ndiris o'zgerislerinin' baslanıwı bolg'anlıgın moyınlaydı tariyxshılar elege shekem o'ndiris revolutsiyanın' baslang'an waqtın ha'm ne sebepli ol birinshi bolıp angliyada baslang'anlıg'ın haqqında elege shekem bir sheshimge kelmegen bul o'z na'wbetinde tariyxshılar ta'repinen bilim da'wiri dep atalg'an a'sirdegi ilim arqalı waqıyalardı uyreniw ruxın payda etti angliya jıllar dawamında hesh qanday urısta qatnaspag'an siyasiy turaqlı ma'mleket bolg'an angliya sonın' menen birge o'z shegarasında o'ndiris ushın kerekli ko'plegen shiyki zatqa ha'm mashinalardı isletiw ushın energiyag'a iye bolg'an angliyada sonday aq islep shıg'arılg'an zatlardı satıp alıwshı ha'm paxta qant siyaqlı shiyki zatlar menen arzan bahada ta'miyinlewshi koloniyaları bolg'an o'ndiris revolyutsiyası da'wirinde qulshılıq britaniya imperiyasının' ko'plegen jerlerinde a'melde bolg'an bul jan'a o'ndirislerdi islep shıg'arıwg'a sarplanatug'ın puldın' tiykarı bolg'an o'zbek xalqının' kelip shıg'ıwı etnogenezi o'zbek xalqının' negizi b e sh birinshi mının'shı jıllardın' ortalarınan baslap putin antik da'wir iv vi a'a' dawamında etnogenezi xojalıq tu'ri ma'deniyatı turmıs ko'rinisi ha'zirgi o'zbekstan jerinde jasag'an evropalılar rasasındag'ı qa'wimler menen bul birikpe eramızg'a shekemgi v a'sirdegi sak massagetler menen gunnılar aralas eftolitler ma'mleketinde bolg'an son' tu'rk kaganatının' quramındag'ı ko'shpeliler kelip bularg'a qosılıp olarda o'tırıshılıqqa aylang'an shıg'ıstan tu'rk qa'wimler x xi a'sirlerde karaxanidler ha'm seldjukler ma'mleketi da'wirinde ko'birek keledi tu'rk tilleri fergana zarafshan qashqadaryada tu'rk tilleri u'stemlikke erise basladı al xorezm wa'layatında mong'ollar jawlap alg'annan keyin xiii xiv a'sirlerde burıng'ı xorezm tili birotala toqtadı tu'rki tilinen oguz dialekti ornay basladı biraq jergilikli xalıqtın' ma'deniyatına etnikalıq quramına ta'sir jasamadı vi viii a'sirlerde arablardın' orta aziyanı jawlap alıwı aldında tu'rk kag'anatları menen jergilikli aristokratlar eski tu'rkiy siyasiy birikpe tiykarında o'zbek basqada orta aziya xalıqlarının' tili ma'deniy birikpeleri negizi ku'sheyi baslag'an jerler ko'beydi a'sirese bunday birikpeler fergana buxara sogdiana xorezmde payda boldı bul da'wirde orta aziyag'a islamnın' tarqawı bunday bir neshe etnikalıq bo'leklerdi bir dinge olar arasındag'ı tillerdin' jaqınlasıwın tezletti movarounnaxrg'a arqadan kelip jergilikli u'stemlikke erisken o'zbeklerdin' keyingi etnik qatlamı islamdı qabıl etken chagataylar toparı edi olardın' arasında tu'rk ha'm mong'ol birikpeleri jalair barlas h t b bar edi bul birikpeler xiv xv a'sirlerde chagataylar dep ataladı bizin' da'wirimizge shekem sol chagatay urıwlarınan jetip kelgenleri karluklar barlaslar h t b bolıp esaplanadı xv a'sirdin' aqırında ha'm xvi a'sir baslarında orta aziyada siyasiy ha'm ekonomikalıq jag'day bosasqan ha'kimler patshalar arasında biylik ha'kimlik ushın talas tartıslar ko'beygen timuridlerdin' a'wladları ferg'ana ha'kimi babur ha'm xirat ha'kimi xusayn bayqaralar dashti qipchaqtan kelgen qu'diretli shaybanixan basshılıg'ındag'ı jawınger o'zbeklerge qarsılıq ete almay sheginedi o'zbekler dep tu'rki mong'ol tu'rindegi kelgen urıwlar atalg'an olar orta aziyanı etnikalıq quramın antropologiyalıq tu'rin aytarlıqtay o'zgerte almadı olar tek xvii a'sirlerde g'ana o'zbekstannın' zarafshan surxanda'rya qashqadarya ha'm xorezm qaraqalpaqstan jerlerine aralasıp jergilikli etnikalıq birikpelerdi irilendirdi etnikalıq ta'sir jasadı bul da'wirge tiyisli jazba estelikler sheybaniynama nusratnama abdullanama h t b o'zbek ataması ele o'zinin' ilimiy tusinigine iye emes da'slep bul so'z usman ibn munkiz xii a'sir miynetinde gezlesedi keyin rashiddin jılnamalarında xiv a'sir jalalatdinnin' xii a'sir a'sker basshılarının' biri o'zbek dep tilge alınadı belgili tariyxshı xamdulla kazviniy xv a'sir altın orda a'skerlerin o'zbekler dep al olarg'a tiyisli jerlerdi o'zbek ma'mleketi dep ataydı xv xvi a'sirlerge tiyisli jazba dereklerde de sheybani qarawındag'ı barlıq urıw ha'm qa'wimler birikpesinde o'zbekler dep atag'an xiywa xanı abulg'azı xvii a'sir o'zinin' tu'rkler shejiresinde aq orda xanı tuqtag'u xan o'lgennen keyin onın' ornına jasar o'zbek xan taxtqa otırg'an son' barlıq juchi elinin' barlıg'ın o'zbek eli dep ataydı geypara o'zbek shejiresinde o'zbek xalqın urıwdan qurılg'an dep ko'rsetiledi biraq bul durıslıqqa kelmeydi o'zbeklerdin' kelip shıg'ıwınday aq olardın' etnikalıq quramıda o'zgermeli geypara urıwlar irilenip al geypara urıwlar maydalanıp basqa urıwlarg'a aralasıp ketken mang'ıt ha'm qazaq urıwlarının' birikpeleri ha'm sheybaniy xan qarawında tu'rki mong'ol urıwlarınan payda bolg'an etnikalıq toparlar qıpshaq mang'ıtlar qanlılar qon'ıratlılar naymanlar sıyaqlı burıng'ı elatlar birikken o'zbek atamasına o'tken demek ha'r tu'rli urıw qa'wimlerden birikken etnikalıq birikpelerden mang'ıt qon'ırat qıyat qıpshaq qıtay qan'lı durmen keneges mın qırıq ju'z loqay nayman chimbay jalayır karluk no'kis u'ysin qatag'an h t b etnonimler o'zbek ha'm basqa da orta aziya xalıqlarının' qa'liplesiwine qatnasqan bul etnikalıq birikpelerdin' atamaları turmısı xojalıg'ı da'stu'rleri dini h t b ko'rinisleri a'yyemgi orta a'sir ilimpazları maxmud qashg'ariy m narshaxi beruniy miynetlerinde ko'rinedi o'zbek urıw qa'wimlerinin' atamaları a'sirese etnotoponimlerde yag'nıy geografiyalıq atamalar menen elatlardın' h t b atamasında ko'rinedi jan'a da'wirde xiv xix a'sirlerde de ha'm en' jan'a da'wirde de o'zbek ha'm basqa orta aziya xalıqlarının' qa'liplesiwi dawam etken etnikalıq birikpeleri o'zlerinin' o'zge atamaları menen birge xojalıg'ının' tu'rinde otırıqshı yarım otırıqshı da'stu'rinde tilinde de o'zgesheliklerin saqlag'an tariyxshılar pikirinshe o'zbek xalqı subetnostan birikken birinshi subetnos a'yyemgi da'wirlerden o'tırıqshı qa'wimlerge b e i mının'shı jılları arqadan ko'ship kelip aralasqan tu'rki tilindegi qa'wimler birikpesinen qa'liplesken xalıq sart dep atalg'an ol ko'birek fergana tashkent xorezm zarafshan wa'layatlarında jasag'an ekinshi subetnos sheybaniyler kelmesten burıng'ı jergilikli tu'rki tilindegi qa'wimler menen jasag'an sheybaniyler menen kelgen tu'rki qa'wimler aralaspası tu'rkler dep atalg'an olar xx a'sir baslarına shekem xojalıg'ında yarım ko'shpeliler urıwlarg'a bo'linerlik o'zgeshikleri menen jasag'an bular fergana samarqand jizzaq wa'layatlarında ko'birek aralasqan o'zbek xalqının' tag'ı bir kishkene bo'legi tatlar bular xorezm oblastında jasap ha'zir o'zbekke aylang'an u'shinshi subetnos burıng'ı xv xvi a'sirlerde movarounnaxrge kelgen deshti qıpshaqtan ko'ship kelgen'lerdin' a'wladları olar o'zbekler dep atalg'an jılg'a shekem bular o'z urıw atamaların saqlag'an ma'selen buxarada xorezmde deshti kipchak urıw atları o'mir su'rgen olarda endogamiya ta'rtibinde bolg'an olardag'ı mang'ıt qon'ırat qıpshaq nayman mayda urıwları ha'm toponimler a'yyemgi etnonimlerdi ko'rsetedi obligatsiya aqsha qarjıları iyesinin' onı o'tkergenin ha'm belgilengen protsentti to'legen halda shıg'arıw sha'rtlerinde basqashası na'zerde tutılmag'an bolsa onda na'zerde tutılg'an mu'ddette bahalı qag'azdın' nominal bahasın og'an qaplaw haqqında minnetlemesin tastıyıqlaytug'ın bahalı qag'az obligatsiyalar a'piwayı ha'm utıslı protsentli ha'm protsentsiz maqsetli erkin aylanıslı ha'm sheklengen aylanıslı etip shıg'arılıwı mu'mkin qaysı tovarg'a xızmetlerge shıg'arılsa sol tovardı xızmetlerdi ko'rsetiw maqsetli obligatsiyalardın' sha'rtli rekviziti bolıp tabıladı ka'rxanalar obligatsiyaları barlıq menshik tu'rindegi ka'rxanalar ta'repinen shıg'arılıwı mu'mkin obligatsiyalar iyelerine ka'rxananı basqarıwg'a qatnasıw huqıqın bermeydi ka'rxanalardın' ha'm aktsionerlik ja'miyetlerdin' obligatsiyaların shıg'arıw haqqında sheshim tiyislisinshe administratsiya basshılıq ha'm atqarıwshı uyım basqarma ta'repinen qabıl etiledi ja'ne bayannama menen ra'smiylestiriledi emitentlerdin' ustavlıq fondın du'ziw ha'm toltırıw ushın sonday aq olardın' xojalıq jumısı menen baylanıslı zıyanlardı jabıw ushın ka'rxanalardın' obligatsiyaların shıg'arıwg'a ruxsat etilmeydi aktsionerlik ja'miyetler ustavlıq fondının' protsentinen aspag'an summag'a ha'm shıg'arılg'an barlıq aktsiyalardı tolıq to'legennen keyin g'ana obligatsiyalardı shıg'arıwı mu'mkin olardın' ja'rdemi menen mobilizatsiyalang'an kapital aktsionerlik kapitalg'a aylanbaydı obligatsiyalardı shıg'arıw kapitaldı qarız alıw formalarının' biri bolıp tabıladı obligatsiyalar emitentinin' ulıwma qa'rejetleri olarg'a xızmet ko'rsetiw ushın ulıwma jıllıq qa'rejetler shıg'arıw ushın texnikalıq qa'rejetlerden ha'm obligatsiyalardı jaylastırıw ushın qa'rejetlerden quraladı emitent ta'repinen ulıwma kepillik obligatsiyanı mu'ddetli qarız minnetlemesi sıpatında o'tew kepilligi bolıp tabıladı ol bankrot bolg'anda emitent o'z minnetlemelerin orınlamag'an jag'dayda mu'lktin' bir bo'legin saqlawshı huqıqın beredi biraq bul mu'lkti qamawg'a alıw huqıqısız aktsiyalar sıyaqlı obligatsiyalar da ja'miyet ushın investitsiyalardın' a'hmiyetli da'regi bolıp xızmet etedi biraq bul bahalı qag'azlar o'z ara a'dewir parq etedi to'mendegiler en' a'hmiyetli parqları bolıp tabıladı obligatsiya bir qatar sha'rtli elementlerge nominalg'a protsent stavkasına to'lew haqqında rejege ta'miyinleniwge emissiya sha'rtnamasına reytingke iye nominal obligatsiya sertifikaiının' on' ta'repinde belgilengen aqsha summa onı iyesi o'tew mu'ddeti kelgen ku'ni aladı protsent stavkası emitent ha'r jılı to'lewge tiyisli bolgan nominal bahasının' kelisilgen protsenti protsent stavkası jıllıq etip belgilenedi ol bo'lip bo'lip ma'selen yarım jılda bir ret yamasa shereginde bir ret to'leniwi mu'mkin o'tew sa'nesi kalendarlı sa'ne ku'n usı ku'ni sa'nede aktsionerlik ja'miyet qarıydarg'a obligatsiya nominalına barabar summanı qaytaradı ha'm protsent to'lewdi toqtatadı emissiya haqqında sha'rtnama obligatsiyalıq zaymdı ko'pshilik shıg'arıwg'a kontrakt sha'rtnama ol qarızdar menen trast kompaniyası arasında sha'rtnama tu'rinde orınlanadı son'g'ısı o'z gezeginde emitent ta'repinen o'z minnetlemelerin orınlawı aldında aktsionerlik ja'miyettin' quwatlılıg'ının' kepili bolıp tabıladı emitent penen a'dewir tolıq tanısıw ushın trast kompaniyası onın' finans hu'jjetlerin emitenttin' investitsiyalıq joybarının' biznes jobasın u'yrenedi ha'm bunnan keyin g'ana o'z kelisimin beredi usıg'an baylanıslı emissiya xaqqında sha'rtnamag'a trast kompaniyasının' bir qatar sha'rtleri kiritilgen bolıwı mu'mkin olardan xalıq aralıq a'meliyatta a'dewir jiyi ushırasatug'ınları to'mendegiler to'lew haqqında reje emissiya haqqında sha'rtnamanın' punkti og'an muwapıq emitent arnawlı o'tew fondın du'zedi protsent ha'm nominal baha onnan to'lenedi bul fond trast kompaniyasının' qadag'alawında boladı emissiya haqqında sha'rtnamada mu'ddetinen burın satıp alıw haqqında yag'nıy o'z obligatsiyaların mu'ddetinen burın shaqırtıp alıwg'a emitenttin' huqıqı haqqında punkt bolıwı mu'mkin ta'miyinlew aktsionerlik ja'miyettin' obligatsiyalar shıg'arg'anda girew bolıp xızmet etetug'ın aktivleri yamasa mu'lki ta'miyinlewdin' bolıwına tiykarlang'an halda obligatsiyalar ta'miyinlengenler ha'm ta'miyinlenbegenler bolıp bo'linedi ta'miyinlengen obligatsiyalar ja'miyettin' tiykarg'ı aktivlerine umtılıw huqıqın beredi ha'm usının' menen bir waqıtta onın' ayqın mu'lkinin' girewleri bolıwı mu'mkin eger korporatsiya o'z obligatsiyaların belgilengen mu'ddette o'tey almasa onda olardı saqlawshılar girewdi o'z paydasına paydalanıw huqıqına iye ko'shpes mu'lk basqa da bahalı qag'azlar ko'shpeli mu'lk ta'miyinlew sıpatında bola aladı usıg'an baylanıslı to'mendegilerdi ajıratadı ta'miyinlenbegen obligatsiyalar ulıwma kepillikke iye yamasa basqasha so'z benen aytqanda emitenttin' minnetlemeleri menen yag'nıy onın' abıraylı ismi menen bekkemlengen qarız minnetlemelerinen ibarat bunı tek jaqsı abıroyg'a iye ka'rxanalar g'ana isley aladı bunda aldag'ı xojalıq jumısınan tu'simlerge barlıq u'mit etiledi obligatsiyalar reytingi olardın' investitsiyalıq sıpatlarının' arnawlı firmalar ta'repinen baxalanıwı a'dette obligatsiyalardın' barlıq shıgarılg'anları emes al ken' ekilemshi bazardag'ı iyeleri g'ana bahalanadı en' joqarı reytingke iye obligatsiyalar «investitsiyalıq klass» obligatsiyaları dep ataladı jetkilikli joqarı itimallıq da'rejesi bul klassqa kiritiw kriteriyi bolıp xızmet etedi bunda emitent o'z minnetlemelerin normal konyunktura sharayatlarında qolaysız konyunktura sharayatlarında da orınlaydı to'men reytingli obligatsiyalar sawdagerlik obligatsiyaları bolıp esaplanadı aktsiyalar sıyaqlı obligatsiyalar da nominal ha'm bazar bahasına iye obligatsiyanın' nominalına protsent esabındag'ı bazar bahası onın' obligatsiyanın' kursı dep ataladı eger obligatsiyanın' bazar bahası nominalınan joqarı bolsa onda onın' sıylıq penen satılatug'ının ko'rsetedi eger bahası nominalınan to'men bolsa onda jan'a iyesi onı diskont penen satıp aladı eger qarıydar nominalın to'lese onda paritet ornına iye obligatsiyanın' bazar bahası qanday bolmasın ol boyınsha protsent nominalına esaplanadı a'piwayı aktsiyalar menen bolgan jag'day sıyaqlı usınıwshıg'a obligatsiyalar ha'm atamalı dizimge alınatug'ın obligatsiyalar bolıp parqlanadı usınıwshıg'a obligatsiya iyesinin' ismi emitent ta'repinen dizimge alınbaydı qarız mu'ddetine tiykarlang'an halda emitentler obligatsiyaları to'mendegishe bo'linedi emitentler obligatsiyaları sonday aq da'ramatlardı to'lew usılı boyınsha parıqlanadı to'mendegidey obligatsiyalar bar obligatsiyalar konvertatsiyalanatug'ın ha'm a'piwayı bolıp bo'linedi konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalar ko'binese konvertatsiyalanatug'ın artıqmashlı aktsiyalarg'a uqsas investitsiyalıq institut investitsiyalıq diler yamasa investitsiyalıq kompaniya konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı o'tew ushın konvertatsiyalanatug'ın baxalı qag'azlardın' iyesinen alıw ushın eki ku'n dawamında olardın' emitentine beriwi sha'rt olar belgili sha'rtler menen tap usı aktsionerlik ja'miyettin' artıqmashlı yamasa a'piwayı aktsiyalarına almasıwı mu'mkin bul konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı investor ushın a'dewir tartımlı etedi a'piwayı obligatsiyalar usınday huqıqlarg'a iye emes obligatsiyalar olarg'a optsion menen satılıwı mu'mkin bul iyesine obligatsiyanı onın' emitentine belgili mu'ddetten son' qaytarıw huqıqın beredi emitent obligatsiyalardı nominalı boyınsha o'tewi sha'rt usılayınsha satıp alıw finans bazarlarında protsent stavkaları keskin ko'terilgende ko'binese maqsetke muwapıq boladı oktavian avgust sentyabr b e sh avgust birinshi ha'm en' a'hmiyetli rim imperatorlarının' biri ol rimnin' du'nya ju'zindegi en' qu'diretli imperiya bolıp jetilisiwinin' birinshi basqıshın basladı oktavian avgust sezar rim respublikası diktatorı yuliy sezardın' saqlap alıng'an balası bolg'an oktavian ekinshi triumviratta rim imperiyasın bir basshı sıpatında u'sh adamnın' basqarıwı mark antoniy ha'm lepiduslar menen bir qatarda basshıliqqa iye bolg'an avgust ha'm antoniuslar b e sh jılı o'ltirilgen yuliy sezarg'a sadıq bolg'an onın' o'liminen keyin sezar ta'repdarları ha'm sezardın' qarsılası pompeydin' ta'repdarları arasında rim boylap puxaralıq urısı baslanadı triumvirat basshılıg'ı da'wirinde urıs toqtaydı biraq lepidustın' o'limi ha'm mark antoniydin' mısırda kleopatra menen bolıwı urıstın qayta dawam etiwine sebepshi boladı bul ku'shli qanlı urısta jen'iske eriskennen keyin oktavian b e sh jılg'ı aktium urısı ta'repdarı bolg'an senat ta'repinen birinshi rim imperatorı bolıp saylanadı ha'm avgust atın aladı ol b e dın' jılı onın' o'gey ha'm ku'yew balası tiberius tiberiy onın' ornına imperator bolg'ang'a shekem basshılıq etedi onın' patshalıg'ı da'wirinde onın' hu'kimetine qarsı bolg'anlar massalıq tu'rde mın'lap o'ltirilgen ol rim qaytadan respublikag'a aylandırıwg'a wa'de etken biraq bunın' ornına ol o'zine ko'p ataqlardı sonın' menen birge bas ruwxanıy atag'ın bergen ha'm awıllıqlardag'ı ko'plegen shirkewler onı qudaylarının' biri esaplag'an inglis tilindegi ha'm basqa da ko'plegen evropa tillerindegi avgust ayının' atı onın' atınan kelip shıqqan parsı ta'jik a'debiyatının' ko'rnekli wa'killerinin' biri omar hayyam jılı nishapur qalasında tuwılg'an atası shatır tigiwshi bolg'anı ushın hayyam degen ataq atasınan miyras bolıp qalag'an onın' jasag'an zamanı orta aziya g'aznaviyler hu'kimranlıg'ı da'wiri usı da'wirdin' belgili danıshpanlarının' biri nizammulmu'lk wa'zir da'rejesine jetip shıg'ısta u'lken medreseler qurıp a'tirapına belgili adamlar jıynag'an omar hayyam da jaslıg'ınan filosofiya filologiya ha'm matematika t b ilimlerdi qunt penen u'yrengen son'ınan nizammulmu'lktan isfahang'a shaqırtıp observatoriyag'a basshılıq etiwdi o'tinedi omar hayyam bir neshe ilimdi miyras qaldırg'an biraq onın' atın pu'tkil du'nyag'a tanıtqan rubayıları ekenligi bizge ma'lim omar hayyam da'wirinde sufizm ta'liymatı ken' taralg'an edi biraq ol real ta'biyat tendentsiyalarına su'yenedi ma'selen materialistlik tendentsiyalardag'ı filosofiyalardın' pikiri menen ortaqlasıp omar hayyam du'nyanın' materiyanın' ma'n'giligin bardan joq bolmag'anlıg'ın ha'm joqtan bar bolmaytug'ının ta'n aladı du'nyanı o'lmeytug'ın ruwxtan ideyadan ibarat dep tu'sindiriwshi ta'liymatqa qarsı boladı bul du'nyadan ketken menen du'nyag'a bir pul jerden izimiz o'tken menen du'nyag'a bir pul du'nya tu'rdı ha'm turadı biz bolmasaqta jer astına tu'sken menen du'nyag' bir pul shayırdın' pikiri boyınsha du'nya ma'n'gi bolıwı menen birge tek g'ana o'zgerip turadı basqa basqa tu'ske kirip turadı bular bolmıstın' tiykarg'ı nızamlıg'ı dep biledi solay etip ol erisilgen o'mirge qayıl bolıp o'mir keshiriw kerek ekenligin aytadı shayır du'nyadag'ı zulımlıqlardan ten'sizlikten qattı nalıydı ol g'amnan qayg'ıdan qutılıwdın' sha'rti go'zzal menen ma'y ish dep tu'sindiredi hayyam optimizimdi jaqlaydı sonın' menen birge g'am qayg'ı jalg'ızlıq motivi jırlanadı ja'ne aytatug'ın na'rse ma'y sharap motivi parsı ta'jik poeziyasında a'yyemgi motivlerdin' biri negizinde shayır jo'nsiz ma'y ishiw ta'repdarı emes sharap o'z mo'lsherinde ishilgende g'ana jaqsı mo'lsherden zıyat ishimlik adamdı qor zar etedi dep tu'sindiredi sharap ishsen' aqıl dana menen ish ya gu'l ju'zli qası qara menen ish gey geyde ish awlaq jayda ishe ber biraq samsam shama menen ish du'nyada adam tuwıladı o'nedi o'sedi o'ledi topıraqqa aylanadı jerde biz basıp ju'rgen topıraqta patshanın' bası shopannın' barmag'ı aralasıp jatpag'anına kim kepil boladı ha'tte ma'y quyılg'an mına gu'zede bir waqıtları sulıw qız bolg'an shıg'ar degen pikirge keledi mınaw gu'ze mendey bolg'an yar qumar su'ygeni de qara burım xosh nigar bul gu'zenin' tutqası da bir gezde go'zzal moynın qushaqlag'an qol shıg'ar mına gu'ze patsha shıg'ar xan shıg'ar endi bunnan suw iship ju'r jalshılar sharap quyg'an ıdıslardın' ishinde sulıwlardın' erinleri bar shıg'ar qullası omar hayyam xi a'sirde jasag'an so'z sheberi o'mirge filosofiyalıq pikir ju'rgizgen danıshpan shayır operativ esap islep shıg'arıwdın' ayırım bo'limlerinde ju'z berip atırg'an xojalıq protsess ha'm xojalıq aylanısı haqqında za'ru'r mag'lıwmatlardı tez jetkerip beriwge qaratılg'an baqlaw ha'm qadag'alaw usılı bolıp tabıladı xojalıq operatsiyaların a'melge asırıwda bul esap ja'rdeminde rejelestirilgen ko'rsetkishler haqıyqatında erisilgen ko'rsetkishler menen ha'm san ha'm sapa jag'ınan salıstıradı ha'm alıng'an mag'lıwmatlardan ka'rxana yamasa bo'limler ha'reketin basqarıwda paydalanıladı operativ esaptın' qa'siyetlerinin' biri sonnan ibarat onda xojalıq operatsiyası tuwrısındag'ı mag'lıwmatlar tezlik penen dizimge alınadı ha'm tiyisli jerge jetkiziledi bunday mag'lıwmatlardan belgili ka'rxanalarda xojalıq operatsiyası sonday aq barlıq xalıq xojalıg'ına operativ basshılıq qılıw ushın paydalanıladı operativ esapta barlıq o'lshemler natural miynet ha'm pul o'lshemlerinen ken' paydalanıladı orta a'sir filosofiyası sxolastika degen atama menen ma'lim sxolastika alim mektep yag'nıy filosofiyalıq mektep degendi an'latadı sxolastikanın' tiykarg'ı o'zgesheligi ol o'zin teologiyag'a xızmet etetug'ın ilim sıpatında belgili xi a'sirden baslap orta a'sir universitetinde logika problemalarına qızıg'ıwshılıq a'dewir ko'terildi xi xiv a'sirlerdin' filosofiyasına boetsiydin' logikalıq shıg'armaları u'lken ta'sirin tiygizdi ko'plegen tu'siniklerdin' ma'nisin ashıp berdi sxolastikalıq dialektikag'a qarsı ha'r qıylı mistikalıq ag'ımlar turdı xv xvi a'sirlerde bul sonshelli gumanistlik aq su'yekler ma'deniyatı neplagon naturfilosofiya tu'rinde rawajlana basladı orta a'sirde ta'biyatqa jan'a ko'z qaras qa'liplesedi qudaylıq ku'shli jaratqan haqqındag'ı ta'liymat ta'biyattın' o'z erkinligin joqqa shıg'ardı sebebi quday ta'biyattı g'ana emes al zatlardın' ta'biyiylik awhalına qaramastan ha'reket etti sonın' ushın tiykarg'ı dıqqat qudayda ha'm adam janın biliwi qaratıldı ta'biyiy qubılıslarg'a qızıg'ıwshılıq ku'sheydi olar simvollar retinde sa'wlelendi orta a'sir oyshılları adam ma'selesine de toqtap o'tti ha'm ha'r qıylı juwaplar berdi birinshi anıqlaması adam qudaydın' obrazı ha'm u'lgisi ekinshi platon aristotel ha'm olardın' dawamshıları ta'repinen berilgen adam bul aqıllı maqluq dep tu'sindiredi adam probleması menen xristian filosofiya qızıqsındı olardın' pikiri boyınsha adam pu'tkil ta'biyatta birinshi orındı iyeleydi al grek filosofları adam ta'biyattan u'stin turadı ol qudaydın' u'lgisi dep tu'sindiredi orta a'sir filosofları ushın adam basqa du'nyadan kelgen bibliya boyınsha adam topıraqtan ha'm suwdan islengen o'simliklerdey o'sedi ha'm azıqlanadı sonın' ushın xristian da'stu'rlerinde adam ta'biyattın' patshası do'retiwshisi xristian ta'liymatının' tu'siniwinshe qudaydın' balası logos yamasa iisus xristos adamg'a enedi ol o'limi arqalı adam tu'rlerinin' kristegi dozaq azabınan qutqarıwdı oylaydı solay etip adamlarg'a jaqsılıq beriwdi qoyadı xristianshılıqta quday barlıq du'nyanın' jaratıwshısı ol ta'biyattan ajıratılg'an onda isenim bilimnen joqarı qoyıladı yag'nıy aqıl etpeytug'ın na'rselerdi isenimge qoyıwdı talap etedi xristian antologiyasın belgileytug'ın ekinshi dogmatı denenin' qaytadan tiriliwi boladı orta a'sir sanası isenimli tu'rde adamnın' qaytadan sol denesinde tarqalıwı boladı dep aytadı xristian ta'liymatı boyınsha jan deninin' sırtında jasawı mu'mkin emes usı dogmatlar jan menen denenin' problamasın orta a'sirlik tu'siniwinin' negizine alındı xristian dogmatların sistemag'a alıp kelgen filosoflardan biri origen iii a'sir onın' ta'liymatının' negizinde adam haqqındag'ı tu'sinikti quraydı onın' pikirinshe adam ruwxtan jannan ha'm deneden turadı orta a'sir filosofları adamnın' erki ma'selesin qayta talıqlap aqıldan son' erikke o'tti ma'selen avgustin ushın barlıq adamlar eriktin' qanday bolsada o'mir ma'nisi adamnın' ishki turmısın baqlay otırıp a'sirese o'zinin' avgustin adam jaqsılıqtı biledi biraq onın' erki og'an bag'ınbaydı islewdi qa'lemesede ol isleydi dep juwmaq shıg'ardı adamnın' usı awhalın ol jannın' awırıwg'a ushırawı onın' o'zine bag'ınbawı yag'nıy o'zindegi joqarg'ı baslamag'a bag'ınbawı dep bildi orta a'sir ta'liymatı boyınsha adam o'z gu'nalıq qızıg'ıwshılıqlarınan qudaydın' ja'rdemisiz qutıla almaydı solay etip orta a'sir filosofiyası tutası menen teotsentrizm sıpatında xarakterleniwi tiyis geologiya qudaynama berilgen dinnin' isenim ta'liymatın sistematizatsiyalaw orta a'sir filosofiyasının' barlıq tiykarg'ı tu'sinikleri quday menen baylanıstırıladı ha'm ol arqalı belgilenedi orta a'sirdegi filosofiyalıq oy tek batıs evropada emes ol shıg'ısta vizantiyada rawajlanadı vizantiyanın' filosofiyasının' batıs penen uqsaslıg'ı bolg'an menen onın' bir qatar o'zgeshelikleri bar bul jerde xristian dini ha'm onın' pravoslavyan formasında u'stemlik etti bilim beriwge ha'm ilimge u'lken hu'rmet penen qaradı vizantiya filosofları ilimnin' antikalıq tu'sinigin saqlap qaldı barlıq ilimler filosofiya degen atama menen birikti ma'selen i damaskin filosofiyag'a altı anıqlama berdi vizantiya filosofları grek filosoflarının' oylarının' barlıq baylıg'ın o'zlestirip aldı ha'm saqlap qaldı vizantiyaja jasag'an peolatonizm ag'zaları platon ta'liymatın sistematizatsiyaladı onın' tiykarg'ı wa'killeri platon jj yamalik jj ha'm prokl jj olar ushın pu'tkil du'nya ierarxiyalıq sistemalardan turdı onın' to'mengi qatlamı joqarısına minnetli onın' en' joqarı qatlamında bir pu'tinlik jaylasqan ol quday bul bir pu'tinlik ha'r qanday bolmıstın' sebebi ol bolmısqa tiyili emes sonın' ushın ya aqıl bolıp so'z bolıp og'an jetpeydi quday haqqında hesh na'rse aytıwg'a bolmaydı ekinshi qatlam bul aqıl onda ideyalar bar bul taza bolmıs ha'm bir pu'tinlik ta'repinen jaratılg'an u'shinshi qatlam jan ol aqıl sıyaqlı endi birgelki emes al janlı deneler arasında bo'lingen sebebi kosmos platonikler ushın jasawshı maqluq jin shaytanlardın' adamlardın' haywanatlardın' o'simliklerdin' janı bunnan basqa ol ha'reket etedi jan ha'r qanday ha'rekettin' barlıq oylawlardın' ha'm qapagershiliklerdin' deregi to'rtinshi qatlam en' to'mengi dene jan sıyaqlı aqıldan jan'a o'z qa'siyetlerin aqıllılıqtı garmoniyanı aladı dene jang'a tiykarlanıp onın' formasın aladı tennisshilerdin' xalıq aralıq tennis federatsiyasına ha'm tur direktorlarına qatnası jılı shiyelenise basladı sebebi qızıg'ıwshı tennisshiler turniri tek g'ana professional tennisshiler ushın ashıq edi tennis professionallarının' birden bir talabı prizli bahalardı ko'beytiw edi biraq tennisshi a'meldarlarının' sportshılarg'a mensinbewshilik ko'z qarasları sebepli bul a'melge aspadı sol ushında jılı professional tennisshiler assotsiatsiyası du'zildi ha'm bug'an basshılıqtı oyınshılardın' o'zleri o'z qolına aldı professional tennisshiler assotsiatsiyasının' birinshi prezidenti bolıp belgili professional kliff drisdeyl saylandı professional tennis assotsiatsiyası menen xalıq aralıq tennis federatsiyası qarım qatnas jumısları xalıq aralıq oyınshılar ken'esi arqalı du'zilip bardı du'nyag'a tanılg'an jekke adamlar born borg djon makinroy djimmi konnors ha'm ivan lendler arqasında erler tennisi sponsorlardı ha'm televedenienı o'z dıqqatlarına qaratıp turnirlerdi sho'lkemlestiriwshilerge joqarı tabıslar keltire basladı bul xalıq aralıq oyınlar ken'esi jılı du'zilip jıllar aqırına kelip sportshılar tennis biznesin basqarıwda ten'dey huqıqqa iye bolıwların ha'm tabıslardı ten'dey bo'listiriwlerin talap etiwleri hesh kimge tan' qalarlıq na'rse emesliklerin atap ko'rsetti aqshtın' ashıq chempionatında xatfsı menen o'z ara tu'sinbewshilikleri arasında tennisshiler jılı press konferentsiya o'tkizip professional tennisshiler assotsiatsiyası o'zlerinin' derlik turdı sho'lkemlestiriwin dag'azalap ko'rsetti ha'm erler tennisinin' tariyxında en' baslı sho'lkem bolıp qaldı amerikalıq korporatsiya ibm jılı yanvardan baslap pta sı turının' titullı sponsorı bolıp start aldı ha'zirgi waqıtqa deyin pta turı altı kontinentte dan aslam ma'mleketlerde turnirlerdi qosıp turıptı pablo ruiz picasso aytıwı pablo pikasso oktyabr malaga ispaniya aprel ispaniyalı su'wretshi ha'm skulptor bolg'an ol xx a'sirdin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı onın' tolıq atı pablo diego jos francisco de paula juan nepomuceno mara de los remedios cipriano de la santsima trinidad clito ruiz y picasso ol kubizmnin' tiykar salıwshılarının' biri sıpatında belgili kubizm bul su'wretshinin' obektlerdi bo'liwi ha'm olardi abstrakt formada qayta birlestiriwi picasso shama menen su'wret obraz yamasa gravyura kitap illyustratsiyasi ha'm skulptura yamasa keramika do'retken picasso ju'da' jas waqtınan baslap su'wret salıwdı ha'm sızıwdı bilgen onın' birinshi aytqan so'zi lapiz bolıp ispan tilinde qa'lem degendi an'latadı onın' do'retpelerinin' kollektsiyası parijdegi luvrda ko'rgizbe qiling'an waqitta ol jasta edi ol jasap atırg'an tiri waqtında luvrda ko'rgizbesi bolg'an birinshi su'wretshi bolg'an picassonın' eki hayalınan to'rt balası bolg'an ol jılı ju'rek awırıwınan qaytıs boladı publitsistika latınsha publikus ja'miyetlik so'zinen alıng'an bolıp turmısımızdın' ha'r qıylı tarawlarındag'ı a'hmiyetli ma'selelerdi faktlerdi qubılıslardı u'yreniwshi ha'm avtordın' sotsial idealı o'lshemi menen bahalawshı ku'n ta'rtibinde turg'an ma'selelerdi sa'wlelendiriwi sebebinen da'wir ruwhın beriwshi ken' ja'miyetshilikke arnalg'an shıg'armalar bolıp tabıladı publitsistika o'mirimizde bolıp atırg'an barlıq faktlerdin' qubılıslardın' waqıyalardın' tez arada ken' ja'miyetishilikke ma'limleniwi olar haqqında pikirlew juwmaqlar shıg'arıw aldag'ı wazıypalardı anıqlaw ha'm orınlaw ja'ne orınlanıw barısın xabarlaw ha'm analizlew juwmaqlar shıg'arıw h t b sıyaqlı o'mir ag'ısınday u'zliksiz protsess publitsistikanın' maqseti birinshiden ekonomikalıq siyasiy ha'm ma'deniy jan'alıqlardı o'mirdegi sotsial a'hmiyetke iye barlıq faktlerdi waqıyalardı qubılıslardı operativ tu'rde xalıqqa jetkerip beriw ekinshiden mag'lıwmat ha'm hu'jjetlerge su'yeniw arqalı ja'miyetlik pikirge ta'sir jasaw insaniyattın' jaqsılıqqa jarqın keleshekke talpınısların quwatlawdan ibarat publitsistika da'wir menen ten' qa'dem taslap turmıs mashqalaları haqqında pikirleydi jetiskenliklerdi en jaydırıw ha'm kemshiliklerdi saplastırıw jolların bul ma'seleler ruwhıy turmıstın' basqa tarawlarında ken' tarqalmay atırıp aq juwaplar izleydi a'debiyat ko'rkem o'ner arxitektura ha'm tag'ı basqa tarawlarda keleshekte u'lken polotnolardın' do'retiliwi ushın bay materiallardı toplap beredi puqarasızlıq shaxstın' hesh bir milliy ma'mlekettin' puqarasızlıg'ına iye bolmawı puqarasız shaxslar apatridlar huqıqsız bolmawı kerek ulıwma olardın' huqıqıy da'rejesi olar jasap atırg'an ma'mlekettin' ishki nızamları menen belgilenedi o'zbekstanda puqarasız shaxslardın' da'rejesi sırt ellik puqaralardın' da'rejesine ten'lestirilgen bunda tek bir ayrıqshalıq bar yag'nıy olarg'a sırt el diplomatiyalıq wa'kilxanaları ja'rdem ko'rsetiwge haqılı emes olar sırt el puqaraları kibi a'skeriy minnetke ha'm saylaw huqıqlarına iye emes puqarasız shaxslarg'a da sırt el puqaraları usap ayrım ka'siplik shekleniwler qollanıladı o'zbekstan ishki ilajlar menen sheklenip puqarasız shaxslarg'a tiyisli hesh bir xalıqaralıq sha'rtnamada qatnasqanı joq ma'selen o'zbekstannın' puqaralıq haqqındag'ı nızamına muwapıq o'zbekstan aymag'ında tuwılg'an puqarasız shaxstın' perzenti o'zbekstan respublikası puqarası esaplanadı ishki nızamlarda qanday hu'jjetler ha'm faktorlar shaxstın' anaw yamasa mınaw ma'mleket puqarası ekenliginin' da'liyli bolıp xızmet etiwin belgileydi o'zbekstan respublikasının' puqaralıq haqqındag'ı nızamına muwapıq puqaralıqtı tastıyıqlawshı da'slep pasport pasport alg'ang'a shekem tuwılg'anlıq haqqındag'ı guwalıq esaplanadı ko'p sırt el ma'mleketlerinde sudta puqaralıqtı anıqlaw protsedurası bar qabusnama parsı ta'jik tilinde jazılg'an shıg'ıstın' ullı didaktikalıq shıg'armalarınan esaplanıp xi a'sirde xatqa tu'sken kitaptın' avtorı unsurul maomiy qa'yqawıs kaspiy ten'izinin tu'slik jag'alarında jasawshı qabilalardan bolıp ilimdi teren' iyelegen o'z zamanının' belgili patshalarınan boldı ol ma'mleketti ilim tiykarında basqarıwdı qa'legen adamlar arasındag'ı qarım qatnas a'dep ikramlılıqqa u'lken ma'ni beretug'ın adam edi sonın' ushın da ol turmıstan alg'an o'z ta'jiriybelerin balasına da u'yretiwdi maqul ko'rgen sol tiykarda o'z balasına wa'siyatnama tiykarında bir kitap jazıp qaldırıwdı maqset etken biraq bul kitaptı tek bir patshanın'o'z balasına jazg'an wa'siyatnaması sıpatında qarap bolmaydı sebebi kitap orta a'sirdegi estetikadıq taliymatlardı tolıq o'z ishine alg'an son'ın ala bul kitap u'lken dan'qqa iye bolıp du'nyanın' ko'p g'ana tillerine awdarıldı qa'llibek ismayılov awdarmasındag'ı qabusnama jıllarda eki ma'rtebe qaraqalpaq tilinde baspadan shıqtı bul kitap negizinen didaktikalıq tiykarda jazılg'an bolıp adam balasının' turmısta tutatug'ın ornı bilim iyelew dos tan'law o'zinin' baxtı ha'm qa'dir qımbatı jolındag'ı gu'resleri haqqında so'z etedi sonın' ushın da avtor bul joldın' tiykarg'ı tu'yinleri ta'rbiyag'a baylanıslı dep biledi qırıq to'rt baptan ibarat bolg'an bul kitaptın' ha'r bir babında adamzat ta'rbiyasının' en' a'hmiyetli ma'seleleri sheshilip baradı sonlıqtanda bul baplardın' ha'mmesi de wa'siyat tu'rinde jazılg'an ma'selen ata ananı hu'rmetlew haqqında o'nerdin' artıqmashılıg'ı sheshenliktin' a'hmiyeti g'arrılıq ha'm jigitlik sharap ishiw yaki ishpeslik qag'ıydaları miyman ku'tiw ishqı muhabbat haqqında monshag'a tu'siw uyqılaw du'nya mal jıynaw perzentti ta'rbiyalaw dos tan'law ilim iyelew shayırlıq penen shug'ıllanıw xızmetkerlik ha'm tag'ı basqalar avtor haqıyqıy adamlarda u'sh tu'rli belginin' saqlanıwın qa'leydi mine usı u'sh tu'rli belgi haqıyqıy insanlarda saqlanıwı kerek qa'yqawıstın' pikiri boyınsha jomartlıq degen kezsiz saqıylıq emes ba'lki bunın'da o'z aldına qoyg'an ma'qsetleri bar sonın' ushında ol jomartlıqtın o'zinde u'sh toparg'a bo'lip qaraydı sonın' menen birlikte qabusnama avtorı ha'r bir topardın' minez qulqın olardın' ja'miyette tutqan orınlarında belgilep o'tedi adamlardın' ko'pshiligine jomartlıq penen hayyarlıq ta'n na'rse bul o'nerlerde batırlıq ma'rtlik sabır qanaat wa'de opag'a qılap etpew sap ju'reklilik haqıyqatlıq ba'ri aralasıp ju'redi ja'ne de aytaman qulg'a gedeyge azap bermew kerek a'zzilerge ma'det berip olardı qollap quwatla jaqsılardı jamanlardın' azaplanıwınan qorg'aw kerek a'y balam a'mel adamlarının' ha'reketi hayyarlıqqa jaqın keledi sebebi a'meldin' o'zi de hayyarlıq penen jetilisip baradı biraq ken'peyillik miyman doslıq saqıylıq tuwrılıq haqıyqat izlewshilik tazalıq jaqsı qurallanıw a'mel adamları ushın ta'ndur sonın' ushında qa'yqawıs aqıllılıqqa u'lken itibar beredi ol aqıldın' o'zinde ekige bo'lip qaraydı qa'yqawıs bul kitapta ko'birek ta'rbiya haqqında aytadı onın' pikirinshe adamdı ko'birek ta'rbiyalaytug'ın na'rse turmıs turmıstın' ta'rbiyası ha'r qanday dana mug'allimnen de ku'shli bul haqqında avtor to'mendegishe aytadı eger adamdı turmıs ustazı dana etpese hesh qanday dana og'an aqıllı so'z u'yretiw ushın a'were bolmasın o'ytkeni miyneti zayag'a ketedi deydi biraq adam parasatlı hikmetli so'zlerdi tın'lawdan jalıqpawı kerek sebebi adam eki tu'rli boladı birewi u'yretiwshi ekinshisi u'yreniwshi tın'lay tınlay dana bolarsan' degen so'zler sonnan qalg'an qulag'ın'a qonımsız biyhuwda so'zlerdi esitiwden qash biraq hikmetli so'zlerdi u'yreniwden jalıqpa anadan tuwılg'an na'resteni jer astında saqlap su't berip sol jayda o'sirse anası og'an hesh qanday so'ylemese adam so'zin esitpese ol bala u'lkeygennen keyin saqaw boladı sonın' ushında so'z bala ushın jaslıg'ınan joldas bolıwı kerek avtordın' aytıwınsha jaqsı so'z ta'rbiyanın' tiykarg'ı quralı so'zdin' ma'nisli qollanıwı adam xarakterinde tiykarg'ı jolg'a salıp jiberedi bunnan tısqarı ol adam balası o'mirinshe ta'rbiyalanıp barıwı kerek jaman adam joq jaman ta'rbiyalanıw bar degen sheshimge keledi qullası qa'yqawıstın' bul shıg'arması shıg'ıs pedagogikasının' en' bir xarakterli kitaplarınan esaplanadı sonın' ushında bul kitap orta mekteplerde pa'n sıpatında oqıtıladı hind xalıqlarının' a'jayıp jazba esteliklerinin' biri qalila ha'm dimna shıg'ıstı izertlewshi alımlardın' pikirinshe bul do'retpe iii iv a'sirlerde du'nyag'a kelgen hind hu'kimdarı da'bshalimge beydabo degen filosof jazıp tapsırg'an qusaydı mag'lıwmatlarg'a qarag'anda bul tımsal janrında jazılg'an bolıp qalila ha'm dimna degen so'zler hind tilinen erkek jınıslı shag'al ha'm nashar jınıslı shag'allardın' atların bildiredi kitaptın' avtorı beydabo bul do'retpesi tuwralı mınaday dep jazıptı bul kitiaptı haywanlar menen quslar tuwralı jazdım insannın' haywanlardan joqarı uslaytug'ın to'rt na'rsesi bar danıshpanlıq aqıl qanaat a'dalat hind hu'kimranları bul kitaptı danalıqtın' gilti dep bahalaptı ha'm basqa ma'mleketlerge ko'pshilikke taralıwına tıyım salınıptı iran patshası a'niwshırwan a'dil qısraw bul kitaptı qolg'a tu'siriwge ha'm onın' mazmunın biliwge og'ada qızıg'ıptı og'an mu'mkinshilik bolmag'anlıqtan iranlı danıshpan barzuyanı sol kitaptı ko'shirip jazıp alıwg'a qupiya tu'rde hindstang'a jumsaptı barzum ju'da' ko'p qıyınshılıqlardan son' bir hind dostının' ja'rdemi menen hind patshasının' saray kitapxanasına kiriw mu'mkinshigine iye bolıptı o'lim menen o'mirdin' arasında jasag'an ol birneshshe jılda qalila ha'm dimnanı ko'shirip alıw baxtına miyasar bolıptı hind tilinde jazılg'an bul kitap son' parsı tiline awdarılg'an qalila ha'm dimna tu'rkiy tillerge sonın' ishinde o'zbek a'zerbayjan ha'm qazaq tillerine bir neshshe ret awdarılıp baspadan shıqqan qalila ha'm dimna jılı qaraqalpaq tilinde de basıldı kitaptı qallıbek ismaylov qaraqalpaqshalag'an kitapta insan turmısının' tu'rli qatlamlarına mag'ana ma'nis beriwge siltewshi mazmundag'ı hikayatlar qısqasha gu'rrin'ler ko'p olardın' ko'pshiligi erteklik sıpatqa iye waqıyalardın' barlıg'ının' derlik personajları haywanlar ha'm quslar ha'diyselerde sol personajlardın' tili menen bayan etiledi ma'selen torg'ay ha'm pil tuwralı hikayatta du'nyadag'ı en' ku'shsizlik menmen bolıw al en' ku'shli na'rse awızbirshilik degen mazmundı ko'rkem bayanlaydı bul hikayatta jazılıwınsha haywanlar patshası pil hesh kimdi ko'z ilmeydi uya qurıp o'sip o'niwdi maqset etken bir torg'aydan ma'yeklerin basıp sındırıp kete beripti torg'aydın' jalınıshlarına sira' da' qulaq aspaptı men patsha bolg'anlıqtan anaw mınaw mayda shu'ydege itibar bermeymen deydi eken ol patsha pildin' bul menmenligine qa'ha'rlengen quslar awızbirshilikli tu'rde og'an hu'jim etip eki ko'zin ag'ızıp tu'siripti bug'an g'a'zeplengen pil pu'tkil tog'aydı oyran qıla baslaptı tereklerdi tu'p tamırınan qoparıp bu'ldiripti quslarg'a qurbaqalar ja'rdem beripti sharpan ha'm sho'ller soqır pil ol jerge suw bar shıg'ar dep juwırıp barıp teren' qa'ndekke jıg'ılıp o'lipti ekinshi bir hikayatta aqıllı qoyannın' hiyle isletiw jolı menen jawız arıslandı o'lrigeni bayan etiledi sebebi bul arıslan men patshaman dep ha'r ku'ni tog'aydın' bir haywanın jep awqatlanadı eken bunda da arıslan o'zinin' menmenliginnin' qurbanı bolıptı u'sh balıq tuwralı hikayatta bolsa aqıl ha'm shıdamlılıq na'tiyjesinde balıqshılılardın' jılımınan qalay aman qalg'anlıg' so'z etiledi tasbaqa ha'm shayannın' doslıg'ı pal satatug'ın sawdager ha'm onın' da'rwish qon'sısı tuwralı hikayatlarda da insannan o'mirinde turmısında ushırasıp turatug'ın waqıyalar gu'rrin' etiledi qaraqalpaq jazıwı ha'm onın' tariyxı jazıwda jumsalatug'ın barlıq ha'riplerdin' qabıl etilgen belgili bir ta'rtip penen izbe iz jaylastırılıwı a'lipbe dep ataladı alipbe so'zi arab ha'riplerinin' atınan kelip shıqqan arabsha a alif b be dep ataladı alfavit so'zi grek ha'riplerinin' atınan kelip shıqqan grekshe a alfa v vita dep atalg'an orıssha azbuka so'zi de usınday jol menen qa'liplesken eski slavyansha a az b buki dep atalıp azbuka sozi kelip shıqqan qaraqalpaq xalqı jılı arab jazıwına tiykarlangan a'lipbeni qabıl etti bul a'lipbede da'slepki gazeta ha'm jurnallar mektep sabaqlıqları jazıla basladı bıraq arab a'lipbesindegi ha'ripler to'rt tu'rli bolıp jazıladı jeke turg'anda so'zdin' basında ortasında aqırında turg'anda bo'lek tan'balar menen belgilenedi usı qıyınshılıqlar sebepli onı xalıqtın' tez o'zlestiriwi mu'mkin bolmadi sonlıqtan jılı latın jazıwına tiykarlang'an a'lipbe qabıl etıldi bul qabıl etilgen a'lipbeni qaraqalpaq xalqı tez o'zlestirdi qabıl etilgen a'lipbe boyınsha ha'm jılları respublikalıq imla konferentsiyalar o'tkerilip a'lipbe kem kem jetilistirilip barıldı biraq sol waqtag'ı da'wir siyasatı sebepli jılg'a kelip kirill jazıwına tiykarlang'an qaraqalpaq a'lipbesi qabıl etildi onda ha'rip boldi jılg'a shekem ol a'lipbede qaraqalpaq tilinin' o'zine ta'n o'zgesheliklerin bildiretug'ın ayırım seslerge u' w o' g' a' n' o'z aldına ha'ripler qabıl etilmedi tek jılı ha'zirgi ha'rekettegi a'lipbe qabıl etilip onda tan'ba boldı ha'm ol jıldan baslap qollanılıp keldi burıng'ı ken'es hu'kimeti tarqap onin quramındag'ı awqamlas respublikalar o'z aldına ma'mleket bolıp du'zile basladı jıldan baslap o'zbekistan respublikasında latın jazıwına tiykarlang'an jan'a a'lipbege o'tiw boyınsha jumıslar baslandı bundag'ı go'zlengen maqset jazıwdı ele de jetilistiriw so'ylew tili menen jazıwdı jaqınlastırıw texnikalıq qurallardı men'geriwdi jen'illestiriw du'nyanın' ko'pshilik xalıqları latın jazıwına tiykarlangan a'lipbelerden paydalanadı qaraqalpaqstan respublikasında bul bag'darda bir qatar jumıslar a'melge asırıldı qaraqalpaqstanda latın jazıwına tiykarlangan a'lipbege o'tiw haqqındag'ı o'zbekistan respublikasının' jılı sentyabrdegi nızamına muwapıq qaraqalpaqstan respublikası ministrler ken'esi jılı sentyabrde latın jazıwı negizinde jan'a qaraqalpaq a'lipbesin tayarlaw boyınsha sheshim qabıl etti usı tiykarda jılı latın jazıwına tiykarlang'an jan'a qaraqalpaq a'lipbesinin' joybarı qaraqalpaqstan respublikası joqarg'ı kenesinin' on jetinshi sessiyasında qabıl etildi onda ha'rip boldi bul qabil etilgen a'lipbede ayırım kemshilikler boldı sonlıqtan jılı mayda bolıp o'tken qaraqalpaqstan respublikası joqarg'ı ken'esinin' ekinshi sessiyasında latın jazıwına tiykarlang'an qaraqalpaq a'lipbesin engiziw haqqında qaraqalpaqstan respublikasının' nızamına o'zgerisler kirgiziw haqqında qaraqalpaqstan respublikasının' nizami shig'arıldı latın a'lipbesindegi ayırım ha'riplerdi qabıl etiwde tu'rkiy xalıqlardın' a'lipbelerindegi payda bolg'an ta'jiriybege su'yenip qaraqalpaq a'lipbesi tiykarında is ju'rgiziwshi ma'deniy jaqtan rawajlang'an ma'mleketlerdin' jazıwlarına jaqınlastırıw ko'zde tutıldı usı tiykarda jılı mayda jılı qabıl etilgen alipbege ayırım o'zgerisler kiritildi jılı dekabrde ol a'lipbege ja'ne de o'zgerisler kirgizildi oqıw jılınan baslap respublikada klassqa barg'an mektep oqıwshıları jan'a alipbede oqıy basladı latın jazıwına tiykarlang'an jan'adan qabıl etilgen a'lipbede dawısli seslerdi bildiriw ushın ha'rip a o o' u u' i ı e dawıssız seslerdi bildiriw ushın harip b d f g g' h x j k q l m n n' p r s t v w y z sh qabil etildi a'lipbedegi ha'riplerdin' belgili bir ta'rtip boyınsha izbe iz jaylasıwı sha'rtli tu'rde qabıl etiledi bul izbe izliktin' turaqlı tu'rde mudamı saqlanıwı ameliy jaqtan u'lken a'hmiyetke iye boladı asirese so'zlikler du'zgende dizimler jazganda ha'riplerdin' a'lipbedegi orın ta'rtibi qatan' saqlanıp jazılsa olardan paydalanıw an'sat boladı a'lipbedegi ha'ripler qoljazba ha'm baspa tu'rine bas ha'rip ha'm kishi ha'rip tu'rine iye boladi basında taqıya ishi tolı waqıya tonı zerden jıltıraq murtı kishi taraq shıraylı jasıl qanatı tapshı qa'ne nedur atı jasıl altın qon'ız qanatı gu'lge usar tumsıg'ı qilg'a usar gu'belek otırısı tu'lkidey ot sho'p jewi tu'yedey shegirtke qatar qatar ka'rwan o'ter qumırısqa tez tez sekirip o'ter uslayın desem qashıp keter bu'rge iyis biledi iyt emes o'zi kishi biyt emes adamdı jaqsı talaydı qan ishpey hesh toymaydı to'sek qandalası ushqanda qus demen' qong'anda gu'l demen' eger qashqanda siz onı quwip a'were bolman' gu'belek tut japirag'ınan toqıp ko'ylek terek shaqasında toqsan ma'yek tut jipek qurtı zuw etip baradı zuw etip keledi gu'lge qonadı sherbet jıynaydı pal ha'rre beli qilday basi xumday qumırısqa kishkene g'ana ja'niwar dizildap o'ter shıbın kishkene g'ana boyı qarnına jetpeydi tonı qon'iz shapalaq penen ursam su'yeksiz eken ezilip keter shıbınlar digirman gezeginen qalgan bir kun ash qalar as arqaw kiyim ko'rik to'gin jer irisi egin el ırısı gap unda emes biydayda sabag'ında sayramasan' qızılında qızarasan' a'speklep suw ishken zorıg'ıp uw ishken menen ten' at alsan' awılın' menen ayıbı tabılsa ag'ayinnin' moynına arg'ımaq attın' quyrıg'ı birde jipek birde qıl tu'ri jaqsınin' belgisi birde to're birde qul alasani atqa sanama jaqsini jatqa sanama arg'imaq atqa oq tiyse yabiday bolip tuwilmas er jigitke oq tiyse jamanday bolip shuwlamas at toni bar kisinin' toyip jiying'a barisi bar ul qizi bar kisinin' qudaliqa barisi bar ariq attqa qamish o'ter jirtiq u'yge tamshi o'ter at aqyinada qulinlaydi biye jilinda qulinlaydi ayg'irdi neden qoysan' atti da sonnan minesen' alti ku'n attan bolg'ansha bir ku'n buwra bol alistan shabing'an burinin' ku'shi bolmaydi at ju'yrigin tu'lki su'ymese awriw adam ku'lki suymes buganin ozi kartaysada muyezi kartaymaydı jaqsının' ozi qartaysada so'zi qartaymaydı buray buray qar jawsa boran atti o'ltirer az adamdi ko'p adamdi u'lken oyg'a shu'mdirer buralqi mal miniwge jaqsi warsaqi so'z ku'liwge jaqsi bir biyede eki emshek biri ketse su'ti joq bir tu'yede eki o'rkesh biri ketse ku'shi joq buganın xaramzadası buzaudın arasında jurer barimtadan alg'an mal emes quwip alg'an qun emes tulpardin' u'yeri bir bolsada otlawi basqa tulpar tobin tabadi tulpar pitpeydi pitse ketpeydi torida tuwg'annin' o'zgeligi joq tuyag'i pu'tin tulpar joq ta'p bergende tay ozar tabini qizsa at ozar esi ketken eshki jiyar eshki jiyip esin jiyar jaylauı otlı bolsa malı sutli boladı bakırauık tuyenin barı jaksı nar jolinda ju'k jatpaydi koy semirse kabırgası kishireyedi ala koydı bolek kirkkan junge jaramaydı uyge kutli konak kelse koıy egiz tuuadi bir minsen'de jorg'a min bu'lkildesin bu'yirin' bir urtlasan'da may urtla gilkildesin ju'regin' qamshilatqan ju'yriktin' ju'yrekke sani joq attın adımı ulken tuyenin tabanı ulken at tuyaginan aksaydı qirda qirq qoy suw ishse oyda otiz qoy ba'ha'r aladi it uredi karuan juredi bar qashag'an qutilmaydi joq qashag'an tutilmaydi tuyeni jel ushırsa eshkini aspanda kor shollesen shopan kasına ash bolsan dıykan kasına tulpardin' o'zi tuyag'i o'zine em ittin auzı ala bolsa da bori kelse birigedi u'yirli qoydan qasqirda qorqadi jazdin ku'ngi juwindi qistin' ku'ngi asqatiq emip bilgen kozı eki saulıktı emer askar koy tusten keyin maniraydı aydaganin eki eshki iskırganın jer jardı ko'shkende ko'lik tiymegen qong'anda minip otiradi atin' ariq bolsa bir shap otinin' az bolsa bir jaq jorg'a mingen joldasina qaramas mal malga uksar adam adamga uksar altin alma alg'is al tu'ye qartaysa ko'sherine erer maylı nanın bolmasa maylı sozin jokpa kamısh bolsa uyrek xam bolar jılagannın aldına okirgen tap bolar shuberek tozar tay ozar aurıu astan dau karındastan tayak etten oter soz suekten oter kapı ashık bolsada urıksat sora bugungi mayek ertengi tauıktan jaksı kushli bireuin utar bilgen minın utar anasına karap kızına uilen karuan oter it urer urer urer uni osher kop jasagannan kop korgen taydı makta atka min teren darya tınısh agar jılamagan balaga emshek jok kerek juktin auırı jok balık bastan sasıp baslar korpene karap ayagındı soz jar kulasa ılaka oler kurallanganga dushpan ushıraspas it xam aukatın tauar shımshıktan korkkan biyday ekpes bir kumalak bir kazan sıtti iriter ata bolganda atannın kadirin bilersen ana bolganda anannın kadirin bilersen xar bala uyde korgenin kılar eldin aldı bolma kozi tiyedi eldin keyni bolma sozi tiyedi jambas ulken daret gezde kerek akennin balası bolma adamnın balası bol oylamastan soylegen aurıu aldın oler issı sutke erinin kuydurgen muzday suudı xam uplep isher kuuganı xam kashkanı xam gudaydı katerege salar ishki bir dushpannan sırttın juz dushpanı alif xam sızıktın parıxın bilmeu okımsız atan olse de atandı korgen olmesin digirman gezeginen qalg'an bir ku'n ash qaldi as arqaw kiyim ko'rik tigin jer irisi egin el irisi ga'p unda emes biydayda sabag'inda sayramasan' qizilinda qizarasin' a'speklep suw ishken zorig'ip uw ishken menen ten' at alsan' awilin' menen ayibi tabilsa ag'ayinin' moynina arg'imaq attin' quyrig'i birde jipek birde qil tu'ri jaqsinin' belgisi birde to're birde qul alasani attqa sanama jaqsini jatqa sanama arg'imaq atqa oq tiyse yabiday bolip tuwilmas er jigitke oq tiyse jamanday bolip shuwlamas at toni bar kisinin' toyip jiying'a barisi bar ul qizi bar kisinin' qudaliqa barisi bar ariq attqa qamish o'ter jirtiq u'yge tamshi o'ter at aqyinada qulinlaydi biye jilinda qulinlaydi ayg'irdi neden qoysan' atti da sonnan minesen' alti ku'n attan bolg'ansha bir ku'n buwra bol alistan shabing'an burinin' ku'shi bolmaydi at ju'yrigin tu'lki su'ymese awriw adam ku'lki suymes bug'anin' o'zi qartaysada mu'yizi qartaymaydi jaqsinin' o'zi qartaysada so'zi qartaymaydi buray buray qar jawsa boran atti o'ltirer az adamdi ko'p adamdi u'lken oyg'a shu'mdirer buralqi mal miniwge jaqsi warsaqi so'z ku'liwge jaqsi bir biyede eki emshek biri ketse su'ti joq bir tu'yede eki o'rkesh biri ketse ku'shi joq bug'anin' xaramzadasi buzawdin' arasinda ju'rer barimtadan alg'an mal emes quwip alg'an qun emes tulpardin' u'yeri bir bolsada otlawi basqa tulpar tobin tabadi tulpar pitpeydi pitse ketpiydi torida tuwg'annin' o'zgeligi joq tuyag'i pu'tin tulpar joq ta'p bergende tay ozar tabini qizsa at ozar esi ketken eshki jiyar eshki jiyip esin jiyar jaylawi otli bolsa mali su'tli boladi baqirawiq tu'yenin' bari jaqsi nar jolinda ju'k jatpaydi qoy semirse qabirg'asi kishireyedi ala qoydi bo'lek qirqqan ju'nge jaramaydi u'yge qutli qonaq kelse qoy egiz tuwadi bir minsen'de jorg'a min bu'lkildesin bu'yirin' bir urtlasan'da may urtla gilkildesin ju'regin' qamshilatqan ju'yriktin' ju'yrekke sani joq attin' adimi u'lken tu'yenin' tabani u'lken at tuyag'inan aqsaydi qirda qirq qoy suw ishse oyda otiz qoy ba'ha'r aladi iyt u'redi qa'rwan ju'redi bar qashag'an qutilmaydi joq qashag'an tutilmaydi tu'yeni jel ushirsa eshkini aspanda ko'r sho'lesen' shopan qasina ash bolsan' diyqan qasina bar tulpardin' o'zi tuyag'i o'zine em iytin' awzi ala bolsa da bo'ri kelgende birigedi u'yirli qoydan qasqirda qorqadi jazdin ku'ngi juwindi qistin' ku'ngi asqatiq eme bilgen qozi eki sawliqti emer asqar qoy tu'sten kiyin man'iraydi aydag'anin' eki eshki isqirg'in' jer jardi ko'shkende ko'lik tiymegen qong'anda minip otiradi atin' ariq bolsa bir shap otinin' az bolsa bir jaq jorg'a mingen joldasina qaramas mal iyesin tapsa so'z ju'yesin tabar ko'p so'z eshekke ju'k «til millettiń ruwxıy ǵáziynesi» ana tilim sen basqada ayırmam sen turǵanda men de ádewir shayırman sonsha qatal súrginlerde joǵalmay bul kúnlerge jetkenińe qayılman i yusupov qaraqalpaq tili qaraqalpaqstan respublikasında jasawshı qaraqalpaq xalqının ana tili qaraqalpaq tili qaraqalpaqstan respublikasının qorgawında bolıp bul haqqında arnawlı nızam shıgarılgan nızamda qaraqalpaq tili qaraqalpaqstan respublikasının putkil aymagında mamleketlik til sıpatında qollanılıwına huqıq tiykarları belgilengen qaraqalpaq tilinemamleketlik til biyliginin beriliwi respublikanın aymagında jasawshı milletlerdin ham xalıqlardın oz ana tilin qollanıwda olardın konstitutsiyalıq huqıqların sheklemeydi bul nızam jeke adamlardın arasındagı qarım qatnasıqlardın askeriy bolimlerde diniy ham dasturiy urp adetlerdi belgilewde tillerdin qollanılıwın qatan bir tartipke salıp taslamaydı qaraqalpaq tili shıgısı boyınsha altay tilleri semyasının turkiy tiller toparına kiredi qaraqalpaq milletinin payda bolıwı menen onın tilide qaliplesti qaraqalpaq milleti yamasa qaraqalpaq ataması xivxvi asirlerde nogaylı ordasının tarqawı menen payda boldı qaraqalpaq milliy tilinin payda bolıwı menen adebiy tilinin jazba turi de qaliplesti adebiy tildin jazba turinin qaliplesiwi onın ulıwma xalıqlıq awızeki soylew turine tiykarlanadi qaraqalpaq tilinin ulıwma awızeki soylew tili arqa ham qubla dialekt jergilikli ozgeshelik bolıp ekige bolinedi arqa dialektlik ozgesheliklerdi respublikamızdın arqa rayonları al qubla dialektlik ozgeshelikerdi tortkul ellikqala beruniy rayonlarının aymaqların qamtıydı qaraqalpaq adebiy tili usı eki ozgesheliktin tiykarında kobirek arqa dialektlik ozgesheliklerdi qamtıw arqalı qaliplesti qaraqalpaq jazba tili xx asirdin basında aq orta aziya xalıqları ushın ortaq shagatay jazıwı tiykarında payda boldı biraq bul jazba adebiy til jergilikli xalıqtın basım kopsiliginin sawatsız bolıwına ham qaraqalpaq xalqının ulıwma xalıqlıq soylew tilinin barlıq jergilikli ozgesheliklerin oz ishine qamtıy alıwına baylanıslı turaqlı adebiy til retinde qaliplesken qaraqalpaq xalqının bul eski jazba tili qaraqalpaq adebiy tilinin eski jaziwi retinde uyreniledi jazba adebiy til dep har qanday adebiyatlardın korkem shıgarma jamiyetlik siyasiy ilimiy texnikalıq publitsistikalıq oqıw qurallarının ham t b jazıw arqali iske asatugin adebiyatlardın tiline aytiladi adebiy tildin jazba ham awızeki soylew turleri hazirgi waqıtta radio ham telekorsetiwlerdin gazeta jurnallardın mamleketlik mekemelerdin madeniy orınlardın ahmiyetli qatnas quralı retinde xızmet etedi asirese bul jagday qaraqalpaqstan respublikasının mamleketlik tili haqqındagı nızam qabıllangannan keyin jedel iske asırılmaqta sonlıqtan har bir sawatlı ham madeniyatlı insan adebiy tildin qadirine jetip onın qagıydaların jazıw ham soylewde duris ham tilge bolgan hurmetti arttıradı soylew madeniyatlılıgın tamiyinleydi qaraqalpaq haqqında sóz qara taban qara puqara babam ǵaybar kisi bolǵan kóńli aq qalpaǵı qara jaw menen kóp isi bolǵan attan qulap atırǵanda qan maydanda súyep onı dep soraptı onnan ulı wásiyat eken al sondaǵı aytıp ketken urpaǵına bek bol bala qalpaǵıńa » ha'r qanday xalıq tariyxı o'zleri jasap atırg'an jeri sol jerdegi ma'deniyat tariyxına baylanıslı izertleniwi kerek usı ko'z qarastan qaraqalpaqlardın' ata babası tu'slik rossiyada jasag'an orıs xalıqlarındag'ı qara klobuklar menen baylanıslı degen pikirler durıs emes qaraqalpaq etnografiyası qaraqalpaqstan arxeologiyalıq estelikleri folklorı mifologiyaları ha'm eski jazba derekler qaraqalpaq xalqının' ata babaları a'yyemgi jergilikli qa'wimler bolıp esaplanadı qaraqalpaqlardın' xalıq bolıp qa'liplesiwinde tu'slik aralda ix xi a'sirlerde qa'liplesken sonın' menen birge qaraqalpaqlardın' etnogenezi ha'm etnikalıq tariyxı ju'da' uzaq da'wirden baslanadı bul xalıq bir neshe urıw ha'm qa'wimlerdin' birikpelerinen qa'liplesken ol haqqında ko'plegen dereklerdi qaraqalpaq urıw atamalarınan da ko'riwge boladı son'lıqtan ha'r qanday basqa xalıqlarday aq qaraqalpaq xalqın bul atamadan bir urıw bolmasa qa'wim birikpesinen kelip shıqqan degen pikirler qa'te biraq bunnan qaraqalpaq xalqının' kelip shıg'ıwındag'ı a'yyemgi dereklerdi izertlew kerek emes degen pikir kelip shıqpawı kerek qaraqalpaq ata babaları ha'm o'zleri a'yyemgi da'wirlerden berli tu'slik aral jag'larında jasaydı aral jag'aları ko'plegen xalıqlardın' ata babalarının' gezlesken qa'liplesken da'rbenti bul jerde oraylıq aziya sibir evraziya kavkaz orta aziya ha'm qazaqstan aldın'g'ı tu'slik aziya xalıqlarının' ata babaları qa'liplesken a'yyemgi urıwlar qa'wimler jasag'an olar bir tilde so'ylesip bir antropologiyalıq tu'rde bolıp o'z ara jerleslik xojalıq ma'deniy birliklerin payda etken son'g'ı da'wirlerde olar ha'r qıylı tariyxıy sebepler menen bo'lsheklenip ural tawlarınan indiyag'a shekemgi jerlerge ko'ship barıp ol jerlerdegi jerglikli qa'wimler menen aralasıp jergilikli xalıqlardın' qa'liplesiwine qatnasqan demek bul jerlerdegi jasap atırg'an xalıqlardın' hesh birin qanday da bir qa'wim birikpesinen emes al ha'r tu'rli qa'wimler birikpesinen qa'liplesken xalıqlar dep tusiniwi kerek b e sh vii a'sirde du'zilgen zoroastrizm dininin' ta'liymatı u'yretiwshi kitap avesto kitabı a'miwda'rya jag'alarında qa'liplesken demek bul jerde iran ha'm tu'rki tilles qa'wimler b e sh birinshi mın'ınshı jılları jasag'an olar ha'zirgi jergilikli xalıqlardın' ata babalarının' qa'liplesiwinde qatnasqan b e sh v a'sirlerde jergilikli iran tilindegi saklar massagetler xorezmliler menen baktriyalılar arasında tu'rkiy tilles qa'wimlerde bolg'an b e sh birinshi mın'ınshı jıllardın' aqırlarında bul aralas qa'wimlerdin' bir toparı alanlar aslar sarmatlar dep atalg'an bul birikpedegi xalıqlar a'miwda'ryanın' eki jag'asında jasag'an arab jazba dereklerinde eftalitler kidaritler kerderler dep ataydı arab ilimpazı yakut jılı kerderler xorezmde aralasıp jasaydı olar tu'rkler menen shegaralasqan jerde qonıslasqan tili xorezmlide emes tu'rki tilinde de emes dep ko'rsetedi bunın' sebebi ol da'wirdegi jergilikli xalıqlar etnikalıq ha'm tili jag'ınan ele tolıq o'z ara aralasıp bir etnoslarg'a birige almag'an bolıwı mu'mkin son'lıqta olar aralas tilde so'ylesken kerderli kidaritler qaraqalpaqstanda jasag'an qaraqalpaq qazaq o'zbekler arasında elede bar sak massagetler augasiler alasiaklar menen a'yyemgi orta a'sirlerdegi tu'rki tilles urıw ha'm qa'wimlerdin' ja'miyetlik du'zimi xojalıqlardın' tu'rleri neke ha'm semya da'stu'rleri menen diniy isenimleri haqqında derekler qaraqalpaqlar turmısında elede saqlang'an sako massagetler alasiak alanlar shıg'ıstan kelgen gunnılar b e sh ii b e iv a'sirlerde son' tu'rkler menen vi vii a'sirlerde aralasıwınan aral jag'alarında kerderler oguzlar qıpshaqlar birikpesi payda bolg'an solardın' xojalıq tu'rleri son'g'ı aral jag'alarındag'ı xalıqlarda da dawam etken sarmat alan qa'wimine tiyis samat urıwı qaraqalpaqlardın' mu'yten urıwlarının' birikpesinde qarasiak urıwı qaraqalpaqlardın' mang'ıt ha'm ashamaylı urıw birikpelerinde elege shekem o'mir su'rmekte augasiler menen oguz qa'wimlerinen qalg'an arxeologiyalıq estelikler ha'zirgi qaraqalpaqlardın' xojalıq tu'rleri ma'deniyatları menen uqsas da'stu'rleri qol o'nerindegi uqsaslıqlar ayqın bayqaladı olar xojalıqtın' bir neshe tu'rleri menen shug'ıllang'an mal sharwashılıg'ı balıqshılıq diyxanshılıq qaraqalpaqlar bunday xojalıq tu'rleri menen elede shug'ıllanadı ol haqqında awız eki a'debiyatta u'sh ay shabag'ım u'sh ay qabag'ım u'sh ay sawınım u'sh ay qawınım delinedi jıldın' to'rt ma'wsiminde belgili tag'amlar bolg'an x a'sir oguzler ma'mleketi tashkent jambıl u'stirt aralıg'ın qamtıg'an oguzlerdi yabı basqarg'an oraylıq qalası yangitkent sırda'ryanın' to'mengi salasında jergilikli qa'wimler tiykarında viii xi a'sirlerde qaraqalpaq xalqı qa'liplese baslag'an xi a'sirlerde bularg'a seljduklar sırda'rya jag'asınan kelip qosılg'an al xi a'sirde bulardı qıpshaqlar bag'ındıradı olardın' tili en jaydı maxmud qashqariy xi a'sir oguzler qa'wimi tu'rklerdin' bir bo'legi olar urıwdan ibarat bolıp ha'r birinin' tan'baları bar bassız bo'rik bolmas tatsız turik bolmas dep naqıldı keltirip oguz qa'wimlerinin' aralas urıwlar ekenligin ko'rsetedi oguz qa'wimlerinin' qaraqalpaqlardın' etnikalıq tariyxına qatnasqanınan shejirelerinde de aytıladı xi xiii a'sirlerdin' basında xorezm patshalıq da'wirinde qaraqalpaqlar o'z aldına wa'layat bolg'an xiii a'sir basında mong'ollardın' jawlap alıw da'wirinde o'z watanı aral ten'izinin' tu'sliginde o'z aldına wa'layat bolg'an xiii xiv a'sirlerdin' aqırlarına shekem a'miwda'ryanın' tiykarg'ı tarmag'ı xojeli go'ne u'rgenish aralıg'ı menen sarıqamıs uzboy arqalı kaspiyge aqqan sonın' menen birge a'miwda'ryanın' bir tarmag'ı da'slep maylıo'zey song kerder aralg'a quyg'an xvi a'sirdin' aqırı xvii a'sirdin' basında a'miwda'rya tu'slikten arqag'a o'z ag'ısın o'zgertip ha'zirgi bag'darına tusedi sarıqamıs uzboy boylarındag'ı xalıqlar suwsızlıqtan ko'ship ketedi solardın' belgili toparı a'miwda'ryanın' to'mengi alabına xojeli qon'ırat no'kis kegeyli shımbay rayonlarına qonıslasadı usı da'wirlerde sırda'rya boylarındag'ı xalıqlar a'miwda'rya boylarına ko'ship keledi bul jag'day jergilikli xalıqlardın' milliy quramların ko'beytedi qaraqalpaqlardag'ı erlerdin' kiyimleri postın bo'rik beshpent shekpen shapan hayal qızlardın' kiyimleri sa'wkele kiyimshek jegde ko'ylekleri orta aziya ha'm qazaqstan volga sibir kavkaz xalıqlarında da gezlesedi bul kiyimler jergilikli a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi qa'wimlerde urıwlarda da bolg'an ma'selen sa'wkele a'yyemgi b e sh v a'sirlerde iv a'sirlerde saklarda massagetlerde al bo'rik bas kiyim oguzlerde ix xiii a'sirlerde bolg'an xiii a'sir basında mong'ollar topılısında jergilikli xalıqlardı qozg'alısqa ko'ship qonıwg'a alıp keldi etnikalıq quramına qıpshaq sahralarındag'ı tu'rki tilles xalıqlardın' ko'ship keliwine tag'ıda bir basqısh payda etti xvi a'sirdin' basında sheybani xan orta aziyanı jawlap alıwına baylanıslı sarıqamıs ha'm uzboy boylarındag'ı tu'rkmen o'zbek qazaq qaraqalpaqlardın' ko'pshiligi ha'zirgi qaraqalpaqstan jerine ko'ship kelip qonıslasqan sheybani xan da'wirinde qıpshaq sahrasınan qan'lı mang'ıt qatag'an kerder h t b urıw ha'm qa'wim birikpeleri ko'ship keledi jergilikli xalıqlardın' etnikalıq quramına a'dewir o'zgertedi xvi a'sirdin' a'miwda'rya o'z bag'darın u'stirt tu'sliginen arqag'a o'zgertip ha'zirgi ang'arı menen aralg'a quyadı son'lıqtan sarıqamıs uzboy boylarındag'ı tu'rkmen qaraqalpaq o'zbek qazaqlardın' ko'pshiligi ha'zirgi qaraqalpaqstan jerine kelip qonıslasadı jılı qon'ırat qalasına jaqın ornalasqan ashamaylı awılının' turg'ını a'bdiraxman ulı to'legen jasta arallı o'zbek etnograflarg'a bizin' ata babalarımız bul jerge ata bunnan burın jıl ustirt tu'sligindegi u'ysin qon'ırat eliken jiydeli baysın qalasınan ko'ship kelgen sebebi ol jerden suwsızlıqtan el ko'shipti degen qaraqalpaq qaharman da'stanı alpamıstag'ı waqıya sol jiydeli baysınnan baslanadı alpamıs o'zbek xalqının' perzenti bolıp ko'rinedi qon'ırat qalasının' tu'sliginde jin'ishke arnasının' boyında jasag'an qaniyaz ulı qabıl ag'a arallı o'zbek jılı tuwılg'an o'zinin' ata babalarının' bul jerge ustirt tu'sligindegi balkan tawınan bunnan jılı ata burın jılı burın ko'ship kelgenin aytadı bul eki jası u'lkenlerdin' ma'limlemeleri xvi a'sirdin' aqırı xvii a'sirdin' baslarına tuwrı keledi xiv xvi a'sirlerde tu'rki ha'm mong'ol tilindegi qıpshaq sahrasında orta aziyada jasag'an biraz xalıqlar o'zbek dep atalg'an qaraqalpaq qazaq arallı o'zbekler menen bashkirlerde elege shekem tu'men o'zbek tubi bir tu'p atası mayqı biy degen na'siyat so'zleri bar tu'men ataması orta a'sirlerde on mın' degendi an'latadı mayqı biydi ol xalıqlar o'zlerinin' ata babaları dep esaplaydı mayqı biy xiii a'sirde jasag'an tu'men ataması xvi a'sirdegi ha'r tu'rli qa'wimler birikpesi o'zbek urıw ha'm qa'wimlerinin' birikpesine jaqın keledi olar orta aziya ha'm qazaqstannın' ko'plegen jerlerinde xii xvi a'sirlerde jasag'an tu'rki xalıqları bular ha'r tu'rli jag'daylarg'a baylanıslı ko'ship qonıp aralasıp jasag'an mısalı jılı abulxayırxannın' sırda'rya boyındag'ı xalıqlarg'a topılıp ol jerdegi xalıqlardın' ko'pshiligin orta aziyag'a ko'ship ketiwge ma'jbu'rledi son'lıqtan sırda'ryalı qaraqalpaqlar arallı o'zbekler xviii a'sirde araldın' tu'sligine ko'ship kelip qonıslasadı bul jag'day jergilikli qaraqalpaq xalqının' etnikalıq quramın ko'beyitti sonın' menen birge qaraqalpaq etnosının' bo'lekleniwi ata makanınan ko'shiwlerine ma'jbu'r qılg'an go'ne u'rgenish ha'kimi niyaz benen kelispewshilik bolıp go'ne u'rgenishte jasap atırg'an qaraqalpaqlar jılları ko'shedi olar da'slep aqmeshit onnan turkistan qalasına onnan chimkent tashkent chinaz jizzaq keyin zarafshan jag'alarına jj kelip qonıslasqan olardın' tilinde da'stu'rlerinde azıraq o'zgerisler bolg'anlıg'ı menen sanasında urıw ha'm o'z etnos atamasın saqlap subetnos tu'rinde jasag'an diyxanshılıq o'nermentshilik penen shug'ıllang'an qaraqalpaqlardın' etnos bolıp qa'liplesken go'ne u'rgenish penen aral ortalıg'ında jasag'anlıg'ı berdaq shayır o'zinin' shejiresinde a'jiniyaz shayır ellerim bardı qosıg'ında ko'rsetedi ma'selen berdaq babamız o'zinin' shejiresinde mu'yten qon'ırat qıtay qıpshaq keneges mang'ıt aqpıshaq ba'ri atlı urıw qaraqalpaq u'rgenishti jaylag'an eken qaraqalpaq u'rgenishten qashtı buxara ta'repke astı dep ko'rsetedi sonday aq ol ko'shken qaraqalpaqlardın' o'z ata ma'kanına qaytıp ko'ship kelgenligin ko'rsetedi bul mısallardan etnos bir tutas jerde jasap bir tilde so'ylep etnikalıq birlikte bolıwı sha'rt emesligi ko'rinedi olardın' bir etnonimde o'z ara birlik haqqında tu'sinikte belgili bir ma'deniyatqa iye bolıp sha'rt ekenligi ko'rinedi etnogenez ha'm etnos o'zgermeliligi ko'rinedi belgili bir da'wirde etnos ha'r tu'rli jag'daylarg'a baylanıslı etnos ha'm subetnosqa bo'linedi bul etnostan bo'lingen subetnos burıng'ı atamasın saqlamawı o'zgertpewi mu'mkin ol ekinshi bir etnostı qa'liplestiriwde mu'mkin ba'rinende beter hesh bir etnos urıw bolmasa bir qa'wimnen emes bir neshe urıw qa'wimler birikpesinen qa'liplesetug'ınlıg'ı qaraqalpaqlardın' etnikalıq tariyxınan da ko'rinedi mısalı qaraqalpaqlardag'ı urıw ha'm urıw birikpeleri qon'ırat qıpshaq qanlı balg'alı qazayaqlı qanjıg'alı u'ysin nayman qıyat mu'yten qatag'an as etnonimler o'zbeklerde tu'rkmenlerde qazaqlar menen qırg'ızlarda bashkirler menen arqa kavkazdag'ı nog'aylarda bolg'an bular o'z a'tirapındag'ı urıwlar menen birigip belgili bir etnostı qurag'an qaraqalpaq folklorında qosıqlar o'z aldına u'lken bir janrdı quraydı qosıqlardın' o'zinin' tematikası boyınsha ha'r tu'rli bolıp qaraqalpaq xalqının' turmısında u'lken orın tutqan durısında olar adam balasının' tuwılg'anınan baslap o'mirinin' aqırına shekem onın' turmısı ha'm sezimleri menen bekkem baylanısıp keledi folklorg'a qosıqlar menen jazba a'debiyattag'ı qosıqlardın' o'z ara baylanısı bolg'anı menen olardı bir birinen ayırıp turatug'ın o'zgeshelikler bar folklordag'ı qosıqlardın' baslı o'zgeshelikleri ko'binese xalıqtıq awzında jasap xalıqtın' ku'n ko'risin u'rp a'det da'stu'rleri sezimleri menen tikkeley baylanıslı awızeki do'retiliwi geypara jag'dayda jazba kitabıy da'standag'ı qosıqlar xalıq arasına ken'nen tarap xalıq aldında aytılıp ju'rgen do'retiwshisi belgili qosıqlarda xalıq qosıg'ı bolıp ketiwi mu'mkin mısalı bozataw aqsu'ngil ayjamal qusag'an qosıqları usınday solay etip ulıwma xalıq qosıqları degende do'retiwshisi bir waqıtta bolsa da biz umıtılıp ketken muxabbatqa miynetke baylanıslı qosıqlardı geypara tariyxıy waqıyag'a baylanıslı qosıqlardı aqıl na'siyat terme qosıqların besik jırın balalar qosıqların ha'wjardı bet asharlardı joqlawlardı tu'sinemiz xalıq qosıqları degende xalıqtın' awızeki ha'm jazba do'retiwshisi belgisiz da'stanlardag'ı qosıqlar pu'tini menen kiredi mısalı alpamıs tag'ı yamasa g'a'rib ashıq h t b da'stanlardag'ı qosıqlar usılar qatarına jatadı xalıq qosıqları mazmunı ha'm qurılısı ko'rkemligi jag'ınan a'piwayılıg'ı menen ayırılıp turadı xalıq qosıqlarının' o'zine ta'n haqıyqatlıqtı su'wretlew usılı bar mısalı mına juwmaqqa na'zer awdarsan'ız sonı bayqaymız azan menen mal aydadım padag'a da'ste da'ste gu'l tu'sipti qalag'a aytıp barın' matjan degen balag'a atın taslap o'zi kelsin qalag'a bunday qurılıs xalıq qosıqlarında ko'plep ushırasadı usınday su'wretlew usılları olarg'a ta'n bolıp keldi qaraqalpaq xalıq qosıqların jıynaw jıllardan baslap qolg'a alıng'an jılı o kojurov ta'repinen baspag'a tayarlang'an qaraqalpaq xalıq tvorchestvosı atlı toplamında qaraqalpaq xalıq qosıqlarınan u'lgiler basılıp shıqtı jılı n a baskakov i tomında qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' ko'p u'lgilerine qaraqalpaq xalıq arasınan jıllarda jıynag'an materiaları edi jıllardın' basında qaraqalpaq xalıq qosıqların izertlew boyınsha jan'a da'wir baslandı bul u'sh tomnan ibarat qaraqalpaq a'debiyatı tariyxının' ocherkleri atlı n da'wqaraevtın' doktorlıq dissertatsiyası boldı bul jumıstın' birinshi tomı pu'tini menen qaraqalpaq xalıq awızeki xalıq do'retpelerinen alıng'an edi n da'wqaraevtın' bul miynetinin' tomının' qısqasha variantı jılı qaraqalpaq tilinde tashkentte basıldı n da'wqaraev shıg'armanın' tolıq jıyag'ının' tomında jılı qaraqalpaq awızeki xalıq do'retpelerine arnalg'an jumısı qaraqalpaq tilinde tolıq basılıp shıqtı folklor sektorının' xızmetkerlerine sol waqıttın' o'zinde belgili temalar u'stinde jumıs alıp barıw keleshekte kandidatlıq dissertatsiya qılıp jaqlaw tapsırıldı qosıqlar teması u'stinde a' ta'jimuratov n kamalov m nizamatdinov urıstan keyingi da'wirdegi poeziyanı o' erpolatov urıstan burıng'ı poeziyanı tema etip aldı qaraqalpaq xalıq qosıqların a' ta'jimuratov da'stu'r qosıqlarınan bo'lip alıp mınaday tu'rlerge bo'ledi a' ta'jimuratov da'stu'r qosıqların mınaday tu'rlerge bo'ldi joqarıdag'ı turmıs da'stu'r qosıqlarının' bo'liniwinde de geypara anıqsızlıqlar bar ekenin aytıw kerek mısalı aytıslar qalay bolsa solay o'z aldına janr ha'zirgi waqıtta aytısqa juwap aytıs shayır aytısı sheshenlik aytısı kirgizilip o'z aldına janr retinde u'yrenilip atır sonın' menen birge aytıslarda ba'dik gu'lapsan zikir salıw yaramazan pa'tiya da'stu'r qosıqlarınan bo'linip qaralıp o'z aldına janr retinde u'yrenilmekte qaraqalpaqstan o'zbekshe qoraqalpog iston respublikasi yamasa qaraqalpaqstan respublikası paytaxtı nókis qalasında adam jasaydı basqa iri qalaları o'jeli qon'ırat shımbay ha'm taxıyatas respublika rayong'a bo'lingen suveren demokratik qaraqalpaqstan respublikası ózbekstan respublikasının' arqa batısında jaylasqan respublika shıg'ısında ózbekistan arqa ha'm arqa batısında qazaqstan qubla ha'm qubla batısında tu'rkmenstan menen shegaralasqan ulıwma jer maydanı kv km respublikalıq kesimdegi talqılawlarǵa bola jıldıń aprel halatına eń kóp xalıq sanı nókis qalasında mıń adamdı respublika jámi xalqı sanındaǵı úlesi hám tórtkúl rayonında adamdı kerisinshe eń kem xalıq sanı moynaq mıń adamdı sonday aq taxtakópir rayonında mıń adam dı quraydı qaraqalpaqstanda xalq sanı jılǵı maǵlıwmatlarǵa kóre adam qurap awıllarda qalalarda jasaydı qaraqalpaqstan xalqın qaraqalpaqlar o'zbekler qazaqlar tu'rkmenler qalg'anlar quraydı qaraqalpaqstan respublikası tbiyiy gz grnit hám nft btnit klin mramor mtll kiritilgen fsfr mtllrı kánlerine iye aral teńizi boylarında gáz hám bolıp bu kánler házirgi waqıtqa shekem paydalanılmaǵan hám qayta islenbegen halda jatır qarataw yáki sultan wáyis baba dizbeklerinde altin untaqları bar salishılıq palız eginleri paxta ha'm gu'rish en' ko'p egiletug'in egin esaplanadı respublikada qaramal tu'ye qarako'l qoyı ha'm eshkiler ko'p bag'ıladı taxiyatas ha'm tu'yemoyin elektr stantsiyaları bar qaraqalpaqstan jasları gazetası uzaq tariyxiy shejiresine iye gazeta jılı fevraldan baslap qaraqalpaq komsomolları degen at penen shıg'a basladı ko'pshilik gazeta oqıwshılarının' tilek o'tinishleri menen sol jıllardın' oktyabr ayında jas leninshi dep atalg'an ekinshi jer ju'zilik urıstın' baslanıwı menen jıldın' avgustında vkp b oraylıq komitetinin' qararı menen jas leninshi gazetasının' shıg'ıwı waqtınsha toqtatıldı jas leninshi gazetası jılı iyulinen baslap qayta shıg'ıp turdı qaraqalpaqstang'a miyneti sin'gen ma'deniyat xızmetkeri marxum ismayıl ag'a sultanov qaraqalpaqstan baspa so'z tariyxındag'ı ornı girewli ol gazetanın' jıllıq merekesinde gazetanın' birinshi sanına qalay verstka jasag'anlıg'ın jazıp bu'gingidey yadımda degen maqalasında qaraqalpaqstan jurnalistikası tariyxın u'yreniwshiler ushın bahalı mag'lıwmatlar beredi maqalanın' mazmunı jılı tamamlanayın dep turg'an waqıt baspaxana isshiları arasında jan'a jıldan baslap komsomol gazetası shıg'adı eken degen so'z taraldı menin' sol waqıtlar ha'rip teriw tsexında u'yreniwshilikti tamamlap jan'a g'ana miynetine qaray haqı alıw jumısına o'tken waqtım edi jan'a jıldan baslap komsomol gazetasının' originalları ha'rip teriw tsexına birimlep kele basladı ol waqıtta original jin'ishke uzın qag'azg'a qol menen jazılatug'ın edi mashinka degennin' atı zatı joq birinshi sanda birneshe ku'n verstka jasaw menen a'ytewir qaraqalpaqstan komsomolları gazetasının' birinshi sanı fevral ayında jarıqqa shıqtı demek qaraqalpaqstan jasları gazetasının' da'slepki sanı jılı fevralda qaraqalpaqstan komsomolları degen at penen at shıqqan ha'm og'an i fazılov redaktor etip belgilengen gazetanın' da'slepki verstkalawshısı son'g'ılıg'ında bo'lim baslıg'ı juwaplı xatshısı ismayıl sultanov bolg'an izbasar fazılov qaraqalpaqstan jasları gazetasının' birinshi redaktorı bunnan son'g'ı jılları gazetag'a ru'stem dawletmuratov ken'esbay reymov shınargu'l paxratdinova dariyxa u'bbiniyazova joldasbay ta'jetdinov dawletbay bekbawliev ha'm bu'gingi ku'ni idiris qosnazarov redaktorlıq wazıypasın atqarıp kelmekte a'lbette ha'r bir gazeta o'z da'wirinin' ondag'ı alda turg'an wazıypalardın' bolıp o'tken tariyxtın' shejiresi sol da'wirlerdin' aynası bolıp tabıladı qaraqalpaqstan jasları gazetasının' tariyxı da qaraqalpaqstan u'lkesinin' tariyxı menen bekkem baylanısıp ketken gazeta ozinin' ıntıqtırıp ku'tken birinshi sanınan baslap aq o'z da'wirinin' maqset wazıypalarınan kelip shıg'ıp xalıqqa xızmet etti sol ushın da bul gazetanı respublika ko'leminde shıg'ıp turg'an en' u'lken gazetalar erkin qaraqalpaqstan vesti karakalpakstana menen birgelikte tilge alsaq arzıydı gazetanın' bay tariyxında respublikamız ma'deniyatın a'debiyatın rawajlandırıwda ko'zge tu'sken ko'p g'ana belgili adamlar usı gazeta arqalı turmısqa qa'dem qoydı birinshi ma'sele boyınsha jas leninshi gazetasının' bes jıllıq isi haqqında joldas fazıl ulı bayanlama jasadı joldas fazıl ulı o'zinin' bayanlamasın bir yarım saat shamasında so'yledi ekinshi ma'sele boyınsha jas leninshi gazetin sho'lkemlestiriwin bekkemlewde miyneti sin'gen jas leninshi xızmetkerleri ha'm bir qatar jas xabarshılardı sıylıqlaw haqqında oblastlıq komsomol komitetinin' qararın j dosımbetova oqıp esittirdi gazetada jılı k jaytawov jılı nawrız japaqov jılları sapar qurbanov jılları murzek qa'limbetovlar redaktorlıq qılg'an k jaytawov redaktorlıq qılg'an jılları s allanazar ulı gazetanın' juwaplı xatkeri bolg'an jılı naurız japaqov redaktor bolıp islegen jılları ismayıl sag'ıytov juwaplı xatker bolıp islegen bul gazetada qaraqalpaqstan respublikası jaslarının' miyneti ha'm gu'res jolların korsetetug'ın u'lken shejire redaktsiya jumıslarının' durıs sholkemlestiriliwinde redaktsiya ja'ma'a'tinin' qala berdi redaktordın' u'lken ornı bar qarız minnetlemesi degende kapitalg'a menshik huqıqın bermeytug'ın biraq emitentke qarızg'a berilgen finans resursları ushın aqsha qarjılardın' belgili summasın to'lew haqqında og'an belgili minnetleme ju'kleytug'ın kapitaldı tartıw deregi tu'siniledi qarız minnetlemesi bul onın' iyesine tiyisli nızamlastırılg'an girew minnetlemesin bergen ka'rxananın' xojalıq xızmeti esabınan belgili da'ramat alıw maqsetinde aqsha qarjıları yamasa mu'lkti qoyg'anın da'liyleytug'ın hu'jjet sertifikat sha'rtnama ha'm t b qarız minnetlemesi bazar qatnasıqları subektinin' mu'lklik jag'dayı menen baylanısqan qarız minnetlemesin shıg'arg'an ha'm son'ın ala xızmet ko'rsetken ta'rep shaxs emitent dep ataladı ko'pshilik jag'dayda emitent penen qarız minnetlemesin saqlawshı arasında kontrakt sha'rtnama du'ziledi onda qarız minnetlemesin saqlawshının' huqıqları ha'm emitenttin' minnetleri kelisilgen boladı qarız minnetlemesinin' payda bolıw za'ru'rligi bazar qatnasıqlarının' xojalıq ju'rgiziwshi subektinin' finans jag'dayı investitsiyalarg'a talabın boljaw ha'm iyeleytug'ın finans pozitsiyası tiykarında emitent ta'repinen belgilenedi qasım a'wezov qaraqalpaqstannın' ma'deniyatın a'debiyatın iskusstvosın rawajlandırıwda belgili ja'miyetlik isker jazıwshı da'slepki jurnalist sıpatında u'lken u'les qostı ol qarqalpaq a'debiyatın a'sirese dramaturgiyasın qa'liplestiriwshilerdin' biri bul iste tek sho'lkemlestiriwshi emes al da'slepki qaraqalpaq dramasının' do'retiwshisi qasım a'wezov jılı shımbay rayonındag'ı ha'zirgi ken'es sovxozının' kirov atındag'ı bo'liminde tuwılg'an jılları qaraqalpaqstanda qazaqstanda moskvada basshı orınlarda ko'p jıllar islewine baylanıslı q a'wezov bir qansha rus jazıwshıları menen qazaqstan ha'm orta aziya jazıwshıları menen tanısıp pikir alısıp o'zinin' tvorchestvolıq isine ta'jiriybe toplaydı qasım awezov jılı jılg'ı shımbay waqıyası haqqında alma ata qaraqalpaqstan ma'deniyatı gu'llenip rawajlanıw jolında tag'ı basqa miynetler jazadı jılları qaraqalpaqstan jazıwshılar birlespesinin' jumısına aktiv qatnasadı onın' dramalıq bo'limine basshılıq etedi jılı iyun qararı menen qaraqalpaqstan oblastlıq partiya komiteti qarapp tı tarqatıp qaraqalpaqstan jazıwshılarının' sho'lkemlestiriw komitetin du'zip og'an qasım a'wezov baslıq a begimov juwaplı sekretarı etip saylanadı q a'wezov a s pushkinnin' evgeniy onegin romanın awdarıwdı baslap onnan ayrım u'zindiler ja'riyalaydı a nawayının' farhad ha'm shiyrin da'stanın awdarıwg'a qatnasadı hamza ha'kimzada niyaziydin qosıqlarınan awdarmalar dag'azalap baradı molerdin skapennin' hiylesi komediyasın basqa da bir qatar ko'rkem a'debiyat shıg'armalarınn' balalar ushın seriyalarınan ko'p shıg'armalardı rus tilinen qaraqalpaq tiline awdardı shıg'armada miynetkesh xalıqtın awır turmısı real beriledi esim bolısının' puxaraları sayeke aynazar qabıl ayxan ha'm basqalar ha'r ta'repleme eziwden azaplanıwdan a'bden tarıg'adı suwsızlıqtan eginleri quwrap ashlıqtan boldırg'an olardı esim japtın' ılaylı qazıwı haldan taydıradı olar o'zlerinin' kem kem qıyınlap baratırg'an ku'n korisi tuwralı zamannın' el basqarıwshılardın' a'dilsizligi tuwralı ayta baslaydı bunın' u'stine olardın' arasına birinen son' biri aqsaqaldın jasawılı salıq o'ndiriyage qalmurat baydın' jalpıldag'ı ma'demin diyxanlardın' baydan alg'an qarızın o'simi menen qaytarıp alıwg'a quaxmet iyshannın' suwpısı turım qayır sadaqa ushın pul jıynawg'a keledi ha'm barı jog'ın tın'lamay olardı urıp so'gip azaplaydı bul sıyaqlı ha'dden tıs jo'nsizlikler qazıwshılardın' ashıqtan ashıq narazılıg'ın keltirip shıg'aradı ko'p uzamay aq bul narazılıq aktiv gu'res xa'reketi menen almasadı olar qarız pul ha'm salıqlardı to'lewden bas tartıp kelgen jasawıllardı quwıp saladı usınday waqıya shiyelenisken waqıtta qazıyashılardın' arasına ma'rdikarg'a ha'r jeti u'yden bir adam alıw haqqında shımbay uezdi baslıg'ının' pa'rmanı kelip jetedi bul xabar olar arasında jan'a baslap tutanıp kiyatırg'an gu'res otının' birden layalap alısıwına sebepshi boladı sa'yeke basqarg'an qazıwshılar toparı arzımbet bolıstın' u'yine topılıp barıp onın o'zin janındag'ı bay iyshan ha'm ha'meldarları menen qosa urıp jıg'adı tutqıng'a aladı g'a'zebi qaynag'an xalıq shımbayg'a basıp keledi ken'eslerdi qıyratadı uezd baslıg'ı pristavtı o'ltiredi biraq ko'terilis oraydan shaqırtılg'an patsha soldatları ta'repinen qan to'gispe menen bastırıladı onın' basshıları tutqıng' alınıp to'rtku'ldin' tu'rmesine qamaladı pesa o'lim jazasına hu'kim etilgen ko'terilis basshılarının' qızıl a'skerler ta'repinen azat etiliwin ko'rsetiw menen tamamlanadı onda qarapayım xalıq tilinen sheber paydalang'anı bayqaladı aysha qabıl qudıyar personajları daralang'an halında ko'rinbeydi geybir personajlardın' so'zleri uzaq sozılıp ketedi stilistikalıq kemshilikler tu'siniksiz so'zler ushırasadı pesa ayrım kemshiliklerine qaramastan da'slepki qaraqalpaq draması sıpatında joqarı bahalanıp kelmekte shayırdın' qosıqları siyasiy mazmung'a iye su'ren shaqırıqlarg'a qurılg'an ulyanov lenin qayta saylawda miynet a'bdiqa'dir bayramgul ayımbetova quyash qosıqları usınday mazmung'a iye aydın erkin ko'l degen at penen shayır shıg'armaları jıllardın' aqırı jıllardın' basında qaraqalpaq ha'm rus tillerinde basıldı onın' ko'lemli poeziyalıq shıg'arması qazıw lirikalıq poeması poema jılı qızketken kanalının' ashılıw saltanatına arnalıp jazılg'an onda abadan turmıstın' girewi bolg'an suw ushın xalqımızdın' mashaqatlı miyneti su'wretlengen poema shaqırıq su'ren publitsistikalıq ruxta jazılg'an qazaq tili qazaqstan respublikasının' memlekettik tili sonımen qatar resey o'zbekstan qıtay mon'g'oliyya jne t b elderde turatın qazaqtardın' ana tili qazaq tili tu'rki tilderdin' qıpshaq tobına jatadı sonın' ishindegi qaraqalpaq nog'ay qarag'ash tilderimen birge kıpshaq nog'ay topshasın quradı tag'ı da tatar bashqurt qarashay balqar qumıq qaray qırımlı qırım tatar tilderine jaqın qazaq jaziwı birneshe ret o'zgeriske ushıradı jılg'a deyin qazaqstanda qazaq arab jaziwın paydalandı g' basında axmet baytursınulı usınısımen qazaq fonetiykasına negizdelgen arab parsı a'lippesin to'te jaziw paydalang'an qazir de qıtayda iste jıldan jılg'a deyin latın grafiykası qoldanılıp jıldan qazirge deyin kiyriyll a'lipbiyi qoldaniwda tu'rkiyya men batıs elderdegi qazaqtar a'rtu'rli latın jaziwına negizdelgen a'lippelerdi paydalanadı qazaq tili biwın u'ndestigine negizdeledi yag'niy qazaqtın' to'l so'zderi ne birın'g'ay jiwan ne birın'g'ay jin'ishke bolıp keledi ja'ne jiwan daiwıstı biwındardag'ı daiwıssız dıbıstar jiwan tu'rde aytıladı mısalı tıs qurt al jin'ishke daiwıstı biwındarda jin'ishke estiledi mısalı tis ku'rt qazaq tilinde ekpin ko'binese son'g'ı biwıng'a tu'sedi qazaq tilinde dawıstı dıbıs bar dawıstı dıbıs til jaq ja'ne erinnin' qatısına qaray jıwan ja'ne jin'ishke ashıq ja'ne qısan erindik ja'ne eziwlik bolıp jikteledi dawıssız dıbıs o'kpeden shıqqan aiwanın' aiwız qiwısında kedergige ushırap shıg'iwınan jasaladı qazaq tilinde daiwıssız dıbıs bar daiwıssız dıbıstar u'n men saldırdın' qatısına qaray uyan u'ndi ja'ne qatan bolıp u'shke bo'linedi qazaq tilinde so'z aldında turatın ko'mekshi so'zder preposition ornına so'z artınan keletin shılaiw postposition ne tiyisti jalg'aiw qoldanıladı mısalı qazaq tili tiwralı maqalanı entsiyklopediyyag'a qosiw san esimi bar zat esim jekeshe tu'rinde beriledi mısalı «men eki maqala jazdım» biraq «maqalalarımda ko'p qate jiberippin» qazaq tilinde kelesi so'z taptarı bar qazaq tilinde septik bar to'mende a'r septiktin' suraqtarı jalg'aiwları men mısaldarı berilgen qazaq xalqı etnosı xv xvi a'sirlerde ha'zirgi jasap atırg'an ken'isliktegi dalan'lıq ha'm qumlıqta qa'liplesken bul xalıq uzaq waqıttın' o'tiwi menen o'z ara jerleslik xojalıq ha'm ma'deniy birligi bar ha'r tu'rli urıw ha'm qa'wimler birikpesinen qa'liplesken olardın' a'yyemgi zamanlardan berli tiykarg'ı xojalıg'ı mal sharwashılıq al ja'rdemshi xojalıq retinde diyxanshılıq an'shılıq balıqshılıq penen shug'ıllang'an ja'miyetlik du'zimi urıw ha'm qa'wimlerge birikken neke ekzogamiya o'z urıwınan neke qadag'an ta'rtibinde bolg'an ha'zirgi xalqının' sanı mln olar ha'r tu'rli urıw ha'm qa'wimler birikpelerine bo'lingen olardın' ha'r biri derlik o'z shejirelerin du'zgen qazaq xalqı ko'p urıw ha'm urıw birikpelerine bo'liwine qaramastan olarda o'z ara bir etnos ekenligi haqqında birlik sezimi qa'liplesken qazaq xalqının' urıw ha'm qa'wim birikpelerinin' atamaları etnonimleri olar haqqında jazba etnografiyalıq ha'm arxeologiyalıq antropologiyalıq derekler qazaqstan jerinde tas da'wirden berli u'zliksiz adam jasap kiyatırg'anlıg'ın ko'rsetedi ol a'yyemgi qa'wimlerdin' neolit ha'm kola da'wirlerinde sibir oraylıq aziya ural menen ha'r tu'rli baylanısta bolg'an kola da'wirindegi jergilikli qa'wimler olarg'a kelip qosılg'an ha'r tu'rli urıw ha'm qa'wim birikpeleri qazaq xalqının' ata babaların ha'm qazaq xalqın qurag'an erte da'wirlerge tiyisli jazba dereklerde b e sh vii iv a'sirlerde ha'zirgi qazaqstan jerinde ha'r tu'rli bir neshe qa'wimler jasag'anlıg'ı ko'rinedi olardın' biri sak qa'wimlerinin' birikpeleri bolg'an olar tu'slik shıg'ısta tyan shang'a shekem saklardan tu'slik batısta massagetler jasag'an onın' quramında amudaryanın' to'mengi alabında jasawshı xorezmlilerden basqa amudaryanın' ortang'ı jag'alarında jasag'an derbikler ha'm kawan daryasının' boyındag'ı daxlar toxarlar ha'm basqa sak qa'wimleri kirgen solardın' biri sak apasiaklar augasiler bular amudarya ha'm sırdaryanın' to'mengi alabında jasag'an bizin' eramızdın' birinshi a'sirinde massagetler saklar menen birikti sırdaryanın' ortang'ı jag'alarında onnan shıg'ısqa qaray aslar jasag'an bulardı qıtaydın' eski da'wirlerdegi avtorlardı usunlar dep ko'rsetedi a'yyemgi tu'slik qazaqstannın' batıs ta'repindegi qa'wimler kangoy ma'mleketine qarag'an al batıs qazaqstan dalan'lıqlarında b e sh birinshi mın'ınshı jıldın' ortalarında savromatlar sarmatlar al bizin' eramızdın' baslarında alanlar qıtay jılnamalarında olar yantsay jasag'an qazaqstan dalan'lıg'ındag'ı a'yyemgi qa'wimler ko'shpeli ha'm yarım ko'shpeli turmıs keshirgen sonın' menen birge olardın' ko'pshiligi apasiaklar augasiler daxlar darya jag'alarında jasag'an sharwashılıq penen birge a'piwayı diyxanshılıq ha'm balıqshılıq xojalıqları menen de shug'ıllang'an turaqlı turmıs keshirip qalalarda jasag'an ol haqqında olardan qalg'an arxeologiyalıq estelikler saqlang'an chu ha'm talas boylarında jasag'an usunlarda diyxanshılıq penen shug'ıllang'an usı a'yyemgi qa'wimler keleshekte ko'plegen orta aziya xalıqlarının' da ata babalarının' qa'liplesiwine qatnasqan jergilikli qa'wimler menen birge qazaq xalqının' qa'liplesiwine gunnılar ha'm basqa kelgen qa'wimler de qatnastı vi viii a'sirlerde tu'rk kaganatıda qazaqstannın' tu'slik shıg'ıs ha'm tu'slik qazaqstan jerlerine shekem tu'rkler keldi qazaq xalqının' ata babalarının' qa'liplesiwine qatnastı bul da'wirlerde ha'zirgi qazaqstan jerinde shıg'ıstan kelgen u'lken tu'rk qa'wim birikpeleri tyurgeshler ta'liler karluklar chigilar h t b jasadı jerleslik ha'm xojalıq birlikleri jergilikli qa'wimler menen sırttan kelgen qa'wimler arasında tu'rklesiw etnikalıq baylanıslardı basladı tu'rk kaganatı qulap tyurgeshler u'stemligi viii a'sirdin' qırqınshı jıllarınan baslandı tyurgeshler u'stemligi qulap olardın' ornına karluklar biyligi jj ornadı bul da'wirlerde jergilikli xalıqlarda o'tırıqshılıq ha'm diyxanshılıq rawajlandı qalalar ko'beyip sawda o'sti ix x a'sirlerde oraylıq qazaqstan ha'm sırdaryanın' to'mengi jag'alarında tu'rki tilles oguzler biyligi ornadı olardın' orayı yangikent qalası jan'a kent jan'a o'tırıqshılıq qonısı qalası onın' ha'kimi yaga lawazımında boldı oguzlerdin' batısında pechenegler jasap olar tu'rkmen ha'm qaraqalpaqlardın' ata babalarının' qa'liplesiwine qatnasqan sonday aq oguzler belgili da'rejede qazaq xalqının' ata babalarının' qa'liplesiwine de ta'sir jasadı qazaqstannın' arqa ha'm arqa shıg'ısında ko'shpeli sharwa kimak ha'm qıpshaqlar jasadı olar xi a'sirde qazaqstannın' ko'plegen jerlerinde tu'slik rossiya jerlerinde jasadı olardın' siyasiy biyligi xii a'sirde ku'sheydi qıpshaqlar ko'birek qazaq xalqının' qa'liplesiwine sonday aq olar o'zbek qaraqalpaq bashkir qırg'ız ha'm basqa da ko'plegen tu'rki tilles xalıqlardın' qa'liplesiwine qatnastı qıpshaqlardın' ayrım toparları o'tırıqshılıqqa o'tti x a'sirde jetisuw ha'm qashgariyada karaxanidler biyligi ornadı son' bular orta aziyadag'ı eki darya aralıg'ındag'ı samanidler u'stemligin qulatıp jergilikli xalıqlarg'a o'z u'stemligin ornattı bul da'wir orta aziya xalıqlarının' etnikalıq tariyxında belgili basqısh boldı til ma'deniy ekonomikalıq etnikalıq baylanıslar jetisuw shıg'ıs turkistan ha'm orta aziyadag'ı eki darya aralıg'ındag'ı xalıqlar arasında ku'sheydi xii a'sirde bul jerlerge shıg'ıstan ata tegi mong'ollar bolg'an kidanlar bolmasa qara qıtaylılar kelip karaxanidler u'stemligin jetisuwda tu'slik qazaqstanda qulattı bularda qazaq xalqının' ha'm basqada orta aziya xalıqlarının' ata babalarının' qa'liplesiwine qatnasqan olar tu'rklesip qazaq xalqının' ata babalarının' xi xii a'sirlerde qa'liplesiwinde a'hmiyetli bolg'an qazaq xalqının' qa'liplesiwine xiii a'sir basındag'ı mong'ol shabıwları irkinish jasadı sebebi qazaqlardın' ko'ship qon'ıwshılıg'ınan olardın' qonıslıqları buzıldı xojalıqlarının' ekonomikası to'menlep ha'r qanday ja'miyetlik birikpeler baslandı mong'ollar jılı qazaqstang'a topılıs jasadı egislik jerleri suwg'arıw tarmaqları buzıldı jetisuw otrar ha'm tag'ı basqa qalaları qıyradı xalqı qırıldı ko'plegen xalqı ha'r jaqqa posıp ketti shın'g'ısxan jılı o'lgennen keyin qazaqstannın' barlıq jeri altın ordag'a qosıldı biraq qazaqlardı jawlap alıwshılar qazaqlardın' ma'deniyatına a'sirese tiline aytarlıqtay o'zgeris kirgize almadı xiv a'sirde qıpshaqlardın' qazaqlar menen ma'deniyatı tili jag'ınan jaqınlasıwı aralasıwı ju'da' ku'sheydi shın'g'ısxan miyrasxorlarının' o'z ara u'stemlik ushın talas tartısları timurdın' altın ordanı qulatıwı na'tiyjesinde onın' quramındag'ı xalıqlar bir neshe xalıqqa bo'lindi nogay xanlıg'ı xiv a'sir aqırı xv a'sir basında volga kama ural daryalarının' aralıg'ında sho'lkemlesti o'zbek xanlıg'ı aral ten'izi ha'm sırdaryanın' to'mengi jag'alarınan arqag'a qaray ural tobal arqa shıg'ıstag'ı irtıshqa shekemgi aralıqta ornalastı o'zbek ha'm nogay xanlıg'ının' etnikalıq quramı uqsas boldı olardın' xalıqları ko'shpeli tu'rk qa'wimlerinen qıpshaq karluk qan'lı argın h t b edi sonday aq mang'ıt ming merkit h t b mong'ol qa'wimleri boldı nogay ha'm o'zbek xanlıg'ına qosılmag'an jergilikli urıw ha'm qa'wim birikpelerinen dulat usun qa'wimlerinin' ko'pshilik bo'lekleri boldı abulxair xan jılı o'lgennen keyin onın' qazaqstanda biriktirgen u'lken ko'shpeliler birikpesi tarqaldı qazaqlarda bir neshe iri feodallıq biylikler bo'liniwshilikler payda boldı olar bir qazaq xanlıg'ına birikti ol xanlıq o'zinin' etnikalıq territoriyasına o'z ara tu'sinikli tiline uqsas xojalıq tu'rine ma'deniyatına turmısına iye xalıqqa basshılıq etti xalqının' tilinde dialektler boldı sebebi o'z tilindegi ko'p qa'wim birikpeleri bir tilge birikpesten o'zlerinin' ayırım atamaların saqlag'an bul xanlıqtın' xalqı da'slepki da'wirlerde birese o'zbek dep geyde qazaqlar depte bolmasa o'zbek qazaqlar dep ataldı xvi a'sirdin' jıllarınan baslap bul xalıqlar qazaqlar dep ataldı qazaqstan jerindegi xv xvi a'sir basındag'ı iri siyasiy waqıyalar qazaq xalqının' qa'liplesiwinin' barısın tamamladı xvi a'sirlerde de qazaq xalqının' quramına iri ha'm mayda urıw ja'ne qa'wimlerdin' qosılıwı boldı mısalı xvi a'sir ortalarında qazaq xalqının' quramına nogay ulısının' shıg'ıstag'ı urıw ha'm qa'wim birikpeleri qosıldı sonday aq sibirdegi kuchum xanlıg'ı qulag'annan son' ol xanlıqtın' ko'plegen urıw ha'm qa'wimleri qazaq xanlıg'ına qosıldı jetisuw jag'alarındag'ı mong'ol xanlıg'ınanda ko'plegen urıw ha'm qa'wimler qazaqlarg'a qosıldı biraq qazaq xanlıg'ında urıw ha'm qa'wimlerge bo'liniwshilik bul da'wirde de ku'shli boldı xvi a'sirde qazaqlardın' iri qa'wimler birikpelerge ju'zge bo'liniwshiligi birigip boldı ullı ju'z orta ju'z kishi ju'z ju'z ataması bo'legi ta'repi jag'alıg'ı degen ma'nide qollanılg'an qazaqstanda a'yyemgi da'wirlerden berli bir birinen qashıqlıqtag'ı xojalıq wa'layatlıg'ı o'mir su'rdi jetisuw oraylıq qazaqstan ha'm batıs qazaqstan olardın' ha'r birinin' qıslaw jazlawları bolıp olarda belgili urıw qa'wim sharwaları ko'ship qon'ıp jasag'an bul jerlerde qazaq xalqı qa'lipleskenshe olardın' a'yyemgi ata babaları bolg'an qa'wimler jasag'an ha'r bir urıw urıwlar birikpeleri o'zlerinin' shejirelerin du'zgen ol shejirelerde qazaq xalqının' urıw ha'm qa'wimlerinin' kelip shıg'ıwının' ko'rsetiliwi menen birge onda qon'sılas xalıqlar menen qazaq xalqının' etnikalıq jerleslik xojalıq birliklerin ko'rsetetug'ın derekler bar ma'selen qazaq shejiresinde tu'gel so'zdin' tubi bir tu'p atası mayqı biy delinedi bunday ma'nidegi ga'pler qaraqalpaq bashkir shejirelerinde de gezlesedi ha'zirgi mln xalqı bar qazaq xalqı basqa xalıqlarday aq uzaq waqıttın' o'tiwi menen o'z ara jerleslik xojalıq ha'm ma'deniy birligi bar ha'r tu'rli etnikalıq toparlardan qa'liplesken tiykarg'ı xojalıg'ı mal sharwashılıq ja'rdemshi xojalıq retinde diyxanshılıq an'shılıq balıqshılıq bolg'an xviii a'sirde qazaqlar rossiya quramına o'te baslag'an bul da'wirde de olardın' ja'miyetlik du'ziminde urıw qa'wimge bo'liniwshilik dawam etti biraq qazaq xalqının' ko'plegen urıw qa'wim birikpelerine bo'liniwine qaramastan olardın' arasında barlıg'ı bir xalıq etnos ekenligi haqqındag'ı tu'sinik maqtanısh ku'shli boldı qazaq xalqı xx a'sir basına shekem iri qa'wimler birikpeleri ju'zge bo'linedi ullı ju'z orta ju'z kishi ju'z olardın' ha'r biri tag'ı bir neshe qa'wim urıw birikpelerine bo'lingen olardın' o'z ara etnikalıq birlik jerlesligi haqqında shejireleri tamg'aları uranları bolg'an ullı ju'z jetisuw il talas daryalarının' jag'alarında sırdaryanın' orta ha'm joqarg'ı jag'alarında jasag'an bular jılı rossiya quramına o'tti bul jerlerde b e sh birinshi mın'ınshı jıllardın' basında jergilikli a'yyemgi qa'wimler tiykarında qazaqtın' ullı ju'zinin' negizleri qa'liplesken ullı ju'z jalair oshaktı dulat alban qan'lı h t b urıwlarg'a bo'lingen sonday aq ullı ju'zler menen birge o'z aldına jasag'an katagan bestamg'alı degen urıwlar jasag'an jalair katagan qan'lı h t b urıwlar qaraqalpaqlarda nuratada jasawshı tu'rkmenler bashkir qırg'ızlarda bar jalair urıwının' adamları xiv xv a'sirlerde timur ha'm timuridler qarawında bolg'an orta ju'z qıpshaq argın nayman kerey qon'ırat h t b etnikalıq bo'leklerge bo'lingen qıpshaq nayman qon'ırat jalair qan'lı urıwları qazaqlarg'a xiv xv a'sirlerde altın orda da'wirlerinde qosılg'an bular oraylıq qazaqstanda sırdarya jag'alarında qarataw ha'm moyın qumda h t b jerlerde jasag'an qazaqlardın' orta ju'zindegi qon'ırat nayman qıpshaq urıw birikpeleri qırg'ızlarda o'zbeklerde qaraqalpaqlarda bashkirlerde altaylılarda bar kishi ju'z batıs qazaqstanda ornalasqan onın' quramında iri urıw birikpeleri jeti urıw tabın tama kerderi kereyit jag'albaylı telew h t b a'lim ulı sho'mekey kete to'rtqara qarasaqal h t b ha'm bay ulı aday tana baybaqtı berish sherkesh nayman h t b kishi ju'z quramındag'ı kerderi kereytler telew teli nayman urıwları elede qaraqalpaqlar arasında o'mir su'rmekte kerderlerdin' qa'wim birikpeleri ha'm olardın' qonıslıqları a'yyemgi da'wirlerde kidaritler dep atalıp olardın' ko'pshiligi amudaryanın' shep alabında jasag'an son'lıqtan olardın' jasag'an jerlerindegi kanal qala kerder kanalı quwanısh jarma kerder qalası chimbay xawan qalaları dep atalg'an bulardın' ha'kimlik ekonomikalıq ma'deniy orayları oqıw orınları bolg'an kerderler ha'r tu'rli qa'wimler birikpesi degen menen o'z ara tu'sinikli tili bolg'an o'nermentshiligi rawajlang'an jerleslik xojalıq ma'deniy til birligi jag'ınan ha'r tu'rli qa'wimler birikpesinen etnogenez etnoslardın' qa'liplesiwi tariyxta belgili derekler tiykarı bolıp turg'an jawgershilik suw apatshılıg'ı h t b sebepler menen urıw bolmasa qa'wim birikpeleri bo'linip o'zleri jasap atırg'an jerden ekinshi bir qa'wimler birikpesine barıp aralasadı uzaq da'wir o'zlerinin' til ma'deniyat xojalıq o'zgesheligin saqlaydı bir ha'kimlikte jerleslikte qa'wimlerge on'ısıp ketedi tek g'ana etnonimin saqlap qaladı ol etnonim bo'leklerinin' basqa urıw qa'wim birikpelerine aralasıp olarda o'z etnonimin belgili da'wirlerge shekem saqlaydı usılayınsha bir urıw qa'wimler birikpelerinen qa'liplesken etnoslarda uqsas etnonimler payda boladı mısalı qon'ırat qıpshaq nayman teli jalay etnonimleri bashkir qazaq qırg'ız o'zbek qaraqalpaq tu'rkmen etnonimlerinde gezlesedi sebebi bul etnoslardın' barlıg'ıda o'z ara jerles xojalıq ha'm ma'deniy baylanıstag'ı a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi iran ha'm tu'rk ja'ne basqa tillerdegi etnonimlerden qa'liplesken dunyada bir urıw bolmasa bir qa'wimler birikpesinen qa'liplesken xalıq joq barlıq xalıqlar ha'r tu'rli qa'wim ha'm urıw birikpelerinen qa'liplesken qazaqstan qazaqstan respblıkasy evraziya materıginiń ortasında ornalasqan memleket arqa jag'ında rossiya federatsiyası menen km qubla jag'ında tu'rkmenstan km o'zbekstan km ha'mde qırg'ızstan km respublikaları menen shıg'ısında qıtaymen km sheklesedi batısta kaspiy ten'izimen on'tu'stikte aral ten'izimen shayıladı jer maydanı mın' sharshı kilometr jurt sanı mın' onın' mın' yamasa qazaqlar quraydı respublikada ult pen ulıstın' o'killeri turadı paytaxtı nursultan qalası a'kimshilik jag'ınan oblısqa bo'linedi memlekettik tili qazaq tili a'kimshilik aymaqlıq qurılısı to'mengi kestede awılıq aymaqqa birikken awılıq eldi mekender bar onın' ishinde mın' adamdı qalalıq turg'ınlar mın' adamdı awıldıq turg'ındlar qurap otır ag'ımdag'ı jıldın' qan'tar maiwsımında axaj organdarı tirkeliw ko'rsetkishi boyınsha tiwiw faktilerin tirkedi tiwg'andardın' sanı qalalıq ja'ne aiwıldıq eldi mekenderde o'tken jıldın' tiyisti kezen'imen salıstırg'anda g'a ja'ne g'a o'sti de tiyisinshe ja'ne adamda quradı bala tiwiwdın' jalpı koeffiytsiyenti turg'ıng'a sa'biydi quradı osı kezen' ishinde o'lgenler sanı adamdı qurap otır sonın' ishinde qalalıq eldi mekenler u'lesi ja'ne awıldıq jerler o'limnin' jalpı koeffiytsiyenti turg'ıng'a adam o'liminin' negizgi sebepleri qan aynalımı ju'yesi awrwları bolıp tabıladı olardın' u'lesine barlıq tirkelgen o'lim oqiyg'alarının' tiyesili ekendigi xabarlanıp otır osı kezen' ishinde respubliykada jasqa deyingi balanın' shetineiwi tirkelgen na'resteler o'liminin' koeffiytsiyenti tiwg'ang'a shetineiw periynataldıq kezen'de payda bolatın jag'daylar na'resteler o'liminin' en' ko'p tarag'an sebepleri bolıp tabıladı odan ag'ımdag'ı jıldın' qan'tar maiwsımında na'reste shetinedi sa'nler tilimen aytqanda barlıq na'resteler o'liminin' ı osı jag'dayg'a tiyesili bolıp tabıladı biyılg'ı jartıjıllıqta nekelesiw menen ajırasiwlar sanı tiyisinshe ha'm ha'm quradı nekelesiw menen ajırasiwdın' jalpı koeffiytsiyenti turg'ıng'a nekeni ha'm ajırasiwdı quradı elde xalıq ko'shi qonının' on' ayırımı saqtalıp keledi jıldın' jartıjıllıqtag'ı onın' shaması adamdı quradı jılı qan'tar maiwsım aralıg'ında qazaqstang'a kelgenler sanı jıldın' tiyisti kezen'imen salıstırg'anda adamg'a yamasa g'a al qazaqstannan ketkenler sanı adamg'a yamasa ese azaydı tmd ellerinen kelgenler menen sol ellerge qonıs awdarg'anlar u'lesi olardın' jalpı sanına shaqqanda ha'm ha'm quradı al el ishindegi ko'ship qoniwshılardın' sanı adamdı qurap otırg'an jayı bar qazaqstanda dan astam ult etnoslar men etniykalıq toplar o'killeri turadı jıldın' shildesindegi jag'day boyınsha qazaqlardın' sanı mın' adamdı orıslar mın' ukraiynlar mın' o'zbekler mın' uyg'ırlar mın' tatarlar mın' nemisler mın' adamdı quradı respublika xalqının' jalpı sanında en' ko'p u'les salmaqtı qazaqlar ha'm orıslar alıp otır basqa etnoslar menen etniykalıq toplar u'lesine respiwbliyka xalqının' tiyesili bolıp tabıladı qazaqstan jurtında musılmanlar pravoslav xriystiyanlar protestantlar bar qazaqstan jılg'ı tamız respiwbliykalıq referendiwmda qabıldang'an konstiytiwtsiyya boyınsha o'zin demokratiyyalıq zayırlı quqıqtıq ja'ne a'leiwmettik memleket retinde ornıqtıradı qazaqstan respiwbliykası preziydenttik basqariw nısanındag'ı birtutas memleket respiwbliykanın' en' jog'arı o'kildi organı parlament ol respiwbliykanın' zan' shıg'ariw qızmetin ju'zege asıradı parlament turaqtı jumıs isteytin eki palatadan senattan ja'ne ma'jilisten turadı senat a'r oblıstan respiwbliykalıq man'ızı bar qaladan ja'ne qazaqstan respiwbliykasının' elordasınan eki adamnan tiyisinshe oblıstın' respiwbliykalıq man'ızı bar qalanın' ja'ne respiwbliyka elordasının' birlesken otırısında saylanatın depiwtattardan quraladı senattın' depiwtatın parlament o'kilettigi merzimine respiwbliyka preziydenti tag'ayındaydı ma'jilis da'rejeli o'kilettilik ja'ne birtutas jalpıulttıq saylaiw okriwginin' aiwmag'ı boyınsha partiyyalıq tizim negizinde saylang'an depiwtattardan quraladı ja'ne depiwtattı qazaqstan xalqı assambleyası saylaydı preziydent u'kimetti ma'jilistegi ko'pshilik alg'an partiyya usınısımen quradı respiwbliyka premer miyniystri tag'ayındalg'annan keyingi on ku'n merzim ishinde premer miyniystr u'kimettin' qurılımı men quramı tiwralı respiwbliyka preziydentine usınıs engizedi premer miyniystr respiwbliykanın' bu'kil aiwmag'ında mindetti ku'shi bar o'kimder shıg'aradı kazaqstan respiwbliykasının' konstiytiwtsiyyalıq ken'esi jeti mu'sheden turadı olardın' o'kilettigi altı jılg'a sozıladı konstiytiwtsiyyalıq ken'estin' to'rag'asın respiwbliykanın' preziydenti tag'ayındaydı qazaqstan respiwbliykasında sot to'religin tek sot qana ju'zege asıradı zan'men qurılg'an respiwbliykanın' jog'arg'ı sotı ja'ne respiwbliykanın' jergilikti sottarı respiwbliykanın' sottarı bolıp tabıladı jergilikti memlekettik basqariwdı tiyisti aiwmaqtag'ı istin' jay ku'yine jaiwaptı jergilikti o'kildik ma'sliyxat ja'ne atqariwshı organdar a'kimdik ju'zege asıradı qoblan da'stanı qaraqalpaqlar arasında ken'nen taralg'an bul da'stannın' i a belyaev variantın esaplang'anda son'g'ı jılları jazıp alıng'an variantı bar qoblan da'stanının' qaraqalpaqsha variantın' birinshi ret xatqa tu'sirgen qaraqalpaq awızeki a'debiyatın jıynawdın' da'slepki baslawshılarınan biri rus ilimpazı i a belyaev boldı i a belyaevtin' qıpshaqta turatug'ın imamqul degen jırawdan jazıp alg'an qoblan da'stannın' qol jazbası menen onda da'stan qoblannın' ko'biklige atlanıwınan baslanıp alshag'ırdı joq etip muratı maqsetke jetiwi menen tamamlanadı bul nusqa birinshi ret jazıp alınıwı ha'm baspadan ko'riniwi jag'ınan u'lken a'hmiyetke iye sonın' menen birge qoblan bul nusqası til o'zgesheligin izertlew ma'selesinde de ayrıqsha kewil awdararlıq qoblan da'stanının' ekinshi nusqası jılı ataqlı qaraqalpaq jırawı nurabullaev esemurattan n japaqov ta'repinen jazıp alındı qoyqırılg'an qala bunnan mın' jılg'a shamalas waqıt burın salıng'an ja'ha'n ma'deniyatında ko'rnekli esteliklerdin' biri esaplanadı to'rtku'l qalasınan km arqa shıg'ısta jaylasqan bul biybaha g'a'ziyne a'yyemgi grek ha'm rim ma'deniyatının' du'rdanaları menen bir qatarda turadı qala birinshi ret jılı anıqlanıp jıllarda tolıq arxeologiyalıq jaqtan qazıp izertlendi ilimiy izertlewler da'wirinde estelikten tabılg'an tabılmalar menen toplang'an mag'lıwmatlar arasında qalanın' atı jo'ninde birde derek ushıraspag'an sonın' ushın da jergilikli xalıq ta'repinen qoyılg'an qoyqırılg'an qala atı menen u'lkemizde belgili bolıp qoymay du'nya iliminde de solayınsha kirgizilgen qalanı qazıp izertlew na'tiyjesinde ko'plegen ko'rnekli ko'rkem o'ner shıg'armaları sonın' ishinde a'miwda'ryanın' to'mengi jag'alawındag'ı en' a'yyemgi freska sabawg'a salıng'an sırlı su'wret mayda skulptura patsha mo'rleri menen olardın' tan'baları qarıw jaraqlar gu'lal tas ıdıslar qola temir qımbat bahalı taslardan islengen bezeniw buyımları tabıldı olardın' arasında alımlardı ayrıqsha tan' qaldırg'an tabılmalardın' birine ku'nnin' biyikligin o'lshewge arnalg'an mu'yeshlik a'sbap astrolobiyanın' tabılıwı menen astronomiyalıq a'sbaptı ornatıw ushın tırnaqtın' ashılıwı boldı estelikten tabılg'an maymıl statuetkası rim ma'deniyatına tiyisli shiyshe ıdıslar egipet fastaları qoyqırılg'an qalanın' hindistan egipet jer orta ten'iz qalaları menen baylanısların ko'rsetedi arab xalqı ma'deniyatının' ulıwma islam dinindegi xalıqlardın' muqaddes ma'n'gi miyrası quran diniy alımlardın' tastıyıqlawınsha quran allah taalanın' muxammed payg'ambarg'a wahiy qılg'an jer ju'zindegi ba'rshe adamzatqa jibergen son'g'ı diniy ko'rsetpelerinin' toplamı quranı ka'rim allahtın' kalamı so'zi bolıp onın' ha'r bir so'zi allah ta'repinen so'zbe so'z aytılg'an ha'm jabreyil perishte arqalı muxammed payg'ambarg'a s a s jiberilgen allah taala ta'repinen aqırg'ı payg'ambar muxammed sallalahuw alayhi wassalamg'a jiberilgen bul son'g'ı kitap tap qıyamet qayım bolg'ang'a deyin adamlar arasında ma'n'gi a'melge asırıladı quranı ka'rim tek belgili qa'biyle xalıq ha'm ellerge g'ana emes al ba'rshe adamzatqa jer ju'zindegi barlıq xalıqlarg'a jiberilgen quranı ka'rimnin' wahiy qılıp jiberiliwi muqaddes ramazan ayının' jigirma jetinshi ku'ni tu'nde baslag'an sonın' ushın da bul ay muqaddes esaplanadı oraza tutılg'an ku'nlerdin' jigirma jetinshi tu'nlerinde laylat ul qa'dir yag'nıy qudiret tu'ni ilahiy qudiret payda bolg'an teberik tu'n dep ulıg'lanadı quranda islam dini nızam qag'ıydaları isenim sha'rtleri huqıq ha'm moral normaları insan ushın paydalı bolg'an ha'mme zamanlarg'a da tuwrı keletug'ın ha'm qıyametke deyin o'zgermeytug'ın hikmetli hu'kimler jazılg'an quranı ka'rimnin' tiykarg'ı mazmunı ha'm maqseti adamzat ideologiyasında ko'p quraytug'ındı rawajlandırıw ha'm islam dinin orınlaw quranı ka'rim jıl dawamında ko'n'ilge sin'dirilgen muxammed payg'ambardın' s a s buyrıqlarına muwapıq quran ha'r qıylı ko'lemdegi bo'limge su'rege bo'linedi ha'm kaliyma ha'ripten ibarat ayat jaylastırılıp ha'r bir su'rege at berildi qurannın' son'g'ı ayatı muhammed payg'ambardın' s a s o'liminen ku'n burın kewilge ornatıladı qurannın' birinshi su'resi fatiyha songisi bir ju'z on to'rtinshisi an nas su'resi qurandag'ı su'reler mekke ha'm ma'diyne su'relerine bo'linedi su're ayat mekkede jıllarda su're ayat ma'diynede jıllarda ko'n'ilge jaylastılıg'an quran muhammed payg'ambar s a s ta'repinen ja'mlenip toplam halına keltirilgen edi payg'ambar s a s qaytis bolgan waqıtta quran sahabalar qarıy hafızlar ta'repinen tolıq yadqa alınıp qurma ag'ashının' qabıqlarına tastaxtalarg'a teri ha'm basqa na'rselerge jazıp qoyılg'an edi sol da'wirlerde quranda tolıq yadqa bilgen saqaba ha'm hafizlardan adam sanaqta bar edi payg'ambardın' s a s wahiy jazıwshı ka'tipleri bolg'an olar gezekpe gezek ka'tiplik qılg'an muxammet sallalahuw aleihi wassalam payg'ambardın' en' belgili ka'tibi zayd ibn sabit radiyallahuw anhuw bolg'an mag'lıwmatlarg'a qarag'anda muxammed payg'ambar s a s oqıwdı jazıwdı bilmegen payg'ambar s a s ayatlardı perishte jabreyilden aleyhissalam esitip yadlag'an ha'm saqabalarına aytıp uyretip turg'an olar bolsa yadlap alg'an payg'ambar s a s ha'r bir jan'a ayattı qaysı su'rege tiyisli ekenligin ha'm ornın ka'tiplerge tu'sindirip turg'an quran su'releri usılayınsha jıl dawamında yadqa alıng'an ha'm xatqa tu'sirilgen quranı ka'rim tariyxta u'sh ma'rte toplam halına tu'sirilgen birinshi ma'retebe muxammed payg'ambar s a s zamanında ekinshi ma'rte xaliyfa abiw ba'kir sıdıq da'wirinde u'shinshi ma'rte xaliyfa usman zunnurayn zamanında quraysh qira'a'ti dialektinde toplanıp kitap halında keltirilgen quranı ka'rim xaliyfa usman buyrigi boyınsha arabsha kufiy ha'ripte altı nusqada jazılg'an olardın' besewi quraysh qira'a'ti menen oqıwdı u'yretug'ın qarıy hafızlar menen birge mekke sham kufa basra ha'm ma'diynege jiberilgen altınshısın xalifa usman o'zleri ushın alıp qalg'an a'ne usı altınshı kitap u'stinde xalifa usman sheyit boladı ha'm qanı quran betlerine to'gilgen xalifa usman quranin amir temur basradan samarqandqa keltirilgen jılda tu'rkstan general gubernatorı konstantin kaufmannın' buyrıg'ı menen podpolkovnik serov onı peterburgke alıp ketti bul quran eki ta'repine jazılg'an paraq yag'ınıy betten ibarat bolıp onın' biyikligi santimetr eni bolsa santimetr quran a'sirler dawamında musılmanlardın' en' qa'dirli kitabı bolıp keldi bir de bir kimse og'an ozgeris kirgize almadı zıyanın tiygize almadı bul tuwralı allah taalanın' arnawlı ayatı tu'sirilgen a'lbette bul zikirdi yag'ınıy qurandı biz o'zimiz na'zir qıldıq ha'm onı o'zimiz saqlaymız hisir su'resi ayat ulamalardın' ta'riyplewinshe quranı ka'rimnin' quranı ka'rimnin' so'zlerine bir o'zgertiw kigiziw bir ha'ribin ha'tteki ha'ripler belgisin o'zgertiw mu'mkin emes qatan' qadag'an etilgen quran ta'liymatının' oraylıq ideyası bir quday tuwralı ta'liymat sonday aq onda iyman allag'a isenim a'lemnin' jaratılıwı perishteler payg'ambarlar axıret qıyamet qayta tiriliw a'jel islam dininin' tiykarları ha'm basqada diniy ko'rsetpeler belgilip berilgen ondag'ı morallıq huquqıy ja'miyetlik ekonmikalıq o'lshemler islam dininin' nızamları jıynag'ı sha'riyatqa negiz etip alıng'an orta aziya xalıqlarının' ishinde qırg'ız xalqının' ata babaları menen qırg'ızlardın' xalıq bolıp qa'liplesiwi tartıslı tolıq sheshilgen ma'sele emes bunın' bir sebebi eki etnikalıq birikpenin' bir at penen tu'slik sibirde enisey jag'asında ha'm shıg'ıs orta aziyada gezlesiwi qırg'ız xalqının' kelip shıg'ıw ma'selesine bag'ıshlang'an ilimiy ken'es jılı bishkek qalasında o'tti bul ken'estin' juwmag'ında qırg'ız xalqının' qa'liplesiwinde oraylıq aziya tiykarg'ı orınlardın' biri dep esaplanadı olardın' orta aziyag'a qashan qay bag'dar menen kelgenligi haqqında eki tu'rli pikirler boldı birinshi pikir a n bernshtam ta'repi bular jıllar qırg'ızlar tyan shang'a qonıslasqan dep esaplaydı ekinshi pikirdegi ilimpazlar qırg'ız ata babaları ha'm ozleri a'yyemgi zamannan ha'zirgi territoriyasında jasamaqta dep esaplaydı qırg'ızlardın' enisey boyınan oraylıq tyan shang'a xiii a'sirde kelgen a'sirese qıpshaqlardın' keliwi menen baylanıslı degen pikir u'stemlik etti bul avtorlar qırg'ızlardın' ha'zirgi territoriyasına tu'slik sibirden ko'ship keliwin tek siyasiy jag'dayg'a baylanıstırdı biraq etnikalıq tariyx bul sotsiallıq ekonomikalıq ma'deniy turmıslıq ha'm etnikalıq traditsiyalar menen tıg'ız baylanıslı tyan shan pamir alay ha'm sayan altay jerleri a'yyemgi bir neshe qa'wimler ta'repinen o'zlestirildi bul jerlerdegi jaylawlar menen jollar egislik jerler menen jabayı an'lar makanları adamlardın' qonıslıqları qırg'ız xalqının' ata babaları ha'm qırg'ız xalqının' qa'liplesken jerindegi estelikler dep esaplanıwı kerek sebebi ha'r qanday etnostın qa'liplesiw territoriyası bolıwı sha'rt sonlıqtan qırg'ızlardı tyan shang'a kelip bolıp qa'liplesken xalıq dep esaplaw anıqlawdı talap etedi qırg'ız xalqı enisey boyınan kelgen ha'm jergilikli a'yyemgi orta a'sirlerdegi qa'wimlerdin' aralasıwınan qa'liplesken qırg'ız xalqının' qa'liplesiwi etnikalıq tariyxı jergilikli xalıqlar menen ha'r tarmaqlı qarım qatnas na'tiyjesinde qırg'ız xalqı tu'slik sibir orta aziya qazaqstan xalıqları menen ha'r tu'rli baylanısta sonın' menen birge etnikalıq qarım qatnasıqta bolg'an qırg'ızlardın' a'yyemgi ata babaları a'yyemgi saklar usunlar dinlikler menen unnılardan quralg'an qırg'ızlardın' xalıq bolıp qa'liplesiwinde etnikalıq tariyxında quralg'an qırg'ız etnonimi xvi xvii a'sirlerde de tu'slik sibirde shıg'ıs turkistanda ural a'tirapında yag'nıy bir birinen ashıq jerlerde gezlesedi bul qırg'ız xalqının' qa'liplesiw ma'selesi uzaq da'wirdi oraylıq aziya ha'm orta aziyadag'ı urıw qa'wim xalıqlarının' qa'liplesiwi menen baylanıslı ekenligin ko'rsetedi biraq uqsas etnonimler tiykarında xalıqtın' qa'liplesiw ma'selesin sheshiw mu'mkin emes olardın' ja'miyetlik du'zimi xojalıg'ının' ma'deniyatının' rawajlanıw da'rejesi ha'r tu'rli onnanda beter xalıq atınan onın' kelip shıg'ıwın anıqlaw mu'mkin emes ma'selen bir da'wirde oraylıq aziyadag'ı qıpshaqlardın' bir toparı o'zlerin qırg'ızlar dep atag'an demek belgili bir da'wirde qırg'ızlar ha'm qıpshaqlar bir siyasiy birikpede bolıp biraq olardın' ha'r biri o'z etnoniminde o'mir su'rgen ol siyasiy birikpe x xi a'sirlerde bir neshe tu'rki tilles qa'wimlerden ibarat bolıp onın' tu'slik shegerası ha'zirgi qırg'ızstang'a jetken ol siyasiy birikpe qırg'ız dep atalg'an biraq ol atama etnonim emes edi o'zgeshe ma'deniyatına ha'r tu'rli urıw qa'wimlerdin' bir etnos ekenligi haqqındag'ı tu'sinik yag'nıy qırg'ız xalqının' qa'liplesiwi xiv xvi a'sirlerde bolg'an qırg'ızlardın' etnikalıq quramı ko'plegen urıw ha'm qa'wim birikpelerden ibarat bolg'an qırg'ızlar on' ha'm sol qanat bolıp eki qa'wim urıw birikpelerine bo'lingen olar tu'rki tilinde so'ylegen bul qa'wimler jergilikli bolıp hesh jerdan ko'ship kelmegen mısalı qırg'ızlardın' iri urıw birikpelerinin' biri qıdıq quramında qıpshaq qatagan sart jalayır h t b urıwlar bolg'an ol urıwlardın' birikpeleri o'zbek bashkirlerde qazaqlarda h t b bolg'an al qaraqalpaq ha'm qırg'ızlar arasındag'ı uqsas etnonimler jigirmadan asadı mısalı bes kempir qalmaq qaramoyın tog'ızaq h t b bashkirlar menen qırg'ızlardag'ı uqsas etnonimler ten asadı qan'lı qıpshaq qalmaq nayman sart uysin estek h t b ko'p ilimpazlar qıpshaq etnonimin bashkir o'zbek qaraqalpaq qazaq qırg'ız altayda qırım tatarlarında gagauzlarda barlıg'ın ko'rsetedi ol xalıqlar bir birinen qashıq jerlerde jasaydı son'lıqtan qırg'ız o'zbek bolmasa qaraqalpaq xalqının' ata babaların sol jerlerden izlew na'tiyje bermeydi sebebi qay jerde uqsas urıw bolsa sol jerde xalıqtın' qa'liplesken jeri emes al subetnos bolmasa urıwlardın' belgili bir da'wirlerde bo'lingenliginen ha'r jerde ha'r xalıq quramında bolıwı mu'mkin bul tek olar arasında etnikalıq baylanıstan azıraq derek berse de ol jag'day xalıqtın' qa'liplesiw ornın' waqtın anıqlay almaydı ma'selen qazaq qırg'ız o'zbek qaraqalpaqlardın' etnonimleri qıpshaq nayman sart qon'ırat h t b bashkir xakas tuvalılar buryatlar menen yakut etnonimlerinin' arasında ko'riniwinen orta aziya xalıqlarının' ata babaların tu'slik sibirden izlewge bolmaydı sebebi ol jerdegi xalıqtın' xojalıq tu'rleri sog'an baylanıslı xalıqtın' materiallıq ha'm ruxıy miyrasları orta aziya xalıqlarının' xojalıq tu'rlerine o'zlerine ta'n ma'deniyatına sa'ykes kelmeydi son'lıqtan ha'r bir xalıqtın' o'zi jasap atırg'an jerinen onın' milliy ma'deniyatınan ajıratug'a bolmaydı biraq bul pikirden orta aziya xalıqlarının' ata babalarının' qa'liplesiwine sibirden etnikalıq baylanıs bolmadı degen pikirden juwmaq shıqpawı kerek ol etnikalıq baylanıs jergilikli xalıqlardın' qa'liplesiwinde sheshiwshi derek emes dep biliwi kerek ko'ship qonıw ha'm qonıslasıw waqtın sebebi ko'ship kelgen jerindegi xalıqqa qalay qansha da'rejede aralasıwın anıqlaw qıyın sonın' ushın etnonimlerdin' uqsaslıg'ı xalıqtın' kelip shıg'ıwın anıqlawda tiykarg'ı derek emes bul ma'selede tiykarg'ı derek jerleslik xojalıq ma'deniyat birligi bolıwı kerek qırg'ızlardın' etnikalıq quramı ha'm etnikalıq tariyxı haqqındag'ı derekler jazba derekler menen a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi tu'rki ha'm mong'ol tilindegi xalıqlardın' etnonimlerinde saqlang'an ol derekler qırg'ızlardın' qa'liplesiwindegi baslı basqıshlardı qatlamlardı anıqlawda baslı derekler boladı da'slepki qırg'ız xalqının' qa'liplesiw basqıshı vi xi a'sirler ol da'wirlerde jergilikli a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi tu'rki xalıqlarına tiyisli etnonimler qıpshaq qanlı uysın az teli h t b bolıp esaplanadı qıpshaqlar qırg'ız xalqının' etnikalıq tariyxında baslı orınlarda bolg'anlıg'ına gu'man joq qırg'ız xalqının' tilinde qıpshaq tili ustem qıpshaqlar qırg'ız xalqınan aq qalpaqtan bo'linip shıqqan degen pikirde bar qırg'ız xalqının' etnikalıq tariyxındag'ı ekinshi basqısh qatlam xii xiv a'sirler bul da'wirde tu'rki ha'm mong'ol xalqına tiyisli etnonimler gezlesedi tu'rki etnonimlerge qon'ırat qatag'an qıtay nayman h t b al mong'ol etnonimlerine barg'ı barın h t b bul da'wirde qırg'ız qa'wimlerinin' birigiwi tamamlanıwı menen birge qırg'ız xalqı qa'liplese baslaydı u'shinshi qatlam xv xviii a'sirler bolıp bul da'wirlerde qırg'ız xalqı ha'm onın' o'zine ta'n' ma'deniyatı qa'liplesti bul da'wirde jergilikli tu'rki tilles qa'wimlerdin' qırg'ız xalqına tolıq birigiwi tamamlandı sonday aq qırg'ızlarg'a qazaq nogay urıwları aralasadı qırg'ız xalqının' etnogenezi ha'm etnikalıq tariyxı o'zinin' o'zgesheligine iye biraz ilimpazlar qırg'ız atamasının' qay jerlerde gezlesiwine ol atamanın' kelip shıg'ıwına ko'birek kewil bo'lgen al xalıqtın' qa'liplesiwi tariyxına xojalıg'ının' tu'rlerine ma'deniyat o'zgesheligine az dıqqat bo'lgen enisey boyındag'ı qırg'ızlardı tyan shandag'ı qırg'ızlar menen baylanıstırıwshılarda az emes biraq bul shamalawlar na'tiyje bermedi ko'plegen ilimpazlar qırg'ız xalqı ekinshi mının'shı jıllardın' da'slepki da'wirlerinde orta aziya ko'shpelilerinin' arasında qa'lipleskenligin da'lillemekte usı da'wirde qazaqstan ha'm qırg'ızstannın' tusligindegi tu'rklesken qa'wimler mong'ollar birikpesin quraydı xvi a'sirge shekem bul jerler mong'olıstan dep ataldı qırg'ızstanda jer shariyatına baylanıslı tawlıq xalıqlardın' ekonomikalıq jaqtan birigiwine ja'rdemlesiwshi oypatlıq bolmadı usı sebepten olarda ko'shpelilik ha'm olarg'a ta'n ja'miyetlik du'zim ideologiya ko'birek saqlang'an degen menen xojalıqlardın' irileniwi sol sebepli jaylaw ha'm egislik jerlerdin' keneyiwi bo'leklengen jergilikli iran ha'm tu'rki ko'shpelilerinin' birigiwine solardın' tiykarında qırg'ız xalqı xiv xvii a'sirlerde qa'liplesken qırg'ız xalqının' xojalıg'ında b e sh vii a'sirlerdegi saklar b e sh iii a'sir b e iv a'sirlerindegi ta'n mal sharwashılıg'ı o'nermentshiligi ko'birek saqlang'an sebebi qırg'ız xalqının' ata babaları ha'm o'zlerinin' qa'liplesiwine qatnasqan tu'rki qa'wimlerde sol xojalıq tu'ri menen de shug'ıllang'an sebebi qırg'ızstanda xix a'sirde de o'ndiris quralları to'men edi qırg'ızstan jer sha'riyatı qısı jazı mallardı qoy janlıq tu'ye jılqı jaylawda saqlawg'a mu'mkinshilik berdi sharwalar ayırım mayda oypatshılıqta diyxanshılıq penen de shug'ıllandı diyxanshılıq penen shug'ıllanıp o'tırıqshı turmıs keshirgen qırg'ızlar iri qara mal asıradı ha'r bir urıw birikpelerinde belgili jaylawlar ha'm taw bawraylarında jaylasqan qıslawlar boldı mallardın' xasıldarlıg'ın saqlaw usılları olardı ha'r qanday awrıwlardan saqlaw usılları bolg'an qan alıw sınıqshı operatsiya islew h t b xalıqtın' veterinariyalıq usılları bolg'an sonın' menen birge awırg'an maldı mazarlardan aylandırıw ayırım o'simlerdin' tu'tini menen emlegen degen menen jılda mallar qırg'ıng'a ushırag'an qırg'ızstan rossiyag'a qosılıw menen veterinariya isleri azda bolsa tarap mallardın' qırılıwı azayg'an an'shılıq qırg'ız xalqının' ata babalarının' tiykarg'ı xojalıq tarawının' biri bolg'an bul xojalıq tu'ri xix a'sirde de belgili da'rejede saqlang'an an'shılıq quralları anshı qus bu'rkit qarshıg'a anshı iyt qaqpan duzaq mıltıq qorshap urıw arqalı an'shılıq islegen ol qurallar menen taw eshkilerin qasqır tu'lki suwınlardı uslag'an haywanatlar go'shin pisiriwde a'yyemgi usıl haywanat qarınlarında pisirgen qarıng'a qızdırılg'an taslardı almaslap salıp qaynatqan suwıg'an tastı alıp basqa qızg'an tastı salg'an qarındag'ı suw qaynap go'sh pisken bunday usılda jılqı terisinen de qazan islep go'sh pisirgen anshılardan awıl adamları sıralg'ı alg'an an'shı o'z oljasınan awıl adamlarına sıralg'ı bermewge haqısı bolmag'an mal sharwashılıg'ında diyxanshılıq ha'm an'shılıqta xalıq kalendarı bolg'an bunda xalıq xojalıg'ının' ma'deniyatının' tariyxı sa'wlelengen noyabr ayında taw eshkilerine an'shılıq qadag'an bolg'an sebebi bul da'wirde olar balalaydı sonday aq aspan planetalarının' jılısıw orınlasıw jag'dayına qarapta waqıt o'lshegen jıl esabın alıp barg'an a'sirese urker juldızının' jılısıwına qarap jıl ma'wsimlerin belgilegen bul usıllar o'zbek ta'jik qazaq qaraqalpaqlarda a'yyemgi da'wirlerden berli o'mir su'rmekte sonın' menen birge bul xalıqlar arasında etnikalıq ha'm ma'deniy baylanısları ko'rinedi bul pikirler qırg'ızlardın' toqımashılıq temir ag'ash ustashılıg'ında zergershiliginde turaq jayları otaw kiyimlerinde sa'wkele de ko'rinedi qızılqum shólistanı tiykarınan qumlı tegisliklerden turadı bul qumlı tegislikler qızılqum arqa batıs bólegin óz ishine alıp maydanı mln ga jerdi iyeleydi arqa batıs qızılqum keń tegislik bolıp m jaylasqan aral teńizi shól zonalar menen qorshalan teńizdi arqa batısın qızılqum hám batısında ámiwdarya deltası menen shegaralanan qızılqumda tóbeshikli jerler ushırasıp olardıń biri beltaw onıń eni km uzınlıı batıstan shıısqa deyin km di iyeleydi ortasha biyikligi m teńiz betinen bálentlikte al arqa tárepi teńizge qaray jıljımaqta keń maydandı iyeleytuın jańadarya úlken tegisliklerdi úz ishine aladı ol jerde tiykarınan taqırlı taslandı jerler esaplanadı shııs tárepinde sultanuzdag tawı ol ámiwdaryanıń góne deltasınan baslap shııstan batısqa deyin xojakólge shekem sozılan bolıp uzınlıı km eni km aralıqqa deyin sozılıp onıń teńiz betinen m bálentlikte jaylasqan taw shoqqılarınan nurataw sultanuzdag hám olardıń arasınan áyyemgi tóbeshiklerinen paleozoydan qalan porodaları ushırasadı topıraq quramı sazlı hám taslı jerlerden turadı suw deregi tiykarınan grunt suwları nátiyjesinen bolıp onıń tereńligi m tereńlikte jaylasqan qızılqumda mıńlaan qudıqlar qurılan olardıń kópshiliginde dushshı suw bolıp onı mal sharwashılıında shopanlar keńnen qollanadı klimatı júdá quraq bolıp keskin kontinentallı chabazan meteostantsiyası malıwmatı boyınsha ortasha jıllıq temperatura c qa jetedi maksimal c minimal c qısı suwıq bolıp arqadan arktika suwıq aımı keledi qıs ayları qardıń qaplap jatıwı kún birinshi qar oktyabrden túsip eń sońı aprelde toqtaydı jıllı kúnler kún dawam etedi atmosferalıq jawın shashın jılına mm di quraydı ulıwma jawın shashın jıllıq mudarı az jawadı ra'wiyatlar tariyxıy orınlarg'a tariyxıy adamlarg'a tariyxıy waqıyalarg'a baylanıslı ko'rkemlik pa'rwaz benen aytılatug'ın ishinde qıyalıy na'rseleri bar awızeki a'ngimeler haqıyqatında usı belgileri menen ra'wiyatlar an'ızlardan ayırılıp turadı ra'wiyatlar tariyxta bolg'an adamlardın' urıwlardın' qa'wimlerdin' xalıqlardın' atamalarının' kelip shıg'ıwı menen tariyxta bolg'an orınlardın' da'ryalardın' ko'llerdin' jerlerdin' qalalardın' atları menen tariyxta belgili bolg'an tariyxıy waqıyalar menen baylanısta aytıladı bulardın' tariyxıy haqıyqatshılıq penen qosa qosımtaları da az emes degen menen ra'wiyatlar haqıyqatlıqtı qıyal ku'shi menen su'wretlewi jag'ınan ko'zge tu'sedi usı waqıtqa shekemgi ra'wiyatlar o'z aldına janr retinde qaralmay erteklerdin' ishinede an'ızlar menen qosa toplamlarda t b jıynaqlarda basılıp keldi qaraqalpaq xalqının' onın' ishindegi tolıp atırg'an urıwlardın' payda bolıwı haqqında ko'plegen ra'wiyatlar bar mısalı qaraqalpaq atamasının' kelip shıg'ıwı basına kiygen qalpaqtan da'lilenedi al urıwlardın' ha'r qaysısının' payda bolıwı haqqında o'z aldına ra'wiyat bar mısalı qon'ırat urıwının' atamasının' kelip shıg'ıwında berdaq shejiresindegi qon'ırat atlı adam ma'nisinde bolsa abulg'azı bahadırxan keltirgen ra'wiyatta chorlıq mergennin' ulı qon'ırattın' atına baylanıslı payda bolg'an qıpshaq so'zinin' kelip shıg'ıwıda berdaq shejire sinde mınaday ra'wiyat bar shaq yash bala erke ug'lı qıpshaqlar tu'rki ma'nisi shunnan qıpshaq bolg'an eken solay etip berdaqtın' shejire sinde qıpshaq so'zinin' kelip shıg'ıwı qıp so'zinen shaq degen adamnın' qosılıwı sebepshi bolg'an qon'ırat shımbay xojeli gu'ldirsin h t b qalalardın' payda bolıwı haqqında da bir neshe ra'wiyatlar do'retilgen gu'mis ko'l ko'kli ko'l qan'lı ko'l t b ayırım gu'mbezlerdin' minaralardın' atlarına baylanıslı da bir neshe ra'wiyatlar bar mısalı nazlımxan sulıw to'rebekxanım ha'm t b ko'p g'ana ra'wiyatlar batır biyler jırawlar baqsı shayırlar tuwralı da do'retilgen mısalı maman biy aydos biy ernazar biy to're biy turımbiy amanbay batır o'tesh batır soppaslı sıpıra jıraw nurabulla jıraw berdaq shayır a'jiniyaz shayır ha'm t b tuwralı joqarıdag'ı atamalarg'a baylanıslı ra'wiyatlar ha'mmesinen de haqıyqat tariyxıy bolg'an bir na'rsenin' atlarına baylanıslı ko'rkem etip do'retilgen a'ngimelerden bayqaymız solay etip bir ra'wiyattın' bir neshe tu'rleri bolıwı mu'mkin qansha pa'rwaz qansha qıyal menen torlanıwına qaramastan ra'wiyatlar o'zlerinin' tariyxıylıg'ı menen ayrılıp turadı olar qaraqalpaq xalqının' tariyxın u'yreniwinde onı ken' teren' tu'sindiriwde u'lken qosımsha derek bolıp esaplanadı burxanatdin rabatiy nasritdin rabg'uziy xiv a'sirdin' orta gezinde xorezmde o'mir su'rgen belgili so'z ustalarının' biri ol jaslıg'ınan a'debiyat tariyx ha'm filosofiyag'a qızıg'ıp el awzınan ko'p g'ana an'ız ha'm qıssalardı jıynap onı xatqa ko'shirip aytıp ju'rgen ol arab tilinde jetik bolg'anlıg'ı ushında sol tu'rdegi ko'p kitaplardı oqıp ondag'ı a'wliye ha'm payg'ambarlar haqqındag'ı qıssalar jo'ninde bir kitap jazıp bul tuwralı o'z xalqı menen pikirlespekshi boladı sebebi sol waqıttın' o'zinde arab tili qudaydın' tili esaplanıp quran su'releri ha'm basqa ra'wiyatlar basqa tilge awdarılıw mu'mkinshiligine iye emes edi rabg'uziy bul ra'wiyatlardın' en' kerekli jerlerin alıp o'zinshe onı a'debiy usılda islep tu'rki tilinde a'piwayı xalıqqa tu'sinikli bolg'an qıssalar du'rkinin payda etpekshi boldı onın' aldına qoyg'an ma'qseti en' da'slep adamlardı du'nya ha'm jaratılıstın' payda bolıwı haqqında tanıstırıw edi son'ınan jin shaytan perishte ha'm a'zireyiller haqqında qıssalar toqıp o du'nyanın' jaqsılıq ha'm jamanlıq a'lamatları tuwralı pikirler ju'rgizedi o'zi rabat u'lkesinin' qazısı bolıp islep turg'anda bul kitaptı jazıwdı qolg'a alg'an ha'm sol jerdin' a'miri toqbug'ag'a sıylıqqa bergen rabg'uziy qıssalarının' xv a'sirde ko'shirilgen bir nusqası londonda britaniya muzeyinde saqlanbaqta al xvi a'sirde xiywada tabılg'an bir nusqa o'zbekstan ilimler akademiyasının' a'bu rayxan beruniy atındag'ı shıg'ıstanıw institutında saqlang'an negizgi nusqalarda qissaiy rabg'uziy dep ataladı rabg'uziy qıssaları negizinen qıssadan ibarat bolıp bulardın' ishinde u'lken ha'm kishi qıssalar da bar ma'selen shiys muwsa salıx yusip haqqındag'ı qıssalar ko'lemi jag'ınan a'dewir bar ha'tte yusip haqqındag'ı qıssa bir lirikalıq povest da'rejesine ko'terilgen qıssalar negizinen payg'ambarlardı na'siyatlaw tiykarında jazılg'an bolıp muwsa nuh salıx ibrayım isaq ismayıl yaqıp yusip lot ayub dawıt sulayman iysa yunus payg'ambarlar ha'm a'nbiyalardın' o'mirine bag'ıshlang'an hikayatlar menen tolıqtırılg'an raffaello sanzio a'dette raphael atı menen belgili bolıp aytılıwı rafael aprel aprel renessans da'wiri su'wretshisi ha'm arxitektorı bolg'an ol leonardo da vinci ha'm michelangelo menen bir qatarda joqarı renessans da'wirinin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı ol o'zinin' madonna christ child ha'm vatikandag'ı su'wretleri menen ju'da' belgili raphael italiyadag'ı umbria rayonının' urbino qalasıda tuwılg'an onın' a'kesı giovanni santi ha'm su'wretshi bolg'an al anası magia di battista ciarla giovanni santi raphaeldin' birinshi ustazı esaplanadı biraq ol raphael jasında qaytıs boladı perugino su'wret salıwdın' joqarı usıllarina iye bolıwı ha'm su'wretlerdi waqtında pitkere alıwı menen basshilar arasinda belgili bolg'an ol bir neshe portretlerdi jaratqan biraq onın' su'wretlerinin' ko'pshiligi dinge tiykarlang'an ol ta'repinen jaratılg'an madonna ha'm balanın' kishkene su'wretleri shan'araq kapellasında jeke sıyınıw ushın qollanılg'an perugino belgili bolg'anlıg'ı sebepli bay basshılardan ha'm shirkewlerden ko'plegen buyrıtpalar alg'an sonlıqtan ol shirkewde altar u'stinde su'wretler jaratqan bulardi islewi ushın og'an sha'kirtlerinin ja'rdemi kerek bolg'an raphael peruginodan ko'p na'rse u'yrengen yag'nıy su'wret salıwdı adam denesinin' anatomiyasın boyaw ximiyasın ha'm su'wretke boyawdı tegis qabatta jayıw usılında u'yrengen peruginonın' salg'an su'wretlerinde ko'pshilik jag'dayda adamlardın' betleri su'ykimli ha'm jumsaq ko'ringen raphaeldin' salg'an su'wretlerinde de bunday belgilerdi ko'riwimizge boladı leonardog'a usag'an geybir su'wretshiler o'z stillerin tez o'zgertken ha'm su'wretleri arqalı o'zlerinin' jeke oyın ko'rsetken biraq raphael perugino uyretken stilde su'wret salıwdı dawam etedi ol bug'an basqa su'wretshilerdin' jumısların ko'riwi arqalı u'yrengen jan'a ideyalardı g'ana qosqan leonardo ha'm michelangelolardan ayirmashılıg'ı raphael du'nyanın' su'wret salıw sanaatına hesh qanday jan'alıq kiritpegen ol tek o'z isinin' sheberligi ha'm adamlar onın' su'wretlerin jaqsı ko'rgenligi ushın g'ana ataqlı bolg'an onın' en' birinshi belgili jumıslarının' biri bul rıtsardın' tu'si kishi su'wreti sanaladı bunda uyqlap atırg'an rıtsar su'wretlengen onın' tu'sinde eki sulıw hayal ko'ringen birewi jen'il tegis kiyim kiygen ha'm og'an gu'l usınıs etpekte ekinshisi qara kiyim kiygen bolıp rıtsarg'a qılısh ha'm kitap usınıs etpekte sulıw hayaldın' artında da'rya ta'repke ketken soqpaq ko'ringen ekinshisi tik tawlarg'a alıp barıwshı soqpaq raphael tan'law haqqında oylang'an edi rıtsar jen'il joldan barıwı kerek pe yamasa o'zgerisler kiritiwge ha'reket etiwi tiyis pe raphaeldin' basqa erte su'wretleri bular three graces ha'm a'wliye maykl raphaeldin' birinshi a'hmiyetli do'retpesi jılı salıng'an the marriage of the virgin bolg'an bul su'wret peruginonın' sistine chapel ushın jaratqan isa ma'six a'wliye mayklg'a gilt bermekte su'wretinin' ta'siri astında payda bolg'an ha'zir bul su'wret italiyanın' milan qalasında brera gallereyasında jaylasqan shama menen jılı raphael italiyanın' florentsiya qalasına pinturicchio atlı su'wretshi menen ketedi florentsiya o'zinin' sanaat jumısları su'wretshilerdin' ustaxanaları jan'a renessans da'wiri imaratları ha'm u'lken shirkewi menen belgili bolg'an raphael michelangelo leonardo da vinci ha'm basqa da ko'rnekli su'wretshilerdin' ha'm skulptorlardın' jumısların ko'riwdi qa'legen florentsiya qalası a'wliye mariyag'a bag'ıshlang'an bolg'anlıg'ı sebepli ol jerde madonna ha'm balanın' ko'rinislerin jasaw da'stu'rge aylang'an edi derlik ha'r bir ko'shenin' mu'yeshinde madonna ha'm balanın' suwreti yamasa aqshıl ren'li ha'ykeli jaylasqan edi florentsiyada bolg'an waqtında raphael o'zinin' ko'plegen belgili madonna su'wretlerin salg'an onın' en' belgili su'wretleri to'mendegiler ol rimde waqtında og'an sant'agostino shirkewinde isaiah payg'ambardın' freskosın salıw jumısı tapsırıladı su'wret u'stinde jumısı dawamında ol o'zinin' dostı arxitektor donato bramanteni ko'riwge baradı bramante michelangelo sistine kapellasının' joqarg'ı betine su'wret salıp atırg'an waqıtları vatikanda edi a'lbette raphael ataqlı usta ne islep atırga'nın ko'riwdi qa'leydi ha'm michelangelo joq waqtında bramante raphaeldi kapellag'a alıp baradı raphael michelangelonın' payg'ambarlardı su'wretlegen usılın ko'rip qattı ta'sirlengenligi sonshelli sant'agostino shirkewine qaytıp o'zinin' salg'an su'wretin diywaldan qırshıp taslaydı raphaeldin' su'wreti michelangelonın' stilinde salıng'anlıg'ın ko'riw an'sat raphael bunnan uyalmag'an bul arqalı ol ullı ustag'a hu'rmetin bildirgen raphaeldin' en' belgili su'wretlerine stanze atı menen belgili bolg'an vatikan sarayında julius ii nin' bo'lmeleri diywallarına salıng'an freskolar kiredi stanza della segnatura ha'm stanza d'eliodoro su'wretler raphaeldin' o'zi ta'repinen jaratılg'an al stanza dell'incendio raphael ta'repinen dizaynlang'an bolıp onın' ja'rdemshileri ta'repinen salıng'an stanza della segnaturadag'ı freskolardın' birewi ullı a'hmiyetlilikke iye bul afina mektebi dep atalatug'ın su'wret bunda a'yyemgi gretsiyadan bir topar sawatlı adamlar filosoflar shayırlar dramaturglar matematikler ha'm basqalar su'wretlengen olar ortadag'ı adamdı filosof platondı tın'lamaqta su'wret sol waqıtları yag'nıy erte jılları rim adamları arasında a'yyemgi afinanın' ilimi menen ten' bolg'an pikir ha'm oqıwdın' jan'a oyanıwı bolg'anlıg'ın an'latadı bul ko'rinisti anıq ashıp beriw ushın raphael o'zi tanıg'an adamlardın' ju'zlerinen paydalang'an sınıq murınlı michelangelo iyegin qolına tirep otır uzın shashlı ha'm tegis saqallı uzın boylı platon bul leonardo da vincidin' portreti su'wrettin' en' bir ta'sirlendiriwshi ta'repi bul raphaeldin' adamlar turg'an imarattı salıw usılı arxitektura tap real bo'lmeni ashıp turg'anday ko'rinis beredi keyingi arxitektor maderna raphael rejelestirgenindey imarattı uzaytırg'an raphaeldin' en' keyingi sanaat jumısı transfiguratsiya su'wreti bolg'an biraq raphael onı pitkeriwinen aldın qaytis boladı bul jumıs raphaeldin' ko'mekshilerinin' biri bolg'an giulio romano ta'repinen keyinshelik pitkerilgen raphael o'zinin' tuwılg'an ku'ninde qaytıs boladı ha'm rim panteonında jerlenedi onın' jerleniwi vatikanda o'tkeriledi ha'm transfiguratsiya su'wreti onın' jerlew arbasının' basına qoyılg'an o'zbekstan o'zine ta'n g'a'rezsiz rawajlanıw jolın tan'lap alg'an ma'mleket bul jol ja'ha'nde o'zbek modeli dep ta'n alıng'an rawajlanıw jolı onin' ratsional mazmunı ja'miyetti revolyutsiyalıq ta'rtipte emes ba'lki evolyutsion ra'wishte reformalastırıwdı na'zerde tutadı ga'rezsizliktin' da'slepki jıllarında prezident islam karimov basshılıg'ında reformalar strategiyası islep shıg'ıldı bunda rawajlang'an ma'mleketlerdin' bazar qatnasıqlarına o'tiw ta'jriybesi ma'mleketimiz bastan keshirgen tariyxıy sınawlar ha'm olardın' sabaqları xalqımızdın' turmıs ta'rizi tiykar etip alındı usınday jag'dayda jurtbasımız ta'repinen ja'miyettegi reformalastırıwdın' teren' ilimiy tiykarlang'an to'mendegi belgili bes printsipi ju'zege keldi birinshi printsip ekonomikanın' siyasattan u'stinligi ekonomikalıq reformalar hesh qashan siyasattın' son'ında qalmaw kerek ol birde bir ideologiyag'a bag'ındırılıwı mu'mkin emes ishki ha'm sırtqı ekonomikalıq qatnasıqlar ideologiyadan azat bolıwı lazım ekinshi printsip ma'mleket bas reformatorshı ol reformalardın' joqarı da'rejede alıp barılıwın belgilep beriwi kerek jan'alanıw ha'm o'zgerisler siyasatin islep shig'ıwı ha'm onı izbe izlilik penen a'melge asırıwı lazım u'shinshi printsip ja'miyet turmısının' barlıq tarawlarında nızamnın' u'stemligi demokratiyalıq jol menen qabıl etilgen konstitutsiya ha'm nızamlardı hesh ga'p so'zsiz ha'mme hu'rmet etiwi ha'm qabıl etiwi sha'rt nızam boyınsha is alip barılıwı kerek to'rtinshi printsip xalıqtın' demografiyalıq jag'dayın esapqa alg'an halda ku'shli sotsialliq siyasat ju'rgiziw bazar qatnasıqların ja'riyalaw menen bir qatarda xalıqtı a'sirese kem ta'miyinlengen shan'araqlardı balalar ha'm u'lken jastag'ı adamlardı sotsiallıq qorg'aw ma'selesinde aldın ala ta'sirli sharalar ko'riliwi lazım besinshi printsip bazar ekonomikasında obyektiv ekonomikalıq nızamlardın' talapların esapqa alg'an halda puxta oylanıp basqıshpa basqısh o'tiw usı printsipler o'zbekstannin' o'z g'a'rizsiz ha'm rawajlanıw jolının' tiykarın o'tiw da'wiri da'stu'rinin' tiykarın quraydı olardın' a'melge asırılıwı ma'mleketimizde sotsial siyasiy turaqlılıqtı en' baslısı bazar qatnasıqların izbe iz alıp barıwdı tamiyin etedi rembrandt avtoportreti rembrandt harmenszoon van rijn iyul oktyabr belgili gollandiyalı su'wretshi ol leiden qalasında tuwılg'an jılı amsterdamg'a jasaw ushın ketedi sebebi ol jerde ko'plegen adamlar ol haqqinda esitken ha'm olardın' portretin salıwın qa'ler edi ol saskia van uylenberg atli hayalg'a uylenedi olardın' to'rt balası bolg'an biraq olardan u'shewi ju'da' erte qaytıs boladı saskia qaytıs bolg'annan keyin rembrandt hendrickje stoffels atli o'zinin' xızmetker hayali menen jasaydı ha'm olardın' kornelia atlı qızı boladı rembrandt jılı oktyabrde amsterdamda qaytis boladı rembrandt ko'plegen ju'da' belgili su'wretlerdi salg'an olardın' birewleri ju'da' u'lken birewleri qaran'g'ı ha'm qayg'ılı bolg'an ol ju'da' jaqsı su'wretshi bolg'anı sonshelli ko'plegen su'wretleri adamda waqıyada qatnasıp atırg'anday sezim tuwdırg'an rembrandt ta'repinen salıng'an su'wretlerdi du'nya ju'zi boylap belgili sanaat gallereyalarinda ko'riwge boladi retsenziya tiykarınan alganda maqalaga uqsas keledi biraq ekewinin arasında ulken manili ayırmashılıq bar eger maqalada tuwrıdan tuwrı alganda jamiyet omirinen alıngan qubılıslar menen faktler qarastırılatugın bolsa retsenziyanın obyekt isi sol haqıyqattın korkem shıgarmada yamasa muzıka shıgarmasında spektaklde t b suwretleniwinde bolıp tabıladı retsenziyanın garezsiz janr bolıp qaliplesiwi de sol ayırmashılıgınan tek jamiyetlik manisi bar shıgarmalardı spektakllerdi retsenziyalagan durıs retsenziyalap otırgan miynetke obektivli baha beriw omirdin sol shıgarmada gurrin etilgen qubılısların ozinin qalay tusiniwin bayanlap shıgarıwı shart retsenziyanın eki turi boladı sın bibliografiyalıq adebiy retsenziyada kitap kitapsha gazeta jurnallarda jıynaqlarda jariyalangan bir yamasa birqansha maqalalar ham tagı basqa korkem publitsistikalıq shıgarmalar qaralıp tallanadı retsenzist shıgarmanın avtorı omirdin belgili bir qubılısın durıs korsete aldı ma ol ozinin shıgarmasın qanday ideyalıq pozitsiyadan jazgan onın temasın qanday darejede teren ashıp korsetken omir shınlıgı haqıyqat suwretlengen be shıgarmanın korkemlik ham publitsistikalıq darejesi qanday degen sawalga juwap beriwge minnetli retsenziyanın sın eskertkishleri oqıwshılarga durıs bagıt beriwi tiys sonın menen qatar miynetkeshlerdi adebiyat janalıqları menen sol waqıtta tanıstırıp otırıw da sın bibliografiyalıq retsenziyanın minnetine jatadı spektakllerge kinofilmlerge kontsertlerge konkurslarga ham oner omirindegi basqa da waqıyalarga jazılatugın retsenziyalar da usı maqsetlerdi gozleydi bul retsenziyalarda teatr kollektivlerinin dramaturglerdin stsenaristlerdin jane onerdin basqa da wakillerinin tvorchestvosına tallaw jasaydı saadiy sheraziy shıg'ısta og'ada ken' taralg'an shayırlardın' biri ra'wiyatlarg'a qarag'anda saadiy uzaq o'mir su'rgen ayırım ra'wiyatlarg'a qarag'anda onın' jıl jasag'anı so'z etiledi ol o'mirinde ko'p sayaxat qılg'an onın' mong'ollar jawgershiliginen son'g'ı sayaxatı ma'jbiriy sayaxat ha'm watanınan ma'jbiriy bas alıp ketken jılg'a shekem tu'rli ma'mleketlerde ju'rgen tu'rli adamlardı ko'rgen basınan tu'rli qıyınshılıqlardı o'tkizgen saadiy shama menen jaslarında o'z ata qalası sherozg'a qaytadı ha'm sol uzaq ha'm awır saparı dawamında ko'rgen bilgen esitken bastan keshirgenleri negizinde jıl bostan jılı gu'listan dep atalg'an shıg'aramaların jazadı ol bostan shıg'armasının' birinshi babında ka'mbag'al adamlarg'a qayırqomlıq qılıw so'z etiledi bir waqıtları damashqta ju'z bergen ashlıq ha'm sol ashlıq da'wirinde ko'pten beri ko'rispegen dostı menen ushırasıp qalg'anı haqqında so'z etiledi da'slep saadiy qurg'aqshılıq ha'm ashlıq na'tiyjesinde ju'z bergen kartinanı to'mendegishe sa'wlelendiredi damashıqta sonday qa'ha'tshılıq boldılar su'ygenler yarın ha'm umıttılar aspan jerge sonsha baqıllıq ko'rsetti egin ha'm daraqlar la'bi mazası qashtı eski saylarda ha'm suwlar qurıdı jetimlerdin' ko'z jasınan basqa suw qalmadı ba'lki jesir hayaldın' ahı edi tek te daraqlar da'rwishler sıyaqlı ko'rimsiz edi zorlardın' da ku'shi ketip da'rmanı qurıg'an edi qırlarda geshir na' bag'larda miywe ko'rinbes edi bag'lardı shegirtkeler jese shegirtkeni adamlar jer edi ma'mlekette a'ne sonday awhal hu'kim su'rip turg'anda saadiy aldına bir bay dostı kirip keledi onın' awhalı burıng'ıdan pu'tkilley o'zgerip ketken tek g'ana terisi menen su'yegi qalg'an sonday da'reje de arıq onın' ne ushın qalay bunday awhalg'a tu'sip qalg'anın soraydı ol bul sorawdın' orınsızlıg'ınan qapa bolıp adamlardın' awhalın ko'rip atırg'anın' joqpa bunnan artıq azap bolmaydı jawın jawmay atır dep juwap beripti og'an saadiy sheraziy qıyın bolsa kambag'allarg'a qıyın sen baysan'g'o deydi bug'an ol bılay dep juwap beredi bul bolsa da ma'rdanalar turalmas qarap eger ıg'ıp ketse doslar ju'zim joqshılıqtan emes zayıran jalan'ash ashlarg'a o'rtener jan aqıllı kisi xoshlamas hesh qashan elin ha'm o'zin jismine bir ziyan shu'kir ta'nim saw quwatlıman dilim titirener o'zgeler da'rtimen ilajsız kesel janında bolsa eger kisi sappa saw bolsa da qayg'ı basar ko'ringende ashlar g'rib ha'm jag'daysız za'ha'r bolg'ay awzımdag'ı ha'r tislem nan eger ba'nt bolıp zindanda dostı jatsa qaysı kisi gu'lzarda sayranlar eter saadiy bul hikayada waqıya ha'm adamlardın' sırqı su'lderin real su'wretlew menen sheklenbesten olardın' ishki du'nyasın psixolgiyasın da turmıstag'ıday etip sa'wlelendiredi bunday hikayalar bostan da ju'da' ko'p saadiydegi realistlik tendentsiya onın' joqarı gumanistlik ideyaları menen xızmet etedi xalıqtın' awır awhalın real sa'wlelendiriw menen birge u'stem toparlardı adamgershilikke insapqa a'deplikke shaqıradı saadiy gu'listan shıg'armasında da realistlik tendentsiyanı ko'remiz ol xalıqlıq pozitsiyasında turıp zalımlardı olardın' iplas ha'reketlerin hesh ekilenbesten so'z etedi ma'selen ondag'ı bir hikayatta hajjoj degen zalım arab patshası g'a'rib bir da'rwishten o'zinin' haqqına bir duwa qılıwın soraydı da'rwish ey quda bunın' janın al degen duwa qıladı hajjoj hayran bolıp quda haqı bul qanday duwa deydi da'rwish bolsa bul ha'm sen ushın ba'rshe musılmanlar ushın en' jaqsı duwa dep juwap beredi ja'ne bir hikayatta bir insapsız patsha bir parsıdan ibadatların' ishinde en' jaqsısı qaysı dep soraydı ibadatshı bolsa senin' ushın ku'nnin' yarımında uyqlaw sebebi sol waqıtta sennen adamlarg'a za'llel kelmeydi dep juwap beripti saadiy hikayatlarının' formalarınan ko'rinip turg'anınday olar xalıq awızeki do'retplerindegi hikayatlarg'a ha'm ku'ldirgi a'n'gimelerge ju'da' jaqın keledi shayırdın' gu'listan ha'm bostan atlı danıshpanlıq shıg'armları du'nya a'debiyatında teren' iz qaldırdı salqın urıs ekinshi jer ju'zlik urıstan keyingi da'slepki jıllardın' ahmiyetli o'zgesheligi bolıp tabıladı salqın urıs tın' kelip shıg'ıwına sovetler soyuzı ha'm aqsh ortasındag'ı uzaq dawam etken kelispewshilikler sebep boldı aqsh tın' sovetler soyuzında jıl rus revolyutsiyası na'tiyjesinde ornatılg'an bolsheviklik du'zimin diplomatiyalıq tu'rde tek g'ana jılı ta'n aldı ha'tteki bunnan keyinde sssr g'a gu'man menen qarap keldi biraqta ekinshi jer ju'zlik urıs waqtında bul eki ma'mleket bir biri menen awqamlas bolıp berlin og'ı ma'mleketleri menen tabıslı gu'resiw ushın o'z kelispewshiligin jasırdı urıstan keyin olar ortasındag'ı qarama qarsılıq jan'adan birinshi orıng'a shıqtı aqsh du'nyanın' basqa ma'mleketleri menen o'zinin' erkinlik ten'lik ha'm demokratiya kontseptsiyasın iske asırıwg'a shaqırdı puxaralıq urıslar ha'm imperiyanın' qulawınan keyingi tınıshsız du'nyag'a amerika turaqlılıqtı ornatıwg'a onı tek g'ana paraxat jol menen iske asırıwg'a umtıldı jıllardag'ı ullı depressiya tu'skinlik sabaqların tu'singen aqsh o'zinin' awıl xojalıq ha'm sanaat o'nimlerin emes pu'tkil ekonomikada g'a'rezsizlik ornatıw ushın eksportqa za'ru'r bolg'an batıs evropa elleri o'nimlerine jan'a bazarlardı du'ziwde bajıxana tosqınlıqların qısqırtıwg'a ha'reket etti xalıq aralıq sawda erkinligi aqsh tın' ekonomikalıq o'siwinin' stimulı ha'm basqada aqsh penen awqamlas ma'mleketlerde turaqlılıq ha'm doslıq qatnasıqlardın' deregi sıpatında ko'zge tu'sti al sssr dın' o'z programması boldı ku'shli oraylasqan rus tariyxıy da'stu'ri patshashılıq hu'kimi amerikalıq demokratiyadan ku'shli o'zgeshelendi klasslıq gu'res ha'm kommunistlik idieologiyag'a tiykarlang'an qudiretli ma'mleket ii jer ju'zilik urıs waqtında ha'm urıstan keyingi da'wirde de sovetlik siyasattı dawam etti basqınshılıq urıs mln ruslardın' o'mirin qurban etti sovetler soyuzı o'z ekonomikasın tiklewge ha'm qıyın jag'daydan shıg'ıwg'a ha'reket etti sovet ma'mleketi ko'binese batıs shegaralardan qa'wiplendi germaniyanın' basqınshılıg'ın saplastırg'annan keyin bunday basqınshılıqtı boldırmawg'a qarar etti sonlıqtan shıg'ıs evropada sovet ma'mleketi talap etken siyasiy rejimlerdin' ha'm jabıq shegaralardın' bolıwı talap etildi biraqta amerika qurama shtatı urıs barasında polsha chexoslovakiya ha'm basqada oraylıq ha'm shıg'ıs evropa ma'mleketlerinin' g'a'rezsizligin ha'm suverenitetin talap etti sarkadalılar denesinde qattı qabıq bolmaydı kletka tsitoplazması tek tsitoplazma membranası menen sırtqı ortalıqtan ajıralıp turadı sarkadalılar yamasa tamır ayaqlılarda ha'reket organellası jalg'an ayaq psevdopodiy lardın' bolıwı ta'n belgi esaplanadı ol tsitoplazmadan payda bolg'an turaqsız o'simshelerden ibarat sarkadalılarda qaplag'ısh pellikula bolmaydı biraq geyparalarında qabıq baqanshaq bolıwı mumkin jalg'an ayaqlar pa'rik ta'rizli lobopodiylar sabaq ta'rizli filopodiylar nur ta'rizli askopodiylar ha'm tor ta'rizli retikulopodiyler pishinde bolıwı mumkin jalg'an ayaqlar azıqtı sin'irip alıw wazıypasında atqaradı sarkadalılar kletkasında bir yamasa bir neshe yadro bar dushshı suw ha'm topıraqta jasawshılarda qısqarıwshı vakuoli boladı barlıq bir kletkalılar sıyaqlı bularda dene sırtı menen dem aladı sarkadalılar kobinshe ekige bo'liniw geyde bu'rtikleniw arqalı jınıssız ko'beyedi jınıslı ko'beyiwi qamshılı yamasa amyoba ayaqlı qamshısız gametalar payda qılıw jolı menen o'tedi bularg'a mın'nan ziyat tu'r kiredi dushshı suwlarda ten'iz okean ha'm topıraqta erkin jasaydı ayırım tu'rleri parazit esaplanadı sarkadalılar tamır ayaqlılar nurlılar ha'm quyashsımaqlar klasslarına bo'linedi seyfulg'a'bit ma'jitov ko'p jıllıq do'retiwshilik xızmeti menen qaraqalpaq a'debiyatında u'lken shayır da'slepki dramaturg prozanı baslawshılardın' biri sıpatında tanıla aldı sonın' menen birge ol jurnalist pedagog awdarmashı retinde de belgili sonlıqtan onın' do'retiwshiligi ha'r ta'repleme ken' ha'm bay da'slepki qaraqalpaq mekteplerinin' bir qatar oqıw quralların birinshi qaraqalpaq a'lipbesin du'ziwshisi s ma'jitov bolıp esaplanadı ol a'sirler dawamında xalıq o'miri menen ajıralmas baylanısta jasap kiyatırg'an qaraqalpaq a'debiyatın tatar rus a'debiyatların su'yip u'yrendi s ma'jitov jılı qazan guberniyasının' arsha rayonı o'rtem awılında jarlı diyxan semyasında tuwılg'an seyfulg'abittin' a'kesi ma'jit a'bdulra'kip ulı o'z semyasın asharshılıktan aman saqlaw ushın ushın tuwılg'an awılın taslap rossiyanın' shıg'ısına qaray ko'shedi aqto'bege kelip qonıs basadı o'zi ushın qolaylı ka'sip izlegen ma'jit orenburg aqto'be besqala arasında ka'rwan qatnatıwshı sawdagerlerdin' birine jallanıp isleydi solay etip ka'rwan menen birge u'stirt arqalı birinshi ret besqalanın' biri qon'ıratqa keledi qon'ıratta tallıq boyındag'ı ku'len awılına jılı qonıs basadı onın baslawısh bilimge iye sawatlı jasar balası seyfulg'a'bit ku'lennin' u'y xızmetine qabıl etiledi ol esapshı ja'rdemshi ba'shir xızmetlerinde isleydi jılı qon'ırat qalasına ko'ship keledi bul jerde ol jan'a tiptegi mug'allimler menen tanısadı rossiyada tatar tilinde shıg'atug'ın gazeta jurnallardı aldırıp oqıp turadı s ma'jitov u'zliksiz oqıp u'yrenip barıwı na'tiyjesinde dunyadag'ı har qıylı tariyxıy waqıyalardan rossiya turmısınan birinshi du'nya ju'zilik urıstın' barısınan el ishindegi ha'reketlerden xabardar bolıp turadı s ma'jitovtın' qaraqalpaq folklorın klassikalıq a'debiyatın rus tatar o'zbek basqa da tuwısqan xalıqlar a'debiyatın miynetkesh xalık turmısın bir qansha jaqsı biliwi poeziyaga bolg'an qızıg'ıwshılıq onı xx a'sirdin' da'slepki jıllarında aq shayır bolıp jetilisiwine alıp keldi s ma'jitovtın' da'slepki poeziyalıq shıg'armaların tiykarınan ja'miyetlik siyasiy lirika filosofiyalıq lirika ha'm tımsallar dep u'shke bo'lip qaraw mu'mkin onın' da'slepki qosıqlarına gu'zde sharwa jalqaw diyxang'a iniyat bolısqa ne jaman doslıq paydası g'amın' bar ba'ha'r paslı qıs jerdi bejer da'rkar jigit tag'ı basqa qosıqları kiredi sharbag'ın' tap taqır jatqanın' qalay uran'da g'a'llen' joq qabın' da solay qarızın' atın'dı aldı jayg'a qaramay abıray barda uyqın'dı ashsan' bolmay ma uyin' tur qıysayıp tek jıg'ılmag'a sandıg'ın qaqpaqsız otın bolmag'a endi waqıt keldi bir oylanbag'a abıray barda uyqın'dı ashsan' bolmay ma shayır bunda jarlı diyxan ta'repinde turıp bul arqalı miynetkesh xalıq turmısın onın' arzıw a'rmanların keleshekke isenimin abadan turmıs ushın umtılıwshılıg'ın sa'wlelendiredi onın' ma'ha'l degen ne ma'rt jaqsı inan makkam kesh bolmasın ilingen bar tiri qorqaq o'ner usag'an filosofiyalıq mazmundag'ı qosıqlarında abdulla toqay sonday aq shıg'ıs klassikleri a'jiniyaz berdaq maqtumqulı nawayı fizulı omar hayyam shıg'armalarının' progressivlik da'stu'rinin' unamlı ta'siri qaraqalpaq folklorı xalıq danalıg'ın o'zine teren' o'zlestirgenligi seziledi s ma'jitovtın' ma'rt jaqsı qosıg'ı menen berdaqtın' jaqsıraq qosıg'ın salıstıra oqıw berdaq poeziyasın dawam ettiriwdin' novator u'lgisin ashıwg'a konkret mısal bola aladı burıngı qaraqalpaq a'debiyatı satira ha'm yumorg'a qansha bay bolsa da onın' janrlıq formalarının biri tımsallar onshelli ko'p emes a'debiyatımızda tımsalshılıqtın' payda bolıw ha'm qa'liplesiw protsesin bir jag'ınan bir jag'ınan qaraqalpaq folklorına klassikalıq a'debiyatına ekinshi jag'ınan rus ha'm basqa tuwısqan xalıqlar a'debiyatının' ta'sirine baylanıslı dep esaplawg'a boladı bunda s ma'jitovtın' u'sh balıq altın jegen bo'ri tu'lki menen qaplan birlik paydası nadan molla usag'an bir qansha tımsallardı do'retiwi bul janrdın' a'debiyatımızda belgili forma retinde jıllarda qa'lipleskenin ko'rsetedi shayırdın' tımsalları ta'sirli turmıslık epizodlar tiykarında nadanlıqtı ala awızlıqtı maqtanshaqlıq ha'm go'deklik usag'an adamgershilikke zıyanlı ko'rinislerdi a'shkaralaydı ko'pshilikti o'ner u'yreniw sanalı bolıw birlik penen is etiw kishi peyillik ha'm ma'rtlik usag'an gumanistlik qa'siyetlerdi iyelewge shaqıradı s ma'jitovtın' a'debiy xızmeti tiykarınan xalıqtın' ku'ndelikli o'mirin arzıw a'rmanların baxıtlı turmıs ushın umtılıwshılıg'ın su'wretleytug'ın siyasiy ja'miyetlik filosofiyalıq lirikadan ta'rip aytıs satiralıq qosıqlardan ibarat boldı folklor s ma'jitovtın' tiykargı oqıw u'wreniw mektebi boldı sonlıqtan onın' da'slepki ko'pshilik qosıqları xalıq poeziyası u'lgisinde jazılg'an xx a'sirdin' jıllarına shekem qaraqalpaq miynetkeshleri derlik sawatsız jan'a mug'allim kadrları jetispeytug'ın bolg'anlıqtan burıng'ı kadrlar arasınan uqıplı progressiv toparın mug'allim etip tayarlaw ma'qsetinde ko'pshilik jaslar jılı xiywada ashılg'an mug'allimler tayarlaw kursına oqıwg'a jiberildi bul kurstı tamamlag'an s ma'jitov qon'ırat okruglik bilimlendiriw bo'liminin' baslıg'ı bolıp isledi s ma'jitov jılı orta aziya xalıqlarının' ana tilinde oqıw kitapların du'ziwge qatnasıw ushın tashkentke shaqırılıp og'an qaraqalpaq tilinde oqıw kitapların du'ziw wazıypası tapsırıldı ol tashkentte jılları usı kitaplardı jazıw menen shug'ıllanadı ha'm qaraqalpaq tilinde da'slepki a'lipbe ja'ne egedeler sawatı sabaqlıqların du'zedi bul kitaplap bilim ha'm ta'rbiya beriwde da'slepki oqıw quralı retinde u'lken a'hmiyetke iye boldı s ma'jitov bunnan keyin qaraqalpaqstannın sol waqıttagı orayı to'rtku'lge jumısqa shaqırıladı ol erkin qaraqalpaqstan gazetasında juwaplı sekretar bolıp xızmet etedi son' qıpshaq rayonında suw xojalıg'ı boliminde isleydi jıllar onın' o'mirinde bir qansha awır jıllar boldı ol jılı jasında qaytıs boldı s ma'jitovtın' poeziyası o'zinin' jazg'an oqıw kitaplarında yag'nıy a'lipbe egedeler sawatı kitaplarında jılı shıqqan qaraqalpaq a'debiyatı jıyıntıg'ı toplamında erkin qaraqalpaqstan gazetasında qızıl mug'allim jurnalında basılıp shıqtı s ma'jitovtın biraz qosıqları qopalı degen a'debiy laqap penen dag'azalandı onın' erkinlik tan'ı erkinlikti ku'sew shıraylı zaman harıp edik usag'an qosıqları jıllardag'ı poeziyag'a qosqan u'lesi boldı bul shıgarmalardag'ı jan'alıq olardın revolyutsiyalıq motivinde emes al shayırdın sheberlik penen jan'a zamandı jan'asha jırlay biliwinde mazmundı ko'rkem detallar arqalı ashıp alıwında boldı sallanıp aldında qızıl tuw turg'an tan' menen jaltırar altın puw urg'an ha'mme ashıq atqan tan'g'a umtılg'an umtıldı ba'rshe xalıq bizge ne boldı ta'biyat qubılısı bolg'an tan' ken' tu'rdegi ja'miyetlik qubılıstın' metaforası sıpatında qosıqtın' ko'rkemliligin ta'miynlewge qatnastırılg'an lirikalıq qaharman ju'regindegi qaraqalpaq miynetkeshlerinin' o'tkendegi turmısına ayanısh jan'a zaman haqqındag'ı oy sezimler hayal qızlar erkinligi ilim bilim iyelew hadal miynet islew ha'm t b ja'miyetlik siyasiy qubılıslar shayır poeziyası tematikasınan orın aldı s ma'jitovtın' jıllardag'ı do'retiwshiliginde didaktikalıq qosıqlar belgili orındı iyeleydi didaktikalıq qosıqlarında shayır qaraqalpaq folklorının' klassik poeziyasının' en' jaqsı da'stu'rlerin dawam ettirdi xalıq danalıg'ınan sheber paydalandı shayırdın' ulken jan'alıg'ı qaraqalpaq poeziyasında filosofiyalıq qosıqlar jazıwdı baslap berdi bul da'wirdegi poeziyadan shayır do'retiwshiliginin' tag'ı bir xarakterli o'zgesheligi xalıqlıq motivinde muzıkalılıg'ının' ku'shliliginde ba'ntlerdin' aqırg'ı qatarlarının' belgili bir uyqasqa ja'mlenip sulıw formanı payda etiwinde dewge boladı lirikada dramalıq elementlerdin' ken' qollanılıw qubılısı s ma'jitov do'retiwshiliginde de azlap gezlesedi dramalıq elementler ritorikalıq soraw tu'rinde erkinlik tan'ı diyxang'a is battı ma qosıqlarında sonday aq tımsallarında balalarga arnalg'an qosıqlarında gezlesedi balalar ushın bahalı shıg'armalar do'retiwde qaraqalpaq a'debiyatında jıllarda s ma'jitov u'lken orın tuttı s ma'jitovtın' balalarg'a arnap oqıw basqa oyın basqa jaslarg'a oqıwg'a kel paydasın biliw atalar ay o'ner bilim hal soraw balalarg'a taza jıl to'rt ma'wsim tuwrılıq ha'm qalpallıq quslar keldi oqıwdandur ha'm t b qosıqların jazdı ol balalar qosıqlarında jaslardı oqıwg'a bilim alıwg'a xalıqqa hadal xızmet etiwge u'yretedi o'tken a'sirdin' jılları qaraqalpaq tariyxında balalardın' jan'asha tıyanaqlı bilim alıwı menen baylanıslı bolganlıg'ı ha'mmemizge ma'lim bul ja'miyetlik siyasiy tariyxıy a'hmiyetke iye bolg'an qubılıs s ma'jitov do'retiwshiliginde de o'z ko'rinisin taptı aldın'da tuwg'an turg'anda bilim bazarın qurg'anda dalbay bılg'ap shaqırg'anda aq sun'qarday iliwge kel qosıq qatarları ku'nnin' a'hmiyetli ma'selesin so'z etiwi menen g'ana emes al ideyalıq mazmundı ko'rkemliktin' sha'rtlerinin' biri bolg'an ko'rkemlew qurallarının' bilim bazarı dalbay bılg'aw aq sun'qarday iliwge kel ja'rdeminde sa'wlelendiriwi menen de itibarg'a ılayıqlı s ma'jitovtın' lirikalıq qosıqlarında ta'biyattı su'wretlew ko'rkem jazıldı balalar ushın jazgan qosıqlarında da ta'biyat ko'rinisi tuwılg'an eldin' ta'biyatına teren' su'yiwshilik ta'sirli ashıp berildi s ma'jitov do'retiwshiligi qaraqalpaq balalar a'debiyatının' payda bolıwı ha'm qa'liplesiwinde a'hmiyetli orın tuttı s ma'jitov ullı tımsalshı i a krılovtın' bir qatar shıg'armaların qaraqalpaq tiline awdarıp bastırıp shıg'ardı avtordın' aqquw shayan ha'm shortan maymıl menen ayna diyxan menen maymıl t b tımsallarının qaraqalpaq kitap oqıwshılarının' arasında ken'nen ma'lim bolıwında s ma'jitovtın' xızmeti u'lken s ma'jitov xalıq shayırlarının' tariyxıy shıg'armalar do'retiw jolı menen qaraqalpaqlardın' o'tken o'mirinen harıp edin' bolıp o'tti degen tariyxıy jırların jazdı bul shıg'armalarının' tiykarg'ı mazmunın jan'a o'mirge jan'asha ko'zqaras bilim ma'deniyattı iyelewge shaqırıq hayal qızlardın' baxıtlı o'miri quradı s ma'jitovtın' a'debiy xızmetinin' joqarı ideyalıq ko'rkem sheberlik tematikalıq janrlıq jaqtan en bir rawajlang'an da'wiri xx a'sirdin' jılları boldı tatarsha pesalardın' du'zilisi menen burınnan tanısqan tatar tilinde qoyılg'an spektakllerdi ko'rgen ha'm jazıwshılıq uqıbına iye s ma'jitov jergilikli tamashago'ylerge o'z turmısınan alıng'an pesalardı ko'rsetiw za'ru'rliginen kelip shıg'ıp qaraqalpaqsha pesalar jazıwg'a qol urdı onın' ko'plegen kishi ko'lemdegi pesaları jıllarda qon'ırat ha'weskerlerinin' dramtruppalarında qoyılıp turdı bul pesalarının' bir qatarlarının' tu'p nusqası saqlanıp qalmadı ayırımları son'g'ı jılları do'retilgen ko'pshilikke ma'lim pesalarına tiykarg'ı material boldı s ma'jitovtın' jıllardın' ekinshi yarımında jazılg'an ernazar alako'z sabaq jigit boldıq son'g'ı selten' pesaları a'debiyatımızdag'ı da'slepki en' iri dramalıq shıg'armalar qatarına kiredi ernazar alako'z pesasında jılı xiywa xanına qarsı qaraqalpaq xalqının' qaharmanı ernazar alako'z basshılıg'ındag'ı gu'res sa'wlelendirilgen bag'dagu'l pesası tamashago'yler ta'repinen ku'ta' qızıg'ıwshılıq penen ku'tip alındı bul pesa saxnag'a tan aslamıraq qoyıldı pesada jigit qızlardın' o'z muhabbatına erisiw jolındag'ı gu'resiwleri o'mirdegi ushırasıw mu'mkin bolg'an keskin qarama qarsılıqlar qaharman obrazları arqalı sheber ashıp berilgen pesanın' kompozitsiyasında avtordın' sheberligi kartinalardın' aktlerdin' qoyılıw orınlarında dekoratsiyalardın' jiyi o'zgerip turıwın talap ete bermeytug'ın da'rejede qurılıwında ha'r bir kartinanın' bay ha'reket tartıslı waqıyalar menen ta'miyn etiliwinde seziledi ko'rkem dialog monologlardın' ko'pligi qosıq testlerinin' xalıq namalarına ılayıq jazılıwı na'tiyjesinde pesa qaraqalpaq tamashago'ylerin o'zine ko'p tartadı bul jıllardag'ı jan'a janr bolgan qaraqalpaq xalıq do'retpesinin' xalıqlıq iskusstvo da'stu'rinin' ılayıqlı ta'sirinin' ayqın mısalı boladı qaraqalpaq muzıkalı draması o'zinin' payda bolıw ha'm qa'liplesiw basqıshında muzıkalıq derekti usılay xalıq do'retpesinen qaraqalpaq klassik shayırlarınan aldı pesada sada haqıyqatlıq gumanistlik oy joqarı adamgershilik ta'repdarları qojan bag'dagu'l sa'meke na'zigu'l aymereke ma'tirzalar biri birinen xarakterleri psixologiyaları jag'ınan ajıralıp turadı sonday aq jeke ma'pi ushın gu'resiwshi o'mirde jasawdın' ma'nisi baylıq ha'm ha'zlikte dep biliwshi sha'mshet bolıs ma'teke oyaz obrazları sheber ko'rkem shınlıq tiykarında do'retilgen s ma'jitovtın' son'g'ı selten' pesası qaraqalpaqstandag'ı puxaralar urısına arnalıp jazılg'an edi ol qaraqalpaqlardın' o'tken o'mirine baylanıstırıp tazagu'l qara ju'rekler degen pesa jazıp edi biraq bul ta'sirli pesa jeke adamg'a sıyınıwshılıqtın' aqıbetinde saxnadan alıp taslandı s ma'jitov qaraqalpaq dramaturgiyasının' payda bolıwı ha'm qa'liplesiwine u'lken u'les qostı a' o'tepovtın' dramaturg bolıp jetilisiwine ko'p ja'rdem etti ol qaraqalpaq xalıq melodiyasın jaqsı bilgen o'zinin' ha'm a' o'tepovtın' pesalarına namalar jazg'an s ma'jitov o'zinin' shayırlıq o'nerin qaraqalpaq xalıq shayırlarının' u'lgisin u'yreniw olardın' qosıq u'lgisinde shıg'armalar jazıwdan basladı o'zinin' a'debiy xızmeti menen daslep qaraqalpaq xalıq shayırlarının' biri sıpatında tanılıp jazba a'debiyattın' iri wa'kili da'rejesine ko'terildi degen menen s ma'jitovtın' do'retiwshilik o'siw jolında biraz qarama qarsılıqlar ta'sirsiz jazılg'an shag'armalar ushırasadı shawdırbay seytov jılı martta no'kiste tuwılg'an ol da'slep moskvadag'ı m gorkiy atındag'ı a'debiyat institutın pitkeredi son'ınan qaraqalpaq ma'mleketlik universitetin pitkergen a'miwda'rya jurnalının redaktsiyasında televedine ha'm radio esittiriw komitetinde qaraqalpaqstan baspasında qaraqalpaqstan assr jazıwshılar awqamında jumıs isleydi jıldan baslap burıng'ı awqam jazıwshılar sholkeminin' ag'zası ol a'debiyat maydanına soqpag'ım menin' qaydasan' degen toplamı menen jar salıp kelgen shayır onın' u'shpelek tawlardan saza jollpar qosıqlar toplamı qashqın ko'p edi tırnalar ig'bal soqpaqları romanı xalqabad roman tetralogiyası shırashılar romanı isine tirkelip tigilsin povesti jamanshıg'anaqtag'ı aqtuba romanı baspadan shıqtı sh seytovtın' da'rbent poemasında xalıqlar ortasındag'ı urıslardı eske tusiriw arqalı paraxatshılıq so'zine ulken ma'ni beredi sh seytov o'zinin' a'debiy do'retiwshiligin poeziyadan baslaydı onın' poeziyasında prozaizm basım bolsa prozasında lirizm ku'shli ol gumanistlik problemalardı ko'rkem so'z kestelerinde sheber bere alg'an shayır ha'm jazıwshı a'sirese sh seytov ko'pshilikke jazıwshı sıpatında tanılg'an ol prozadag'ı o'z soqpag'ın aytarlıqtay shınıg'ıwlar gu'rrin'ler jazıp u'yreniw mektebinen o'tpey aq povestler do'retiw menen baslag'an ol tez waqıt ishinde ko'p edi ketken tırnalar qashqın povestleri menen jazıwshılıq talantın ko'rsete aldı bul povestler onın' tun'g'ısh ta'jiriybeleri bolıwına qaramastan sa'tli shıqtı bul eki povesttin' ideyası ko'rkemlik qasiyetleri haqqında z s kedrina m parxomenko m k nurmuxammedov s axmetov z nasrullaeva j narımbetovlar unamla pikirler aytadı jazıwshı jıllarg'a kelip birotala romanlar do'retiw jolına o'tip da'slep ig'bal soqpaqları son'ınan xalqabad roman tetralogiyasın shırashılar jamanshıg'anaqtag'ı aqtuba romanların jazadı olardın' ideya tematikalıq bag'darları janrlıq qa'siyetleri syujetlik kompozitsiyalıq qurılısı bir birin qaytalamaydı ha'r biri o'z aldına qaytalanbas ko'rkem du'nyalar esaplanadı jazıwshı sh seytovtın' ig'bal soqpaqları romanı jılı baspadan shıqqan edi ol qaraqalpaq prozasında da'slepki liro psixologiyalıq roman sıpatında a'debiyatshı ilimpazlar ta'repinen unamlı bahalandı roman xat penen ashılıp xat penen tamamlanadı onda jaslardın' muhabbattan ka'sipten qullası o'mirden o'z ornın tabıwdag'ı qıyınshılıqları mashaqatlı jolları su'wretlenip waqıya qaharmannın' awızeki gu'rrin'i formasında birinshi betten bayanlanadı shıg'arma da'slepki betlerinde ma'qset qarapayım shayır ta'biyatlı bir jigit sıpatında ko'rinedi lekin ol o'z a'tirapındag'ı waqıyalardı gu'zetip baradı turmıstag'ı a'dalatsızlıqlarg'a nahaqlıqqa qarsı shıgadı olar tuwralı teren'irek oylap juwmaq shıg'arıwg'a ha'reket etedi joraları menen haytlap ketip qarawındag'ı mallardın' joytılıp ketiwi maltabar menen pirnazarovtın' haytmurat g'arrıg'a qırsıg'ıp ma'qsetti qamap taslawı onın' o'mirinde u'lken burılıs jasaydı qarawındag'ı mallardı da qaytıp alıp qoyadı bul tosınnan bolg'an waqıyalar ma'qsettin' o'mirin astın u'stin qıladı qamaqtan azat etilgeni qarawındag'ı mallardı alıp qoyadı tap sol waqıtta muratta ma'qsetti o'z menen alıp ketiwge keledi ma'qsettin' o'mirindegi adasıwlar usınnan keyin baslanadı qalag'a kelgennen son'g'ı ku'nleri zerikerli boladı da'slepki ku'nleri jumıs tappay sandaladı restorang'a shveytsar bolıp kiredi ol jerde de talabı ju'rispeydi awıllaslarınan esitken ga'pine shıdamay restorandı ta'rk etedi keyin qurılısqa jumısqa o'tedi o'mirdegi ornın tapqanday boladı degen menen bug'an da ishley kewli tolmaytug'ın edi ta'g'dirdin' tu'rli tu'rli taqıwmetine tap bolg'an ma'qsettin' ar sarı shıg'adı ta'g'dir taynapır taslardı talayına talmay zın'g'ıtar edi murattın' u'yleniw toyınan xabarsız qalıp dayısının' o'kpelewi onın' ju'zine qaray almay ju'rgende maltabardın' tap bolıwı o'z na'psi ushın miyrigu'ldin a'jag'asıman dep tanıstırıwı tag'ı da bunın' menen turmay iplas iske qol urıwı dilaramg'a doslasqanda jen'gesinin' maltabar menen qashıp ketiwi so'ytip ju'rgende nazlının' tap bolıwı dayısının' jaqsı niyet penen baslag'na isleri ma'qsettin' janın jegidey jeydi aldında eki jol bar biri jaylawg'a qaytıw ekinshisi dilaram menen qalıw kewli ju'regi ken'islikti ku'segen ma'qset jaylawg'a qaytıwg'a bel baylaydı keyingi waqıtları o'mirindegi awdarıspaqlar tosınnan bolg'an jag'daylar waqıyalar na'tiyjesinde ma'qsettin' xarakterinde printsipial o'zgerisler ju'z beredi ata ka'sibine bolg'an sadıqlıq nazlıg'a bolg'an muhabbat ma'qsetti tuwılg'an ata ma'kanına baslaydı sh seytov qaharmannın' o'z ka'sibine o'z su'ygenine qayta oralıwın su'wretlew arqalı insannın' tuwılg'an jerge ata ma'kang'a muhabbatın ulıg'laydı insannın' o'mirdegi ornın baxtın onın' ka'siptegi muhabbattegi ornı menen belgileydi avtor miyrigu'l menen nazlı ha'm dilaramlardın' obrazların bir birine qarama qarsı qoyıp su'wretleydi olardın' ishki du'nyasın sa'wlelendiriwde kontrastlıq usıldan sheber paydalanadı mısalı miyrigu'l waqıtsha ha'zlikti go'zlep iplas joldan ju'rse nazlı ha'm dilaram o'mirdegi insan ornın joqarı qoyadı o'mirdin' ullılıg'ın teren' tu'sinedi a'sirese dilaram obrazında o'mirden o'z orının tappay dag'dırg'an adamnın' ta'g'diri tipiklestirilip beriledi jazıwshının' xalqabad romanı da'slep a'miwda'rya jurnalında keyin qayta islenip kitap halında baspadan shıqtı roman shar buzıw mashaqatlı asırımlar o'rdek qırg'ınnan son' ha'm atlan shap dep atalg'an to'rt kitaptan ibarat kitapta xx a'sirdin' jıllarına deyingi waqıyalar su'wretlendi alıp ilgerilewin dawam etedi bul tema da'slep rus jazıwshısı m sholoxovtın' ashılg'an tın' romanında sa'wlelendiriledi jazıwshı o'rdek qırg'ınnan son' dep atalg'an romanında stalinlik repressiya jıllarının qorqınıshlı haqıyqatlıg'ın ken' planda suwretlep beredi bir jag'ınan urıs qa'wpi ekinshi ta'repten qorqınıshlı repressiyalar el ag'aların tolg'andıradı eldegi hu'kim surgen siyasat el basshıları qunnazar bazarbay sayımbetlerdi de bir birine isenbeytug'ın da'rejege alıp keledi bul da'wir qurbanı bolg'an qarapayım miynetkesh bazarbay qılıy obrazı oqıwshıda ku'shli ta'sir qaldıradı qansha azap shekse de hu'jdansızlıqqa barmag'an jazıqsız repressiya qurbanı turaqlılıg'ı qaysarlıg'ına tuwrı so'zliligine bola qamaqtan azat etilgen bazarbay o'z ar namısın qorg'aydı shan'arag'ının' ar namısın ayaq astı etkeni ushın kimdi ayıpların bilmey sarsıladı ne ushın hayalımdı o'ltiremen aqırı ol mag'an jaqsılıq isleymen dep ta'nin jallawg'a shekem bardı g'o bunın' a'dep sa'metin o'ltiriw kerek edi bunday namısınan janın ma'pin artıq qoyatug'ın qorqaq na'ma'rt o'letizina ko'p bulardı o'ltirip ushlıg'ına jete almaysan' amanlıqtan kegimdi qaytarsam shu'kir bet dep oylanadı da'wir siyasatının' qurbanı bolg'an bazarbaydın' tragediyası haqqında avtor hesh na'rse aytpaydı onı ya qaralamaydı ya aqlamaydı su'wretlengen waqıya haqqında avtor pozitsiyası anıq ko'rinbeydi biraq bazarbay oqıwshıda qanxor emes al o'z ar namısın qorg'ag'an obraz sıpatında ta'sir qaldıradı bar iseniminen ayrılıp hu'jdan buyrıg'ı menen o'z kegin aladı bul jag'ınan bazarbay obrazı jamanshıg'anaqtag'ı aqtuba romanındag'ı biybiraba obrazına jaqın keledi nızam o'z ku'shin jog'altıp insan ma'plerin qorg'ay almag'anlıqtan ar namısı taptalg'an biybiraba o'z dushpanlarınan o'zi o'sh alıwg'a kirisedi pu'tkil o'mirin ku'lge aylandırg'an temirxandı o'ltirip berdashtan o'sh alıwg'a barg'anda onın' o'zin atıp o'ltiredi jamal sottın' obrazı repressiya jıllarında xalıqtı basqarg'an el basshısı onın' qarmag'ına ilingen ne bir azamatlar xalıq dushpanı retinde atılıp ketedi o'zinin' kewilindegisin orınlamag'an adamdı ayamaydı xalıqtın' ta'g'dirin oyınshıq etken jamal sot watan gedayı bolıp jasaydı xalıq dushpanı etip neshe u'ylerdi qan'ıratqan xalıqtın' ko'zin qorqıtqan jamal sot xalıq g'a'zebine ushıraydı o'z jazasın aladı tetralogiyanın atlanshap dep atalg'an to'rtinshi kitabında jaqsılıq kolxozı miynetkeshlerinin' ullı watandarlıq urıs jıllarındag'ı turmıs menen tanısamız bul romanda jazıwshı kolxoz baslıg'ı ma'diyardın' shan'arag'ı hayalı aysultan onın' balası da'niyar menen kelini aqjarqın sonday aq sayımbet gu'ljan asqarbay eshbaydın' ta'g'dirleri suwretlenedi romanda barlıg'ı eki juzden aslam qaharmanlar qatnasadı roman negizinen no'kistegi qızketken kanalı boyında jaylasqan aqtuba elatındag'ı waqıyalar su'wretlenedi aqtuba elatı a'dewir tolısıp xalıqtın' ko'beyiwine qaramastan ha'r kim ha'r jaqtan jıynalg'anlıqtan jaylar plansız salınıp on'lı basshılıq etetug'ın hu'kimeti de joq barı jog'ı bir univermag voenkomattın' eski imaratı jaylasqan bul elattın' en' bardamlı awqatlı adamı a'mirxan usı univermagtın' baslıg'ı ol perzentsizligi sebepli da'slepki hayalınan ajırasıp qıysıq ko'shege kirip ketedi aqshanın' puwına ma'sirip shalqıydı obal sawap ar namıs degendi umıtıp hayal qızlardın' ar namısın ayaq astı etedi sulıw qız jawanlardı satıwshı etip solardın' arqasında sawdasın ju'rgizip otıradı onın' o'z printsipi bar romannın' ko'rkemlik qunı da a'mirxan xarakterinin' jaratılıwı menen baylanıslı a'mirxan hayal qızlardın' ar namısın ayaq astı etip bılg'awshı ha'dden tıs jawız iplas adam basqalardın ta'g'diri og'an bir pul jalg'an siyasat hu'kim su'rgen sotsial ortalıq xalıqtı milliy isenimnen ayırıp ne bir ha'melparaz jawız jalataylardı ta'rbiyalap shıg'aradı romanda olardın' tipik obrazı jaratılg'an bul a'mirxan obrazı ol qaladag'ı univermagtın' baslıg'ı u'lkenlerge so'zi o'timli du'kandagı o'timli zatların o'z paydasına astırtın satıp bos du'kang'a ot berip basqalarg'a jala jawıp qamatıp jiberetug'ın jawız adam trest baslıq ların qa'legen jarılqag'an adamın tiyisli jerine so'zin o'tkerip jumıstan o'zgerte aladı kewlindegisin mashaqatsız aqsha ku'shi menen iske asıradı aybo'rektin' ar namısın xorlag'anda sol a'mirxan bul ushın aybo'rek ku'yewi ekewi onnan o'sh alıw waqtın ku'tip jasaydı a'mirxannın' esiginde qulı boladı barlıq iplaslıqlarına xorlıqlarına shıdap jasaydı son'ında bul islerin a'mirxannın' o'zine qaytarıp isleydi du'kan o'rtenip jumıssız qalg'an jerdash hayalı aybo'rektin' arqasında minzavodqa jumısqa kiredi a'mirxannan ozıw ushın hayalının' iplaslıqlarında keshiredi barlıg'ına ko'nedi tek onnan o'shin alsa boldı jas biygu'na qız biybirabanın' ta'g'dirin ba'sekege tigip jalg'ız balasın o'zi menen baja bolıwg'a ko'ndiredi biybirabanı aldap ko'l boyına alıp barg'anda berdashtın' o'zin qız balta menen shawıp o'ltiredi a'mirxan bul ba'sekede jen'ilip ha'm balasınan ha'm du'nyasınan ayırıladı jerdash betine hesh kim jel bolıp tiymegen a'mirxannın' bar pulın reketirlardın' ja'rdeminde aladı romanda oraydan basqarıwdag'ı jiberilgen qa'telikler adamlarg'a haywanlarsha qaraw ma'mleket mu'lkin tonawshılık paraxorlıq urlıq zorlıq zombılıq jalataylıq menmenlik bassınıwshılıq ha'wij alsa ekinshi jag'ınan usı iplaslıqlarg'a eti o'lip ketken ma'n'gu'rlik sadalıq soqır sezim bir birine qarsı qoyıp su'wretlengen adamlardın' altın tisin qoparıp sonın' esabınan bayıp otırg'anlardı da tiryek satıwshılardı da tutadı biraq bul adamlardın' iim xızmetkerleri menen baylanıslı ekenligin olardın payda sherigi ekenligin bilmeydi na'tiyjede o'zi xaq niyetli nazardı qalay qamatıp jibergen bolsa o'zi de tap sonday metod penen qamalıp ketedi povest a'bilqasımnın ku'ndeligi formasında beriledi jazıwshı ku'ndeliktin' jazılıw stilin tilin qaharmannın' oyların o'zine ta'n muqamda asha bilgen bas qaharman esjan g'arrı o'mirinen tan'lap alıng'an bir aqshamlıq waqıya romannın' syujetlik o'zegin quraydı ol kishkene g'ana bar bolg'anı jeti u'yli qaraqalpaq awılında jasaydı son'g'ılıg'ında jawgershilik sebepli awılda tek eki xojalıq g'ana qaladı romanda ja'miyettegi o'zgerislerden uzaqta biyta'rep jasap atırg'an esjan g'arrının' revolyutsiyalıq ha'reketlerge aralasıwı qızıqlı bayanlanadı esjan g'arrı o'zine ta'n xarakterge iye ol sadalıg'ı menen aq ko'kirekligi basım qarapayım awıl adamı onın' o'mirdin' ma'nisi mazmunı haqqında o'z tu'sinigi filosofiyası bar ku'ndelikli turmıstın' g'alma g'alı o'z mashqalası menen tınısh jasawdı qa'leydi og'an basqa hesh na'rse kerek emes ha'r ku'ni mal halg'a qora qopsıg'a qaraw jaz bolsa egin teginge qaraw qıs tu'sip muz qataman degenshe ha'r ku'ni keshte da'ryada kemeler qayırlap qalmaw ushın shıra jag'ıw onın' ku'ndelikli talabı turmıslıq mashqalası shırashılıq etkeni ushın xojeyinnen azın awlaq pul aladı sog'an qa'na'a't etip jasay beredi sh seytov qaraqalpaq a'debiyatının tuwısqan xalıqlar a'debiyatı ullı klassik a'debiyatı ha'm ja'ha'n a'debiyatı u'lgilerin qaraqalpaq tiline awdaradı ol n a nekrasov a s pushkin m yu lermontov l n tolstoy s ayniy a matchannın' shıg'armaları menen qaraqalpaq oqıwshıların tanıstıradı o'z gezeginde jazıwshının' shıg'armaları rus o'zbek tatar qazaq tillerine awdarılg'an adamlar arasında hayran qalarlıq og'ada tapqırlılıq ustalıq penen aytılatug'ın teren' ma'nili ko'rkem so'zler bar olar qanday da bir adam o'mirindegi onın' ta'g'dirindegi ma'selelerdin' sheshiliwinde ayrıqsha orın tutadı en' u'lken da'lil tiykar sıpatında xızmet atqaradı olardı qaraqalpaq xalqı sheshenlik so'zler dep ataydı olardın' en' u'lkenin sheshenlik so'zler a'sirese jiyrenshe sheshen atına baylanıslı so'zlerdi ko'rsetiw mu'mkin xalıq erteklerinde da'stanlarında an'ız a'ngime a'psanalarında ra'wiyatlarında sheshenlik so'zler u'lgilerin ko'p ushıratamız olar o'zlerinin' mazmunı qurılısı tu'ri boyınsha aytıs janrınan tikkeley basqasha o'z aldına bir tu'rdi janrdı qurap turadı sheshenlik so'zler ma'nisi salmag'ı ko'rkemligi jag'ınan teren' oydı an'latıwı jag'ınan naqıllarg'a jaqınlawday biraq naqıl emes qıyın bir istin' qıyın bir ma'selenin' o'z aldına bir sheshimi sıpatında beriledi mısalı edige da'stanındag'ı u'sh balası bar kempirdin' eshkinin' ayaqların bo'lisiwi sınıq ayaq kempirge tiyisli bolıp shu'berek baylap qoyg'an ayaq tu'tinlikti basın alıp nog'aylılardın' qırmanın o'rtep ketiwi patshag'a dawlasıp barg'anda sınıq ayaq gu'nalı bolıp gu'nanın' kempirge sho'giwi ol o'limge giriptar bolg'anda nuratdin aytqan sınıq ayaq o'li ayaq su'yep barg'an saw ayaq to'reli so'zi menen kempirdin' gu'nadan azat etiliwi usınday sonday sharyar da'stanındag'ı ja'ha'ngirdin' sharyardı atası darapsha menen tanıstırıwdag'ı aytqan so'zleri de sheshenlik ha'm to'relik so'zlerge kiredi shıbın shirkeyler haywanlar arasında sanının' ko'pligi ha'm ko'p tu'rliligi menen ayrılıp turadı jer betinde milliyong'a jaqın shıbın shirkeyler tu'ri tarqalag'an bolıp barlıq haywanatlar yarımınan aslamın quraydı tabiyatta shıbın shirkeyler awqatlanıw dizbegi arqalı barlıq tiri organizmler menen tıg'ız baylanisadı ko'pshilik quslar jer bawırlawshılar jer suw haywanlar ayrım su't emiziwshiler balıqlar shıbın shirkeyler menen awqatlanadi shıbın shirkeyler o'zide o'simlikler basqa haywanlar esabınan tirishilik etedi shıbın shirkeyler o'simlik ha'm haywanlar ha'mde olardın' qaldıqlarının' quramındag'i organikalıq zatlardı o'zlestiriw arqalı tabiyatag'ı zatlardın' aylanısında qatnasadı haywanatlar o'ligi ha'm tezegi o'simlik qaldıqları menen awqatlanıwshı shıbın shirkeyler ta'biyattı tazalawshı sanitarlar wazıypasın atqaradı topıraqta jasawshı shıbın shirkeyler ha'm olardın' lichinkaları topıraqtı organikalıq ha'm mineral zatlar menen bayıtadi ha'm onı jumsartıp suw ha'm hawa kiriwin jaqsılaydi ko'pshilik gu'lli o'simlikler shıbın shirkeyler arqalı shan'lanıp mol zu'ra'a't ha'm sapalı tuqım beredi derlik barlıq sobıqlılar ko'pshilik quramalı gu'lliler g'awasha gu'lliler a'tir gu'lliler lala gu'ller paliz eginleri shıbın shirkeyler arqalı shan'lanadi jon'ıshqa ha'm jabayı jon'ıshqa siyaqli ot sho'p o'simliklerin shan'landiradi greshixa ayg'abag'ar ha'm a'njirdin' shan'landırıwshısı jabayı ha'rreler bolıp esaplanadı tut jipek qurtı shıbın shirkeyler arasinda en' ertede ma'deniylestirilgen tu'ri bolip tabiladı ol ha'm ta'biyatta jabayı halında ushraspaydı onin' tiykarg'ı watanı gimalay bolıp bunnan jıl burın qıtaylılar qolg'a u'yretip ko'beytip baslag'an ha'zir jipek qurtı yaponiya qitay braziliya da ko'beytiriledi jipekshilik yag'nıy pilleshilik xalıq xojalıg'ının' bir tarawı bolıp tut jipek qurtın bagıw ham onı qayta islewdi o'z ishine aladi qurtlar pille orap bolg'anan keyin pille jiynap alinadi bul pillelerdin' tiykarg'ı bo'limi jipek alıw ushın jip iyiriw fabrikalarına jiberiledi kg pilleden g jen'il ha'm ta'biyiy qattı jipek alınadi ayırım shıbın shirkeyler ju'da' tez ko'beyip awıl xojalıq eginlerine ju'da' u'lken zıyan beredi awıl xojalıq eginleri ziyankeslerinin' duzilisi den artıq shıbın shirkeyler tu'ri kirgizilgen bul hazirge shekem belgili bo'lg'an shıbın shirkeylerdin' quraydı da'nli eginlerge aziya shegirtkesi ha'm tasbaqa burgesi g'awasha tu'ngi gu'belegi ovosh ham palız eginleri ham miyweli daraqlarg'a ha'm turli shırınja biytler miywelerge alma qurtı kartoshka kolorado qon'izi ulken zıyan tiygizedi pitenin' aqshil ha'm juwan lichinkası da'nnin' ishki bo'limin jeydi un qon'ızlarının' lichinkaları unnın' ishinde jasaydı u'ylerde ju'da' mayda sarı ren'li u'y ku'yesi gu'belekleri ushırasadı gu'belekler qurtlar ha'm ju'nnen islengen qimbat bahalı kiyimlerdi jep zıyan keltiredi zıyankes shıbın shirkeylerge qarsı biologiyalıq gu'res alıp barıladı zıyankes shıbın shirkeylerge qarsı gu'reste trixogramma ha'm altin ko'z qon'ızlardan paydalanıladı olar arnawlı laboratoriyalarda ko'beyttiriledi awıl xojalıg'ına payda keltiretug'ın shıbın shirkeylerdi qorg'aw za'ru'r du'nyada ha'r qanday xalıqtın' o'zine ta'n bolg'an du'nya tanıw ta'biyattag'ı o'zgerislerdi boljaw usılları bolg'an ha'tte a'yyemgi da'wirden baslap o'z akademiyasına iye bolg'an xorezmde ta'biyat sırların boljaw geografiyalıq ha'm astronomiyalıq tusiniklerge iye bolıw og'ada aldıg'a ketken qaraqalpaqstanda jasawshı xalıqlar erte da'wirlerden baslap aq ku'n tu'n ay ha'm jıl ha'reketlerin u'yrengen quyash ay ha'm juldızlardın' ja'rdeminde waqıttı belgilegen juldızlar ja'rdeminde tu'ngi jol bag'darların anıqlag'an sutkanı bes mezgilge aydı to'rt ha'ptege bo'lip qaraw usılı burınnan aq ku'nshıg'ıs ellerinde bar ha'diyse biraq bulardın' atamaları parsı tilindegi sanaq san yak bir arab tilindegi sham ku'n tiykarında berilgen bolıp yakshamba ekshembi tu'rinde berilip son'ınan tu'rkiy tilindegi' xalıqlarg'a da aralasqan parsı tili tiykarında ruz ku'n max ay sal jıl atamaları da kirip kelgen sol atamalar tiykarın'da ruznama ku'ndelikli waqıyalar yaki bolmasa gazeta maxnama bir ay ishindegi ha'diyseler yaki bolmasa jurnal salnama jıl nama ha'm tag'ı basqalar bulardan tısqarı ku'n ay ha'm jıl o'zgesheliklerin belgilewshi ayırım kalendarlar payda bolg'an bul kalendarlardın' tiykarg'ı shıg'ısı arab hind qıtay iran ha'm yaponiya ellerinde payda bolıwına qaramastan derlik aziyanın' barlıq jerlerine tarqalg'an bular ku'nshıg'ıs kalendarı dep atalıp bizin' ata babalarımız negizinen ta'biyat o'zgesheliklerin usı kalendar tiykarıida u'yrenip barg'an qu'nshıg'ıs kalendarında ku'ndi belgilew negizinen arab ha'm parsı so'zlerinin' qosılıspasınan kelip shıqqan ma'selen arabsha sez sham ku'n ge parsılardın' san esabı qosılg'an yag'nıy yak bir duw eki siy u'sh chaxor to'rt panj bes ha'm tag'ı basqalar usı tiykarda esaplang'anda shamba ku'nnin' baslanıwı yakshamba birinshi ku'n duwshamba ekinshi ku'n seshamba u'shinshi ku'n chaxorshamba to'rtinshi ku'n panjshamba besinshi ku'n juma altınshı ku'n negizinen alıp qarag'anda juma kuni shembi dem alıs ku'ni bolıp esaplang'an bul ku'ni adamlar bazar osharlar menen shug'ıllang'an al ha'zirgi qaraqalpaqlardın' qaraqalpaqstan xalıqlarının' tu'sinigi boyınsha ha'pte sanaw du'yshembi birinshi ku'n siyshembi ekinshi ku'n sa'rshembi u'shinshi ku'n piyshembi to'rtinshi ku'n juma besinshi ku'n shembi altınshı ku'n ekshembi jetinshi ku'n bunnan keyingi u'lken waqıt birligi ay orta esap penen otız ku'ndi o'z ishine aladı qaraqalpaqlar basqa da xalıqlar sıyaqlı bir jılda ku'n bar dep esaplap onı ayg'a bo'lip qarag'an bul aylar ha'r bir jıldın' ha'r bir ma'wsimlerine tuwra keledi yag'nıy jıl ba'ha'r jaz gu'z qıs sıyaqlı to'rt pasılg'a bo'linip ha'r ma'wsim u'sh ayg'a bo'lingen ha'r ayda ku'n sanının' ten' bolmaslıg'ı musılman kalendarında da ko'zde tutılg'an ma'selen da'liw yanvar hut fevral hamal mart sa'wir aprel jawza may saratan iyun ha'set iyul su'mbile avgust miyzan sentyabr aqırap oktyabr qawıs noyabr jeddi dekabr lekin xristian kalendarı tiykarında belgilengen jan'a jıl yanvar ayı musılman kalendarının' jan'a jıl esabına tuwrı kelmeydi shıg'ıs kalendarı boyınsha jan'a jıl hamal yag'nıy mart ayının' mart ku'ninen baslanıp aprelge shekem dawam etedi sebebi bul ku'ni jer betindegi barlıq tirishilik ha'reketke kelip qurt qumırısqalar oyanıp o'simlikler bo'rtik ashıp nawrız kirip keledi sonın' ushında bul ku'ndi jan'a jıl dep qabıl etken maqul o'ytkeni jan'a jıl shıg'ıs kalendarında birinshi yanvardan emes ba'lki mart nawrızdın' birinshi ku'ninen baslang'an shıg'ıs kalendarı boyınsha hamal mart aprel aralıg'ı sa'wir aprel may jawza may iyun saratan iyun iyul ha'set iyul avgust su'mbile avgust sentyabr miyzan sentyabr okyabr aqırap oktyabr noyabr qawıs noyabr dekabr jeddi dekabr yanvar da'liw yanvar fevral hut fevral mart hijriy jıl kunge sa'ykes keletug'ın bolg'anı ushında hijriy aylardın' o'zleri de a'dewir o'zgeriske ushıraydı ha'r jılı ku'nge ten' o'zgeris payda bolatug'ın bolg'anı ushında hijriy aylar belgili bir pasıl yaki ma'wsimge bag'ınbaydı sonın' ushında ramazan oraza bıyıl ba'ha'rde kelse aradan ko'p jıllar o'tiwi menen jazda yaki qısta da keliwi mu'mkin basqa aylarda da tap sonday o'zgerisler boladı siyasiy baspana beriwdin' tiykarg'ı xalıqaralıq huqıqıy aqıbeti bunday baspana berilgen shaxstın' ma'mleket ta'repinen beriliw minneti esaplanadı siyasiy baspana beriw menen qandayda bir shaxsqa ma'lim bir ma'mleket aymag'ında turaqlı jasawg'a ruxsat beriwdi parıqlaw lazım o'ytkeni basqa jag'dayda ma'mleket hesh qanday xalıqaralıq huqıqıy minnetleme almaydı ko'binese baspana alıwg'a o'z ma'mleketinde siyasiy jınayatshı esaplang'an shaxs dawager boladı bunday jag'dayda ko'p dawlar ju'z beredi aymaqlıq baspana haqqındag'ı deklaratsiyada tastıyıqlang'an printsipke muwapıq aqırında usı ma'sele baspana bergen ma'mleket ta'repinen sheshiledi ulıwma jınayat islegen puqaralarg'a siyasiy baspana berilmesligi haqqındag'ı qag'ıydalar ulıwma moyınlang'an qag'ıyda esaplanadı siyasiy baspana beriwdin' ekinshi xalıqaralıq huqıqı aqıbeti sonnan ibarat qanday da bir shaxsqa siyasiy baspana bergen ma'mleket usı shaxstın' huqıqları sırt el ma'mle ketlerge burılg'an jag'dayda kvazidiplomatiyalıq qorg'anıw huqıqına iye boladı siyasiy baspana beriwdin' u'shinshi aqıbeti qandayda bir shaxsqa baspana bergen ma'mleket usı shaxstın' ha'reket ushın juwapker boladı basqasha so'z benen aytqanda baspana bergen ma'mleket bunday shaxslar ta'repinen qashıp shıqqan ma'mleketke qarata jınayı ha'reketler islewge jol qoymawı sha'rt tikkeley xalıqaralıq huqıq normalar tiykarında shaxstın' baspana huqıqı berilmeydi shaxstın' bunday huqıqları ishki ma'mleket huqıqında o'z sheshimin tabadı xalıqaralıq huqıq normaları tek ma'mleketlerdin' belgili topardag'ı shaxslarg'a baspana beriw huqıqın ha'm basqa ma'mleketlerdin' usı huqıqtı hu'rmetlew minnetin tastıyıqlaydı eger siyasiy emigranttı baspana izlewge ma'jbu'rlegen jag'day saplastırılsa yaki siyasiy emigrant baspana bergen ma'mlekette naturalizatsiyalansa siyasiy baspana tamamlanadı soppaslı sıpıra jıraw xiv a'sirde jasag'an ko'rnekli so'z sheberlerinin' biri bolıp onın' miyrası elege shekem tolıq izertlengen emes qaraqalpaq jırawlarının' xronologiyalıq kestesi tiykarınan usı jırawdın' ismi menen baslang'an bolıp onın' ha'tte qaysı zamanda jasag'anlıg'ı belgisiz bolıp keldi bul haqqında en' da'slepki ilimiy pikir ju'rgizgen alım na'jim da'wqaraev bolıp ol jırawlar miyrasın tariyxıy da'wirlerge sa'ykes u'yrenip onın' xiv a'sirde jasag'an belgili so'z sheberi ekenligin anıqladı soppaslı sıpıra jıraw toqtamıs xannın' aqılgo'y adamlarının' biri bolıp o'miri sarayshıq astraxan jan'akent ha'm u'rgenish a'trapında o'tedi qıpshaq qa'wimleri arasınan shıqqan so'zge sheshen danıshpan adamlardın' biri bolg'an so'zinin' o'tkirliligi jag'ınan xanlar arasında bolg'an ayırım qarama qarsılıqlardı da a'dil tu'rde sheship bere alg'an adam onın' atı qaraqalpaq qazaq nog'ay tatar ha'm bashqurt ma'deniyatının' tariyxında da ushıraydı biraq barlıq dereklerde de soppaslı sıpıra jıraw qaraqalpaq jırawlar mektebinin' tiykarın salıwshı dep atap ko'rsetedi o'zbekstan ilimler akademiyasının' qaraqalpaqstan filialında no'kis ma'mleketlik universitetinin' qaraqalpaq a'debiyatı kafedrasında xalıq jırawlarının' miyraslarına arnalg'an qol jazba fondları sho'lkemlestirildi bul fondlarda soppaslı sıpıra jırawdın' otızdan aslam tolg'awları saqlanbaqta xalıqtın' tu'sinigi boyınsha soppaslı sıpıra jıraw bir ju'z alpıs jas jasag'an qariya onın' o'zinin' aytqan so'zlerine qarag'anda tog'ız ma'rtebe xanlardın' basqaspa ma'jilislerine qatnasıp toqsan altı xandı ko'rgen ha'r ma'jiliste on bir patshanın' aldında so'z so'ylep tog'ız xannın' sarqıtın jep toqsan ku'nlik saparda bolg'anlıg'ı aytıladı biraq tariyxıy derekte soppaslı sıpıra jırawdın' ko'p jasag'anı qartayg'an wag'ında astraxannan tu'rkistang'a sapar shegip kelip ju'rgen de ıras bolg'anı menen onın' jas mo'lsheri menen ha'dden zıyat ko'p xanlardı ko're beriwi de shınlıq turmıstan ko're mifologiyag'a a'dewir jaqın turadı bul jag'daylar onın' baban'man degen tolg'awında anıq berilgen men baban'man baban'man men nelerdi ko'rmedim men qaylarda ju'rmedim a'key xan menen sha'key xan munı ko'rgen baban'man shına qızdan tuwg'an ul senin' baban' shıng'ıs xan munı ko'rgen baban'man bularda o'tip ketken son' ma'demin xan ten'ge jan munı ko'rgen baban'man jasar jasım jasadım bir ju'z altmısh jasadım shirkewli degen sha'ha'rde toqqız xannın' sarqıtın bir ma'yliste asadım bularda o'tip ketken son' xan shıng'ıstın' wag'ında on bir patsha bar edi edildin' qubla jag'ında xannın' altın sarayında on bir patsha ja'm boldı on bir patsha aldında qobız alıp so'z so'ylep tolg'aw aytqan baban'man mine bunnan ko'rinip turıptı ol o'zi xiv a'sirde jasag'an toqtamıs xannın' zamanlası bolıwına qaramastan onnan bir a'sir burınıraq jasag'an shıng'ıs xandı da ko'rdim dep aytadı biraqta soppaslı sıpıra jıraw xan aldında qısılıp biy aldında bu'gilip otıratug'ın adam emes onın' tolg'awlarının' negizi xanlarg'a qaratılg'anı menen olardın' kemshiliginde anıq sezedi olardan qorqıp bul kemshiliklerdi de jasırıp otırmaydı sonın' ushında so'zdin' hag'ın aytadı ko'pshilik a'debiyatshılarda edige da'stanın soppaslı sıpıra jıraw jazg'an eken degen pikir bar bulda haqıyqatlıqqa jaqın keledi sebebi soppaslı sıpıra jırawdın' qaysı bir tolg'awın alıp qarasan'ızda sol edige da'stanının' bo'lekleri bolıp shıg'adı bunı da aldına tolg'aw dep te aytıw mu'mkin yaki edige da'stanının' ayırım bo'lekleri dep te ataw mu'mkin edige shınında da xalıqtın' ko'rkem tili menen kestelengen da'stan sonın' ushın da bunı tek awızeki xalıq do'retpesi dep aytıw da qıyın o'ytkeni bunday ko'rkemlik tek jeke do'retpelerden g'ana bolıwı mu'mkin da'stan a'mir edige haqqında jazılg'anı menen de onın' barlıq tariyxıy jolın qamtıy almag'an bunda tek g'ana bir syujetlik sızıq ol da bolsa edigenin' toqtamıs penen sa'temir xan temurla'n' menen bolg'an mu'na'sibetleri hiylekerlikleri na'tiyjesinde jekke adamnın' a'zzileniwi sonın' ushın da qaraqalpaqsha edigenin' a'ytewir xalıqshıllıq ko'zqarastan jazılg'anlıg'ı bayqaladı bunnan tısqarı da'stan ha'dden zıyat ko'rkem so'zler menen kestelengen soppaslı sıpıra jıraw negizinen toqtamıs xannın' zamanlası bolg'anlıg'ı ma'lim sonın' ushında onın' tolg'awlarının' basım ko'pshiligi sol da'wirdin' tariyxıy adamları bolg'an toqtamıs penen edigege qaratılg'an onın' poeziyasının' en' sıpatlı ta'repi sonda ol basqa saray jırawları sıyaqlı xannın' siyasatın maqtaw jolınan barmaydı xan bolıwına da qaramastan onın' kemshiliklerin ju'zine aytadı bul onın' haqıyqıy xalıqshıl jıraw bolg'anlıg'ınan derek beredi sporalılar tipi parazit halda tirishilik etetug'ın a'piwayılardı o'z ishine alıp rawajlanıw tsiklinde zarodıshtan quralg'an ayrıqsha ko'beyiw da'wiri bolıp ol tıg'ız qabıq penen oraladı bunday tıg'ız qabıq penen oralg'an zarodıshqa spora delinedi ha'r bir sporada bir yamasa bir neshe zarodısh bolıwı mu'mkin sporalılar parazitlikke iykemlesiwi na'tiyjesinde olardın' qozg'alıw organellaları awız as pisiriw vakuolları jog'alg'an sporalılardın' ko'beyiwi jınıslı gregarinlerde greqarina yamasa jınıslı ko'beyiwdin' jınıssız ko'beyiw men almasıw arqalı boladı konditsiyalar coccidia gemosporidiyalar haemosporidia rawajlanıw tek bir xojeyinnin' denesinde o'tse ekinshi xojeyinnin' ziyanlanıwı sırtqı jag'dayg'a tu'sken sporanı jutıwdan boladı gregarinler kontsidiyalar geypara sporoviklerde rawajlanıw xojayin almasıw jolı menen boladı gemosporidiyalarda rawajlanıw peshshenin' ha'm adamnın' denesinde boladı da zarodısh qabıq penen jabılmaydı tsista joq sebebi zarodısh sırtqı jag'dayg'a shıqpay bir organizmnen ekinshi organizmge o'tedi jınıssız ko'beyiw bir neshe ma'rtebe bo'liniw jolı menen bolıp bunday ko'beyiwge «shizogoniya» delinedi geypara sporoviklerde jınıssız ko'beyiw tek g'ana ekige bo'liniw jolı menen boladı jınıslı ko'beyiw jınıs kletkalarının' o'z ara qosılıwı na'tiyjesinde boladı bul organizmlerdin' zigotası sırtınan qabıq penen oralıp ootsista da'wirine o'tedi ootsista bir neshege bo'linip tu'rdin' taralıwında a'hmiyetke iye bolg'an zarodıshlardı yamasa sporozoidlardı payda etedi sporozoidlar payda bolıwı menen tirishilik tsikli tamamlanadı sporalılar tipi gregarinler greqarinina ha'm koktsidiya ta'rizliler coccidiomorpha bolıp eki klassqa bo'linedi statistikalıq esap belgili sharayatta xalıq xojalıg'ının' barlıq ha'm ayırım tarawlarında sotsiallıq rawajlanıw nızamlıqların mug'darlıq ko'riniste u'yrenedi statistikalıq esap ja'miyetlik ha'diyselerdi u'yreniw ha'm qadag'alaw sistemasınan ibarat xojalıq esabının' bul tu'ri pu'tkil xalıq xojalıg'ın ha'm onın' tarawların rawajlandırıw protsesslerin u'yreniwge bag'darlang'an ol ka'rxanalarda sho'lkemlerde ha'm mekemelerde bolatug'ın ha'r qıylı massalıq qubılıslardı baqlaw ushın paydalanıladı satitistikalıq ko'rsetpeler sotsiallıq ha'diyselerdi mug'dar ha'm sapa ta'repinen ko'rsetedi ma'selen statistikalıq esap sanaat ka'rxanalarda tovar islep shıg'arıw mug'darı miynet haqı ka'sipler boyınsha sanı ha'm basqa mag'lıwmatlardın' mug'dar sapa ta'replerin u'yrenedi sonday aq onın' ja'rdeminde halıq sanı materiallıq ha'm ruwxıy da'rejesinin' o'siwi haqqında mag'lıwmatlar alınadı statistika xojalıq ha'reketi haqqındag'ı da'slepki mag'lıwmatlardı g'a'rezsiz du'zilgen baslang'ısh hu'jjetler tiykarında aladı bunnan tısqarı ol mag'lıwmatlardı buxgalteriyalıq ha'm operativ esabı mag'lıwmatların paydalanıw jolı menen de aladı statistikalıq esapta mag'lıwmatlardı alıwdın' tiykarg'ı deregi esabat mag'lıwmatlar esaplanadı xii a'sirdegi sufistlik taliymattın' ko'rnekli wa'killerinen biri bolg'an sulayman baqırg'aniy shama menen jılı xorezmnin' baqırg'an awılında tuwıldı ol jılı qaytıs bolg'an alımlar sulayman baqırg'aniydin' payg'ambar jasında qaytıs bolg'anlıg'ın shamalay otırıp tuwılg'an jılı haqqındag'ı pikirdi shamalaydı ol xoja axmet yassawiydin' en' sadıq sha'kirtlerinin' biri bolg'an sulayman baqırg'aniydın' jerlengen jeri qon'ırat penen moynaq qalasının' ortalıg'ında ha'zirde ka'ramatlı ha'kim ata atı menen atalg'an u'lken a'wliyeshilik bolıp esaplanadı sulayman baqırg'aniy qosıqları eski tu'rki tilindegi qıpshaq dialektinde jazılg'anlıg'ı ushın da xalıq so'ylew tiline a'dewir jaqın oqıw ushın og'ada tu'sinikli mısalı ha'r kimdi ko'rsen' xızır bil ha'r tu'ndi ko'rsen' qa'dir bil degen qosıq qatarlarında u'lken hikmet bar bunın' en' baslı ma'nisi adam balasının o'z ha'ddinen aspay kishi peyil bolıwı yag'nıy ha'r qanday adamg'a mensinbey qarawshı bolma sebebi ha'r adamnın da o'zine jarasa qa'dir qımbatı boladı sonın' ushın da olardı joqarı ma'rtebeden turıp sına al ha'r o'tken ku'n ha'm tu'nlerin'e shu'kirshilik etip ha'r bir tu'nnin' o'zin qa'dir tu'n ko'rgendey sezgeysen' deydi sonın menen birlikte ol o'z qosıg'ı arqalı o'z da'wirine bolg'an ko'z qaraslarında ashıq aydın aytadı yag'nıy ha'r qanday adamnın' isenimge bag'ıshlang'an o'z da'rti bolıwı kerek deydi mısalı dawa tilsim sanı joq ıshqısızdın' janı joq da'rtsizlerge dawa joq ta'wibimnen soradım men negizinen allatalanı shın kewlinen su'yiwge bag'ıshlanadı bul jag'day onın' to'mendegi g'a'zzel ba'yitlerinde og'ada ayqın kerinedi mısalı qul sulayman so'zlerdi sırın xalın'tan giznedi suwretsizdi izledi kerek diydar kersem men demek onın' suwretsizdi izlewi allatalanı izlewi onın' jolında o'zin pida' etpekshi bolg'anlıg'ında seziledi sulayman baqırg'aniy bulardan tısqarı aqırzaman ha'm biybi ma'ryam qıssalarında jazg'an aqırzaman qıssasının' aytıwına qarag'anda aqıyırdın' wag'ında adamlar hadal haramdı ayıra almay buzılıp ketetug'ını alımlardın' aynıwı er ha'm hayallardın' buzıqlıqqa jol qoyıwı ta'jjaldın' rum ha'm xorasang'a bolg'an saparı iysannın' ta'jjaldı o'ltirip ma'diydi imam etiwi du'nyanın' apatshılıg'ına sebepshi bolg'an yajujdin' payda bolıwı israfıl qırg'ınının' kelip shıg'ıwı a'zireyildin' o'z janın o'zi alıwı kekte tek qudadan basqa tiri jannın' qalmawı adamlardın' qaytadan tiriliwi qudanın' dostı muhammed payg'ambardın' o'z u'mmetlerine bolg'an' g'amxorlıg'ı haqqında so'z boladı al biybi ma'ryam qıssasında ma'ryam degen hayaldan atamız iysanın' tuwılıwı allatalanın' og'an injil kitabın ina'm etiwi onda sonday ka'ramatlardın' payda bolıp ko'zsizlerge ko'z mayıplarg'a ayaq qol ina'm etiw qu'diretinin' bolg'anlıg'ı haqqında aytıladı sufizm ta'liymatının' en' ko'zge ko'ringen wa'killerinen biri bolg'an suwpı a'lliyar xvi a'sirdin' son'g'ı da'wirinde samarqandtın' jan'aqorg'an rayonının' mın'lar awılında du'nyag'a kelgen ol jaslıg'ınan baslap aq sufizmge shın kewlinen berilgen bolıp da'slepki bilimdi samarqandta alg'an son'ınan buxarag'a sapar shegip ol jerde shayxlarg'a xızmet etip orta aziyag'a sufizm ta'liymatın rawajlandırıwg'a at salısadı o'z niyetin iske asırıw ushın sol jaqta qalıp ketedi solay etip suwpı a'lliyardın' o'zi de buxaranın' belgili shayxları qatarına erisedi xoja axmet yassawiy sıyaqlı jaslıg'ınan berilgen shayırlıq talantın sufizmdi rawajlandırıwg'a bag'ıshlaydı o'zin haqıyqıy sufist sıpatında tanıstıradı sonın' ushında og'an suwpı a'lliyar laqabı berilgen suwpı a'lliyar arab parsı ha'm tu'rki tillerin jaqsı bilgen o'z o'mirin sufizm ta'liymatına bag'ıshlap murad u'l arifin tuxfat u'l talibin mas lak u'l muttaxin atlı kitaplardı jazg'an bul kitaplar negizinen arab ha'm parsı ta'jik tilleinde jazılg'an suwpı a'lliyar o'z ta'liymatın jergilikli a'piwayı xalıqlarg'a teren'irek tu'sindirip beriw ushın tu'rki tilinde de bir kitap jazıp qaldırg'an bul kitaptın' atı sabat u'l ajizin dep ataladı bul kitap xix a'sir ha'm xx a'sirdin' bas gezinde ko'p g'ana baspaxanalarda basılg'an sol tiykarda sabat u'l ajizin jılı tashkentte qaytadan basıldı bul kitaptın' negizgi ideyası xalıqtı sabır taqatlı bolıwg'a shaqırıwg'a bag'ıshlang'an mısalı a'y insan bolsan eger er kibi salmaqlı bolg'aysan' misli jer kibi kel ha'y bende o'zin'di sal qudag'a qazag'a razı bol sabır et ba'lag'a al u'shinshi du'rkin g'a'zzellerinde suwpı a'lliyar adam balasın joldan shıg'aratug'ın eki na'rse bar adam ushın ta'n emes esapsız baylıq ha'm go'zzallıqtı talap etedi adamlar bay ha'm go'zzal bolmasada bul isti islewge esh boladı solayınsha olar qattı gu'na'g'a batadı bul pikir suwpı a'lliyardın' to'mendegi g'a'zzelinde tolıq aytılg'an adamzattı ha'lek etti ekkisi biri tamag'ıdur biri xirisi sın'sıw qız uzatılıp ketiw aldında qız ta'repinen aytılg'an ma'selen ha'wjar qosıg'ı uzatılıwshı qızdın' dosları qurdasları menen yaki ko'pshilik bolıp xor menen aytılsa sın'sıw uzatılıwshı qızdın' jeke o'zi ta'repinen atqarıladı qızlar uzatılıp ketip baratırg'anda o'z tuwılıp o'sken u'yi ata anası tuwg'an tuwısqanları awıl eli menen xoshlasıp sın'sıp qosıq aytqan mısalı kerilip o'sken keregem buralıp o'sken bosag'am shayqalıp o'sken shan'lag'am shayıljıg'an el atım to'rden de shıg'ıp baraman esikten orın alaman atası basqa jat elde ne qılıp kele bolaman solay etip sın'sıw nalısh qosıg'ında qız endigi baratug'ın u'ydin' adamlarının' minez qulqın jag'day ta'rtibin bilmegenlikten qıynalıp nalısh etedi ja'ne de sın'sıw qosıg'ında o'zinin' jaqın adamaları menen jılap xoshlasadı sın'sıw qosıqları ha'zirgi zamanımızda aytılmag'an menen burıng'ı da'wirdegi xalqımızdın' qız uzatıw toyında uzatılıwshı qız ta'repinen ishki mun'ın debdiwin shıg'arıp aytıwı da'stu'r bolg'an sonlıqtan sın'sıw qosıqları biybaha miyrasımız sıpatında sın'sıw qosıqları bu'gingi kunimizge jetip otır ta'jik xalqının' ata babaları b e sh birinshi mın'ınshı jılları ta'jikstannın' tawlı ha'm tegislik jerlerinde sonday aq o'zbekstannın' zarafshan qashqadarya fergana oypatılıg'ında jasag'an iran tilindegi sak h t b qa'wimlerden qa'liplesken etnonim ta'jik viii a'sirdegi orxan jazba esteligindegi tazik etnonimi menen baylanıslı ta'jik etnonimi menen tat etnonimde o'z ara baylanıslı tat etnonim otırıqlı o'zinen burıng'ı ma'deniyatlardı qabıl etken tu'rki xalqın an'latqan al ta'jik etnonimi iran tilindegi xalıqtı an'latqan da'wirlerdin' o'tiwi menen orta aziyanın' tu'sliginde ha'r babasında jasawshı tat ta'jik chag'atay etnonimleri etnikalık g'ana ma'nisin an'latbag'an al ol etnonimler arasındag'ı xojalıq ma'deniy quramalı baylanıslardı an'latqan olardın' qaysı tilinde so'ylewin esapqa almag'an tu'rki qa'wimlerdin' ko'beyiwi menen otırıqlı xalıqtın' ko'pshiligin ta'jik dep atag'an eski jazba estelikler ferganada parkanlar eki darya ortalıg'ında ha'm zarafshan qashqadarya tarmaqlarında sogdianlılar ha'zirgi ta'jikistan tegislerindegi ha'm arqa afganistanda baktrialılar pamir altay ha'm fergana tawlı jerlerinde sak qa'wimleri jasag'an bulardın' ba'ride ta'jik xalqının' qa'liplsiwine qatnasqan ko'rsetilgen walayatlar b e sh vi a'sirlerde persiya imperiyası axamenidlerge qaraslı bolg'an al b e sh iv a'sirlerde aleksandr makedonskiy jawlap alg'an ol o'lgennen son' onın' shıg'ıstag'ı ma'mleketi qulap bir neshe mayda ma'mleketke bo'linedi b e sh iii a'sirlerde baktriya ha'm sogdiana jerlerinde grek baktriya patshalıg'ı du'zilgen strabon ha'm qıtay jazba derekleri baktriya ha'm sogdiana xalıqları b e sh ii a'sirde sırt el ustemligine qarsı o'zlerinin' erkinligi ushın azatlıq ha'reketler islegen bul ha'reketlerge massagetlerde bir bo'legi toxarlar bul ha'reketke ko'birek qatnasqan bulardın' azatlıq ha'reketlerinin' na'tiyjesinde grek baktriya patshalıg'ı quladı son'g'ı da'wirlerdegi jazba derekler ol eldi endi toxaristan dep atadı toxarlar baktriyalılarg'a qosılıwı menen olar ta'jik xalqının' ata babalarının' qa'liplesiwine qatnastı iv v a'sirlerde orta aziyag'a sonın' sogdiana jerinde ha'm toxaristang'ada arqadan etnikalıq toparlar aq gunnılar xianitler kidaritler ha'm eftalitler keledi vi vii a'sirlerde tu'rk kaganatı da'wirinde bul jerlerge tu'rkler keledi bul qa'wimler birigip sasanidli iran patshasının' jawlap alıw siyasatına qarsı gu'resti kelgen qa'wimlerdin' ayırım bo'lekleri jergilikli xalıqlarg'a aralastı arablardın' orta aziyanı jawlap alıw da'wirinde viii a'sirde ta'jikistanda tiykarınan etnikalıq wa'layat boldı sogdianlar arqada zarafshan basseyninde toxaristan tu'slikte amudaryanın' joqarg'ı jag'alarında fergana arqa shıg'ısta bir qıtay sayaxatshısı jılı orta aziyada bolg'an onın' ko'rsetiwinshe sogdianalılar menen toxarlardın' shegarası baysın tawına jaqın bolg'an bul wa'layattın' etnikalıq quramı quramalı bolg'an olarda iran tilindegi qa'wimler menen birge tu'rki tilindegi qa'wimlerde bolıp bularda ta'jik xalqının' etnogenezinin' qa'liplesiwine qatnasqan sogda toxaristan ha'm fergana wa'layattın' ma'deniyatlarında o'zgeshelikler bolg'an ol o'zgeshelikler jazıwlarında aqshalarında dinlerinde bolg'an sogdianlılardın' a'jayıp esteliklerine varaxsha a'yyemgi pendjikent mug tawında qulag'an qorg'an qaldıg'ın h t b ma'selen viii a'sirge shekem toxaristanda buddizm o'mir su'rgen sonday aq toxaristanda arqa indiya ma'deniyatının' ta'siri bolg'an ta'jikistannın' tusligindegi baktriyadan xix a'sirdin' jılları xalıqtan amudarya o'ljasın satıp alg'an o'lja altınnan islengen zatlar sak a'sker ol ko'rinis altın taxtayg'a oyıp salıng'an b e sh vi v a'sirlerge tiyisli estelikler bul o'ljalar arasında to'rt at jegilgen olarda adamlar otırg'an altın arba ko'rinisin elesletetug'ın kishkene zat bar bul altın zatlar orta aziyanın' jergilikli xalıqlarının' ata babalarına tiyisli estelikler solar az qolları menen islep o'nerin solar arqalı o'zlerinin' ideologiyaların sa'wlelendirgen gissardag'ı tupxon sayında jaylasqan mazardan ta'jikistannın' baktriya wa'layatının' tariyxı ushın en' a'hmiyetli a'yyemgi estelikler tabılg'an ol adamlar evropalı rasasında bolg'an a'yyemgi da'wirlerden baslap tu'slik ta'jikistanda ko'plegen qa'wimler ha'm xalıqlar kelgen bulardın' arasında bir birine jaqın orta aziya xalıqları bolıwı menen birge alıstan kelgen jawlap alıwshılarda boldı biraq arxeologiyalıq derekler bul jerden hesh bir waqıtta bir xalıqtın' ketip olardın' basqa xalıqtın' payda bolg'anlıg'ın ko'rsetpeydi dinler o'zgergen zoroastrizm buddizm islam til ayrım o'zgeriske ushırag'an biraq jergilikli xalıqtın' ma'deniyatı a'yyemgi da'wirden berli o'mir su'rip kelgen baktriyalılar sogdianalılar h t b jergilikli qa'wimler olardın' birikpeleri ta'jik xalqının' tikkeley ata babaları bolıp esaplanadı ta'jikistan territoriyası ma'deniyatına ha'm tajik xalqının' qa'liplesken jerlerine qarap arqa wa'layat sogda fergana ha'm tu'slik baktriya toxaristan dep ekige bo'liw elege shekem saqlang'an ma'selen gissar tawının' biyik jerinin' eki ta'repinde tajiklerdin' turaq jaylarının' eki tu'ri ko'rinedi zarafshan fergana ha'm qashqadarya oazisinde turaq jaylar ushın taslar qollanıladı al tu'slik ta'jikistanda afganistang'a pakistan ha'm arqa indiyag'a qıtaydag'ıday qalın ılay paqsalardan salıng'an olardın' to'belerinde biyik morılar olar ishke jaqtılıqta tu'sirgen ta'jikistanda waqıttı adam denesine baylanıslı o'lshew usılı bolg'an ta'jikistanda bunday tag'ıda bir neshe a'yyemgi miyraslar saqlang'an sogda ta'jiklerinde kelinshek qaraqalpaqlardag'ıday tu'nde uzatıladı al tu'slik ta'jikistanda a'yyemgi toxaristan jerinde kelinshek ku'ndiz uzatıladı orta aziyanı arablardın' jawlap alıwı ha'm xalıqlardın' bir ornınan irkinish etti biraq olarg'a qarsı xalıqtın' azatlıq ha'reketleri jergilikli xalıqlardın' o'z ara ja'mlesiwin tezletti samanidler ma'mleketinin' ix x a'sirlerde du'ziliwi menen tajik xalqının' qa'liplesiwi tamamlandı bulardın' qa'liplesiwine iran tilindegilerden basqa tu'rkler arablar h t b qatnasqan demek tajik ataması otırıqshı xalıq diyxanshılıq penen shug'ıllang'an ha'r tu'rli tildegi ha'm rasadag'ı xalıqlardan ix x a'sirlerde qa'liplesken qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' bir tu'ri tariyxıy qosıqlar bolıp esaplanadı folklordag'ı tariyxıy qosıqlar tariyxıy waqıyag'a baylanıslı do'retiledi tariyxıy qosıqlarg'a qaraqalpaq baysıng'a jeti u'yge bir beldar kegeylinin' qazıwı ma'rdikar a'wezjan t b qosıqlardı kirgiziwge boladı mısalı ana jurtı tu'rkstandı tasladı esengeldi mehrim joldı basladı qıtay qon'ırat eki eldin' da'stanı xalıq awızında an'ız boldı qaraqalpaq qıyın boldı qaraqalpaqtın' halları jolı uzaq asqar miner tawları qıtay qıpshaq keneges balları mın' balanı jawg'a berdi qaraqalpaq qaraqalpaqtın' ko'ship ku'shi bo'linip urıs bolıp biygu'na qan to'gildi jawg'a ketken mın' balanı esitip qon'ırattın' namısı keldi qaraqalpaq qırıq jıl ma'kan etti jan'a da'ryanı xalıqtın' to'men boldı turmıs awhalı qırıqbir degen jılda esin jıynadı xorezmge qayta ko'shti qaraqalpaq ayta bersen' ada bolmas bul so'zler go'neden shıqqalı dunyanı gezdi bes ju'z on bir jılda xiywag'a keldi xorezmge qonıs bastı qaraqalpaq ha'r bir tariyxıy qosıq belgili bir da'wirlerden tariyxıy waqıyalardı o'zinshe ko'rkem so'z ja'rdeminde so'z etedi qaraqalpaq qosıg'ında qaraqalpaqlardın' jasag'an jerleri tuwralı so'z boladı olardan go'ne jiydeli baysın qırım oral tawı edil jayıq boyıları sırda'rya tu'rkistan xorezm xiywa degen atamalardı so'z qıladı baspaso'z radio ha'm televidenienin' a'meliy ha'reketinen kelip shıg'ıp sonday juwmaq shıg'arıw mu'mkin feleton yumorlıq satiralıq elementlerge bay bolg'an biraq onsha u'lken bolmag'an kishi ko'rkem publitsistikalıq shıg'arma gazeta feletonındag'ı barlıq qa'siyetler telefeleton ushın da xarakterli lekin basqa telejanrlardag'ı sıyaqlı telefeleton da ha'miyshe gazeta ha'm radiofeletonına ta'n a'hmiyetli sızıqlardan paydalanıw menen birge jan'a uqsatıwlar tek o'zine ta'n ra'wishte ko'rinis beredi telefeleton ja'miyettegi shan'araqlıq qatnasıqlardag'ı sonday aq adamlardın' jeke turmısındag'ı yaki ayırım adamlardag'ı kemshilik ha'm nuqsanlardı ashıp beriwge haqıyqıy hu'jjetli hawaz jazıwlardan yamasa dramalıq epizodlardan paydalanıw menen o'zinin' ko'rkem publitsistikalıq janr ekenin ko'rsetedi telefeletonnın' tiykarg'ı sıpatlarının' biri publitsistikalıq ko'rinis ha'm hu'jjetlilik sonday aq telefeletonnın' maqset ha'm wazıypası faktler tiykarında logikalıq talqılaw jolı menen tın'lawshılarg'a ulıwma ta'sirdi qa'liplestiriw ha'm ha'r ta'repleme bag'darlaw bolıp tabıladı telefeletonnın' publitsistikalıq ko'rinislerinde de tiykarınan hu'jjetlilik ha'reket etedi hu'jjetlilik eki tu'rli ko'riniste boladı telefeletonnın' janr qa'siyetlerin xarakterlewshi u'sh tiykarg'ı metodologiyalıq jag'daylar bar jıldamlıq ha'm aktuallıq ta feletonnın' ajıralmas sıpatlarının' biri feleton sınnın' tiykarg'ı qurallarının' biri eken onda onı o'z waqıtında paydalanıw kerek sebebi feletonnın' teması da a'hmiyetli elementleri o'zine ja'mlestiredi telefeleton ha'r qıylı jen'il jelpi ku'lkili waqıyalar haqqında emes ba'lki ja'miyetlik qımbatqa iye bolg'an tema faktler ha'm olardı teren' ulıwmalastırıw tiykarında jazıladı feletonda tema tiykarındag'ı mashqalanı anıq belgilewdin' o'zi jetkiliksiz onı feleton orayına qoyıw ha'm teren' ashıp beriw talap etiledi telefeletonda tiykarg'ı ideya bas maqsettin' anıq belgileniwi sınnın' nıshang'a da'l tiygiziliwi ja'rdem beredi sonday aq feletonnın' ideyalıq emotsional ta'sirshen'ligin jetilistiredi telefeletonnın' estetikalıq ta'sirshen'ligi belgiletstug'ın qurallardan ja'ne biri simbollıq bolıp esaplanadı telefeletonda simbollıqtın' tu'rli ko'rinisleri payda boladı publitsistikalıq pikirdi obrazlı bayan etiw salıstırıw ko'rkem forma elementlerinen paydalanıw ha'm basqa usınday qurallar feletonda simbollıqtın' joqarg'ı ko'rinisi adam obrazı ko'rkem obraz tipiklestiriw tiykarında do'retiledi ko'p jag'daylarda ko'rkem tipiklestiriwdi ulıwmalastırıw tu'sinigi menen aralastırıp aladı ulıwmalastırıw ilimiy ja'miyetlik ha'rekettin' ha'mme tarawına ta'n bolg'an on' o'ris usılı publitsistika janrları sonın' ishinde feletonda da ulıwmalastırıwdan ken' paydalanıladı feletonda da tema tan'law ha'm faktlerdi publitsistikalıq ulıwmalastırıw a'hmiyetli rol atqaradı tipiklestiriw bolsa ulıwmalastırıwdı ko'rkem o'ner da'rejesine ko'teredi bul konkretlikke iye bolg'an individual obraz do'retiw esaplanadı telefeleton jurnalistika ha'm ko'rkem a'debiyattın' tiyisli qa'siyetlerin o'zinde ja'mlestirgen qıyın janr bul feletonshıdan u'lken turmıslıq ta'jiriybe joqarı ilimiy ja'miyetlik bilim ha'm a'debiy sheberlik talap etedi teleintervyu informatsiyalıq janr bolıp onda telejurnalistikanın' o'zine ta'nligi da'rhal ko'rinedi teleintervyudın' du'zilisi eki bo'limnen turadı jurnalisttin' komponent shaxsqa berip atırg'an sorawları ha'm bul sorawlarg'a alıng'an juwapları intervyu alıp atırg'an jurnalisttin' tiykarg'ı maqseti intervyu berip atırg'an shaxstan ilajı barınsha ko'birek mag'lıwmat alıw ha'm teletamashagoylerge tu'sinikli etip jetkerip beriw teleintervyudın' gazetadag'ı intervyudan ayırmashılıg'ı gazetada jurnalist intervyudı o'zi bayan etedi yag'nıy sorawlardı ha'm alg'an juwaplardı qa'legen ta'rtip ja'ne bag'darda bere aladı televideniede bolsa intervyu alıp atırg'an payıtta teletamashagoy ta'repinen qabıl etiledi gazetadag'ı jurnalist intervyu alıng'annan keyin g'ana ol u'stinde jumıs alıp baradı telejurnalist bolsa kerisinshe intervyu alıw ushın aldın tayarlanadı intervyu bergen shaxstın' juwapların oy pikirlerin gazetashı jurnalist tuwrılap du'zetip beriwi mu'mkin televideniede bolsa bul juwaplardı du'zetip durıslap bolmaydı olar qalayınsha tasmag'a jazılg'an bolsa yamasa tuwrıdan tuwrı efirden berilgen bolsa televizor ko'riwshiler ta'repinen solayınsha qabıl etiledi intervyu da g'a'rezsiz ko'rsetiw sıpatında da basqa ko'rsetiwler quramında beriliwi mu'mkin g'a'rezsiz ko'rsetiw sıpatında teleintervyu kompozitsion ha'm mazmunlıq jaqtan tamamlanıwı menen ajıralıp turadı basqa janrlarda paydalanatug'ın intervyu bolsa eki funktsiyanı orınlawı mu'mkin teleintervyuda jurnalist sorawlardın' avtorı atqarıwshı sho'lkemlestiriwshi ha'm ma'lim da'rejede ko'rsetiwdin' rejisserı rolin atqaradı sonın' ushın komponent shaxslar menen so'ylesiwge tayarlang'an waqıtta ol to'mendegi talaplarg'a juwap beriwi lazım intervyu aldınan bir neshe minut mu'mkinshiligi bolg'ansha intervyu beriwshi menen ra'smiy emes formada so'ylesip alıw onı tasmag'a jazıp alıwg'a tayarlaw kerek onda jurnalisttin' sa'wbetlesi intervyudın' maqseti ha'm tayarlang'an sorawları menen tanısıp shıqsa maqsetke muwapıq boladı intervyu bolatug'ın ornında ashıq kewil doslıqlarsha ortalıqtı ju'zege keltiriw za'ru'r eger tayarlıq jaqsı alıp barılsa intervyu beriwshi mu'layım boladı pikiri so'z etilip atırg'an sorawlarg'a qaratılg'an basqa so'z benen aytqanda ha'r ta'repleme intervyu ushın tayar boladı ha'm hesh bir tele texnikag'a jaltaq bolmay berilgen sorawlarg'a ta'biyiy ja'ne isenimli juwap bere aladı intervyu alıp atırg'an waqıtta telejurnalist te o'zin erkin sezse onın' sa'wbetlesi de o'zin biyma'lel erkin tutadı intervyu qaharmanına beriletug'ın sorawlar anıq ja'ne a'piwayı bolıwı kerek beriletug'ın sorawlar a'piwayı ja'ne konkret formada g'ana paydalı ma'limleme alıw mu'mkin teleintervyu jurnalisttin' yaki sonın' sa'wbetlesinin' monologına aynalıp qalmawı kerek ha'dden tısqarı berilgen sorawlar da intervyudın' kompozitsiyasın buzıp jiberedi jurnalist a'depli o'tkir zeyinli ju'da' sheberlik penen so'ylesiwdi alıp barıwı lazım intervyu alıwda telejurnalistke mınaday a'meliy qag'ıyda ha'm usıllarg'a a'mel etiw usınıladı telereportaj jurnalistikanın' en' quramalı janrlarınan esaplanadı bu'gingi ku'nde telereportaj turmıs waqıyaların haqıyqat sa'wlelendiriwi sha'rt waqıyanın' kemshilik ta'repin de jetiskenlik ta'repin de televidenienin' sa'wlelendiriw quralları menen su'wretlew za'ru'r waqıyag'a ha'r qanday ton kiydiriw ha'm faktlerdi bo'rttiriw yamasa pa'seytiriw menen telereportajdın' ta'sirshen'ligin asırıp bolmaydı reportaj tiykarında latınsha jetkeriw ingliz tilinde bolsa xabar beriw ma'nisin bildiredi ol ha'zirgi zamanago'y jurnalistikada en' jawınger jıldam janrlardan esaplanadı ol barlıq janrlarg'a qarag'anda o'mirge biraz jaqın turıp waqıya ju'z berip atırg'an ornınan ja'ne ju'z berip atırg'an waqıtta alıp beriliwi menen basqa janrlardan ajıralıp turadı reportaj bolıp atırg'an waqıya haqqında da'rriw tu'sinik beredi onın' dawıslı jag'dayın ko'shiredi ha'm tın'lawshılardı bul waqıyanın' jag'dayı sharayatına alıp kiredi lekin telereportaj waqıyanın' anıq ko'rinisi emes ol turmıstın' ko'p qırlılıg'ın xabarshı qarım qatnası arqalı ko'rsetip beredi telereportajdın' za'ru'rli ta'repleri onın' waqıyanın' barısın beriw ha'm tezligi bolıp esaplanadı ol ha'miyshe jan'alıqlar haqqında xabar beredi reportaj u'zliksiz ra'wishte televidenienin' barlıq su'wretlew quralları birlestirilgen dawıslı so'z ko'rkem ha'm hu'jjetli shawqımlar muzıka en' baslısı qaytalanbas ko'rinis jurnalisttin' so'zi ha'm akustikalıq su'wretlew qatlamı waqıyanı qabıl etiwdi qıyınlastırmaslıg'ı kerisinshe onın' mazmunlıg'ın ku'sheytiriwi ha'm rawajlandırıwı kerek telereportajda jurnalisttin' roli ayrıqsha isshen' ha'm juwapkershilikli bolıp tabıladı ol waqıyanın' qatnasıwshısı gu'wası bolıp g'ana qalmay teletamashagoylerge bul waqıyanın' ortalıg'ına kirip shıg'ıwg'a onı tu'p tiykardı seziw ge ko'meklesiwi kerek waqıya ko'riwshiler ta'repinen tuwrı qabıl etiliwin ta'miyinlew ushın xabarshı onı anıq ha'm tu'sinikli so'z etiwi lazım bul talap ayrıqsha ju'da' za'ru'r a'hmiyetke iye telereportaj sonday anıq jazılıwı jazıw tasmasına tu'siriliwi ha'm efir arqalı beriliwi kerek tamashago'y onı bir ko'riiwden aq qabıl etiwi mu'mkin bolsın sebebi telereportajda tamashago'ylerge bir ma'rte qatnas jasaw mu'mkin olar telereportajdı qayta ko'riw mu'mkinshiligine iye emes sonın' ushın anıq ha'm a'piwayı turaqlı montaj tiykarı talap esaplanadı xabarshının' sholıwı anıq ha'm qatan' ta'rtiplengen bolıwı kerek telereportajdın' temporitmin teletamashagoylerge waqıyanın' barısın baqlap ha'm qa'telespey qabıl etiliw mu'mkinshiligin jaratıw za'ru'r intanatsion qurılısı da waqıya mazmunına say keliwi kerek teleko'rsetiwdin' teksti jıynalg'an ha'm reportaj g'a jazılg'an ko'rinisli ja'ne dawıslı materialdı beriw jurnalisttin' hawazı ha'm intonatsiyası dinamikası usı barlıq usıllardı biri birine u'zliksiz sheberlik penen baylanıstırıw na'tiyjesinde telereportajdın' pu'tinligi ta'miyinlenedi eger sol elementlerdin' birewi ulıwma materialg'a tuwrı kelmese tamashago'yler waqıya tuwralı qa'te tu'sinikke iye bolıwı mu'mkin telereportajdın' mınaday tu'rleri bar mazmun boyınsha telereportajlardı mınaday tu'rlerge bo'liw mu'mkin orınlanıwı boyınsha tuwrıdan tuwrı jetkeriletug'ın reportaj ha'm magnit tasmasına jazılg'an reportajlardı ayırıwı mu'mkin tuwrıdan tuwrı efirge jiberiletug'ın reportaj translatsion ta'rizde berilip efirde a'dette o'zgerissiz ko'rsetiledi magnit tasmag'a jazılg'an reportaj bolsa avtordın' ideyası ja'ne wazıypaları ko'zde tutılg'an jag'dayda montaj etiledi onda waqıya barısının' ta'rtibi de bazı ta'repleri de o'zgertilip efirge jiberiledi video kassetag'a jazılg'an telereportajda montajdın' roli u'lken montaj waqıyanın' en' za'ru'r bolg'an jag'dayların tın'law ha'm waqıttı qısqarttırıw mu'mkinshiligin beredi montaj printsip ta'repinen tekst redaktorlawına uqsap ketedi telereportajdı montaj etip atırg'an payıtta mına qag'ıydalardı yadta tutıw kerek telesa'wbet telejurnalistikanın' analitikalıq janrlarınan bolıp ol siyasiy ja'miyetlik ekonomikalıq ma'deniy ha'm basqa tarawlarda bar bolg'an mashqalalardı ko'rip shıg'ıp talqılap bul mashqalalardın' sheshiw jolların izlewge qaratılg'an bazı jurnalistler telesa'wbetti lektsiya dep tu'sinedi bul durıs emes telesa'wbet en' a'wele teletamashago'y menen bolg'an janlı erkin so'ylesiw bolıp tabıladı ayırım jurnalistlerimiz bolsa bir sa'wbet dawamında ko'p temalardı sa'wlelendiriwge ko'p mashqalalardı ko'rip shıg'ıwg'a ha'reket etedi biraq ta'jiriybe sonı ko'rsetedi sa'wbette bir anıq temanı ha'r ta'repleme sa'wlelendiriw kerek telesa'wbettin' tabıslı shıg'ıwı ushın aydınlıq faktorıda rol oynaydı aydınlıq bolsa da'slep avtordın' pikirleri anıq ha'm izbe iz bayan etilgende keltirilgen da'lillerdin' logikalıg'ında ko'rinedi telesa'wbettin' tabıslı avtordın' turmıstan alıng'an orınlı sabaqların keltiriwi ja'ne erkin mısallardı keltiriwine de baylanıslı telesa'wbettin' teması qanshama teren' bolsa sonshama ko'p mısallar keltiriw ha'm basqa su'wretlew qurallarınan paydalanıw kerek telesa'wbette arnawlı terminlerdi qıyın so'zlerdi isletpewge ha'reket etiw za'ru'r telesa'wbet oqıw formasında emes ba'lki so'ylew sa'wbetlesiw formasında o'tkiziliwi a'hmiyetli bolıp tabıladı onı tayarlaw barısında telejurnalist tamashago'ylerdin' ha'reketin de seziwi so'z bolıp atırg'an temag'a ko'riwshilerdi tartıw maqsetinde o'z pikirlerin janku'yerlik emotsional qa'lipte bayan etiliwi lazım telesa'wbet dawamında bildiretug'ın pikir talaslarg'a avtordın' o'z qarım qatnası bolıwı kerek tema boyınsha mınaday telesa'wbet tu'rlerin ajıratıw mu'mkin bag'dar boyınsha teoriyalıq ulıwmalıq ha'm publitsistikalıq sa'wbetlerge ajıratıw mu'mkin teoriyalıq sa'wbetler ja'miyetlik siyasiy ma'deniy ha'm xalıq aralıq turmıstın' sheshiliwi tiyis ma'selelerdi tu'sindiriw wazıypasın ulıwmalıq sa'wbetler bolsa zamanago'y ilim ha'm texnika sonın' ishinde meditsina bilim sistemalarındag'ı mashqalalardı ko'rip shıg'ıw ha'm olardın' sheshiliwine ja'ma'a't pikirin keltirip shıg'arıw wazıypasın publitsistikalıq sa'wbetler bolsa ha'zirgi ku'nnin' za'ru'r ma'selelerin ko'terin'ki ruxta teletamashago'ylerge bildirgen jag'dayda emotsional ta'rizde ashıp beriw wazıypasın orınlaydı telesa'wbet tu'rlerinen ja'ne biri ortalıq sa'wbeti bolıp tabıladı bul sa'wbet o'zine ta'nligi menen basqa telesa'wbetlerden ajıralıp turadı ortalıq sa'wbeti inde qatnasıwshı qatnasadı bul sa'wbette ko'terilip shıqqan mashqala ha'r qıylı qa'nigeler ta'repinen teren' talqılanadı sonın' ushın bunday sa'wbetlerde pikirlerdin' salıstırılıwı ha'm ulıwma bir juwmaq shıg'arıwı ta'biyiy boladı telesholıw telejurnalistikanın' a'hmiyetli janrlarınan biri bolıp turmısımızdın' ha'zirgi ku'ninde bolıp atırg'an ha'diyselerdi ha'm waqıyalardı tu'sindiriw ja'ne talqılaw wazıypaların o'z aldına wazıypa etip qoyadı sholıwda barlıq waqıtta sebep bolıwı kerek onın' tiykarg'ı maqseti faktlerdi tuwrı ha'm sheberlik penen tan'lang'an ja'ne salıstırılg'an jag'dayda teletamashago'yler sanasında waqıyalar ja'miyetlik awhal tuwralı ma'lim ha'm anıq ta'sir qalıdırıw bolıp esaplanadı aktuallıq telesholıwdın' za'ru'r ta'replerinin' biri ku'nnin' a'hmiyetli mashqalalarına mu'na'siybetin bildiriw telesholıwdın' barlıq waqıtta dıqqat orayında turadı telesholıwdın' ja'ne bir za'ru'r qa'siyeti onın' tezliginde boladı ju'z bergen waqıya haqqında xabar beriw ha'm onın' izinen da'rhal bul waqıyanı teletamashago'ylerge tu'sindirip sholıp beriw telesholıwdın' ayırmashılıqlarının' biri esaplanadı bul o'z na'wbetinde telesholıwshıdan u'lken juwapkershilikti talap etedi waqıyalar qa'nshelli tez talqılanıp sholıw islense teleauditoriyag'a sonshelli ta'sir ko'rsetedi keshigip berilgen sholıwg'a teletamashago'yler bahası tu'sken na'rsedey qaraydı telesholıwdın' za'ru'r elementlerinen biri onın' argumentatsiyası yag'nıy da'lil keltiriwi bolıp esaplanadı da'liller sıpatında telejurnalist ma'lim faktler sanlar tsitatalar hu'jjetler ha'm jazıwlardı keltiriwi mu'mkin telesholıwda bazı za'ru'r dıqqatqa ılayıq bolg'an fakt ha'm tiykarg'ı pikirler qaytarılıwı lazım sonday aq telesholıwshı so'z ustası jag'ımlı hawaz iyesi tartımlı ko'riniske iye bolıwı da'rkar ol tu'sinikli ko'rinislik ra'wishte erkin janlı ha'm isenimli so'ylewi lazım teması boyınsha telesholıwlar mınaday tu'rlerge bo'linedi ko'lemi ta'repinen telesholıwlardı qısqa jıldam waqıyalı ku'nlik ha'm ha'ptelik aylıq sholıwlarg'a ajıratıw mu'mkin a qısqa jıldam sholıwlar minutlı a'dette xabar izinen beriledi olar teletamashago'ylerdin' itibarın waqıyanın' en' za'ru'r ha'm a'hmiyetli ta'replerine qaratıwdı maqset etip qoyadı b ku'ndelikli sholıw ku'n dawamında en' qızıq ha'm a'hmiyetli waqıyalardı ha'r ta'repleme ta'riplewge ha'm olardın' ma'nisin tu'sindiriwge umtıladı onın' efir ko'lemi minuttan minutqa shekem bolıp efirge arnawlı rubrikalar astında jiberiledi v ha'ptelik aylıq sholıwlar menen bir waqıt ha'pte ay ishinde bolıp o'tken waqıyalardı talqılaw ha'm bahalaw wazıypasın atqaradı bul sholıwlarda a'hmiyetli waqıyalardın' usılları belgilenip olarda ulıwmalılıq da'rejesi basqa sholıwlarg'a qarag'anda joqarılaw boladı efirde dawam etiw waqtı minut sholıwlardın' toparında baspaso'z yag'nıy gazeta sholıwı ayrıqsha orın tutadı bazar ekonomikasında qag'az bahasının' joqarılap ketiwi gazetalardın' tirajı keskin qısqarıwı teleradioefirde baspaso'z sholıwlarının' ko'beyiwine alıp keledi telesholıwlar payda bolıwı menen gazetada basılg'an ma'limlemeni xalıqqa jetkeriw mashqalası birotala sheshildi televiziyalıq esap telejurnalistikanın' da'stu'riy ha'm jeke janrlardan bolıp en' a'wele ma'lim fakt ha'm waqıyalar konferentsiyalar jıynalıs ma'jilisler saparlar menen baylanıslı usı ma'niste ol telexabarg'a ju'da' jaqın lekin onın' qa'siyeti ha'm xabardan ayırmashılıg'ı ma'limleme sıpatlamasının' bayan etiliwinde ma'selen xabarda waqıyanın' qay jerde qashan bolg'anlıg'ı haqqında mag'lıwmat berilse televiziyalıq esap bul haqqında qosımsha ma'limleme beredi ha'm onın' maqset ja'ne a'hmiyeti tuwralı teletamashagoylerdi xabardar etedi televiziyalıq esapta waqıya xronika su'wretlengen ta'rizde bayan etiledi ha'm onda jıynalg'anlar jıllı ku'tip aldı ashılıwda qatnastı qutlıqlaw so'zi menen shıqtı so'zge shıqqanlar maqulladı kibi so'z dizbekleri ko'p ushıraydı telejurnalistika teoriyası ha'm praktikasında televiziyalıq esap eki tu'rge ajıratıladı birinshiden waqıyanın' a'piwayı sa'wlesi beriledi ekinshiden avtordın' gu'rrin'i menen birgelikte tasmag'a jazılg'an shıg'ıwlardın' en' qızıq ha'm itibarg'a ılayıq u'zindiler berip barıladı so'ylewdin' intonatsion qa'siyetleri ta'sirshen'ligi ma'limlemeni bayıtadı waqıyanın' tolıq ha'm izbe iz bahalawg'a ja'rdem beredi televiziyalıq ocherk telejurnalistika janrları arasında en' qıyın en' ziyrek ıqsham ha'zirjuwap janr televiziyalıq ocherk russha so'zinen alıng'an bolıp a'tirapına sızıq tartıw sızıw bayan etiw su'wretlew degen ma'nislerdi bildiredi usı ko'z qarastan qarag'anda televiziyalıq ocherk juwmaqlastırılg'an faktler waqıya ha'm ha'diyselerdin' en' za'ru'r belgileri adamlar xarakterindegi en' tiykarg'ı qa'siyetlerdi ko'rkem publitsistikalıq sa'wlelendiredi ha'm teletamashago'yde ayrıqsha ha'm tamamlang'an ko'rinis ja'ne qısqa ıqsham konkret tu'sinik payda etedi televiziyalıq ocherktin' qısqalıq da'slep tema ha'm obekttin' tiykarg'ı negizin anıq belgilep alıwdan ibarat televiziyalıq ocherkte qatan' belgilep alıng'an na'rse bul tiykarg'ı mazmundı sa'wlelendiriwde avtor ko'rkem publitsistikalıq qısqalıq ha'm anıqlıqqa a'mel etedi ocherk qısqalıq mazmundı qısqartırıw esabın emes ba'lki sol mazmunnın' en' tiykarg'ı man'ızın a'hmiyetli qa'siyetlerin en' xarakterli ko'rinis so'z ha'm so'z dizbeklerinde tipik turmıslıq sıpatlarda anıq ashıp beriw o'mir ko'rinisleri tiykarında tuwılg'an jan'a pikir talaslar qaymag'ın anıq obrazlı so'z etiw televiziyalıq ocherkte insan obrazı oraylıq orındı iyeleydi onda gu'rrin'degi sıyaqlı insannın' individual obrazı do'retiledi sonday aq televiziyalıq ocherktegi tiykarg'ı ideyalıq tiykar insan obrazı menen baylanıslı ra'wishte tuwrıdan tuwrı a'shkara yag'nıy publitsistika so'z etiledi televiziyalıq ocherkshi qahraman obrazın yag'nıy prototipindegi bul tiykarg'ı jetekshi qa'siyetti televiziyalıq ocherk talabına muwapıq eki jol menen ko'rkem ko'rinisli ha'm publitsistikalıq su'wretlewler arqalı sa'ykeslendiredi publitsistika latınsha publikus so'zinen alıng'an bolıp ja'miyetlik degendi bildiredi ol avtordın' waqıya ha'm ha'diyseler qahraman xarakteri onın' ta'g'diri televiziyalıq ocherkte sa'wlelendirilip atırg'an ja'miyetlik mashqalalar haqqında waqıya dawamında u'zliksiz ashıq bayan etilgen ja'miyetlik ulıwmalıq pikir talaslar bolıp tabıladı publitsistika da'slep avtordın' waqıya u'zliksiz aralasıwınan payda boladı jurnalist televiziyalıq ocherkshi waqıyada personaj sıpatında qatnasadı qahraman ha'm basqa adamlar menen birge ha'reket etedi sa'wbetlesedi ol yaki bul ha'diyse faktler tuwralı pikir usınıslardı bayan etedi bunday qa'siyetti a'sirese saparnama televiziyalıq ocherklerinde da'rhal ko'riw mu'mkin portret televiziyalıq ocherklerde avtor waqıyag'a tuwrıdan tuwrı aralasıwı mu'mkin publitsistikalıq pikir talaslar televiziyalıq ocherkte qatnasıwshı personajlar so'ylewinde tilinde de bayan etiledi bazıda avtor o'z pikir usınısların personaj tili arqalı ma'lim etedi bunday jag'daylarda qahraman xarakteri menen publitsistikalıq pikir talaslar ortasında sa'ykessizlik kelip shıg'adı bunday pikir talaslardı teletamashago'y isenimsizlik penen qabıl etedi televiziyalıq ocherk qahramanı tilinde aytılıp atırg'an publitsistikalıq pikir talaslardın' ta'sirshen'ligi onın' obraz xarakteri logikasına anıq say bolıwı esaplanadı sonday aq televiziyalıq ocherkte publitsistikanın' ta'sirshen'ligi onın' original obrazlı ha'm de jan'a pikirlerden ibarat bolıwdı talap etedi televiziyalıq ocherkte haqıyqıy obrazlı su'wretlengen publitsistika aqıl ha'm sezimge ta'sir etiwshi haqıyqıy ku'shke aylanadı publitsistikalıq simbollıq ren' beren' boyawlarda sa'wlelenedi televiziyalıq ocherktın' ideyalıq tematikası su'wretlew usılı janr ha'm basqa qa'siyetlerge bola ha'r qıylı tu'rlerge bo'linedi bulardın' janr qa'siyeti ta'repinen mınaday u'sh tu'ri bar portret frantsuzsha su'wretlew degen ma'nisti bildiredi portret tu'sinigi jurnalistika do'retpelerinde adamnın' sırtqı ko'rinisi qa'ddi qa'wmeti kiyiniwlerinin' o'zine ta'nligi ko'rkem so'z arqalı konkret ha'm janlı tu'rde sa'wlelendiriliwi televiziyalıq ocherkte portret so'zi joqarıdag'ı ma'nisti bildiriwi menen birge janr tu'ri sıpatında da qollanıladı portret televiziyalıq ocherkte tiykarınan bir adamnın' o'miri ta'g'diri oraylıq orındı iyeleydi basqa personajlar qahraman obrazın ashıwg'a xızmet etiwshi qural rolin atqaradı portret televiziyalıq ocherki bul ta'repinen gu'rrin'ge uqsaydı onda tema ha'm mashqalanı biri birinen ayırıw kerek portret televiziyalıq ocherkimizde adamlarımız ko'rinisi miynet ha'reketindegi za'ru'r jan'alıq ashıp beriliwi lazım usı ko'z qarastan alıp qarag'nımızda portret televiziyalıq ocherktin' tiykarın turmıslıq ma'seleler quraydı jol televiziyalıq ocherki avtordın' awıllar qalalar ha'm ma'mleketler aralıq sapar payıtında jıynag'an ko'rgenleri ushırasqanları pikir talasları u'yrengen ha'm esitkenlerdin' ja'ne ko'rgenlerdin' ko'rkem publitsistikalıq ko'rinisine saparnama jol televiziyalıq ocherki dep aytıladı saparnama eski janr saparnamanın' janrlıq qa'siyetlerinen biri sonda saparnama sayaxatta baqlang'an ha'r qıylı fakt ha'm ha'diyselerdin' biri birine birikpegen jartı jartı bo'leginen ibarat emes ba'lki ja'miyetlik bahag'a iye turmıs materialları ma'lim ideyalıq maqset tiykarında saralanıp tipiklestirilip sa'wlelendirilip tamamlang'an shıg'arma saparnamada avtor pikirleri qıyın insanlıq keshirmeler sıyaqlı ren' beren' qa'liplerde payda boladı jol ocherkinde portret televiziyalıq ocherki ha'm mashqalalı televiziyalıq ocherk ma'limleme reportaj sa'wbet feleton pamfletke ta'n stil qa'siyetleri ushıraydı mashqalalı televiziyalıq ocherk a'hmiyetli siyasiy ja'miyetlik ruwxıy mashqalalar adamlar obrazları simbollıq publitsistikalıq qurallar arqalı arnawlı izertlengen televiziyalıq ocherkler mashqalalı televiziyalıq ocherkler dep ataladı televiziyalıq ocherk orayında turg'an a'hmiyetli turmıslıq mashqala esittiriw kompozitsiyasın syujet bag'darın belgileydi turmıslıq materiallar berilgen mashqala tiykarında ayırılıp alınadı tipiklestiriledi televiziyalıq ocherkte syujet waqıya xarakter ideya rawajlanıwı bolıp esaplanadı mashqalalı televiziyalıq ocherkte tiykarg'ı mashqalanın' ma'nisin onın' ja'miyet rawajlanıwındag'ı rolin anıqlaw bul mashqalanı ju'zege keltirgen turmıslıq ja'miyetlik bag'darlardı tekseriw ha'm sheshiw jolların ko'rsetiw tiykarında televiziyalıq ocherk syujeti rawajlanadı televiziyalıq ocherkte mashqala birinshiden adamlar obrazları ekinshiden avtordın' publitsistikalıq talqı ha'm ko'z qarasları arqalı sa'wlelenedi usınıladı xabar telejurnalistikanın' ken' tarqalg'an waqıyalıqtın' en' za'ru'rli ha'diyse ja'ne faktler haqqında qısqa ha'm anıq mag'lıwmat beretug'ın janrlardın' biri ol tiykarınan ne qaerde qashan degen sorawlarg'a juwap beredi ayırım jag'daylarda waqıyanın' sebepleri sharayatları ha'm na'tiyjeleri haqqında da aytıp o'tiledi xabarda en' za'ru'rligi obektivlik haqıyqatlılıq ha'm faktlerdin' anıq bolıwı kerek xabardın' faktologikalıq tiykarın qurag'an isimler geografiyalıq atamalar tsifrlar a'bden tekserilgen qayta qayta anıqlang'an bolıwı kerek xabar u'stinde islep atırg'an jurnalist telefon arqalı alıng'an mag'lıwmatlardan paydalanbay ba'lki o'z ko'zi menen ko'rgen waqıya ha'm ha'diyseler haqqında jazıwı lazım eger ol basqa bir tiykardan paydalansa gu'wanın' gu'rrin'i baspaso'z materialı arnawlı xızmetkerdin' pikiri a'lbette bul derekti aytıp o'tiw da'rkar sonı da umıtpaw kerek waqıyanın' barısın ashıp beretug'ın ha'm de za'ru'r ja'ma'a't itibarına ılayıq bolg'an xabar g'ana xabar dep esaplanadı xabar u'stinde islep atırg'an jurnalist en' da'slep qısqa waqıt ishinde xabar a'dette minut boladı maksimal ko'lemdegi ma'limlemeni jetkeriw ha'm onı televidenie ko'riwshiler ta'repinen qabıl etiwdi ta'miyinlewi za'ru'r xabardın' kompozitsiyasın du'zgen elementlerden kirisiw tiykarg'ı ha'm juwamqlaw bo'limleri arasında kirisiw bo'limi ayrıqsha itibarg'a ılayıq sol xabardın' isleniwi televizor ko'riwshilerdin' bul xabardı ko'riw yaki ko'rmewshiligin belgileydi xabardın' kirisiw bo'limi ha'r qıylı boladı en' ko'p ushırasatug'ın kirisiw bo'liminde qanday da bir waqıya haqqında mag'lıwmat beriledi son'ınan a'hmiyetli faktlerden a'hmiyetli da'rejesi kemirek bolg'an faktlerge qarag'anda bul mag'lıwmat tiykarg'ı bo'limde logikalıq rawajlanıp baradı bul o'z na'wbetinde xabardın' haqıyqatlıg'ın arttıradı ayırım jag'daylarda belgili bir tanımalı shaxstın' pikirine tiykarlang'an kirisiw bo'limi de ushırasıp turadı xabardın' qanday da bir du'ziw formasın tan'lawg'a tek g'ana janr ha'm efir kanalının' o'zine ta'n talapları ba'lki konkret materialdın' mazmunı avtordın' do'retiwshilik stili de ta'sir ete aladı bu'gingi ku'nde telexabardın' aldına qoyılatug'ın tiykarg'ı talaplardın' biri onın' maksimal tezligin asırıw bolıp tabıladı ha'zirgi ten'iz huqıqı ma'lim xalıqaralıq huqıqıy normalar biyg'a'rez sisteması sıpatında jılı qabıl etilgen ten'iz huqıqı boyınsha bmsh konventsiyasında kodifikatsiyalang'an onda barlıq ten'iz maydanları sonın' ishinde ten'iz ha'm okeanlar tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi belgilengen usı universal kodifikatsiyalang'an konventsiya teksti qatnasıwshı ma'mleketler ta'repinen konsensus tiykarında ten'iz huqıqı boyınsha iii konventsiyada islep shıg'ılıp ten'iz maydanlarınan tınısh maqsetlerde ha'm adamzat pa'rawanlıg'ı ushın paydalanıw ha'm onı qadag'an etiwdi retlestiriwshi ken' ko'lemdegi xalıqaralıq huqıqıy normalardı kodifikatsiyalaw ha'm progressiv rawajlandırıwdın' ayqın mısalı bolıp tabıladı konventsiya eki tu'rdegi yag'nıy birinshiden qurg'aqlıq boyı ma'mleketleri aymag'ının' quram bo'legin du'ziwshi ha'mde ekinshiden ma'mleketler yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıda jaylasqan ten'iz maydanları huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibin belgileydi konventsiyag'a muwapıq jag'a boyı ma'mleketinin' suvereniteti ha'm onın' milliy yurisdiktsiyası onın' qurg'aqlıq aymag'ı ha'm ishki suwları tısqarısına arxipelag ma'mleket bolsa onın' arxipelag suwları shegarası tısqarısına ha'm og'an tutasqan aymaqlıq ten'iz dep atalıwshı ten'iz poyasına jayıladı atap ko'rsetilgen suverenitet aymaqlıq ten'iz onın' tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları u'stindegi hawa boslıg'ına da tarqaladı aymaqlıq ten'iz u'stindegi suverenitet ten'iz huqıqı boyınsha konventsiya ha'm xalıqaralıq huqıqtın' basqa normalarına muwapıq a'melge asırıladı ishki suwlar ha'm aymaqlıq ten'iz ja'ne tiyisli ra'wishte arxipelag suwlar ha'm aymaqlıq suwlar sonday aq olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı tu'bi ha'm jer astı baylıqları bunnan kelip shıg'ıwshı barlıq aqıbetler menen tiyisli ma'mleket aymag'ının' bo'legi esaplanadı usı maydanlardın' huqıqıy ta'rtibi tiyisli ma'mleket ta'repinen o'z xalıqaralıq huqıqıy minnetlemelerinen kelip shıg'ıp ha'm og'an say ra'wishte erkin tiykarlarda ornatıladı usınday aymaqlıq ten'izge tiyisli xalıqaralıq minnetlerinen biri yag'nıy basqa barlıq ma'mleketler kemelerine tınısh o'te alıw huqıqının' beriliwi minnetlemesi mazmunı ha'm onnan paydalanıw sha'rayatları konventsiyada ko'rsetilgen konventsiya aymaqlıq ten'izdin' ishki ha'm sırtqı shegaraların ha'm olardın' delimitatsiya ta'rtibin belgileydi sonday aq konventsiya arxipelag ma'mleket ha'm arxipelag suwlar tu'sinikleri a'hmiyetin anıqlaydı aymaqlıq suwlar shegarasınan sonın' ishinde onın' u'stindegi hawa boslıg'ı tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları yag'nıy jag'a boyı ma'mleketleri milliy yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıdag'ı ten'iz maydanı xalıqaralıq maydandı quraydı onın' yuridikalıq da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi tek xalıqaralıq huqıq penen belgilenedi usı jag'dayda xalıqaralıq ten'iz huqıqı normaları ta'repinen ornatıladı ma'lim bir ma'mleket suvereniteti astında bolmag'an bunday maydanlar xalıqaralıq maydanlar yaki ulıwma paydalanıw maydanları esaplanadı olardın' huqıqıy ta'rtibi ma'mleketler ha'm ayırım tiyisli wa'killikke iye bolg'an xalıqaralıq sho'lkemler atap aytqanda evropa awqamı ta'repinen kelisilip konventsiya qag'ıydalarında o'z sheshimin tabadı ulıwma alg'anda bunday ta'rtip xalıqaralıq ten'iz maydanınan paydalanıwshı barlıq ma'mleketler ushın ornatılg'an biraq xalıqaralıq ten'iz maydanlarının' ayırım bo'limleri huqıqıy ta'rtibin ornatıwda jag'a boyı ma'mleketleri ha'm usı ma'mleketlerdin' ayrıqsha ma'pleri esapqa alınadı sonnan kelip shıg'ıp bul tu'rdegi maydanlar ushın ayrıqsha huqıqıy ta'rtip belgilenedi xalıqaralıq ten'iz maydanı quramında ten'iz huqıqına tiyisli basqa a'hmiyetli tu'siniklerge ashıq ten'iz tu'sinigi kiredi ashıq ten'iz huqıqıy ta'rtibin du'ziwshi en' a'hmiyetli bo'limlerden biri ashıq ten'iz erkinligi tu'sinigi menen sa'wleleniwshi ta'rtip esaplanadı ten'iz ha'm okeanlardı tınısh maqsetlerde atap aytqanda u'yreniw qorg'anıw ha'm ten'iz ortalıg'ın saqlaw maqsetlerinde paydalanıwdı retlestiriwshi en' a'hmiyetli xalıqaralıq huqıqıy tiykarları usılardan ibarat the beatles jıllardın' ataqlı toparı topardın' ag'zaları john lennon djon lennon paul mccartney pol makkartney george harrison djordj xarrison ha'm ringo starr bolg'an topar o'z jumısın angliyanın' liverpul qalasında baslag'an topardın' du'nya ju'zi boylap atag'ı ku'sheygen ha'm olar bu'gingi ku'n muzıkasında da u'lken a'hmiyetke iye du'nya rekordlarının' ginness kitabı boyınsha olardın' qosıqları barlıq da'wirdin' en' jaqsı satılıwshı toparı esaplanadı brian epstein brayan epshtein olardın' menedjeri bolg'an george martin djordj martin olardın' ko'pshilik qosıqların shıg'arg'an olardın' derlik barlıq muzıkası abbey road studiyasında jazılg'an olar albom ha'm ko'plegen filmler jaratqan olardın' albomların ha'm qosıqların single esaplag'anda bir milliardtan ko'birek kopiyaları satılg'an ja'nede olar apple records dep atalg'an qosıq jazıw studiyasın iske tu'sirgen olar eki film jaratqan a hard day's night qıyın ku'nnin' tu'ni ha'm help ja'rdem berin keyinirek olar magical mystery tour sıyqırlı sırlı sayahat arnawlı teleko'rsetiwin sho'lkemlestirgen yellow submarine sarı suw astı kemesi atlı multfilm olardın' muzıkasına tiykarlang'an edi let it be filmi olardın' jan'a albomı u'stinde jumısın ko'rsetken topar jılı ajıralg'an sebebi stress ha'm dan'q olar ushın ju'da' ku'shli basım o'tkizgen edi olardın' jası u'lkeygen sayın ajıralıp basqalar menen islewdi qa'ledi topardın' to'rt ag'zasının' ha'r biri jalg'ız qosıq aytıw karerasın basladı john lennon jılı dekabrde o'ltirilgen biraq beatlesdin' qalg'an u'sh ag'zası jılı taza eki albom jaratıw ushın birlesken olar john lennonnın' eki qosıg'ının' tiykarınan paydalang'an ha'm o'zlerinin' bo'limin qosqan solay etip qosıqta barlıq to'rt ag'zanın' dawısları payda bolg'an qosıqlar free as a bird qustay erkin ha'm real love shın muhabbat dep atalg'an jılı prodyuser george martin sıyaqlı paul mccartneyge jıldan son' rıtsar atag'ı berilgen george harrison jılı noyabrde saratan keseliginen qaytıs bolg'an the beatles toparının' bir neshe ataqlı qosıqları to'lepbergen ma'tmuratov xx a'sirdegi qaraqalpaq poeziyasına jıllardın' ekinshi yarımınan baslap keldi onın' qosıqlarındag'ı ku'shli lirizm teren' filosofiya birden ha'mmenin' dıqqatın o'zine tartadı bul du'nyada kereksiz zat joq ko'p kerekli zatlarg'a at joq kereksiz zat bolmag'anlıqtan mına adam kosmosqa shıqqan ko'kirek degen a'lemnen de ken' kereksiz zat og'an kemde kem shayır jılı sentyabrde qarao'zek rayonında tuwılg'an awıllıq mektepti pitkergennen son' tashkent ma'mleketlik universitetinin' jurnalistika fakultetinde oqıydı jılı tamamlaydı keyin jas leninshi ha'zirgi qaraqalpaqstan jasları sovet qaraqalpaqstan ha'zirgi erkin qaraqalpaqstan gazetalarında isleydi qaraqalpaqstan televidenie ha'm radio esittiriw ma'mleketlik komitetinde a'debiy esittiriwler bo'liminin' baslıg'ı a'miwda'rya jurnalında poeziya bo'liminin' baslıg'ı juwaplı xatker bas redaktordın' orınbasarı lawazımlarında isleydi jılı tosattan qaytıs boladı ol azg'ana o'mirinin' ishinde aq terek pe ko'k terek lirika go'zzallıq oyandı aysa'nem ashılısıw arzıw sha'meni jaqsılıq sarayı juldızlar janar sıyaqlı qosıqlar toplamın baspadan shıg'ardı t ma'tmuratov qaraqalpaqstan jaslar awqamı sıylıg'ı berdaq atındag'ı ma'mleketlik sıylıg'ı o'zbekstan respublikasına miyneti singen ma'deniyat xızmetkeri hu'rmetli ataqları berildi ol a'debiyatımızg'a jılları o qanday a'jayıp degen qosıg'ı menen keldi bunnan keyin t ma'tmuratovtın' qosıqları birden a'debiy ja'ma'a'tshiliktin' dıqqatın o'zine tarttı onın' qosıqlarındag'ı filosofiyalıq teren'lik so'z saplawdag'ı sheberlik poeziyag'a u'lken talant iyesinin' kelip atırg'anlıg'ın xabarladı ol joqarı optimistlik ruwx penen qosıqlar poemalar do'rete basladı t ma'tmuratov jıllar qaraqalpaq lirikasınq jan'a formaları menen bayıttı milliy da'stu'rlerdi ja'ha'n poeziyasının' da'stu'rleri menen birlestire alg'an shayır shayırdın' perizat aysa'nem urıs da'rtleri jaqsı adamnın' ju'regi menin' juldızım sadıqlıq g'arrının' a'n'gimesi poemaları bar biraq bunda saxnanı tu'sindiretug'ın bayanlawlar waqıyalardı ko'rinislerge bo'liwler avtor so'zinin' remark qawsırmada beriliwi qusag'an da'slepki poemanın dramalıq tiline ta'n bolg'an belgiler joq shıg'armanın tilindegi dramalıq qa'siyetler qaharmanlardın' dialoglarında ko'rinedi bul territoriya aral ten'izi menen shegaralasıp batısı u'stirt qubla batısı tu'rkmenstan al qubla shıg'ısı qaraqalpaqstan territoriyasındag'ı qızılqum menen shegaralasadı a'miwdarya deltası km ken'likete jaylasqan geomorfologiyalıq jaqtan a'miwdarya deltası bo'linip janlı bo'legi bul jaramsız jerler awıl xojalıg'ında paydalanbaytug'ın jerler kiredi ko'pshilik ko'ller qamıslı tog'aylar menen qorshalg'an da'rya boylarında ma'deniy eginler ko'p egiledi ol jerlerde ko'binese paxtashılıq penen salıgershlik ha'm palız eginleri egiledi sonın' menen birge sharwashılıqta jaqsı rawajlang'an bul territoriyalarda to'beshikli qaldıqlar ushırasadı olardan qusxanataw qırantaw bular belgili maydandı iyelep jatır topıraq quramı qumlı do'n'li topıraqlardan quralg'an allyuvial jatqızıqlardan turadı suw deregi tiykarınan grunt ha'm jer u'sti suwları menen ta'miynlenedi a'miwdarya deltasında bir qansha mayda ko'ller jaylasqan ol a'sirese arqa rayonlarda ko'plep ushırasadı a'miwdaryanın' on' jag'ında qızketken quwanıshjarma ha'm kegeyli kanalları shep jaqta su'wenli ha'm rawshan kanalları tarmaqlanıp ag'adı awıl xojalıg'ı ku'shli pa't alıw na'tiyjesinde suwg'armalı jerlerdin' ko'plep ashlıw sebebinen jer astı suwları birqansha ko'terilip ketti onın' qa'ddi m ayrım jerlerde odan da joqarı jer suwlarının' ko'teriliwin darya suwları ta'miynleydi jawın shashın suwlarının' grunt suwları ushın roli ullı emes jer astı suwlarının' ko'teriliwi awıl xojalıq eginlerine birqansha ta'sir ko'rsetedi bunday jag'dayda kollektor drenajlar islenedi to'mengi a'miwdarya deltası temperaturası keskin kontinental jazı qurg'aq qısı suwıq qon'ırat meteostantsiyası bergen mag'lıwmatları boyınsha ortasha jıllıq temperatura c may sentyabrde c qa shekem jetedi maksimal temperatura iyun iyul avgust aylarında c qa jetedi al minimal temperatura dekabr yanvarg'a shekem c boladı suwıq tu'siw waqtı oktyabr aralıg'ında en' son'g'ı ba'ha'rgi suwıq marttan aprelge shekem bolıp o'tedi atmosferalıq jawın shashın jılına mm di quraydı shımbay meteostantsiyasının' bergen mag'lıwmatları boyınsha ortasha jıllıq temperatura c maksimal iyulde c minimal yanvarda c birinshi suwıq tu'siw oktyabrde ha'm tamam bolıwı aprelde jawın shashınnın' mug'darı jılına ortasha mm sonın' belgili mug'darı ba'ha'r ayına tuwra keledi yaki mm to'rtku'l rayonı qaraqalpaqstan respublikasının' rayonı a'miwda'ryanın' on' jag'asında jaylasqan bolıp arqa shig'ısında buxara walayatı arqa ha'm arqa batısında ellikqala ha'm beruniy rayonları menen shegaralasıp keledi xorezm walayatı menen ta'biyiy a'miwda'rya arqalı shegaralasadı rayonnın' jer maydanı mın' km kv ten'iz betinen en' biyik noqatı m bolıp ol to'rtku'l qalasının' shıg'ısında jaylasqan biyiklik rayonnın' jer beti tegislikten ibarat bolıp tu'slikten arqag'a barg'an sayın pa'seyedi shıg'ıs bo'limi orta aziyadag'ı u'lken sho'listanlıq bolg'an qızılqum arqalı o'tedi xalqı mın' xalqının' ortasha tıg'ızlıg'i adam km kv tuwra keledi rayon u'lesine qaraqalpaqstan aymag'ının' xalıq sanının' tuwra keledi rayon u'lesine qaraqalpaqstan aymag'ının' suwg'arılatug'ın egislik maydanlardın' tuwra keledi rayon aymag'ındag'ı egislik maydan barlıq aymaqtın' quraydı awıl xojalıg'ının' qa'niygelesken tarawı paxtashılıq bolıp onın' egislik maydanı barlıq egislik maydanınan quraydı paxtashılıq boyınsha to'rtku'l rayon qaraqalpaqstandag'ı en' iri paxtashılıq rayonları qatarına qosıladı to'rtku'l rayonı ha'r bir gektar jerden zu'ra'a't alıw boyınsha shi orında turadı rayon ulesine respublikada jetistirilgen paxtanın' pille boyınsha go'sh jetistiriw boyınsha su't jetkeriw boyınsha miywe boyınsha qaramal bas sanı boyınsha qarako'l qoylari bas sanı boyınsha quraydı arab jazba esteliklerinin' belgili shıg'armalarının' biri totınama ko'pshilik alımlar bul kitap en' da'slep hind a'debiyatında payda bolg'an dep jorıydı bul kitap hind a'debiy esteliklerine og'ada jaqın bolıwına qaramastan onın' hind tilindegi jazba nusqaları tabılmag'an sonın' ushında bul kitap en' da'slep arab tilinen parsı ha'm tu'rkiy tillerine awdarılg'an son'g'ı da'wirde hind tilinde tarqalg'an ayırım nusqaları da bar biraq negizinen arab nusqası tiykarında orta aziyag'a tarqalg'an ha'tte bul kitap tu'rkiy totınama dep atalg'an at penen jılı tashkentte arab shriftinde eski o'zbek tilinde basılg'an ' bul totınamanın' arab nusqalarının' parqı sonda baslı qaharmanlardın' atları ayırım o'zgerislerge ushırag'an hind tilindegi nusqalarda baslı qaharmanlar hind arab tilindegisinde arab tu'rkiy tilindegisinde tu'rk bolıp keledi bul jag'daydı totınamanı izertlewshi alım d iomudovskiy de biykarlamaydı usı tiykarda totınamanın' ayırım nusqaları qaraqalpaqlar arasına da tarqalg'an onın' ayırımları u'zik julıq halında ma'selen besinshi altınshı jigirma birinshi jigirma jetinshi otız to'rtinshi aqshamda aytılg'an hikayatlar ertek tu'rinde qaraqalpaq xalıq erteklerine kirgen totınama shınında da ku'nshıg'ıs an'ızlarınan ibarat bunın' baslı qaharmanı adam emes al totı qus sog'an qarag'anda bul kitaptı hindlerdin' qaliyla ha'm dimna kitabının' dawamı dep atasa da boladı qaliyla ha'm dimnanın' baslı qaharmanı haywanatlar bolg'anı sıyaqlı bunın' en' baslı qaharmanı totı qustan ibarat adamzat bina' bolg'annan baslap haqıyqat ha'm a'dalat ushın' gu'resken biraq bazıda adamnın' kewli jaman ol geyde jamanlıqqa da a'dalatsızlıqqa da iytermeleydi adamlar bir birewge sadıq bolıw ushın gu'resken o'zleri qa'lep alg'an go'zzallardın' ku'yewlerine sadıq bolıp qalıwın qa'legen biraq bir jerde otıra bergen adamg'a baxıt joq sonın' ushında ma'rt adamlar ko'birek sayaxatlarda boladı bir el ekinshi el menen sawda qatnasların jasaydı yaki sawashlar uzaqqa sozıladı sonlıqtan'da burıng'ı zamanda sulıw qatınlardı saqlaw a'tashtandag'ı qozdı saqlaw menen bara bar bolg'an bul arada bazı qatınlar oparızlıqqa beriliwi de mu'mkin totınama usınday ma'selelerdi aqıl menen sheshiwge bag'darlang'an bir shejire mısal ushın bul shıg'armanın' syujetin alıp qarayıq shıg'arma syujetlik ha'm kompozitsiyalıq jag'ınan mın' bir tu'nnen hesh qanday parıq qılmaydı bunda kelinshek patshag'a ertek aytıp berip otırmastan ba'lki totı qus kelinshekke qızıqlı hikayalar aytıp beredi erte da'wirde er adamlar ko'birek saparg'a shıg'atug'ın bolg'anı ushın u'ylerinde ko'birek totı qus saqlag'an sebebi ha'r qanday u'y xızmetkeri pulg'a satılıp yaki bolmasa xojayın menen hayalı arasında ja'njeldin' bolmag'anın qa'legeni ushın da hayaldın' qılmısların ko'rmegen bolıp jalg'an so'yleytug'ın bolg'an al totı quslar ko'rgen bilgenlerin tuwrı aytqan sonın' ushında shıg'ıs an'ızlarında totı qus ha'mme waqıt haqıyqatlıqtı ashıp beriwshi totınamanın' baslı qaharmanları da tap sonday al totı qus bolsa o'nin' uzaq hikayasın baslaydı hikaya tamam bolg'an waqtında tan' atıp ketedi de hajat ol ku'ni jigit penen ushırasa almay qaladı ekinshi ku'ni de tap usınday waqıya ju'z beredi hayal totı qustan ruxsat sorag'an wag'ında qızıq bir hikaya tayın boladı da onın' sheshimi tan' atqansha dawam etedi totı qus solayınsha otız bes aqsham dawamında hayalg'a hikaya aytıp beredi ja'ne bunın' bir xarakterli jeri barlıq hikayatlar hayallardın g'arlıg'ına qarsı qaratılg'an boladı sonın ushında hajat totı qustan otız bes hikayattı esitkennen keyin ta'wbege kelip qaytadan ta'rbiyalanadı totı qus en' aqırında ruxsat bergen jag'dayda da o'z pikirinen qaytadı bunnan tısqarı bul shıg'armada ha'r qanday haqıyqat ushın bolg'an gu'restin' parasat penen alıp barıw za'ru'rligi aytılg'an sebebi birinshi totı qus haqıyqattı ayttı biraq jazıqsız o'lip ketti al ekinshi totı qus parasat penen is alıp bardı dushpanın o'z ideyasında ta'rbiyalap barıp ko'ndirdi toy qaraqalpaq xalqının' en' u'lken quwanıshlarının' belgisi xalıqta sonday so'z bar jıyg'an tergenin' toyg'a buyırsın degen usı quwanısh belgisi bolg'an toylarda xalıqtın' ko'p g'ana u'rp a'deti da'stu'rleri islenedi toy ha'r qıylı sebepler menen beriledi qız uzatıw toyı bala u'ylendiriw toyı jas toyı jay toyı u'y toyı su'nnet toyı t b toylar olardın' ishinde en' u'lkeni en' qızıqlısı balanı u'ylendiriw toyı usı u'yleniw toyında qaraqalpaq xalqının' da'stu'r qosıqları toy baslaw ha'wjar sın'sıw bet ashar aytıladı toydın' bolg'anınan boladısı qızıq degendey kelinshek kelerdin' aldında toydın' baslanıwında xızmet etiwshi qon'sılar en' birinshi qutlı bolsın toyların'ız qosıg'ın aytadı toyların'ız toyların'ız jarasadı boyların'ız biz otırmız toyxanada baxıtlar bolsın ziyada hawazlar jan'lap dunyada qutlı bolsın toyların'ız burıng'ı zamanlarda toy baslaw qosıg'ı basqasha bolg'an bolıwı mu'mkin mısalı alpamıs da'stanının' mazmunına na'zer awdarsaq toy baslaw qosıg'ı ultannın' toyında jigit penen qızdın' da'sme da's qosıq aytıwınan baslang'anday ko'rinedi sog'an qarag'anda burında toydı qız jigitler ha'wjar aytıwdan baslag'an bolıw kerek da'wir o'zgerisleri menen toydı baslaw yag'nıy toydın' sa'n'ine qosıq yaki saz benen baslaw baqsı jıraw sazendelerdin' payına tiygen bolıwı mu'mkin qısqası toy baslaw qanday tu'rde bolmasın onda o'z aldına bir da'stu'r o'z aldına saltanat ko'rinip turadı toydın' poeziya yaki muzıka menen baslanıwında bul sezilip turadı transnatsional korporatsiyalar tnk bmsh ekspertlerinin' pikirinshe du'nya ekonomikası dvigateli bolıp tabıladı bunday etip bmshnın transnatsional korporatsiyalar haqqındag'ı dokladın'da aytılgan edi jıllar ortasında du'nyada mın' tnk funktsiyalastırıldı olar o'zlerinin' ma'mleketi shegarasındag'ı mın' ka'rxananı qadag'alap turadı olardın' sanı son'g'ı jıllarda jılda mın firma bolg'an esege shekem astı ha'zirgi waqıtta firmalardın' xalıq aralıq statusı haqqındag'ı ko'rsetkish guwalıq etedi yag'nıy rezident ma'mleketler shegarasında onın' tovar satıw protsent o'lshemi ko'rsetkishi usı ko'rsetkish boyınsha shveytsariyanın nestle firması lider esaplanadı bmsh metodologiyası ha'm strukturası boyınsha xalıq aralıq korporatsiyalardın' aktivlerin anıqlawga boladı en' iri shet el transnatsional korporatsiyalar aktivleri arasında finans sektorın esaplamag'anda transnatsional bankler tnb anglo gollandiyalıq kontserni royal dutch shell son' aqshtın' ford general motors exxon ha'm ibm firmaları iyeleydi transnatsional korporatsiyalardın' huquqlı rejimi ha'r qıylı ma'mleketlerde o'zlerinin' filiallarının' ha'm onın' kompaniyalarının' ko'megi menen payda bolıwı aktiv iskerlikti boljaydı bul kompaniyalar belgili da'rejede o'z betinshe o'ndirislik xızmet ha'm tayar o'nim jetistiriw ilimiy izertlew isleri ha'm tutınıwshılarg'a xızmet ko'rsetiw menen shug'ıllanadı olar bir pu'tin iri o'ndirislik kompleks du'ze otırıp aktsionerlik kapital u'stinen usı sho'lkemlestiriwshi ma'mleketler birdey huqıqka iye sol waqıtta filiallar ha'm o'zlerine tiyisli kompaniyalar artıqmash milliy qatnasıqqa iye ka'rxanalar menen aralas bolıwı mu'mkin transnatsional korporatsiyalardın' kelip shıgıwının' ulıwmalasqan sebebi bolıp milliy ma'mleket shegarasında o'sip atırg'an o'ndiriwshi ku'shlerdin' rawajlanıwı tiykarında kapital ha'm o'ndiris internatsionalizatsiyası bolıp tabıladı o'ndiris ha'm kapitaldın' internatsionalizatsiyası shet ellerde o'zinin' iri kompaniyalarının' bo'limlerin doretiw jolı menen xojalıq baylanısları ekspansiyasının' xarakterin u'yrenedi bunnan milliy korporatsiyalar transnatsional formaga o'zgeredi kapital shıg'arılıwı xalıq aralıq korporatsiyanın' rawajlanıwı ha'm formallasıwındag'ı a'hmiyetli faktor bolıp qaladı transnatsional korporatsiyalardın' payda bolıw sebepleri quramına joqarı payda alıwg'a umtılıw jatadı o'z gezeginde bekkem konkurentsiya bul gu'reste qarsı turıw o'ndiris kontsentratsiyası ha'm kapitaldın' xalıq aralıq masshtabta ha'm tnknın' payda bolıwına mu'mkinshilik jaratadı obektiv protsesslerdin' na'tiyjeli bolatug'ın du'nya xojalıg'ında bolıp otetug'ın transnatsional korporatsiyalar spetsifikalıq qa'siyetler qatarına iye tnk xalıq aralıq miynetti bo'listiriw ha'm onı rawajlandırıwdın' aktiv qatnasıwshısı transnatsional korporatsiya kapitallarının' ha'reketi haqıyqatında da ma'mlekettegi bolıp atırg'an korporatsiyalar negizindegi protsesslerden g'a'rezsiz boladı tnk filiallardın' jaylastırılıwına tiykarlang'an ha'm bir qansha ma'mleketler boylap o'zlerinin' kompaniyaların ornalastırıwga tiykarlang'an xalıq aralıq o'ndiris smetasın quraydı transnatsional korporatsiyalar joqarı kvalifikatsiyalı personal ha'm iri investitsiya talap etetug'ın bilim ko'lemi u'lken o'ndiris tarawları joqarı texnologiyalıq tarawlarg'a kirip keledi ku'shli o'ndirislik bazag'a iye transnatsional korporatsiyalar tovar bazarı o'ndiristi joqarı na'tiyjelilikte jobalastırıwdı ta'miyinleytug'ın sawda siyasat o'ndirisligi alıp baradı jobalastırıw en' bas kompaniyadan baslanıp onnan kishi bolg'an firmalarg'a shekem tarqatıladı transnatsional korporatsiyalar ta'repinen xalıq aralıq ha'm kontinental masshtabtag'ı ilimiy izertlew jumısları ha'm kapital qoyıw tarawında dinamikalıq siyasat ju'rgiziledi xalıq aralıq korporatsiyalardın' payda bolıwı ha'm rawajlanıwı haqqında konkret mısal etip tnk elektromons u'skenelerinen du'nya bazarındag'ı elektropriborlardın' o'z qollarındag'ı in atap o'tsek boladı sonın' menen birge qubla evropa ha'm italiyadag'ı elektrotovar islep shıg'arıwshı aeg germaniyada elektrotovar islep shıg'arıwshı bolıp esaplanadı usı u'sh firmanın birlesiwi na'tiyjesinde elektrlyuks o'zinin' tarawında du'nya boyınsha liderge aylandı ol du'nya ma'mleketlerinde elektrotexnika o'ndiredi praktikada tez tezden anaw yaki mınaw transnatsional korporatsiya xızmeti forması arasında da'l shegara belgilew qıyın olar differentsiallanbay qollanıladı tez buzıladı bul formalardın' rawajlanıwının' a'hmiyetli o'zgesheligi bolıp orayg'a umtılıwshı tendentsiyalardı sa'wlelendire otırıp transnatsional korporatsiyalardın' o'zleri arasındag'ı qollanıwı esaplanadı arnawlı ken' tarqalıwdı litsenzion kelisimler aldı jılı tnknın' litsenzion kelisimler ko'lemi jıldag'ı ko'rsetkishti esege u'lkeytti litsenzion kelisim yuridikalıq sha'rtnama bolıp bunnan litsenziar litsenziatqa belgili waqıtka sıylıq ushın anıq huqıqlar belgilep beredi litsenziyanın beriliwi transnatsional korporatsiya ishindegi firma dogovorları sıyaqlı texnologiya beriliwi kanalları boyınsha a'melge asırıladı litsenzion kelisimnin arnawlı turi bolıp franchayzing franshiza esaplanadı franchayzing bul uzaq muddetke esaplang'an litsenzion kelisimi bunda franchayzerler klient firma ushın anıq huqıqlar belgileydi bul huqıqlar o'z ishine sawda markasının' qollanılıwı yamasa firma atının' qollanıwın sol sıyaqlı texnikalıq ja'rdem boyınsha xızmetler jumısshı ku'shinin' kvalifikatsiyası koteriliwine anıq bolg'an tolemdi basqarıw ha'm sawda qılıwdı o'z ishine aladı texnikalıq ja'rdem ko'rsetiw kontraktları boyınsha transnatsional korporatsiyalar berilgen firmanın qandayda bir spetsifikalıq aspekt xızmetine qatnasıwshı texnikalıq xızmet ko'rsetiwdi a'melge asıradı bunday kelisimler mashina ha'm uskenelerdin' remontı ha'm profilaktikası nou xau dı qollanıwdag'ı ma'sla'ha'tlar sapanı qadag'alaw ha'm avariyanın aldın' alıw menen baylanıslı bir qansha ken' tarqalıwdı zavodlardın' gilt astına beriliwi iyelik etip atır bul jag'dayda transnatsional korporatsiya barlıq xızmetlerdin' a'melge asıwın oz moynına aladı sebebi bular belgili bir obekttin' jobalastırılıwı yamasa qurılıwın ta'miyinleydi tnknın ozi rawajlang'anlıg'ı sıyaqlı bir pu'tinlikte ha'r qıylı ekonomikalıq baylanıslar forması da rawajlanıp atır transnatsional korporatsiyalar ta'repinen bolg'an ja'ne bir jetiskenlik bul shet ellerde arnawlı investitsion kompaniyanın qurılıwı onın' sha'rtli wazıypası bolıp regionlıq bazarda o'zlerinin' o'niminin' ha'reketke keliwinin' stimulı bolıp investitsiyalardın' o'zlerinin' ha'm partner ka'rxanalardag'ı strukturası bolıp tabıladı bunday jaylasıwdı alkogolsız ishimlik shıg'aratug'ın pepsi cola coca cola afrika satatug'ın iri xalıq aralıq kompaniyalar qollanadı transnatsional korporatsiyalar zamanagoy du'nya xojalıg'ında ha'reket etiwshi ta'rep bolıp qaladı olar xalıq aralıq ekonomikalıq qatnaslar sistemasında bahalaw qıyın bolg'an roldi oynaydı jetekshi o'ndirisi rawajlang'an ellerdin' shet eldegi xızmeti ha'm olardın' tnksı sırtqı ekonomikalıq baylanıslar xarakterin anıqlaydı bul eller eksportında ma'mleketlerdin' o'zlerinin' shet eldegi filiallarına qoyg'an xızmet ha'm tapsırmalar roli ullı bolıp tabıladı jıldın' yarımında firma ishindegi sawda ten eksportqa aqsh shekem al yaponiya ha'm germaniya eksportka shekem qoydı barlıq transnatsional korporatsiyalardın' shet el investitsiyaları jıyındısı ha'zirgi waqıtta sawdag'a qarag'anda joqarıraq rol oynaydı tnk barlıq du'nyanın jeke sektorının' o'ndirislik kapitalının' bo'legin shet eldegi tuwrı investitsiyanın ten aslamın qadagalaydı transnatsional korporatsiyanın tarawlıq o'ndirislik strukturası belgili da'rejede ken' xalıq aralıq kompaniyalardın' i o'ndiris tarawında i xızmet ko'rsetiw salasında ha'm i sanaat ha'm awıl xojalıg'ında transnatsional korporatsiyalardın' investitsiyaları regionlıq tarawlarg'a bagıtlang'anlıg'ı belgili haqıyqatında da olar jan'a industrial eller sanaatın qayta islewshi tarawlarg'a kapital qoyadı ha'm belgili da'rejede rawajlang'an ha'm rawajlanıp kiyatırg'an ellerge de kapital qoyadı bul jag'dayda kapital alıwshı eller arasında ba'seke ketedi al rawajlanıwı to'men eller siyasatı basqasha yag'nıy transnatsional korporatsiyalar ken'eyip atırg'an o'ndiriske maqset tovar eksportın o'siriw bul jag'dayda sol tnk nın o'zleri arasında jergilikli bazarda tovarların ha'reketke keltiriw ushın bekkem ba'sekedegi en jaydırıw payda boladı transnatsional korporatsiyalar ulıwmalasqan u'lken xalıq aralıq ekonomikalıq baylanıslar sistemasında anıqlawshı faktor bolıp qaladı ol du'nyadag'ı ma'mlekettin' ornın belgileydi bmsh aspektlerinin' aytıwı boyınsha tnk aktiv o'ndirislik investitsiya sawda xızmeti du'nyadag'ı ekonomikalıq integratsiyaga ta'sir etetug'ın ha'm o'ndiristi xalıq aralıq qadag'alawdı ha'm o'nimdi bo'listiriwshi funktsiyasın atqarıw mu'mkinshiligin beretug'ın qadag'alawshı bolıp qaladı transnatsional korporatsiyalar tek ma'mleket qaraytug'ın tarawlarg'a da basıp kirip atır dedi bmsh ekspertleri yuiktad dokladına j bunda soz transnatsional korporatsiyalardın' du'nya ekonomikasının' tolıq integratsiyag'a baratırg'anı haqqında emes al haqıyqatında tnk xızmeti integratsiyag'a aparıwshı maksimal payda alıwga qaratılg'an internatsionalizatsiya bulardın' jaqsı ta'replerin atap ote otırıp xalıq aralıq ekonomikalıq qatnaslarda sol ma'mleketlerdin' ekonomikasına negativ ta'sirin ko'rsetiw kerek ha'm ol o'zleri funktsialastırıp atırg'an ma'mleketler qa'nigeler sanı ko'rsetedi tu'rkmen so'zinin' ma'nisi ele anıqlanbag'an bul etnonim birinshi ret x a'sir aqırındag'ı arab jazba dereklerinde gezlesedi biraq turkmenistan tariyxshısı a djikiev tu'rkmen ataması v vi a'sirlerden baslap bar deydi bul atamada tu'rk qa'wimlerinin' oguz ha'm karluklari h t b atalg'an olar orta aziyadag'ı o'tırıqshı iran tilindegi qa'wimler arasında jasag'an diyxanshılıq penen shug'ıllang'an tu'rkmen ataması xi xii a'sirlerde orta aziyanın' batıs bo'limindegi qa'liplesken xalıq dep ataladı tu'rkmen dep kishi aziyag'a azerbayjan ha'm arqa irakke xi a'sirde ko'ship barg'an oguz sharwalarıda atalg'an jaqıng'a shekem tu'rkmenler oguzler orta aziyag'a xi a'sirdegi seldjuklerdin' topılısı menen keldi degen pikirler boldı biraq tu'rkmen xalqın tolıg'ı menen oguzler dep esaplawg'a olardın' aral jag'alarınan seldjukler ha'reketi menen kelgen dep esaplawg'a bolmaydı sebebi tu'rkmen xalqının' ata babaları jergilikli aral kaspiy aralıg'ındag'ı qa'wimler daxlar massagetler bolıp esaplanadı sonday aq olardın' ata babalarının' qa'liplesiwine jergilikli otrıqshı diyxanshılıq penen shug'ıllang'an tu'slik turkmenistandag'ı ha'm xorasan ja'ne parfiyadag'ı jasag'an qa'wimler qatnasqan bularg'a v a'sirdegi eftalitler vi viii a'sirlerdegi tu'rkmenler mong'ollar tilindegiler aral jag'alarınan kelip aralasqan biraq kaspiy jag'alalarında ko'shpelilerge kopet dag alabındag'ı otırıqshılarg'a ko'shpeli tu'rki tilles xalıqlardın' ta'siri az boldı xiv a'sirde de kaspiy jag'alarında iran tilindegi sharwalardın' bolg'anı ma'lim degen menen tu'rkmen xalqının' ata babalarının' qa'liplesiwinde tu'rki qa'wimleri a'hmiyetli orın tutqan oguzler ix a'sirlerde turkmenistang'a kelgende bul jerde tu'rkler bar edi tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwine xi a'sirde seldjuklerdin' shıg'ıstan batısqa jıljıwı a'dewir ta'sir jasadı aral jag'alarındag'ı oguzler seldjukler qısqısınan turkmenistandag'ı ko'birek jılıstı ha'm jergilikli qa'wimler menen aralastı a djikiev tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwi usı jerlerde x xi a'sirlerde qa'liplesti dep pikir ju'rgizedi biraq a djikievtin' ilimiy basshı t i d g p vasileva ko'plegen etnografiyalıq ha'm jazba derekler tiykarında tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwi xv xvi a'sirlerde boldı dep ko'rsetedi tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwine qıpshaq qa'wimlerinin' qatnasqanın' da'liyileydi g p vasilevanın' pikiri isenimlirek sebebi xv xvi a'sirlerde turkmenistandag'ı ko'shpeliler o'tırıqshılıqqa o'tip jergilikli xalıqlar menen birikti al turkmenistannın' arqasındag'ı dalan'lıq penen sahralardag'ı burıng'ı oguz qa'wimlerinin' ayrım bo'limleri ha'm basqada sharwa qa'wimler alan qıpshaqlar h t b ja'nede ayrım xorezmlilerden taza qa'wimler birikpeleri olardın' atamaları payda boldı xv xvi a'sirlerde orta aziyadag'ı tu'rkmenler kaspiy ten'izinin' shıg'ısın sarı qamıs ko'linin' jag'alarında qaraqumda qonıslasqan sonday aq arqa batıs xorezm oazisi tu'rkmenistannın' tu'slik oazisin jayladı bul jerler de ele iran tilindegi xalıqlar bar edi bul da'wirde mang'ıshlaq ha'm u'stu'rtti salar choudır h t b oguz qa'wimleri jasadı bulardın' aralarında da tu'rki tilles qa'wimler menen birge iran mong'ol tilindegi qa'wimler bar edi u'lken balkanda jasag'an tu'rkmen qa'wimlerinin' biri salar urıw birikpesi jasag'an bul birikpege jaqın ersarı birikpesi ornalasıp ol teke iomud bolıp ekige bo'lingen salar ha'm erasarı eki u'lken urıwlar birikpesi o'z ara jerleslik ha'm etnikalıq jaqınlıqta bolg'an xv xvi a'sirde mang'ıshlaq ha'm ustyurttin' arqa bo'liminde jasag'an choudırlar olarg'a etnikalıq jag'ınan jaqın abdal ha'm arabashılar jasag'an bular birigip xasan a'li dep ataldı basqa tu'rkmenlerdin' barlıg'ı soyun xanlıqlar dep atalg'an demek tu'rkmenler jasag'an jerinde o'z ara etnikalıq jaqınlıg'ı jag'ınan subetnosqa bo'lingen salar ersarı xasan ali soyunxanlı tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwine a'yyemgi ju'rgilikli qa'wimlerden baslap xviii a'sir ha'm xix a'sirdin' basına shekemgi da'wirde ha'r tu'rli urıw qa'wimler qatnasqan tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwinde belgili basqıshları bar abdal yazır alan ha'm tag'ı basqa urıw ha'm qa'wim atamaları oguzler kelmesten burıng'ı jergilikli urıw ha'm qa'wim atamaları olar eftelit as alan h t b jergilikli iran tilindegi qa'wim urıw atamaları bolıp esaplanadı tu'rki tilindegi oguzlerdin' qa'wim atamalarınan tu'rkmenlerde qa'wim ataması urıw ataması saqlang'an geypara tu'rkmen etnonimleri keneges chagatay qıpshaq h t b tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwine qon'sılas xalıqlardan orta a'sirlerde ha'r tu'rli sebepler menen kelip aralasqanlıg'ın ko'rsetedi etnonim tat tu'rkmenler etnonimlerine oguzlerden son'g'ı da'wirde aralasqan tatlar a'yyemgi jergilikli iran tilindegi otırıqshılar diyxanshılıq penen shug'ıllang'an olar o'zbek azerbaydjan etnonimlerinin' arasında elede o'mir su'rmegenshe tu'rkmenlerdin' a'yyemgi iran tilindegi qa'wimler menen etnikalıq ma'deniy baylanısta bolg'anlıg'ın tu'rkmenlerdin' da'stu'rlerinde ko'rsetedi ma'selen nawrız bayramı jergilikli a'yyemgi iran tilindegi qa'wimler payda bolg'an bul bayram tu'rkmenlerdin' de milliy bayramı bolıp o'mir su'rmekte tu'rkmenlerdin' a'yyemgi orta a'sirlerdegi qa'wim birikpesinen qa'lipleskenligin olardın' a'tirapındag'ı xalıqlar menen ma'deniy ha'm etnikalıq baylanısta qa'lipleskenligin olardın' xojalıqlarında ko'rsetedi tu'rkmenler erte zamanlardan berli diyxanshılıq mal sharwashılıq ja'nede basqa xojalıq tu'rleri menen shug'ıllang'an orta aziya ha'm qazaqstanda ix a'sir aqırı xx a'sir baslarında xojalıq ma'deniy tu'rde bo'linedi birinshi oaziste otırıqlılar qoldan suwg'arıw arqalı diyxanshılıq penen shug'ıllanıwshılar ekinshi yarım o'tırıqshılar olar diyxanshılıq ha'm mal sharwashılıq penen shug'ıllang'an u'shinshi ko'shpeli sharwalar olardı da belgili bo'legi qudıq bulaq ko'k suwları menen azıraq diyxanshılıq islegen tu'rkmenlerde bul xojalıq tu'rinde bolıp ko'binese yarım otırıqshılıq turmıs keshirgen mal sharwashılıg'ında qoy janlıq tu'ye azıraq jılqı ha'm qara mallar saqlang'an o'nermentshilik ha'lsiz rawajlang'an o'nermentshilik penen xojalıqtı asıraw da'rejesine jetpegen o'nermenshi diyxanshılıq mal sharwashılıg'ı menen de shug'ıllang'an temirshilik zergerlik gu'lalshılıq gilem ha'm kiyizlerdi satıw ushın da tayarlag'an bunday xojalıq qonıslas xalıqlar menen uqsas o'zgesheliklerge iye materiallıq miyrasları tu'rkmen xalqının' ata babaları xalıq bolıp qa'liplesiwi ha'zirgi territoriyasında qa'lipleskenligin ko'rsetedi sonın' menen birge qon'sı xalıqlar menen etnikalıq ha'm ma'deniy baylanısta bolg'anlıg'ın ko'rsetedi o'zbeklerdin' etnikalıq quramına xix a'sirlerde oguz tu'rkmen bayat aq qoylı a'rsarı yabı h t b etnonimler bolg'an olar orta a'sirlerdegi oguz ha'm tu'rkmenlerdin' toparınan shıqqan oguz tu'rkmenler menen o'zbek xalqının' qa'liplesiwinde g'ana emes oguzler ta'siri o'zbeklerdin' ana tilinin' qa'liplesiwinede ta'sir etti sebebi oguzler basqada orta a'sirdegi tu'rki tilles qa'wimler sıyaqlı qıpshaq qan'lı h t b orta aziya ha'm qazaqstan xalıqlarının' ertedegi ata babaları bolıp esaplanadı ma'selen qırg'ız xalqının' da'stanı manasta qırg'ız xalqının' da'slepki ata babalarının' birin uguzxan dep ataydı sonday aq tu'rkmen qırg'ızlarda uqsas etnonim atamalar da ushırasadı tu'rkmenler menen qaraqalpaqlar arasında a'yyem zamannan berli etnikalıq xojalıq ma'deniy baylanıslar bolg'an qazaq ha'm qaraqalpaqlardag'ı iri etnonimler balg'alı qanjıg'alı qostamg'alı qazayaqlı qon'ırat qıpshaq qıyat naymanlar tu'rkmen arasında da bar burıng'ı bunday bir etnonim ha'r qanday sebepler menen bo'lsheklenip orta a'sirlerde tu'rkmen qazaq o'zbek qaraqalpaq h t b xalıqlardın' qa'liplesiwine qatnasqan tu'rkmen ha'm qaraqalpaqlardın' turaq jayları kiyimleri uqsas bolg'an merekeleri birge o'tken baqsı jırawlar namaları uqsas tu'sinikli bolg'an u'stirt bul u'lken tegisliklerdi iyelep kaspiy ha'm aral ten'izi aralıg'ında jaylasqan u'stirt tu'rkmenstan qazaqstan ha'm qaraqalpaqstan respublikaları territoriyaların o'z ishine aladı ulıwma maydanı mln ga onın' mln gektarı qaraqalpaqstan territoriyasına tiyisli bul territoriya aral ten'izinin' qubla shıg'ıs bo'legi qon'ıratqa shekem bolıp u'stirte sarıqamıs ko'li jaylasıp onın' jartısı tu'rkmenstan respublikası territoriyasına tiyisli u'stirt tegislikleri aral ten'izi menen a'miwda'rya deltası jiyeklerine shekem baradı onın' jiyekleri tik jarlıqlar menen shegaralang'an u'stirttin' ten'iz betinen m ba'lentlikte jaylasqan biyikleride bar sonın' menen birge oylı shuqırlarda ushırasadı qurg'aq ko'ller taqır qumlar ha'm duzlı barsa kelmes ka'nleride bar biyik do'n'li aseke audan m ten'iz betinen qublada qarabawır biyikligi m jaylasqan klimatı keskin kontinentallı bolıp jaz ayları ıssı qurg'aq al qıs ayları suwıq keledi jıllıq ha'm sutkalıq amplituda ıssı qurg'aq hawalı qısı suwıq bolıp orta aziya sho'llerindegi klimatqa uqsas bunda arqa batıs suwıqları esedi u'stirtte barqulla ku'shli samal esip shıg'ısqa qaray ayrım waqıtları samaldın' tezligi m sek churuk ha'm qos bulaq meteostantsiyalarının' mag'lıwmatları boyınsha u'stirtte ortasha jıllıq temperatura c yanvarda absolyut mininal c al iyulda maksimal c ba'ha'rde c qublada aprelge deyin ortasha jıllı ku'nler ku'n qublada ku'n dawam etedi atmosferalıq jawın shashınnın' mug'darı u'stirt tegisliginde mm tiykarınan ba'ha'r ha'm gu'zde tu'sedi qardın' jatıwı ku'n dawam etedi birinshi qar churuk meteostantsiyasının' mag'lıwmatı boyınsha noyabrden fevralg'a shekem qaplap jatqan u'stirt topırag'ının' o'zgesheligi boyınsha rayonlarg'a bo'linedi bular ku'l ren' topıraqlar shıg'ıs jag'ında oraylıq u'stirtte arqa u'stirt shor jerli yamasa barsa kelmes duzlılıg'ı kiredi topırag'ının' mexanikalıq quramı sazlı orta ha'm awır suglinli kebirli ha'm taslı topıraq taqırlı lugovo taqır ha'm qumlı jerler ushırasadı topıraq quramına qarap o'simlik qatlamıda ajıraladı juwsanlı boyalıshlı asossatsiya shorsız jerlerde ushırasadı biyurgin duzlı juwsan keyrewik biyurgun az shorlang'an jerlerde ushırasadı ullı jipek jolı a'sirler dawamında shıg'ıs ha'm batıstı baylanıstırdı b e sh ii a'sirden baslap sawda jollarının' bul birikpesi qıtaydı a'dewir qashıqlıqtag'ı rim imperiyası menen baylanıstırdı diniy ma'deniy ha'm ko'rkem ideyalardın' tarqalıwına mu'mkinshilik berdi i ii a'sirlerde ullı jipek jolı boyınsha sawda isleri joqarı da'rejege jetti qıtay menen sawdada tiykarg'ı da'ldalshılar orta aziya sawdagerleri boldı iii vi a'sirlerde ullı jipek jolı boyınsha buddizm monaxları qıtaydan hindstang'a barg'an viii x a'sirlerde ullı jipek jolının' a'hmiyeti ja'ne de ku'sheygen qıtay menen vizantiya ha'm arablar menen baylanıslar ornatılg'an ullı jipek jolında tiykarg'ı tovar jipek bolg'an xan da'wirinde jipek gezlemelerinin' eni metr uzınlıg'ı metr bolg'an bunnan basqa qıtaydan farfor keramikalıq ıdıslar altın temir gu'rish ha'm basqada zatlar sırtqa shıg'arılg'an vietnam qımbat bahalı taslar bezeniw zatları ha'm basqa zatlardı jetkerip bergen hindstan altın gu'mis temir gilemler ha'm basqa da qımbat bahalı zatlar menen sawda islegen persiya ha'm aldın'g'ı aziya elleri qural jaraq gilemler ha'r qıylı ıdıslar qımbat bahalı taslar menen sawda islerin alıp barg'an orta aziyadan gezlemeler gilemler atlar miyweler vino samarkand qag'azı eksport islengen a'sirese qıtayda orta aziya atları ju'da' qımbat bahalang'an ullı jipek jolı boyınsha sawda islerinde sheklerden paydalang'an jol boyınsha km qashıqlıqta ka'rwan sarayları jaylasqan bul jerde sawdagerler ha'm xızmetkerler ushın barlıq qolaylıqlar jaratılg'an jipekten basqa batıs jerlerde qural jaraqlarg'a talap joqarı boldı tyan shan ha'm pamir tawları arqalı jollardı qadag'alaw qıtaylılardın' qolında boldı ullı jipek jolı boyınsha baylanıslar i ii a'sirlerde joqarı da'rejege jetti parfiya qıtay jipeklerin satıp ala basladı parfiyalılardan jipek jolı haqqında rimliler xabardar boldı tariyxshı flor jazıp qaldırıwı boyınsha rimliler ko'rgen birinshi jipek parfiyalılardın' altınnan toqılg'an bayrag'ı boldı evropag'a jipek jetkerip bergen parfiyalılar boldı jipek sawdası olarg'a ju'da ko'p payda keltirdi iii vi a'sirlerde jipek jolı boyınsha budda monaxları qıtaydan indiyag'a barg'an ha'm keyinge qaytqan ullı jipek jolının' xalıqaralıq a'hmiyetinin' o'siwi vii x a'sirler menen baylanıslı usı waqıtları qıtaydın' vizantiya ha'm arablar menen baylanısı ornatıladı orta aziya xalıqlarının' onı qorshag'an u'lkeler menen sawda baylanısları b e sh iii ii mın' jıllıqqa barıp taqaladı sawda baylanıslarının' payda bolıwına orta aziya badaxshan ha'm xotan jerlerinde lazurit nefrit ha'm basqa da qımbat bahalı taslardın' qayta isleniwi qolaylı mu'mkinshilikler jaratıp berdi hindstan ha'm qıtaydan jipek gezlemeleri menen birge paxta gezlemeleri ullı jipek jolı boyınsha sırtqa shıg'arılg'an sogdıdan qıtayg'a gilemler alıp kelingen ullı jipek jolı boyınsha tek tovarlar g'ana emes al azıq awqat o'nimleri alıp shıg'ılg'an hindstannan tek paxta gezlemeleri emes sonın' menen birge paxta tuxımları da sırtqa shıg'arılg'an usıg'an baylanıslı buxara samarqandtan baslap tashkent fergana alabına shekem paxta egilgen bunda paxta tuxımları hindstan irannan alıp kelingenligi belgili jipek jolının' barlıq boyı boyınsha paxta egilgenligi anıq sonın' menen birge ullı jipek jolı boyınsha yaponiya ha'm qıtayda ju'da' ken' tarqalg'an o'nim gu'rish penen sawda isleri alıp barılg'an gu'rish samarqand buxara sonday aq hindstang'a shekemgi ellerge alıp barılg'an jipek jolının' o'mir su'riwi ha'r qıylı ellerdin' sawdagerleri arasında g'ana emes al ha'r bir eldin' sawda turmısına o'zgerisler kirgizdi jipek jolı boyınsha elatlı punktler u'lken qalalar payda boldı ha'm olar ka'rwan jolg'a xızmet etti ka'rwan jolı o'z da'wirinin' ulıwma adamzatlıq nızamlar menen jasadı sonın' menen birge o'zinin' nızamların ha'm da'stu'rlerin payda etti ka'rwanlarg'a xızmet etken ha'r qıylı sotsiallıq qatlam wa'killeri boldı ka'rwan jollarda diniy topardın' wa'killeri de boldı olar haqıyqıy ma'nisinde dindi tarqatıwg'a xızmet etti ka'rwan jipek jolının' boylarında buddizm dini ken' tarqalg'an termez dalvarzinto'be a'tiraplarında arxeologlar ta'repinen buddag'a bag'ıshlang'an xramlar ko'plep tabılmaqta ka'rwan jolı boyınsha buddizm qıtay qalalarına shekem barıp jetti onnan arman qaray yaponiya ha'm qubla shıg'ıs aziya indoqıtay ellerine tarqaldı jipek jolı boyınsha tek budda monaxları g'ana emes al musılman mollaları da'rwishler de gezip ju'rgen ha'm islamdı ken' aymaqqa tarqatqan islam dini orta aziya ha'm volga boylarınan qashg'arg'a shekem jetip bardı jipek jolı boyında jaylasqan ma'mleketler boylap tek dinlerdin' tarqalıwı bolıp g'ana qoymastan ma'deniy sonın' ishinde muzıka jazıwlar u'rp a'det da'stu'rler almasıwlar a'melge asırıldı jipek jolının' a'hmiyetinin' biri sonnan ibarat ol xalıqlardın' aralasıwına mu'mkinshilik jaratıp berdi jaqın ha'm uzaq shıg'ıs elleri orta ha'm oraylıq aziya aymag'ında jasag'an xalıqlardın' rasalardın' aralasıwı ma'deniy almasıwlar bolıp o'tti jipek jolı hesh kimdi sırtqa ılaqtırıp taslamastan ha'mmesin birlestirdi tuwısqan ha'm jaqın barlıq xalıqlardı o'zinin' qa'wenderligine aldı jipek jolı boyınsha qay jerge barmasın qıttaydan jer orta ten'izi ha'm hindstan bag'darında yamasa kerisinshe bag'darda ba'rqulla ha'reketler bolıp turdı qubla joldın' baqtriya bo'limi boyınsha ha'reketlerdın' izleri ataqlı afganstandag'ı telyato'be i ii a'sirler ha'm bagram iii a'sir qoyımshılıqlarınan tabıldı bul jerdegi tabılmalardan bezeniw zatları o'nermentshilik buyımları bronzadan islengen o'nimler aynalar ha'm basqalardan ellinistlik zatlar ayırılıp turadı jipek jolının' ta'g'dirine sol da'wirdegi siyasiy awhalda o'zinin' ta'sirin tiygizgen ma'mleketler arasındag'ı urıslar sawda jolının' bag'darın o'zgertip turg'an ma'selen qıtay tariyxshısı pey tszyuya joldın' arqa bo'limin bayan ete otırıp shıg'ıs tu'rkistan ha'm sogdı orayların qara ten'iz boyları ha'm vizantiya menen baylanıstırg'an a'yyemgi ka'rwan joldın' qayta tiklengenligin jazıp qaldırg'an bul jol boyınsha ha'rekettin' qayta tikleniwi ullı jipek jolı boyınsha siyasiy jag'daydın' o'zgeriwi menen baylanıslı boldı sasaniyler iranının' jipek sawda jolın jawıp taslawı aylanıp o'tetug'ın joldı talap etti na'tiyjede tu'rk sogdı elshileri ta'repinen bunday jol tabıldı ol tu'rk qag'anı jaylasqan sogdıdan sırda'rya arqalı aral ten'izin shetlep o'tip emba ha'm ural da'ryaların boylap volga ha'm alanlar arqalı ha'zirgi turkiyanın' aymag'ındag'ı trapezuntqa shekem barıp jetken izertlewshilerdin' pikirinshe sawda jollarının' boylarında b e sh iv iii a'sirlerde sawda qonısları payda bolg'an sogdılar bul qonıslarda shan'araqları menen jaylasqan bul shıg'ıs tu'rkistan jetisuw mongoliya rayonları koloniyalarda iri sawda isleri alıp barılg'an onın' gu'llengen da'wiri vi ix a'sirlerge tuwra keledi koloniyalar o'z betinshe ha'kimiyatqa a'skeriy toparlarına ha'm bekinislerine iye bolg'an shıg'ıs tu'rkistan ten'gelerinde buxaranın' eki o'rkeshli tu'yeleri atlarının' payda bolıwı tosınnan emes olar bul jerge qonıs basqan sogdılar ta'repinen kirgizilgen bolıwı mu'mkin bul fakt buxara sogdılarının' shıg'ıs penen tıg'ız sawda baylanıslarının' bolg'anlıg'ınan guwalıq beredi bul jerde erte waqıttın' b e sh iv iii a'sirler o'zinde batıs ten'geler bo'linip shıg'a baslag'an bul xalıqaralıq sawdag'a bag'dar alg'anlıg'ınan guwalıq beredi usıg'an baylanıslı orta aziyadag'ı eki da'ryanın' a'miwda'rya oks ha'm sırda'rya yaksart keme ju'ziw ushın qolaylı ekenligi haqqında antik avtorlardın' mag'lıwmatları u'lken qızıg'ıwshılıq tuwdırdı buxara sogdısı buxaradan arqada xorezmge sarmatlar qaraten'iz a'tiraplarına basqa batıs bag'darında margiana parfiyag'a qublada sogd baqtriyag'a o'tetug'ın jollardın' kesispesinde jaylasqan izertlewshiler oks boyınsha kaspiyge suw jolı bolg'an bolıwı mu'mkin dep esaplaydı bul jol antik da'wirden xiv a'sirge shekem o'mir su'rgen oks boyınsha bul arqa jol parfiyanı shetlep o'tip baqtriyadan okstın' joqarısına qaray sogd buxarası arqalı a'yyemgi xorezmge kavkazg'a qara ten'iz boyındag'ı ellerge barg'an bolıwı mu'mkin a'yyemgi ka'rwan jollar haqqındag'ı ilimiy izertlewlerdi joldın' tiykarg'ı bo'limi tu'rkistannan yag'nıy qazaqstan orta aziya ha'm shıg'ıs tu'rkistannan o'tkenligi ko'rsetiledi o'ytkeni bul jerlerdin' ta'biyg'ıy baylıqları ha'mmenin' dıqqatın o'zine tartqan sonın' menen birge bul joldı qayta rawajlandırıw ta'reptarları onı batıs penen shıg'ıstı baylanıstırıwdı ekonomikalıq jaqtan na'tiyjeli ekenligin ko'rsetpekte basqa so'z benen aytqanda qurg'aqlıqtan o'tetug'ın ullı jipek jolının' ten'iz jolına qarag'anda artıqmashlıg'ın ko'rsetpekte jipek jolının' a'hmiyetinin' to'menlewinin' tiykarg'ı sebebi xvi a'sirde evropadan qıtayg'a shekem bolg'an ten'iz jolının' ashılıwı ekenligi aytıp kelinbekte qıtaydan baslang'an bul jol kumul aqsuw arqalı qashg'ar farob shash samarqand buxara u'rgenish ha'm basqa ko'plegen qalalar arqalı o'tip birinshi na'wbette o'zlerinde islep shıg'arılg'an tovarlar menen ka'rwan ju'klerin ko'beytip batıs ma'mleketlerine shekem baratug'ın edi bul joldan o'tetug'ın sawdanın' a'hmiyetli bolg'anlıg'ı ushın onın' tınıshlıg'ı ha'm turaqlıg'ı ushın ma'mlekettin' hu'kimdarları ta'reptar bolg'anlıg'ı haqqında mag'lıwmatlar bar dereklerde ko'rsetiliwinshe a'mir temur da'wirinde qıtaydan baslap evropag'a shekem sozılg'an jolda sawda ka'rwanlarının' qa'wipsizligi ta'minlengenligi ushın bul jollarda sawda qatnasıqları rawajlanıp ekonomikalıq jaqtan jetilisiwine ju'da' ko'plegen ma'mleketlerdin' ma'deniyatının' gu'llep jasnawına sebep bolg'an edi qıtay tovarlarının' tu'rkistang'a alıp keliniwinin' qısqarıwına xiv a'sirde qıtayda ha'kimiyat basına shıqqan mın' diynastiyası xanlarının' mong'olıstan jerlerine basqınshılıq urısları zıyanın tiygizgen na'tiyjede qıtay menen tu'rkistan arasındag'ı sawda qısqarıp qıtay tovarlarının' batısqa barıwı azayadı tu'rkistannın' qıtay menen sawdasının' qısqarıwı belgili da'rejede tu'rkistan sawdasına ta'sirin tiygizdi biraq a'yyemgi ka'rwan jollarında sawda dawam etken tu'rkistannın' en' shetki u'lkesi bolg'an shıg'ıs tu'rkistanda da xvii a'sirlerde sawda qatnasıqları bolıp turg'an jılları bul ma'mleket qalalarına hindistannan ka'rwan menen kelgen portugaliyalı sayaxatshı benedekt goes yarkent qashqar aqsuw turfan qalaları u'lken sawda orayları ekenligin ha'r jaqtan kelgen sawdagerler menen tolı ekenligin jazadı xviii a'sirde manchjurlar basıp alg'ang'a shekem bul u'lkenin' ekonomikalıq awhalı haqqında grigoriy nikolaevich potanin rus arxiv materialları boyınsha to'mendegi mag'lıwmatlardı keltiredi qubla qalalarda jasawsha buxaralılar kishi buxaralılar yag'nıy qashg'arlılar o'zlerinin' erte bilimliligi menen maqtanadı shayırlardı u'yrenedi bag'shılıq toqımashılıq gezleme toqıw ha'm de sawdegershilik penen shug'ıllanadı olardın' ka'rwanları orta a'sirdegi genuya italiya respublikasınday aziyanın' en' iri jerlerine shekem barg'an buxaralı sawdagerlerdi astraxanda tobolda kyaxtada ha'm arxangelskta ushıratıw mu'mkin shıg'ıs tu'rkistan sawdagerleri xviii a'sirdin' birinshi yarımında tiykarınan o'z elinde islep shıg'arılg'an tovarlar menen sawda etken chin imperiyası jılı shıg'ıs tu'rkistandı tolıq basıp alg'annan keyin jung'ar ha'm yarkend xanlıqları joq etildi shıg'ıs tu'rkistan arqalı rossiya qıtay sawda qatnasıqları jılg'ı kelisimnen son' ra'smiy tu'ske kirgen bolsa da ba'rqulla chinlar ta'repinen tu'skinlikke tu'sip turg'an rossiya usı da'wirde qıtayda ju'z bergen ekonomikalıq ha'm siyasiy awır jag'daydan paydalanıp jılı beyjinde jılı guljada du'zilgen kelisimler arqalı sawda qatnasıqlarında a'dewir tabıslarg'a eristi bul da'wirde orta aziyalı sawdagerlerdin' abıroyı shıg'ıs tu'rkistannın' qublasında u'stinlikke iye edi lekin jılı shıg'ıs tu'rkistanda milliy azatlıq ha'reketinin' baslanıwı ha'm de batıs tu'rkistanda rossiyanın' basqınshılıq ju'rislerinin' baslanıwı menen qıtay orta aziya sawdasında sheshiwshi o'zgerisler ju'z berdi shıg'ıs tu'rkistanda milliy azatlıq gu'resleri na'tiyjesinde payda bolg'an jetiasar ma'mleketi jj o'z g'a'rezsizligin ja'riyalap birinshi ku'nlerden aq orta aziyadag'ı xanlıqqa elshiler jiberdi siyasiy ha'm ekonomikalıq qatnasıqlar ornatıwg'a eristi rossiya qazaqstan ha'm orta aziyanın' a'dewir jerlerin iyelep alg'annan keyin jılı shıg'ıs tu'rkistang'a sawda ka'rwanların jiberip jetiasar ma'mleketi menen ma'nisibetlerin ornatıwg'a kiristi bul ma'mleket ha'kimi yakubbek sawda baylanısların tiklewde rossiya ta'repinen qoyılg'an sha'rtlerge tolıq razılıq beriw esabına o'z ma'mleketinin' g'a'rezsizligin ta'n alıwdı talap etti rossiya bul talaptı qabıl etpegenligi ushın rus sawdagerlerinin' erkin ha'reket etiwine jol qoymadı shıg'ıs tu'rkistanda payda bolg'an ja'ne bir xanlıq iliy sultanlıg'ının' rossiya ta'repinen basıp alınıwı jetiasar ma'mleketinin' shıg'ıs tu'rkistannın' arqa menen bolatug'ın sawda baylanısın qıyınlastırdı onın' u'stine gulja g'a'llesinin' qıtay jazalawshı a'skerlerine satılıwı menen chinler jetiasar ma'mleketin joq etiw imkaniyatına iye boldı bul da'wirde rossiya qıtay sawdası tu'rkistan aymag'ında o'z ara sheklengen ko'lemde zat almasıw menen dawam etip turdı shıg'ıs tu'rkistannan o'tetug'ın rus qıtay mu'na'sibetlerinin' tikleniwi jipek jolında ja'ne janlanıw payda etti usı mu'na'sibet sebepli jergilikli zatlarg'a talap ku'sheye basladı na'tiyjede sawda jolında o'nermentshilik rawajlanıp kishi kishi fabrika ha'm ka'rxanalar qurılıp ishki bazardı rawajlandırıwg'a imkaniyat tuwıldı bay sawdagerler shiyki zat ha'm jergilikli o'nermentshik tovarların qıtay ha'm rossiyada sata basladı tilekke qarsı bul qayta tiklengen sawda baylanısları uzaqqa sozılmadı oktyabr awdarıspag'ınan son' burıng'ı ken'es ha'kimiyatında jeke menshiktin' joq etiliwi menen eski sawda jolının' a'hmiyeti tu'pten o'zgerdi jan'a payda bolg'an ken'es ha'kimiyatı batıs tu'rkistan aymag'ın o'zinin' shiyki zat bazasına aylandırıwg'a urındı ha'm bug'an eristi veksel bul ko'rsetilgen mu'ddet kelgennen keyin belgili aqsha mug'darın veksel iyesine veksel saqlawshıg'a to'lew haqqında veksel beriwshinin' minnetlemesin tastıyıqlaytug'ın bahalı qag'az vekseller qaznalıq ha'm kommertsiyalıq a'piwayı ha'm o'tkiziletug'ın bolıp bo'linedi a'piwayı veksel veksel saqlawshıg'a belgili mu'ddette ha'm belgili orında yamasa onın' buyrıg'ı boyınsha belgili aqsha mug'darın to'lew haqqında veksel beriwshinin' qarızlanıwshının' a'piwayı ha'm hesh qanday sha'rtlesilmegen minnetlemesinen ibarat jazba hu'jjet bolıp esaplanadı usınday vekselde en' basınan baslap eki adam veksel beriwshi onın' o'zi o'zine berilgen veksel boyınsha tikkeley ha'm so'zsiz to'lewge minnetlenedi ha'm birinshi satıp alıwshı veksel saqlawshı ol veksel boyınsha to'lem alıw huqıqına iye qatnasadı a'piwayı vekseldin' basqa aqsha qarız minnetlemelerinen parqı sonnan ibarat o'tkiziletug'ın veksel trassant bul belgili mu'ddette ha'm belgili orında yamasa alıwshının' buyrıg'ı boyınsha ogan belgili aqsha mug'darın to'lew haqqında veksel beriwshinin' to'lewshige so'zsiz buyrıg'ınn ibarat jazba hu'jjet o'tkiziletug'ın veksel qarız alg'an haqqında tilxat bolg'an a'piwayı vekselden tiykarg'ı parqı sonnan ibarat ol bir shaxstın' biyliginen ekinshi shaxstın' biyligine baylıqlardı jiberiw o'tkeriw ushın arnalg'an o'tkiziletug'ın veksel beriw trassirovkalaw ol boyınsha aktsept ha'm to'lem kepili minnetlemesin o'z moynın'a alıw degendi an'latadı kommertsiyalıq veksel degende anıq sawda kelisimi tu'siniledi kommertsiyalıq veksel finans sitemasında tovarlardı ha'm xızmetlerdi tutınıwshıg'a satıp alıwshıg'a jetkerip beriwshi satıwshı ta'repinen beriletug'ın kreditti bir ma'rtelik ra'smiylestiriw quralı sıpatında ken' paydalanıladı ha'r qanday qarız instrumentinde sıyaqlı bunda da zıyat ha'm kemis finans pozitsiyalarına iye subektler boladı vekselde eki en' a'hmiyetli wazıypa kredit xa'm esap kitap wazıypaları birlestirilgen bir ta'repten bul tovar kelisimi ta'replerinin' birinin' ekinshi ta'repke kredit beriw usılı al ekinshi ta'repten veksel aqsha surrogat bolıp tabıladı ol almasıw sıpatına bola aqshanın' ornın basatug'ın to'lem quralı bolıp xızmet etedi bunnan tısqarı oraylıq bankte kommertsiyalıq banklerdin' ja'rdeminde vekseller esabı aqsha aylanısı kanallarına naq aqshanın' tu'siw usıllarının' biri bolıp tabıladı veksel dawsız ha'm so'zsiz qarız minnetlemesi bolıp tabıladı bul sonı an'latadı ta'repler to'lewdi bir waqıyanın' bolıwına baylanıslı etip qoya almaydı veksel boyınsha to'lem onı shıgarıp qoyıw sebeplerine qaramastan a'melge asırılıwı tiyis qararda qarızdar qarızdan bas tartqan jag'dayda onı tez ha'm jıldam o'ndiriwi ta'rtibin belgileydi vekseldin' dawsızlıg'ı to'lemnen bas tartıwg'a yamasa qarızdı prolongirovat etiwge bolmaytug'ınlıg'ında ko'rsetedi veksel bul ıqtıyarlı to'lem minnetlemesi yag'nıy ol boyınsha qarızdarlıq vekseldin' payda bolıw sebeplerine aynalg'an ayqın tovar jetkerip beriwlerden kelip shıqqan tikkeley qarız minnetlemelerinen tolıq payda boladı veksel o'z qarızın ekinshi shaxsqa to'lew esabına birinshi iyesi ta'repinen o'tkeriwden tovar kelisimi menen baylanıs tolıq jog'aladı veksel boyınsha qarızdar og'an huqıqtı jan'adan satıp alg'an basqa shaxsqa qarız summasın to'lewge minnetli eger ha'tte ol birinshi baslang'ısh kelisimde bas tartqan bolsa da tolıq jetkerip bermew sapa normativlerine sa'ykesizlik basqa sort ha'm t b al bul jag'dayda vekseldin' birinshi iyesine o'tew haqqında qayta talap etiw huqıqı qarızdarda qaladı tovar jetkerip beriwshilerdin' sha'rtliligi vekseldin' a'hmiyetli sha'rti bir qatar ma'mleketlerde veksel boyınsha o'z minnetlemelerin qarızdarlardın' orınlanıwına baylanıslı payda bolg'an tartıslardı sheshiw ushın arnawlı veksel sudı bar veksel sudının' tiykarg'ı artıqmashlıgı sonnan ibarat onda tek vekselge tiyisli ma'seleler g'ana qarap shıg'ıladı vekseldin' qatnasıwında tovar kelisiminin' shartlerin orınlamaw yamasa azı kem orınlaw jag'dayları menen baylanıslı barlıq basqa ma'seleler bul jag'dayda puxaralıq nızamlar menen reglament etiledi vekseldin' rekvizitleri veksel jag'dayı menen qatan' belgilengen vekselde o'z imzasın qoyg'an barlıq shaxslar usı payıtqa o'z minnetlemelerine muwapıq juwap beredi keyinirek vekseldin' mazmunına kirigiziliwi mu'mkin bolgan o'zgerisler og'an o'z imzasın qoyg'an shaxslardın' minetlemelerinde hesh qanday sa'wlelenbeydi vekseldi shıgarıp qoyıw aylanıs etiw ta'rtibi ta'replerdin' huqıqları menen minnetleri arnawlı veksel rejesi menen ta'rtiplestiriledi xalıw aralıq sawda qatnasıqlarının' ha'm veksel aylanısının' ken'nen rawajlanıwına baylanıslı jılı iyunde jenevada vekseller haqqında xalıq aralıq konventsiyag'a qol qoyıldı ol milliy veksel nızamların muwapıqlastırdı veksel haqqında xalıq aralıq konventsiyag'a muwapıq formulyarda bekitilgen segiz minnetli rekvizit bar veksel usınday bolıp esaplanadı eger summa az degende eki ret bir ret sanlar menen ekinshi ret jazıw ha'm bas ha'rip penen ko'rsetilgen bolıwı tiyis eger summalar arasında tuwrı kelmewshilik bolsa onda jazıw menen jazılg'an summa tuwrı bolıp esaplanadı eger jazıw menen jazılg'an summalar arasında tuwrı kelmewshilik bolsa onda az summa tuwrı bolıp esaplanadı veksel valyutası sırt el valyutasında belgilengen bolıwı mu'mkin to'lemnin' eki valyutasına da ruxsat etiledi biraq olar arasında ha'm da'nekeri turıwı tiyis biraq yamasa da'nekeri turmawı tiyis veksel boyınsha protsent to'lep veksel valyutasına kiriwi mu'mkin al ayırımları ko'rsetilgen bolıwı da mu'mkin son'g'ı jag'dayda bul jazıw tap veksel valyutası ra'smiylestiriletug'ın qag'ıydalar boyınsha ra'smiylestiriledi bunnan tısqarı vekselde to'lem a'melge asırılıwı tiyis bolg'an shaxstın' ataması a'dette bank ko'rsetilgen bolıwı mu'mkin onı ko'rsetiwdin' ko'plegen usılları bar belgili ku'nge du'zilgennen sonshelli waqıtta usınılg'annan sonshelli waqıtta ko'binese vekselde ayqın kalendarlı sa'ne ko'rsetiledi maydın' basında iyunnin' ortasında oktyabrdin' aqırında tu'rinde sa'neni belgilewge boladı bul tiyislisinshe aydın' birinshi on besinshi ha'm son'g'ı ku'nin an'latadı berilgen ku'nnen esaplang'an mu'ddetli veksel bir aydan keyin altı aydan keyin ha'm t b jazıw formasına iye bul vekseldi shıg'arg'an sa'nenin' baslang'ısh punkti bolıp xızmet etetug'ının an'latadı to'lem mu'ddeti aydın' ko'rsetilgen ku'nnen keyingi ku'ni keledi eger sol ayda tiyisli ku'n bolmasa to'lem mu'ddeti sol aydın' son'g'ı ku'ni keledi eger to'lem mu'ddeti dem alıs ku'nine tuwrı kelse onda onnan keyingi jumıs ku'ni to'lem to'lenedi aydın' son'g'ı ku'ni basqasha boladı bul jag'dayda ga'p bunnan aldın'g'ı jumıs ku'ni haqqında baradı eger veksel talap etiw ku'ni mu'ddeti menen du'zilgen bolsa ha'm hesh qanday basqa mu'ddet ko'rsetilmese onda ol du'zilgen ku'nnen baslap jıl dawamında to'lewge talap etilgen bolıwı tiyis veksel iyeleri onı tapsırg'anda onı to'lew mu'ddetin qısqartıw ta'repine o'zgertiwi mu'mkin veksel shıg'arıwshı sonday aq sonday ku'ndi ko'rsetiwi mu'mkin onnan burın veksel to'lewge talap etiliwi mu'mkin emes vesti karakalpakstana gazetası jılı iyun ayının' sa'nesinen baslap izvestiya atamasında shıg'a baslaydı gazetanın' birinshi sanı to'rtku'lde kirov atındag'ı tipografiya jarıq ko'rdi gazeta shıqqan waqıtta a'miwda'rya atqarıw komitetinin' ha'm a'skeriy bolimshenin jawınger organı edi bul gazetanın' orıs tilinde shıg'ıwının' bir sebebi poligrafiyalıq bazalardın' qıyınshılıg'ı bolsa ja'ne bir sebebi xalıqtın' ko'pshilik bo'legi orıs mekteplerinde oqıg'anlıg'ı boldı izvestiya gazetası o'zinin' birinshi sanınan baslap aq sol da'wirdin' aldın'g'ı ideyaların u'git na'siyatladı janede ja'miyetlik qatnaslardı agitatsiyaladı usılar menen qatar xalıqtı ulıwma du'nyadag'ı ma'mlekettegi regiondag'ı waqıyalar menen xabardar etip bardı bul da'wir puqaralıq urıs bolg'anlıg'ı sebepli gazeta jan'a hu'kimettin' ornawına baylanıslı propagandalıq jumıs alıp bardı haqıyqatın aytıw kerek gazeta jaqın ku'nlerge shekem baspashılar ha'reketleri dep kelingen ha'reketlerdi o'zinin' ha'r bir sanında ja'riyaladı da'slepki ku'nlerden baslap mu'mkinshiligi bolg'anınsha ha'r bir sanın moskvag'a vtsikg'a bir nusqadan jiberip turg'an gazeta o'z tariyxında atamaların bir neshe ma'rtebe o'zgertken tun'g'ısh izvestiya atamasında gazeta eki jıl shıg'adı jılı sentyabrde a'miwda'rya oblastı atqarıw komiteti izvestiya gazetasın krasnıy amudarinets atamasına ozgertiw jo'ninde qarar qabıl etedi son' amudarinskaya jizn atamasına jılı aprel ayında o'zgerdi onı biz m nurmuxamedovtın' jıldın' aprelinen baslap qaraqalpaqstanda amudarinskaya jizn atlı gazeta shıg'ıp turdı degen qatarlarınan koriwimizge boladı amudarinskaya jizn atamasınan son' bir neshe jıllar trudyashiysya karakalpak bolıp shıg'ıp turadı jılı sentyabrden gazeta sovetskaya karakalpakiya atamasında o'zbekstan respublikası oz g'a'rezsizligin ja'riyalag'ang'a shekem kommunistlik partiyanın' jawınger quralı wazıypasın atqardı xalıqtın' sana sezimi oylawı baspa soz betinde jan'asha ko'z qarasta sa'wlelene basladı barlıq baspalar o'z mazmunı bag'darın tu'pkilikli o'zgerte basladı solay etip bul gazetada jılı sovetskaya karakalpakiya atamasın o'zgertiw boyınsha konkurs ja'riyalanadı gazeta oqıwshılarınan redaktsiyag'a ha'r qıylı usınıstag'ı atama kelip tu'sedi solardın' ishinen vesti karakalpakstana atamasın do'retiwshi ja'ma'a't maqul ko'rdi usı tiykarda qaraqalpaqstan respublikası joqarg'ı ken'esinin' jılı avgustte sovetskaya karakalpakiya gazetasının' atamasın vesti karakalpakstana etip ozgertiw jo'nindegi qararı shıg'adı usı qarar negizinde gazeta ataması vesti karakalpakstana bolıp jıldın' sentyabrinen shıg'a basladı ha'zirgi waqıtta ushırasıp atırg'an qıyınshılıqlarg'a qaramay respublikanın' orıs tilinde jarıq koretug'ın jalg'ız gazetası u'zliksiz shıg'ıp kelmekte jılı iyun ayında usı jılı marttag'ı qaraqalpaqstan respublikası joqarg'ı ken'esinin' qararı menen vesti karakalpakstana gazetasının' jıllıg'ı ken' tu'rde belgilenip o'tti son'g'ı jılları vesti karakalpakstana gazetası erkin qaraqalpaqstan gazetaları bir ja'ma'a't bolıp is alıp barıp atır degen menen eki basılım o'z aldına shıg'ıwın dawam ettirip atır bu'gingi ku'nde bul gazetalardın' bas redaktorı shayır jurnalist ken'esbay karimov bolıp esaplanadı william shakespeare aytılıwı william shekspir aprel aprel inglis jazıwshısı ol pesalar ha'm poeziya jazg'an ko'plegen adamlar onı ha'mme da'wirdin' en' ullı inglis jazıwshısı ha'm du'nyanın' ullı jazıwshılarının' biri esaplaydı ol tragediya komediya ha'm tariyxıy shıg'armalar jazg'an onın' poeziyası ha'm pesaları muxabbat qızg'anısh ashıw ha'm basqa da sezimlerge iye adamlar haqqında du'nya ju'zi boylap mektep oqıwshılar ol haqqında uyrenedi ol jumısların jıllar aralıg'ında do'retken shakespeare jılı aprel ayında angliyanın' stratford upon avon qalasında tuwılg'an john shakespeare ha'm mary ardennin' balası shakespeare jılı noyabrde o'zinen jas u'lken anne hathawayge uylenedi anne u'sh aylıq ha'mledar edi olardın' u'sh balası bolg'an susanna ha'm egizekler hamnet ha'm judith uylengennen keyin shakespeardin' atı jılg'a shekem shıqpaydı sebebi ol londonda jazıwshılıq penen shug'ıllanadı shakespeare lord chamberlain adamları dep atalatug'ın aktyorlıq toparda islegen topar sol waqıtları basqalar sıyaqlı og'an pul ajıratqan lord chamberlainnin' atı menen atalg'an bul topardın' ataqlı bolg'anı sonshelli jılı elizaveta i xanshayımının' o'liminen keyin jan'a patsha james i topardı qollap quwatlag'an topar atı patsha adamları atına o'zgertiledi londonda shakespearedin' a'wmeti ku'sheygen ol londondag'ı blackfriars degen jerden uy satıp alg'an ha'm u'lkenligi boyınsha stratfordtag'ı ekinshi orında bolg'an new placeti iyelegen shakespeare jumıs islewdi jılı toqtatqan ha'm jılı qaytıs bolg'an ol o'limine shekem anne menen jasag'an onın' qa'bir tasında a'wliyede jatqan jerindegi tasında bılay jazılg'an inglisshe good friend for jesus' sake forbear to dig the dust enclosed here blest be the man who spares these stones and cursed be he that moves my bones bul hesh kimnin' qa'bir tastı qozg'awı yamasa onın qa'birin ashıwg'a haqlı emesligin an'latadı egerde kimde kim onın' denesin qozg'awg'a ha'reket etse bul adamdı a'wmetsizlik ku'tedi geybir adamlardın' aytıwınsha shakespeare jazg'an basqa jumısları onın' qa'birinde biraq hesh kim bunı teksermegen a'wliye tasındag'ı so'zlerden qorqqan bolıwı mu'mkin tariyxshılar shakespeare ta'repinen jazılg'an hesh bir jumıs onın' menen birge jerlengenine isenbeydi shakespearedin' pesalarının' tolıq dizimi shakespearedin' o'liminen jıllardan keyin geybir ilimpazlar shakespeare dep atalg'an jumıslar haqıyqatında william shakespeare ta'repinen jazılmag'anlıg'ı haqqında ayta basladı bunday dep aytıwı ushın bir neshe sebepler bar edi ma'selen shakespearedi jazg'an adam basqa ma'mleketler a'sirese italiya haqqında ko'p mag'lıwmatqa iye bolg'an biraq bizlerge belgili bolg'anınday william shakespeare hesh qashan angliyadan basqa jaqqa shıqpag'an xalıq aralıq tennis federatsiası xtf ha'zirgi ku'ndegi nan aslam ellerdin' milliy federatsiyaların biriktiriwshi du'nya ju'zlik tennistin' baslı sho'lkemi xalıq aralıq tennis federatsiyasının' shtab jayı londonda jaylasqan xtf o'zinin' iskerlik ta'sirinin' ko'leminde ha'zirgi waqıtta tennislik kalendarı boyınsha to'rt iri chempionatlardı o'z ishine aladı u'lken shlem uimbldon turniri ha'm aqsh frantsiya avstraliyalardın' ashıq chempionatları federatsiya kubogi hayal qızlar arasında ha'mde ra'smiylestirilmegen du'nya ju'zlik komandalıq birinshilik devis kubogin olimpiadalıq tennis turnirların du'nya ju'zlik jaslar kubogi world youth cup by nec ha'm jaslardın' du'nya ju'zlik chempionatı ntt ntt world tennis event xtfnın' birden bir tiykarg'ı wazıypası tennis qag'ıydalarının' durıs orınlawın baqlap barıw jetilistiriw ha'm tayarlaw bolıp esaplanadı xalıq aralıq tennis federatsiası xtf qısqasha tariyxı sport du'nyasında en' eski xalıq aralıq birlesiwlerdin' biri bolıp esaplanadı amerikalı dyuen uilyams jılı birlesken du'nya ju'zlik tennis sho'lkemin qurıw haqqindı en' birinshi bolıp o'z pikirin bildirdi sol waqıtları frantsiyalıq tennis federatsiyasının' prezidenti anri vallet ha'm shveytsariyanın' tennis assotsiatsiyasının' hu'rmetli xatkeri sharl bardlar amerikalının' pikirin ju'da' qızg'ın qollap quwatladı sonın' menen qatar elden kelgen delegatlar ishinde aqshtan wa'kil bolmadı milliy federatsiyalarının' el wa'killeri avstralaziya jan'a zelandiya ha'm avstraliyalarının' birlesken federatsiyası avstriya belgiya rossiya shvetsiya shveytsariya frantsiya ha'm qubla afrikalılar taza sho'lkemnin' tiykarın salıwshı hu'jjetlerge qol qoyıstı sol waqıttan berli xtf sı tennisti rawajlandırıw ha'm en jaydırıw jolında du'nya ju'zinde en' iri ha'm ku'shli sportlıq sho'lkem bolıp qaladı xalıqaralıq da'ryalar eki yamasa bir neshe ma'mleketler aymag'ın kesip o'tetug'ın yaki ajıratıp turatug'ın da'ryalar a'dette xalıqaralıq da'ryag'a qarata qurg'aqlıq boyı ma'mleketi bazda ken'irek a'hmiyetke iye bolg'an xalıqaralıq ashıq suw ag'ımları so'z tirkeshi qollanıladı o'z ıqtıyarı menen usı da'ryanın' onın' aymag'ı ko'lemindegi bo'leginin' huqıqıy ta'rtibin belgileydi sonın' menen birge xalıqaralıq huqıqqa muwapıq ma'mleket o'z aymag'ının' ta'biyiy sharayatların eger bul basqa ma'mleket aymag'ı ta'biyiy sharayatlarına zıyan tiygizetug'ın bolsa o'zgertiwi mu'mkin emes sonın' ushın xalıqaralıq da'rya bo'leginin' onın' aymag'ınan ag'ıp o'tiwshi suwınan paydalanıwshı qurg'aqlıq boyı ma'mleketi basqa usı da'rya suwınan paydalanıwshı ma'mleketke zıyan tiygiziwi yaki da'ryanın' og'an tiyisli bo'leginen tiyisli tu'rde paydalanıwınan tosqınlıq jasawı mu'mkin emes basqasha aytqan da usı jag'dayda qurg'aqlıq boyı ma'mleketlerinin' huqıq ha'm minnetleri o'z ara baylanıslı ha'm bul o'z na'wbetinde xalıqaralıq da'ryalar suwınan paydalanıwdı xalıqaralıq huqıqıy ta'rtipke salıw za'ru'rligin tuwdıradı biraq bul tarawda ulıwma xalıqaralıq huqıq da'rejesinde ha'tte u'lgili kelisimdi de islep shıg'ıwdın' imkaniyatı joq sebebi birinshiden ko'plegen ataw ha'm arxipelag ma'mleketler aymag'ında xalıqaralıq da'ryalar ulıwma joq ekinshiden ha'r bir usınday da'ryanın' esapqa alınıwı lazım bolg'an jag'daylar usı waqıtqa shekem ha'r qıylı olardı sanalı ulıwmalastırıwdın' ilajı joq xalıqaralıq da'ryalardan paydalanıwdı xalıqaralıq huqıqıy ta'rtiplestiriw qurg'aqlıq boyı ma'mleketleri ta'repinen du'ziletug'ın sha'rtnama tiykarında a'melge asırıladı usınday sha'rtnamalarda eger qurg'aqlıq boyı ma'mleketleri ta'repinen maqsetke muwapıq dep tabılsa qurg'aqlıq boyında jaylasqan ma'mleketlerdin' de nızamlı ma'pleri esapqa alınıwı mu'mkin xalıqaralıq da'rya tu'sinigi onı qurawshı suwlarg'a bola negizgi anıqlıq kirgiziwin talap etedi da'rya joqarısı ha'm to'meninde jaylasqan ma'mleketler ma'pleri de bir birinen biraz parıqlanadı atap o'tilgen ha'm basqa ko'plegen usıllar na'tiyjesinde xalıqaralıq da'ryalardan paydalanıwdı huqıqıy retlestiriwge erisiw ko'p is ha'reketti talap etiwshi ma'pli ma'mleketler arasında bir qatar dawlardı keltirip shıg'arıwshı ha'reket esaplanadı aymaqlıq daw ma'mleket aymag'ının' anaw yamasa mınaw bo'legin yuridikalıq tiyisliligin belgilewshi xalıqaralıq huqıq normalarının' yaki ha'reketine qarata ta'replerdin' tu'rli ko'zqaraslarınan kelip shıg'adı bul jag'dayda sonı tastıyıqlaw lazım aymaqlıq dawdı ta'n alıw ele yuridikalıq tiyisliligi tuwel belgilenbegen ma'lim aymaqtın' bolg'anlıg'ın ta'n alıw menen barabar barlıq kelispewshilikler aymaqlıq dawdı keltirip shıg'armaydı ma'mleket shegaraları demorkatsiyasın a'melge asırıw barısında orınlarda shegara sızıqların belgilew waqtında tez tez kelispewshilikler ju'zege keledi biraq olar shegaralar demorkatsiyası ushın du'zilgen qospa komissiya ta'repinen sheshiledi aymaqlıq dawlar qalg'an barlıq xalıqaralıq dawlar kibi dawlardı tınısh jol menen sheshiw printsipi tiykarında iske asırılıwı lazım xalıqaralıq huqıq ma'mleketler aralıq yaki ken'irek ma'nide xalıqaralıq qatnasıqlarg'a ta'n bolg'an waqıya ha'm protsesslerdin' huqıqıy qa'siyetlerin qarastıratın ilimi xalıqaralıq huqıqıy normalarda milliy ma'mleketlerdin' o'z ara qatnasıqlarındag'ı quramalı protsesslar o'z sheshimin tabadı olardın' tiykarında qa'liplesip atırg'an xalıqaralıq subektiv niyetin emes al ja'miyetlik rawajlanıwının' obektiv faktorlarına say keletug'ın huqıqıy sana xalıqaralıq huqıqta o'z sa'wlesin tabadı ha'zirgi xalıqaralıq qatnasıqlarg'a ta'sir jasawshı ko'plegen faktorlar ishinde xalıqaralıq huqıq u'stinligi haqqındag'ı qag'ıyda xxi a'sirdegi tsivilizatsiya ha'm huqıqıy sana da'rejesine ko'birek say keledi xalıqaralıq huqıq iliminde xalıqaralıq huqıq tu'sinigine ha'r qıylı ta'riyipler berilgen solardan bir qatarın to'mende ko'rsetilgen birinshi ta'riyp xalıqaralıq huqıqtı ma'mleketlerdin' niyetin muwapıqlastırıw tiykarında du'zilgen ha'm rawajlanatug'ın ma'mleketlerdin' tınısh tatıw jasawı xalıqlardın' ten' huqıqlıg'ı ha'm o'z ta'g'dirin o'zi belgilewin ta'miyinlew maqsetinde xalıqaralıq qatnasıqlardı retlestiriwshi yuridikalıq normalar sisteması sıpatında ta'riyplew mu'mkin ekinshi ta'riyp xalıqaralıq huqıq bul ma'mleketler ha'm usı huqıq sistemasının' basqa subektları arasındag'ı qatnasıqlardı retlestiriwshi yuridikalıq normalar sisteması u'shinshi ta'riyp xalıqaralıq huqıq ja'miyetlik rawajlanıw nızamlıqlarının' ta'siri menen baylanıslı ra'wishte xalıqaralıq qatnasıqlardı retlestiriwshi ha'm ma'mleketler niyetinin' salıstırmalı sa'ykesligin bildiriwshi sha'rtnamalar a'det normaları ha'm printsiplar sisteması to'rtinshi ta'riyp xalıqaralıq huqıq bul xalıqaralıq ma'mleketler aralıq ha'm basqa tu'rdegi qatnasıqlardı retlestiriwshi normalar jıyındısı ha'm sisteması besinshi ta'riyp xalıqaralıq huqıq bul huqıqtın' biyg'a'rez tarawı bolıp o'zinde bir pu'tin ha'm tutas printsiplar ha'm normalar sistemasın yag'nıy en' da'slep ma'mleketler arasındag'ı xalıqaralıq qatnasıqlar tarawın retlestiriwshi yuridikalıq ma'jbu'riy bolg'an a'dep ikramlıq qag'ıydalardı bildiredi altınshı ta'riyp xalıqaralıq huqıq ju'da' ken' ha'm tu'rli tarawlardı o'z ishine alıwshı ayrıqsha huqıqlar sisteması sonın' menen birge tek normalar jıyındısı bolıp qalmastan olardın' sisteması da xalıqaralıq huqıqqa berilgen joqarıdag'ı ha'm basqa ko'plep ta'riyplerdin' avtorları imkanı bolg'anınsha ko'birek xalıqaralıq huqıqqa ta'n bolg'an waqıyalardı qamtıp alıwg'a ha'reket etken ha'zirgi xalıqaralıq huqıq ekinshi jer ju'zlik urıstan keyin birlesken milletler sho'lkeminin' ustavı qabıl etilgennen son' ju'zege kelip rawajlang'an sol sebepli ha'zirgi xalıqaralıq huqıq tu'sinigi xalıqaralıq qatnasıqlarının' ulıwma moyınlang'an priniplerı menen normaları rawajlanıwının' jan'a basqıshın sa'wlelendirgen halda xalıqaralıq huqıq ha'reketinin' xronologiyalıq ko'lemin belgileydi qashqınlar quwdalanıw aqıbetinde a'skeriy ha'reketler yaki basqa ayrıqsha jag'daylar na'tiyjesinde turaqlı jasap turqan ma'mleketin taslap ketken shaxslar qashqınlar mashqalası bir qatar xalıqaralıq sha'rtnamalar menen retlestiriledi bmsh ko'leminde qashqınlar mashqalasın sheshiwge ja'rdem beriw ushın qashqınlar isi boyınsha bas komissariat basqarması qbkb du'zilgen jıl iyulda ko'p ta'repleme qashqınlar da'rejesi haqqında konventsiya qabıl etilgen konventsiya ha'm qbkb ustavı qashqın tu'sinigine dini puqaralıg'ı belgili toparg'a kiriwi yaki siyasiy ko'zqarası aqıbetinde quwdalawg'a tolıq tiykarlı qa'wip astındag'ı da'slep puqarası bolg'an ma'mleketten tısqarıda jasawshı ha'm usı ma'mleket hu'kimeti qorg'awınan paydalana almaytug'ın yamasa bunday qorg'awdan paydalanıwdı qa'lemeytug'ın shaxslardı kirgizedi olar ko'bnese de facto puqaralıg'ı joq shaxs dep ataladı sebebi olardın' siyasiy da'rejesi puqaralıg'ı joq shaxslardın' siyasiy da'rejesinen hesh na'rse menen o'zgeshelenbeydi siyasiy qashqınlar kategoriyasına tiyisli bolıw siyasiy baspana alıwg'a dawagerlik etiwge tiykar sıpatında qaralıwı mu'mkin biraq usı ma'selenin' aqırg'ı na'tiyjesi qashqınlar turg'an ma'mlekettin' nızamshılıg'ı ha'm siyasatına baylanıslı qashqınlar mashqalasın tu'rli faktorlar ta'siri qashqınlardın' sotsiallıq ha'm milliy quramı olardı o'z jurtın taslap ketiwge ma'jbu'rlegen sebepler ha'm basqalar astında birden bir ta'rtip penen sheshiwge bolmaydı bmshnın' ayırım organlarında xalıqtın' g'alaba ketiwi yaki keliwi haqqındag'ı ma'seleni insan huqıqların ayaq astı etiw menen baylanıstırıp bir neshe ma'rtebe ko'terip shıg'ılg'an g'alaba ketiw keliw tu'sinigi qashqınlar mashqalasın ha'm halıqtın' ekonomikalıq migratsiya mashqalasın sezilerli da'rejede birlestiredi xalıqaralıq sha'rtnamalar haqqında jılg'ı vena konventsiyası qag'ıydalarına muwapıq xalıqaralıq sha'rtnama ma'mleketler ha'm xalıqaralıq huqıqtın' basqa subektleri arasında bir eki yamasa bir biri menen baylanıslı bir neshe hu'jjetlerde iske asırılg'anına ja'ne onın' anıq atına qaramastan jazba tu'rde du'ziletug'ın xalıqaralıq huqıq penen retlestiriwshi pitim esaplanadı xalıqaralıq sho'lkemnin' sha'rtnamalar du'ziw huqıqıy mu'mkinshiligi usı sho'lkem qag'ıydaları menen retlestiriledi eger ma'mleketlerdin' xalıqaralıq sha'rtnamalar du'ziwge bolg'an huqıq uqıbı sheklenbegen ha'm olar ha'r qanday ma'sele boyınsha sha'rtnamalar du'ziw huqıqına iye bolsa xalıqaralıq sho'lkemlerdin' sha'rtnama du'ziw huqıqı uqıbı olardın' tiykarg'ı hu'jjetleri menen belgilenedi xalıqaralıq sha'rtnama awızeki du'zilgen basqa pitimlerden yag'nıy djentelmenlik pitimler ma'lim teksten ibarat biraq xalıqaralıq sha'rtnamanın' basqa atributların atap aytqanda og'an yuridikalıq ku'sh beriwshi ku'shke kiriw sharayatların ha'm ha'reket mu'ddetin belgilewshi qag'ıydalardı o'zinde sa'wlelengen awızeki pitim den o'zgeshe bolg'an ma'mleketler arasında du'zilgen jazba pitimler xojamet axmetov jan'a da'wir qaraqalpaq a'debiyatının baslawshısı ol jılı qon'ırat rayonının' sorko'l degen jerde jarlı diyxan semyasında tuwılg'an jıldan qon'ırattag'ı qalalıq mektepke qatnap oqıydı jıldan qon'ırattag'ı internatqa kirip sonda ta'rbiyalanadı jılı to'rtku'ldegi awılxojalıq texnikumına o'tip oqıydı son' o'z qa'lewi menen pedtexnikumg'a o'tedi jılı pedtexnikumdı pitkerip taxtako'pir rayonlıq komsomol komiteti son' kegeyli rayonlıq komsomol komitetinin' sekretarı bolıp isleydi shayırdın' da'slepki qosıqları jıllardan texnikumnın' diywalı gazetalarında erkin qaraqalpaqstan gazetası qızıl mug'allim jurnallarında ja'riyalana basladı onın' jalınlı shaqırıq agitatsiyalıq mazmundag'ı qosıqları miynetkesh adamlar sanasın jan'a zaman talabına say tayarlawda ayrıqsha a'hmiyetke iye boldı shayır jol bermen' degen qosıg'ında bılay deydi qallash qulag'ın'a salar bir na'rse elde bar jemxorlar ha'm de aq sa'lle bulardın' ba'rinin' dedigi birge ken'es saylawında bug'an jol bermen' qallash batraq senin' ken'es saylawın' jas u'lkenge kimdi qoysan' qa'lewin' sag'an dushpan baylar tabı zor jawın' ken'es saylawında bug'an jol bermen' bul qosıqta jalınlı shaqırıq mazmunı o'zine ta'n intonatsiya ha'm ırg'aqtı payda etedi ku'shli ideyanın' ta'sirli bolıp shıqqanı qosıqtın' formasının' ko'rkemliliginde yag'nıy mazmun menen formanın' birliginde bunın'day gu'res ruhı onın' jamayım sha'rtles xabarshılar o'sher boldı bul minnetin' jaslar wazıypası degen qosıqlarında da orın alg'an ayawsız satira jalınlı shaqırıq jawıngerlik ruh x axmetov poeziyasının' tiykarg'ı o'zgesheliklerinen esaplanadı shayır qaraqalpaqlardın' burıng'ı ha'm revolyutsiyadan keyingi turmısın su'wretlep birqansha qosıqlar jazdı kolxozshılar keledi batraklar qosıqlarında usı temanı alg'a qoyadı x axmetovtın' do'retiwshiliginde u'lken orın tutatug'ın temalardın' biri miynet teması bul tema kolxoz qurılısı paxta egis h t b ko'riniste sa'wlelengen menin' su'ygen miynetim qosıg'ı miynetke bolg'an su'yiwshilikti jırlaydı miynetkeshpen miynet ushın tuwg'anman miynet ushın beldi bekkem buwg'anman ag'am anam tuwısqanım miynetkesh shın dedigim men de sonnı quwg'anman shayır miynetti bilimnin' de o'nerdin' de tiykarı dep tu'sinedi ha'm bunı qosıq qatarlarında sheber sa'wlelendiredi qosıq qatarlarının' ishindegi seslik qaytalawlar qosıqqa sulıwlıq berip tur qozg'al erte egisin'e tayarlan qosıg'ı shayırdın' ku'ndelikli aktual temaga arnalgan operativ shıg'armalarının' biri bul qatar qozg'al erte egisine tayarlan shıg'armanın' atı ha'm ha'r strofanın' ba'nti bolıp kelip qosıqtın' tiykarg'ı ideyasın juwmaqlastırıp berip tur shayır qosıqta jan'a miynetti jırladı adamlardı miynet etiwge shaqıradı durıs bo'lin' degen qosıg'ında shayır adamlarg'a miynetine jarasa haqı beriw yag'nıy kim islemese tislemeydi degen ideyanı sa'wlelendiredi qosıqtın' mazmunlı qısqa qatarları tez intonatsiyası shaqırıq ruhı tasıyıqlawshı sıpatı tiykarg'ı ideyanı bildiriwde a'hmiyetke iye jamayım degen qosıgında bilim ag'artıw islerin so'z etedi kel qurdaslar qosıg'ı da shayırdın' ag'artıw temasına arnalg'an jaqsı qosıqlarının' biri shayır qaraqalpaq xalqının' ma'deniy turmısındag'ı jan'alıqlardı qollap quwatlawshı agitatsiyalıq propagandalawshılıq mazmundag'ı qosıqlar do'retti latınlas shıqsın onın' ta'ripi qosıqlarında arab alfavitinin' ornına alıng'an latın alfavitin propagandalaw mazmunına qurılg'an bu'gin qosıg'ı sol da'wir poeziyasının' a'hmiyetli temalarının' biri hayal qızlar ten'ligi temasına arnalg'an a'miwda'rya degen qosıg'ında a'miwda'ryanın' xalıq xojalıg'ındag'ı a'hmiyetin bayan etedi xabarshılar qosıg'ı x axmetovtın' siyasiy lirikasının' o'tkir shıg'armalarının' biri qosıqta xabarshılardın' ja'miyetlik turmısta tutqan ornı ko'rkem sa'wlelendirilgen shayır do'retiwshiliginde bilim menen jansın sham qosıg'ı ayrıqsha orın iyeleydi bul qosıqta jaslardı oqıwg'a shaqırıw ideyası alg'a qoyılg'an bilim tamaq bilim nan bilimsizdin' isi qam u'yren o'ner bilimdi bilim menen jansın sham x axmetov gu'resshen' jalınlı shayır onın' barlıq do'retiwshiliginin' bastan aqırına shekem gu'res ideyası su'wretlengen siyasiy lirika shayırdın' tiykargı janrı boldı publitsistikalıq agitatsiyalıq shaqırıq qosıqlardın' tastıyıqlawshı xarakteri jedelli ritm oratorlıq intonatsiya qısqa qatarı onın' shıgarmalarının baslı belgisi boldı yosif stalin orıssha tolıq tuwılg'anda dzhugashvili gruzinshe ioseb jughashvili dekabr mart kommunist diktator ioseb jugashvilidin' qabıl etken atı ol vladimir leninnen keyingi sovet hu'kimetinin' ekinshi siyasiy basshısı bolg'an ol totalitar basshı bolg'an ha'm tariyxta ju'da' belgili ol millionlap adamlardın' o'ltiriliwine sebepshi bolg'an ol kommunizmnin' basqasha tu'ri stalinizmdi baslag'an stalin ekinshi du'nya ju'zlik urıstan aldın gitler menen birge islesken ha'm jılı olar ekewi polshanı basıp alıw ha'm o'zleri arasında ekige bo'lisiw haqqında pitim du'zgen usılay etip ekinshi du'nya ju'zlik urıs baslang'an keyinirek jılı gitler stalinge qarsı shıg'adı ha'm sssrdı basıp alıw ushın hu'jim jasag'an bunnan keyin sssr germaniyanı qıyratıw ushın antigitlerlik koalitsiya menen islese basladı aqırı germaniya jen'iledi biraq urıs dawamında sssr basqa ma'mleketlerge salıstırg'anda adam sanı boyınsha en' ko'p jog'altıwg'a ushırag'an edi ekinshi du'nya ju'zlik urıs juwmaqlang'anda sovet armiyası ko'plegen evropa ma'mleketlerin polsha chexoslovakiya vengriya ha'm germaniyanın' bir bo'limin iyelep bul ma'mleketlerde kommunizm qura basladı stalin o'limine shekem sovet hu'kimetin basqarıwdı dawam ettirdi stalin ma'mlekettin' waqıt ha'm energiaysın qural jaraqqa ko'likke ha'm qurallı ku'shke qaratıp militarizatsiyanı baslag'an bug'an erisiwde stalinnin' en' a'hmiyetli usılı bul amerikadan yadro quralı jasırın mag'lıwmatların urlap o'zlerinin' bombasın islep shıg'ıwı boldı usı sebepli salqın urıs baslanadı ha'm ol jılı sssrdın' ıdırawına shekem dawam etedi stalin jılı insulttan qaytıs boldı onnan keyin sovet hu'kimetin nikita xrushev dawam ettirdi yusip has ha'jib xi a'sirde jasag'an shıg'ıs ellerinin' ko'pshiligine belgili bolg'an ko'rnekli shayır ha'm alımlardın' biri ol jasap turg'an zaman tu'rkiy xalıqlar birlespesinin' en' rawajlang'an zamanı qaraxakiyler ma'mleketinin' ilim ha'm pa'n jag'ınan o'sip joqarg'ı basqıshqa ko'terilgen da'wiri edi sonın' ushında bul a'jayıp shayır tu'rkiy tilindegi jazba poeziyanın' baslawshıların'ın' biri boldı yusup has ha'jib balasag'uni qutadg'u biliktı hijri esabı menen jılı jan'a jıl esabı boyınsha jılları jazıp pitkergen bul haqqında avtordın' o'zi de on segiz ayda jazıp pitkerdim degen pikirdi aytqan bunnan tısqarı onın' jasta eliwge kelip qaldı bir waqıtları qara g'arg'a edik endi aqıl da a'bden tolısıp shash ta ag'arın'qırap aq quwg'a aylanıp baratırmız degen so'zlerine qarag'anda bul da'standı ol eliw jaslar shamasında jazıwg'a kirisken usınday mag'lıwmatlarg'a tiykarlanıp qutadg'u biliktin' jılları jazılıp pitkerilgenligin esapqa alg'anda onın' avtorı bolg'an yusup balasag'unidin' jılları tuwılg'anlıg'ın tastıyıqlawg'a boladı yusip has ha'jibtin' qutadg'u bilik baxıtqa baslawshı bilim shıg'armasının' ha'zirge shekem tek u'sh nusqası g'ana tabılg'an bunın' en' birinshisi ve sh nusqası bul kitap jılı gerat qalasında ko'shirilgen bolıp son'ınan belgisiz sebepler menen stambulg'a alıp ketiledi bul kitap sol jerde diplomatiyalıq xızmette ju'rgen belgili avstriya alımı iosif fon xammer purgishtal qolına tu'sedi de onı satıp alıp venadag'ı korollik kitapxanag'a sıylıqqa beredi solay etip bul kitap qutadg'u biliktin' vena nusqası dep ataldı ekinshisi kair nusqası bolıp bul qoljazba negizinen arab ha'ribi menen ko'shirilgen jılı nemis alımı b morits ta'repinen tabılg'an usı nusqa tiykarında ko'shirilgen belgili rus alımı v v radlov qoljazbası sssr ilimler akademyasının' shıg'ıstanıw institutının' peterburg bo'liminde saqlanadı u'shinshisi namangan nusqası jılı a z valitova ta'repinen o'zbekstaniın' namangan qalasınan tabılg'an bul kitap jılı belgili o'zbek alımı qayum karimov ta'repinen transkriptsiyalanıp baspadan shıqtı da'standa avtor negizinen to'rt tu'rli ma'seleni ortag'a qoyadı eldi basqarıw ushın usı to'rt talap og'ada za'ru'r bolıp esaplanadı birinshiden eldi basqarıw ushın patsha a'dil bolmag'ı lazım bul bag'dar da'standa ku'ntuwdı patsha obrazı arqalı berilgen ekinshiden el xalıq abadan jasawı ushın ma'mlekettin' g'a'ziynesi mol bolıwı ha'm bul baylıqtı o'z ornında jumsawshı bilimli adamlar kerek patshalıqtın' g'a'ziynesi esap sanaq arqalı alıp barılsa g'ana el baxıtlı da'wletli boladı bul ha'diyseler patshanın' wa'ziyri aytoldı obrazı arqalı beriledi u'shinshiden ma'mleket aqıl ha'm parasat arqalı basqarılıwı kerek bul ma'sele wa'zirdin' aqıllı ulı ug'dulmish obrazı arqalı sheshiledi to'rtinshisi ha'r qanday adamnın qa'na'a't insaplı bolıwı kerekligi wa'zirdin' tuwısqanı da'rwish odg'urmish obrazı arqalı berilgen da'stan sol da'wirdin' en' ko'lemli shıg'armalarının' biri bolıp altı mın' bes ju'z jigirma ba'yitten ibarat shıg'armanın' baslı qaharman'ı ku'ntuwdı isimli patsha ol o'zinin' a'dilligi menen pu'tkil du'nyag'a ma'lim bolıp ko'p g'ana adamlar onı ko'riwdi ha'm pikirlesiwdi a'rman etken biraq has hajib aytqanday bir adamn ın' danalıg'ı a'dalatlıg'ı hesh na'rse bolmas eken onın' ideyaların iske asırıw ushın ja'rdemshi danıshpanlar kerek aytoldı tap usınday keyiptegi adamlardan biri bolıp ku'ntuwdını izleydi ha'm tabadı ku'ntuwdı onı ko'p ma'rtebe sınap ko'rgenen keyin o'zine wa'zir etip tayınlaydı aytoldı elge ushıp kelgen bir baxıt qusı sıyaqlı xalıqtın' bereketi birden tasıp kete beredi shıg'armanın' basınan aqırına shekem avtor o'z pozitsiyasında anıq turadı ol bul kitaptı tek na'siyat ushın g'ana jazbag'an yag'nıy bul du'nyanı tanıwdın' o'zi negizinen bilim iyelew bilimsiz adamnın' nadanlıg'ı ko'p sonın' ushında du'nya go'zzallıg'ı bilimnen baslanadı bilim adamlardın' ko'zin ashadı jaqsı ha'm jamanlardın' parqın tu'siniwge ja'rdemlesedi jamanlıq jolı menen tabılg'an baylıq adamlardın' abıroyın tu'siredi degen pikirdi aytadı avtor bul haqqında gu'mis tez sawılar ha'm pa'nt beredi danalıq so'z gu'mis alıp keledi o'mirge miyrasdur danalar so'zi so'z benen ashılar aqıldın' ko'zi sonlıqtan sezimdi tarqatıp elge miyras etkim keldi keyingilerge ko'p adamlar bilmesede o'zimdi qaldırmaqshı boldım so'ytip so'zimdi na'siyatlar jaqpas nadanlar ushın men jazdım haqıyqıy adamlar ushın' bul so'zlerdi bilimlige arnadım bilimsizdin' tilin bile almadım yusip has ha'jib bul kitaptın' jazılıwı haqqında ayta kelip meni qartayg'an halımda g'ana bul du'nyanın' ta'shwishlerin jaqsı sezdim jaqsılar menen bir qatarda bul du'nyada jaman adamlar da a'dewir ko'p eken eger bular bir shımshım bolsada danalıqtan sabaq alsa bunday bolmas edi degen oy qıyalıma keldi solay etip bul shıg'armanı jazıwg'a kiristim sonshama ha'diyselerdi sezip ju'rgen bolsamda bul ku'nge shekem bir qatar jazbag'anım ushın o'zimdi keyidim dep aytadı qullası yusip has ha'jibtin' qutadg'u biliktı og'ada erte da'wirlerde jazılıp qalıwına da'stan danıshpanlıq haqqındag'ı en' a'jayıp shıg'arma bolıp esaplanadı ibrayım yusupov túp atı ibrayim yusupovich yusupov may iyul qaraqalpaq shayırı awdarmashı hám dramaturg pedagog ózbekstan hám qaraqalpaqstan xalıq shayırı ózbekstan qaharmanı ol qayda islese de shólkemlestiriwshilik qábiletleri bilim hám tájiriybesi menen balshıq jerde xalıqtıń abıraysı hám húrmetine iye boldı qaysın kuliyev elshi gamzatov chingiz aytpatov hám ibrayim yusupov qatnasıwında qrimda sssr shayırları hám jazıwchilarining ushırasıwlarınan biri ibrayim yusupov turkiy tilli xalıqlar poeziyasınıń nawayi hám maqtumquli menen birge payǵambari ibrayim yusupov háykeli tashkent degi jazıwshılar qıyabanında ornatılǵan yusupovning birinshi dóretpeleri jılda baspadan shıǵarılǵan olkáraınan eski tutovnikda kuz g'arri tuttag'i guz baxıt lyrics baxıt lyrics shıǵıstan sayaxatchiga knnshygys kóz jas o'shysina seven pass jeti asirim sahra ármanlari dalamanrmanlar ásir dawamında zaman sıyaqlı qıssaları hám qıssaları kompleksi jazıldı poeziya tamıris hám basqa dástanlar yosh qaraqalpaq muzıkalı drama teatri ushın qırıq qiz qırıq qiz aktrisaning táǵdiri aktrisalar balası joker umirbek mmirbek laqa pesalari jazılǵan yusupov sonıń menen birge orıs hám basqa ádebiyatlardıń eski dóretpelerin qaraqalpaq tiline awdarma etken a s pushkin m yu lermontov t g shevchenko abay g tukay shekspir hám basqalar ibrohim yusupovning uqıpı ózbekstan ǵárezsizligi jıllarında úlken kúsh menen kórinetuǵın boldı ramil islamov óziniń jıllıǵı munasábeti menen sonday dedi qosıq hám dástanlarında publitsistik maqalalarında ol óz xalqiniń erkin ómirin mámlekette júz berip atırǵan túpkilikli ózgerislerdi maqtanısh menen kuyladi i yusupovning opatı munasábeti menen mámleket prezidenti i karimov ta'ziya bildiriw etdi nókis qalasındaǵı shorsha baba áwliyeine kómiw etilgen áke yusup oxun sayekeev jıllar ómiriniń shamalıq jılları ana xonbibi hojamurat qızı jıllar ómiriniń shamalıq jılları turmıs jorası bibizada jumanazarova balalar infuzoriyalar tipine nan aslam tu'r kiredi olar ten'izde dushshı suwlarda ızg'ar topıraqta jasawg'a iykemlesiw menen birge geyparaları omırtqasız ha'm omırtqalı organizmlerde de parazitlik etedi infuzoriyalardın' denesinde ko'p sandag'ı tu'rlishe jaylasqan kirpiksheler ornalasadı bul a'piwayılar ushın denede sapa jag'ınan ha'r tu'rli bolg'an kishkene generativ yadronın yamasa mikronukleustin' ha'm u'lken vegetativ yadronın yamasa makronukleustin bolıwı ta'n infuzoriyalardın' ko'pshiliginde kirpiksheler o'mir boyına saqlanadı da olar kirpikliler tsiliata ciliata klassına birigedi geypara infuzoriyalarda kirpikler tirishilik tsiklinin' belgili bir da'wirinde payda bolıp son' joq boladı bunday infuzoriyalar sorıwshı infuzoriyalar suktoriya suctoria klassına toplanadı solay etip infuzoriyalar tipi kirpikli infuzoriyalar ciliata ha'm sorıwshı infuzoriyalar suctoria bolıp eki klasska bo'linedi iskender zulqarnayın iyul b e sh iyun b e sh makedoniya patshası bolg'an ol pella qalasında tuwılg'an ha'm ol patsha filip ii nin' balası bolg'an ko'p uqıplardı balalıg'ında afinada uyrengen ol o'zinin' a'skeriy uqıplılıg'ı menen belgili ol persiya atalg'an u'lken imperiyanı basqarıwdı qa'ledi ol tariyxta gannibal barka yuliy sezar shın'g'ıs xan subedey napoleon i ha'm basqalar menen bir qatarda en' ullı a'skeriy basshılar diziminde orın alg'an ol o'mirinin' aqırına shekem evropalılarg'a belgili bolg'an orta shıg'ıs jerinin' ko'pshilik bo'limin basıp alg'an edi bul o'z ishine persia mısır ha'm kishi aziyanı alg'an ol vavilonda b e sh jılı belgisiz sebepler menen du'nyadan ko'z jumg'an itimallıqlar teoriyası tosınnanlı qubılıslardag'ı ha'diyselerdegi nızamlıqlardı izertlewshi matematikalıq ilim bolıp tabıladı tosınnanlı ha'diyse waqıya degende ju'zege asıwı ha'm aspawı mu'mkin bolg'an ha'r qanday waqıyanı tu'sinemiz ha'r qıylı fizikalıq ha'm texnikalıq ma'selelerdi ilimiy jaqtan izertlegende tosınnanlı qubılıslar dep atalıwshı ayrıqsha tu'rdegi qubılıslar menen ushırasıwg'a tuwra keledi tosınnanlı qubılıs bir sınawdı ta'jiriybeni eksperimentti bir neshe ma'rte ta'kirarlag'anda ha'r ret ha'r qıylı o'tetug'ın qubılıs bolıp tabıladı mısallar itimallıqlar teoriyası basqa matematikalıq ilimler sıyaqlı praktikanın' talabınan kelip shıqqan ha'm rawajlanbaqta massalıq tosınnanlı qubılıslarg'a baylanıslı ma'selelerdi sistemalı tu'rde izertlep baslaw ha'm sa'ykes matematikalıq apparattın' payda bolıwı xvii a'sirge tiyisli ataqlı fizik galiley xvii a'sirdin' basında fizikalıq o'lshewlerdegi qa'teliklerdi tosınnanlı qubılıs dep qarap ha'm olardın' itimallıqların bahalap onı ilimiy jaqtan izertlewge ha'reket etken itimallıqlar teoriyasının' ha'zirgi so'z mag'anasında payda bolıwı xvii a'sirdin' ortalarına tiyisli bolıp paskal ferma ha'm gyuygenslerdin' qumar oyınlar teoriyası tarawındag'ı izertlewlerge baylanıslı son'g'ı jılları texnikalıq mashqalalardı sheshiwge baylanıslı itimallıqlar teoriyasının' taza tarawları pa'n sıpatında o'z aldına payda bolıp atır ma'selen massalıq xızmet ko'rsetiw teoriyası informatsiyalar teoriyası tosınnanlı protsessler teoriyası h t b izbasar fazılov xalıqqa belgili shayır sıpatında xx a'sirdin' jıllarında tanıldı ol qaraqalpaq a'debiyatına qara qoy qosıg'ı menen kirip keldi qosıq shayırdın' o'z basındag'ı turmıstan alıng'an anıq bir waqıyanı sa'wlelendirgen ko'rkem shıg'arma bolıp qaldı i fazılov jılları to'rtku'l awıl xojalıq texnikumın pitkerip jas leninshi qızıl qaraqalpaqstan gazetalarında isleydi onın' birinshi qosıqlar toplamı jılı jen'is jolında degen at penen to'rtku'lde basılıp shıqtı ekinshi qosıqlar toplamı jılı qosıqlar degen atamada moskvada basılıp shıqtı i fazılovtın' shıg'armaları xalıq arasına ken'nen taradı o'z qosıqları menen xalıq massasın jan'a turmıstı tu'siniwge shaqırdı bul na'rse sol da'wir talabınan kelip shıqqan unamlı qubılıs edi ol ko'rkem shıg'armalar do'retiw menen birge qaraqalpaq a'debiyatı ma'selerin so'z etiwge arnalg'an a'debiy sın maqalalar da jazdı jeke adamg'a sıyınıwshılıq degen at penen tariyxta o'shpes iz qaldırg'an jıllardag'ı repressiyalıq ha'reketler g'alaba quwdalawlar i fazılov o'miri ha'm do'retiwshiligine de o'z sayasın saldı jılı ol milletshiler sıpatında qaralanadı sonnan qaytıp ol a'debiyatqa eliwinshi jıllardın' ekinshi yarımında aralastı a'miwdarya jurnalının' poeziya bo'limin basqardı jurnalistlik jumısın shayırlıq penen baylanıstırıp alıp bardı jılı qosıqlar degen at penen u'shinshi qosıqlar toplamın jarıqqa shıg'aradı i fazılovtın' a'debiyat maydanındag'ı tabısı onın jıllardag'ı do'retpelerinin' salmag'ı menen belgilenedi onın' sa'nem qarındas qosıg'ı qaraqalpaq poeziyasında hayal qızlardın' ten'ligin jırlawg'a arnalg'an en' jaqsı shıg'armalardın' biri boldı bunda qaraqalpaq qızlarının' eki o'miri qatar qoyılıp salıstırılıp su'wretlenedi inim qızım qosıqlarında jaslardı ilim bilim iyelewge shaqırıw ideyası sa'wlelendiriledi qaraqalpaq jaslarının' el qorg'awg'a shın ju'rekten tayarlıq sezimlerin bildiriwshi tayarman qosıg'ı da dıqqatqa ılayıq kolxoz qurılısı teması i fazılov do'retiwshiligi tematikasında oraylıq orınlardın' birin iyeledi diyxan atızda kolxoz o'sedi awıl egiske ha'zirlen shıg'armaları sol da'wirdin' talabınan kelip shıqqan halda kolxoz o'mirin sa'wlelendiriwge arnalg'an shayırdın' kolxoz ba'ha'ri atlı poeması awıl turmısının' tutas bir ko'rinisin sa'wlelendiriwi menen o'zgeshelenedi ekonomika sotsialliq ilimnin tovarlardin ham xizmetlerdin ondirisin bolistiriliwin ham tutiniliwin izertleytugin tarawi ekonomika termini grek tilinde oikos uy ham nomos nizam yamasa dastur degen sozlerden alinip uy xojaligi tartipleri degendi anlatadi zamanagoy ekonomikanin kopshilik bolegin qamtiytugin aniqlama lionel robbins tarepinen jilgi essesinde berilgen ekonomika adam hareketin paydalaniw jollari ham jetispeytugin basqa paydalaniliw mumkinshiligi bolgan resurslar qatnasi sipatinda izertlewshi ilim jetispewshilik deficit bar bolgan resurslar barliq talap ham mutajliklerdi qanaatlandiriwga jeterli emesligin bildiredi eger jetispewshilik ham bar bolgan resurslardin basqa paydalaniwi bolmasa ekonomikaliq mashqala da bolmaydi solay etip ekonomikanin pani resurslar ham qalewler tasir etiwshi tanlawlardi sheshim qabil etiw uyreniwdi oz ishine qamtiydi ekonomika tarawlari bir neshe turlerge boliniwi mumkin sonin ishinde ekonomikanin' paydali ta'replerinin' biri ekonomikalardin' u'lken ja'miyette ekonomikaliq sistemalar sipatinda qalay islewin ha'm ekonomikaliq qatnasiwshilardin' agentlerdin' arasinda qanday qatnaslar barlig'in tu'sindiredi ekonomikaliq analizdin' metodlari tez pa't penen jinayat bilim shan'araq xojaliq den sawliq huqiq siyasat din ja'miyetlik institutlar ha'm uris siyaqli sotsiyalliq kontekstte sheshim qabillawshi adamlardi offitsial adamlardi qamtiydi qamtiytu'gin tarawlarda qollanilmaqta o'ndiris ha'm bo'listiriw haqqinda talqilawlar uzaq tariyxqa iye bolsa da ekonomika ilimi zamanago'y manisinde bo'lek pa'n sipatinda da'stu'rge muwapiq adam smittin' xaliqlar baylig'i jili basilip shiqqannan payda boldi onda smit ekonomika ilimi pa'nin minaday ku'ndelikli ha'm aniq ma'nislerde sipatlaydi smit pa'ndi 'siyasiy ekonomika' dep atadi lekin bul termin uluwma paydalaniwda jildan keyin aste aqirin 'ekonomika' termini menen o'zgertildi ekonomikalardin' ha'r qiyli tu'rlerinin' arasinda uliwma mashqalar to'mendegiler bul mashqalalarg'a jantasiwg'a analaitikaliq qural bolip o'ndiris mu'mkinshiligi shegi o'ms en' a'piwayi tu'rinde ekonomika tek g'ana eki o'nim islep shig'ariwi mu'mkin sonda o'ms bul eki tovardin' ha'r qiyli mug'darlarin ko'rsetiwshi tablitsa yamasa sizilma to'mendegidey texnologiya ha'm bar bolg'an o'ndiriwshi resurslar jer qarji ha'm keleshektegi isshi ku'shi berilgen dep esaplanadi ha'm bul mu'mkin bolg'an ja'mi o'nimdi shekleydi sizilmada food awqatliq zatlar computers kompyuterler outside the ppf impossible points o'msten tisqarida mu'mkin bolmag'an noqatlar inside the ppf productively inefficient points o'mstin' ishinde effektiv bolmag'an noqatlar a noqati misal ushin eger o'ndiris effektiv alip barilsa fa awqatliq zatlari ha'm ca kompyuterleri islep shig'ariliwi mu'mkinligin ko'rsetedi sonday aq fb awqatliq zatlari ha'm cb kompyuterleri islep shig'ariliwi mu'mkin b noqati bul iymek siziqtag'i ha'r bir noqat ekonomika ushin maksimal potentsial ja'mi o'nimdi ko'rsetedi bul basqa tovardin' mu'mkin bolg'an o'nim mug'dari berilgen jag'dayda bir tovardin' maksimal islep shig'ariliwin bildiredi jetispewshilik bul sizilmada adamlardin' qa'lewi biraq ja'mi alg'anda o'msnen tisqarida tutina almawi arqali ko'rsetilgen eger bir tovardin' o'ndirisi iymek siziq boylap o'sse basqa tovardin' o'ndirisi kemeyedi keri baylanis bunday boliw sebebi bir tovardin' o'ndirisin ko'beytiw basqa tovardin' o'ndirisinen oni kemeytken halda resurslardi jalp etiwdi talap etedi iymek siziqtin' qa'legen noqattag'i iymekligi bul eki tovar arasindag'i bir birine almastiriwdi beredi ser isaac newton yanvar' mart angliyalı fizik matematik astronom ta'biyiy filosof alximik teolog ha'm adamzat tariyxinda en' a'hmiyetli insanlardin' biri onın' jılı basılıp shiqqan philosophi naturalis principia mathematica tabiyiy filosofiyanın' matematikalıq printsipleri kitabı ilim tariyxında en' a'hmiyetli kitap esaplanadı bul kitabında newton dunya ju'zlik tartılısıw gravitatsiya ha'm qozg'alıstın' u'sh nizamın sipatlap berdi bul jumisı menen ol zamanag'oy injener isinin' tiykarı ha'm kelesi u'sh a'sir dawamında fizikalıq du'nyag'a ilimiy ko'z qarastı belgilep bergen klassik mexanikanın' tiykarın saldı newton jerdegi ob'ektlerdin' ha'm aspan denelerinin' ha'reketleri birdey ta'biyiy nızamlarg'a boysınatug'ınlıg'ın o'zinin' gravitatsiya teoriyası menen keplerdin' planetar qozg'alıs nizamları sa'ykesligin da'lillewi menen ko'rsetip berdi bul arqali ol geliotsentrizm haqqındag'i aqırg'ı isenbewshiliklerdi joq etti ha'm ilimiy revolyutsuyanı tezletti dawamı nikola tesla serb kirill a'lipbesinde iyul' yanvar' oylap tabiwshi ha'm mexanika ha'm elektr tarawi injeneri avstriya imperiyasi xorvatiya krajinasi smiljanda tuwilg'an ol avstriya imperiyasinin' puxarasi bolg'an etnik serb edi ha'm keyinirek amerika puxarasi boldi tesla tez tez zamanogo'y dunyanin' en' a'hmiyetli ilimpazi ha'm oylap tabiwshisi jerdin' betine jaqtiliq keltirgen adam dep qaraladi ol a'sir aqiri a'sirdin' basindag'i elektr ha'm magnetizm tarawlarina qosqan a'hmiyetli u'lesleri menen belgili teslanin' patentleri ha'm teoriyaliq isleri o'zgermeli ag'im elektr toki ac sistemalari sonin' ishinde ekinshi sanaat revolyutsiyasin alip kelgen polifaza tok tarqatiw sistemalari ha'm ac motordin' tiykarin saldi ser isaac newton yanvar' mart angliyalı fizik matematik astronom ta'biyiy filosof alximik teolog ha'm adamzat tariyxinda en' a'hmiyetli insanlardin' biri onın' jılı basılıp shiqqan philosophi naturalis principia mathematica tabiyiy filosofiyanın' matematikalıq printsipleri kitabı ilim tariyxında en' a'hmiyetli kitap esaplanadı bul kitabında newton dunya ju'zlik tartılısıw gravitatsiya ha'm qozg'alıstın' u'sh nizamın sipatlap berdi bul jumisı menen ol zamanag'oy injener isinin' tiykarı ha'm kelesi u'sh a'sir dawamında fizikalıq du'nyag'a ilimiy ko'z qarastı belgilep bergen klassik mexanikanın' tiykarın saldı newton jerdegi ob'ektlerdin' ha'm aspan denelerinin' ha'reketleri birdey ta'biyiy nızamlarg'a boysınatug'ınlıg'ın o'zinin' gravitatsiya teoriyası menen keplerdin' planetar qozg'alıs nizamları sa'ykesligin da'lillewi menen ko'rsetip berdi bul arqali ol geliotsentrizm haqqındag'i aqırg'ı isenbewshiliklerdi joq etti ha'm ilimiy revolyutsuyanı tezletti durante degli alighieri may iyun' c sentyabr' dante alighieri ati menen belgili florentsiyaliq orta a'sirlerdin' shayiri onin' tiykarg'i jumisi divina comeddia basinda commedia ha'm keyinirek boccaccio ta'repinen divina dep atalip divina commedia tez tez italyan tilindegi en' ulli a'debiy shig'armasi ha'm du'nya a'debiyatinin' ga'wharlarinin' biri esaplanadi italyanshada ol ulli shayir il sommo poeta ati menen belgili dante petrarch ha'm boccaccio sonday aq u'sh fontan yamasa u'sh taj atlari menen belgili dante sonday aq italyan tilinin' atasi dep ha'm ataladi onin' birinshi o'mir bayani giovanni boccaccio ta'repinen trattatello in laude di dante kitabinda jazildi onin' qa'biri basinda dantenin' dostisi bernardo canacciog'a tiyisli florentsiyag'a bag'ishlang'an minaday qatarlar bar aktsiz kesemen degen ma'nini an'latadı bul salıq geypara konkret tovar turlerin ondiriwshi ham tutınıwshılardan alınadı mısalı sigareta spirtli ishimlikler benzin ham t b sotsiallıq qamsızlandırıwga qarjı barlıq firma tarepinen is haqı belgili bir payız korinisinde ajıratıladı bul qarjı byudjet basqa tusirimlerinen «ajıratılıp» ketpeydi al pensiya balalarga beriletugın napaqalar kesellik byulleten ham dekret otpusklerine jumsalatugın arnawlı fondtı duzedi endi salıqlardan tolenetugın qarjılardın nelerge jumsalatugının koremiz mamleket byudjeti qarejetleri jumsalıwına qarap ondiristin rawajlanıwı ushın ketetugın sarplamalar atap aytqanda invistitsiya sarplamaları soyiallıq madeniy sarplamalar yagnıy mamleketke qaraslı sotsial madeniy xızmet tarmaqların sonın ishinde den sawlıqtı saqlaw sotsiallıq tamiyinlew bilimlendiriw ham madeniyattı pul qarjıları menen tamiyinlep turıw sarplamaları mamleketti basqarıw qarejetleri yamasa har qıylı kategoriyadagı mamleket makemeleri qarejetleri huqıq qorgaw ham askeriy karejetlerge jumsaladı mamleket ozinin byudjet siyasatın eki usıldan paydalanıp duzedi salıqqa tartıwdı basqarıw egerde mamleket ekonomikası inflyatsiyadan zıyan korip atırgan bolsa onda bul jagdayda mamleket pul massasın kemeytiwge hareket etedi bunın ushın ol salıqlardı kobeytedi firma ham xalıqtın aylanısqa shıgaratugın pulları kemeyedi kerisinshe mamleket salıq tolew quwatın arttırıw ushın yagnıy ondiris ham tutınıwdın tomenlewin saplastırıw ushın salıq stavkaların kemeytiwi mumkin bul iske juwap retinde firmalar tovar ondiriwge kobirek qarjı qoyadı xalının tutınıw aktivligi artadı ekonomikada janlanıw payda boladı byudjet tusirimlerinin qarejetlerinin ornın toltıra almawı aqıbetinde byudjet kemshiligi juzege keledi eger kemshilik kolemi jaratılgan milliy onim qunının ne ten bolıp bunnan artıp ketpeytugın bolsa bul ekonomika ushın adettegi hal esaplanadı tusirim ham qarejetlerdi muwapıqlastırıw arqalı kemislik saplastırıladı tusirim kobeytiledi yamasa qarejetler kemeytiledi mamleket kemshiliktin ornın toltırıw ushın bahalı qagazlar obligatsiyalar shıgaradı ham olardı firma bank ham xalıqqa satadı usı bahalı qagazlar jardeminde olardın iyeleri mamleketten uzliksiz rawishte payız korinisinde tusirim alıp turadı meteoritler tiykarınan tastan temir tas temirden ham bazı bir muzdan ibarat boladı tariyx adamlar bir neshe ret aspan denelerinin jer «qıdırıp kelgen» «wakili» nin muzdan ibarat bolganlıgın korgen jerdin betine tusip atırgan meteorittin aspanda qaldırgan izi bolid bazda aspannın tasları bir qansha ulken bolıp jer atmosfera qatlamınan otip baratırganda janıp ulgermeydi ham bolid turinde jerdin betine tusedi olar meteoritler degen at penen ataladı birinshi bolıp aspannan tastın tusiwinin mumkin ekenligin peterburg ilimler akademiyasının xabarshı agzası xladniy ozinin jılı basılıp shıqqan «pallas tarepinen tabılgan temir boleginin kelip shıgıwı ham ol menen baylanıslı tabiyat qubılısları haqqında» shıgarmasında ilimiy jaqtan tiykarladı e f xladniy krasnoyarsk ulkesine tusken temir meteoritti uzaq waqıt uyrenip onın aspannan tuskenligine tolıq isenim payda etti ham joqarıda tilge alıngan ilimiy shıgarmanı jazıw menen meteoritika birinshi bolıp tiykar saldı meteoritlerdin basqa da atları bar bolıp aerolitler siderolitler uranoliti meteorilitler betiller baituloi aspnlıq hawa atmosferalıq yaki meteorlıq taslar dep te ataydı aspan taslarının jerge tusiwi juda ayyemnen beri baqlangan bolıp bul taslar quday jerlilerge inamı dep qarar ham muqaddes dep esaplanatugın edi aspanda har qıylı ulkenlikke iye bolgan har qıylı taslar mın mınlap tabılatugın bolıp olar da planeta sıyaqlı quyash atirapında aylanadı olardın ishinde har qıylı orbita menen birge orbitaları jalgız bolganları da koplep ushıraydı mısalı ıdıragan kometa «quyrıqlı juldız» orbitasında mınlap har qıylı ulkenliklerdegi aspan deneleri de ushıraydı orbitası boyınsha qozgalatugın bunday mayda deneler jerge jaqınnan otip baratırıp onın kushli tasirine beriledi ham oz «jolların» planetamız tarepke qaray burıwga majbur boladı meteoritler jer atmosferasına sekundına onlagan kilometr tezlik iye halda kirse de hawanın ulken qarsılıq olardın tezden «hawirden tusiredi» esaplawlardın korsetiwinshe jerge urılıw payıtında olardın ortasha tezlik sekund metr quraydı stanyakovish tezligi sekundına kilometrge shekem bolgan taslardın jerge urılıwı partlanıw menen tamam bolatugınlıgın jaqtan tiykarladı partlawga meteorit urılıw payıtında krater hawiz payda etip onın bolekleri bir neshe kilometrge shekem atılıp ketedi tezligi sekundına kilometrden artıq bolgan aspan tasının jerge urılıwınan ajıralıp shıqqan energiya mugdarı sonday massalı partlawshı zatlardan partlaw payıtında ajıralgan energiyadan bir neshe ese artıq boladı bunday ulken tezlik penen urılıwshı meteorit energiyasının bir bolimi onı tolıq puwlandırıp jiberiwge sarıp etilse qalgan bolimi krater payda qılıw ham topıraq qızdırıwga ketedi bunday ulken tezlikke erisiwshi meteorittin massa juda ulken shama menen tonna bolıwı esaplawlardan malim sonın ushın da massası tonnadan artıq aspan «miyman»ların jerde tabıwga bolmaydı olar «avtograf» sıpatında jerde ulken kraterler gana qaldıradı meteorit jerge urılganda onın tezligine baylanıslı har qıylı ulkenliktegi ura oyıqtı payda etedi uranın terenligi urılıw ornının jumsaqlıgına da baylanıslı esaplawlardın korsetiwinshe planetamızga jılına den artıq bunday taslar kelip tusedi biraq jer betinin shama menen payız suw menen qaplanganlıgın itibarga alsaq bul taslardın ge jaqını ten'iz ham okean tuplerinen orın alıp izsiz jogalatugınlıgı malim boladı qalgan qurgaqlıqqa tusetugın tastın barshesi de adamlar jasaytugın orınlarga tuse bermeydi planetamızda tabılgan iri meteoritler ishindegi en irisi tuslik batıs afrika «okpelew qadem»in qılgan bolıp bul temir meteorittin boy ham uzınlıq shama menen metr eni bolsa metrden artıq bul gigant temir «miyman»nın awırlıgı tonna alım gordon anıqlawı boyınsha meteorit jer atmosferasına kirmesten aldın tonna shıgatugın bolgan ullı karl zamanındagı qol jazbalardın birinde bolsa aspannan ulkenligi sal kem uydey keletugın muz boleginin tuskenligi haqqında jazıladı jılı sibir taygasına «miyman» bolgan basqa bir aspan denesinin neden ibarat bolganlıgın anıqlaw alımlar arasında on jıllap sozılgan talıqlawlarga sebep bolıp hazirge shekem oz sırın saqlamaqta meteorit payda qılgan iri kraterlerdin biri arizona shtatında aqsh tabılgan bolıp onın diametr metrge terenligi bolsa metrge jetedi aspan «miyman»larının biri jılı germaniya tusken tas meteorit bolıp ol tusken orınga jaqın jaylasqan shirkew ornatılgan ham qaytadan «aspanga ushıp ketpesligi» ushın temir shınjırlar menen baylap qoyılgan bul shirkew de qudayga tabınıwshılar ushın muqaddes orınga aylangan iri meteorit payda qılgan kraterlerden jane biri texas shtatında tabıldı onın diametri metr bolıp terenligi metrdi quraydı krater ham onın atirapındagı maydanda shama menen bir yarım mın temir meteorit bolekleri tabılgan sibir «miymanı» podkamennaya tunguska da'rya on jagasında jaylasqan vanovare awılınan juz kilometrge jakın arqa batısqa ertelep quyash biraz koterilgende kelip tusken jer silkiniw salıp planetamızga «qadem qoygan» bul aspan denesi keyinirek tungus meteoriti meteoriti atı menen ilimde ken tanıldı shixuaxua meksika tabılgan morita dep atalatugın tuwrı konus tarizli meteorittin awırlıgı tonna bolıp hazir mexiko saqlanadı argentina kampo del selo «juldızlı maydan» maydanında tabılgan aspan «wakili» nin awırlıgı tonnanı amerikanın tabiyat tariyxı muzey saqlanıp turgan jılı oregona togaylarınan tabılgan villamette temir meteoritinin awırlıgı tonnanı quraydı sinszyan qıtay oblastının armanti qalashası qasına tusken meteorittin awırlıgı tonna tanganika tusken mbozi atlı basqa bir meteorittin boyı metr shamasında bolıp eni ham qalınlıgı santimetr awırlıgı bolsa tonna meksikanın sinapoa shtatına tusken aspan tası da basqalarınan qalıspaydı onın boyı metrdi eni shama menen metrdi qalınlıgı bolsa metr santimetrdi qurap awırlıgı tonna shıgadı shıgıs grenlandiya tusken meteorit jerge urılganda boleklenip ketti putkil insaniyat tariyxında meteorlardın danası gana adamlar jasaytugın orınlarga tuskenligi anıq esapqa alıngan sonnan tortewinde adamlar jenil jaraqatlangan ham kontuziya algan nasa aqshtın aeronavtika ham alemdi izertlew boyınsha milliy basqarması bolıp aqshtın federallıq hukimetine qaraslı agentlik esaplanadı nasa ham tagı da koplegen teleskoplar ham interferometrler tarepinen alıngan barshe suwret ham videomateriyallardın hesh qanday avtorlıq huquqı qorgalmagan ham jamiyetlik ules esabında tarqatıladı ham erkin nusqalawga boladı nasa kosmoslıq jarıs payıtları sovetlik awqamı tarepinen shıgarılgan jerdin birinshi jasalma joldası payda bolgannan keyin jılı iyul kuni payda bolgan nasa dunyadagı kosmoslıq agenlikler arasında en iri byudjetke iye bolgan agentlik bolıp esaplanadı nasa jıldan jılga deyingi aralıqta kosmoslıq programmalarga shama menen mlrd doll aqsha jumsadı inflatsiya esabınan hazirgi waqı tta nasanın basshısı maykl griffin planeta grek tilinen shoq juldız aspan denesi joqarı massalı ham termoyadrolıq reaktsiya juz bermeytugın orbita boylap qozgalatugın juldızlar aspan denelerinin qaysılarına planeta dep qaraw haqqında astronomlar arasında soraw elege deyin sheshilmey kiyatır xxvi xalıq aralıq astronomiyalıq awqam mac assambleyinde planetalar juldız emes deneler atirapında aylanıwshı sferaga jaqın formaga belgili bir massaga iye ham basqa denelerden kore boslıqqa iye orbitaga jaqın jaylasqan deneler dep tastıyqlangan bunday erkin boslıq planetalardın rawajlana baslagan waqtında juz beredi assambleyde pluton karlikli planeta planeta bolıp esaplanbaydı dep anıq aytıldı bizlerge belgili bolgan planetalrdın massaları ham olshemleri tawiraq kishi juldızlarda quyash sistemasındagı tek gana bir planeta yupiter ayırım xarakteristikaları boyınsha karlik juldızga jaqınlasıp kiyatır ayyemgi zamanlarda jaqtı noqat korinisnde korinisindegi juldıga uqsap ketetugın bes aspan jaqtılawshı tawılıptı biraq hareketsiz juldızlardan parqı har kuni ay atirapında aylagan merkuriy sholpan mars yupiter saturn leykin aytıw kerek juldızlarga salıstırganda quyash penen ay da ozinin ornın ozgertedi sonın ushında jeti planetanın quramına kiredi xvi asirge shekem barshe planetalar jer atirapında aylanadı dep esplanıp kelingen nicolaus copernicus aytılıwı nikolay kopernik oz miynetlerinde tek gana ay jer atirapında aylanadı basqa planetalar quyash atirapında aylanadı dep jazgan usı gapi menen ol quyash penen aydı bul planetalar sanınan ajırattı jana dawirde jane de ush planeta ashılgan quyash sistemasındagı planetalar eki toparga bolinedi jer toparı planetaları ham gigant planetalar jer toparına kiriwshi planetalar xarakterli ulken ortasha tıgızlıqqa iye merkuriydi basqa planetalarga qaraganda tıgızlıgı ulken dep oylasqa boladı planetlardın shama menen quraytugın tıgızlı temir yadroga iye sholpan massa ham tıgızlıgı tarepinen jerge uqsas yadro orayında jerge salıstırganda bay temirge iye al onın qabıgındagı silikatlar tıgızlıgı jergedegige salıstırganda sal kobirek jerdin ortasha tıgızlıgı har kub santimetrde grammga ten bolıp massası shama menen kilogramm onda tek suyıq haldagı suwdın kolemi million mın trillion kub metr bolıp ulıwmalıq maydanı mın milliard kvadrat metrge ten basqasha aytqanda ol jerdin tolıq betinin protsentin quraydı qurgaqlıqtın ortasha biyikligi teniz betinen metr al dunya okeanının ortasha terenligi metrge shekem baradı marstın betinin topıragı ulgisinin analizi onın quramında temir qa shekem kremniy qa shekem alyuminiy qa shekem kaltsiy qa shekem magniy qa shekem altı gukirt qa shekem ham az mugdarda fosfor rubidiy ham strontsiylardın bar ekenligin korsetti gigant planetalarda juda kishi ortasha tıgızlıqqa ham ozgeshe atmosferalıq quramga iye bul olar quyashtagı quraytugın zatlarga uqsas zatlardan quraytugınlıgın ham tiykarınan vodorod ham geliy arximed grekshe b e sh b e sh ullı grek fizik alımı matematik mexanik ha'm injener ol sitsiliya atawının' shıg'ıs jag'asındag'ı birinshi grek koloniyalarının biri sirakuzadan geometriyada ko'plegen jan'alıqlar ashqan bir neshe a'meliy oylap tabıwları menen mexanika ha'm gidrostatika tiykarların salg'an arximed haqqında bizge polibiy tit libiy tsitseron plutarx vitruviy ha'm basqalar ta'repinen mag'lıwmatlar qaldırılg'an bul alımlardın' ha'mmesi so'z etilgen waqıyalardan keyin jasap o'tkenligi ushın bul mag'lıwmatlardın haqqanıylıg'ı haqqında bir na'rse dew qıyın arximed sirakuzada tuwılg'an arximedtin' a'kesi matematik ha'm astronom fidiy bolg'an plutarxtın' tastıyıqlawı boyınsha ol sirakuzanın' patshası gieron menen jaqın ag'ayin bolg'an arximedtin' jaslıg'ınan matematika mexanika ha'm astronomiyag'a qızıg'ıwshılıg'ına sebepshi a'kesi bolg'an bilim alıw ushın arximed sol waqıttın' egipttegi ilim ha'm ma'deniyat orayı bolg'an aleksandriyag'a baradı plutarxtın' aytıwı boyınsha arximed matematikag'a qattı qızıqqan ha'tteki awqatlanıwdıda umıtqan arximedtin' miynetleri sol da'wir matematikasının' ha'mme tarawlarına tiyisli bolg'an geometriya arifmetika ha'm algebranın' ko'plegen qızıg'arlı jan'alıqları arximedke tiyisli arximed ko'plegen mexanik konstruktsiyaları menen atı shıqqan rıchag arximedke deyinde ma'lim bolıwına qaramastan tek arximed g'ana onın' tolıq teoriyasın jarattı ha'm onı a'wmetli tu'rde a'melge asırdı plutarxtın' aytıwı boyınsha arximed sirakuza jag'alarında bloklı rıchaglı mexanizmler qurıp awır ju'klerdi ko'teriw ha'm orın almastırılıwın an'satlastırg'an elege deyin onın' oylap tapqan vinti egipette joqarıg'a suw shıg'arıw ushın isletiledi arximed ha'reketlengende ku'nnin ha'm aydın shıg'ıw ha'm batıwın bes planetanın' ha'reketin ha'm aydın' tutılıwın ko'rsetetug'ın planetariyanı qurg'an guid globally unique identifier bitli unikal statistikalıq identifikator onın' baslı o'zgesheligi identifikatorlardın' tuwra kelip qalıw sebebinen payda bolatug'ın konfliktten qa'wiplenbesten ken'eyiwshen' servisler ha'm programmalar jaratıw mu'mkinshiligin beriwshi unikallıg'ında ha'r bir dara guid din' unikallıg'ına kepillik berilmese de ulıwma unikal giltler sanı sonshelli u'lken yamasa du'nya ju'zinde birdey eki gilttin' jaralıw itimallıg'ı ju'da' az tekstte guid figuralı qawsırmalar menen qorshalg'an ha'm defisler menen toparlarg'a ajıratılg'an on altılıq sanaq sistemasındag'ı sanlar menen ko'rsetiledi identifikator strukturası guid struct data dd data dw data dw data dw data db guid ends microsoft guid tı ole com ha'm dcom texnologiyalarında paydalanadı ma'selen clsid klassları iid interfeysleri libid tipler bibliotekası identifikatorları sıpatında latın amerika amerika kontinentinde jaylasqan adamlardın' ko'pshiligi latın amerika qaysı ma'mleketlerdi o'z ishine alatug'ınlıg'ı haqqında bir pikirge iye emes geybir adamlar qubla amerika orta amerika ha'm meksikalardı latın amerikasına kiredi dese basqaları karib atawların da kiritedi al basqa adamlar bolsa ispansha portugalsha ha'm fransuzsha so'yleytug'ın barlıq amerika ma'mleketlerin latın amerika dep esaplaydı latın amerika so'z dizbegindegi 'latın' so'zi latın tilinen kirip kelgen latın amerikada ko'plegen adamlar so'yleytug'ın ispan portugal ha'm fransuz tilleri roman tilleri esaplanadı roman tilleri latın tilinen kelip shıqqan latın amerika xalqı tolıg'ı menen roman tillerinde so'ylemeydi xalqının' bir bo'limi jergilikli amerikalılıqlar tilinde de so'yleydi latın amerikalılıqlardın' ko'pshiligi rim katolikleri geybir adamlar latın amerikag'a kirmeytug'ın amerika kontinenti ma'mleketlerin germanik amerika dep ataydı germanik amerika ma'mleketlerinde adamlar german tillerinde inglis gollandiya ha'm daniya tilinde so'yleydi halıq ushın jigit bolsan' arıslanday tuwılg'an xızmet etkil udayına halıq ushın jigit bolsan' arıslanday tuwılg'an hesh qashanda jumıs etpes o'zi ushın o'zi ushın is eter aqılg'a zayıl bolıp usınday zamang'a qayıl el qıdırg'an qıdırımpaz gil sayıl jumıs etpes hesh waqıtta halıq ushın zalımlar tın'lamas maxımnın' zarın olar oylar o'zlerinin' on'arın hesh waqıtta zalım qolında barın jaratpaslar bar bolsada halıq ushın jetersen' muratqa xızmetler etsen' elatın' siltese g'ayrı elge ketsen' dushpanın' har qashan basına jetsen' ayanbag'ıl hızmetin'di halıq ushın berdimurat oylap aytqıl so'zin'di ko'terme lap urıp tekte o'zin'di qızartpag'ay halqın' senin' juzin'di qoldan kelse xızmet etkil el ushın jigit bolar jigit adam ertedi aytqan so'zin paldan sheker etedi aytsa bir so'z ıqrarına jetedi sog'an megzes xızmet eter halıq ushın oyshıl jaqsı jigit bilimpaz keler aytqan ga'plerine tusimpaz keler aqılsızdın' qasiyeti az keler aqmaqlar hesh xızmet etpes halıq ushın aqıl adam so'zler ertpes izine sho'p salmas yarının' ha'rgiz ko'zine baqmas na'mahremnin' hasla juzine shular xızmet eter ba'rha halıq ushın ermes jaqsı pasıqlardın' so'zine ko'p berilmes o'z basının' ha'zine g'ayrat berip o'lgeninshe o'zine xızmet eter mudam ullı halıq ushın jaqsının' uyine adam ko'p keler jaman bolsa onın' ko'zi jep keler qurı tili menen ag'a dep keler bular xızmet etpes heshwaq halıq ushın jaqsı adam dushpanların kuldirmes qoldan kelse ana da'wran surdirmes bo'ri arıg'ı hesh waqıtta bildirmes sol jigittin' janı qurban halıq ushın isin'de jigitler qamlıq bolmasın g'umshalansa gulin' ha'rgiz solmasın bilek kushli bolıp halın' talmasın xızmet a'yle qolın'ızda bar ushın doslıq penen ha'r bir iske taq tursan' jan ayamay el jurt ushın is qılsan' qayg'ılanbay ullı iske qol ursan' sonda menin' kewlim piter halıq ushın g'osh jigittin' ma'det bolsa elatı hesh waqıtta kemlik qılmas quwatı izinde qaladı jigittin' atı qalıs xızmet etse eger halıq ushın bul zamanda ja'biriw japa shegermen qara ko'zden qanlı jaslar to'germen zalımlardın' jabirin aytıp so'germen kuygenlikten jan qıynalar halıq ushın bolmadı bir darqan ma'nzil ma'kanım za'har zaqım boldı iship jegenim bolmadı aytsam da menin' degenim kewil jubatpasam tekte halıq ushın quwat bergey alla na'zik bellerge ma'wsim bergei taza ashılg'an gullerge bahıt kelermeken bizin' ellerge o'lgenshe aytarman so'zdi halıq ushın a'jel jetip o'lsem bul kunde o'zim keynimde qalarlar tariyip bop so'zim ko'rdi ne zamandı tirimde ko'zim parqın bilgen xızmet eter el ushın berdimurat tin'lap so'zindi ko'rgil jurgen soqpag'ın'nan izin'di ko'rgil g'amgun shekpe g'ariplerge qol bergil sonda is etkenin' mo'minler ushın ko'rsen' qaytarmagıl dostın' nazerin qoldan kelse qurg'ıl shalıq bazarın o'tkermegil dosqa ga'ptin' hazarın doslar xızmet eter yaranı ushın jamanlarda qasınan qon'sı ko'shirer o'zinin' dedikli antın ishirer jaqsı adam bolsa giyne keshirer sonda rawajlanar kewlin' el ushın jaman adam bilmes ga'pinin' parqın ba'rqulla jamanlar ag'ayın halqın ko'teremen deyip o'zinin' danqın udayına zıyan eter halıq ushın jaqsı adam so'z ma'nisin an'laydı jaman adam pasıq so'zdi tın'laydı aytsan' ha'rgiz aqılın'dı almaydı kewlim menin' wayran bolar sol ushın dushpannan g'aplette tappadım sawa qurg'aq so'zdi aytıp demen'ler awa jas ulkenlerin'nen alınlar duwa paydası bolarma g'arip el ushın er jigittin' atın hayal shıg'arar jamanı sezilse jigit ne qılar jarı jolda jaman sırın aldırar olardın' keregi bolmas halıq ushın jamannan ul tuwsa atag'a tartar kun sanap ga'zzaplıq hısleti artar halıqqa jaqpas kesapatlı jol tutar ondaydın' paydası bolmas halıq ushın so'yle berdimurat so'zleme yalg'an bul dun'ya uzaq jol atan'nan qalg'an qor bolmas jaqsının' aqılın alg'an jaqsılar xızmetin etpes o'zi ushın oylansam so'z keler izbe iz o'zi o'zi emes duzeter aqıldın' tezi joyılmas jaqsının' aytqan har so'zi kewilim barjay tabar aytsam sol ushın shayır edim ko'zim ko'rgenin jazdım ko'kiregimnin' sezip bilgenin jazdım zaman hısletinen sarg'aydım azdım bolarma dep jaqtı kunler halıq ushın atım berdimurat men halıqtın' qulı sa'harde sayrag'an shayda bu'lbili on gulinen ashılmadı bir guli degenine jete almadı halıq ushın metr belgileniwi m grekshe o'shew si degi uzunlıq o'lshew birligi metr jaqtılıq nurının' vakuumda sekund ishinde basıp o'tken jolına ten' pikometr belgileniwi pm metrge ten mısalı gyeliy atomı radiusı pm nanometr belgileniwi nm metrge ten yagnıy metrdin milliarddan bir bolimi mısalı qattı zatlardagı atomlar arasındagı aralıq nanometrlarde o'lshenedi mikrometr belgileniwi m metrge ten yagnıy metrdin millionnan bir bolimi mısalı shudring tamshısı shama menen m ge ten millimetr belgileniwi mm metrge ten yagnıy metrdin mınnan bir bolimi santimetr belgileniwi sm metrge ten yagnıy metrdin juzden bir bolimi detsimetr belgileniwi dm metrge ten yagnıy metrdin onnan bir bolimi kilometr belgileniwi km metrge ten mısalı transportlarda adette basıp o'tilgen jol kilometrlarde o'lshenedi adam smit shoqındırılg'an iyun jılı iyul a'yyemgi usılda iyun jıl iyul' shotlandıyalıq moral filosofı ha'm sıyasıy ekonomikanın' tiykarın salıwshısı edi shotlandiya ag'artıwshılıg'ının' tiykarg'ı alımlarının' biri bolg'an adam smit moral seziminin' teoriyası ha'm xalıqlar baylıg'ının' ta'biyatın ha'm sebeplerin izertlew atli kitaplarinin' avtori keyingisi a'dette xaliqlar baylig'i dep qisqartilip atalatug'in kitabı onin' magnum opusi ullı jumısı ha'm ekonomikanın' birinshi zamanago'y jumısı esaplanadi adam smit zamanag'oy ekonomika iliminin' atası esaplanadı smit glazgo ha'm oksford universitetlerinde moral filosofiyasın u'yrendi oqıwdı pitkergennen keyin ol edinburgta tabıslı lektsiyalar oqıdı bul onı shotlandiya ag'artıwshılıg'ı waqtında david hume menen birge islesiwge basladı smit glazgoda moral filosofiyasın oqıtıp professorlıq jumısına eristi ha'm usı waqıtta moral sezimi teoriyası kitabın jazıp baspadan shıg'ardı ol keyingi o'mirinde jeke oqıtıwshı boldı ha'm bul og'an evropa boylap sayaxat etiwine ha'm sol waqıttın' intellektual jetekshilerin ushıratıwg'a imkaniyat berdi smit u'yine qaytıp keldi ha'm kelesi on jıldı xalıqlar baylıg'ın jazıwg'a bag'ıshladı tiykarınan o'zinin' lektsiyalarınan alıng'an kitap jili baspadan shıqtı ol jılı qaytıs boldı adam smitti shotlandiyanın' kirkaldi qalasında margaret duglas du'nyag'a keltirdi onın' atası ol da adam smit dep atalıp yurist jamiyetlik xızmetker bolg'an ha'm margaret duglasqa jılı u'ylengen onin' atası smit tuwılmastan altı ay burın qaytıs bolg'an smittin' aniq tuwılg'an ku'ni belgisiz biraq onin' shoqındırılıwı jılı iyunda kirkal'dida jazılg'an smittin' balalıg'ı haqqında azg'ana belgili bolsada shotlandiyalı jurnalist ha'm smittin' omir bayanın jazıwshısı john rae smittin' to'rt jasında tsiganlar ta'repinen urlap ketilgenin h'am keyinirek basqalardın' qutqarıwg'a barg'anlıg'ı sebepli azat etilgenin jazıp qaldırdı smit anasına ayrıqsha jaqın boldı ha'm anası onı ilimiy islerge iytermelegen bolıwı itimal smit ha'm jilları aralıg'ında kirkal'dida burg mektebine qatnadı ha'm ol jerde latın tili matematika tariyx ha'm jazıw ma'deniyatın u'yrendi rae burg mektebin shotlandiyanın' sol da'wirdegi en' zor orta mekteplerinin' biri dep jazg'an smit on to'rt jasında glazgo universitetine oqıwg'a kirdi ha'm francis hatcheson qol astında moral filosofiyasın u'yrendi bul jerde ol erkinlik oylaw tu'siniw ha'm juwmaq shıg'arıw sonday aq erkin pikirge qızıg'ıwshılıg'ın rawajlandırdı jılı smitke snell ekzibishion granti berildi ha'm ol glazgo universitetinen oksford universitetinin' balliol kolledjine oqıwg'a ketti smit glazgoda oqıtıw oksfordqa salıstırg'anda bir qansha joqarı dep esapladı ha'm oz'inin' ta'jiriybesin aqılıy qısılıw dep taptı xalıqlar baylıg'ınin' v kitabı ii babında smit oksford universitetinde ja'miyetlik professorlardın' ko'pshiligi ko'plegen jıllar dawamında ulıwma oqıtıp atırg'anday bolıp ko'riniwdi de toqtatqan dep jazdı sonday aq jazılıwınsha smit doslarına bir ma'rte oksford ra'smiy xizmetkerlerin onın' david humenin' adam ta'biyatının' traktatı oqıp atırg'anın bilip qalıp keyin kitaptı tartıp alıp onı qatal jazalag'anın aytıp bergen william robert scott smittin' oksford waqtı onın' o'mirlik isine azg'ana ja'rdem berdi eger ulıwma bergen bolsa dep jazdı sog'an qaramastan smit oksfordta waqtında universitettin' u'lken kitapxanasınan o'zin bir neshe pa'nler boyınsha oqıtıwg'a kitaplar alıp oqıw imkaniyatına iye boldı onın' xatlarında jazıwınsha o'z aldına oqımag'an paytlarında ol baxıtsız edi oksforda waqtının' aqırında adam smit nerv keselliginin' simptomların bastan keshirdi ol jili grantı tamamlanbastan burın oksfordtan ketti ayt sen a'jiniyazdın' qosıqlarınan ayt sen a'jiniyazdın' qosıqlarınan jılasın yar ıshqı bawırın keskenler en'iresin elinen ayra tu'skenler ayt sen a'jiniyazdın' qosıqlarınan sazın samal yadlap so'zin el bilgen bir shayır du'nyag'a keldide ketti tal artınan tolg'an ayg'a telmirgen bir dilbar tu'sime endide ketti qosıq da'rya da'rya nur bolıp aqsın ishqısız janlarg'a ıshq otın jaqsın qız jigitke jilwa naz benen baqsın ayt sen a'jiniyazdın' qosıqlarınan ayt sen bozatawdı namag'a salıp jılamag'annın' bawırı tas bolsın qaraqalpaqtın' go'ne da'rti qozg'alıp shadlı da'wranına bu'gin ma's bolsın shayır gezgen sho'lde bostanlar bayıp g'amlı ku'nler boldı ko'zlerden g'ayıp bir ilxam perisin ko'rdim a'jayıp ayt sen a'jiniyazdın' qosıqlarınan juldızlardı jerge u'n'iltpek bolsan' jaman shayırlardı tu'n'iltpek bolsan' eger men o'lgende tiriltpek bolsan' ayt sen a'jiniyazdın' qosıqlarınan immanuel kant aprel jılı fevral jılı shi a'sirdegi nemis filosofı prussiyanın' knigsberg ha'zir kaliningrad rossiya qalasında tuwılg'an ol evropanın' ha'm ag'artıw da'wirinin' en' abıroylı ha'm ta'sirshen' oyshıllarının' biri bolıp esaplanadı immanuel kanttin' a'kesi johann georg kant degen adam bolg'an jili immanuel frederick kolledjine oqiwg'a jiberiledi jili ol konisberg qalasindag'i albertus universitetine oqiwg'a kiredi ha'm ol gottfried leibniz ha'm onin' sha'kirti christian wolff filosofiyasin u'yrenedi jili a'kesi o'lgennen keyin kant universitetti taslap jeke sabaq berip basladi azmaz waqittan keyin ol gertsog kayzerling ha'm onin' shan'arag'ina jeke sabaqlar berdi jili kant lektor bolip islep basladi ha'm usi jumisti jilg'a shekem dawam ettirdi jili ol patsha kitapxanasinin' ekinshi kitapxanashisi bolip bekitildi keyinirek kant konisberg universitetinin' logika ha'm metafizika fakul'tetine dekan bolip saylandi kant o'miri dawaminda konisberge qalasinan ju'z kilmoetr ko'birek qashiqliqqa shig'ip ko'rmegen kant o'lerinde tek bir so'z aytqan jeterli kant oz'inin' nemis idealistleri qatarina kirgiziliwine qarsi boldi kanttin' en' ataqli miyneti jili basilip shiqqan taza oylawdin' kritikasi kritik der reinen vernunft kitabi esaplanadi kant o'z oylaw jolin filosofiya emes kritika dep atadi onin' oyinsha kritika bul haqiyqiy filosofiyanin' tiykarin saliwg'a tayarliq basqishi esaplanadi al haqiyqiy filosofiyanin' tiykarin saliw ushin adamlar adam oyi qanday mu'mkinshiliklerge iye ha'm ol qanday da'rejede sheklengenligin biliwi za'ru'r joqarida keltirilgen kitabinda ol adamnin' oyinin' seziw ha'm bir zatti oylawdag'i bir neshe sheklerin ko'rsetip berdi seziwde adam oyinin' eki shegi bar waqit ha'm prostranstvo yag'niy fizikaliq ob'ektler joq tek g'ana sananin' sezimler arqali zatlardi seziw shekleri g'ana bar kanttin' oyinsha oylawda on eki taza ratsional tu'sinikler yamasa kategoriyalar bar ha'm olar to'rt tarawg'a bo'linedi sapa san salistirmaliliq ha'm kategoriyaliliq kant adam oyi bul pikirlerdi ha'mme na'rselerge isletedi dep esapladi bizlerdin' oylarimiz bul tek g'ana bizlerdin' fantaziyamiz ba kant bul sorawg'a yaq dep juwap berdi onin' oyinsha sananin' sol sezim ha'm ratsional sheklerisiz bizler hesh na'rseni oylay almaymiz sonday aq kant usi sheklengenligimiz sebepli bizler bile almaytug'in zatlar boliwi mu'mkin ha'm sonday aq bizler bile alatug'in zatlarda boliwi mu'mkin dep isendi bular jeke fantaziyalar boliwi da mu'mkin emes sebebi bul shekleniwler ha'mme adam sanalari ushin belgili bir waqiya ushin birdey kant bizler tikkeley bile almaytug'in zatlardi ding an sich zattin' o'zi dep atadi bizler zattin' o'zi haqqinda oylawimiz mu'mkin biraq oni bile almaymiz yamasa ol tuwrali hesh qanday ta'jiriybege iye bola almaymiz quday jannin' sheksiz jasawi o'limnen son'g'i o'mirge uqsag'an zatlar zattin' o'zine kiredi sonin' ushin kanttin' oyinsha olar filosofiya ushin tuwri ob'ektler emes huang xianfan noyabr yanvar' qitaydag'ı tariyxshılar antropologlar ha'm zhuanginda tariyxnın' tiykarın salıwshısı edi huang xianfan qıtay tariyxı beijing ha'm zhuanginda tariyxı atli kitaplarinin' avtori keyingisi onin' magnum opusi ha'm zhuanginda tariyxnın' birinshi zamanago'y jumısı esaplanadi huang xianfan zamanag'oy zhuanginda tariyx iliminin' atası esaplanadı huang xianfanni qitaydag'ı guangxi qalasında fusui du'nyag'a keltirdi huang anasına ayrıqsha jaqın boldı ha'm anası onı ilimiy islerge iytermelegen bolıwı itimal huang ha'm jilları aralıg'ında guangxi'dida nanning mektebine qatnadı ha'm ol jerde matematika tariyx ha'm jazıw ma'deniyatın u'yrendi nanning mektebin guangxiyanın' sol da'wirdegi en' zor orta mekteplerinin' biri dep jazg'an huang beijing normal universitetlerinde tariyasın u'yrendi ha'm usı waqıtta qıtay tariyxı kitabın jazıp baspadan shıg'ardı bul jerde ol erkinlik oylaw tu'siniw ha'm juwmaq shıg'arıw sonday aq erkin pikirge qızıg'ıwshılıg'ın rawajlandırdı jılı huangke guangxi ekzibishion granti berildi ha'm ol beijing normal universitetinen yaponiyanin' tokiyo imperatorı universitetlerinde oqıwg'a ketti ha'm ol jerde yaponiya tariyx ha'm jazıw ma'deniyatın u'yrendi oqıwdı pitkergennen keyin ol guangxita tabıslı lektsiyalar oqıdı huang ha'm jilları guangxida qitaydag'ı tariyxyasın oqıtıp professorlıq jumısına eristi ha'm usı waqıtta zhuanginda tariyxı kitabın jazıp baspadan shıg'ardı ol jılı qaytıs boldı evropa yunanshe yeigore batis yevroaziya materiginin' batis tarepi aymag'i min' km kontinent arqa yarim sharda joylasqan aziya menen shegarasi shartli rawishte ural tawlarinin' shig'is etegi emba daryasi kaspiy ten'izi kumamanish batig'i arqali ham don daryasinin' quyiliw jerinen otkizilgen xalqi jilga kelib mln ga jetdi yevropanin' diyerli ha'me xalqi katta evropoid irqinda bolib bir neshe kishi irqlarga bolinedi skandinaviya mamleketleri buyuk britaniya irlandiya islandiya niderlandiya estoniya ham latviya aymag'inda atlantika boltiq irqina tiyisli xalq jasaydi yevropanin' orayliq shig'is jag'inda orta evropa irqindag'i turli xalqlar bar adriatika ten'izi shig'isindagi mamleket lerda yunanistan bolgariya avstriya italiya tirol qara den'iznin' arqa shig'isinda istiqomat qiladi balqan kavkaz iqkina kiredi ispaniya italiyanin' ulken qismi fransiyada oq dengiz boltiq irqindagi xalqlar jasaydi yevropada arktika subarktika va subtropik aymaqlar tipleri bar subarktika aymag'inda islandiya fennoskandiya iyulda ortasha temparatura c qis batisinda jumsaq shig'isda suwiq jagin mm arqada klimati suwiq qublada jilli batisinda ten'iz klimati shig'isda motedil kontinental qis suwiq jaz arqada salqin qublada issi subtropik aymaqda orta den'iz tipli qis jilli serjawin yanvarda ortasha jaz issi va quruq qis shig'is yevropada suwiq en' joqari temparatura c pirenei yarim aralininda kuzetilgen yevropada jilliq jawin mug'dari batisdan shig'isqa kemeyib baradi shig'is yevropada jilliq jawin miqdori mm kaspiy den'izi boyinda mm mamleketler dizimi albaniya ukraina evropani'n' qubla shi'g'i'si'nda jaylasqan ma'mleket mayd km xalqi mln adam paytaxti kiyev q wa'layatdan ibarat vi'nni'cya voli'n dnipro doneck ji'tomi'r ujhorod zaporijjya ivano frankivsk ki'yiv kropi'vni'cki'y luhansk lviv mi'kolayiv mariupol odesa poltava rivne sumi' ternopil xarkiv xerson xmelni'cki'y cherkasi' chernivtsi cherni'hiv wa'layatlari ki'yiv q larina bo'linedi u respublika a'meldegi konstitutsiyasi j iyunda qabil etilgen prezident j yanvardan viktor yushchenko wol tuwri ha'm jasirin dawis beriw joli menen j mu'ddetge saylanadi qanun shig'ariwshi hakimiyatdi joqari rada parlament ha'kimiyatdi bas wa'zir basshiliginda wa'zirler mekemesi amelge asiradi klimati igalli jumsaq kontinental batisdan shig'isqa qaray klimatdin' kontinentalligi kusheyedi arqadan qub ga qaray jaz benen qistin' temperaturadagi farqi artib qar qaplaminin' qalinligi ha'm saqlaniw muddeti jawin mug'dari nisbiy ig'aliliq kemeyip baradi yanvardin' ortasha t rasi' shig'isda iyulda batisda jan sharkda jilliq jawin arqa batisda m tiykarg'i' xalqi' ukrainlar ga jaqin rus belorus moldavan qrim tatarlari bolgar venger rumin polyak gagauz o'zbek min' h t b ha'mmesi millet wa'killeri ha'm jasaydi ukraina industrialagrar ma'mleket milliy daramad tiykarinda sanaat awil xojalig'i xizmet ko'rsetiw di quraydi awir industriyada i sh sanaatinin' u'lesi ju'da u'lken ma'selen ka'nshilik sanaati qara ha'm rengli metallurgiya kemesazlik awir mashinasazlik neft ximiyasi' ha'm koks ximiya sanaati sonin'day a'skeriy sanaat rawajlang'an u aymag'inda paleolit da'wrindegi turar jay qaldiqlari adam ha'm haywan musinsheleri saqlanip qalgan birinshi uyler vizantiya arxitekturasi tasirinde tiklengen kiyevdagi ayo sofiya sabori ha'm altin darwaza a nin' yarmi usi dawirge tiyisli yadgarliklardir uliwma u arxitekturasi evropa arxitekturasi ruxinda rawajlanip kelgen maselen tasdan qala ha'm saraylar qurilgan su'wret ha'm ameliy bezew aserleri jaratilgan a lerde volin podolye ha'm galitsiyada ko'plegen istehkam monastirler barpa etildi a yarimi ha'm a baslari u arxitekturasinda oyaniw dawrinin' tasiri seziledi xalqshillik unsurleri ko'rine baslanadi a baslarinda sol sahil u da barokko uslubi u'stu'nlik qilg'an bolsa tez arada rokoko u'sliwbi ha'm kirib keldi du'nyawiy arxitektura rawajlandi kristobal balensiaga eyzagiyr cristóbal balenciaga eizaguirre yanvar' ispaniya mart ispaniya ispaniyalıq moda dizayneri ha'mde balenciaga moda u'yinin' tiykarshısı sanaladı cristobal balenciaga eisaguirre ispan ha'm fransuz modası a'leminin' xx a'sirdegi ko'rnekli wa'killerinin' biri ol jıldin' yanvar sa'nesinde ispanyanin' baskler u'lkesindegi guetaria qalashasında du'nyag'a keldi onın' son'g'ılıqta belgili couturier joqari moda dizaineri bolıp jetisiwine onın' tigiwshi anası baslı sebepshi boldı ol kishkene balalıq da'wirinen baslap aq o'z anasınan tiginshilik kasibinin' sırların qunt penen u'yrenip bardı on eki jasinda aq jas balenciaga shakirt sıpatinda moda a'lemine qadem qoyıp markiza de kaza torrestin' na'zerine tu'sedi sal o'tepey aq zeyni o'tkir ha'm alg'ır balenciaga markiza de kaza torrestin' qollap quwatlawı arqasında o'z ta'jiriybesin ja'nede bayıtıw maqsetinde paytaxt madridke jol aladi madridtegi qaynag'an ha'm ala sapranlı turmıs ishinde bolajaq couturier tiginshilik ha'm pishim sırlarinin' o'zine ele tanis bolmagan ta'replerin bar jigeri menen o'zlestiredi tuwma uqıplılıq jaslıqtan sheberlik penen o'zlestirilgen ta'jiriybe ha'm o'z ustinde tınbay izleniwshilik balenciaganın' joqarı moda a'lemine isenim menen kirip keluwin ta'minlep berdi aqır aqıbetinde jas g'ayratli kushke tolg'an o'zine isengen jan'a g'ana jigirma to'rt jastı qarsılag'an balenciaga o'zinin' birinshi modalar atelesin ha'm o'zi ta'repinen jaratılg'an kiyim baslardı satıw ushun arnalg'an du'kanın ispanyanın' san sebastyan qalasında ashıwg'a miyasar boladı bul ele baslanıwı edi endi keshegi shet shebirlik balenciaganın' eisa atlı modalar atelesi ha'm buyırıtpa arqalı tigilgen kiyim kenshekler satılatug'ın dukanlarının' tarmaqları madrid ha'm valensiyada boy tikledi olardın' dan'qi kun sayın ispanyanın' abroylı ha'm aqsu'yek ja'myetshiligi arasinda mısılsız da'rejede artıp bardı sonlıqtan da sal kem jigirma jıl dawamında balenciaganın' sheber qollarınan jaralgan o'zine ta'n ta'kirarlanbas pishinler ispan korolinin' shan'araq ag'zaları ha'm putkul aqsu'yekler wakillerinin' iyinlerin bezep turdı baxıtqa qarsı ispanyada baslang'an puxaralar urısı go'zzalıq jaratıwg'a umıtılıwshı balenciaga ushın bir qansha qolaysızlıqlar tuwdırdı sol sebepli couturier ana watanı ispanyani ilajsız taslap moda a'leminin' ju'regi bolg'an parijge ko'ship o'tedi fransuz modasının' o'zgesheligi onin' ha'tteki o'tkir ko'zler de ilg'ay almaytug'in ha'mde tu'sindirip bolmaytug'ın jumbaqlı qa'siyetleri balenciaganın' fransuz modasına degen su'yispenshiligin ja'ne de arttırıp jiberdi couturierdin' fransuz paytaxtindag'ı birinshi modalar atelesi jıldin' avgust ayında george v gu'zarında ashılıp sol jerdin' o'zinde onin' ispan oyaniwshiliq ma'denyati ta'sirinen ilxamlanıp jaratılg'an modalar toplamı fransuz ja'miyetshiligi na'zerine usınıldı bul modalar toplami fransuz baspa so'zi ta'repinen joqarı yoshqınlıq penen jarıtılıp couturierge moda tarawında tu'p burılıslardı ko'zlewshi degen ta'rip beriledi parijdin' balenciaganı moda a'lemine tanıtıwda salmaqlı ulesi bar desek qa'te bolmaydi sebebi onın' moda tarawındag'ı jetiskenlikleri bul qala menen tola baylanislı ekinshi du'nya ju'zlik urıstan son' couturierdin' bul qaladag'ı iskerligi sol da'wirdegi modanın' rawajlanıwında a'hmiyetli ro'l oynadı onın' moda a'lemindegi o'zine ta'n ornı ha'm abroyı sol waqittag'ı modanın' ko'rnekli wa'killeri ta'repinen joqarı baxalandı ma'selen christian dior mınanday degen edi joqari moda bul orkestrg'a megzes bolıp onda dirijer bolıw tek balenciaga ushun al qalg'anlar yag'nıy bizler barı jog'ı sol orkestradag'ı a'piwayı muzikantlarımız jane de anig'ıraq aytatug'ın bolsaq bizler tek g'ana onın' dirijerlıq tayaqshasınan shiqqan ko'rsetpelerge a'mel qılıwshılarmız al coco chanel ispan couturieri haqqında qısqasha mınanday degen edi men tek g'ana balenciaganı haqıyqıy jetik couturier dep bilemen al qalg'anlar bolsa barı jog'ı bir a'piwayı nusqa jasawshılar bul couturier ustaz sipatında da moda a'leminde ayrıqsha orning'a iye onin' shakirtleri oscar de la renta andre courreges emanuel ungaro mila schn ha'm hubert de givenchy lar bolip esaplanadi belgisiz sebeplerge ko're jılida cristóbal balenciaga o'zin moda aleminen shetke alıp parij barcelona ha'm madridtegi moda uylerin birinin' izinen birin jawıp o'z iskerligin tamamlaydı en' ashınarlısı ol moda a'lemi menen modani men iyttin' o'mirine uqsataman degen so'zler menen xoshlasadi bul couturier jıli coco chaneldi son'gı saparg'a uzatıw waqtında jamiyetshillike son'gı ma'rtebe ko'rinis qılıp jıldın mart sa'nesinde ispanyanin javea qalasinda dunyadan o'tedi bul couturierdin' moda du'nyasinda qaldirg'an o'zine ta'n jo'nelisi bolıp ol h'ayallar dene qurilisının' sirtqi go'zzalıg'ın ken' erkin h'a'reketleniwdi sheklemeytug'ın ha'm kimono pishindegi kiyim baslar menen ashıp beriwdi hosh ko'rer edi onın' usınday pishinleri xx a'sirdin' ekinshi yarımınan keyin ken' u'rdis aldı ma'selen onın' jılg'ı h'ayallar u'st bası toplamındagi basım kopshilik pishimleri ken' iyinli ha'mde ken' belliklerden ibarat bolgan edi al jılg' toplamdag'ı jaketler domalaq shar pishininde bolgan bolsa jılg'ı toplamda qap pishinindegi ha'm kelte jen'li toplamdı ko'remiz aradan bir jıl o'tip kutire ken' belikli jen'siz belgili baby doll pishinin jaratıwg'a eristi ol kobinese o'z toplamları ushın qalın' ha'm iyiliwshen' emes gezlemelerden paydalang'andı abzal ko'rgen bul sawlatlı pishinlerdi ardaqlawshıları ha'm onın' qarıydarları dizimin biri birinen abroylı insanlar qurag'an olar pauline de rothschild bunny mellon marella agnelli gloria guinness mona von bismarck ham jackie kennedy amerika qurama shtatları sonday aq qurama shtatlar aqsh yamasa amerika atamaları menen belgili federal konstitutsional respublika esaplanıp eliw shtat ha'm federal okrugtı o'z ishine alg'an ma'mlekettin' ko'pshilik bo'limi arqa amerikanın' ortasında jaylasqan bolıp batısında tınısh al shıg'ısında atlantik okeanları ma'mleket jag'aların juwıp tursa arqada kanada menen qublada meksika menen shegaralarg'a iye alyaska shtatı kontinenttin' arqa batısında jaylasqan bolıp kanada menen shıg'ısta al batısta rossiya menen arasında tek bering bug'azı jaylasqan hawaii shtatı tınısh okeanının' ortasında jaylasqan arxipelag esaplanadı amerika qurama shtatlarina shtat kiredi alabama alaska arizona arkansa kalifornia kolorado konnektikut delaueyr florida jeorjiya gavaii aydaxo illinoy indiana ayova kanzas kentaki luyziana meyn merilend massachusets michigan minnesota mississipi missuri montana nebraska nevada new hempshir new meksiko new york arqa karolina arqa dakota ohayo oklahoma oregon pennsil'vania roud atawi qubla karolina qubla dakota tenessi texas yuta vermont virjinia washington batis virjinia viskonsin ha'm vayoming christian dior yanvar granville manche oktyabr ataqlı fransuz moda dizayneri pu'tkil du'nyag'a dan'qı shıqqan christian dior moda uyinin' tiykarshısı sanaladı fransuz couturieri christian dior jıldın' yanvar sa'nesinde normandiyanın' granvil qalashasında tuwılg'an onın' ata anası qalashadag'ı bay ha'm o'zine toq insanlardan bolg'an bolajaq couturierdin' a'kesi ximyaliq to'ginlerdi islep shig'arıwshı o'ndirislik basqarmanın' baslıg'ı al anasi bolsa u'y biykelik qılg'an dior bes jasqa tolg'an waqıtta onın' shan'arag'ı parijge ko'ship o'tedi jas dior balalıq da'wirinen baslap arxitektor bolıwdı a'rman etken biraq onın' ata anası o'z balasın diplomatiya tarawı wa'kili sıpatında ko'riwdi qa'legen edi sol sebepli jas dior ata anasının' qa'lewi bolg'an parijdegi erkin siyasiy pa'nler mektebine ecole des sciences politiques oqıwg'a tusedi biraq diordın' diplomatlıq xizmetke degen qızıg'ıwshılıg'ı bolmag'anlıg'ı sebepli bul oqıw onın' ushın waqıttı ma'nisiz o'tkeriwden basqa hesh na'rse emes edi siyasiy pa'nlerdi ha'm xalıq aralıq huqıqtı o'zlestiriwdin' ornına dior ha'r qiyli ko'rgizbelerge ha'm muzeylerge barıp o'zinin' ma'deniy du'nyasın arttırıp barg'an sonın' menen bir qatarda ol qosıqshılıq ha'm su'wretshilik tarawı sırların o'zlestirgen diordın' ma'deniyatqa ha'm ko'rkem o'nerge degen qızıg'ıwshılıg'ı onı jılı o'zinin' jeke ma'denyat gallereyasın ashıwg'a alıp keldi bul gallereyada deren matiss picasso ha'm tag'ıda basqa ma'deniyat ha'm ko'rkem o'ner tarawının' ko'zge ko'ringen wa'killerinin' saylandı miynetleri orın alg'an edi biraq jıllarda baslang'an qarjı krizisi bul gallereyanı pul menen ta'miynlep turg'an diordın' akesi ushın da sa'tsiz bolıp gallereyanın' jawılıwına alıp keldi bul waqiyadan son' dior jeti jıl dawamında a'wmetsiz ha'm qıyın kunlerdi bastan keshiredi qıyınshılıqlar ha'm olardın' arqasında arttırılg'an miynetlik ta'jiribe aqırı o'z paydasın beredi sebebi jılı dior fransiyanın' jetekshi gazetalarinan biri bolg'an le figarog'a moda tarawı boyınsha su'wretler sızıwshı fashion illustrator qa'niyge bolıp jumısqa ornalasadı o'z ka'sibin tez o'zlestirgen dior endi o'zinin' sızg'an su'wretlerin basqa da moda tarawı boyınsha qa'niygelesken jurnal ha'm gazetalarg'a usınıp o'z abroyın asıradı sonın' arqasında dior sol da'wirdin' belgili couterieri robert piguetke sha'kirt tu'sip ol menen bir jıl dawamında birge islesedi andy warhol aytılıwı endi warxol haqıyqıy atı rusinshe avgust fevral amerikalıq su'wretshi kino shıg'arıwshı bolg'an ha'm pop art ha'reketinin' jetekshi wa'kilerinin' biri edi iillyustrator retinde tabıslı karyera islegennen keyin warhol du'nya ju'zine avangard film shıg'arıwshı muzıka prodyuseri jazıwshı retinde tanıldı warhol haqqında bir neshe ko'rgizbeler uyımlastırılıp kitaplar ha'm dokumentli filmler shıg'arılg'an 'miri ha'm do'retiwshiligin eske alıw maqsetinde onın' tuwılg'an qalasi pittsburgh pennsylvaniada andy warhol muzeyi sho'lkemlestirilgen warhol jaratqan su'wretke to'lengen en' u'lken pul milliondı qurap bug'an jılı jaratılg'an segiz elvisler su'wreti ılayıq ko'rildi a'dette su'wrettin' bahası milliong'a jetiwi bul u'lken jetiskenlik esaplanadı ha'mde bug'an tek jackson pollock pablo picasso vincent van gogh pierre august renoir gustav klimt ha'm willem de kooningler jumısları g'ana erise alg'an frank lloyd wright aytılıwı frenk lloyd rayt iyun aprel amerikalı arxitektor interyer dizayner ha'm jazıwshı bolg'an ol nan aslam proyektlerdin' dizaynın jaratqan bolıp solardın' ishinen den aslamı tolıq tamamlang'an esaplanadı wright organik arxitekturanı qollap quwatlag'an mısal retinde sarqıramadag'ı u'y prairie mektebinin' arxitektura ha'reketinin' jetekshisi bolg'an mısal retinde robie uyi westcott u'yi ha'mde darwin d martin u'yi yusoniya u'yinin' konseptin islep shıqqan mısal retinde rosenbaum u'yi wright sonday aq o'zinin' imaratlarının' mebel ha'm ren'li aynalar sıyaqli interior elementlerinde o'zi dizayn qılg'an wright lag'an kitap ha'm ko'plegen maqalalarg'a avtorlıq qılg'an sonın' menen birgelikte ol aqsh ha'm evropada belgili lektor bolg'an o'miri dawamında danqı shıqqan bolg'anına qaramay wrighttı amerika arxitektorlar institutı jılı barlıq waqıttın' en' ullı arxitektorı dep ta'n alg'an jorge francisco isidoro luis borges acevedo avgust iyun a'dette jorge luis borges aytılıwı xorxe luis borxes atı menen belgili argentinalıq jazıwshı ha'm shayır bolg'an onın' shan'arag'ı jılı shveytsariyag'a ko'shedi ha'm sol jerde ol mektepke baradı jılı argentinag'a qaytqanınan keyin borges o'zinin' qosıqların ha'm esselerin syurealist a'debiy jurnallarda shıg'ara baslaydı ol sonday aq kitapxanashı ha'm lektor bolıpta islegen jılı ol ma'mleketlik kitapxanası biblioteca nacional direktorı ha'm buenos aires universitetinin' a'debiyat boyınsha professorı etip tayınlanadı onın' shıg'armaları aqsh ha'm evropada basqa tilledge awdarılg'an borgestin' o'zi de bir neshe shet tillerdi erkin da'rejede bilgen ol shveytsariyanın' jeneva qalasında jılı qaytıs bolg'an ' gabriel jos de la concordia garca márquez yq tuwılg'an mart latın amerikasında gabo laqabına iye kolumbiyalı jazıwshı dramaturg ha'm jurnalist ol a'sirdin' en' ko'rnekli jazıwshılarınan biri dep esaplanıp jılı nobel sıylıg'ın alıwg'a miyassar bolg'an ol jurnalistika menen shug'ıllanıw ushın universitettegi yuridika fakultetindegi oqıwın taslap ketken jılı mercedes barchag'a u'ylengen olardın' rodrigo ha'm gonsalo degen balaları bar ol jurnalist retinde ko'plegen qısqa gu'rrin'ler ha'm basqa a'debiy shıg'armalardı jazg'an biraq onın ju'z jıllıq jalg'ızlıq ha'm xolera waqtındag'ı muhabbat romanları og'an du'nya ju'zlik danq alıp keldi o'zinin' shıg'armalarında márquez siyqırlı realizm a'debiy stilinen ko'p qollang'an ha'm bul stildin' basqalardan o'zgesheligi a'piwayı ha'm real jag'daylarda sıyqırlılıq elementlerinen paydalanıwı bolg'an friedrich wilhelm nietzsche aytılıwı fridrix wilhelm nitzshe oktyabr avgust nemis avtorı ha'm filosofı bolg'an ol bir neshe kitaplar jazdı ha'm sol kitapları arqalı dun'yanı o'zgertiwge u'mitlendi ko'pshilik adamlar onın' kitapların qızıqlı ha'm a'debiyat sonday aq filosofiyanin' ulli shig'armalarinan dep esaplaydi nitzshe ko'pshilik shıg'armalarında adamlar qalay jasawı kerekligi haqqında jazdı ol sol waqitta belgili bolg'an moral' haqqindag'ı ko'pshilik pikirlerdi kritikaladı sebebi ol nenin' tuwrı yamasa nenin' natuwrı ekenligi haqqında anıq faktler barlıg'ına isenbedi onın' tu'siniginshe adamlar moral tuwralı o'zlerinin' faktlerin payda etiwi kerek dep esapladı ol sonday aq xristian dininin' pikirlerin kritikaladı onın' iseniwinshe xristian dininin' tiykarg'ı pikiri bolg'an a'zzi adamdı ko'rgende sol adamg'a ashiniw paydasiz onın' pikirinshe a'zzi adamlar basqa adamlardın' jaqsı ko'riwine o'zlerin qorg'aw ushın tayanadı dep esapladı nitzshe adamlar onnan u'stin boliwi kerek dep isendi ol adamlar o'zlerinin' denesin ha'm o'zleri jasap turg'an haqıyqıy du'nyani jaqsı seziwi kerek dep oyladı ol o'zinin' oqıwshılarına erteklerde jasamawdı ha'm bolıwı mu'mkin bolmag'an oylar menen sheshim qabillamawdı ma'sla'ha't etti ol beyish haqqındag'i pikirler dun'yadag'ı qıyınshılıqlardı qalay jen'iwdi bilmegenlikten payda bolg'an dep isendi nitzshenin' oyınsha du'n'ya bir baylanislı zat dep esapladı sonin' ishinde adamzat ha'm ta'biyatta bir biri menen baylanıslı dep esapladı ku'shke erk pikirin oylap taptı bul pikir boyınsha ha'mme adamlar ha'm zatlar o'zlerin jen'iwge yamasa o'zlerinen erkti aliwg'a ha'reket etedi sol sebepli eger dun'ya pu'tin bir zat bolsa tap usi ku'sh du'nyanı du'nya qiladi nitzshenin' pikirinshe adamlar o'zlerin erkin jılawlawda tabisqa erisedi ha'm jen'iske erisken waqtında adamlar basqasha ha'm jaqsıraq boladı bir ku'n kelip usig'an erisetug'ın adamdı nitzshe superadam yamasa nemisshe ubermensch dep atadı nitzshe superadamlar basqa ortasha adamlarg'a salıstırg'anda ku'shlirek boladı ha'm basqa adamlardın' tuwrılıq ha'm natuwrılıq haqqındag'ı pikirleri menen sheklenbeydi dep oyladı qudaydin' o'limi germaniya kancleri ha'm jolbasshısı bolg'an adolf gitler nitzshenin' miynetlerin oqıdı gey bir adamlardın' aytıwinsha gitler nitzshenin' pikirlerin tu'sinbedi biraq ozinin' ha'reketlerin nitzshenin' miynetleri arqalı tuwri dep ko'rsetiwge ha'reket etti nitzshe miyneltlerin ju'da jalınlı ha'm qızıqlı etip jazdı biraqta o'mirinin' aqırında jazg'anları kem kemnen a'piwayı bolıp bardı qırıq jasında nitzshe jinli bolip ketti adamlardın' iseniwinshe bir kuni italiyanın' turin qalasında ol bir adamnın' o'z atın qamshılap atırg'anin ko'rip attı qutqarıwg'a juwırdi ha'm attı moynınan qushaqlap onı qutqarıwg'a ha'reket etti sonnan keyin nitzshe hesh qanday miynetler do'retpedi sonday aq ol o'zine qarawg'a imkaniyati bolmadi bul awırıw sifilis yamasa miy isiniwinen payda bolg'an boliwi mu'mkin degen pikirler bar onın' miynetleri ha'm pikirleri elege shekem ilimpazlardı qızıqtırıp kelmekte shın'g'ısxan shama menen avgust mong'ol urıwların birlestirgen ha'm mong'ol imperiyasın payda etken du'nyanın' en' ku'shli a'skeriy jolbasshılarının' biri onın' balaları ha'm aqlıqları onın' tajına miyrasxorlıq etti ha'm du'nyadag'ı en' u'lken imperiyanı payda etti shın'g'ısxannın' aqlig'i qublay xan qıtayda yuan dinastiyasının' birinshi imperatorı boldı shın'g'ısxannin' jerlengen jeri usı ku'nge shekem belgisiz ol sawashta ko'plep tabislarg'a eristi ha'm ko'plep dushpanların o'ltirdı solardin' ishinde ol jin dinastiyasında jen'di ol qitaydın' ko'pshilik bo'legin ha'm qıtayg'a qon'sılas ma'mleketlerdin' ko'pshiligin basıp aldı na'tiyjede ol kushli imperiya payda etti shın'g'ısxang'a tuwılıwında temujin isimi berildi urıw basshısı sıpatinda ko'p jerlerdi basıp alıp u'lken tabıslarg'a eriskennen keyin adamlar oni shın'g'ıs dep atay basladi shin'g'is degen ja'ha'n basqariwshısı degendi an'latadı bir neshe on jıllıqta shın'g'ıs u'lken a'skeriy ju'risler qılıp ko'p adamlardı o'ltirip ju'da u'lken jerlerdi basıp aldı usının' menen ol o'zine tariyx kitaplarında jabayı monster degen ataqqa iye boldı shın'g'ıs xan mong chingis khaan avgust mongol imperatorı ha'm mongol qa'wimlerin birlestirip mongol imperiyasının' tiykarın salg'an a'skriy basshı onnan keyingi bolg'an xanlar mongoliyanı adamzat tariyxındag'ı en' ullı imperiyag'a aylandırdı shın'g'ıs xan qitaydag'ı yuan dinastiyasının' birinshi imperatorı qublay xannın' atası bolg'an ha'zirgi waqıtqa shekem shın'g'ıs xannın' qay jerde jerlengenligi anıq belgili emes tınısh okeanı bul batısta aziya ha'm avstraliya shıg'ısta amerikalar qublada qubla okeanı ha'm arqada arktika okeanı aralıg'ında jaylasqan suw ko'lemi esaplandı ol en' u'lken okean esaplanıp jer ju'zi betinin' u'shten birin iyeleydi ol horn tumsıg'ı chili argentinadan qublag'a antarktikag'a sızılg'an sızıqta atlantika okeanına ha'm tasmaniya avstraliyadan qublag'a antarktikag'a sızılg'an sızıqta hind okeanına qosıladı atlantika okeanı ken'eygen sayın tınısh okeanı a'ste kishireyip barmaqta bul ten'iz tub'in jerdin' orayına qaray bu'klew arqalı bolip atır bul urılıw ju'da qattı bolıp basım jıynalg'an waqıtta ıssı taslardın' ham' shan'nın' u'lken jarılıwı arqalı ko'plep jer silkiniwler ha'm vulkanlar payda etedi suw astında jer silkiniw bolg'anda bul tez qozg'alıs tsunami payda etedi usi sebepli tsunamiler basqa jerlerge qarag'anda tınısh okeanı jag'alarında ko'p bolıp turadı jerdin' ko'pshilik vulkanları tinish okeanı atawlarında jaylasqan yamasa okean jag'alarınan bir neshe ju'zlegen kilometr qashıqlıqtag'ı kontinentlerde jaylasqan tektonik plitalar tınısh okeanı kishireyiwine tag'ı bir sebep esaplanadı yerusalim israildin' paytaxtı esaplanadı xalıqaralıq ja'miyet ta'repinen ta'n alınbag'an bolsada ol dun'yadag'ı adamlar u'ziliksiz jasap kelgen en' ayyemgi qalalarının' biri yerusalimen' u'lken u'sh din ma'sixshilik islam ha'm yahudiylik ushin muqaddes qala esaplanadı ol bibliyalıq waqıtlarda evreylerdin' diniy ha'm siyasiy orayı bolg'an bul qala xristianlar ushin da a'hmiyetli sebebi iysa ma'sixtin' o'mirindegi ko'p waqıylar usı jerde bolg'an musulmanlardın' iseniwinshe muhammad payg'ambar usı jerde aspan'ga mirajg'a ko'terilgen yerusalim jer orta ten'izinen kilometr qashıqlıqta jaylasqan ol a'tiraplarında ko'p oypatlıqları bar to'beshikli qala esaplanadı ierusalim ju'da' eski qala ol u'sh din ushin ju'da a'hmiyetli iudaizm xristian dini ha'm islam dini bibliada jaziliwinsha izraildin' ekinshi patshasi dawit patsha bul qalani butparastlardan tartip alg'an ha'm o'z sarayin salg'an dawittin' uli solomon patsha ierusalimde xram qurdi keyinirek iudanin' bas qalasi bolip turg'an waqitta ierusalim vavilon patshasi nebuchadnezzar ii ta'repinen qiyratildi dawit patsha sarayi ha'm solomon xrami o'rtep jiberildi ha'm evreyler vavilong'a alip ketildi jetpis jildan keyin persiya patshasi kir evreylerge ierusalimge qaytiwina ha'm xramdi qayta quriwg'a ruxsat beredi keyinirek qala rimliler ta'repinen basip alindi rim imperatorina bag'ing'an ulli patsha gerod evreylerge unaw ushin xramdi u'keytti xram ullilig'i ha'm suliwlig'i menen dan'q shig'ardi iysa masix b e jil a'tirapinda ierusalimde o'lgen b e jilinda evreyler rimlilerge qarsi ko'terilis qildi biraq rimliler qalani ha'm xramdi qiyratti ierusalimde jasag'an evreyler qulg'a aylandi rimliler ierusalimdi latin at penen atadi sonnan berli xram qayta qurilmadi ha'm onin' tek g'ana diywalinin' bo'legi ha'zirge shekem saqlang'an rim imperiasi ekige bo'linip ketkennen keyin ierusalim vizantiya imperiasina tiyisli boldi keyinirek olardan musulmanlar basip aldi musilmanlar muhammad payg'ambar ierusalimde beyishke barg'an dep isendi keyinirek rim papasi ierusalimdi qaytarip aliw maqsetinde batis evropadan krest atlanisshilarin jiberdi olar azg'ana waqit bul maqsetke eristi biraq aqirinda sarakenlerge ta'slim boldi a'sirge shekem ierusalim osman imperiyasinin' bo'legi bolip keldi ierusalimnin' taza qalasi eski tas diywallarda sirtta jaylasqan bo'legi esaplanadi taza qala jillarda salinip basladi mishkenot sha'annanim mea shearim ha'm buxara bo'legi taza qalanin' en' birinshi rayonlarinan esaplanadi nicolaus copernicus fevral may yamasa kopernik astronom bolg'an adamlarg'a kopernik quyash ha'm jer haqqindag'i pikirleri menen belgili onin' tiykarg'i pikiri du'nya geliotsentrik helios quyash onin' toeriyasi boyinsha ku'n quyash sistemasinin' orayinda ha'm planetalar onin' a'tirapinda aylanadi bul pikir onin' de revolutionibus orbium coelestium aspan denelerinin' revolyutsiyasi haqqinda kitabinda baspadan shiqti kopernik thorn torun patsha prussiyasinda azg'ana aldin pol'sha patshalig'inina kirgen nemis tilinde soyleytug'in aymaqta tuwilg'an birinshi ol krakovta al keyin italiyada oqidi italiyada ol shirkey yuristi sipatinda oqiwdi tamamladi shirkewde o'zi menen islegenlerdi dawalaw ushin meditsinani da u'yrenedi kopernik o'mirinin' ko'pshilik bo'legin frauenburg frombork warmiada jumis islew ha'm izertlewler alip bariw menen o'tkerdi ha'm sol jerde jili qaytis boldi henry ford iyul aprel' amerikaliq injener ha'm isbilermen bolg'an ol jili mashina islep shig'ara basladi ha'm ford motor company kompaniyasinin' tiykarin saldi ol ha'r bir jumisshi bir na'rse islep shig'ariw protsessinde tek g'ana kishkene bo'legin ornatatug'in sistema pikirin rawajlandirdi onin' pikiri mashinalardi ko'plep islep shig'ariwg'a imka'n tuwdirdi bul konveyerde jiynaw dep ataldi bul usil ha'zirgi ku'ndede zavod fabrikalarda ko'plep zatlar islep shig'ariwda ken'nen qollaniladi sol waqitta bul usil innovatsiya bolip og'an tez waqitta ha'm basqa kompaniyalardan arzan bahada ko'p mashina islep shig'ariw imka'niyatin berdi ol klara brayantqa u'ylendi ha'm onnan edsel brayant ford isimli uli boldi ford detroit michigang'a mexanik kar'erasin baslaw ushin u'yinen shig'ip ketti ford jiynaw liniyasi pikirinin' payda boliwina ja'rdem berdi ha'm jili o'z zavodinda paydalanip basladi bul usil menen mashina islew ko'p waqit talap etpedi ol zavodina qozg'aliwshi konveyer ornatti mashinalar konveyerde qozg'aladi ha'm ha'r bir jumisshi mashinanin' bir bo'legein ornatiwg'a juwapker boldi johannes gensfleisch zur laden zum gutenberg ko'birek johann gutenberg ismi menen belgili shama menen jillar fevral' nemis temir ustasi ha'm oylap tabiwshisi bolg'an ol jillarda baspa boyinsha islegen miynetleri menen belgili sonin' ishinde ol topografiyani oylap tabiwi menen dan'q arttirdi gutenberg mainz qalasinda sawdager friele gensfleisch zur ladennin' sem'yasinda tuwildi gutenbergtin' a'kesi jasap turg'an jerinin' atina zum gutenberg dep familiyasin o'zgertti gutenberg baspa ushin metall sortin siyalardi metal ha'riplerdi ju'da' aniq teriw jolin ha'm baspa mashinanin' jan'a tu'rin oylap tapti ol baspa mashinasinin' pikirin vino islep shig'ariwshilardin' press mashinasinan aldi ko'plegen adamlar gutenbergti qozg'aliwshi teriw baspa isin oylap tapti dep oylaydi lekin ol aldin qitayda oylap tabilg'an edi baspani ko'rin' qozg'almali baspadan aldin adamlar blokli baspadan paydalandi blokli baspada basip shig'ariwshi mashina bir bo'lek metal yamasa ag'ashtan toliq bir bet basilip shig'ar edi qozg'almali baspa mashinada bo'lek ha'ripler a b c metal yamasa ag'ashtan islendi ha'm olar ha'r qiyli so'zlerde qayta qayta paydalaniliwi mu'mkin boldi birgelikte alip qarag'anda gutenbergtin' oylap tabiwlari basip shig'ariwdi tezletti renessans evropada informatsiya jariliwi ju'zege keldi qisqa waqit ishinde adamlar ko'plep jan'a kitaplar basip shig'ardi jan'a kitaplardin' ko'plep sanda basiliwina gutenberg basip shig'arg'an bibliya gutenberg bibliyasi sebep boldi bul adamlar ko'p sanda basip shig'arg'an birinshi bibliya edi onin' basip shig'ariwin gutenberg jildin' fevral'inda baslag'an gutenberg isbilermenlikti bilmegenligi sebepli o'zinin' oylap tabiwinan ko'p aqsha isley almadi onin' nizam menen problemalari bolip mashinalarin ozinin' sherigi johann fustqa aldirip qoydi sol waqittag'i arxiepiskop gutenbergke ashindi ha'm og'an ha'r jili kiyimler vino ha'm aziq awqatlar menen napaqa beriwge wa'de berdi gutenberg jili mainz germaniyada qaytis boldi o'z waqtinda gutenberg tabisqa erispedi lekin onin' oylap tabiwi ju'da' a'hmiyetli boldi qisqa waqit ishinde jan'aliqlar ha'm kitaplar evropa boylap ju'da' tez tarqala basladi ilimpazlar bir biri menen jaqsi baylanisa aldi ha'm na'tiyjede ilim ha'm texnologiya tez rawajlana basladi ko'plep adamlar oqiwdi u'yrendi bu'gingi ku'nde elege shekem gutenberg bibliyasinan danasi saqlanip qalg'an olar qozg'almali baspa mashinadan shiqqan en' eski kitaplar esaplanadi volfgang amadey mozart yanvar' dekabr' avtsriyali kompozitor ha'm pianist bolg'an ko'pshiliktin' pikirinshe ol barliq waqittin' en' zor kompozitorlarinin' biri esaplanadi ol jili yanvar'da zaltsburg qalasinda tuwilg'an ol qisqa o'miri dawaminda den aslam muzika shig'armalarin do'retti solardin' ishinde don jiovanni ha'm siyqirli sirnay operalari bar onin' birinshi miyneti to'rt jasinda jazilg'an minuet oyin esaplanadi aqirg'i miyneti juwmaqlanbag'an rekviem esaplanadi mozart kishkene waqtinan pianino shertip bilgen ha'm ol zor pianist ha'm de ataqli kompozitor sipatinda dan'q shig'ardi ol jili dekabr' saat tu'ngi lerde revmatik isitpadan qaytis boldi mozarttin' muzikasi gaydn muzikasi siyaqli klassikaliq stil'degi muzikalardin' en' zori esaplanadi ol muzika do'retip baslag'an waqitta barok periodi o'z juwmag'ina jetip muzikag'a bolg'an ko'z qaras o'zgerip atirg'an waqitlar edi muzikanin' formasi balansi ten' salmaqliliq ha'm elegantlilig'i kontrapunt stil'den jaqsiraq dep esaplandi mozart tap sol waqitta ataq shig'arg'an pianino ushin muzika jazg'an birinshi ataqli kompozitor boldi ol sol waqitta muzikanin' barliq tu'rlerin simfoniya opera solo kontsert kamera ushin muzika atap aytqanda tarli kvartet ha'm tarli kvintetler ha'm pianino ushin sonatalar do'retti ol ko'plep diniy muzikalar sonin' ishinde messalar ha'm sonday aq oyinlar divertimenti ha'm serenadalar do'retti mozart jas waqtinda simfoniyalar a'dette qisqa a'piwayi muzika shig'armasi esaplanar edi mozart simfoniyani yarim saatqa sheken soziliwi mu'mkin bolg'an sheberlik penen islengen shig'armag'a aylandirdi a'sirese onin' aqirg'i u'sh simfoniyasi en' zor shedevr shig'armalar esaplanadi onin' kontsertleri a'sirese pianino kontsertleri aldin jazilg'an muzikalardan bir qansha alding'a rawajlang'an edi mozart ko'binese baladay ha'reket etkeni menen ol adam xarakterin jaqsi tu'siner edi buni onin' operalarinda xarakterlerdi ko'rsetiw ushin kirgizgen elespesiz effektlerinen ko'rse boladi mozarttin' operalari onin' zor miynetleri esaplanadi ol adamlardin' xarakterlerin jaqsi tu'sindi ha'm olardi operalarda aship beretug'in muzikalar do'retti a'sirese u'sh operasinda don jiovanni le nozze di figaro figaronin' u'yleniwi ja'm cosi fan tutte operalarinin' ha'r qaysisinda bir neshe xarakterler jag'daydi o'z ko'z qarasinan aytip turg'anlig'in ko'riwge boladi thomas alva edison fevral' oktabr' amerikali oylap tabiwshi bolg'an ol ko'p zatlardi oylap tapqan ko'pshilik adamlar oni elektrik lampochka oylap tapqan dep oylaydi biraq negizinde ol tek g'ana oni jaqsiraq etiwge oni ko'birek janip turiwina u'lesin qosti edison patentleri sani boinsha rekord iyesi onin' patentleri sani thomas alva edison milan ohayo qalasinda tuwilg'an edison jasinda ata anasi menen port guron michigang'a ko'ship o'tti edison awiriwi sebepli oqiwdi kesh basladi u'sh aydan keyin edison oqiwdan shetletildi sebebi ol sabaqta mug'allimine itibar beriwge qiynaldi onin' kanadada mug'allim bolip islegen anasi edisondi u'yinde oqitti ha'm onin' jaqsi oqiwshi bolip shig'iwina ja'rdem berdi edison jasinda awiriwg'a ushiradi usi awiriwi ha'm poezd konduktori onin' qulag'inan tartiwi sebepli edisonnin' shep qulag'i uliwma ha'm on' qulag'i protsent geren' bolip qaldi ol morze kodin ha'm telegraftin' paydalaniliwin u'yrendi ha'm telegraf operatori sipatinda jumis islep basladi jasinda edison o'zinin' birinshi oylap tabiwi avtomatik qaytalawshini oylap tapti bul qaytalawshi adamsiz stantsiyalar ortasinda telegraf signalin jiberedi ha'm bul qa'legen adamnin' kodti awdarmalawg'a imka'niyat tuwdirdi keyin edison new york new yorkqa ketti ha'm ol jerde ha'r qiyli u'skenelerdi on'law menen shug'illlandi al tu'nleri ol o'z proektleri u'stinde tinbay isledi jasinda edison karbon o'tkizgish u'stinde islep basladi bul o'tkizgish alexander graham bell oylap tapqan telefon dawisin ku'sheytip berdi jili edison dawisti jazdirip ha'm qayta oynaytug'in birinshi mashina fonografti oylap tapti bul oylap tabiw oni du'nya ju'zine tanitti guispeppe verdi yamasa oktabr yanvar italiali opera kompozitori bolg'an verdi ha'm richard wagner bir birine uqsamg'ani menen olar a'sirdin' en' ulli kompozitorlari boldi verdi jas waqtinda italianin' ataqli opera kompozitorlari bolip gaetano donizetti ha'm vincenzo bellini esaplanatug'in edi ha'm olar operalarin bel canto da'stu'rinde jazatug'in edi sol sebepli olardin' operalarinda suliw namalar bolip atqariwshilarg'a o'z dawislarin ko'rsetiwge jazilatug'in edi ha'm ko'binese olar atqarg'an qosiqlar operanin' ma'nisine sa'ykes kelmes edi verdi o'zinin' uzaq o'miri dawaminda operani eski da'stu'rlerge bag'inbaytug'inday etip o'zgertti ol dramani operanin' en' a'hmiyetli bo'legi qildi ha'm ondag'i namalar dramani ku'sheytip beriwshi bo'legi boldi verdi ateist bolg'an verdi tuwilg'an kishkene awil italianin' arqa ta'repindegi po da'ryasinin' oypatlig'inda jaylasqan bul ju'da jarli awil edi onin' a'kesi kishkene fermag'a ha'm miymanxanag'a iyelik etti kishkeneliginde og'an spinet alip berildi ha'm ol oni o'mir boyi saqlag'an jasinda ol tez tez shirkewde organ shertiwshi bolmag'an ku'nleri organ shertip ju'rdi bir neshe jillar o'tip ol busettoda orkestrg'a nama jazdi antonio barezzi ismli adam ko'plep a'hmiyetli adamlardi biletug'in edi ha'm ol verdige ko'p ja'rdem berdi keyinirek verdi onin' qizina u'ylenedi barezzi oni milang'a oqiwg'a jiberedi biraq verdi pianinoda oynawdi muzika mektebinde u'yrenbegenligi sebepli konservatoriyag'a kire almaydi ol jeke sabaqlar aldi ha'm opera a'debiyat ha'm siyasat boyinsha ko'p u'yrenedi jili ol opera jazadi oberto conte di san bonifacio bul opera milannin' du'nyag'a belgili opera u'yi bolg'an la scalada qoyildi bul onin' en' ulli operalarinan emes edi sonda da bul opera oni ko'pshilikke tanitti ha'm onnan la scala ushin ja'ne u'sh opera jaziw ilitmas etildi onin' ekinshi operasi sa'tsiz shiqti ha'm tamashago'ylerge jaqpadi sonday aq usi waqitta onin' jeke o'mirindi baxitsizliq ju'z berdi onin' eki balasi ha'm hayali qaytis boldi verdi o'zinin' baxitsizlig'in jen'ip jili jan'a opera nabucconi jaratti bul opera ju'da' sa'tli shig'ip oni du'nyag'a tanitti ol ju'da' qatti isledi ha'm ha'r jili eki opera jazdi ol tek g'ana muzika jazip qoymastan onin' atqariwshilarin da sho'lkemlestiriwine tuwri keldi bul ju'da u'lken mashaqatli is edi onin' ernani operasi sol da'wirdegi en' zor operalarinan biri edi jili ol ja'ne bir sa'tli opera macbethti do'retti bul opera shekspirdin' spektakline tiykarlang'an bolip ha'zirge shekem en' su'yikli operalardin' biri esaplanadi ol kem kemnen zor kompozitor bolip barar edi a'sirler dawaminda italia o'z hu'kimdarlarina iye bir neshe ma'mleketlerden turatug'in edi jillari ma'mlekette ju'da u'lken siyasiy o'zgerisler boldi verdi o'z operalarinda ko'binese u'lken xorlar ushin namalar jazdi bul namalardin' ko'pshiligi azatliq ushin gu'res haqqinda bolip ko'pshilik onin' namalari adamlardi ko'teriliske shaqirdi dep oyladi nabucco operasinan va pensioro qosig'i vavilonda qulliqta ju'rgen evrey qullar tuwrali edi adamlar bul qosiqti o'zlerinin' jag'dayina sa'ykeslestirip o'zgertip ko'shelerde aytip ju'rdi verdi milliy qaharmang'a aylandi jili italia bir ma'mleket bolip birlesti guiseppe strepponi nabuccoda abigaille rolin atqarg'an soprano edi verdi og'an ashiq bolip qaladi ol aldin basqa adam menen turmis qurg'an ha'm u'sh balasi bar edi sol sebepli ol o'zin verdige ilayiq emes dep oyladi sog'an qaramay olar jili turmis quradi verdi og'an u'lken hu'rmet ko'rsetpesede ol verdidi jili qaytis bolaman degenshe ko'p qollap quwatladi verdi onin' menen busettog'a ko'shedi usi waqitlari verdi ju'da' ko'p sayahatta boladi lekin hayalin taslap keter edi hayali busettoda o'zin baxitli sezbedi sebebi ol jerdegi adamlar oni jaman ko'retug'in edi usi waqitta u'sh ataqli operalar rigoletto jili ha'm il trovatore trubadur ha'm la traviata ekewide jili jazildi bul operalarda ju'da' ataqli ko'plep namalar bar olar dramag'a toli ha'm olardag'i xarakterler muzika arqali ju'da sheberlik penen ko'rsetilip berilgen muzikasi a'sir dawam etip kelgen da'stu'rge uqsap recitativ ha'm ariag'a aniq bo'linbegen arialar kelesi muzikag'a kirip ketetug'in bolip jazilg'an ol dramag'a uqibi ku'shli edi biraq ol prodyuserler onin' jazg'anlarin o'zgertpewi ushin qatti gu'resiwine tuwri keldi verdi tsenzura menen men ko'p gu'resti onin' rigoletto operasi viktor hugonin' le roi s'amuse gu'rrin'ine tiykarlang'an ol waqitlari patshani o'ltiriwge ha'reket etiw jaqsi tema dep esaplanbaytug'in edi verdi patshani gertsog penen ha'm basqa da o'zgerisler qiliwina tuwri keldi traviata operasi ol waqitlari jen'iltek dep esaplang'an alexandre dumas fils romanina tiykarlang'an opera birinshi qoyilg'anda tamashago'yler ku'lkiden o'zlerin toqtata almadi sebebi onda ko'p jewden o'liwi kerek bolg'an bas qaharman hayal dim semiz edi sog'an qaramastan keyinshelik opera ju'da' u'lken ataqqa eristi verdi bul waqitqa kelip ju'da' ataqli boldi ha'm onnan parijdegi opera ushin opera do'retiw iltimas etildi ol jerde verdi operalarin frantsuz stilinde do'retiwine tuwri keldi bul stil'de opera bes aktten ha'm baletten turatug'in edi parijde jazg'an operalarinin' hesh qaysisi aldin'g'ilarinday tabisli shiqpadi ol italian teatrlari ushin u'lken ilh'am menen jazdi simon boccanegra ju'da quramali opera biraq ondag'i xarakterler muzika ja'rdeminde ju'da' suliw sa'wlelendirilgen un ballo in maschera niqapli ziyapat shvetsiyanin' patshasi gustav iii nin' o'limi tuwrali edi bul opera da tsenzuradan o'tpedi ha'm ol operani bostonda bolatug'in waqiya etip o'zgertiwine tuwri keldi ha'm bul operanin' mazmunina jaman ta'sir etti jillari onin' en' zor operalari sankt peterburg ushin jazilg'an la forze del destino ta'g'dir ku'shi parij operasi ushin don carlos ha'm egipettegi kairdin' jan'a opera u'yi ushin jazilg'an aida esaplanadi aida onin' en' zor operalarinan esaplanadi biraq oni qoyiw qiyin keshti verdi dirijer mariani menen ja'njellesip qaldi ha'm mariani kairg'a bariwdan bas tartti bunin' u'stine gazetalar verdidi marianidin' su'yiklisin tartip aliwda ayipladi bul u'lken ja'njelge aylanip ketti ren descartes aytılıwı rene dekart mart fevral fransuz filosofi ha'm fizigi bolg'an ol matematika fizika ha'm a'sirese filosofiya ilim tarawlarinda ju'da a'hmiyetke iye kitaplar jazdi onin' dualizm pikiri jan sana dene teoriyalarin bir tu'sinikke ja'mledi bul tu'sinik sana ha'm zattin' dualistik teoriyasi dep ataladi onin' belgili filosofiyaliq pikiri cogito ergo sum men oylayman sol sebepli men barman dekart o'zinin' metod haqqinda oylar kitabinda o'zi oylap tapqan ilimiy metod tuwrali jazdi ol sonday aq deneler geometriya jaqtiliq optika ha'm hawa rayi meteorologiya tuwrali da ilimiy miynetler do'retti ol geometriyada denelerdi koordinatalar ja'rdeminde ko'rsetiw jolin oylap tapti sonday aq raduganin' ne ekeni haqqinda teoriyanin' da tiykarin saldi dekarttin' fizikadag'i ilimiy miynetleri keyinirek ju'da belgili fizik ser isaak newton ushin ju'da a'hmiyetke iye boldi newton ha'm sonday aq james hook dekart tuwrali jazg'anda men ilimde aldig'a bara aliwim ilim gigantlari iyninde otirg'anim sebepli dep jazg'an birinshi filosofiya haqqinda oylaniwlar kitabinda dekart filosofiyaliq sorawlardi o'zinin' jaratqan ilimiy metodlari menen talqiladi ol skeptisizmge skeptisizm du'nya haqiyqiy emes dep u'yretedi qarsi pikir ju'ritti onin' pikiri boyinsha ol o'zi bar boliwi sha'rt sebebi ol o'zinin' oylap turg'anin sezdi ha'm eger ol oylap turg'an eken demek ol haqiyqiy bar sebebi eger ol bar bolmaganinda qalayinsha ol oylap turg'anin seziwi mu'mkin ol bul ko'z qarasti qisqartip latinshada minaday dep jazdi cogito ergo sum men oylayman sol sebepli men barman ol sonday aq qudaydin' bar ekenligin o'z oylawin seziwi usilina uqsas usilda ko'rsete aliwina isendi dekarttin' oyinsha quday bul sheksizlik penen birdey ol sheksizlikti ko'riw mu'mkin dep esapladi sebebi ol u'lkenirek zatti tabiw mu'mkin al biraq en' u'lken zatti tabiw mu'mkin emes dep oyladi onin' oyinsha eger quday bar bolsa onda bul du'nyada bar boliwi sha'rt sebebi quday jaqsi ha'm eger bul du'nya haqiyqiy bolmag'aninda quday adamlarg'a bul du'nya bar dep oylawg'a jol qoymag'an bolar edi juwmaqlap aytqanda dekarttin' oyinsha eger ol oylay alsa onda ol o'zi haqqinda qa'legen na'rseni bilip aliwi mu'mkin misali o'zinin' eki qoli eki ayag'i bar ekenin sonday aq ol quday bar ekenligin bilgenligi sebepli ol eki na'rseden turiwi sha'rt oylaw qa'biletine iye sana ha'm oylaw protsessinen ga'rezsiz biraq og'an birlesken dene bul pikir kartezian dualizm dep ataladi dekarttin' sol waqittag'i filosoflardan o'zgesheligi ol aristoteldin' emes al platonnin' pikirlerine uqsas pikirlerdi ko'p paydalandi ko'pshilik oni ratsionalist dep esaplaydi sebebi ol sorawlarg'a juwaplardi o'zinin' sanasinan qidirdi dekart skeptisizmge qarsi gu'reskeni menen onin' skeptisizmdi o'z oylarinda sa'wlelendirip beriwi ju'da' u'lken ataqqa iye boldi ha'm bul oylar kartezian skeptisizm dep ataldi sigmund freud aytılıwı zigmund freyd moravia may london sentabr avstriyali nevrolog nerv sistemasin emleytug'in adam bolg'an ol ruwhiy awiriwdi ha'm nerv keselliklerin psixoanaliz ja'rdeminde emlew jollarin oylap tapti freydtin' psixologiyag'a qosqan u'lesi bul onin' adamlardin' o'zleri basqara almaytug'in sananin' bo'legin u'yreniwi boldi freyd o'zinin' birinshi kitabin jazg'annan keyin martha bernaysqa u'ylendi ha'm olardin' alti balasi boldi freyd jillari avstriyada jasadi anchlusstan keyin avstriya ha'm germaniya birlesti ol evrey bolg'anlig'i sebepli gestapo oni tekserip basladi ha'm ol o'zinin' shan'arag'i qa'wip astinda ekenligin sezdi freydke bir neshe adamlardi o'zi menen alip ketiwine ruxsat berildi ol on alti adamdi solardin' ishinde o'zinin' xizmetkerin hayalinin' sin'lisin doktorin ha'm shan'arag'in jili venadan angliyag'a alip ketti ol o'z tuwisqanlari adolfina paulina marie ha'm rozalardi taslap ketti freyd adam sanasi onin' ha'reket etiwi ha'm qurilisi teoriyasinin' tiykarin saldi ol sonday aq adam is ha'reketi sananin' qurilisina ta'sir etiwi ha'm sol waqittin' o'zinde sananin' qurilisinin' juwmag'i degen teoriyanida rawajlandirdi bul onin' klinikada ruwhiy awiriwlardi dawalaw ushin ayirim usillardi abzal ko'riwine alip keldi ol adamnin' minez qulqi onin' balalig'indag'i ta'sirlerinen rawajlanadi dep esapladi adolf hitler yamasa gitler aytılıwı adolf xitler aprel aprel ekinshi du'nya ju'zlik urısta germaniya basshisi bolg'an gitler sonday aq nsdaptin' ko'binese nazist partiyasi dep ataladi basshisi boldi bul partiya demokratiya joli menen saylang'an ol jili germaniya kantsleri boldi bul germaniya konstitutsiyasina qarsi emes edi ol diktatorg'a toliq basqariwshi aylandi ol o'zin germaniya imperiasinin' fuhreri basshi jetekshi dep atadi ol jilg'a shekem germaniyani basqardi natsistler u'shinshi reich reix dep oqiladi dep atalg'an diktatorliqti payda etti jili olar barliq basqa partiyalardi japti olar o'z dushpanlarin o'ltirdi yamasa kontsentratiya lagerlerine jiberdi gitler ha'm onin' adamlari kishi milletler ha'm basqa etnik diniy ha'm siyasiy birlespelerdi quwdaladi holocaust holokost dep oqiladi dep atalg'an waqiyada natsistler alti million evreyler tsiganlar gomoseksualistler ha'm basqa da toparlardi o'ltirdi germaniya polshag'a basip kirgenligi sebepli du'nyada ekinshi du'nya ju'zlik uris baslandi bul urista evropanin' ko'plep jerleri wayran boldi millionnan aslam adam nabit boldi usi uris dawaminda gitler nemis quralli ku'shlerinin' bas komandiri boldi ha'm barliq a'hmiyetli sheshimlerdi qabil etti bul fuhrerprinziptin' bo'legi edi napoleon i bonapart frantsuzsha napoleon bonaparte avgust may frantsiyanin' a'skeriy ha'm siyasiy basshisi bolg'an ol sonday aq napoleon i sipatinda frantsuz imperatori bolg'an onin' ha'reketleri a'sirdin' baslarinda evropa siyasatin belgilep berdi ol korsikada tuwilg'an onin' ata anasi italiyali aq su'yek adamlar bolg'an ol frantsiyada a'skeriy tayarliqtan o'tedi bonapart birinshi frantsuz respublikasi da'wirinde ju'da a'hmiyetli adam boldi sol waqitta ol birinshi ha'm ekinshi awqamlar u'stinen jen'iske eristi jili ol siyasiy awdarispaq qildi ha'm natiyjede ol birinshi konsul boldi bes jildan son' frantsuz senati oni imperator dep ja'riyaladi a'sirdin' birinshi jillig'inda frantsuz imperiyasi napoleon basshilig'inda ko'plep urislarg'a qatnasti bul urislar napoleon urislari dep ataladi evropanin' u'lken ma'mleketlerinin' ha'mmesi bul urislarg'a qatnasti bir neshe jen'islerden son frantsiya evropa kontinentinde ju'da a'hmiyetli orindi iyeledi napoleon ko'plep awqamlar du'ziw joli menen frantsiyanin' evropa siyasatina ta'sirin ku'sheytti ol sonday aq o'z doslarin ha'm shan'araq ag'zalarin basqa evropa ma'mleketlerin basqariwg'a eristi napoleon urislari du'nya ju'zinin' a'skeriy mekteplerinde u'yreniledi onin' qarsilaslari oni tiran dep esleydi lekin ol sonday aq napoleon kodin islep shiqqani menen de belgili vladimir lenin vladimir ilyich ulyanov aprel yanvar lenin russhada ati menen belgili rus revolyutseneri ha'm de bolshevik partiyasi ha'm oktyabr revolyustsiyasi basshisi bolg'an ol sovetler awqami russha ha'm jildan rossiya kommunist hu'kimetinin' birinshi basshisi bolg'an leninnin' pikirleri leninizm dep ataladi lenin jili aprelde rus imperiyasinin' simbirsk qalasinda tuwilg'an onin' anasi mektepte mug'allim al a'kesi bilimlendiriw boyinsha ha'meldar bolg'an a'kesinin' jumisi oni ha'm onin' shan'arag'in ja'miyettin' joqarg'i da'rejesinde boliwina sebep bolg'an lenin mektepte jaqsi oqidi ha'm ol latin ha'm grek tillerin u'yrendi jili ol rus imperiyasinin' patshasi tsarg'a qarsi ko'teriliske qatnasqani ushin kazan ma'mleketlik universitetinen quwildi ol o'z u'stinde ko'p isledi ha'm jili ol yurist litsenziyasin aldi lenin universitetten quwilg'an jili onin' ag'asi aleksandr tsar aleksandr iii ini bomba jariw joli menen o'ltiriwge qatnasqani ushin darg'a asip o'ltiriledi sonday aq a'japasi anna tatarstang'a jiberiledi bul leninnin' qatti ashiwin keltirdi ha'm ol a'jag'asi o'limi ushin qas aliwg'a sha'rt etedi sankt peterburgta nizamdi u'yrenip atirg'an waqtinda lenin nemis filosoflari karl marks ha'm fridrix engels kitaplarin u'yrendi karl markstinin' pikirleri marksizm dep ataladi marksizmdi maqtap jaziw rossiyada nizamg'a qarsi edi sol sebepli lenin sibirge su'rginge jiberildi bul jaza dim qatal jaza edi sebebi sibir ju'da' suwiq hawa rayi o'z aldina bo'lek ha'm onnan qashiw mu'mkin emes edi sibirde su'rginde waqtinda jili iyulda lenin nadejda krupskayag'a u'ylenedi jili ol rossiyada kapitalizmnin' rawajlaniwi degen kitap jazadi jili lenin azat etiledi ha'm ol u'yine qaytadi keyin ol evropa boylap sayaxat qiladi ol iskra qaraqalpaqsha ushqin dep atalg'an marksist gazetasin basip shig'ara basladi ol sonday aq rossiya sotsial demokratiyaliq miynet partiyasinin' a'hmiyetli ag'zasi boldi fevral revolyutsiyasi na'tiyjesinde tsar nikolay ii taxttan ketkennen keyin lenin rossiyag'a qaytip keledi ol nikolay ii ni taxttan awdarg'an hu'kimetti a'piwayi miynetkeshler ta'repinen awdariliwin qa'leytug'inin jazadi lenin birinshi du'nya ju'zlik uristi toqtatiw maqsetinde germaniya menen bretsk litovsk kelisimine qol qoyadi bul kelisim germaniya hu'jimlerin toqtatqani menen rossiya ko'plep jerlerinen ayriladi ulli britanya ekonomikasi nominal jalpi ishki o nm jio ko lemi jag inan dunyadag i en iri orinda turatug un milliy ekonomika esaplanadi ha m valyuta satip aliw kushi pariteti jag inan orinda ha mde evropada nominal jalpi ishki o nm jio ko lemi jag inan frantsiya ha m germanyadan keyingi orinda valyuta satip aliw kushi pariteti jag inan germanyadan keyingi orinda turadi qisqasha aytqanda ulli britanya jalpi ishki o nimi adam basna esaplag anda dunyadag i joqari orinda ha m valyuta satip aliw kushi pariteti joqari orinda turadi britanya ekonomikasi anglya shatlandiya wels ha m arqa irlandiya ma mleketleri ekonomikasinan quralg an ulli britanya milletler doslig inin evropa awqaminin ulli liktin ulli liktin ulli liqtin xalq araliq aqsha kredit fondinin ekonomikaliq birge islesiw ha m rawajlaniw sho lkeminin ebrsh dunya bankinin dunya sawda sho lkeminin b m sh nin ag zasi esaplanadi ulli britanya dunyadag en globallasqan mamleketlerdin biri esaplanadi london nyu yorktan keyingi iri finansliq oray ham evropadag i jalpi ishki o nimi ulken bolg an qala jildin dekabrina kelip ulli britanya ko lemi boyinsha orinda turatug un ma mlekettin ha m ishine ha m sirtina bag darlang an shet el investitsiyasina iyelik etken eki jag dayda da aqsh ha m frantsiyadan keyin olshew metodlarina tiykarlanip ulli britanyanin aerokosmikaliq sanaati dunyadag i ekinshi yamasa ushinshi milliy aerokosmikaliq sanaat esaplanadi farmatsevtika sanaati ulli britanya ekonomikasinda a himiyetli ro l oynaydi ha m ma mleket farmatsevtikaliq rd global shig inlarinin joqari bolegine iye aqsh ha m yoponyadan keyin ulli britanya ekonomikasi arqa ten izde tabilg an neft ha m gaz rezervi esabinan ko terildi ol jili milliardqa bahalandi ulli britanya ha zirgi waqitta dunya bankisinin biznes islew ko rsetkishi jen illigi nin dunya boyinsha orninda al evropada bolsa orinda turadi ekinshi jer juzlik uristan son bul jerde uzin pa seyusiz interval boldi ha m jillari rawajlaniw boldi ebrshnin tastiyqlawinsha o siwdin jilliq normasi ha m jillar aralig inda ortasha ti qurag an sonda da bul ko rsetkish basqa evropa mamleketleri misalig a frantsiya batis germanya italya ko rsetkishlerinen a dewir arqada edi jio ke tusip ketti uliwma ko rsetkishler jillarda basqa evropa ma mleketlerine qarag anda pa s boldi ha tteki recesiya jili tawsilg an bolsada ekonomika eki eseli infyacia ha m jumissizliqtin o siwi sebebinen ele qawip qaterde edi uliwma ekonomikaliq suret jaman ahwali tez o sip baratirg an inflyacya ha m fund sterlingtin birden tusip ketiwi ulli britanyani mlrd liq hazirgi valyuta menen mlrd xvf nin ja rdemin qabil etiwge iytermeledi xvf kancler denis xilidi ekonomikaliq jag daydi jaqsilaw ushin reformalar bo legi sipatinda tezlik penen ma mleket shig inlarin azaytiwg a ha m qatan ekonomikaliq sharalardi qollawg a ha m qutqariw sha rt spatinda ma jbur etti tez arada jili hukimet quladi jan a neoliberal ekonomika jili margaret tetcherdin saylaniwi menen baslandi ol may kun miynet partiyasinin jilliq basqariwinan son konservatilik partiyani hukimetke qaytariw ushin uliwmaliq saylawda jen ip shiqti jillar dawamindako plegen mamleketlik karxanalar privatizatsiyalang an saliqlar azatirilg an bazarlar ta rtipke saling an jio basta ke tusip ketti biraq jili en jori da ejesinde ke o sti bul basqa evropa ma mleketlerinen en joqari ko rsetkish esaplandi sog an qaramastan missis tetcherdin ulli britanya ekonomikasin modernizatsiyalawi birtegislikten alis boldi onin inflyaciyag qarissi guresi massaliq jumissizliqqa alip keldi jumissizlar sani jili g a jetti bul bolsa jil alding a salistirg anda g a ko p bul tiykarinan go nergen ha m ekonomikaliq rentabelli bolmag an zavodlar ha m ko mir ka nlerinin jabiliwi menen baylanisli jil dawaminda jumissizliq o zinin maksimal da rejesine derlik g a jetti bul ko rsetkish jilliqtin son g i jilinda birden tusip ketti jldin aqirina kelip jumissizliq da rejesi nan sa l aslam bolip turdi biraq sog an qaramastan jildin ekinshi yariminda ulli britanya dunya recesiyasi menen parallel turde ekinshi bir basqa recessiyag a tusip qaldi ha m ekonomikanin en joqari da rejesinen ke en to men da rejesine tusip ketti jildin baslarinda recessiya tamamlang an waqitta bolsa jumissizliq atrapinan g a artip ketti ham keyingi ekonomikaliq tikleniw juda kushili boldi jillardag i recessiyag a qarag anda tikleniw tezboldi ha m jumissizliq da rejesi real to menledi jili jumissizliq g a tusti miynet partiyasi jil dawaminda oppozitsiyada o tkergen son jildin may ayinda tony bleir basshilig inda hukimetke qaytti bleirdin jil iyellegen lawazimi dawaminda izbe iz kvartal ekonomikaliq o siw boldi bul jildin kvartalina shekem dawam etti aqirg i jil sol waqittag i joqari rawajlang an ekonomikalar ishinde ekonomikaliq o siw tempi joqari ma mleketlerdin biri boldi ha m a lbette basqa evroppa ellerinin ishinde en joqarisi boldi jillar basinda jio nin o siwi az muddetke ke jetti son a sten tusti o siwdin joqari da rejesi alding i jilliqqlarg a qarag anda to men boldi misali a jillari o siwdin joqar da rejei bolg n bra sonda da bul o siw bir tegislew ham izbe iz boldi xvf nin mag lumatlarina ko re jillar aralig inda jilliq o siw da rejesi ortasha ti qurag an ha m alding ig a qarag anda finansliq sektordin o siwi ulken ro l oynaydi bul sozilg an o siw da wri jili ulli britanya nin kutilmegende recessiyag a kirip qaliwi menen tawsildi onin jilliq ishinde birinshi ret dunya juzlik krizisi sebebinen boldi jili jamiyetlik mulkke aylandirilg an northern rock tin qulawinan baslap basqa banklarda belgili bir bo legi milliylestiriliwi shart boldi bazar kapitalizaciyasi jag inan dunyadag i orinda turg an skotland grouptin royal banki jili oktyabrde milliylestrildi jildin ortalarinda finans ministrligi rbs din akciyalarinin kontrolliq paketinin ine ha m lloyds banking group tin uk financial investments limited inin ine iyelik etti recessiya jili yanvarda bolg an jumissizliqtin jili oktyabrde g a oskenin ko rsetti ulli britanya ekonomikasi inflyatsiya protsent stavkasi ha m jumissizliq ta replerin esaplag anda evropa awqamindag i basqa ekonomikalar ishinde en kushililerdin biri esaplanip keldi olardin barlig i jillardag i recessiyag a shekem salistirmali turde pa s boldi jumissizliq jillardan berli en joqari dareje mln nan sa l to menge jetti sonda da basqa evropa ellerinen adewir pa s edi sog an qaramastan procent stavkasi ke qisqartildi jili avgustta xvf ulli britanyanin ekonomikaliq jetiskenligi eki soqqi sebebinen to menlegenin eskertti finansliq krizis ha mde shiyki zatlardin bahasinin ko teriliwi bul eki waqiyada ulli britanyag a basqa rawajlang an ellerge qarag anda ko brek ziyan jetkizdi sebebi ulli britanya daramatti tayar o nim ha m tovarlardin a srese aziq awqat o nimlerinin jetispewshiligi waqtinda finansliq xizmet arqali aldi jili ulli britanya dunyadag i to lem balansi dificitligi jag inan orindag i el edi tiykarinan o ndiris tovarlarinin dificitligi sebebinen boldi jildin may ayinda xvf ulli britanya hukimetine saliq byudjet siyasatin sirtqi balansti ko teriw ushin ken eytiwdi ma sla xat etedi ulli britanyanin ha r jumisshig a tuwra keletug un miynet o nimdarlig i son g i jilliqta jaqsi o sip keliwine ha m germaniyadag i miynet o nimdarlig ina jetiwine qaramastan ol ele jumisshilari saatliq ha ptege iye bolg an franciyanin da rejesinen atrapinda izde kelmekte hazirgi waqitta ulli britanya ha r saat jumis waqti ishindegi jumis o nimdarlig i eski evropa awqami ma mleket ortasha ko rsetkishleri menen birdey jili ulli britanya adam rawajlaniwi ko rsetkishleri jag inan orindi iyelledi ulli britanya milliy statistika basqarmasi msb nin mag lumatlarina ko re ulli britanya jildin kvartalinda recessiyag a tusip odan jildin kvartalinda shiqqan jildin noyabrinde msb ko rip shiqqan tsifralar ulli britanya negative o siwdin izbe iz kvartalinda ziyan ko rgen din noyabr ayinin aqirina kelip ekonomika ke qisqardi bul bolsa esap kitaplar baslang aninan baslap jillardag i recessiyani en uzag i etti din dekabr ayinda milliy statistika basqarmasi jildin kvartali ushin mag lumatlardi ko rip shiqti ha m ekonomikanin ke qisqarg anin alding i kvartalg a salistirg anda ke tuskenin ko rsetti ulli britanya da slepki waqittanaq o z inin evropadag i qon silarinan artta qalmaqta dep aytilmaqta edi sebebiub jildag recessiyag a keshrek tusken edi sog an qaramastan germanyanin jio i jilliq esaplarg a ko re ke ha m ulli britanyanikine salistirg anda ke tusken ha zirde germanya jio nin kvartalliq o siwdi iyellegen komentatorlardin shamalawinsha basqa iri evroppa ellerine qarag anda ulli britanya jildag i tetcher hukimetinen siyasatinan baslap kelatrg an ma mleket siyasasati na tiyjesinde recessiyadan sa l ko brek ziyan ko rdi bul siyasatta hukimet manufakturani ta minlewden bas tartipo z diqqatin finansliq sektorg a qaratqan ebrsh boljawina qarag anda ulli britanya jili o siwi mumkin miynet kushin izzertlew din esaplawlarina qarag anda jumissizliq da rejesi jildin kvartalinda tusken solay qilg an evropadag i iri ekonomikalardin ishinde birinshisi boldi milliy statistika basqarmasi msb mag lumatlarina ko re jalpi ishki o nim jildin kvartalinda ke keynen kvartalda bolsa ke tusken din birinshi kvartalda ke tusken bbc qabarlawinsha recessiya baslanbasinan aldin ekonomika o zinin en joqari da rejesinen in quramaqta taliqlawlarg a qarag anda hukimettin aqirg i cikldegi awir qarzlaniwi juda qiyin strukturaliq dificitqa alip kelmekte alding i krizislardi esletip bul jag daydi irkilissiz jamanlastiradi ha m ulli britanya ekonomikasin onin ebrsh boyinsha sheriklerine salistirg anda qolaysiz poziciyag a ornatiwi mumkin tikleniw ushin uriniwlar bolip atirg an waqitta basqa ebrsh milletleri globalliq qulawdan aldin salistirmali ku shili finansliq controldin qarama qarissi siyasatlar tiykarinda manevr islew ushin ulkenrek imkanyatlardi uriqsat etip aldi ftse ha m ftse din sentyabrinde ftse ha m ftse ko rsetkishti ko rsetip bir jil ishinde en joqari ko rsetkishke eristi sentiyabrde milliy ekonomikaliq ha m sotsiyalliq izzertlew instituti ekonomika avgust ayina shekemgi ay ishinde ke o sken dep esaplamaqta edi biraq qate da lillengen edi ol normal ekonomikaliq jag day ele qaytpag anin eskertsede onin ko zlerinde ulli britanya recessiyasi rasmiy turde tamamlang an edi tap sol kuni ko rsetkishlerde ulli britanya sanaat o ndirisinin o siwi iyul ayinda ay ishindegi en joqari tempke shiqqanin ko rsetti din sentyabrinde ea ulli britanya iyul sentyabr aralig inda ke o sedi dep qate boljag an sol kuni anglya banki direktori mervin king ulli britanya jio i ha zir o spekte dedi welsta keyingi waqitta jumissizliq da rejesi tusti ko plegen ulli britanyali komentatorlar barliq belgilerdin o siw a dewir mumkinligin ko rsetiwine tiykarlanip kvartalda ulli britanya recessiyadan ra smiy turde shig ip ketiwine isenim bildirgen edi biraq negizinde hukimet shig imlari ekonomikani recessiyadan qutqariwg a jetkilikli emes edi tcifralar tiykarinan din sentyabr ayinda usaqlap satiwda hesh qanday o siwdin joqlig in ha m avgust ayinda bolsa sanaat o ndiris ko leminde pa seyiwdi ko rsetti korip shig ilg an ulli britanyada mamlekettin go ne avtomabillerdi utilizaciyalaw sxemasi ushin jumsag an naq puli ja rdem bergen bolsada ko rsetkishler din kvartalinda ke qisqarg anin tastiyqladi sondada bul waqitsha waqiya kvartalda lik qatan o siw menen dawam etti ulli britanya sanaatshilarinin organi ifd isbilermenler federatsiyasi duziw hukimetten ko p mug dardag i naq pul ushin qabarlasti kelesi aydag i pre byudjet bayanatinda bizne investiciyasi ushin ja rdemdi ken eytiwsiz o siw ushin impulstin qayjerden keliwin ko riw qiyin amerikanin kreditlik reyting sho lkemi moody s nin sentyabr ayinda tiykarinan hukimet is ha reketleri sebebinen turg in qarjilardi boljay otirip ulli britanyag a aaa kreditlik reytingti berdi ol ja ne keleshekte o siw ushin ekonomika iyilushen ha mde xojaliq qarizlari ha m to men eksport finansliq sector siyaqli ulken o siwdi qisqartiwshi faktorlar ekenligin xabarladi jer juzlik urisinan berli ulli britanya o zinin en qiyin recessiyasina jili kirip qaldi sog an qaramastan ulli britanya ekonomikasi jildin kvartalinda ke ha m kvartalda ke o sti bul nin kvartalindag i ko rsetkishten ke ha m din kvartalindag ko rsetkishten ke tez o sip son g jil dawamindag i en tez izbe iz o sim boldi biraq ulli britanya o z esap kitabnda en suwiq dekabirge iye bolg annan keyin nin kvartalinda ulli britanya ekonomikasi ke qisqardi din da slepki ayinda ulli britanya ekonomikasi eki eseli recsssiya qaupin qisqartip ke o sti kvartal da slep o siw alip keldi biraq keynen ke tuskeni baqlandi bul kvartalda penen dawam ettirildi de ulli britanya ekonomikasi bari jog i ke g ana o sti awil xojalig i intensiv joqari mexanizatsiyalang an ha m evropa standartlarina juwap beretug un taraw esaplanadi ten az bolg an jumisshi kushi jumisshi menen atrapinda aziq awqat o nimlerin jetistiredi ol ulli britanyanin milliy qosilg an qunina atrapinda ules qosadi o ndiristin ushten eki bo legi sharwashiliqqa ushten bir bo legi da n eginlerine arnalg an awil xojalig i evropa awqaminin uliwma awil xojalig i siyasati menen subsiditsiyalang an ulli britanya a himiyetli biraq qisqarip ketken baliqshiliq sanaatin saqlap kelmekte onin flotlari kingston apon xall grimsby flitvud great yarmuz peterhid fraserburg ha m lowestoft siyaqli qalalarda qaniygelesken ha m uylerine sole balig inan baslap selyotka balig ina shekemgi baliqlardi alip qaytadi ko k kitap milliy statisyika basqarmasi ta repinen ha r jili basip shig arilatug un kitap da awil xojalig i an shiliq tog ayshiliq ha m baliqshiliq jili ulli britanya ekonomikasina jil bahalari boyinsha mln jalpi baha qosti ulli britanya aero kosmikaliq sanaati ko lemi o lshew metodlarina tiykarlang anda dunyadag i yamasa orinda turadi bul sanaat atirapinda adamdi tuwridan tuwri ha m atrapinda adamdi qosimsha jumis penen ta minlemekte ha m mlrd funt atirapinda jilliq aylanisqa iye ulli britanya kompaniyalari olardan bae systems dunyadag i qorg aniw podryadchigi ha m rolls royse dunyadag i ekinshi orindag i aviatsiya motorlarin islep shig ariwshi bul sanaatta ulken oring a iye shet el aerokosmikaliq kompaniyalarida ulli britanyada aktiv esaplanadi olardin biri eads ha m onin filyali airbus ulli britanyada nan ko p adamdi jumis penen ta minlemekte ulli britanyada farmacevtika sanaati atrapinda adamlardi jumis penen ta minleydi ha m ulli britanya jio ine mlrd ti qurban etken ha mde izzertlewler ha m rawajlaniwg a uliwma bahasi mlrd qa ten bolg an investitsiya kirgizgen jili ulli britanyanin farmacevtik o nimler eksporti mlrd funtti quradi ha m farmacevtikaliqo nimlerde mlrd liq sawda qosimshasin payda etti ulli britanya dunyadag i orindag i glaxosmithkline ha m dunyadag i orinda turiwsh astrazeneca kompaniyalarina uy esaplanadi ko k kitap xabar beriwinshe bul sector jili ulli britanya ekononikasina mln li jalpi o nim bahasin qosqan jil ulli britanya uliwma ko lemi kvadrillion bib britanya issiliq birligi bolg an energiya islep shig ariwg a iye bolg an onin qurami may tabiyg iy gaz ko mir atom ha m qayta tikleniwshi energya derekleri jili ulli britanya kunine mln barrel neft qazip alg an ha m kunine mln barrel tuting an bul sanaat ha zirde pa seyiwde bolip ulli britanya jildan berli neft importshisi bolip kelmekte jilda bolsa ulli britanya ea ndag i barliq ma mleketler ishinde en irisi esaplanip mlrd barrel da lillengen neft zapasina iye ulli britanya bir qatar energetic kompanyalardin watani esaplanadi solardan neft ha m gaz supermajorlardan ekewi bp ha m royal dutch shell ha m bg group nyu york penen bir qatarda london qalasi dunyanin en iri finansliq oray esaplanadi bul taraw ulli britanya ekonomikasina jili qosqan jalpi bahasi mlng a ten ulli britanyadag i finansliq ha m biznes xizmetlerinin eksporti ma mlekettin to lem balansina a himiyetli bolili ules qospaqta london xalqaraliq biznes ha m sawdanin tiykarg i orayi ha mde nyu york sity ha m tokyo menen bir qatarda global ekonomikanin ush basqariw oraylarinin biri esaplanadi londonda de aslam bankler o z ofislari menen jaylasqan ha m ol xalqaraliq bank isinin qamsizlandiriwdin evro obligatsiyalarinin shet el sawda ha m energiya resurslari birjasinin orayi esaplanadi londonnin finansliq xizmet industriyasi tiykarinan london sityda ha m canary wharfta jaylastirilg an qaladag i imaratlar london fond birjasi london xalqaraliq finansliq resurslar ha m qasiyetleri birjasi london metalllar birjasi londondag i lloyds ha mde anglya banki canary wharf jillari rawajlana basladi ha m ha zirde barclays bank citygroup ha m hsbc ja ne ulli britanya finansliq xizmet ha kimiyati siyaqli iri finansliq institutlarina uy esaplanadi london ja ne basqada biznes ha m professional xizmetler ushin iri oray esaplanadi ha mde dunyadag i en ulken yuridikaliq firmalardin to rtewinin bas karargaxlari usi jerde jaylasqan ulli britanyadag i basqa bir neshe iri qalalar ulken finansliq sektorg a ha m olarg a baylanisli xizmetlerge iye edinburg evropadag i iri finansliq oraylardin biri ha m shotlandiyanin royal bankinin ha mde standart life standart o mir din bas karargaxlarina uy esaplanadi leeds ha zirgi waqitta london sirtindag i iri biznes ha m finansliq xizmetlerdin oray esaplanadi ha m londonnan keyingi ulli britanyadag en iri yuridikaliq xzmetler orayi esaplanadi ko shpes mulk ha m ijara qatnaslari sektori turarjaylardin tapsiriliwin ha m basqada sog an uqsas biznesti qollap quwatlaw qatnasiqlardi o z ishine aladi ko k kitap nin xabar beriwinshe ijara qatnasiqlari tarawi jili ulli britanya ekonomikasina mln jalpi baha qosqan sol waqitta basqa ko shpes mulk ha m biznesti qollap quwatlaw is ilajlari mln jalpi baha qosqan ulli britanya ulk bazari jilg a shekemgi jil dawaminda juda tez pa t penen o sip ketti ha m sol da wir dawaminda ayrim aymaqlarda mulktin bahasi eselenip ketti mulk bahalarinin o sip ketiwine bir neshe sebepler bar edi procent stavkasinin to menlewi kredit qatnaslarinin o siwi ekonomikaliq o siw satip aliw ijara mulk investitsiyalarinin birden o siwi londondag i shet el investitsiyalari ha m taza uyshiliktin jetkerip beriwdi sheklewge qaratilg an rejelestiriwler ulli britanya ekonomikasi ushin turizm juda ahimiyetli jili mlnnan aslam turistlerdin keliwi menen ulli britanya dunyadag i iri turistlik ba ndirgi oray ge aylandi london belgili araliqta ol jilidag i mln miymanlari menen dunyadag i en ko p barilatug un qala esaplanadi orndag i bankoktan mln ha m orindag i parijdan mln aldin turadi ko k kitap nin xabarlawinsha transport ha m saqlaw toplaw xojalig i jili ulli britanya ekonomikasina mln ko leminde jalpi baha qosti al baylanis tarawi bolsa mln mug darinda jalpi baha qosti ulli britanya tiykarg i jollardan km radial jollar tarmag inan iba rat avtomagistral tarmag i km g a ten bul jerde ja ne qatti material menen qaplang an km jollarda bar ulli britanyada km lik temir jol tarmag i ha m arqa irlandiyada km marshrut bar ol kunine nan aslam jolawshi poezdlarin ha m juk poezdlarin alip o tedi qalali temirjol tarmaqlari londonda jaqsi rawajlang an jilg a shekem taza tez jurer linyalarin quriw ushin jobalar ko rip shig ilmaqta jol agentligi atqariwshi agentlik esaplanadi ha mde jeke menshik ha m mtool qollaniwshi jollardan tisqari magistral ha m avtostradalarg a juwapker esaplanadi transport ministrliginin jaziwinsha jol ha reketinin tig ilisi en tiykarg i transport mahqalalarinin biri esaplanadi ha m egerde ol toqtatilmasa jilg a kelip zayalang an waqit ushin anglya qosimsha mlrd shig in shig ariwina tuwra keledi ma mleket ta repinen sponsorlang an jilg i eddington dokladina muwapiq eger jollardi bahalaw ha m transport tarmag in ken eytirw menen shug illanilmasa tig ilis ekonomikag a ziyan jetkeriw qawpinde turipti din oktyabr ayinan nin sentyabrine shekemgi bir jil ishinde ulli britanya airoportlari uliwma mln passajirlarg a xizmet ko rsetti sol da wiredegi en iri airoportlar london hitrow airoporti mln passajir gatvik airoporti mln passajir ha m london stansted airoporti mln passajir esaplanadi london hitrow airoporti paytaxttan km batista jaylasqan bul airoport dunya juzi boyinsha en ulken mug dardag i xalqaraliq passajirler ha reketine iye ja ne bmi ha m virgin atlantic ha mde ulli britanya flagin alip juriwshi british airways aviakompaniyalarinin orayi esaplanadi bul taraw motor sawdasi avto remont jeke ha m uy xojalig i tovarlari sanaatlarin o z ishine aladi ko k kitap da xabarlaniwinsha jili bul sector ulli britanya ekonomikasina mlnliq jalpi bahani qosqan ulli britanya aziq awqat bazarinda kompanya ustemlik etedi asda wal mart storesqa tiyisli the co operative food morrisons sainsbury's ha m tesco olar birgelikte bazardin ulesine iyelik etedi london iri usaqlap satiw oray esaplanadi ha m jili uliwma shig inlari mlrd atirapinda bolip dunyadag i basqa qalalardin ishinde en joqari aziq awqatliq bolmag an usaq sawdasina iyeliketti ulli britanyada orinlasqan tesco da ramat ko lemi boyinsha dunyadag i wal mart stores ha m carrefour lardan izde orindi iyelleydi ha m ulli britanya bazarinda li ulesi menen ha zirde lider bolp esaplanadi london sirt el valyutalar sawdasi ushin paytaxt esaplanadi en joqari kunlik mug dari trillion aqsh dollarig a jetken bul ko rsetkishke nyu york sawdag a kirisken waqitta jetisedi ulli britanyanin pul birligi funt sterling esaplanadi ha m belgisi menen belgilenedi anglya banki orayliq bank bolip pul birliktin basip shig ariliwina jwapker esaplanadi shotladiya ha m arqa irlandiya bankleri anglya bankinin aqsha pullarin mashqalani qaplaw ushin rezerfte saqlaw sha rti menen o zlerinin aqsha pullarin basip shig ariw huquqin saqlamaqta funt sterling basqa ma mleketler ta repinen saqlaw valyutasi retinde de qollaniladi ha m dunyadag i aqsh dollari ha m evro lardan keyingi orindi iyelleydi ulli britanya valyuta shig ariw boyinsha evrrog a qosiliwdi tan lamadi alding i primyer ministr tony bleyr hukimeti sheshiwshi ag zaliq ekonomikaliq test orinlaniwi kerek dep ja miyetlik referendum o tkeriwdi o z juapkershiligine alg an edi salistrmali jaqin waqitlarg a shekem ulli britanya funt sterlingin biykar etip evrog a qosiliw yamasa qosilmaw haqqinda debat bolip o tti jili ulli britanya primer ministry gordon brawn waqtinda o zi g aznashiliq kancleri sipatinda ornatqan belgili testler ustinde referendum o tkeriwge wa de beredi testlerdi bahalawda sheshim jaqinlasqan waqitta gordon brawn ulli britanya ele evrog a qosilmay turiwi kerek dep juwmaq shig ardi ol ag zaliqti keleshekti ko re aliw ushin sheklep evrog a qosilmaw haqqindag i sheshim britanya ushinda evropa ushinda duris bolg anlig in aytti tiykarinan ol turar jay bahalarinin silkiniwi birden qosiliwg a tosiq bolip turg anin bayan etti ja miyetlik pikirler sorawnamasi ko plegen britanyalilar belgili waqit jalg iz pul birlikke qosiliwg a qarissi ekenligin ko rsetti ha m bul pazitsiya ha zirde ja need bekkemlengen jili ulli britanya xalqinin yariminan ko bi evroni qabillawdan bas tartqan bolsa i razi bolg an ha zirgi hukimet konservativlik ha m liberal dimokratyaliq koalitsiya ag zaliqqa qarissi shiqpaqta ulli britanya ekonomikasinin kushi ma mleketten ma mleketke regionnan regiong a turlenedi arqa ten iz neft ha m gaz ra smiy turde qosimsh rayon etip qosilg an ta sirin esaplamag anda anglya en joqari jalpi qosilg an baha jqb g a iye neft ha m gaz ulesi belgilengennen keyin shotlandiya jili bahalang anda jan basina shama menen tuwri keliwshi joqarilaw ko rsetkishke iye bolsada ol jaqin arqada shotlandiya aqirg i ay ishinde xalq sanini ke tusip o siwi en joqari tempine iye doldi ol xalq saninin o siw tempi ke tusip ketken anglyanin en na tiyjeli bolg an arqa baris regionin artta qaldirdi ulli britanya quramindag i ma mleket ushin jilg i jan basina tuwri keletug un jqb neft ha m azden tsqari to mendegishe anglyadagi en joqari jan basina tuwra keletug un jqb londong a tiyisli endigi keste anglyanin statistikaliq regionlarindag i jan basina turi keliwshi jqb ni ko rsetedi evropa awqamindag i en bay aymaq ishinde ekewi ulli britanyada jaylasqan ishki london xalqinin jan basina jio menen nomeri esaplanadi berkshir bakkingemshir ha m oksfordshir xalqtin adam basina jio menen nomeri esaplanadi edinburk ha m evropadag i iri finansliq oraylardin biri esaplanadi ma mlekettin ekonomikadag i qatnasi finans ministrligin basqariwshi g aznashiliq kancleri ta repinen a melge asiriladi aqirg i jillari ulli britanya ekonomikasi bazar liberalizaciyasi ha m pa s da rejeli saliqqa tartiw ha mde qag iyda principleri menen basqarilip kelinbekte jildan baslap anglya banki baslig it a repinen basqarilatug un anglya bankinin valyuta kridit siyasati komiteti ha r jili kancler ta repinen usinilatug in ekonomikadag i uliwma inflyatsiyaliq maqset ko rsetkishlerine jetisiw ushin za rur bolg an da rejede protsent stavkalarin ornatiwg a juwapker bolip kelinbekte shotlandiya hukimeti shotlandiya parlamentinin maqullaw sha rti menen shotlandiyadag i to lenetug un daramat salig inin bazaliq stavkasin plyus yamasa minus funttag i pensqa o zgertiw kushine iye biraq bul kush elege shekem a melge asirilmag an ulli britanyada ha m aralig indag i jil ishinde jio nin ortasha ma mleket shig imlarin quraydi finansliq krizis ha m nin aqirlarindag i global recessiyanin na tiyjesinde jillari ma mleket shig imlari jio nin li tariyxiy drejege ko terilip ketti bir jag inan bul qatara bank bankrotliqlari na tiyjesi edi jili ulli britanya jio nin ine ten mamleketlik qarzina batqan edi bul ko rsetkish din iyulinda jio nin ine ten tsifrag a ko terildi nin iyulinda ulli britanya ma mleket sektorinda shama menen jumisshini jumis penenta minlegen salistirmali turde jeke menshik sektorda jumisshi jumis islegen ulli britanyada saliqqa tartiw keminde eki turdegi hukimetke to lemlerdi to lew mumkin aymaqliq hukimet ha m orayliq hukimet hm revenue customs aymaqliq hukimet orayliq hukimet fondinin grantlari biznes normasi munitsipal saliq ha m tez tez to lemler ha m jiyinlar misaliga ko shedegi stoyankalar esabinan finanslanadi orayliq hukimet kirimi tiykarinan daramat salig i milliy qamsizlandiriw saliqlari qosilgan baha salig i kooperatsiya ushin saliq ha m janilg i ushin saliq esaplanadi aziq awqat ha m ishimlikler eksporti mlrdqa bahalandi ulli britanyada qural jaraq eksporti toliq ko lemde mlrdqa bahalandi milliy statistika basqarmasina mag liwmatlarina ko re ulli britanya eksporti jog alaliwi joqari da rejedegi sawda mosheynichestvosin sebebinen ke tez pa t penen o sti ulli britanya jaqsi ta minlengen sotsiyalliq infrastrukturasi menen rawajlang an ma mleket esaplanadi sonin ushinda jarliliq haqqindag i sa wbetler abolyut jarliliqqa qarag anda salistirmali jarliliq haqqinda boliwg a tendenciyag a iye ebrsh nin mag lumatlarina ko re ulli britanya rawajlang an eller jarliliq reytinginin to mengi yariminda turadi germanya italya ham aqsh ma mleketlerinen jaqsiraq ha mde franciya avstriya slovakya ha m skandinavya ellerinen jamanraq ulli britanyada jarliliq tiykarinan uyxojalig inin ortasha in quraytug unlig i aniqlanadi jillari esaplarg a ko re g arezli perzenti joq jalg iz eresek adamg a ha ptesine g arezli perzenti joq jubaylarg a ha ptesine jastan tomen g arezli bolg an eki perzentke iye bolg an jalg iz eresek adamg a ha ptesine jastan tomen g arezli bolg an eki perzentke iye bolg an jubaylarg a ha ptesine berilip turg an jillari mln adam yamasa xaliqtin usi siziq astinda jasag an bul jarliliq da rejesi evropa awqaminda ma mleketten basqa barlig inan salistirmali joqariraq sol jili mln bala uliwma balalar saninin i jarliliq sizig inan to men bolg an shan araqlarda jasag an son uy jay bahalari na zerge aling an bul jillardan berli bala saninin azayiwi esaplanadi ulli britaniyanin ekonomikasi ulli britanya ekonomikasi nominal jalpi ishki o nm jio ko lemi jag inan dunyadag i en iri orinda turatug un milliy ekonomika esaplanadi ha m valyuta satip aliw kushi pariteti jag inan orinda ha mde evropada nominal jalpi ishki o nm jio ko lemi jag inan frantsiya ha m germanyadan keyingi orinda valyuta satip aliw kushi pariteti jag inan germanyadan keyingi orinda turadi qisqasha aytqanda ulli britanya jalpi ishki o nimi adam basna esaplag anda dunyadag i joqari orinda ha m valyuta satip aliw kushi pariteti joqari orinda turadi britanya ekonomikasi anglya shatlandiya wels ha m arqa irlandiya ma mleketleri ekonomikasinan quralg an ulli britanya milletler doslig inin evropa awqaminin ulli liktin ulli liktin ulli liqtin xalq araliq aqsha kredit fondinin ekonomikaliq birge islesiw ha m rawajlaniw sho lkeminin ebrsh dunya bankinin dunya sawda sho lkeminin b m sh nin ag zasi esaplanadi ulli britanya dunyadag en globallasqan mamleketlerdin biri esaplanadi london nyu yorktan keyingi iri finansliq oray ham evropadag i jalpi ishki o nimi ulken bolg an qala jildin dekabrina kelip ulli britanya ko lemi boyinsha orinda turatug un ma mlekettin ha m ishine ha m sirtina bag darlang an shet el investitsiyasina iyelik etken eki jag dayda da aqsh ha m frantsiyadan keyin olshew metodlarina tiykarlanip ulli britanyanin aerokosmikaliq sanaati dunyadag i ekinshi yamasa ushinshi milliy aerokosmikaliq sanaat esaplanadi farmatsevtika sanaati ulli britanya ekonomikasinda a himiyetli ro l oynaydi ha m ma mleket farmatsevtikaliq rd global shig inlarinin joqari bolegine iye aqsh ha m yoponyadan keyin ulli britanya ekonomikasi arqa ten izde tabilg an neft ha m gaz rezervi esabinan ko terildi ol jili milliardqa bahalandi ulli britanya ha zirgi waqitta dunya bankisinin biznes islew ko rsetkishi jen illigi nin dunya boyinsha orninda al evropada bolsa orinda turadi ekinshi jer juzlik uristan son bul jerde uzin pa seyusiz interval boldi ha m jillari rawajlaniw boldi ebrshnin tastiyqlawinsha o siwdin jilliq normasi ha m jillar aralig inda ortasha ti qurag an sonda da bul ko rsetkish basqa evropa mamleketleri misalig a frantsiya batis germanya italya ko rsetkishlerinen a dewir arqada edi jio ke tusip ketti uliwma ko rsetkishler jillarda basqa evropa ma mleketlerine qarag anda pa s boldi ha tteki recesiya jili tawsilg an bolsada ekonomika eki eseli infyacia ha m jumissizliqtin o siwi sebebinen ele qawip qaterde edi uliwma ekonomikaliq suret jaman ahwali tez o sip baratirg an inflyacya ha m fund sterlingtin birden tusip ketiwi ulli britanyani mlrd liq hazirgi valyuta menen mlrd xvf nin ja rdemin qabil etiwge iytermeledi xvf kancler denis xilidi ekonomikaliq jag daydi jaqsilaw ushin reformalar bo legi sipatinda tezlik penen ma mleket shig inlarin azaytiwg a ha m qatan ekonomikaliq sharalardi qollawg a ha m qutqariw sha rt spatinda ma jbur etti tez arada jili hukimet quladi jan a neoliberal ekonomika jili margaret tetcherdin saylaniwi menen baslandi ol may kun miynet partiyasinin jilliq basqariwinan son konservatilik partiyani hukimetke qaytariw ushin uliwmaliq saylawda jen ip shiqti jillar dawamindako plegen mamleketlik karxanalar privatizatsiyalang an saliqlar azatirilg an bazarlar ta rtipke saling an jio basta ke tusip ketti biraq jili en jori da ejesinde ke o sti bul basqa evropa ma mleketlerinen en joqari ko rsetkish esaplandi sog an qaramastan missis tetcherdin ulli britanya ekonomikasin modernizatsiyalawi birtegislikten alis boldi onin inflyaciyag qarissi guresi massaliq jumissizliqqa alip keldi jumissizlar sani jili g a jetti bul bolsa jil alding a salistirg anda g a ko p bul tiykarinan go nergen ha m ekonomikaliq rentabelli bolmag an zavodlar ha m ko mir ka nlerinin jabiliwi menen baylanisli jil dawaminda jumissizliq o zinin maksimal da rejesine derlik g a jetti bul ko rsetkish jilliqtin son g i jilinda birden tusip ketti jldin aqirina kelip jumissizliq da rejesi nan sa l aslam bolip turdi biraq sog an qaramastan jildin ekinshi yariminda ulli britanya dunya recesiyasi menen parallel turde ekinshi bir basqa recessiyag a tusip qaldi ha m ekonomikanin en joqari da rejesinen ke en to men da rejesine tusip ketti jildin baslarinda recessiya tamamlang an waqitta bolsa jumissizliq atrapinan g a artip ketti ham keyingi ekonomikaliq tikleniw juda kushili boldi jillardag i recessiyag a qarag anda tikleniw tezboldi ha m jumissizliq da rejesi real to menledi jili jumissizliq g a tusti miynet partiyasi jil dawaminda oppozitsiyada o tkergen son jildin may ayinda tony bleir basshilig inda hukimetke qaytti bleirdin jil iyellegen lawazimi dawaminda izbe iz kvartal ekonomikaliq o siw boldi bul jildin kvartalina shekem dawam etti aqirg i jil sol waqittag i joqari rawajlang an ekonomikalar ishinde ekonomikaliq o siw tempi joqari ma mleketlerdin biri boldi ha m a lbette basqa evroppa ellerinin ishinde en joqarisi boldi jillar basinda jio nin o siwi az muddetke ke jetti son a sten tusti o siwdin joqari da rejesi alding i jilliqqlarg a qarag anda to men boldi misali a jillari o siwdin joqar da rejei bolg n bra sonda da bul o siw bir tegislew ham izbe iz boldi xvf nin mag lumatlarina ko re jillar aralig inda jilliq o siw da rejesi ortasha ti qurag an ha m alding ig a qarag anda finansliq sektordin o siwi ulken ro l oynaydi bul sozilg an o siw da wri jili ulli britanya nin kutilmegende recessiyag a kirip qaliwi menen tawsildi onin jilliq ishinde birinshi ret dunya juzlik krizisi sebebinen boldi jili jamiyetlik mulkke aylandirilg an northern rock tin qulawinan baslap basqa banklarda belgili bir bo legi milliylestiriliwi shart boldi bazar kapitalizaciyasi jag inan dunyadag i orinda turg an skotland grouptin royal banki jili oktyabrde milliylestrildi jildin ortalarinda finans ministrligi rbs din akciyalarinin kontrolliq paketinin ine ha m lloyds banking group tin uk financial investments limited inin ine iyelik etti recessiya jili yanvarda bolg an jumissizliqtin jili oktyabrde g a oskenin ko rsetti ulli britanya ekonomikasi inflyatsiya protsent stavkasi ha m jumissizliq ta replerin esaplag anda evropa awqamindag i basqa ekonomikalar ishinde en kushililerdin biri esaplanip keldi olardin barlig i jillardag i recessiyag a shekem salistirmali turde pa s boldi jumissizliq jillardan berli en joqari dareje mln nan sa l to menge jetti sonda da basqa evropa ellerinen adewir pa s edi sog an qaramastan procent stavkasi ke qisqartildi jili avgustta xvf ulli britanyanin ekonomikaliq jetiskenligi eki soqqi sebebinen to menlegenin eskertti finansliq krizis ha mde shiyki zatlardin bahasinin ko teriliwi bul eki waqiyada ulli britanyag a basqa rawajlang an ellerge qarag anda ko brek ziyan jetkizdi sebebi ulli britanya daramatti tayar o nim ha m tovarlardin a srese aziq awqat o nimlerinin jetispewshiligi waqtinda finansliq xizmet arqali aldi jili ulli britanya dunyadag i to lem balansi dificitligi jag inan orindag i el edi tiykarinan o ndiris tovarlarinin dificitligi sebebinen boldi jildin may ayinda xvf ulli britanya hukimetine saliq byudjet siyasatin sirtqi balansti ko teriw ushin ken eytiwdi ma sla xat etedi ulli britanyanin ha r jumisshig a tuwra keletug un miynet o nimdarlig i son g i jilliqta jaqsi o sip keliwine ha m germaniyadag i miynet o nimdarlig ina jetiwine qaramastan ol ele jumisshilari saatliq ha ptege iye bolg an franciyanin da rejesinen atrapinda izde kelmekte hazirgi waqitta ulli britanya ha r saat jumis waqti ishindegi jumis o nimdarlig i eski evropa awqami ma mleket ortasha ko rsetkishleri menen birdey jili ulli britanya adam rawajlaniwi ko rsetkishleri jag inan orindi iyelledi ulli britanya milliy statistika basqarmasi msb nin mag lumatlarina ko re ulli britanya jildin kvartalinda recessiyag a tusip odan jildin kvartalinda shiqqan jildin noyabrinde msb ko rip shiqqan tsifralar ulli britanya negative o siwdin izbe iz kvartalinda ziyan ko rgen din noyabr ayinin aqirina kelip ekonomika ke qisqardi bul bolsa esap kitaplar baslang aninan baslap jillardag i recessiyani en uzag i etti din dekabr ayinda milliy statistika basqarmasi jildin kvartali ushin mag lumatlardi ko rip shiqti ha m ekonomikanin ke qisqarg anin alding i kvartalg a salistirg anda ke tuskenin ko rsetti ulli britanya da slepki waqittanaq o z inin evropadag i qon silarinan artta qalmaqta dep aytilmaqta edi sebebiub jildag recessiyag a keshrek tusken edi sog an qaramastan germanyanin jio i jilliq esaplarg a ko re ke ha m ulli britanyanikine salistirg anda ke tusken ha zirde germanya jio nin kvartalliq o siwdi iyellegen komentatorlardin shamalawinsha basqa iri evroppa ellerine qarag anda ulli britanya jildag i tetcher hukimetinen siyasatinan baslap kelatrg an ma mleket siyasasati na tiyjesinde recessiyadan sa l ko brek ziyan ko rdi bul siyasatta hukimet manufakturani ta minlewden bas tartipo z diqqatin finansliq sektorg a qaratqan ebrsh boljawina qarag anda ulli britanya jili o siwi mumkin miynet kushin izzertlew din esaplawlarina qarag anda jumissizliq da rejesi jildin kvartalinda tusken solay qilg an evropadag i iri ekonomikalardin ishinde birinshisi boldi milliy statistika basqarmasi msb mag lumatlarina ko re jalpi ishki o nim jildin kvartalinda ke keynen kvartalda bolsa ke tusken din birinshi kvartalda ke tusken bbc qabarlawinsha recessiya baslanbasinan aldin ekonomika o zinin en joqari da rejesinen in quramaqta taliqlawlarg a qarag anda hukimettin aqirg i cikldegi awir qarzlaniwi juda qiyin strukturaliq dificitqa alip kelmekte alding i krizislardi esletip bul jag daydi irkilissiz jamanlastiradi ha m ulli britanya ekonomikasin onin ebrsh boyinsha sheriklerine salistirg anda qolaysiz poziciyag a ornatiwi mumkin tikleniw ushin uriniwlar bolip atirg an waqitta basqa ebrsh milletleri globalliq qulawdan aldin salistirmali ku shili finansliq controldin qarama qarissi siyasatlar tiykarinda manevr islew ushin ulkenrek imkanyatlardi uriqsat etip aldi ftse ha m ftse din sentyabrinde ftse ha m ftse ko rsetkishti ko rsetip bir jil ishinde en joqari ko rsetkishke eristi sentiyabrde milliy ekonomikaliq ha m sotsiyalliq izzertlew instituti ekonomika avgust ayina shekemgi ay ishinde ke o sken dep esaplamaqta edi biraq qate da lillengen edi ol normal ekonomikaliq jag day ele qaytpag anin eskertsede onin ko zlerinde ulli britanya recessiyasi rasmiy turde tamamlang an edi tap sol kuni ko rsetkishlerde ulli britanya sanaat o ndirisinin o siwi iyul ayinda ay ishindegi en joqari tempke shiqqanin ko rsetti din sentyabrinde ea ulli britanya iyul sentyabr aralig inda ke o sedi dep qate boljag an sol kuni anglya banki direktori mervin king ulli britanya jio i ha zir o spekte dedi welsta keyingi waqitta jumissizliq da rejesi tusti ko plegen ulli britanyali komentatorlar barliq belgilerdin o siw a dewir mumkinligin ko rsetiwine tiykarlanip kvartalda ulli britanya recessiyadan ra smiy turde shig ip ketiwine isenim bildirgen edi biraq negizinde hukimet shig imlari ekonomikani recessiyadan qutqariwg a jetkilikli emes edi tcifralar tiykarinan din sentyabr ayinda usaqlap satiwda hesh qanday o siwdin joqlig in ha m avgust ayinda bolsa sanaat o ndiris ko leminde pa seyiwdi ko rsetti korip shig ilg an ulli britanyada mamlekettin go ne avtomabillerdi utilizaciyalaw sxemasi ushin jumsag an naq puli ja rdem bergen bolsada ko rsetkishler din kvartalinda ke qisqarg anin tastiyqladi sondada bul waqitsha waqiya kvartalda lik qatan o siw menen dawam etti ulli britanya sanaatshilarinin organi ifd isbilermenler federatsiyasi duziw hukimetten ko p mug dardag i naq pul ushin qabarlasti kelesi aydag i pre byudjet bayanatinda bizne investiciyasi ushin ja rdemdi ken eytiwsiz o siw ushin impulstin qayjerden keliwin ko riw qiyin amerikanin kreditlik reyting sho lkemi moody s nin sentyabr ayinda tiykarinan hukimet is ha reketleri sebebinen turg in qarjilardi boljay otirip ulli britanyag a aaa kreditlik reytingti berdi ol ja ne keleshekte o siw ushin ekonomika iyilushen ha mde xojaliq qarizlari ha m to men eksport finansliq sector siyaqli ulken o siwdi qisqartiwshi faktorlar ekenligin xabarladi jer juzlik urisinan berli ulli britanya o zinin en qiyin recessiyasina jili kirip qaldi sog an qaramastan ulli britanya ekonomikasi jildin kvartalinda ke ha m kvartalda ke o sti bul nin kvartalindag i ko rsetkishten ke ha m din kvartalindag ko rsetkishten ke tez o sip son g jil dawamindag i en tez izbe iz o sim boldi biraq ulli britanya o z esap kitabnda en suwiq dekabirge iye bolg annan keyin nin kvartalinda ulli britanya ekonomikasi ke qisqardi din da slepki ayinda ulli britanya ekonomikasi eki eseli recsssiya qaupin qisqartip ke o sti kvartal da slep o siw alip keldi biraq keynen ke tuskeni baqlandi bul kvartalda penen dawam ettirildi de ulli britanya ekonomikasi bari jog i ke g ana o sti awil xojalig i intensiv joqari mexanizatsiyalang an ha m evropa standartlarina juwap beretug un taraw esaplanadi ten az bolg an jumisshi kushi jumisshi menen atrapinda aziq awqat o nimlerin jetistiredi ol ulli britanyanin milliy qosilg an qunina atrapinda ules qosadi o ndiristin ushten eki bo legi sharwashiliqqa ushten bir bo legi da n eginlerine arnalg an awil xojalig i evropa awqaminin uliwma awil xojalig i siyasati menen subsiditsiyalang an ulli britanya a himiyetli biraq qisqarip ketken baliqshiliq sanaatin saqlap kelmekte onin flotlari kingston apon xall grimsby flitvud great yarmuz peterhid fraserburg ha m lowestoft siyaqli qalalarda qaniygelesken ha m uylerine sole balig inan baslap selyotka balig ina shekemgi baliqlardi alip qaytadi ko k kitap milliy statisyika basqarmasi ta repinen ha r jili basip shig arilatug un kitap da awil xojalig i an shiliq tog ayshiliq ha m baliqshiliq jili ulli britanya ekonomikasina jil bahalari boyinsha mln jalpi baha qosti ulli britanya aero kosmikaliq sanaati ko lemi o lshew metodlarina tiykarlang anda dunyadag i yamasa orinda turadi bul sanaat atirapinda adamdi tuwridan tuwri ha m atrapinda adamdi qosimsha jumis penen ta minlemekte ha m mlrd funt atirapinda jilliq aylanisqa iye ulli britanya kompaniyalari olardan bae systems dunyadag i qorg aniw podryadchigi ha m rolls royse dunyadag i ekinshi orindag i aviatsiya motorlarin islep shig ariwshi bul sanaatta ulken oring a iye shet el aerokosmikaliq kompaniyalarida ulli britanyada aktiv esaplanadi olardin biri eads ha m onin filyali airbus ulli britanyada nan ko p adamdi jumis penen ta minlemekte ulli britanyada farmacevtika sanaati atrapinda adamlardi jumis penen ta minleydi ha m ulli britanya jio ine mlrd ti qurban etken ha mde izzertlewler ha m rawajlaniwg a uliwma bahasi mlrd qa ten bolg an investitsiya kirgizgen jili ulli britanyanin farmacevtik o nimler eksporti mlrd funtti quradi ha m farmacevtikaliqo nimlerde mlrd liq sawda qosimshasin payda etti ulli britanya dunyadag i orindag i glaxosmithkline ha m dunyadag i orinda turiwsh astrazeneca kompaniyalarina uy esaplanadi ko k kitap xabar beriwinshe bul sector jili ulli britanya ekononikasina mln li jalpi o nim bahasin qosqan jil ulli britanya uliwma ko lemi kvadrillion bib britanya issiliq birligi bolg an energiya islep shig ariwg a iye bolg an onin qurami may tabiyg iy gaz ko mir atom ha m qayta tikleniwshi energya derekleri jili ulli britanya kunine mln barrel neft qazip alg an ha m kunine mln barrel tuting an bul sanaat ha zirde pa seyiwde bolip ulli britanya jildan berli neft importshisi bolip kelmekte jilda bolsa ulli britanya ea ndag i barliq ma mleketler ishinde en irisi esaplanip mlrd barrel da lillengen neft zapasina iye ulli britanya bir qatar energetic kompanyalardin watani esaplanadi solardan neft ha m gaz supermajorlardan ekewi bp ha m royal dutch shell ha m bg group nyu york penen bir qatarda london qalasi dunyanin en iri finansliq oray esaplanadi bul taraw ulli britanya ekonomikasina jili qosqan jalpi bahasi mlng a ten ulli britanyadag i finansliq ha m biznes xizmetlerinin eksporti ma mlekettin to lem balansina a himiyetli bolili ules qospaqta london xalqaraliq biznes ha m sawdanin tiykarg i orayi ha mde nyu york sity ha m tokyo menen bir qatarda global ekonomikanin ush basqariw oraylarinin biri esaplanadi londonda de aslam bankler o z ofislari menen jaylasqan ha m ol xalqaraliq bank isinin qamsizlandiriwdin evro obligatsiyalarinin shet el sawda ha m energiya resurslari birjasinin orayi esaplanadi londonnin finansliq xizmet industriyasi tiykarinan london sityda ha m canary wharfta jaylastirilg an qaladag i imaratlar london fond birjasi london xalqaraliq finansliq resurslar ha m qasiyetleri birjasi london metalllar birjasi londondag i lloyds ha mde anglya banki canary wharf jillari rawajlana basladi ha m ha zirde barclays bank citygroup ha m hsbc ja ne ulli britanya finansliq xizmet ha kimiyati siyaqli iri finansliq institutlarina uy esaplanadi london ja ne basqada biznes ha m professional xizmetler ushin iri oray esaplanadi ha mde dunyadag i en ulken yuridikaliq firmalardin to rtewinin bas karargaxlari usi jerde jaylasqan ulli britanyadag i basqa bir neshe iri qalalar ulken finansliq sektorg a ha m olarg a baylanisli xizmetlerge iye edinburg evropadag i iri finansliq oraylardin biri ha m shotlandiyanin royal bankinin ha mde standart life standart o mir din bas karargaxlarina uy esaplanadi leeds ha zirgi waqitta london sirtindag i iri biznes ha m finansliq xizmetlerdin oray esaplanadi ha m londonnan keyingi ulli britanyadag en iri yuridikaliq xzmetler orayi esaplanadi ko shpes mulk ha m ijara qatnaslari sektori turarjaylardin tapsiriliwin ha m basqada sog an uqsas biznesti qollap quwatlaw qatnasiqlardi o z ishine aladi ko k kitap nin xabar beriwinshe ijara qatnasiqlari tarawi jili ulli britanya ekonomikasina mln jalpi baha qosqan sol waqitta basqa ko shpes mulk ha m biznesti qollap quwatlaw is ilajlari mln jalpi baha qosqan ulli britanya ulk bazari jilg a shekemgi jil dawaminda juda tez pa t penen o sip ketti ha m sol da wir dawaminda ayrim aymaqlarda mulktin bahasi eselenip ketti mulk bahalarinin o sip ketiwine bir neshe sebepler bar edi procent stavkasinin to menlewi kredit qatnaslarinin o siwi ekonomikaliq o siw satip aliw ijara mulk investitsiyalarinin birden o siwi londondag i shet el investitsiyalari ha m taza uyshiliktin jetkerip beriwdi sheklewge qaratilg an rejelestiriwler ulli britanya ekonomikasi ushin turizm juda ahimiyetli jili mlnnan aslam turistlerdin keliwi menen ulli britanya dunyadag i iri turistlik ba ndirgi oray ge aylandi london belgili araliqta ol jilidag i mln miymanlari menen dunyadag i en ko p barilatug un qala esaplanadi orndag i bankoktan mln ha m orindag i parijdan mln aldin turadi ko k kitap nin xabarlawinsha transport ha m saqlaw toplaw xojalig i jili ulli britanya ekonomikasina mln ko leminde jalpi baha qosti al baylanis tarawi bolsa mln mug darinda jalpi baha qosti ulli britanya tiykarg i jollardan km radial jollar tarmag inan iba rat avtomagistral tarmag i km g a ten bul jerde ja ne qatti material menen qaplang an km jollarda bar ulli britanyada km lik temir jol tarmag i ha m arqa irlandiyada km marshrut bar ol kunine nan aslam jolawshi poezdlarin ha m juk poezdlarin alip o tedi qalali temirjol tarmaqlari londonda jaqsi rawajlang an jilg a shekem taza tez jurer linyalarin quriw ushin jobalar ko rip shig ilmaqta jol agentligi atqariwshi agentlik esaplanadi ha mde jeke menshik ha m mtool qollaniwshi jollardan tisqari magistral ha m avtostradalarg a juwapker esaplanadi transport ministrliginin jaziwinsha jol ha reketinin tig ilisi en tiykarg i transport mahqalalarinin biri esaplanadi ha m egerde ol toqtatilmasa jilg a kelip zayalang an waqit ushin anglya qosimsha mlrd shig in shig ariwina tuwra keledi ma mleket ta repinen sponsorlang an jilg i eddington dokladina muwapiq eger jollardi bahalaw ha m transport tarmag in ken eytirw menen shug illanilmasa tig ilis ekonomikag a ziyan jetkeriw qawpinde turipti din oktyabr ayinan nin sentyabrine shekemgi bir jil ishinde ulli britanya airoportlari uliwma mln passajirlarg a xizmet ko rsetti sol da wiredegi en iri airoportlar london hitrow airoporti mln passajir gatvik airoporti mln passajir ha m london stansted airoporti mln passajir esaplanadi london hitrow airoporti paytaxttan km batista jaylasqan bul airoport dunya juzi boyinsha en ulken mug dardag i xalqaraliq passajirler ha reketine iye ja ne bmi ha m virgin atlantic ha mde ulli britanya flagin alip juriwshi british airways aviakompaniyalarinin orayi esaplanadi bul taraw motor sawdasi avto remont jeke ha m uy xojalig i tovarlari sanaatlarin o z ishine aladi ko k kitap da xabarlaniwinsha jili bul sector ulli britanya ekonomikasina mlnliq jalpi bahani qosqan ulli britanya aziq awqat bazarinda kompanya ustemlik etedi asda wal mart storesqa tiyisli the co operative food morrisons sainsbury's ha m tesco olar birgelikte bazardin ulesine iyelik etedi london iri usaqlap satiw oray esaplanadi ha m jili uliwma shig inlari mlrd atirapinda bolip dunyadag i basqa qalalardin ishinde en joqari aziq awqatliq bolmag an usaq sawdasina iyeliketti ulli britanyada orinlasqan tesco da ramat ko lemi boyinsha dunyadag i wal mart stores ha m carrefour lardan izde orindi iyelleydi ha m ulli britanya bazarinda li ulesi menen ha zirde lider bolp esaplanadi london sirt el valyutalar sawdasi ushin paytaxt esaplanadi en joqari kunlik mug dari trillion aqsh dollarig a jetken bul ko rsetkishke nyu york sawdag a kirisken waqitta jetisedi ulli britanyanin pul birligi funt sterling esaplanadi ha m belgisi menen belgilenedi anglya banki orayliq bank bolip pul birliktin basip shig ariliwina jwapker esaplanadi shotladiya ha m arqa irlandiya bankleri anglya bankinin aqsha pullarin mashqalani qaplaw ushin rezerfte saqlaw sha rti menen o zlerinin aqsha pullarin basip shig ariw huquqin saqlamaqta funt sterling basqa ma mleketler ta repinen saqlaw valyutasi retinde de qollaniladi ha m dunyadag i aqsh dollari ha m evro lardan keyingi orindi iyelleydi ulli britanya valyuta shig ariw boyinsha evrrog a qosiliwdi tan lamadi alding i primyer ministr tony bleyr hukimeti sheshiwshi ag zaliq ekonomikaliq test orinlaniwi kerek dep ja miyetlik referendum o tkeriwdi o z juapkershiligine alg an edi salistrmali jaqin waqitlarg a shekem ulli britanya funt sterlingin biykar etip evrog a qosiliw yamasa qosilmaw haqqinda debat bolip o tti jili ulli britanya primer ministry gordon brawn waqtinda o zi g aznashiliq kancleri sipatinda ornatqan belgili testler ustinde referendum o tkeriwge wa de beredi testlerdi bahalawda sheshim jaqinlasqan waqitta gordon brawn ulli britanya ele evrog a qosilmay turiwi kerek dep juwmaq shig ardi ol ag zaliqti keleshekti ko re aliw ushin sheklep evrog a qosilmaw haqqindag i sheshim britanya ushinda evropa ushinda duris bolg anlig in aytti tiykarinan ol turar jay bahalarinin silkiniwi birden qosiliwg a tosiq bolip turg anin bayan etti ja miyetlik pikirler sorawnamasi ko plegen britanyalilar belgili waqit jalg iz pul birlikke qosiliwg a qarissi ekenligin ko rsetti ha m bul pazitsiya ha zirde ja need bekkemlengen jili ulli britanya xalqinin yariminan ko bi evroni qabillawdan bas tartqan bolsa i razi bolg an ha zirgi hukimet konservativlik ha m liberal dimokratyaliq koalitsiya ag zaliqqa qarissi shiqpaqta ulli britanya ekonomikasinin kushi ma mleketten ma mleketke regionnan regiong a turlenedi arqa ten iz neft ha m gaz ra smiy turde qosimsh rayon etip qosilg an ta sirin esaplamag anda anglya en joqari jalpi qosilg an baha jqb g a iye neft ha m gaz ulesi belgilengennen keyin shotlandiya jili bahalang anda jan basina shama menen tuwri keliwshi joqarilaw ko rsetkishke iye bolsada ol jaqin arqada shotlandiya aqirg i ay ishinde xalq sanini ke tusip o siwi en joqari tempine iye doldi ol xalq saninin o siw tempi ke tusip ketken anglyanin en na tiyjeli bolg an arqa baris regionin artta qaldirdi ulli britanya quramindag i ma mleket ushin jilg i jan basina tuwri keletug un jqb neft ha m azden tsqari to mendegishe anglyadagi en joqari jan basina tuwra keletug un jqb londong a tiyisli endigi keste anglyanin statistikaliq regionlarindag i jan basina turi keliwshi jqb ni ko rsetedi evropa awqamindag i en bay aymaq ishinde ekewi ulli britanyada jaylasqan ishki london xalqinin jan basina jio menen nomeri esaplanadi berkshir bakkingemshir ha m oksfordshir xalqtin adam basina jio menen nomeri esaplanadi edinburk ha m evropadag i iri finansliq oraylardin biri esaplanadi ma mlekettin ekonomikadag i qatnasi finans ministrligin basqariwshi g aznashiliq kancleri ta repinen a melge asiriladi aqirg i jillari ulli britanya ekonomikasi bazar liberalizaciyasi ha m pa s da rejeli saliqqa tartiw ha mde qag iyda principleri menen basqarilip kelinbekte jildan baslap anglya banki baslig it a repinen basqarilatug un anglya bankinin valyuta kridit siyasati komiteti ha r jili kancler ta repinen usinilatug in ekonomikadag i uliwma inflyatsiyaliq maqset ko rsetkishlerine jetisiw ushin za rur bolg an da rejede protsent stavkalarin ornatiwg a juwapker bolip kelinbekte shotlandiya hukimeti shotlandiya parlamentinin maqullaw sha rti menen shotlandiyadag i to lenetug un daramat salig inin bazaliq stavkasin plyus yamasa minus funttag i pensqa o zgertiw kushine iye biraq bul kush elege shekem a melge asirilmag an ulli britanyada ha m aralig indag i jil ishinde jio nin ortasha ma mleket shig imlarin quraydi finansliq krizis ha m nin aqirlarindag i global recessiyanin na tiyjesinde jillari ma mleket shig imlari jio nin li tariyxiy drejege ko terilip ketti bir jag inan bul qatara bank bankrotliqlari na tiyjesi edi jili ulli britanya jio nin ine ten mamleketlik qarzina batqan edi bul ko rsetkish din iyulinda jio nin ine ten tsifrag a ko terildi nin iyulinda ulli britanya ma mleket sektorinda shama menen jumisshini jumis penenta minlegen salistirmali turde jeke menshik sektorda jumisshi jumis islegen ulli britanyada saliqqa tartiw keminde eki turdegi hukimetke to lemlerdi to lew mumkin aymaqliq hukimet ha m orayliq hukimet hm revenue customs aymaqliq hukimet orayliq hukimet fondinin grantlari biznes normasi munitsipal saliq ha m tez tez to lemler ha m jiyinlar misaliga ko shedegi stoyankalar esabinan finanslanadi orayliq hukimet kirimi tiykarinan daramat salig i milliy qamsizlandiriw saliqlari qosilgan baha salig i kooperatsiya ushin saliq ha m janilg i ushin saliq esaplanadi aziq awqat ha m ishimlikler eksporti mlrdqa bahalandi ulli britanyada qural jaraq eksporti toliq ko lemde mlrdqa bahalandi milliy statistika basqarmasina mag liwmatlarina ko re ulli britanya eksporti jog alaliwi joqari da rejedegi sawda mosheynichestvosin sebebinen ke tez pa t penen o sti ulli britaniya jaqsi ta minlengen sotsiyalliq infrastrukturasi menen rawajlang an ma mleket esaplanadi sonin ushinda jarliliq haqqindag i sa wbetler abolyut jarliliqqa qarag anda salistirmali jarliliq haqqinda boliwg a tendenciyag a iye ebrsh nin mag lumatlarina ko re ulli britanya rawajlang an eller jarliliq reytinginin to mengi yariminda turadi germanya italya ham aqsh ma mleketlerinen jaqsiraq ha mde franciya avstriya slovakya ha m skandinavya ellerinen jamanraq ulli britanyada jarliliq tiykarinan uyxojalig inin ortasha in quraytug unlig i aniqlanadi jillari esaplarg a ko re g arezli perzenti joq jalg iz eresek adamg a ha ptesine g arezli perzenti joq jubaylarg a ha ptesine jastan tomen g arezli bolg an eki perzentke iye bolg an jalg iz eresek adamg a ha ptesine jastan tomen g arezli bolg an eki perzentke iye bolg an jubaylarg a ha ptesine berilip turg an jillari mln adam yamasa xaliqtin usi siziq astinda jasag an bul jarliliq da rejesi evropa awqaminda ma mleketten basqa barlig inan salistirmali joqariraq sol jili mln bala uliwma balalar saninin i jarliliq sizig inan to men bolg an shan araqlarda jasag an son uy jay bahalari na zerge aling an bul jillardan berli bala saninin azayiwi esaplanadi moskva rossiyanın' paytaxtı moskva rf paytaxti moskva walayati ortalig'i federal ahmiyetine iye qala rfnin' ulken siyasiy ekonomikaliq ilmiy va madeniy ortalig'i moskvada rossiya federatsiyasi prezidenti federal majlis rf hukumeti konstitutsiya sud oliy sud oliy arbitraj sudi rf prokuraturasi qarargahlari jaylasqan ma muriy okrugga bo'lingen qala shegarasi moskva qalqa avtomobil jolinan o'tedi maydani m meriyasiga karasli bolgan zelenograd ham b aholi punktlarinan tiskari km moskva halqa avtomobil joli doirasida km xalqi sani mln ziyad rossiyanin' yevropa jag'inda smolensk moskva qirlari oka moskvoretsk tekisligi ham meshchyora pasttekisligi tutesken jerde oka ham volga daryalari arasinda moskva daryosi sohillarinda jaylasqan iran islam respublikası jomhuriye eslmiye irn ya'ki iran aziyanın' qubla batısında jaylasqan ma'mleket paytaxtı tehran qalası terretoriyasının' u'lkenligi boyınsha du'nyada nshı orında turadı jurtın' ulıwma maydanı km tu'rkmenistan afg'anstan pakistan irak tu'rkiya ha'm a'zerbayjan menen shegaralasqan xalqı milliyon adamnan aslam bolıp sonın' ti qalalarda jasaydı paytaxtı tehran qalası millliyonnan aslam paytaxtda jurtdın' procentden aslam xalqı ja'mlengen irı qalaları ispahan shiraz nishapur abadan qum bender abbas mashxed xalıqtın' o'siw ko'rsetkishi ke ten' boljawlarg'a ko're nshi jılg'a shekem iranın' xalqı mln adamg'a jetiwi mu'mkin jas ko'rsetkishi boyınsha iran du'nyanın' en' jas jurtı esaplanadı xalıqtın' ni jasqa shekem bolg'anlar quraydı xalqının' ti musulmanlardan iba'rat iran xalgi turk adam ke ardabi tehran qum tabriz zanjan rast gazvin esfahan mashahd shiraz ilam yasuj mazandaran glalarunda yashalar shiya dili var sonidur image poets mausoleum tabriz jpg tebriz image caravansarai karaj jpg ka'raj image eram garden jpg shiraz image qom masjed e hazrat masumeh jpg qum image ahvaz bridge jpg ahvaz shomanay qaraqalpaqstan respublikasi'ni'n' qubla bati'si'nda jaylasqan qala no'kis qalasi'nan bati'sta km uzaqli'qta jaylasqan qubla ta'repi tu'rkmenistan respublikasi' al bati'si'nda bolsa u'stirt tegisligi mene qorshalg'an shama menen adam jasaydi' shomanay rayonı ha'kim ta'repinen basqarıladı ha'zirgi waqıtta rayon ha'kimi waziypasın baxodir yangiyboyev atqarıp kelmekte shomanay rayonı telefon kodi qalag'a ji'li' tiykar sali'ng'an ji'ldan baslap rayon statusi'na o'tken shomanaydi'n qubla bati's ta'repinde tu'rkmenistan respublikasi' menen shegaralas jaylasqan aybu'yir kolxozi' ji'l fevral ayi'nda tu'rkmenistan respublikasi'ni'n qaramag'i'na o'tkerildi shomanaydi'n' klimati kontinental esaplanadi' qi'si' suwi'q jazi i'ssi' yanvar ayinin' ortasha temparaturasi gradus atirapinda boladi al iyul ayinda bolsa gradus atirapi' ji'lli'q jawi'n shashinnin' mug'dari' mm atirapinda rayon ekonomikasi'n u'lken bo'limin diyqanshiliq ham sharwashiliq quraydi' rayonda ka'sip o'ner kolledji orta bilim beriw mektebi ja'nede muzika ham ko'rkem oner mektebi bar tashkent orayliq aziyanın' en' u'lken tariyxıy qalalarınan biri o'zbekistannın' paytaxtı orta aziyanın' iri sanaat transport ha'm ma'deniyat oraylarınan biri ma'mleketdın' arqa shıg'ıs bo'leginde tyanshan tawları eteklerınde m biyiklikde chırshıq da'ryası alabında jaylasqan xalqı adam qala qazaqstannın' shegarasına jaqın jaylasqan aymag'ı km tashkent ko'binshe e a v iii a'sirlerde payda bolg'anı gu'man etiledı ta'riyxiy ma'g'lıwmatlarda shash shas shashkend atları menen atalg'an shash tashkentdin' en' qadımgı atı arablar onı shash ko'rinisinde jazg'an shashkend atı keyınlew tashkentke o'zgertilgen ta'rixiy mag'lıwmatlarda qalanın' atın qıtay jazıwshıları sho shi sho si ya'ki shi ko'rinisinde transkripsiya etken bul da qıtaysha tas degendı an'latadı firdovsi o'z shahnamsinda shahari shash dep atag'an xvi a'sirden baslap qala ha'zirgı atı menen aytıla baslag'an tashkentde shı jıl inqilabı bolıp o'tken ha'm j ıllı jer qozg'alısınan son' qalada bar bolg'an shıraysız arxitekturalıq abidalari joq bolıp ketken qalada sovet da'wrindegı qurılg'an ma'deniyat muzeylerı qayta qurılg'an ta'riyxıy qalanın' geybir qadimgi esteliklerı qalanın' batıs bo'legınde jaylasqan ta'riyxıy esteliklerdın biri xvi a'sirde qurılg'an kukeldash medresesidir bul estelik kaffali shash movzoleyi atı menen da tanılg'an ha'm onnan muzey esabında paydalınaladı burada jaylasqan qast imam estelıgınde qayri musulmanlardın kiriwı qadag'an etilgen ziyaratshilar ol jerge kiriw ushın ruxsat aliwları kerek tashkent qalası tyan shannın' batıs bawırlarınnan baslanıp sırda'rya eteklerine tu'setug'ın ken' tawaldı tekislıgının' bir bo'legınde jaylasqan shıg'ısda u'sh ugam piskom ha'm chatqal taw dizbekleri menen oralg'an bolıp bul dizmbeklerdı sol atlar menen atalıwshı da'ryalar ag'ıp otıwshı daralar ajratıp turadı bul da'ryalar qosılıp chırshıq da'ryası payda boladı chırshıq daryası charvaq ha'wızının' tar darasınan otıp gazalkentden to'menrekke tu'skende kengligi geybir jerlerde kmden asatug'ın ta'riyxıy tekislik boylap ag'adı batısda chırshıq alabına qızılqumnın' qızıp turg'an hawası urıladı bul qayırdın' bir bo'legın chırshıq da'ryasının' ha'zırgı ozenı iyellegen qubla bo'legınde bolsa alapqa kirip barıwshı axangaran da'ryası jaylasqan usı tekislik arqasında jaylasqan aris da'ryasının' alabı benen birge bul tabiyiy suw tarmaqları worta aziya diyqanshılıq oazıslerının' shekke kontinentınde jaylasqan klimatı kontinental jaziyrama ıssı jaz ku'nlerı ha'mde suwıq qıs klimatı menen qala basqa ja'han qalalarınan ajralıp turadı jıllıq ortasha temperatura c jazda bolsa c jetıw menen birge qıs aylarında bunın' teskerısın gu'zetıw mu'mkin hawa temperaturası c shekem boladı tiykarınan jawınlar noyabr ha'mde mart aylarında gu'zetıledı en' pa's t ra iyuldın' ortasha trası en' joqarı t ra jılına mm jawın jawadı chırshıq da'ryasınan shıg'arılg'an ha'm ulıwma qala boylap o'tetug'ın bozsuw salor anxar qarasuw aqqorg'an bo'rijar aqtepa qaraqamıs ha'm basqa kanallar onın' mikro klimatına unamlı ta'sir ko'rsetedı sanaat karxanaları tıgıwshilik temekı ayaq kiyim fabrikaları toqimashiliq kti metallsazlıq mashinasazlıq zavodları ha'm b rawajlang'an iri sanaat ka'rxanaları uzbekqishloqmash ekskavator zavodı qurılıs materialları islep shig'arıladı tashkentde ma'kan haqqında anıg'ıraq jazba mag'luwmatlar daqalardagı qazılıq da'fterlerınde a dın' nshı yarmında bolsa orıssha basılımlarda qayt etilgen og'an ko're j tashkentde ta ma'kan jıyını bolg'an xalqı mın adam tu'rkistan u'lkesı statistikası jılnamasında tashkentde ma'kan jıyını shayxantaxur daqasında sebzor daqasında ko'kshe daqasında ta besag'ash daqasında ta bolg'anlıgı jazılg'an n g mallitskiy y baspa etken jurnalda bolsa tashkentde ma'kan jıyını ha'm qala qalqına tiyislı mavze atı bar q plansxema mavzelar a'detde qalalıqlardın' qala sırtında jaylasqan egınzarları ha'm bag'lardan iba'rat bolg'an shoralar da'wrınde mavzeler ma'mleket tarepinen tartıp alıng'an tashkent worta aziyadag'ı en' iri transport orayı aeroportı xalqara axmiyetke iye qalada temir jol vokzalı aeroport avtovokzal avtostansiya isleydı tashkentden aziya ha'm evropanın' ko'plegen qalalarına samolyot jolawshıların tasıwshı reyslar qatnaydı qaladan bir necha kerekli avtomobil jolları baslanadı olardın' en' irısı u'lken o'zbekistan traktı tashkent xalqa avtomobil joli bar qala jolawshılar ishkı qatnawı metropoliten trolleybus avtobus tramvay taksi arqalı a'melge asırıladı g'a'rezsizlik jıllarında tashkentdegı islam madeniyatı esteliklerının' ko'bisi ma'selen ko'kaldash abulqasim a'sirese hazıretı imom mavzeynde jaylashgan moyi mu'barek baraqxan medreselerı qayta qurılıp aldın'g'ıday shıqaydı payda yetdi olar bir waqıtlar mın'lap woqıwshılardı o'z qushag'ına alg'an ha'm lıq tolı bolg'an jerler bolıp orıs istilası da'wrında bir mu'ddet kimsesiz xarabag'a ha'm aylantırılg'an xix asırde tashkentde ta'lim tarbiya tarawı tashkent buxara tashkent qoqand ma'deniy ma'newiy baylanıs dizimınde rawajlanıp barg'an bul ha'diysede tashkent medreselerı ha'm mudarrislerının' ornı u'lken bolgani tabiyıy tashkentde muzey o'zbekistan ma'mleketlik a'debiyat o'zbekistan kino o'nerı o'zgeshe ha'm zergerlik buyımları ha'm b mu'zeyler bolıp olarda mın'g'a jaqın eksponat qoyılg'an jama'at kitapxanası mln ma'deniyat sarayı ma'deniyat u'yı bar tashkentde teatr o'zbek milliy teatri alisher nawayı atındag'ı o'zbek ma'mleketlik akademik opera ha'm balet u'lken teatri mu'qimiy atındag'ı o'zbek ma'mleketlik mu'zikalı teatrı abror hidoyatov atındag'ı jaslar teatrı joldas aqunbabayev atındag'ı o'zbek ma'mleketlik respublika jas tamashago'yler teatrı tashkent ma'mleketlik orıs akademik drama teatrı quwırshaq teatrı orıs ma'mleketlik respublika jas tamashago'yler teatrı operetta teatrı ha'm b bar tashkentde min' orınlı mın' adamg'a orın emlewxana mın' vrash mın' worta mag'lıwmatlı tibbiy shıpakerler isleydı qalada poliklinika da'rixana xizmet ko'rsetedi respublika da'rejesındegı tez tibbiy ja'rdem urologiya ko'z mikroxirurgiyası kardiologiya xirurgiya onkologiya orayları tashkentde jaylashqan tashkentde sanatoriya sanatoriyprofilaktoriy dem aliw u'yi bar solardan chinabad sanatoriyası tibbiy tiklenıw ha'm fizioterapiya ilmiy tekseriw inistitutı qasındagı emlew klinikasi ha'm balalar statsionarları ha'm b xizmet ko'rsetedı tashkent jaqınında tashkent mineral suwı balneologik kurortı jaylasqan slam arab lemdik monotesttik brahmdik din xrstandıqtan kein dnyedegi e kp taralğan din bolıp tabıladı «slam» szi «bebitilik» allahtı zadarına «moınsınw bağınw» bolıp tabıladı al arğat termnologyasında slam tolıq moınsınw allahtı aldında parızdardı orındaw odan basqa qudalarğa tabınbaw bolıp esepteledi slam dinin ustanwı jan musılman dep ataladı musılmandardı negizgi din kitabı quran krim arab klasskalıq deb arab tilinde arab allah tarapınan tsirilgen slamdıq kzqaras boına jaratwı allah rdaım adamzat balasın twra jolğa salıp turw in r trli pağambarlar jiberip otırğan olardı iinde brahm avraam musa mose sa sws t b bar musılmandardı senimi boına e soğı pağambar ol allahtı elisi muxammed bolıp sanaladı mam mwslm xadster jnağında omar bn l xattabtan jetken xadste muxammed pağambar slamnı mrtebesin atıp olardı negizderin atadı man arab musılmandıqtı e lken drejesi man altı negizden quralıp kbinese adamnı iki qasyetterin rettedi allahqa man keltirw peritelerge man keltirw qasyetti kitaptarğa quran injil twrat zabwr man keltirw pağambarlarğa man keltirw aqıret knine man keltirw tağdır men qazağa man keltirw man szi arab tilindegi « m n arab » etistiginen ığıp fğal arab babında qoldanılğan masdar arab tbir sz bolıp sanaladı al jalpı man uğımı bir adamnı slegen szin qwattaw atqanın qabıl etw ın kilimen qabıl etw kmnğa jol bermesten naqtı jrekpen ın ıqılaspen senw degen mağınalardı beredi man etken kisi «mwmn arab » man etilgen nrselerge de «mwmnwn b arab » dedi alláh arab «lfz l djll» ulıqtıq szi bir ğana quda bar ekenin bildiretin arab szi «allah» szi kebir ğalımdardı paımdawına arabtı «lh quda » szine «» artklin jalğaw arqılı pada bolğan bul esim allahtı e welgisi jne e ulısı sanaladı «allah» esimin tek qana allahqa qoldanwğa boladı dettegide «allah» szimen qosa «tağala» nemese «swbxanahw w tağala» degen onı ulıqtığın bildiretin szder qoldanıladı musılmandardı senimi boına allah bkil lemni jaratwısı jne blewisi allahtan basqa ekim bunda k yesi emes allahtı bolwı ğalam in te kerek nrse onı joqtığı mmkin emes allahqa te ekim joq jne bunı dinine qaramastan adamzattı kpiligi moındadı allah szini zor maızı bar barlıq te jaqsı attar jne spattardı yesi ol jalğız allah mgi ol twılmağan jne twmadı da onı oına adamnı aqılımen jetw mmkin emes biraqta onı quranda jazılğan snnetten jetken spattarmen spattawğa boladı allahtı jaratwı barlığın baqılawı ekenine quran krimdegi mına ayattar dlel boladı allahtı tawxdi birqudaılıq mınada blikterden quralğan allahtı bkil lemni jaratwısı rzıqtandırwısı jne basqarwısı ekenine ltiretin de tiriltetin de tek qana allah ekenine qındıqta kmektesip duğa tilekti orındatın tek qana allah ekenine odan basqanı bul isterge ki men qudireti jetpetinine senw barlıq qulılıqtı tek qana allahqa arnaw z zidi tmen sanaw bağınıtılıq maxabbat ilw jne sjde etw qurban alw men ant iwdi ebir serigi joq allahqa arnaw allah tağalanı kitabında jne pağambarını snnetinde kelgen esim spattarın moındap onı barlıq kemilik atawlıdan jaratılıstarğa uqsawdan pktew yağn jerde de aspanda da oğan qulılıq qılınadı «allah» szini mağınası jaratılıstar maxabbatpen ulıqtawmen jne bağınıtılqpen qulılıq qılatın quda barlıq krkem spattar jnalğan quda kmil ulıq jne krkem barlıq jaratılıstardı bilimimen qamtığan bilwi kinen etee ara almatın qudiretti arab tilinde «rk» arab szi «eki zattı te qılw» degen mağına beredi al arğatta bul termnni jalpı jne jalqı mağınası bar rkti jalpı mağınası allahtı jeke zine tn bolğan spatın nemese aırmaılığın basqağa telw bunda rkti tri boladı birewdi allahtı jaratwılıq rabbılıq spatına teew nemese osı spattarmen allahtan basqanı spattaw tek allahqa ğana tyesili bolğan esim spattardı basqa birew de yelenedi dep eseptew allah tağalağa qulılıqta serik qosw yağn qulılıqtı kez kelgen trin allahtan basqağa arnaw rkti jalqı mağınası dep allahtan basqadan oğan duğa etkende duğa qılw odan qala apağat tilese sola apağat tilew oğan qala mit etse sola mit etw onı qala jaqsı krse basqanı sola jaqsı krw quran men snnette rk twralı atılsa negizinen osı tsiniledi basqa jağınan alsaq rk eki trge blinedi lken jne kii rk lken rk arab dep allahtan basqağa qulılıq etw basqanı allahqa teewdi atadı lken rk adamdı slamnan ığarıp onı tozaqta zaptalwına sebep boladı kii rk arab dep lken rkke aparatın isterdi nemese quran men snnette «rk» dep atalğan biraq drejesi lken rkke jetpetin nrselerdi atadı slam senim aqda boına allahqa serik qoswdı zardabı te awır tipti sol rkte qatıs bolğan adam mgi baq tozaqta qaladı dep eseptelinedi allah atadı muxammed pağambar atqan allahtı krkem esimderine senw musılmannı janına jne onı jaratwığa degen ğbadatına lken ser etedi allahqa jan tnimen qulılıq qılwdağı mn mağınanı tabw bul serdi bir ntjesi bolıp tabıladı sonımen qatar allahqa senw onı esim spattarına senw adam balasına allahtan qorqını sezimin uyalatatın e lken faktorlardı biri sebebi adam jaratwısın kbirek tanığan saın odan qorqınıı kbee beredi tokiyo yapon tilinde tky yaponiyanın' paytaxtı bolıp so'zbe so'z awdarma qılg'anda shıg'ıs paytaxt ma'nisin bildiredi tokiyo yaponiyanın' wa'layat ha'mde qala statusına iye administrativ birligi bolıp esaplanadı tokiyo yaponiyanın' paytaxtı ma'mleketdin' siyasiy ekonomikaliq orayı xalqının' sanı ha'm sana'atdın o'siw ko'rsetkishleri boyınsha du'nyadag'ı iri qalalar arasında jetekshi orınlardan birin iyeleydi honshu atawının' qubla shıgıs bo'leginde kanto tegisliginde edogawa arakawa sumida tama da'ryalarının' tokiyo qoltıg'ına quyılıw jerinde jaylasqan klimatı subtropik mussonlı en' suwıq ay yanvardın' ortasha trası g en' ıssı ay avg diki jıllıq jawın mm serjawın ma'wsimde tez tez tayfun boladı t seysmik zonada jaylasqan xalqı mln adam j aprel paytaxt prefekturası shutoken koreya xalıq demokratik respublikası kxdr ya'kı arqa koreya koreya yarımatawında qubla koreya arqasında jaylasqan ma'mleket maydanı min' km xalqı sanı adam paytaxtı pxenyan qalası ta administratıv provinsıyaga ha'm orayg'a boysınıwshı qalalar pxenyan keson xamxın chxonjin ma'mleket baslıg'ı prezident ma'mleket hu'kimetının' joqarı organı ha'm nızam shig'arıwshı organı bir palatalı joqarı xalıq jıyını esaplanadı u'lkenın' maydanı km aymag'ının' tı tawlardan ha'm jaylawlardan iba'rat u'lkenın' arqa batısında orta biyiklıktegı m bolg'an kema jaylawı jaylasqan bul jaylawdın' arqasında ma'mleketdin' en' biyik shoqqısı bolg'an pektu tawı m jaylasqan etnik ta'repten strukturası arqa koreyanın i koreyalıqlar bolsa qıtaylılar yaponlar vietnamlılar ha'm evropalılardan ibarat tiykarg'ı sanaat tarmaqları qara ha'm ren'lı metallurgiya mashinasazlıq ximiya sanaatı qurılıs materialları islep shig'ariladı ag'ashtı qayta islewshı ximiya ha'm neft ximyası toqimashılıq azıq awqat sanaatı rawajlang'an awıl xojaliginda diyqanshılıq birinshı orında turadı salı texnika eginlerı paxta temekı ha'm basqalar jetistiriledı elektr energiyası islep shıg'arıladı ko'mir temir rux molibden volfram qorg'asın mıs alyuminiy magniy altın grafit pirit tuz qazıp shıg'arıladı shımbay qaraqalpaqstan respublikası shımbay rayonındag'ı qala dan rayon ortalıg'ı a'miwda'rya deltasında kegeyli kanalinin' ha'r ekki shetinde no'kis temir jol stansiyasinan km xalqı min' qalası a de baliqshilar ha'm shorwadarlar qalası bolip du'zilgen shımbay qalası respublikamızdıń arqa bóliminde ámiwdáriyanıń oń jaǵalawında paytaxtımız nókisten shaqırım uzaqlıqta jaylasqan shımbaydıń jaylasqan ornı ámiwdaryadan shaqırım al shımnay qalasınan aral teńızine shekemgi aralıq shaqırımdı quraydı shımbay qalasınıń ishinen úlken irrigaciyalıq áhmiyetke iye kegeyli kanalı ótip qalanı eki bólekke ajıratıp turadı sol sebepli qala átirapında jer astı izey suwları júdá jaqın jer qatlamında jaylasqan shımbay qalası h m onıń átirapındaǵı elatlar erteden qaraqalpaqlardıń eń tıǵız jaylasqan mákanı bolıp esaplanadı ásirese shımbay qalası aymaǵı átirapında xalqımızdıń eski salt dástúrleri hám ádebiy tilimizdiń sóylew tazalıǵı saqlanıp kiyatırǵan qalalardıń biri bolıp esaplanadı shımbay qalasınıń payda bolıwına hám tez pát penen ósip rawajlanıwına onıń qonıslasıw goegrafiyalıq ornı unamlı tásir tiygizgen bolıwı kerek birinshiden ámiwdáriyadan shımbayǵa shekem qızkentken házirgi doslıq hám kegeyli kanalları suw jolı menen kishigirek suw kemeleri júze alatuǵın bolǵan charjawdan xiywadan xojeliden kemeli sawdagerler shımbay bazarına turaqlı kelip sawda satıq islep turǵan ekinshiden shımbaydıń turǵan ornı sol úlken sawda jolınıń dárbenti bolǵan bul jol eki tárepten kelip qosılatuǵın bolǵan birewi shoraxan xiywa tárepten qallı jaǵıstıń ústi ekinshisi góne úrgenish xojeli tárepten nókis arqalı shımbayǵa ótip shımbay arqalı aq qalaǵa perobckiyge qızıl ordaǵa onnan orenburgke sawdagerlerdiń kárwan jolı bolǵan úshinshiden shımbaydıń jaylasqan jeri ortalıq jer bolǵan ol dáwirde shımbaydıń átirapında xalıq kóp bolǵan sonlıqtan bul qala hákimshilik ekonomikalıq mádeniy orayǵa tezirek aynalǵan qalada kóplegen sawda orayları qıtay is juzinde qıtay xalıq respublikası yamasa qısqartılması qxr shıǵıs aziyada jaylasqan jer aymaǵı ekonomikası xalıq sanı boyınsha jetekshi orında turıwshı mamleketlerdiń birim jer aymaǵınıń úlkenligi boyınsha dúnyada úshinshi orında km kv xalıq sanı boyınsha birinshi orında milliard paytaxti pekin qalasi iri qalalari shanghai guangjow shuncin chendu tyanczin xarbin nankin lxasa tiykarǵı xalqı qıtaylardan ibarat qıtay xalıq respublikasi mámleket konstitutsiyasına tiykar sociallıq mámleket esaplanadı qıtay hukimiran mámleketler qatarında bolıp potenciallıq hám ekonomikalıq hukimranlıqqa iye bmsh nıń qáwipsizlik keńesi aǵzası onnan bólek qıtay kosmoslıq húkimranlıqqa da iye qıtay yaderli qural iyesi hám júda úlken armiyası bar bolǵan mámleket qıtay ekonomikası nominal iash boyınsha ekinshi orında turadı hám iash qqp boyınsha birinshi orında qxr islep shıǵarıw tarawında jetekshi orınlardı iyeleydi qıtay xalıq respublikası bmsh aziya tınısh okeanı ekonomikalıq shólkemi ates g xssh shbsh brics kibi shólkemler aǵzası moynaq qala moynaq rayoninin' ortalig'i qaraqalpaqstannin' en' arqasinda jaylasqan qala aral ten'izinin' suwi uzaqlasbasdan aldin ten'izdin' qubla batis jag'asinda jaylasqan no'kis qalasinan km uzaqliqda jaqin temir jol stansiyasi qon'irat km yanvardin' ortasha t rasi iyuldiki ku'shli samallar bolib turadi xalqi sani o'tmishte qala sanaatinda o'nermentshilik tiykarg'i orinda turg'an konserva k ti paxta tazalaw nan zavodlari baspaxana madeniy ha'm servis xizmetin ko'rsetiw shahabshalari bar uliwma bilim beriw mektebleri sanaat transport kasip o'ner kolledji biznes mektebi kitapxana klub madeniyat ha'm istiraxat bag'i stadion poliklinika emlewqana bar aral den'izinin' moynaqdan uzaqlasiwi qiyin ekologik jag'day qala qurilisina sanaatdin' rawaji ha'm madeniy turmisina o'z tasirin o'tkizdi hazirgi waqitta ustirt tegisliginde gaz chigip atir qaraózek qala qaraqalpaqstan respublikasındag'ı rayon qaraózek rayonı orayı xalqı sanı nan aslam jılǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda klimatı keskin kontinental qaraózek rayonı arqadan moynaq batısdan nókis qalas shımbay kegeyli nókis rayonları qubla ham shıǵıstan ámiwdárya beruniy rayonları qubla batıstan nókis qalası shıǵıstan taxtakópir rayonı menen shegaralas maydanı mn' km rayonda qala qaraózek awıl puqaralar jıyını mádeniyat berdaq esimózek quralpa s kamalov a dosnazarov qaraózek qoybaq bar rayon orayı qoraózek qalası tabiyatı jer júzesı tekislik rayonınıń arqa shıǵıs bólegin beltaw qırlarınıń qumlıqları qubla jaǵında úlken aymaqtı tasquduq qumlıqları iyelegen awıl xojalıǵı eginlerinen tiykarınan paxta salı hám biyday eginleri egiledi jılı oktyabrde qaraózek rayonı jańadan dúziledi zayir posyolkası qaptalınan aǵıp ótetuǵın ózektiń boyınan rayon orayın salıw jobalastırılǵan hám rayon usı ózektiń atı menen qaraózek dep atalǵan jıldıń avgust hám sentyabr aylarında qaraózek rayonı aymaǵınan mayda házirgi s kamalov apj házirgi berdaq apj jılı mádeniyat ha'm qaraózek jılı kegeyli rayonındaǵı qaraqalpaqstannın' jıllıǵı házirgi qoybaq apj sovxozları jańadan shólkemlestirildi hám rayon aymaǵına kirgizildi qaraózek rayonınan ilimpazlardan sabır kamalov allayar dosnazarov ózbekstan qaharmanı ǵayratdin xojaniyazov shayırlardan tólepbergen mátmuratov tolıbay qabulovlar jazıwshıdan sarıgúl baxadirova qosıqshılardan qaraqalpaqstan xalıq artisti ótebay temirxanov jas talant iyelerinen baxadır razımbetov palwanlardan ernazar shoyınshı menen ómirbek aytimovlar jetilisip shıqqan qaraózekten nókis qalasına shekemgi aralıq km rayonda paxta tazalaw gerbish zavodları qurılıs shólkemleri avtokárxana mtp sawda dúkanları mádeniy hám turmıslıq xizmetlerdi kórsetiw shaxabshaları bar kishi biznes kárxanaları mikrofirmalar xizmet kórsetedi rayonda ulıwma orta bilim mektebi jas óspirimler sport mektebi balalar muzıka mektepleri pánlerdi tereń oqıtıwǵa qániygellestirilgen mektep kásiplik texnikumlar mádeniyat úyleri hám kitapxanalar bar oraylıq emlewxana poliklinika dárixana hám basqa da meditcinalıq shaqapshalar xalıqqa xizmet kórsetedi jáne de qaraózekten nókis qalasına shekem avtobus hám marshrutlı ta'ksiler qatnaydı rayonda hásiretli ana háykeli fontan hám fudbol stadionlari bar sony mobile communications ab telekommunikatsion kompaniya mobil telefonlar ha'm og'an aksessuarlar islep shıg'aradı oraylıq qa'rarga'hi yaponiyanın' paytaxtı tokiyoda jaylasqan tiykarı sony ericsson atı du'ziliwide qayırqom shirket formasında oktyabrde shi jılda sony shirketi ha'm shvetsiyanın' telekommunikasiya kompaniyası bolg'an ericsson shirketi ta'repinnen qoyılg'an shi jılda fevral sony shirketi ericssonın' shirketindegi aksiyaların satıp aladı sony mobile communications shirketinin' tokiyo yaponiya chennai hindistan lund shvetsiya pekin qıtay ha'm silisium oazisinda aqsh izleniw ha'm orayları bar du'nya bazarındag'ı u'lesi jag'ınan sony mobile shi jıldın i sheregi na'tiyjesine ko're du'nyanın' shı iri mobil telefon kompaniyası ha'm shi jıldın' shi shereginde du'nyanın' shi u'lken smartfon kompaniyası bolg'an buddizm sanskritshe buddha dharma buddanın' ilimi du'nya ju'zine ken'in taralg'an negizgi dinnin' biri b z b vvi indiyanın' bu'gingi bihar shtatında payda boldı buddizmnin' negizin salıwshı siddhartha gautama dep esaplanadı buddizm basqa ilim an'lawlardı boyına oday sin'irdi ja'ne onın negizgi qag'ıydası jan iyesine jamanlıq jasamaw bolg'anlıqdan jer ju'zine sog'ıssız taradı ha'zirgi gezde buddizm dinin mlrdqa jaqın adam uslanadı buddalıq diniy ilim ko'z qaraslardın' quramalı sisteması b t ol diniy shıg'armalar jıynag'ı tripitakada u'sh sebet bayanlang'an buddizmnin' na'siyatlarının' o'zine ta'n o'zgeshelikleri bar buddizmde du'nyanı jaratıwshı quday jayındag'ı ideya aytılmaydı buddizm o'tkinshi o'mirdin' azapları awrıw g'arrılıq o'limnen qutılıw jolın izleydi ol o'mirdin' ha'sireti na'psinin' tilegine baylanıstı dedi adamnın' denesi waqıtsha o'mir su'redi al na'psi qanaatsız tilegi menen o'limnin' qorqınıshı menen ılg'ıy azap tuwg'ızadı sonlıqtan na'psinin' tileginnen qutılıw kerek ol ushın to'rt hasıl haqiyqattı biliw qa'jet ahimsanı ju'zege asırıw ushın buddizm vedanı joqqa shıg'aradı budda iliminde etika ma'selelerine ko'p kewil bo'lingen buddizmnin' negizine qorshag'an ortadan bo'linbey qarastırılatug'ın jeke adamdı asıra maqtaw ja'ne bolmıstı pu'tkil du'nya menen baylanısıp jatqan erekshe psixologiyalıq protsess retinde qabıllaw printsipleri alıng'an buddizmdegi negizgi en' iri bag'ıtlaar hinayana ja'ne mahayana buddizm o'zinin' rawajlanıw barısında u'sh da'wirden o'tti hinayana ha'r kimdi tuwıw o'liw aylanısınnan qutılıwdı u'yretetug'ın baslang'ısh danalıq mektebi b z b v a' b z bası ekinshi bodhisattva qutqarıwshı ko'megi menen qutılıw u'shinshi mahayana b z v a' ına deyin gezi mahayana negizinde budda iso'kirek ko'zi ashılg'an bolıwg'a mu'mkinlik beretug'ın jan'a paydalı usıllar diniy na'siyat berildi v a' dan keyin ol vajrayana dep ataladı aziyanın' ko'plegen ellerinde buddizm ha'zirgi gezdin' o'zinde ja'miyetlik ja'ne jalpı ma'ml o'mirge a'hmiyetli ta'sir etip otır bul ellerdin' bir qatarında buddizm memleketlik din bolıp esaplanadı imperialistler buddizmnin' ta'sirin esapqa ala otırıp bul dindi o'zinin' reaktsiyashıl sıyasıy maqsetlerine paydalanıwg'a tırısadı son'g'ı on jıllıqta neobuddizm yamasa metabuddizmnin' bir qatar jan'a bag'ıtları payda boldı ha'zirgi waqıtta budda uyımları aziya ellerinde ha'r tu'rli ja'miyetlik rol atqaradı olardın' geybirewleri kolonializmge qarsı ultlıq g'a'rezsizlik ushın gu'reske belsene qatısıwda bizdin' elimizde budda lamaitlerdin' izin quwıwshılardın' kishkene toparları qalmaq buryat tuvada turadı buddizm ko'z qarasına du'nyadan beziwshilik jeke o'zine ta'nlik ta'n qanawshı ja'miyette baylıq ku'sh hu'kimet kimnin' qolında bolsa sog'an jalbırı nuw jer betindegi azap shekkeni ushın gu'nadan qutqaradı dep tu'sindiredi sonlıqtan adam o'tkinshi jalg'an o'mir su'retug'ın mısal denesin oylamay ma'n'gi o'mir su'retug'ın janın qutqarıwdın' qamın oylawı kerek bul qanawshılar menen kelisiwdi diniy na'siyat beretug'ın buddizm dinnin' reaktsiyalıq jaqlarınnan biri ol dindi qabıllag'an ellerdin' o'mirine a'dewır ta'sir jasadı buddizm taralıwı sinkretikalıq ma'deniy komplekslerdin' qurılıwına ta'sir etti bulardın' jiıyındısı budda uyımı j qurılg'an buddashılardın' du'nya ju'zlik doslıg'ı bir birine belgili bir qatnastag'ı ja'miyetlik fenomenler buddizmnin' ja'miyetlik o'mirge ja'ne adamnın' o'mirlik minnetlerin anıqlawı tikkeley usı diniy isenim menen tıg'ız baylanıstı onın asa man'ızlı qag'ıydası turmıs men azap shegiwdi uqsastırıwında buddizm ja'miyetlik qatnaslardı o'zgertiwge onı jaqsılawg'a ku'sh salmaydı ol adamlarg'a awqamnın' mu'sheleri retinde jaqsı halda ko'riniwi ushın du'zeliwge minnetlemeydi buddizm adamdı o'zi tuwg'an o'mir su'rip otırg'an ja'miyetlik shınlıqtan alıslatıwg'a tırısadı usı orayda buddizmde ja'miyetlik doktrinanın' barlıgın sha'rtti tu'rde g'ana moyınlawg'a boladı real madrid club de fútbol real madrid qirallik klubi kobinshe aytilatugin ati real madrid ispaniyanin' professional futbol klubidir bul klub marte la liga chempionligina marte copa del rey kubogina ispaniyanin' superkubogina marte uefa chempionlar ligasi chempionligina marte uefa kubogina marte uefa superkubogina ham marte qitalarara kubokka iye bolip ispaniyanin' en' kushli klubi hamde fifa tarepinen xx a'sirdin' en' jaqsi klubi dep tabilgan real dunyadagi en' iri byudjetli futbol klublarinan biri esablanadi real madrid ispaniya joqarg'i divizionin bir marte de ta'rk etpegen uch klubdan biridir basqalari barselona ha'm atletik bilbao mekke makkah al mukarramah musulmanlardın' muqaddes qalası saudiya arabıstanının' batısında qızıl ten'iz qırg'ag'ınan km uzaqlıqda tawlar arasında jaylasqan bul qalanı arablar umm ul qurro umm ul madoin ya'ki qalalar anası dep ju'ritediler quranda bakka atı menen atalg'an ol hijazdın' administrativ ha'm sawda orayı musulmanlar haj qılatug'ın musulmanshılıqdın' besinshi sha'rti orınlanatug'ın jer quranı karim su'resinin' tısı mekkeda nazil bo'lgan mekkeda kaba menen bosh masjid haram masjidi bar mekke islam dininin' muxammed payg'ambarı sav dın' watanları arablardın' qa'dimgi ziyaratga'hi musulman ra'wayatlarına ko're mekkeda adamata ha'm mamahawa ha'mde shis ibrahim ismail ha'm hojar jasaganlar mekke qalasına qashan tiykar salıng'anı belgili emes tolıq atı mekke al mukarrama bolg'an qala saudiya arabıstanı patshallıg'ının' batısında ma'dina ha'm taif qalaları arasında jaylasqan arab tilinde oray mag'anasın bildiriwshi qala ummul qura beyt ul a'min bakka dep atalg'an mekke en' birinshi suwsız sho'l bolg'an son'ınan ibrahim payg'ambardın' o'mir joldası ha'jar xanım ulı ismayıl payg'ambar menen ol jerge kelip ha'm allahg'a duwa etip og'an suw beriliwin soraptı allah taala da duwasın qabul etip ha'm bu'gin zam zam atlang'an bulaq qalada payda bolg'an mekke sonınan basqa arab qalifalıqlarına da qosıla basladı mekke orta a'sirlerde ma'mleket qalifalarına boysınıwshı bolsa da son'ınan allah taala ta'repinnen elshi bolg'an muxammed a'leyhissalam keledi ha'm islam dininin' so'nip qalıwınan sonınan jaralg'an ilk musılman xilafatinın' paytaxtı bolg'an mekkenı belgili etken orada jaylasqan kaba esaplanadı quranı karimde allah taalanın u'yi atalıwshı kaba ibrahim payg'ambar ta'repinnen en' birinshi tigilgeni aytıladı bul ku'n pu'tin du'nyada namaz oqıg'an ha'm duwa tutqan musılmanlar o'zlerin nag'ız qublag'a ya'ki mekke qalasında jaylasqan kaba u'yine bakka qarap oqıydılar mekke qalasında adam jasaydı ha'j ziyaratı waqtında qalanın' xalqı keskin artadı saudiya arabıstanı patshası mekka ha'm ma'dina qalalarının' ha'kimi esaplanadı o'lim jazasi bul ma'mleket jaza retinde kimdidur o'ltiriwine aytiladi bul jaza en' awir jinayatlar misalig'a birewdi ol'tirgen adamg'a beriledi o'lim jazasi keyingi a'sirlerde azayip barmaqta bunin' sebebi o'lim jazasi haqqinda qizg'in tartisli ma'sele esaplanadi du'nyanin' u'shten bir ma'mleketlerinde o'lim jazasi ruxsat etiledi qitay yaponiya ha'm iran o'lim jazasin qollanatug'in ma'mleketler qatarina kiredi kanada avstralia meksika ha'm evropa awqamina kiriwshi ha'mme ma'mleketler o'lim jazasin toqtatqan ma'mleketler qatarina kiredi ko'pshilik ma'mleketler o'lim jazasin adam o'ltirgenlerge zorlag'anlarg'a yamasa terroristlerge paydalanadi avtoritar yamasa totalitar ma'mleketler kishi jinayatlar ushinda misali ushin urliq islew yamasa hu'kimetke qarsi bolg'anlarg'a qollanadi bazi bir adamlar o'lim jazasin paydalaniw jaqsi sebebi bul jaza awir jinayatlardin' aldin aladi dep esaplasa basqa adamlar o'lim jazasi ayipsiz adamg'a beriliwi mu'mkin dep esaplaydi ha'zirgi ku'nde o'lim jazasinin' to'mendegi tu'rleri qollaniladi u'lken jariliw bul du'nyanin' ha'm son'inan juldizlar toparinin' galaktika kelip shig'iwi tuwrali ilimiy teoriya u'lken jariliw teoriyasi boyinsha du'nya ju'da issi kishkene ha'm tig'iz bolg'an onda juldizlar atomlar forma yamasa struktura bolmag'an milliard jil aldin ol ju'da tez u'lkeydi usi sebepten u'lken jariliw dep ataladi na'tiyjede atomlar payda boldi ha'm bul juldizlardi ha'm galaktikalardi payda etti du'nya ha'zirgi ku'ndede u'lkeyip ha'm suwip barmaqta ilimpazlar u'lken jariliwdi ko'plegen ha'r qiyli baqlawlar juwmaqlari arqali tiykarlaydi en' tiykarg'i baqlaw bul en' alis galaktikalardin' alislawi egerde obyekt jerden alislap baratirg'an bolsa ol qizil bolip ko'rinedi qatti qizil obyektler tezirek alislap baratirg'an bolip esaplanadi usilay o'lshew usili menen ilimpazlar juldizlardin' jerden qanday tezlikte alislap baratirg'anin esaplay aladi ha'm na'tiyjede u'lken jariliw milliard jil aldin bolg'an degen juwmaqqa keldi kinofilmler tag'ı filmler retinde bilgen vizual kommunikatsiyanın' tu'ri ol jıljıytug'ın su'wretlerdi ja'ne dawıstı a'n'gimelerdi aytıw yamasa xabarlaw ushın qollanadı adamlarg'a oqıg'ang'a ko'meklesedi du'nyanın' ha'r bo'leginde adamlar kinofilmler qaraydı oyın sawaldın tu'ri retinde shadlanıw alıwdın' jolı geybir adamlar ushın shadlanıw ku'liwdi bildire aladı al basqalar ushın bul jılawdı bildire aladı yamasa qorıg'ıwdı seziw kinofilmlerdin' ko'bi jasaladı onda olar kinolarda yamasa kinofilm teatrlarında u'lken ekranlardın' u'stinde ko'rsetile aladı keyin kinofilmler kinofilm ekranlarının' u'stinde waqıt aralıg'ında ko'rsetiledi bir neshe ha'ptelerden bir qatar aylarına jalg'asadı kinofilmler aqılı televidenienin' yamasa sım televideniesinin' u'stinde ko'rsetiledi ja'ne satqan yamasa jallag'an dvd disklerdin' yamasa videokasseta lentalarının' u'stinde onda adamlar kinofilmlerdi u'yde qaray aladı siz kinofilmlerdi tag'ı ju'ktey yamasa jibere alasız keyin kinofilmler televidenie stantsiyasının' u'stinde ko'rsetiledi kinofilm kamerası yamasa video kamerası su'wretlerdi ju'da' tez aladı a'dette su'wret ramkalaar ha'r sekund kinofilm proektorı kompyuter yamasa televidenie su'wretlerdi anaw shamada ko'rsetkende bul zatlardın' jıyında su'wretlerdin' o'te jıljıw ko'rsetkeni sımbattı ko'rinedi dawıs sol waqıtta bolmasa jazıladı yamasa keyin qosıladı kinofilmdegi dawıslar a'dette adamlardın' so'ylew dawıslarınan turadı ol dialog dep ataladı saz ol kinofilm naması dep ataladı ja'ne dawıs effektleri kinofilmde bolıp atatug'ın ha'reketlerdin' dawısları esiklerdin' ashılıwı yamasa mıltıqlardın' atıwı sonday sımbattı stsenariyshi stsenariydi jazadı ol kinofilmnin' a'n'gimesi so'zler menen aktyorlar aytadı onnan son' prodyuser adamlardı iske jallaydı kinofilmnin' u'stinde ja'ne barlıq aqshanı aladı aktyorlar ushın ja'ne u'skene to'lew kerek boladı a'dette prodyuserler bul aqshanı aladı bankten qarızg'a alıw arqalı yamasa investorlardı alıw arqalı aqshanı kinofilmge o'ndirisine qarızg'a beredi biraz prodyuserler kinofilm studiyası ushın jumıs isleydi basqa prodyuserler g'a'rezsiz olar kinofilm studiyası ushın jumıs islemeydi aktyorlar ja'ne direktorlar stsenariylerdi ya aytıwdı ja'ne ya islewdi tabıp alıw ushın oqıydı aktyorlar stsenariyden so'zlerdi este qaldıradı olar kinofilmde aytadı ja'ne ha'reketler oqıydı stsenariy olarg'a islegendi aytadı onnan son' direktor aktyorlarg'a ya isleytug'ının aytadı ja'ne kamerag'a tu'siriwshi olardın' qozg'alıs su'wretlerin qozg'alıs su'wret kamerası menen aladı filmge tu'siriw pitken gezde redaktor jıljıytug'ın su'wretlerdi birge tolıq a'n'gimeni aytıw jolda saladı ishinde jıyın waqıt sanında audio injenerler ja'ne dawıs injenerleri saz jazadı ja'ne qosıq salıwdı ja'ne bunı jıljıytug'ın su'wretlerge biriktiredi kinofilm islengende kinofilmnin' ko'plegen ko'shirmeleri kinofilm labaratoriya arqalı jasaladı ja'ne kinofilm orawına qaray salınadı onnan son' kinofilm orawı kinolarg'a jiberiledi proektor dep atalatug'ın elektrikalıq mashina kinofilm arqalı jarıqtı ju'da' ashıq jarqıratadı ja'ne qaran'g'ı bo'lmede otıratug'ın adamlar bunı u'lken ekrannın' u'stinde ko'redi janr kinofilmnin' tu'ri yamasa kinofilmnin' stili ushın so'z bank italiyansha bankol stol aqsha qarjıları men qorların jıynaw beriw ma'mleketler ka'rxanalar firmalar mekemeler ja'ne jeke adamlar arasındag'ı o'z ara to'lemler men aqshalay esap ayırısıwda da'ldallıqtı ju'zege asırıw aqshanın' belgili bir tu'rin aylanısqa qosıw aqsha men qunlı qag'azlar shıg'arıw altın menen shetellik valyuta menen tu'rli operatsiyalar jasaw ja'ne basqa da xızmetler atqaratug'ın qarjı mekemesi banktin' payda bolıwı men rawajlanıwı tovar aqsha qatnaslarının' rawajlanıwı menen tıg'ız baylanıslı bankler ka'rxanalardın' firmalardın' kompaniyalardın' sonın' menen qatar turg'ınlardın' waqıtsha paydalanılmay bos turg'an qa'rejetlerin jıynıp qa'jet etiwshilerge o'sim menen waqıtsha kredit beriw arqalı qarjı mu'ta'jligin o'teydi so'ytip bankler aralıq xızmet atqarıp aqsha bazarında tovarg'a aynalatug'ın jan'a talap men minnetlemeni qayta tikleydi minnetleme men talaptın' payda bolıw protsessi qarjılıq da'ldallıq xızmettin' negizin bank erekshe ka'rxana eger a'piwayı ka'rxana xızmetinde aqsha to'lem rolın atqarsa al bank xızmetinde ol tovar ornına ju'redi bankler waqıtsha paydalanılmay turg'an bos aqsha qa'rejetlerin o'zine jıynaw klientlerge sshet ashıp kassalıq xızmet ko'rsetiw qısqa ja'ne uzaq mu'ddetke nesiye beriw kredit bo'liw investitsiyalıq xızmet atqarıw uzaq mezgilli quramalı shıg'ınlardı qarjı ajıratıw qunlı qag'azlar shıg'arıw t s s o'z arnawlı xızmetlerge birge bazar ekonomika jag'dayında lizinglik faktoringli traslıq ken'esshilik informatsiyalıq t b xızmetlerdi de atqaradı bank ju'rgizetug'ın operatsiyalar passivli resurslardı banktegi sshetke engiziw ja'ne aktivli bank resursların ornalastırıw bolıp bo'linedi negizgi passivli operatsiyalardın' qatarına banktin' o'z kapitalı ustavlıq qor rezervlik qor depozitler qabıllaw ja'ne bankaralıq aqsha bazarınan qosımsha resurslar alıw jatsa al negizgi aktivli operatsiyalarg'a bankaralıq kredit beriw investitsiyalıq tikkeley ja'ne portfeldi qarjı bo'liw t b jatadı kommertsiyalıq bankler bular menen qatar da'ldallıq ja'ne isenimlik kommanditlik operatsiyalardı da jasaydı atqaratug'ın xızmeti men sıpatına qaray ortalıq emmisiyalıq ultlıq bank onın jergilikli filialları kommertsiyalıq investitsiyalıq salalıq al menshik tu'rine qaray ma'ml aktsion korporativlik aralas ma'mleketaralıq bankler bolıp bo'linedi birinshi ret bankler orta a'sirde arqa italiyada keyinirek germaniya men niderlandtın' sawda ortalıqlarında payda boldı bank isinin' ilgeri rawajlanıwına a'sirese jılı frantsiyadag'ı djona lo bankinin' ta'siri zor boldı ol birinshi ret aqsha emissiyasın ju'zege asırdı onın' shıg'arg'an banknotları aylanıs barısında ma'ml qag'az aqshag'a aynaldı baslı maqseti payda tabıwdı ko'zlegen b sanaat men sawda kapitalistlerinin' mol aqsha qarjıların o'zine tarta basladı olar qarızg'a metall aqsha beriwden endi iri o'ndirisshilerge qarızdarlıq minnetlemeler arqalı kredit beriwge ja'ne klientinin' ag'ımdag'ı sshetine aqsha awdarıwg'a ko'shiwdi so'ytip qarız kapitalının' qozg'alısın uyımlastıratug'ın erekshe qarjı ka'rxanası retinde o'ris aldı mısalı jılı yaponiyadag'ı qalalıq bank mitsubisi bank sumitomo bank t b pu'tkil kredit sistemasındag'ı aktivlerdin' sın o'z qolında usladı al ullı britaniyanın' kreditlik sistemasın bank monopoliyası nashnl vestminster bank barkleyz bank midlend bank ja'ne lloidz bank biyleydi nyu yorktegi asa iri bankler cheyz manxetten bank men kemikl bank qarjılıq monopolistik rokfeller toparı arqalı jumıs isledi ol iri sanaat salaların boing gerkules monsanto kompaniyalardı t b o'z uwısında uslap otır qazaqstang'a bank kapitalının' kiriwi ja'ne onın territoriyasında kredit jelisinin' jasalıwı a'sirdin' son'ında baslandı rossiya imperiyasının' kredit sistemasının' bir bo'legi bolg'an qazaqstannın' kredit jelisi memleketlik bankinin' bo'limshelerinen aktsionerlik kommertsiyalıq banklerdin' filiallarınan sonday aq kredit kooperatsiyasınan ja'ne usaq kredittin' basqa da mekemelerinen quraldı tek qazaqstan jekke ma'mleketke aynalg'annan keyin g'ana eldin' jeke bank sisteması qurıldı shetellik iri banklerdin' wa'killikleri ashıla basladı du'nya ju'zlik bank doyche bank t b qazaqstanda jılı baslang'an bank reformasının' na'tiyjesinde qos da'rejedegi bank sisteması qurıldı joqarı birinshi da'rejedegi bank qr ultlıq banki onın minnetleri xızmetinin' bag'ıtları huqıqlılıq ma'rtebesi ja'ne wa'killigi qr prezidentinin' qazaqstan respublikasının' ultlıq banki tuwralı nızam ku'shi bar jarlıg'ında belgilengen o'zge banklerdin' ba'risi bank sistemasının' to'mengi ekinshi da'rejesine jatadı ko'binese olar kommertsiyalıq bankler dep ataladı sebebi olardın' ustavlıq qorları ma'ml menshikten shıg'arılıp u'les aktsion kapitaldan quraladı ultlıq b emmisiyalıq aylanısqa aqsha shıg'arıwg'a retlep otırıwg'a huqıqlı sonday aq kommertsiyalıq bankler men olardın' bo'limsheleri ushın minnetli ekonomikalıq normativlerdi belgileydi xızmetlerin baqlaydı ja'ne aqsha men altın qorın saqlaydı ekinshi da'rejedegi bankler xalıq sharası men xalıqqa san salanı xızmet ko'rsetetug'ın kommertsiyalıq nesiyelik mekemelerge aylandırılg'an qazaqstanda birinshi ret kommertsiyalıq bankler interinvestbank kramdsbank jıldan payda bola basladı jılı olardın' sanı ge g'a jetip jılı tosattan qısqardı jıldın' basında ultlıq bank men hu'kimettin' arnawlı aqsha nesiye siyasatının' na'tiyjesinde ustavlıq kapitaldı o'siriw arqalı bankler sanı burıng'ıdan da azayıp olardın' o'z kapitalı g'a mlrd ten'ge aktivlerinin' jalpı ko'lemi g'a mlrd ten'ge jetti depozit ko'lemi ultlıq valyuta esabında mlrd tan astı yanvar ultlıq banktin' perspektivalıq jobasında banklerdi odan ha'm toplandıra tu'siw ko'zlengen usıg'an oray olardın' ustavlıq kapitalının' en' to'm mo'lsherin mln ten'gege jetkizip onı a'ste aqırın mlrd ten'gege deyin o'sire beriw shegaralang'an qazaqstandag'ı ekinshi da'rejedegi banklerdin' en' irileri qatarına qazkommertsbank qazaqstannın' xalıqlıq banki turana'lembank t b jatadı bank sistemasının' man'ızlı elementi bankler bolıp tabıladı a'yyemgi a'sirler tariyxı keyingi urpaqqa banklerdin' qashan payda bolg'anlıqı tuwralı g'ana emes sonday aqolardın' qanday operatsiyalardı orınlag'anlıqı tuwralı da tolıq ma'g'lıwmatlar qaldırmag'an sıyaqlı geybir alımlardın' pikirinshe birinshi ret bankler kapitalizmnin' manufaktura jag'ında ja'ne en baslısı italiyanın' bo'leklegen qalalarında venetsiya genuya xivxv a'sirlerde payda bolg'an olardın' miynetlerinde bank tovar sharwashılıg'ının' erekshe institutı retinde tovar sharwashılıg'ının' erte da'wirinde yag'nıy tovar aqsha qatnaslarının' rawajlanıwına baylanıssız aqsha aynalısın retlew ushın payda bolg'an delinedi xvixvii a'sirlerde venetsiyada genuyada milanda amsterdamda gamburgta nyurnbergte sawdager klientler arasında qolma qol aqshasız esap ayırısıwlardı ju'zege asırıw ushın jirobankler qurıladı jirobankler o'zlerinin' klientleri arasında belgili salmag'ı bar bahalı metallardan jasalg'an aqsha birlikleri arqalı esap ayırısıwlar ju'rgizdi o'zlerinin' bos aqsha qa'rejetlerin jirobankler ma'mleketke qalalarg'a ja'ne artıqshılıg'ı bar kompaniyalarg'a qarızg'a berdi al geybir mamanlar bankti odan da erte mu'ddette feodalizm jag'ında payda bolg'an dep aytadı olar feodallıq sharwashılıq jag'ında banklerdin' to'lemdegi da'ldallıq xızmetinin' qa'jetliginen payda bolg'anlıqın tilge tiyek etedi degen menen de dereklerge su'yene otırıp banklerdin' payda bolıwının' ey mın' jıllıq tariyxı bar ekenligin aytıwg'a boladı o'kinishke oray «bank» so'zinin' o'zi bizge onın ma'ni g'ana belgisiz etip qoymay birinshi ret nesiyelik mekeme tuwralı bizdin' boljawımızdın' haqıyqatlıg'ına gu'man tuwg'ızadı bizdin' tu'sinigimizde bank ug'ımı ayırbaslawshılardın' ja'ne olardın' almasıw orınlarının' bolıwı menen bayanlanadı birinshi ret banklerdin' italiyada payda bolıw sebebi onın sol waqıtlarda du'nya ju'zlik sawda ortalıg'ı bolg'anlıqın esapqa alıp ha'r eldin' aqshaları men tovarlarının' sol elge qaray atlıg'ıp bankirlerdin' sawda operatsiyalarına tikkeley qatısıwına baylanıstı tu'sindiriledi tariyxshılardın' pikirinshe b e sh jıl burın xoldeylerdin' sawda kompaniyaları payda bolıp olar o'zlerinin' tikkeley xızmetleri menen qatar qarızlar bergen olar b e sh vi a'sirde a'yyemgi vavilonda qaray operatsiyaları amanatlardı qabıllaw ja'ne olarg'a payız to'lew operatsiyalarının' jasalatug'ın eske sala ketedi bunday operatsiyalar b e sh iv ix a'sirde a'yyemgi gretsiyada da jasalg'an bir ayta ketetug'ını a'yyemgi grekler qaray qabılday otırıp belgili bir haqı to'lew arqalı aqshalar almasıwın ju'rgizip otırg'an ko'rinedi sonın' menen bul birinshi ret banklik operatsiyalardı orınlag'an kimler degen soraw tuwadı tariyxshılardın' pikirinshe olar bo'leklegen gewdeler ja'ne qolında toplang'an aqshalay qa'rejetleri bar shirkew mekemeleri eken shirkewler qunlılıqlardı saqlaytug'ın en' isenimli orınlaar bolg'an sol waqıtları belgili grektin' shirkewleri delfa delo samo efse aqsha saqlaw menen aynalısqan efsedegi artemid shirkewinde kishi aziya jag'alawındag'ı ellerdin' amanatları al delfadag'ı apollon shirkewinde barlıq evropalı gretsiyanın' bos aqsha qa'rejetleri toplanıptı birinshi ret bankler jıynılg'an zor aqsha baylıqlarının' qozg'alıssız jatıwg'a bolmaytug'ının olardı waqıtsha paydalanıwg'a berip payda tabıw qa'jetligin tu'sinedi a'yyemgi bankler nesiyelik operatsiyalar ju'rgiziw menen qatar qaray iyelerine az azdan esap ayırısıw xızmeti de ko'rsetti esap ayırısıwlar banklerdegi qaray iyelerinin' bir sshetinen basqa bir sshetke awdarıw arqalı ju'rgizildi bank xızmetlerinin' qolaylılıg'ı isker adamlardın' na'zerinen tıs qalmadı banktin' klientler qatarı aqırınlap u'lkeye tu'sti bankler ez gezeginde klientler arasında jasalatug'ın kelisim sha'rtlerdi qurıwda isenim xızmetlerin ko'rsetip sawda satıqta da'ldalshı xızmetin atqardı esap ayırısıwlardı jen'illetiw maqsetinde a'yyemgi bankler o'zlerinin' banklik biletlerin shıg'ardı olar tolıq qunlı aqshalar menen qatar aynalısta ju'rdi anglishan elinde birinshi ret aktsionerlik bank anglishan banki jıllı qurılıp hu'kimetten banknot shıg'arıwg'a huqıq aladı so'zsiz bunın bo'ri birinshi ret banklerdin' kapitalizmnin' manufaktura jag'dayında bankirler u'yleri retinde payda bolg'anın gu'walandırmaydı bundag'ı nesiye beriwshi men qarız alıwshılardın' bolıwı banklerdin' payda bolıwının' tek negizi g'ana bayanlaydı solay bolsa usı jerde nesiye beriwshinin' qanday jag'daylarda bankke aynalg'anı tan'landıradı sonın' menen bizge belgisiz bolatug'ın kelesi bir na'rse bul nesiyenin' jeke sıqılı men banklik nesiye arasındag'ı ayırmashılıqtın' bolıwı banklik nesiye boyınsha nesiyelik qatnastın' bir ta'repi jeke gewde emes nesiyelik mekemenin' sala bolg'anı tu'siniksiz bolıwı mu'mkin bul sorawg'a juwap beriw ushın ha'zirgi gezdegi so'zliklerdegi bank ug'ımına ma'n bereyik anıqlag'ısh basılımlarda bank «iri nesiyelik mekeme» retinde bayanlanadı nesiyelik istin' rawajlanıw da'rejesine baylanıslı ja'ne nesiye beriwshilerdin' nesiyelik operatsiyaları bir sistemag'a aynalıw na'tiyjesinde jeke nesiye beriwshi o'zinin' nesiye beriwin toqtatadı nesiye tek g'ana tutınıw maqsetine g'ana berilmey sharwashılıq operatsiyalardın' qajetliligi de qanag'atlandıra baslaydı nesiyelik kelisimler jasaw menen birge nesiye beriwshi o'zinin' klientlerinin' tapsırmaları boyınsha esap ayırısıw ja'ne basqa da operatsiyalardı ju'zege asıradı so'ytip bankler aqsha sharwashılıg'ının' usı rawajlanıw etabına o'te otırıp barlıq operatsiyalardı birdey ko'rsetetug'ın birtutas ortalıqqa aynaladı demek birinshi ret bankler kapitalizmnin' manufaktura etabınan da burın yag'nıy ma'mlekettin' qurılıwı da'wirinde payda bolg'an degenge negiz bar bunday qatnaslardın' qul iyeleniwshilik ja'miyetinde bolg'anlıqına tariyx gu'wa a'yyemgi rimde bank ja'ne nesiye huqıg'ının' normaları bolg'an usı normalarg'a sa'ykes b e sh iii a'sirde almasıw isine beyimlengen rimli bankirlerdi kumuliyar dep atadı olarg'a nesiyelik operatsiyalardı ju'rgiziwge ruxsat etilmegen tariyxshılardın' aytıwınsha a'yyemgi vavilon bankleri tek g'ana nesiye berip qoymay sonday aq jer to'lemshilerin satıp alıw satıw ja'ne basqa da operatsiyalardı orınlag'an banktin' payda bolıwı tuwralı qarastırg'anlar onın ma'nin ashıwg'a jaqınlaydı biraq da banktin' tolıq ma'ni elede bolsa jumbaq bolıp qala bermek banklik mekemelerdin' xızmeti san ha'r tu'rli ha'zirgi ja'miyette bankler ha'r tu'rli operatsiyalar menen aynalısadı bankler arqalı xalıq sharwashılıg'ın qarjı ajıratıw bahalı qag'azlardı satıp alıw satıw gey jag'daylarda da'ldallıq kelisimler men mu'lkti basqarıwg'a baylanıslı xızmetler ju'zege asırıladı banktin' ma'nin ashıwg'a eki jaqtı topardan keliwge boladı nızamlı ja'ne ekonomikalıq birinshi jag'dayda en' baslısı «banklik operatsiyalar» ug'ımının' ma'nisi artadı olardın' qatarına bank xızmeti tuwralı nızamda ko'rsetilgen operatsiyalar dizimi jatadı qay jag'ınan alsaq da banktin' ma'nin nızam toparınan qaraw jetkiliksiz bolıp tabıladı banktin' ma'nin anıqlaw onın xızmetinin' nızam menen qatnasın biliw menen g'ana sheklenbeydi banktin' ma'nin og'an ruxsat etilgen operatsiyaların anıqlaytug'ın nızam emes onı istin' ekonomikalıq jag'ı ja'ne banktin' jaratılısı anıqlaydı banktin' ma'nin tallag'anda onın baslapqı atqarg'an xızmetlerin valyuta almasıwı nesiye beriw esap ayırısıw joqqa shıg'arıwg'a bolmaydı jalpı gez kelgen qubılıstın' ma'nin tanıp biliwde onın qanday operatsiyalardı orınlaytug'ını yamasa orınlag'anlıqı tuwralı sorawg'a juwap izlewdin' qa'jeti shamalı bul jerde en' baslısı onın sapasına ja'ne basqa institutlardan o'z ara ayırmashılıg'ına ma'n bergen durıs banktin' ma'nin basqa institutlardan o'z ara ayırmashılıg'ına baylanıstı qarastırsaq bank erekshe o'nim shıg'arıw menen aynalısatug'ın ka'rxana bolıp sanaladı ksra jag'ında ka'rxana retinde tek fabrika zavod yamasa materiallıq o'nim jasaytug'ın o'ndiris salası tu'sinilgen biraq ekonomikanın' basqada buwınlarına «ka'rxana» degen ataqtı iyeleniwge hesh qanday da tıyım salınbag'an a'yyemgi rusta «ka'rxana» dep qanday da bir is penen yamasa xızmet penen aynalısatug'ın subektti aytqan sonlıqtan da belgili bir xızmet penen aynalısatug'ın bank sımbattı subektke «bank bul ka'rxana» dep aytıw o'zinshe durıs na'rse bul menen biz noqat qoyıwg'a tiyis emespiz sebebi «ka'rxana» bul bizdin' oyımızdag'ının' ba'risin tolıg'ı menen ashpaydı sonın' menen birge ol durıs anıqlawdı qa'jet etedi sebebi bank shın ma'ninde fabrika da zavodta emes ol bulardan o'z erekshe xızmet ko'rsetiwine qaray ajıratıladı en' baslısı banktin' sanaatlıq ka'rxanalardan o'z ara ajıratılatug'ını onın xızmetinin' o'ndiris salası emes aynalıs ja'ne almasıw salasında ju'zege asıwına baylanıstı bolıwı banktin' erekshe ka'rxana retinde shıg'aratug'ın o'nimi materiallıq o'ndiris sapasının' o'nimlerinen o'z ara ajıratıladı ol jay g'ana tovar shıg'armaydı onın tovarı erekshe yag'nıy aqsha to'lem quralları tu'rinde shıg'adı xızmet ko'rsetiw maydanındag'ı banktin' sanaatlıq ka'rxanalardan o'zgesheligi onın' nesiye beriwinen bayqaladı onın negizgi o'nimi «nesiye» bolg'anlıqdan bankti «nesiyelik mekeme» dep atag'an sonday aq bank sanaatlıq ka'rxanalardan o'zinin' emissiyalaw sıpatına da baylanıstı ajıratıladı ol tek g'ana aktsiyalar men basqa da bahalı qag'azlar shıg'arıp qoymaydı sol sımbattı basqa emitentlerdin' bahalı qag'azların esapqa alıw ja'ne saqlawg'a baylanıslı operatsiyalardı jasaydı bankti sawda da'ldalshı ka'rxanası dese boladı jalpı banktin' sawda menen uqsas bolıwı ku'tpegenlik emes shınında da bankler de resurslardı satıp alıp olardı satıw menen aynalısadı sawda ka'rxanası da o'z gezeginde bankke uqsaydı yag'nıy ol da banktin' geybir xızmetlerin ko'rsetedi mısalı iri sawda ka'rxanaları da bank sımbattı belgili mo'lsherde aqshalay yamasa zattay nesiye beriwi mu'mkin sawda ka'rxanasınan banktin' diywalnı ayırmashılıg'ın onın negizinen bayqawg'a boladı banktin' negizi dep onın baslı o'nimi nesiye isi tu'sindiriledi sonın' menen ha'zirgi tu'sinikte «kommertsiyalıq bank» bul erekshe o'nim shıg'arıw menen aynalısatug'ın ka'rxana yamasa qolma qol ja'ne qolma qolsız aqshada to'lem aynalısın retlewdi ju'zege asıratug'ın aqsha nesiye institutı bolıp tabıladı banklik xızmet bul banklik operatsiyalardı ju'zege asırıw menen baylanıslı xızmetti bildiredi atalg'an nızamnın' babına sa'ykes banklik operatsiyalarg'a bular jatadı vodafone ingilis gsm shirketi bolıp du'nyanın' kontinentinde ma'mleketde qizmet ko'rsetedi ha'm bul tarawda liderdir ha'm du'nyanın' en' u'lken gsm operatorıdır vodafone basshısı ser con bond' dir vodafone so'zi voice den kelgen vo waqıtdan da ha'm phone telepon degenen kelip shıqqan vodafone maklaren mersedes benzdin' ha'm chempionlar ligası ra'smiy sponsorı vodafone sentyabr itiba'ran ortasha miliyon abonenti ha'm ortaqlıg'ı bolg'an du'nyanın' en' u'lken mobil operator shirketi bolg'an qısqa waqıtda jılda erkin bir shirketde vodafone group plc atın alg'an shirket jılda airtouch communications firmasına birleskenen son' sektorda o'siw baslandı vodafone bu'gungi ku'nde bul tarawda aldında evropa amerika ha'm uzaq shıg'ıs putin du'nyada qizmet ko'rsetedi du'nyanın' en' u'lken shirketlerinin' biri evropa ha'm amerika bazarlarının' lideri bolg'an vodafone song'ı jıllarda shıg'ıs ma'mleketlerinde de a'hmiyetli investitsiyalar qoyıwg'a dıqqat qaratıp atır milan ya'ki joldın ortası italiyanın' ekinshi u'lken qalası lombardiya regiyonının' paytaxtı milan moda paytaxtı belgili insaniyat orayı milanda leonardo da vinchidin' biybaxa o'neri bolg'an sirli sham jarıqlıg'ı saqlanadı milan italyanları ha'm shet elli lerge o'z belgili festivaları moda ko'rgizbeleri ha'm ma'deniy waqıyalarg'a jalp etedi duom esteligi viktor emmanuel galeriyası ha'm la skala teatrı da sol jerde jaylasqan milanın' duom maydanında bir neshe diqqatqa ılayıq a'bida estelikler bar viktor emmanuil esteligi emmanuil galereyası duomo esteligi milanın' tiykarg'ı tamasha qılınatug'ın jeri har ku'n sag'at ha'm ge shekem ashıq boladı esteliktin' birinshi tasın shi jılda baslansa da ol shi jılda qurıp pitkerilgen estelik du'nyada gotika uslubı en' ko'p qolanılg'an esteliklerden biri erkole roza ta'repinnen qurılg'an viktor emmanuil esteligi duomo meydanının' orayı ha'm turistlerdin' en' toplanatug'ın jeri viktor emmanuil galereyası jen'is tawı motivli kiriw menen baslanadı ha'm kishi ko'shelerde dawam etedi ha'r ku'ni galereya qalanın' ma'deniy o'mirinin' orayına aylanadı bul aralıqda belgili kafe ha'm restoranlar jaylasqan galereyanın' orayı gu'nbezinin' aldında bolsa mozaykalı o'gizdi ko'riwge boladı ra'wayatlarg'a qarag'anda eger sag'at esteliktin' ishinde jasap onın' basında qonsan'ız arzıwınız a'melge asadı eken eger roma italiyanın' paytaxtı bolsa milan en' u'lken italyan regionu bolg'an lombardiyanın' paytaxtıdır milan italiyanın' u'lkenligi boyınsha ekinshi qalası ha'm u'lkenin' siyasiy ekonomikalıq orayı qala ten'iz qa'dinen metr ba'lentlikde jaylasqan nemisshe mayland atalg'an milan so'zinin' mag'ınası latın tilinen awdarg'anda ken'likte jarıspa degen mag'ananı an'latadı milan eramızdan aldıng'ı shı a'sirlerde gallar francuzlar ta'repinen salınıp uzun tariyxı boyunsha pu'tin evropa basqınshıları milandı basıp alıwg'a ha'reket qılg'an milan bir neshe da'wir u'lken rim imperiyasının' paytaxtı bolıp shi jılda milan g'a'rezsiz bolsa da bu ko'p waqıtg'a sozılmadı shi jıldan jılg'a shekem milandı viskont ha'm sforts su'lalası basıp alg'an ha'mde bul da'wirlerde de qalada bir neshe ta'riyxiy estelikler qurılg'an milan qalası italiyanın' arqasında padana tekisliginde it pianura padana olana ha'm lambro saylarının' boylarında jaylasqan milan qa'dimnen italiyanın' en' u'lken avtomobil magistralı orayı bolg'an basqada a rim neapol a turin triest a genua a a ha'm dairaw a batıs a shıg'ıs a arqa avtomobil magistralları bir birine baylanısqan milan eki malpensa ha'm linate du'nya ju'zlik hawa portlarına iye milannan biraz aralıq uzaqda jaylasqan malpensa du'nya ju'zlik hawa portı ha'zirgi waqıtda tranzit ushıwlar u'shın bir mo'njellengen qalada intensiv temir jol baylanısı malpensa express bar linate hawa portı qala orayında jaylasqan ha'mde evropadag'ı ha'm jerli ushıwlarg'a orio al serio bei bergamo bolsa daqa kishi hawa bolıp ko'binshe ushıw karter ushıwlarg'a ha'm ju'k tasıwlarında xizmet ko'rsetedi milanın' hawa portları elde million jollawshını tasıw mu'mkinshiligine iye oraylıq milan it milano centrale shi jılda qurılg'an evropanın en' u'lken temir jol vokzallarınnan sanaladı vokzal art deco u'slubında qurılg'an gu'mbezinin' uzınlıg'ı m ba'lentligi m ima'ratdın' fasadı m platformag'a ha'm ku'ndelik jollawshı tasıw mu'mkinshiligine iye evropada u'lken tramvay ha'm traleybus orayı esaplanadı traleybus kestesi rotterdam gollandsha rott da'ryasına qurılg'an ko'pir niderlandiyanın' batıs bo'legindegı qala reyn da'ryası deltasının' arqasında kanal arqalı arqa ten'iz penen baylang'an xalqı sanı mın' adam batıs evropanın' en' iri portı transport jollarının' iri orayı aeroportı xalqara ahmiyetke iye ma'mleketdin' a'hmiyetli sawda sanaat orayı sanaatı shetden keltiriletug'ın zatlarg'a ko'binshe isleydi gfr ha'm belgiyanın' iri ka'rxanalarına rotterdamnan neft quwırları o'tken iri neftdi qayta islew ha'm neft ximiyası ka'rxanaları islep turıptı tu'rli mashinasazlıq kemesazlıq ha'm avtomobilsazlıq elektrotexnika ha'm b ximiya jenil azıq awqat sanaatı ka'rxanaları bar metropoliten qurılg'an unt ko'rkem o'ner akademiyası kemesazlıq ha'm navigatsiya inistitutı tariyx ten'iz ha'm etnologiya muzeylerı bar qala a den belgili arxitekturalıq esteliklerden gotika shirkewı a ha'm basqa shirkewler digirmanlar a ler saqlang'an rotterdamda milliy ha'm xalqara sawda operatsiyaları o'tkiziledi lyublyana sloveniyanın' paytaxtı lyublyanitse da'ryası boyında onın' sava da'ryasına quyılıwı jaqınında jaylasqan xalqı mın' adam transport jolları tu'yini aeroporti xalqara a'hmiyetke iye mashinasazlıq ha'm metallsazlıq iri gidrokuwırlar zavodı elektrotexnika buyımları priborlar i sh sanaatları rawajlang'an ximiya poligrafiya farmatsevtika ka'n ayaq kiyim ag'ashsazlıq toqımashılıq azıq awqat sanaatı ka'rxonaları bar sloveniya pa'n ha'm ko'rkem o'ner akademiyası u'niversitet filarmoniya yadro izertlew inti ha'm b ilmiy izertlew mekemeleri milliy etnografiya muzeylerı kitapxanalar milliy ha'm zamanago'y galereyalar bar turizm rawajlang'an xalqara yarmarkalar o'tkiziledi l slavyanlar awılı spatında jıldan belgili bolg'an a din' yarımınan qala krayna tariyxiy wa'layatının' administrativ orayı jıllarda waqıtı menen gabsburglar hu'kimranlıgı astında bolg'an jılda serb xorvat ha'm slovenlar patshalıg'ı jıldan yugoslaviya payda bolıwı menen l sloveniya jıldan ga'rezsiz sloveniya respublikası paytaxtı arxitekturalıq esteliklerden grad qasiri a ler yepiskop sarayı a ler shirkewler san nikolay soborı a ler ratusha opera teatrı ima'ratı ha'm b saqlang'an tuva rossiya federatsiyasi aymag'indagi respublika bolip aziya ortasinda shig'is sibir qublasinda jaylasqan maydani min' km xalqi min' paytaxti qizil qalasi rayon qala qalashaga bolinedi respublikanin' basligi prezident nizam shig'ariwshi ha'kimiyatti oliy xural parlament al basqariwshi hakimiyat rolin prezident basshilig'indag'i hu'kimet a'melge asiradi tuva tawli respublika aymag'inin' tawlardan ibarat orayliq ha'm batis bo'limlerini batis sayan altay tannuola taw tizbegleri ha'm shig'is tuva tawlari araliginda tuva sayligi bar qub da monguntayga massivi respublikanin' en' balend jeri m shigisda sharqiy sayan jan yon bagirlari tojin sayligi shig'is tuva ha'm sangilen tawliklari jaylasqan interwiki bir neshe wiki saytlardagi qalegen maqalalardi birlestiriwshi siltemedir wikipediyanin' bir maqalasindagi interwikiler usi maqalanin' basqa tildegi variantlarina alib baradi interwikilar maqalaning shep tarepinde basqa tillerde dep jaylasqan boladi ol jerden basqa til bo'limlerine o'tiw mu'mkin bir tildegi maqalaga interwiki qoyiw ushun usi tildegi tiyisli maqalani tawip maqala aqirina minanday kodti jazip qoyiw kerek bul jerde til kodi iso boyinsha beriledi maselen ingliz tili ushin til kodi en polyak tili ushin pl misallar telefon haqindagi maqalada xuddi usi maqalanin' ingliz tilindegi variantiga alib bariwshi interwiki minanday jaziladi eger maqala ishine silteme qilip interwiki qoymaqshi bolsan'iz til kodi oldinan ekki toshki jaziw kerek natijede bunday silteme payda boladi ózbekstan oraylıq aziyadag'ı mámleket ózbekstannın' paytaxtı tashkent qalası mámleket tili ózbek tili aymağı km xalqı sanı jıl mart ayına kóre pul birligi swm ózbekstan respublikası wa'layat ha'm qaraqalpaqstan respublikasınan iba'rat ózbekistannın' ulıwma shegarası kilometrge batıs jag'ınan shıg'ısqa kilometrge arqadan qublag'a kilometrge sozılg'an batıstan ha'm arqadan qazaqstan shegara uzınlıg'ı km menen shıg'ısdan qırg'ızıstan shegara uzınlıg'ı km ha'm ta'jikistan shegara uzınlıg'ı km menen qubladan bolsa tu'rkmenstan shegara uzınlıg'ı km ha'm afg'anstan shegara uzınlıg'ı km menen shegaralas ózbekstannıń maydanı km ge teń bul dúnya boyınsha orında hám xalqı boyınsha orında turadı ǵmda mámleketleri arasında ol aymaǵı boyınsha orında hám xalqı boyınsha orında turadı ózbekstan keńlikler hám n hám uzınlıqlar hám meridian shıǵıs e ol batıstan shıǵısqa km hám arqadan qublaǵa km ge sozılǵan arqa hám arqa batısda qazaqstan hám aralqum shóli burınǵı aral teńizi menen qubla shıǵısta turkmenistan hám afganistan qubla batısda tadjikistan ga shekem qublası shıǵısda hám kirgizstan den arqa shıǵısda ózbekstan eń iri oraylıq aziya mámleketlerinen biri hám qalǵan tórtewi menen shegara qatar oraylıq aziyadaǵı birden bir mámleket bolıp tabıladı sonıń menen birge ózbekstan qublada afganistanmenen qısqa shegaranı km iyeleydi ózbekstan qurǵaqlay teńizge shıǵıw imkaniyatı joq mámleket bul dúnyadaǵı eki ikki márte teńizge shıǵıw múmkinshiligine iye bolmaǵan mámleketlerden biri yaǵnıy basqa teńizge shıqpaǵan mámleketlikler menen oralǵan teńizge shıǵıwsız mámleket ekinshisi lixtenshteyn bunnan tısqarı endoreyik háwiz lar qatarında jaylasqanlıǵı sebepli onıń hesh bir dáryası teńizge alıp barmaydı onıń aymaǵınıń procentten kamrog'ini dárya oypatlıqları hám oazislerdegi intensiv túrde suwǵarılatuǵın erler hám ilgeri aral teńizi dúnyadaǵı eń jaman ekologiyalıq páleketlerdiń birinde qurıtılǵan qalǵanları sheksiz qızılqum shóli hám tawlar bolıp tabıladı ózbekstandaǵı eń bálent noqat xazret sultan teńiz júzesinen metr surxondaryo wálayati dıń qubla bóleginde jaylasqan tadjikistan menen shegaralas dushanbe dıń arqa batısiy bóleginde ilgeri kommunistlik partiyanıń s'ezdining shıńı dep atalǵan ózbekstanda ıqlım kontinental bolıp hár jılı kem jawıngershilik kútilip atır millimetr yamasa dyuym jazdıń ortasha joqarı gradus c ga jetedi qishning ortasha tómen temperaturası c átirapında amiwdarya rayonı qaraqalpaqstan respublikasındag'ı rayon arqada ellikqala batısdan no'kis rayonı ha'm qubla shıg'ısdan xorezm walayatının' gu'rlen rayonı qubla ha'mde batısda tu'rkmenistannın' gubadag rayonı menen shegaralas mayd mın' km xalqı sanı mın' rayonda awıl puqaralar jiyini bar babur dorman quyıkopir nazarxan qıtay shaykol orta qala qan'lı qılıshbay qıpshaq rayon orayı mang'ıt qalası geografiyası a'miwda'rya r nı relyefi tiykarınan tekis likden ibarat a'miwda'ryanın' shep jag'ası boylap jumırtaw tizbegi jaylasqan klimatı keskin kontinental yanv dın' ortasha t rası g iyuldi ki jılına ortasha mm jawın jawadı a'miwda'rya r nda qıpshaqarna mangitarna qilishniyozboyarna kanalları qarakoljap bagjap seitjap aqaltın alielijap eshjanjap shorjap halimbegjap qumjap chadlı jap qızıljap ku lotyop chorshijap qirqarqanyop quyi tuvligayop jumurjap to shjap alimboyyop bozsuv japları bar bul kanal ha'm japlar ba'rshe xojalıq jerlerin suw menen tamiynleydi jerlerdi shorlanıw ha'm batqaqlanıwdan saqlaw maqsetinda kollektorlar qurılg'an rayon aymag'ındag'ı qalsapa orqakol qarachatal chaykol tuzloq tojiqalkol baytukol uzunkol sarichnugulkol aqseytbaba ha'm atajan kollerinde balıq u'yrek ha'm b quslar kop kollerdegi qamıs ha'm jakannan qurılıs materiali sıpatında paydalanıladı rayon aymag'ı tiykarınan saz ha'm qumlaq topraqlı bolıp tal terek tut gu'jim qaragan torangıl aqbas jantaq ajrıq pechek sora qamıs chırmawıq semizot jakan atqulaq ha'm b o'sedi qaban shakal sag'al kemiriwshilerden tishqan kala mush quslardan qırg'awıl u'yrek gaz g'arga zogcha chumshıq kepter qumrı kokqarga sarı chumshıq torgay ha'm b jasaydı xalqı tiykarınan ozbekler qaraqalpaq qazaq tu'rkmen qırgız worıs tatar koreys ta'jik ha'm b millat wa'kil leri ha'm jasaydı km ga ortasha adam tuwrı keledi qalalılar mın' adam awıl xalqı mın' adam ekonomikası kop tarmaqlı sano at karxanalarınan mangit paxta ta zalaw gerbish zavodları xizmet k di mangit jip jiyirıw ha'm tigiwshilik ka'rxanaları qaraqalpaqstanda en' iri xojaliklararo qurılıs basqarması ha'm du'zetiw qurılıs mekemeleri ha'm iri qurılıs k ları bar a r nda taxiyatas gres ha'm mangıt ges energi yasınan paydalanadı awıl xojalıg'ının' tiykarg'ı tarmaqları paxtashılıq pilleshilik bag'shılıq palızshılıq sharwashılıq awıl xojalıg'ında suwg'arılatug'ın jerler mın' gektar eginzarlar mın' ga sodan mın' ga jerge paxta mın' jerge palız o'nimleri mın' jerge shalı mın' ga jerge ma'kke egiledi a'miwda'rya r nda diyxan fermer xojalıg'ı ha'm shirketler birlespesi diyxan fermer xojalıg'ı ha'm b bar rayon jeke xojalıqlarında mın' qaramal mın' qoy ha'm eshki mın' pa'rrende bar tu'rk qag'anlig'i tu'rkiyler ta'repinen evroaziyada jaratilgan u'lken imperiya olarga ashina basshiliq qilgan vi asir wortalarinda altay ha'm qubla sibirde jasag'an tu'rkiy qawimlerdi birlestirgen jan'a ma'mleket ju'zege keldi bul ma'mleket tariyxqa tu'rk qag'anlig'i ati menen kirgen wonin' tiykarin saliwshi bumin edi jili bumin qag'an dep jariyalandi altay qag'anliqtin' worayi yetip belgilendi tu'rklerdin' batisqa qaray ju'rgizgen atlanislarina istemi basshiliq qiladi wog'an yabg'u qag'an degen ataq beriledi tez arada jetisuw ha'm shig'is tu'rkistang'a tutasqan yellerde jasawshi tu'rkiy qawimler bag'indiriladi jili aq tu'rkler sirdarya ha'm aral ten'izi boylarina shekem sozilg'an ken' u'lkelerdi iyelep aladi qag'anliqtin' shegarasi eftallar ma'mleketinin' aymaqlarina shekem barip jetedi jili tu'rkler jayiq ural ha'm yedil volga boylarin basip aladi jillarda arqa kavkazdin' ken' jerlerin iyelep qirim yarim atawina kirip baradi na'tiyjede eftallar ma'mleketinin' arqadag'i aymaqlari qa'wip astinda qaldi bunday qolayli waqittan paydalang'an sasaniyler toxarstan ha'm shag'aniyandi eftallardan tartip aladi tu'rk qag'anlig'inin' eftallar menen soqlig'isiw aniq edi bunday qiyin siyasiy awhal qag'anliqti iran sonin' ala vizantiya menen jaqinlastiradi iran a'skerlerinin' balxqa hu'jiminin' ja'rdemi menen tu'rkler jili eftallar ma'mleketinin' jerlerine bastirip kiredi parak shirshiq alabi ha'm wonin' worayi shash qalasi basip alinadi sirdaryadan wo'tip zarafshan alabina kirip baradi wolar samarqand kesh ha'm naqshabti iyelep buxarag'a jaqinlasadi segiz ku'n dawam etken qatti sawashta eftallardin' a'skerleri jen'iledi solay etip qubladan iran sasaniylerinen arqadan tu'rk qag'anlig'inan jillarda soqqig'a ushrag'an eftallar ma'mleketi birotala joq boladi na'tiyjede amiwdaryanin' qubla jag'alarina shekemgi wa'layatlar iran wonin' won' jaqtag'i jag'alari boylap kaspiy ten'izine shekem sozilip jatqan jerler tu'rk qag'anlig'inin' soramina wo'tedi eftallar patshalig'i qulag'annan keyin awhal tu'p tamirinan wo'zgeredi atmosfera jerdin' do'geregin qorshap turatug'in hawa qatlami onin' qalin'lig'i jer u'stinen biyikligi min' kilometrge jetedi atmosferanin' massasinin' bo'legi kilometrde troposfera qatlaminda jaylasip adamzat ja'miyetinin' xojalik islerine azi kem ta'sirin ko'rsetedi hawa tu'rli ga'zlerdin' mexanik birlespesi bolip oni usi ximiyaliq elementler du'zedi azot kislorod argon ko'mir ga'zi az mug'darda neon geliy kripton vodorod ksenon ha'm azon bar bulardan basqa da hawanin' arasindag'i ximiyaliq elementlerdin' ga'z tu'rindegi birlespeleri metan ga'z ku'ku'rt angidridi azotin' zakisi ha'm radon kiredi hawanin' tiykarindag'i ximiyaliq elementler ku'n radiyatsiyasinin' ta'siri sebebinen landshaft jagdayi ha'm adamnin' xojaliq isleri na'tijesinde pataslanip duradi ma'selen ma'mleketlerde sanaat ka'rxanalarinin' ko'beyiwi menen ko'mir ga'zi payda boladi sultan wa'yis tawi jergilikli tilde qarataw depte ataydi qaraqalpaqstandagi taw dizbegı qızılqumnın' arqa batisinda a'miwda'ryanin' on' qirg'ag'inda ken'lik boylap km uzaqliqg'a sozilg'an eni km taw onshelik balent emes atrapindagi tekislikden m ko'terilip turadi en' ba'lent jerleri qarashing'il m ashitaw m qubl ta'repi tik ko'terilgen batis ta'repi bir qansha biyikliklerge shayxjali qoyanshiq zangibaba jumirtaw bolingen jılına mm jawın jawadı jıllıq ortash temperatura yanvardnin' ortasha t rasi iyuldiki uzinlig'i km li saylar jamansay qizilsay qazansay sultonbobosoy kaxralsay aximbeddinsoy da tek jawingershilik waqtinda suw ag'adi tektonik ta'repden antiklinal struktura ku'shli burmalangan paleozoy da'wri metamorfik sho'gindi vulkan taw jinislari slanets kvarsit ha'ktas ha'm b dan ibarat sho'l topraqlarinda shuvoq ren' kebi efemer o'simlikler bulaqlar atrapinda ha'r tu'rli sho'pler o'sedi alfred nobel oktyabr dekabr shvetsiyalıq ximik injener ha'm dinamittin' oylap tabiwshısı esaplanadı sonday aq ol bofors kompaniyasına iyelik etken ha'mde patenti bolg'an alfred nobel jıl oktyabrdin' de shvetsiyanın' paytaxtı bolg'an stokgolm qalasinda du'nyag'a kelgen ol shan'araqta u'shinshi bala bolg'an jıl nobel shan'arag'ı ol waqıt rossiya imperiyasının' paytaxtı bolg'an sankt peterburgg'a baradi ol waqitta alfredtin' a'kesi sankt peterburgta mashinasazliq ha'm partlatqishlar islep shig'ariwshisi bolip islegen alfred professor nikolay zininnen ximiya sabaqlarin alg'an alfred on segiz jasında tolg'anda amerikag'a kelgen son' to'rt jıl ishinde ximiya ilimın u'yrengen jıl dinamitti oylap tapqanı nobeldi du'nyaga belgılı etti alfred nobel jıl noyabrdın' nde frantsiyanın' paytaxtı bolg'an parij qalasinda wa'siyatna'ma imzalag'an selena marie gomez iyul amerikalik aktrisa va musiqachidir gomez debut roli barney friends serialidagi gianna roli boldi bundan keyin gomez spy kids d game over va kabi filmlarda kameo rollarni ijro etdi yilda gomez disney channel'ning the suite life of zack cody va hannah montana seriallarida mehmon yulduz sifatida qatnashdi gomez bundan keyin disney channel'ning wizards of waverly place serialida suratga tushdi teleserial tanqidiy va tijoriy muvaffaqiyat bolib gomez'ga qator mukofot va nomzodliklarni keltirdi gomez keyin va disney channel games va boshqa qator disney serial va filmlarida suratga tushdi yilda gomez princess protection program va filmlarida rollar oyna selena gomez the scene guruhi tarkibida kiss tell studiya albomini chiqardi albom tijoriy muvaffaqiyat bolib billboard onligiga kirdi bundan keyin gomez birinchi marta disney'dan tashqari ramona and beezus filmida suratga tushdi yili selena gomez the scene ikkinchi a year without rain albomini chiqardi albom billboard beshligiga kirib ichidagi ikkita singl top chartga chiqdi yilda gomez pop musiqachi justin bieber bilan munosabatda ekanligi tasdiqlangach yana omma etiboriga tushdi juft media tomonidan jelena deb ataldi gomez osha yili monte carlo va the muppets filmlarida ijro etdi yilda selena gomez the scene uchinchi when the sun goes down albomini chiqardi albomdagi love you like a love song singli hit bolib unga riaa tomonidan platina unvoni berildi shu albomdan keyin gomez musiqa tatiliga chiqishini va aktrisalikka berilishini elon qildi keyin u hotel transylvania va spring breakers filmlarida rol oynadi oxirgi filmda gomez nisbatan ulgaygan ayolni tasvirladi gomez musiqa tatilini yil oxirida yakunlabi yangi stars dance solo albomi ustida ish boshlaganini bildirdi yil aprelida chiqqan come get it singli billboard hot chartining tepa onligiga kotarilgan birinchi selena gomez ashulasi boldi va riaa tomonidan ikki karra platinaga baholandi albomning ikkinchi singli slow down yil iyunida chiqarildi butun albom iyulda chiqdi musiqa va kinodan tashqari gomez yana filantroplik bilan shugullanadi u atrof muhitni himoyalash xayriya tadbirlarida ishtirok etib turadi florida amerika qurama shtatlarınan bırı paytaxtı tallahassee qalası aqsh quramina avgust jilda kirgen onnan aldın florida territory dep atalg'an 'paskva florida' waqtında onin' ten'iz qirqag'ina jetip kelgen juan pons de leyon ta'repinen florida dep atalg'an mayd min' km xalqi mln adam qala xalqi en' iri sanaat qalasi jacksonville relyefi tegislik klimati subtropik qublada tropik klimat yanvardin' ortasha temperaturasi arqada qublada iyulda ha'm jilliq jawin mm florida aymag'inin' u'lken jeri tog'ay ha'm batpaqliqtan ibarat daryalari qisqa ha'm suwli ko'l ko'p q da subtropik o'simlikler jetekshi orinda jil boyi paliz eginleri jetistiriledi arqada jag'inda paxta goza temeki qublada shekerqamis egiledi qalalar atirapinda sut sharwashilig'i ha'm perrendeshilik rawajlangan baliq awlanadi faydali qazilmalardan fosforit qazip alinadi aziq awqat sellyuloza qag'az ag'ash ustashilig'i ximiya radioelektronika raketasazlik sanaatlari rawajlang'an raykin rkdıy iskvish j tuwılg'an rig sovet estrd a'rtst ksr xlıq a'rtistı j lningradtın' teatr texnikumın pitirgen onan keyin jumısshı jslr ttrı menen lenin kmsomlı tındg'ı ttrd ynp ju'rip estrdg' d blsn qtnastı j qurılg'n leningradtın' estrd ha'm miniyatyur teatrınd aldın a'rtist bolıp keyinen sol teatrdın' ko'rkemlik jag'ın basqarg'an parodiyashı rtınd baslag'an raykin o'z tvorshestvasinin' alewmetik satiralıq bag'ıtın ku'sheyte aldı rykin teatrının' spektakıllerı qatarınd «du'nya ju'zin ku'nd rlw» «ku'lgen yip mes» «jıl mezgiler» «ki den eliwge deyin» «svetapor» t b br gastiro'lik sapar menen shet elerd polsh bolgariya vengriya ruminiya ngliya t b o'ner ko'r setken orden menen sıylıqlang'an stratosfera km aralıqda jaylasıp bunda hawa qatlamı siyrek boladı ha'm temperatura az o'zgeriwı menen mudamı c bolıp turadı temperaturanın' o'zgeriwın saqlawı azon gazinın' ko'p muqdarda ha'm onın' ultra nurları sın'dırmewı menen baylanıslı temperatura km biyiklıkde c shekem artadı stratosferada suw puwları payda bolıwına sha'rayat joq sonın' ushın bul qatlamda bulutlar ha'm atmosfera ıgallıg'ı payda bolmaydı jaqın waqıtlarda ha'm stratosfera hereketsız qatlam esaplang'an son'gı meteorologik raketalardın' maglıwmatları bunda hawanın' ishjen hereketının' barlıg'ın ju'zege shıg'ardı bul hadıyselerdın' basqa bunda meteorlardın' tuwrı ren'lı bulutlardın' perlamutr payda bolıwı keshedı olar ko'bınshe km biyiklık aralıg'ında jaylasıp muz kristallarınnan du'zılgen ta'biyiy ga'z tu'rlı organik ga'zler qatnaspası metan bul ga'zlerdın' top quramalı u'leslerinen sanaladı tabiyiy ga'zde metannan tı onın' en' jaqın gomologlarınnan etan propan butan bar uglevodorodtın' molekulyar massası qanshalıq zor bolsa tabiyiy ga'zde onın' mug'darı sonshelı azıraq boladı tabiyiy gazdın' tu'rlı jatpaları quramı boyınsha turlıshe yag'nıy tabiyiy gazdın' suyıq ha'm qatı jag'ulıwg'a qarag'anda zor u'stınlıklerı bar onın' yagnıy jılılıgı shaqtı zor jang'anda ku'lı qalmay yag'nıy produktları ekologik jaqtan ko'p zıyanlamaydı ta'biyiy ga'z jılılıq elektrostantsiyalarında zavodtın' qazan ustanovkalarında promıslennost' islerınde domna marten kıysa erıtıw h t b islerde qollanıladı ko'nkırıste tabiyiy ga'z paydalanıw ju'da u'lken a'hmiyetlı esaplanadı ha'zırgı waqıtta ga'z joqarı basım astında ballonnarg'a toltırıp avtotransportta qullanıla basladı ol benzindı ekonomlawga dvigateldın' tozıwın kemeytıwge ha'm jag'ılg'ınin' tejelıwıne jardem beredı arqasında hawa basseynının' tazalıg'ın saqlawg'a imkanıyat beredı ta'biyiy ga'z ximiya promıslennostı ushın a'hmiyetlı bul ma'selede onın' ro'lı joqarı metannan vodorod atsetilen qorı alınadı etandı fıltırlep etilen alınadı onın' negızınde ko'p tu'rlı sintezler basqarıladı tabiyiy ga'zdegı basqa uglevodorodlar da paydalanıladı velosiped tez ayaq pedallar arqalı adam mu'skilerı ku'shi menen ha'reketleniwshı jer sırtında ju'riwge monjellengen dongeleklı transport qolda na'gıranlar velosipedı ha'm motor dvigatel ja'rdemınde ha'reketlentiriletug'ın velosipedler de bar velosiped do'ngelek rama er ro'l pedal sebi ha'm ekki shar juldızsha dan ibarat pedal basılganda og'an biriktirilgen shar shınjırı aylanadı shınjır bolsa arqa do'ngelek og'ına mekemlengen shestirnanı aylantıradı velosiped qol ya'ki ayaq tormızı benen toqtatıladı do'ngelektın' o'lshemıne qarab erkekler a'yeller ha'm balalar velosipedlerı wazıpasına qarap universal sport mo'njelengen sirkte ju'k tasıwda isletıletug'ın tirkeme arbalı veloriksha velosiped drezina relsda ju'rıw ushin boladı da'stlepkı velosipedtı karl drais germaniya oylap tapqan ha'zirgi ekki do'ngeleklı velosipedlerdın' tezligi km saat awırlıgı kg motorlı velosipedler saatına km tezlik benen ha'reketlenedı sport velosipedı a'dewır jen'ıl boladı tezligi saatına km den ha'm onanda ko'birek bolıwı mu'mkin gazeta ital gazzetta shaqa pul ku'ndelik waqıyalar tuwrısında materiallar xabar qılınatug'ın waqtlı baspa shıg'arma onın' wazıypası jamiyetdin' jan'alıqg'a bolg'an zaru'rligin intellektual talapların qandırıwdan ibarat gazeta tek ja'miyetlik siyasıy o'mir obyekti bolıp qalmay sol menen birge gazeta manawiy tovar ha'm esaplanadı gazeta sıyımlılıg'ı betden betke shekem ha'm onnan ko'p bolıwı mu'mkin gazeta ja'miyetlik siyasıy ekonomikalıq ma'deniy ha'm ilmiy o'mirge tiyisli kerekli jan'alıqtı hazirjuwaplıq benen tu'rli a'debiy janrlarda a'lemge jetkizedi ha'm sol jol menen o'z oqıwshılarına ku'ndelik turmıs waqıyalarına mu'na'sibet ha'm tu'sinik payda bolıwına siyasıy ekonomikalıq ideya ha'm etiqadlar payda bolıwına ta'sir ko'rsetedi jamiyetshilik oyının' belgisi sıpatında payda boladı huqıyqıy demokratik jamiyetde gazeta jumısına tiyisli nızam tiykarında keshedi ol o'zi tarqapatqan jan'alıqtın' halıs ha'm haqqanıylıg'ı ushın nızam aldında juwapker esaplanadı xalıq ma'deniy qu'dretin ju'kseltiriwge a'lemdi ja'miyetlik rawajlandırıwg'a ko'meklesedi ha'kimiyat benen ja'miyet ortasında halıs xatker wazıypasın o'teydi ja'miyet ha'm xalıq atınan basqarıw mekemelerinin' jumısın tekseriw astına aladı demokratik jamiyetde sertifikatlang'an siyasiy erkinlik ma'selen xabar agentlikleri erkinligi gazeta jumısının' sapalı bolıwı ushın qolay imka'niyat jaratadı gazetada tu'rli janr ha'm jollardan a'sirese xabar ha'm b publitsistik janrlardan paydalanıladı olarda xabar agentliklerinin' ra'smiy xabarları esabatlar reportajlar waqıyalardı hazirjuwap tarizde jarıtıwga xizmet qıladı sa'wbet intervyu mu'na'sibet ha'm b waqıyalar ha'm olardı keltirip shıg'arıwshı sebepler tu'sinikler beriledi maqala obzorlar ha'm intervyulerde waqıyalıq dodalanadı bulardan tısqarı gazetada rolik osherk pamflet felyeton kibi publitsistik janrlardan ha'm paydalanıladı sonın'day onda gazetxan lardın' xatları shıg'armada jazılg'an sızba ha'm fotosu'wretler basıladı gazetanı bezetiw o'zgeshe bolıp bul a'weli gazeta mazmunın gazetxang'a qızıqlı ha'm ha'mebap tarizde jetkiziw kerekli xabar ha'm pikrlerge olardın' itibarın jalp etiwge qaratıladı gazeta jumısın bas redaktor bo'limler operatorlar tu'rli jo'nelistegi ju'rnalistler reportyor sholıwshı ha'm b dan iba'rat jumısshılar ta'repinen du'ziledi ha'm basqarıladı ko'plegen gazetalardın' belgilengen ju'rnalistleri ma'mleketdin' ishinde ha'm sırt ellerde o'z ju'rnalistleri boladı gazetalar faks internet dizimi telefon ha'm teleks a'sbapları arqalı du'nyanın' turli shekkelerinen kerekli jan'alıqlardı alıp turadı juldız ju'da ku'shlı qızg'n gzden plazmadan ibarat o'zınn jaqtılıq shıg'rtug'ın ha'm tbiyiy jqtn quyashqa uqss spn dnlrı kun jrg jqın blg'nlıqtn g'n u'lkn blıp ko'rinedı ku'nnn jrg dyingı rlıg'ı jrıq m l n' jqın sntybrdg'ı juldızın dzngı rlıqtı jıl yd ju'rp o'tdı juldızlr jrdn ju'da uzaq jaylasqanlıqtan tlskp ja'rdeminde qrg'nnın' o'znd d toshkıdey g'n blıp ko'rndı ysız tu'nde qrg'nd mın'g jaqın juldızdı l ku'shlı tlskp rqalı mıllıyrdlg'n juldızdı ko'riwg bldı rt zmnnın' o'znd aq dmlr juldızdı spndı shqjuldızg'a bo'lgn h'zrg waqıtta shoqjuldız br juldızlrdın' negzgı siptlmlrı lrdın' msssı rdiyusı ha'm jrqırwı bul shmlr ko'bns ku'nnın' msssı rdiyusı ha'm jrqırwının' ulslrı ko'rsetiledı ngzgı prmetrlrdn bsq effktıvlk tmpertur spktrlk klss bslyutlk juldızlıq shm tu'rl tu'rlilik ko'rstksh tarzl prmtrlr d qllnıldı juldızlr a'lmı ha'r tu'rli gybır juldızlr kunnn mın' s u'lkn ko'lm byınsh a'dewır jqarı blıp kls yrım juldızlr l gybrwnn' ko'lem mene shıg'rtın sa'wlsının' enrgiyası ku'nnn a'dewır z blıp kldı juldızlrdın' jrqırwı d tu'rlsh bldı altın balıqtın' juldızı ku'nnn mın' s rtıq jrqırydı juldızlrdın' siyrtlgn gzlrden sndy q ju'da tıg'ız gzlerden qurlg'n tu'rlrı d bldı jltırwı priodlı tu'rd o'zgrp turatın juldızlr ynımlı juldızlr dp tldı qon'ırat rayonı qaraqalpaqstan respublikasındag'ı rayon jıl iyulda du'zılgen jil xo'jeli rayonına qosıp jiberilgen j fevralda qaytan duzilgen arqa shıgısdan moynaq rayonı shıg'ısdan a'miwda'rya arqali bozataw qubla shigisdan n a'miwda'rya arqali bozataw qubla shigisdan qanliko'l shomanay rayonları qubladan tu'rkmenistannin' tashawız wa'layati batıs ha'm arqadan qazaqstan respublikasinin' atıraw ha'm aqto'be wa'layatları menen shegaralas mayd mın' km aymaq jag'inan qaraqalpaqstan respublikası rayonları ishinde en' u'lkeni xalqı sanı mın' adam rayonda qala qon'ırat qalasha jaslıq altınko'l aqsholaq elabad qaraqalpaqstan qubla u'stirt awıl puqaralar jiyini ajiniyaz nawrız o'rnek ra'wshan suelli ustirt xorezm qıpshaq rayon orayı qon'ırat qalası geografiyası jer bederi tiykarınan u'stu'rt platosınan ibarat ortasha bal m en' ba'lent jeri m rayonnın' batıs bo'limindegi qaraba wır qırında oraylıq bo'liminde barsa kelmes shıg'ısında qarawımbet tuz ka'ni qublasında asaka awdan batıg'ı tu'rkmenistan menen shegaralasqan aymag'ında qaplanqır tekisliginin' ha'm sarıqamıs ko'linin' arqa bo'limi jaylasqan klimatı keskin kontinental qurg'aq jazı ıssı qısı suwıq yanv dın' ortasha t rası den g'a shekem iyuldiki ayrım en' pa'st t ra yanvarda en' joqarı t ra iyulda jıllıq ortasha jawın mm ve getatsiya da'wri ku'n suwg'arılatug'ın zonalarda ku'n rayon xojaliqları suelli magistral kana lı ra'wshan altınko'l kanallarınan suw aladı sonınday rayon aymag'ında mashan ko'li ha'm arqa bo'leginde suwelli ko'linin' qubla shekkesi tutasqan tabiyiy o'simlikleri tiykarınan sho'l o'simlikleri shuvaq gul shuvoq sora qırqbuwın qara seksewil ha'm b a'miwda'rya boylarında tog'aylar bar jabayı haywanlardan sayg'aq qasqır tu'lki qumtıshqan jılan kesirtkeler kemiriwshilerden ondatra tıshqanlar quslardan qırg'awıl g'arg'a u'yrek balıqshı u'yrekmurın suwlarında balıqlar bar xalqı tiykarınan qaraqalpaqlar o'zbekler ha'm qazaqlar sonın'day koreys tatar worıs ha'm b millet wa'killeri ha'm jasaydı xalqının' ortasha tıg'ızlıg'ı kmga adam xalqının' mın' adam awılarda mın' adam qalalarda jasaydı rayon awıl xojalıg'ının' tiykarg'ı tarmag'ı paxtashılıq g'a'lleshilik shalıshılıq go'sh su't sharwashılıg'ı shirket ha'm fermer xojalıqları mtp qon'ırat mashina traktor parkı xizmet ko'rsetedi qon'ırat r nda mın' gektar jer suwg'arıladı mın' gektar jerge paxta mın' gektar jerge shalı mın' gektar jerge biyday mın' ga jerge ma'kke ju'weri ha'm b awıl xojalıg'ı eginleri egiledi mın' gektarg'a jaqın jer tog'ayzar tiykarınan seksewil toran'g'ıl ha'm b ibarat qalg'an jerler pishenzar ha'm jaylawdan ibarat rayondag'ı jeke xojalıqlarda mın'ga jaqın qaramal mın'ga jaqın siyir mın'g'a jaqın qoy ha'm eshki mın'g'a jaqın jılqı bag'ıladı moynaq balıq zavodının' qon'ırat filiyalı islep turıptı sana'atı sana'at karxanalarınan paxta tazalaw un tartıw soda temir beton buyumları zavodları u'stu'rtgaz u'nitar karqanası qon'ırat soda zavodı ustu'rt parmalaw ka'rxanası qonırat texnologik suw menen ta'miynlew basqarması lokomotiv ha'm vagon on'law deposı avtoka'rxanalar qurılıs mekemelerı tuzltd qazqonıratkarbid qospa ka'rxanaları iygilikga'z qospa karxanalasının' filliyali ha'm b bar shomanay rayonı qaraqalpaqstan respublikasınıń qubla batıs bólimindegi rayon jıl oktyabrde du'zilgen jıl fevralda qońırat hám xojeli rayonlarına qosıp jiberilgen edi jıl yanvarda qaytadan dúziledi shıǵıstan xójeli qanlikól arqa hám batıstan qońırat rayonı qubladan túrkmenstan menen shegaralasqan ulıwma aymaǵı mıń km xalq sanı quraydı rayonda qala shomanay awıl puqaralar jıyını birleshik diyxanabad ketenler mamıy aqjap sarmanbaykol bar tábiyatı relyefi tiykarınan pásttekislikten ibárat diyxanshılıq ushın qolay jerler aymaǵı batısdan usturt platosına tutasıp ketedi klimatı keskin kontinental jıllıq ortasha temperatura yanv dıń ortasha temperaturası eń pas tra iyuldıń ortasha temperaturasi eń joqarı tra jılına mm jawın tusedi vegetatsiya dáwiri kun tuproqlari boz taqirli shól hám shorlanǵan shól otlaqlı topraqlardan ibarat jabayı osimliklerden jantaq seksewil aqbas julgın qamǵaq páshek qarabaraq hám basqalar ósedi jabayı haywanlardan saǵal qaban qoyan qırǵawıl borsıq hár túrli jılanlar kesirtkeler hám basqalar ushıraydı xalqı qaraqalpaq hám ozbekler sonday aq qazaq turkmen orıs tatar hám basqa millet wákilleri de jasaydı xalqtıń ortasha tıǵızlıǵı kmge adam awıl xalqı mıń xala xalqı adamdı quraydı xojalıǵı rayonda shomanay mamıgı aksiyenerlik jámiyetine qaraslı paxta tazalaw zavodı gerbish zavodı xojalıqlar aralıq kóshpe mexanizatsiyalasqan kolonna awıl qurılıs montaj karxanası bar avtokárxana mtp sawda mádeniy hám xalqǵa xizmet korsetiw shaxabshaları islep turiptı dan ziyat isbilermen iskerlik koretedi shumanay rayonı tiykarınan awıl xojalıǵı islep shıǵarıwǵa mónjellengen shirket xojaliǵi den artıq fermer xojalıǵı bar ta jeke sharwashılıq ferması bar paxtashiliq rayon ekonomikasında jetekshi tarmaq mıń gektar jerge paxta mıń gektar jerge biyday sonday aq sabzawat palız jemxashak hám basqalar ekinler egiledi pille jetistiriledi jeke xojalıqlarında qaramal qoy párrande baǵıladı ulıwma bilim beriw mektebi mıńnan artıq oqıwshı balalar múzika hám sport mektepleri kasip óner kolledji mıńǵa jaqın oqıwshı bioekosan orayı h t b xızmet kórsetpekte sonday aq mádeniyat sarayı oraylıq kitapxana gulpak xalq ayaq oyın dástesi mádeniyat úyleri sport kompleksi stadion sport zalları sport maydanshaları hám basqalar bar oraylıq emlewxana orin awıllıq emlewxana vrashlıq punkti poliklinika sonday aq meditcina orınlarda mıńnan artıq vrash hám shıpakerler isleydi áyyemgi tariyxiy esteliklerinen rayon aymaǵında jampiqqala tariyxda aybuyir atı menen belgili e sh asrlar janaqala asr basları jergilikli xalq onı jáne úlken tam qohna shomanay dep te ataydı bar xojli rayonı qaraqalpaqstan respublikasındagı rayon j yanvarda payda etilgen a'miwda'ryanın' shep jagasında jaylasqan arqadan no'kis qubla shıg'ıstan qarao'zek batısdan qanliko'l shomanay rayonları batıs ha'm qubladan tu'rkmenistannın' go'neu'rgensh rayonı menen shegaralas aymag'ı mın' km xalqı sanı mın' adam rayonda awıl puqaralar jıyını a'miwda'rya begjap janajap kenages kalab naymanko'l sarayko'l sarishu'nko'l samanko'l qala xojeli qalasha vodnik bar rayon orayı xojeli qalası tabiyati relyefi tekislikden ibarat klimatı keskin kontinental jilliq ortasha tra yanvardın' ortasha trasi en' pa's tra iyuldın' ortasha trasi en' joqarı tra vegetatsiya dawrı kun jılına mm jawın jawadı rayon aymag'ı arqalı qon'ırat ha'm b kanallar ag'ıp o'tedi o'simliklerden qamıs qoytiken ro'bek biydayiq ajrıq qarabaraq aqbas qarag'ay julg'un toran'g'ıl jabayı jiyde tal selin ha'm b o'sedi jabayı haywanlardan tiykarınan kemiriwshiler sudrelip ju'riwshiler quslardan u'yrek g'az aqqus birqazan chittek inuya diyqanchımshıq qızılıshtan sassıqpopishak zarg'aldaq ha'm b ushraydı topraqları tiykarınan qumlı sho'l topraqlar paydalı qazılmalardan aqtas alınadı sarichunko'l naymanko'l xalqı tiykarınan qaraqalpaqlar ha'm o'zbekler sonın'day qazaq tu'rkmen worıs tatar koreys ha'm b millet wa'killeri ha'm jasaydı xalqının' ortasha tıg'ızlıg'ı km ga adam ekonomikası rayonda sana'at ka'rxanası sodan un ha'm jarma kar ları shalı okdash aralas jem zavodları ha'm b avtoka'rxana poshta elektr baylanısı ka'rxanaları temir jol transportı ga'z quwurları rfnın' woraylıq r nları ha'm uralg'a ga'z jetkezip beretug'ın kompressor st yalar tigiwshilik fabrikası gilemshilik ka'rxanası ha'm b xizmet ko'rsetedi awıl xojalıg'ının' tiykarg'ı tarmag'ı paxtashılıq g'a'lle palız eginleri ha'm kartoshka shalı ma'kke ju'weri eginleri ha'm egiledi shirket fermer xojalıq birlespesi bar diyqan xojalıg'ı payda etilgen rayondag'ı dana fermer xojalıg'ı diyqanshılıq xojalıq sharwashılıq sı bag'darshılıq penen shug'ullanadı rayonda mın' gektar jerge awıl xojalıg'ı eginleri egiledi awıl xojalıg'ındag'ı jeke xojalıqlarda qaramal qoy ha'm eshki jılqı pa'rrende bag'ıladı pilleshilik penen ha'm shug'ullanıladı rayonda ulıwma ta'lim mektebi bekitilgen internet mektebi miyribanlik u'yi oqıwshılardı kasipge bag'darlaw orayı islep turıptı qanliko'l rayonı qaraqalpagistan respublikasinin orayliq boliminde jaylasqan jil dekabrde qonirat ham shomanay rayonlarinin bolimlerinen leninabat ati menen ajralip shiqqan jil yanvardan qanlikol rayoni dep ataldi jer maydani min km xalqi min adam tiykarinan qaraqalpaqlar ham qazaqlar janede bul jerde ozbekler turkmenler kareysler tatarlar ruslar ham basqada millet wakilleri jasaydi xalqinin ortasha tigizligi km qa adam rayonda qala awil puqaraliq jiyini bar rayonnin orayi qanlikol qalasi rayon aymagi tomengi amiwdaryanin shep qirgagindagi serenum tegisliginde relefi tiykarinan pastegislik koshpe qumlar bar arzimbetqum massivi qurilis materyallarinan gil ham qum bar egislik maydanlarin begjap m nurmuxammedov qanlikol bazarbay ham basqa kanallar arqali suwgariladi respublika ahmiyetindegii magistrall kanallarinan suwenli kindikozek qiyatjargan ajiniyaz kanallari rayon aymaginan otken rayonda paxtashiliq salishiliq ham sharwashiliq rawajlangan rayon xalqi pille miywe ham paliz onimlerin jetilistiredi janede bul jerde kop jilliq terekler baglar tutzarlar jaylawlar bar rayonda tiykarinan fermer xojaligi is juritedi rayon xalqinin kopshiligi qaramal qoy eshki tawiq jilqi tuye bagadi shımbay rayonı qaraqalpaqstan respublikasındagı rayon jıl iyulda payda etilgen arqa batısdan moynaq batısdan bozataw ham qubladan kegeyli shıg'ıs ha'm arqa shıg'ısdan qarao'zek rayonları menen shegaralas mayd min' km xalqı mın' rayonda awıl puqaralar jiyini baxtlı kenes may mayjap tagjap tazajol qizilo'zek qosterek bar rayon orayı shımbay qalası geografiyası rayon aymag'ı a'miwda'ryanın' to'mengi ag'ımının' on' qırg'ag'ındag'ı tekislikde kegeyli kanalı qırg'ag'ında jaylasqan bal m batıs ha'm arqa bo'limleri batqaqlasqan tog'aylardan iba'rat arqa batısındag'ı qum to'beleri onsha ba'lent bolmag'an m qosxana tawlarına birlesedi klimatı keskin kontinental jer astı suwları jaqın jazı ıssı qurg'aq qısı suwıq jıllıq ortasha tra yanv dın' ortasha trası en' pa's t ra a'miwda'rya qırg'ag'ında ko'lmek ko'p rayon aymag'ında qazaqda'rya ha'm onın' bir bo'limi erkinda'rya ag'adı olardan tasjarma qızılo'zek qoshqarjıqqan kanalları shıqarılg'an jıllarda qurılg'an mayjap ha'm abatjap kanallarınan ha'm eginlerdi suwg'arıwda paydalanıladı rayon aymag'ı arqali kegeyli kanalı o'tedi rayon aymag'ındag'ı uzınlıg'ı km qızketken o'rjap ha'm b kanallar qarako'l maqpalko'l sharda'rya tabanko'l uqsag'an ko'ller bar olardan ha'm eginlerdi suwg'arıwda paydalanıladı topraqları tiykarınan boz qon'ır otlaqlı batpaqli topraq ayrım jerlerde shor topraqlar ha'm taqır jerler ha'm bar ta'biyiy o'simliklerden qamıs qog'a julg'un ha'm b o'sedi jabayı haywanlardan qoyan borsıq tu'lki qoban sag'al qasqır kiriptiken ko'rtıshqan ha'r tu'rli jılanlar kesirtkeler quslardan u'yrek g'az birqazan qızılayaq jılqıshı qırg'awıl torg'ay kepter qirgiy ha'm b jasaydı xalqı tiykarınan qaraqalpaqlar o'zbek worıs qazaq tatar koreys ha'm b millet wa'killeri ha'm jasaydı xalqının' ortasha tıg'ızlıg'ı km ga adam xala xalqı mın' adam awıl xalqı mın' adam rayon xojalig'ida awıl xojalıg'ı tiykarg'ı orındı iyelleydi paxtashılıq ha'm shalıshılıq sharwashılıq ha'm palızshılıq jaxsı rawajlang'an pilleshilik penen ha'm shug'ullanıladı rayonda komunalıq xizmet ko'rsetiw shahapshaları paxta tozalaw paxta mayı gerbish qurılıs materialları keramika asfalt beton zavodları ha'm b bar shımbay r da shirket dan ziyad fermer xojalıg'ı xizmet ko'rsetedi awıl xojalıg'ında paydalanılatug'ın jerlerge paxta shalı sabzawat ha'm palız ma'kke ju'weri biyday eginleri egiledi rayon jeke xojalıqlarında qaramal qoy ha'm eshki pa'rrende bag'ıladı shımbay r da pedagogika ka'sip o'ner kolledji ulıwma bilim beriw mektepleri qaraqalpaqstan awıl xojalıg'ı ilimiy izertlew institutı kitapxana balalar ma'deniyat sarayı mu'zika ha'm ko'rkem o'ner mektebi ma'deniyat u'yi emlewxana poliklinika awıl vrachlıq punktı xalıqa xizmet ko'rsetpekte qaraózek rayonı qaraqalpaqstan respublikasınıń arqa tárepinde jaylasqan rayonlardan biri arqadan moynaq batisdan shımbay kegeyli nókis rayonları qubla ham shıǵıstan ámiwdárya beruniy rayonları qubla batıstan nókis qalası shıǵıstan taxtakópir rayonı menen shegaralas maydanı mıń km xalqı mıńnan aslam qaraózek rayonında qala qaraózek rayon orayı qaraózek qalası jer júzesi tekislik rayonıń arqa shıǵıs bólegin beltaw qırlarınıń qumlıqları qubla jaǵında úlken aymaqtı tasquduq qumlıqları hám sultan uways taw dizbegi iyelegen qaraózek rayonınıń klimatı keskin kontinental esaplanadı qısı suwıq jazı qurǵaq ıssı yanvar ayınıń ortasha temparaturası gradus átirapında boladı al iyul ayında bolsa gradus átirapında jıllıq jawın shashınnınń muǵdarı mm atirapında jawın jawıw muǵdarı kóbinese báhár hám gúz máwsimine tuwrı keledi qaraózek rayonınan ilimpazlardan sabır kamalov allayar dosnazarov ǵayratdin xojaniyazov shayırlardan tólepbergen mámuratov tolıbay qabulovlar jazıwshıdan sarigúl baxadirova qosıqshılardan qaraqalpaqstan xalıq artisti ótebay temirxanov jas talant iyelerinen baxadır razimbetov palwanlardan ernazar shoyınshı menen ómirbek aytimovlar jetilisip shıqqan rayon ekonomikasın úken bólimin diyqanshiliq hám sharwashiliq quraydı rayonda paxta tazalaw gerbish zavodları qurılıs shólkemleri avtokárxana mtp sawda dúkanları mádeniy hám turmıslıq xizmetlerdi kórsetiw shaxabshaları bar kishi biznes kárxanaları mikrofirmalar xızmet kórsetedi rayonda ulıwma orta bilim mektebi jas óspirimler sport mektebi júziw sportı sarayı balalar múzika mektebi kásiplik texnikumları mádeniyat úyi hám kitapxanalar bar rayonda restoranlar kafeler dem alıw orınları oraylıq emlewxana poliklinika dárixana hám basqa medicinalıq shaqabshalar oraylıq bazar hám xalıqqa xizmet kórsetiw orınları bar qaraózek rayonınan eń aǵla mekteplerden mektep qaraózek rayonı mektep mektep ham mekteplerdi atap ótiw orınlı jáne de qaraózekten nókis qalasına shekem avtobus hám marshrutlı taksiler qatnaydı rayonda hásiretli ana háykeli fontan hám fudbol stadionları bar bul maǵlıwmatlar qaraózek rayonı gazetası bolǵan miynet bayraǵı gazetasınan alındı taxtako'pir rayonı qaraqalpaqstan respublikasındagı rayon jıl may ayında duzilgen jıl shımbay rayonına birlestirilgen jıl o'z atı menen shımbay rayonınan ajralıp shıqqan t t qubladan beruniy qubla shıg'ıstan ellikqala batıstan qarao'zek arqa batısdan moynaq rayonı arqa shıg'ısdan qazaqstan respublikası ha'm shıg'ısdan nawayı walayatı menen shegaralas mayd mın' km xalqı mın' rayonda qala taxtako'pir awıl puqaralar jiyini beltaw jan'ada'rya mulik atako'l taxtako'pir qaraoy qarateren' qon'ıratko'l bar rayon orayı taxtako'pir qalası tabiyati rayon aymag'ı a'miwda'rya to'mengı ag'ımı shep jag'asında jaylasqan relyefi tekislik ha'm beltov qırlarınan ibarat shıg'ısı qızılqum sho'li menen baylanısadı egislik jerlerinin kopshilik bolimi shorlangan jerlerdi quraydi qumga jaqin jaylasqan aymaqlardagi uyler agash kemiriwshi qurt qumirsqadan termitden jabir korip baspanasiz qalip koship ketiwge majbur bolmaqta beruniy rayonı qaraqalpaqstan respublikasindag'ı rayon arqa batıstan taxtako'pir batısdan no'kis rayonı ha'm shıg'ıs ha'm qubla shıg'ısdan to'rtku'l ellikqala rayonları menen shegaralas mayd mın' km xalqı sanı mın' rayonda qala beruniy ha'm awıl puqaralar jıyını beruniy biybazar doslıq nawayı azat altinsay sarkop tınshlıq shabbaz shimom qızılqala bar rayon orayı beruniy qalası tabiyatı rayonın' arqasında qızılqum sho'li batısında baday tog'ay qorıxanası ha'm sultan wayıs tawı bar yanvardın' ortasha t rasi iyuldiki jılına mm jawın jawadı vegetatsiya da'wrı ku'n rayon qublasınan a'miwda'rya ag'ıp o'tedi rayonda aqshako'l a'mirabat ko'llerı bar a'miwda'ryadan qazaqjap bestam nayman kanalları shıg'arılg'an nayman kanalınan qattıag'ar suwqumjarg'an japları suw aladı rayonda naymanbestam nasoz stansiyası islep turıptı topraqları shorlı qumlaq boz topraqlı jabayı haywanlardan sag'al borsıq qoyan tasbaqa pa'rrendelerdan qırg'awıl ha'm b jasaydı rayon aymag'ında badaytog'ay ma'mleketlik qorıqxanası jaylasqan xalqı tiykarınan o'zbekler qaraqalpaq qazaq tu'rkmen tatar worıs ha'm b millet wa'killeri ha'm jasaydı km g'a adam tuwri keledi qala xalqı mın' adam awıl xalqı mın' adam awıl xojalıg'ı rayonın' ekonomikasının' negızın paxtashılıq quraydı sol sebeplı rayon sanaatı ha'm paxtanı qayta islewge mo'njelengen paxta tazalaw payta mayı zavodları temirbıton gerbish ha'm asfalt zavodları bar sharwashılıq jipekshılık bag'shılıq palizshılıq ha'm rawajlang'an ha'rip alifbede bolg'an jazıwda so'z dawısların fonemalardı olardın' variantların ha'm geybir qosılmalardı ko'rsetıw ushın xizmet qılatug'ın baspa ya'ki jazba grafik belgı geybir ha'ripler grafemalar dawıstı shig'arıwı mu'mkin yo y o yu y u ya y a s t s ha'm basqalar latın a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z kirill rb n'nn shepke jzıldı grk armen ivrit n'nn shepke jzıldı gruzin urgenish o'zbekistanda jaylasqan qala xorezm wa'layatı administrativ orayı xalqı sanı jıl yanvarında mın' adam bolg'an jıl mın' adam bolg'an u'rgenish qalası bunnan jıl aldın ha'zirgı ornına kelıp jaylasqan qala aldın tu'rkmenistan aymag'ında jaylasqan bolıp ha'm jıllıq tariyxg'a iye xiywa xanı a'bilg'azı baxadırxan jıl aldın a'miwda'rya o'zenın kaspiy ten'izine o'zgertirip qala qalqı suwsızlıqdan qıynalg'anı ushın u'rgenishtı a'miwda'ryanın' on' qırg'ag'ina ko'shırıwge buyrıq bergen u'rgenish qalası tashkentten batısqa km uzaqlıqta jaylasqan ha'm km batısda 'miwda'rya jaylasqan qaladan shavat kanalı ag'ıp o'tedı u'rgenishte «u'rgenish» aeroportı ha'm tu'rkmenabad beynew temir jolı o'tken xalqı quramı o'zbekler orıslar qazaq tu'rkmen koreys nemis ha'm vreylerden ibarat sanaat qarqanaları paxta tazalaw paxtamay ekstaktı qurılıs ka'rqanaları shiyki zat tigiwshilik fbrikaları ha'm qurılıs materilların islep shıg'arıw rawajlang'an jayıq da'ryası rossiya federatsiyası bashqurtıstan chelyabinsk renburg wa'layatları menen qazaqstan respublikası atıraw batıs qazaqstan wa'layatları aymag'ında jaylasqan da'rya da'rya evropa menen aziya du'nya bo'liklern bo'liwshi ural tawları menen brg shgr blıp saplanadı qubla url twı ha'm kaspiy oypatı rossiya federatsiyasının' bashqurtıstan respublikası chelyabinsk renburg ha'm qazaqstanın' btıs qzqstn tıraw wa'layatları aymag'ınan g'ıp atıraw qalasına jaqın ornalasqan ka'spiy tn'izinın' bo'ligne quyadı ulıwma uzınlıg'ı km suw jiynltug'ın lbının' ymag'ı mın' km qazaqstan aymag'ındag'ı uzınlıg'ı km jyıq ko'bnse qr suwı menn tolısadı suw tsqını gznd rt g'ısı tusınd rnsı km g l 'tirapınd brnsh nlg'n km g dyin jyıldı da'rya jqrg'ı g'ısınd noyabrdın' bsınd rt to'meng bo'legind noyabrdın' yag'ınd muz qtıp muzdın' riw to'mengi bo'legnd martdın' yag'ınd baslanıp joqarg'ı bo'legind apreldın' rtasın dyn szıldı da'ryadan bkr chqır mayshbq ko'kserke ka'spiy qarako'zi taban blıq sazan awlanadı jayıqtın' byınd jaylasqan rossiya qalalrı vrxnurlsk mgnıtgrsk rsk nvtrysk orenburg qazaqstan qalaları rl km qtnawı bslnatın jr tırwdan evropa menen aziyanın' sh'rtli shgrsı jyıq da'ryası byı menen o'td duwtar orta aziya iran ha'm qubla aziyada tarqalg'an eki tarli mu'zika a'sbabı atı parsı tilinen eki tar duw eki tr tar dep awdarıladı biraq xirat duwtarı on to'rt tarli boladı duwtar xv asr a'tiraplarında payda bolg'an duwtar tut erik g'oza ag'ashlarınan sog'ıladı duwtardın' qarnı on'g'a jaqın jupqa taxtakeshtı egıp bir birine japıstırılıp sog'ıladı onın' u'stinen qappaq jawıladı ha'm tayyar bolg'an qarın da'stegıne jalg'anadi targir ya'ki tar ilgek duwtardın' eki sımın ko'terip turadı duwtardın' da'stesı jinishke uzın boladı basqa tarlı a'sbaplarda a'detde metal perdeler bolsa duwtarda da'stesıne oralg'an ke jaqın jipek perde boladı zamanago'y duwtarlardın' perdelerı ayrım gezlerde ag'ash ya'ki su'yekten sog'ıladı duwtar da'stesı su'yek sa'dep benen bezeledı duwtar tarları aldınları ishekten keyin jipekten tayarlanatug'ın edı zamanago'y duwtar tarları neylonnan qılınadı duwtardı tu'rlı jollar menen shertıw mu'mkin jekke shertıw qos shertıw piripirek rez uqsag'an usıllar menen shalınadı marko polo marco polo sentyabr veneciya yanvar italiyalıq sayaxatshı ha'm jazıwshı marko polo jıllarda veneciyalıq sawdagerler menen birge kemede kishi aziya yarım atawının' qubla shıg'ıs qırg'aqlarına ol jerden bag'dad basra tebriz ha'm kerman qalasına kelgen son' balx qashqar xotan kampichu gan chjou qalalarına ha'm gobi sho'lin kesip o'tip qaraqurımg'a jetip barg'an marko polo qıtayda jıll jasag'an qu'bilayxan sarayında jılg'a shekem onın' xizmetinde bolg'an ol ma'mleketdin' tu'rli wa'layatların barip ko'rgen marko polo xanbaliq pekin qalasınan myanmarlıqlardın' birinshi ma'mleketi pagannın' asirlerde paytaxtı bolg'an pagan qalasına ma'mleket orayına sayaxat qılıp ja'ne arqag'a qayıtqan son' qubla qıtay ten'izi bengaliya qoltıg'ı arabıstan ten'izi iran arqalı j watanına qaytıp barg'an rustichano menen birge marko polo kitabın jazıp qaldırg'an bul shıg'arma kavkaz xalıqları iran qıtay mangoliya hindistan indoneziya ha'm b ma'mleketler geografiyası etnografiyası ha'm tariyxı haqında kerekli mag'lıwmatlar beredi ja'nede onda xalıq miyrasları ra'wayatlar ertekler ha'm bar basqa evropa tillerine awdarılg'an bul kitap a lerde jasag'an ten'izshiler jazıwshılar ha'm sayaxatshılar ma'selen x kolumb ha'm l ariosto g'a ta'siri u'lken bolg'an ekskavator lat yexsauo oyaman qazaman taw jınsları ha'm jerdi gruntdı qazıw olardı ju'k mashınlarına ju'klew ya'ki toplaw ushın mo'njellengen qazıw ha'm ju'klew mashinası jer qazıw mashinaların jaratıw ideyasın asirde leonardo da vinchi e draglayn sxeması ta'rzinde ilgeri su'rdi e dın' sızbasın birinshi ma'rte worıs oyshılı a a betankur asir j larında islep shıqqan jıllda aqsh da v otisom patent alg'an jılda birinshi elektr dvigatellı e jılda dizel janılg'ısında isleytug'ın jıllarda reliste ha'reketlenip tollı burılatug'ın ekskovator islep shıg'arıldı keyinshelik e dın' du'zilisi rawajlandırılıp barıldı e bir kovshlı u'zliksiz ya'ki siklli isleytug'ın ha'm ko'p kovshli u'zliksiz isleytug'ın tu'rlerge bo'linedi e dın' tiykarg'ı bo'limleri kovsh sho'mish sharnirli qulash ku'sh qurılması dvigatel burılatug'ın korpus ha'm ju'riw bo'limi gusenitsa do'n'gelekler bir kovshli e dın' is sikli ka'n jınsı ya'ki gruntdı kesiw ya'ki qazıw tolg'an kovshdı bosatıw ha'm kovshdı zaboyg'a qaytarıwdan iba'rat ekskovatordın' quwatı tu'ri ha'm is sha'rayatına qarap is sıklı sek dawam etedı ju'rıw bo'limlerinin' tu'rine ko're gusenitsalı do'n'geleklı adımlawshı relste ju'retug'ın suwda su'zetug'ın do'n'geleklı gusenitsalı ku'sh qurılmasının' tu'rine ko're bir dvigatellı ha'm ko'p dvigatellı ishki janıw dvigatellı elektr gidravlik pnevmatik ha'm aralas dvigatellı basqarıw tu'rine qarap qolda gidravlik pnevmatik elektr menen ha'm aralas basqarılatug'ın is organının' tu'rine ko're tuwrı ha'm teskerı ku'rekli draglaynlı greyferlı ha'm basqa ekskovatorlar boladı tuwrı ku'rekli ekskovator ken' tarqalg'an olarda tu'rli is organları bu'rılatug'ın platforma menen sharnirlı birigedı ha'm joqarı mpa basımlı nasozlar menen ha'reketlenedi waziypasına qarap bir kovshlı ekskovatorlar qurılısta karyerda tu'nnelde isletiletug'ın ka'n ashatug'ın su'zip ju'riwshi ha'm basqa tu'rlerge bo'linedi tunnel ha'm shaxta ekskovatorları ko'bisi jer astı islerinde qollanadı bir kovshlı e lar kovshının' sıyımı mg'a shekem boladı ko'p kovshlı e lar is a'nja'mlarının' tu'rine qarap shınjırlı ha'm rotorlı tu'rlerge bo'linedı shınjırlı ekskovatorda kovshlar ta jo'neltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı rotorlı e larda is organı ayrıw waqıtları ke shekem kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat bunda grunt to'giw konveyerına berilip m ge shekem tasıladı onın' qazıw ballı m ge shekem shuqırlıg'ı bolsa m ge shekem boladı rotorlı e lar ko'birek ka'nlerde isletiledi ha'reket jo'nelisine qarap ka'ndegıne boylamasına qazıytug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi shınjırlı e larda kovıshlar jo'naltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı rotorlı e larda is organı ta ayrım waqıtları ke shekem kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat bunda grunt to'giw konveyerine berilip m ge shekem tasıladı onın' qazıw bal m ge shekem shuqırlıg'ı bolsa m ge shekem boladı rotorlı e lar ko'birek ka'nlerde isletiledi ha'reket jo'nelisine qarap do'ngelen'ine boylamasına qazatug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi ko'p kovıshlı e lardın' is o'nimda'rlıg'ı m sag'at qa shekem jetedi ekskovatorlar rossiya aqsh germaniya frantsiya yaponiya polsha chexiya ha'm basqa ma'mleketlerde islep shıg'arıladı tashkent ekskovator zavodında ha'm ekskovatorlar islep shıg'arılg'an jıllarda elektr togı elektr zaryadlarının' ta'rtipli ha'reketi elektr togı payda bolıwı ha'm ha'r waqıtta payda bolıp turıwı ushın zaryadlı za'rreler tok tasıwshılar dep ataladı metallar ha'm yarımo'tkizgishlerde tok tasıwshılar elektronlardan elektrolitlarda teskeri ha'm kerisinshe ionlardan ionlasqan ga'zlerde teskeri ha'm keri ionlar ha'mde elektronlardan iba'rat zaryadlı za'rrelerdın' elektr maydan ta'sirinde jismge tiyisli ko'shiwi na'tiyjesinde payda bolatug'ın elektr togı otkiziwshenlik togı dep zaryadlang'an makroskopik zat ma'selen suyıqlıq ya'ki ga'z lerdın' ko'shiwinen ju'zege keletug'ın elektr togı konveksion tok dep ataladı sıljıw togı dep atalatug'ın tok ha'm bar bul tok zaryadlar ha'reketine baylanıslı bolmay kerisinshe elektr maydan ku'shlengenliginin' waqıt boyınsha o'zgeriwine baylanıslı proportsional boladı sıljıw togı magnit maydan payda qılıw imka'niyatı ushın g'ana o'tkeziwshenlik ha'm konveksion tokqa ekvivalentdir elektr togının' payda bolıwına tok sebepli ju'z beretug'ın to'mendegi ta'sir ya'ki ha'diyselerge qarap biliw mu'mkin zaryadlardın' tartipli ha'reketine o'zgermes tok dp ataladi toktın' jonelisi spatında terkeri zaryadlardın' ha'reket jonelisi qabıl qılıng'an ha'rre apis mellifera l jer ju'zinde milliyonan aslap ha'rreler bar ha'rrelerdın' watanı qubla aziya esaplanadı ha'zirgi da'wirde qubla ken'liklerden shekke arqag'a shekem tarqalg'an ha'rreler ko'binshe shan'araq bolıp jasaydı bir shan'araq bir ana xalıq tilinde patshası dep ha'm ju'ritiledi bir neshe mın' isshi ha'm bir neshe ju'z erkek ha'rreden iba'rat ana ha'rrenin' uzınlıg'ı mm salmag'ı mg ba'harden gu'zge shekem ma'yek qoyıw ha'm shan'araqtı basqarıw waziypasın isleydi qanatı denesının' yarımın qaplaydı nektar gu'l shan'ın jiyiriwshi apparatının' ju'kligi menen parıq qıladı bir sutkada mın' ma'yek qoyadı eger lichinkalardı isshi ha'rreler pal ha'rre su'ti menen azıqlantırıp tursa ku'nde ana ha'rre shıg'adı bir shan'aqda jazda mın' qısta mın' isshi ha'rre boladı sag'atına km tezlikde usha aladı shan'araqta km ha'm onnan artıq uzaqlıqg'a ushıp barıp nektar ha'm gu'l shan'ın jıynaw nektardı palg'a aylantırıw mum islew lichinkalardı bag'ıw ketek qurıw uyanı qorıqlaw kibi islerdı a'melge asıradı ha'rreler qadimnen qimbatbaxa zat bolg'an palı propolis mum ana ha'rreleri su'ti ha'rre za'hari ha'm palın alıw sonın'day awıl xojalıg'ı eginlerin miyweli baglardı shan'latıw ushın bag'ıladı palha'rreshilik ha'rre shan'arag'ı bir ma'wsimde kg pal toplaydı bunnan kg ha'rre shan'arag'ına sarıplansa kg ajıratıp alınadı ha'rre shan'araq ag'zalarının' xizmet jumısları ozara baylanıslı bolg'anlıqtan olardın' birewi ha'm ozinshe g'a'rezsiz o'mir keshire almaydı na'ssileri orta rossiya tog'ayı qaramtir ha'rre na'sili a m millifera en' kop tarqalg'an na'ssilerge kiredi ol irri paldarlıg'ı joqarı suwıqqa shıdamlı ha'r bir shan'araqtan kg ga shekem pal alıw mu'mkin kavkaz gruziya taw qon'ır ha'rre na'silli a m cavcasica ko'binshe zakavkaze worta aziyada tarqalg'an karpat ha'rresi na'silli batıs ukrainanın' tawlı rayonları ha'm karpat artında kop ushraydı ren'i qaramtır tabiyatı jumsaq quyrıg'ı uzın italiya sarı ha'rresi na'silli a m ligustuca nın' kelip shıg'ıwı italiya esaplanıp kanada aqsh avstraliya ha'm jan'a zelandiyada tarqalg'an keyinshelik finlyandiya yaponiya qıtay ha'm hindistang'a ha'm keltirilgen shıg'ıs ha'rresi na'silli uzaq shıg'ıs pri more xabarovsk da kop tarqalg'an na'sil ukraina worta rossiya italiya ha'm kavkaz ha'rreleri qatnasında jetistirilgen paldarlıg'ı ortasha kraina ku'lren' ha'rre na'silli a m carnica yugoslaviya avstriya tawlarında ken' tarqalg'an traktor ing tractor lat traho tartaman tasıyman dvigatel ja'rdeminde ha'reketleniwshi do'n'gelekli ya'ki gusenitsalı shınjırlı o'ziju'retin mashina traktor qurılıs awıl xojalıg'ı isleri ha'm basqa islerdi islew tirkeme ornatıw ha'm yarım ornatpa a'sapların tartıw ha'm ha'reketlendiriw kerekli statsionar mashinalardı iske tu'siriw ushın mo'njellengen puw mashinası ornatılg'an birinshi do'n'gelekli traktor jılda angliya ha'm frantsiyada payda bolg'an transport ha'm a'skeriy iste isletilgen jılda aqsh da awıl xojalıg'ı islerinde qollanılg'an gusenitsalı traktordı rossiyada d a zagryajskiy ha'm a p kostikovalmazovlar oylap tapqan jılda worıs mexanigi f a blinov puw mashinası ornatılg'an gusenitsalı traktor sog'ıp sınawdan o'tkizgen jılda worıs oyshılı ya v mamin ishki janıw dvigateli ornatılg'an o'ziju'rer do'ngelekli arba oylap tapqan aqshdag'ı xartparr hartparr firması jıldan baslap ishki janıw dvigateli ornatılg'an do'ngelekli traktor islep shıg'ara basladı jıldan aqshda keyinshelik germaniya ha'm basqa ma'mleketlerde gusenitsapı traktorı islep shıg'arıla baslandı o'zbekistanda jıll tashkent traktor zavodında paxtag'a modifikatsiya qılıng'an do'ngelekli traktorlar islep shıg'arıla basladı ju'riw bo'liminin' tipine qarap awıl xojalıg'ı ha'm sanaatda isletiletug'ın traktorlar parıqlanadı traktordı jaratıw ha'm islep shıg'arıw tipaj ko'rgizbe dizimi boyınsha a'melge asırıladı standartqa baylanıslı tipaj dizimi to'mendegi tartıw klasları modelleri ne bo'lingen bunnan ge shekem tartıw klasındag'ı traktorlar ko'binshe awıl xojalıg'ında qalg'anları sanaatda isletiledi olar arasında anıq parıq qılınbaydı sebebi sanaat traktorlarının' ayrımları awıl xojalıg'ı traktorları tiykarında islep shıg'arıladı awıl xojalıg'ı traktorlarının' o'zine mas o'zgeshelikleri olar awıl xojalıg'ındagı texnologik ha'diyselerdin' agrotexnik talaplarına mas boladı sanaat t larının' o'zine jarasa o'zgeshelikleri eginlerdi suwg'arıw ha'm batpaqlıqlardı qurıtıw ha'mde jollar qurıw ha'm b islerde isletiletug'ın bo'lek bo'limler buldozer trelyov ornatılatug'ın ha'm basqalar dın' barlıg'ı esaplanadı gusenitsali traktordın' ju'riw bo'legi o'rmelewshi gusenitsa shınjır menen ornatılg'an gusenitsalardın' tayanısh sırtı u'lken topraqqa salistırma basımı kem toproq benen jaqsı tislesedi sol sebepli tartıw ku'shi u'lken kem shataqsıraydı o'tiw qıyın jerlerde ju're aladı biraq do'n'gelekli traktorg'a manyovrshanlıg'ı ha'mde turg'ınlıg'ı pa's boladı do'n'gelekli traktor manyovrshan universal jen'il isletiw an'sat onıng jol tırqıshı u'lken bolg'anı ushın eginlerge zıyan jetkizbey ju're aladı egin qatar aralarg'a qarap bir aqdag'ı do'n'gelekler arasında o'zgertiriw mu'mkin to'rt do'n'gelekli traktorlarda dana ya'ki dana do'n'gelek jetekshi u'sh do'n'geleklerde dana do'n'gelek jetekshi bolıwı mu'mkin awıl qojalıg'ı traktorları barlıq islerge mo'nljellengen topraqqa jukbasıwg'a islew beriw egiw ha'm b ushın u'niversal shapıq egetler arasında islew beriw ushın bo'lek bag' palız eginzar ha'm basqalar ushın bo'linedi barlıq islerge mo'njellengen traktorlar jer aydaw egin egiw jappasına kultivatsiya qılıw jıyım terim ha'm b awır islerde qollanıladı dvigateli ku'shli tartıw ku'shi u'lken jol tırqıshı u'lken boladı u'niversal shapıq traktorları ko'binshe shabıq qılıw ha'm zu'ra'atdi jıynawda isletiledi tartıw ku'shi barlıq islerge mo'nljellengen t lartikinen kishi jol tırqıshı a'dewir u'lken boladı uzatpalar sanı ko'p do'ngelekler arasında qatar aralarının' kengligine maslap o'zgertiriw mu'mkin bo'lek t u'niversal shopiq ya'ki aydaw t ları tiykarında jaratıladı ha'm ko'binshe ju'riw bo'liminin' du'ziliwi menen parıqlanadı maselen paxtashılıqqa maslastırılg'an ttz ya'ki ttz tipindegi traktorlarda bir aldıng'ı ha'm ekk jetekshi keyingi do'n'gelekler boladı keyingi ko'prik bolsa teleskopik qılıp jasaladı raza islm dininın' bs sha'rtinen u'shinshisi blıp sanaladı ramazan yınd oraza tutıw musılmnlrdın' przı blıp esaplanadı rmzn razası ijrtdın' ekinshi jıllınd prız qılıng'n rmzn yı musılmnlr ushın en' tazadan pa'kleniw yı esaplanadı islm dininde usı yd tuwılg'nlar du'nya ju'zin nurg' bo'lewge layıq boladı dep esaplanadı qurnı krim d tap sol yd payda bolg'an mın' ydn keletug'ın blg'an qdır tu'n kshsi d sol ydın' ishind qmtılg'n ishki du'nya buzıw jmn tu'siniklerden sırtqı qıymıl h'rktlrdn tzlnıw raza rmzn yında a'melge asadı razanın' sh'rayattg'ı m'nisi milltlli dmlrdın' jaqsı niyet bnn tn' tqnnn bslp ku'n btqng' shekem razanı buzıwshı na'rslrdn tqlp ytqnd jep ishiwden jn' n'pis qumrlarınn tıyılıw dmk razanın' przı jp ishiw jn' na'pis ba'lesinen tıyılıw saqlanıw grek rim gu'resı sport tu'ri ekki adam sportshı nın' belgilengen qag'ıydalar tiykarında jen'impazlıq ushın belesiwi grek rim gu'resi tu'rnirleri diametri m o'lshemi x m li sport maydanında o'tkiziledi erkekler ten kg g'a shekemgi salmaq kategoriyasında gu'resedi belesiw waqtı minutdan taym taymlar arasındag'ı demalıs sek grek rim gu'resınde erkin gu'resden parıqlı ra'wishte belesiwshinin' ayaq bo'liminen uslap usıllar a'melge asırıwg'a ruxsat etilmeydi qollang'an usıllar sap jen'is texnik u'stinlik ya'ki shetletiw ha'm ashko menen baxalanadı jen'impaz toplag'an ashkolarına ko're anıqlanadı eger gu'resshilerden biri ashkog'a mas usıl qolasa taymda izbe iz jen'impaz dep tabılsa belesiwshiden ashko parıp penen ozıp ketse ja'nede to'reshiler trenerler ha'm shipaker buyrıg'ına ko're belesiw mu'ddetinen aldın toqtatıladı ta'riyxiy ko'p xalıqlardın' milliy gu'res tu'rlerinde zamanago'y grek rin gu'resinde qollanılatug'ın usıllar bolg'an q gu'res mısırdag'ı mil av jıllarg'a tiyisli estelik taslarındag'ı su'wretlerde ha'zirgi grer rim gu'resi usılında belesip atqan palwanlar su'wretlengen gretsiyada o'tkizilgen olimpiyada oyınları da'stu'rine eramızdan aldıng'ı jıldan baslap grek rim gu'resine uqsas gu'res tu'rniri kiritilgen rimde eramızdan al jıldan grek rimdi esletetutıg'ın tu'rnirler o'tkizilgen grek rim gu'resının' zamanago'y qag'ıydaları asir baslarında frantsiyada islep shıg'ılg'an ha'm sol qag'ıydalar tiykarında parijde jılda ashılg'an gu'res zalında tu'rnirler o'tkiziw a'detke aylang'an onda evropanın' basqa ma'mleketlerinen kelgen palwanlar ha'm qatnasqan grek rim gu'resı tu'rnirleri jıldan zamanago'y olimpiyada oyınları da'sturinen orın alg'an ha'm sol jıldan xalqara olimpiyada sho'lkemi kelisimine ko're grek rim gu'resi dep atala baslang'an grek rim gu'resı boyınsha jıldan professional jıldan ta'jriybeshı gu'resshiler ortasında ja'han chempionatları o'tkizip kelinedi grek rim gu'resı ha'm erkin gu'res tu'rlerin rawajlandırıw maqsetinde jılda xalqara jas gu'resshiler assotsiatsiyası g'pa du'zilgen og'an ma'mleket o'zbekistan jıldan ag'za polyak tili hind evropa tilleri shan'arag'ının' batıs slavyan tilleri toparındag'ı til polsha respublikasının' ra'smiy tili polsha aqsh braziliya franciya kanada ha'mde geybir mdx ma'mleketlerinde tarqalg'an so'zlesiwshilerdin' ulıwma sanı mln adamnan aslam polyak tili u'lken polyak kishi polyak mazovets sileziya kashuba laqjalarına bo'linedi fonetik belgileri a'detde so'zlerinin' aqırınan ekkinshi buwıng'a tu'sedi u'nli dawıslardın' reduksiyag'a ushrawı u'nlilerde sozıqlık qısqalıq oppozitsiyasının' joqlıg'ı u'nli dawıslardın' qattı likyumshoqlı oppozitsiyasig'a iyeligi morfologik belgileri qısqarg'an predikativ bo'llekler joqlıg'ı san so'z kategoriyasının' bo'lek tu'rleniwge iyeligi u'sh bo'lektin' barlıg'ı ha'm basqalar a'debiy til u'lken polyak kishi polyak mazovets shevaları tiykarında rawajlanbaqda a'debiy tildin' en' kerekli da'wirlestiriliwi qa'd polyak tili jılg'a shekem worta p t a' den a din' nshi yarımına shekem jana polyak tili a din' yarımınan ha'zirge shekem jazıwı latın grafikası tiykarında onda polyak tiline g'ana tiyisli bolg'an geybir dawıslar diakritik belgili ha'rifler menen belgilenedi zalsburg nem salztuz ha'm burg avstriyanın' oraylıq bo'leginde jaylasqan qala zalsax da'ryasının' ha'r ekki bo'leginde m ba'lentlikde zalsburg saylıg'ında jaylasqan zalsburg jerının' administrativ orayı xalqı sanı mın' adam transport jolları tu'yini aeroportı xalqara a'hmiyetke iye toqımashılıq azıqawqat mashinasazlıq poligrafiya ag'ashsazlıq sanaatı ka'rxanaları bar mu'zika a'sbapları islep shıg'arıladı marmar qayta islenedi ornında qadimde keltler jasag'an rimlikler zalsburgdı yuvavum dep atag'an a lerden atra'pinan ko'plep tuz qazıp alına baslag'an jıldan avstriya jıldan bavariya jıldan ja'ne avstriya quramına kiredi zalsburgda v motsart tuwılg'an u'y karolina avgusta muzeyi bar arxitekturalıq esteliklerden eski qala bo'leginde da'ryanın' shep bo'legi barokko uslıbındag'ı sobor arxiyepiskop qarargahı sherkewler ha'm b saqlang'an jan'a zamanago'y imaratlar daryanın' on' bo'leginde jaylasqan festivallar uyinde mu'zika ha'm teatr o'nerinin' xalqara festivallari bolıp o'tedi zalsburgda turizm orayı bar bioximiya sonın'day biologik ximiya tiri organizmler ha'm hujayralarda ximiyalıq ha'diyselerdi u'yreniwshi ilim bioximiya qag'ıydaları ba'rshe tiri organizmler ha'm ha'diyselerdi basqaradı mag'lıwmatdın' bioximiyalıq signal arqalı o'tkiziliwi ha'm ximiyalıq energiyanın' metabolizm ha'mde basqa bioximiyalıq ha'diyseler arqalı basqarılıwı ha'm bir neshe basqa faktorlar bul ilimnın' qıyınshılıq da'rejesinin' da'rejesinin' ko'rsetkishi bioximiya rawajlana barıp tiykarg'ı tarmaqqa bo'linip ketdi statistik b ximiyalıq topografiya organizmlerdin' ximiyalıq quramı ha'm olardı quraytug'ın zatlardın' ximiyalıq du'zilisin dinamik b organizm bo'limleri ha'm toqımaları du'zilisi ha'm janalanıp turıwı ushın kerekli organik zatlardın' sintezleniwi assimilyatsiya ni ja'nede organizm ushın kerekli bolg'an energiya payda bolıw ha'diysesinde zatlardın' bo'liniwi dissimilyatsiya nı u'yrenedi funksional b tiri organizmnin' ayrım organları ha'm sistemaları funksional ha'reketine tiykar bolatug'ın ximiyalıq o'zgerisler mas mu'skil qısqarıwı nerv impulyelarının' o'tiwi biologik aktiv zatlardı endokrin sistemada sintezi ha'm olardın' ta'siri n u'yrenedi b fiziologiya menen u'zliksiz baylanıslı haywanlar o'simlikler ha'm mikroorganizmler bo'limlerinde bolatın zatlar almasınıwı ha'diyseleri bir tu'rli bioximiyalıq reaksiyalarg'a tiykarlang'an biraq ha'r bir tu'r ha'm organizmnin' o'zine mas morfologik ha'm fiziologik o'zgeshelikleri sebepli bul ha'diyseler tu'rlishe keshedi a'ne sol o'zgesheliklerdi o'simlikler bioximiyası haywanlar bioximiyası ha'm mikroblar bioximiyası u'yreniledi medicina bioximiyası ya'ki klinik b bolsa kesel organizmdegi bioximiyalıq o'zgerislerdi teksiredi kesellik analizin anıqlaydı tuwrı dawalawdı bioximiyalıq usıllar menen baqlap turadı bulardan tısqarı texnik b ha'm bar u biologik materiallardı islewdegı b lıq ha'diyselerdi texnikada b viy usıllar ha'm reaksiyalar ja'rdeminde tu'rli zatlar alıwdı biologik preparatlardan paydalanıw qag'ıydaları ha'm metodların u'yrenedi b biologiya menen ximiya aralıg'ındag'ı pa'n bolg'anı ushın sol pa'nlerdin' maglıwmatları ha'm ideyalarına tiykarlanadı bavariya nemis bayern germaniya federativ respublikasının' gfr qublasında ha'm qubla shıg'ıs bo'leginde jaylasqan jerlerinen biri ol tutqan maydanı boyınsha gfr din' dizimindegi en' u'lken jer bolıp esaplanadı administrativ bo'liniwi jeti sanlı administrativ okrugqa jokarg'ı frankoniya worta frankoniya to'mengi frankoniya joqarg'ı pfals to'mengi bavariya joqarg'ı bavariya shvabiya paytaxtı myunxen qalası xalqının' quramın ko'binshe to'rt millet quraydı bavarlar frankonlar shvablar ha'm sudet nemislerı maydanı mın' km xalqı mln adam bul jerde alp tawlarının' en' ba'lent jeri sugchpitsse m ge jetedi yanvardın' ortasha temperaturası c c iyuldiki c c jıl dawamında mm jawın jawadı bavariyanın' terretoriyasının' bo'legi tog'aydan ibarat taw jaylawlıqlarının' en' ko'p bo'legi sol jerde jaylasqan ullı da'rya dunay ha'm sol jerden ag'ıp o'tedi bavariya gfr din' industriyal agrar jeri sanaatdın' mashın qurılısı elektrotexnika toqımashılıq azıq awqat neft qaytadan islew sanaatları rawajlang'an awıl xojalıg'ında da'nli eginler qant kartoshka ha'm basqa eginler egiledi mayn da'ryasının' boylarında ju'zimshilik penen ha'm shug'ılanıladı temir jollarının' ko'bisi elektrifikatsiyalastırılg'an dunay ha'm mayn da'ryalarında ag'ım ku'shli ag'adı bavariyada u'niversitet bar bratislava slovakiya respublikasının' paytaxtı avstriya ha'm vengriya shegarasına jaqın jaylayqan ma'mleketdin' iri ekonomikalıq ha'm ma'deniy orayı xalqı sanı mın' adam b a baslarında ullı moraviya knyazlıg'ındag'ı qala spatında tilge alınadı bul knyazlıqdı vengerler ja'ksan etkenen son' b pojon atı menen vengriyag'a qosıldı worta asirlerde bolsa nemisler qolına o'tip presburg dep atalg'an jılda gabsburglardın' vengriyadag'ı orayına aylandı jıllarda b vengriya patshallıg'ı paytaxtı a aqırınan slovakiya milliy azatlıq ha'reketleri orayı bolg'an jılda chexoslovakiya du'zilgennen son' slovakiya respublikasının' jıldan g'a'rezsiz slovakiya respublikası paytaxtı bratislava transport jolları tu'yini dunay boyındag'ı iri portlardan biri mashinasazlıq ha'm stanoksazlıq elektrotexnika ag'ashsazlıq toqımashılıq azıq awqat poligrafiya qurılıs materialları ha'm basqa sanaat tu'rleri rawajlang'an ximiyo ha'm neft ximiyası sanaatı orayı slovakiya fa slovakiya muzeyi universitet politexnika inistitutı ekonomika teatr inistitutları bar arxitekturalıq esteliklerden gotika u'slıbındag'ı sobor mixaylov da'rwazası a lar ha'm b saqlang'an bramante donato monteazdrualdo urbino jaqınındag'ı ha'zirgi ferminyano rim italiyalıq arxitektur oyanıw da'wri arxitektorlıg'ının' iri wa'kili da'stlep rassom spatında ijad qılg'an b jıldan milanda jasap sansatiro santa mariya della gratsiye jıldan ha'm b shirkewlerdi qayta qurg'an jılda rimge ko'ship bul jerde oyanıw da'wri ushın belgili bolg'an en' kerekli su'wretlerdi jaratqan jıllarda santa mariya della pache monastiri ha'wlisindegi sanpyetro in montorio tempyetto butxanasın qurg'an jılg'a shekem a'wliye pyotr soborı proyekti u'stinde islegen jılda vatikan sarayın qayta qurıwda qatnasqan belveder ha'm sandamazo imaratları saqlanıp qalg'an b o'neri evropa arxitekturlıg'ının' rawajına u'lken ta'sir ko'rsetken elektr apparatlar tu'rli qurılmalar mashinalar mexanizmler ha'm basqalardın' elektr ha'm noelektr parametrlerin o'zgertiriw du'zetiw o'lshew gu'zetiw ha'mde olardı artıqsha ku'shleniwlerden qorg'aw ushın mo'njellengen elektr qurılmalar waziypasına ko're kommutatsion iske tu'siriwshi du'zetiwshi sheklewshi olchovchi gu'zetiw tu'rlerine bo'linedi isi qanday fizik ha'diysege tiykarlang'anlig'ına qarap e a dı elektromagnit issıllıq induksion ha'm basqalar tu'rlerge ha'm bo'liw mu'mkin ayrım waqıtları bir apparatdın' isi bir neshe fizik ha'diyselerge tiykarlang'an boladı avtomatik ha'm noavtomatik e a ha'm parıqlanadı e a jumlasiga basqarıw knopkaları rubilniklar ajratkishler viklyushateller kommutatsion e a kontaktorlar kontrollyorlar magnitli iske tu'sirgishler reostatlar ha'm basqalar iske tu'siriwshidu'zetiwshi e a du'zetkishler stabilizatorlar ha'm basqalar elektr reaktorlar eriwshen' saqlag'ıshlar razryadnikler ha'm basqalar sheklewshi e a tok transformatorları ku'shleniw transformatorları o'lshewshi e a ha'm basqa qurılmalar kiredı e a elektr tarmaqların qorg'aw dizimlerinde islep shıg'arıw ha'diyselerinde qollanilatug'ın iske tu'siriw qurılmalarında transport avtomatika ha'm telemexanika dizimlerinde baylanıs radio ha'm televideniye tarmaqları ha'm basqalar ko'p isletiledi elektrod elektro ha'm yun poyok jol birlestiriw japıstırıw sıbaw elektrodı birlestiriw eritiw ya'ki kesip tu'siriw waqtında detalg'a elektr togı beretug'ın element plastinka rolik ya'ki sterjen metall kamnenkem waqıtlarda ko'mir sırtına legirlewshi oksidlewshi ha'm barqararlawshı ximiyalıq zat qaplap tayyarlanadı elektroddın' eriytug'ın erimeytug'ın volfram ha'm uglerodlı polat sterjenler ha'm kontakt birlestiriw ushın mo'lnellengen tu'rleri bar metall e mm diametrli qılıp sog'ıladı p elektrodı jay peshi konstruksiyasının' elementi onnan elektr tog'ı peshtin' is boslıg'ına uzatıladı ko'mir grafit metalldan tayyarlanadı galvanik e ionlı o'tkizgishge batırılg'an element elektron o'tkizgish esaplanadı elektroliz waqtında galvanik tok siltemeleri ha'm basqalarda isletiledi elektron a'sbap e i plastinka tar silindr ha'm basqa tu'rlerde sog'ıladı tu'rli maqsetlerde isletiledi mas katod fotokatod kibi elektrodlar elektronlar siltewi esaplanadı torlar basqarıwshı ekranlawshı atstidinatron ha'm elektron toplar a'sbap ishinde is waqtında elektrodlar ha'm ionlardın' ha'reketin basqarıp turıwshı elektr maydanlar payda qılıw ushın qollanıladı anod elektronlar kollektorı esaplanadı dinamika grek dynamis ku'sh mexanikanın' jisimler mexanik ha'reketin olarg'a ta'sir qılatug'ın ku'shler menen baylanıslı u'yrenetug'ın bo'limi dinamikada statikanın' qıyın ku'shler sistemasın qa'dimgi qalına keltiriw qag'ıydalarınan ha'm kinematikadag'ı ha'reketdi ko'rsetiw usıllarınan ken' paydalanıladı d nın' ulıwma waziypası berilgen qoyılg'an ku'shler boyınsha ha'reketdi anıqlaw eger ha'reket belgili bolsa jisimge qoyılg'an ku'shlerdi tabıwdan ibarat a'detde dinamika degende jaqtıllıq tezliginen a'dewir kishi tezlikde ha'reketlenetug'ın ha'r qanday jisimnin' ha'reketin u'yrenetug'ın qa'dimgi klassik dinamika tu'siniledi u'yreniletug'ın obyektdin' bo'limlerine qarap moddiy noqat ha'm moddiy noqatlar sisteması dinamikası qattı jisim dinamikası o'zgeriwshen' massallı jisim dinamikası elastik ya'ki plastik deformatsiyalanatug'ın jisim dinamikası suyıqlıq ha'm ga'z dinamıkası mas gidrodinamika aerodinamika ga'z dinamikası boladı dinamikada aldın noqat ha'reket qag'ıydaları anıqlanadı keyin noqatlar sisteması ushın bul qag'ıydalar ulıwmastırıladı massa jisımlerinin' ulıwma ko'rinisi spatında qaraladı dinamika tiykarın nyutonnın' mexanika qag'ıydaları payda qıladı dinamikada ikkita birlikler sisteması isletiledi fizik sistema uzınlıq birligi metr waqıt birligi sekund massa birligi kilogramm massa alinadı texnik sistema uzınlıq waqıt birligi ha'm ku'sh birligi kilogramm ku'sh dinamikada ulıwma noqatlar ha'm sistemalardın' ha'reketi nyutonnın' qag'ıydaları tiykarında du'zilgen differensial ten'lemeler tiykarında anıqlanadı dinamikada ulıwma noqat tebrenbe ha'reketin teksiriw ushın differensial ten'lemelerden paydalanıladı ha'm ha'reket qag'ıydaları keltirip shıg'arıladı bunnan tısqarı dinamikada ha'reketdi teksiriw ushın ko'binshe saddalashtırılg'an u'sh tu'rli usıl ha'm keltiriledi bular dinamikanın' ulıwma teoremaları degen atı menen kiritilgen venger tili o'z atı magyar vengerler tili fin ugor tilleri toparının' ugor bo'limine kiredi ol ko'binshe vengriyanın' o'zinde ha'm ol menen shegaralas bolg'an rumıniya chexiya slovakiya serbiya ha'm ukrainanın' zakarpate wa'layatlarında tarqalg'an venger tilinde mln adam so'ylesedi venger tili fonetikası ushın u'nlilerdin' ha'm palatal ha'm labial uyg'ınlasıwı gu'zetiledi bul ha'diyse so'z negizlerinde qosımsha arttırılg'anda gu'zetiledi morfologik jaqtan qaralsa agglyutinativ atlar san birlik ha'm ko'plik kelisim g'a jaqın menen tu'rlenedi olarda grammatik parıq joq spat ha'm sanlar basqa so'zler menen birlesiw arqalı birigedi atlar suffiks ha'm negizler birigiwi arqalı jasaladı feller san birlik ha'm ko'plik u'sh shaxe u'sh zaman anıqlıq bu'yrıq sha'rt penen tu'slenedi ja'rdemshi so'zler ko'mekshi baylawshı ju'klemeler anıq ha'm gu'man artikllerinen ibarat leksikasında ko'pg'ana tu'rkiy ha'm nemis tillarinen o'zlesken so'zler bar venger tili jazba estelikleri a dın' yarmına tiyisli bolıp qabir taslarında ushraydı a den venger a'debiy tili rawajlana baslag'an jazıwı latın alifbesi tiykarında jazıladı neorealizm neo ha'm realizm a din' jılları ortasınan jillar ortasına shekem italiya kinosında belgili bolg'an ag'ım demokratik milliy o'ner ushın gu'res ha'diysesinde quralg'an ijtimaiy adalat ha'm insannin' qadir qimbati ideyalarin qorg'aydi o'mirlik faktlar tiykarinda qurilg'an filmler ko'bisi jas ijrashilar qatnasinda jaratildi n nin' manifesta r rosse lininin' rim ashiq qalai filmidir ch dzavattini l viskonti v de sika j de santis p jer mi kibiler n din' kino o'nerindegi tiykarg'i wa'killeri n italiya kine matografiyasi ha'm b ma'mleketlerdin' ilgar kinosi rawajina u'lken ta'sir ko'rsetdi a'debiyatda n jaziwshilari ijodi demokratik jo'nelisi azatliq ideallari ha'm ijtimayiy adalatqa insaniy isenimi menen ajralip turadi qarsiliq ko'rsetiw ha'reketi fashizmga qarsi gures temasi v pratolinining lirik esteliklerinde r vigano i kalvino romanlarinda j bassani ha'm b ning da'stanlarinda su'wretlengen n o'nerinde o'tkir ijtimoiy ma'selelerge bag'ishlangan asarlar ha'm bar v pratolininin' ka'mbag'al su'yiskenler qissasi ha'mda metel lo romani k levi ocherklari e de filipponing neapol millioner komediyasi p p pazolini sheriyati ha'm b italiya su'wret o'neri j lar dagi jo'nelis italiya kinosi a'debiya ti ha'm teatridagi ag'im ha'm ayrim bir waqitdagi jo'nelishlerden atin alg'an jahan urisi jillari qarsiliq ko'rsetiw ha'reketi natijesinde uliwma demokratik qadiriyatlar tikleniwi a lar evropa o'nerinin tu'rli ag'imlar ma'selen romantizm ha'm ekspressionizm nin usillarin qollawlar n ning rawajlaniwina tiykar boldi neorealist rassomlar r guttuzo g mukki a pitssinato ha'm b waqiyaliqti onin' ba'rshe qarama qarsiliqlar keskinligin o'nerde jana ruxiy qadriyatlar ha'm jana qahramonlar miynet aqilli oning o'mirlik qatiyati ha'm ishki qudrati menen haqqoniy su'wretlewge intil diler n ga jaqin qadiriyatlar uristan keyingi demokratik su'wret o'nerinde ha'm b ma'mleketler mas frantsiyada b taslitskiy a fujeron ha'm b da ham su'wretlendtin boldi alp tawları batis evropanın' en' ba'lent taw shoqqısı ol frantsiyanın' italiya shveytsariyanın' germaniyanın' avstriyanın' lixtenshteynin' ha'm sloveniyanın' bir bo'legin iyeleydi alp tawları bir birlerinen pa'st shinkler arqalı ajralıp turg'an tawlardın' diziminen ibarat uzınlıg'ı km ken'ligi km en' iri shinkleri simplon m sen gotard m brenner m ha'm b tawlar jo'nelisine ko'ndelen' jaylasqan shuqır salmalar bo den ko'linen komo ko'line shekem alp tawlarının' batıs ha'm shıg'ıs bo'limlerine ajıratıp turadı alp tawlarının' en' ba'lent bo'limlerinde muzlıqlar ha'mda muzlıq payda qılg'an relyef tu'rleri ko'p shıg'ıs alp tawları m ber nin tawı batıs alp tawları m monblan tawına n pa'sirek olar ha'm ayrım dizbeklerge bo'linip ketken alp tawları eteklerinde ha'ktas dolomitler ken' tarqalg'an karst rawajlang'an taw eteklerinde klimat ortasha taw biyikliklerinde ha'miyshe qar ha'm muzlıqlar bar klimatı ha'm suwıq muzlıqlardın' ulıwma maydanı km muzlıqlar ha'm a'bediy qarlardın' to'mengi shegarası m ba'lentlikde en' ko'p jawın arqa ha'm qubla jan bawırlarında jawadı mm alp tawlarınan ag'ıp tu'setug'ın da'ryalar reyn rona drava adije ha'm b sersuw serostona gidro energiya imka'niyatlarına bay ko'rkem ko'ller ko'p jeneva syurix boden lago majore ha'm b tabiyiy o'simlik tu'rleri ba'lentlik kontinemtlerin payda qılg'an taw yeteginen m ba'lentlikge shekem ma'deniy landshaftlar m ba'lentlikler de ken' japıraqlı tog'aylar m ba'lendliklerde iyne japıraqlı tog'aylar bar m den m ge shekem aralıqlar subalp putazarları jaylawlar menen ba'nt taw dizbeglerinde tunneller qazılıp temir jol ha'm avtomobil jolları o'tkizilgen al pinizm ha'm turizm ken'nen rawajlang'an nagoya yapon tilinde nagoya shi yaponiyani'n' u'lkenligi boyi'nsha u'shinshi qalasi' xonsyu atawi'nda ise qolti'g'i' qi'rg'ag'i'nda jaylasqan aichi prefekturasi'ni'n' paytaxti' bolg'an bul qalani'n' porti' yaponiyani'n' tokiyo osaka kobe yokogama chiba ha'm hakatadag'i' u'lken portlari' menen ten'lesedi sol menen birge yaponiyani'n' ushinshi u'lken metropoliteti chuwkyou metropoliteni'ni'n' worayi'nda jaylasqan i'nshi' ji'l statistika mag'li'wmatlari'na ko're chuwkyou metropoliteni' million xali'qqa iye bolg'an bolsa sonnan millioni' nagoya qalasi'nda jasag'an mashinasazli'qti'n' tu'rli bo'limleri ma'selen elektrotexnika radioelektronika kemesazli'q avtomobilsazli'q ha'm basqalar qara ha'm ren'li metallurgiya neft ximiyasi' rawajlang'an toqi'mashi'li'q ju'n ha'm jasama gezlemeler islep shıg'ari'w azi'q awqat poligrafiya farfor keramika sanaati' ka'rxanalari' bar universitet botanika bag'i' muzeyler metropoliten bar arxitekturali'q yesteliklerden acuta iyba'datxanasi' mil baslari'nda quri'lg'an qashr tofukudzi iyba'datxanası saqlang'an nankin qıtaysha nanszin qubla paytaxt qıtaydın' shıg'ıs bo'legindegı qala szyansu provinsiyasının' administrativ orayı xalqı mln kishi yanszi da'ryası to'mengi ag'ımındag'ı kerekli transport jolları tu'yini aeroport bar ten'iz kemeleri kire alatug'ın port ma'mleketdin' iri ekonomikalıq ilimiy ha'm ma'deniy oraylarınan stanoksazlıq elektr ha'm radio apparaturaları islep shıg'arıladı avtomobilsazlıq ha'm awıl xojalıg'ı mashinasazlıg'ı metallurgiya ximiya sement toqımashılıq azıq awqat sanaatı ka'rxanaları issıllıq elektr stansiyası bar qurılıs materialları islep shıg'arıladı o'nermentshilik rawajlang'an nankinda qıtay faning filiali topraqshunaslıq ha'm geografiya institutları u'niversitet ha'm basqa joqarı oqıw jurtları kitapxana muzeyler botanika ha'm haywanat bag'ları ra'satxana bar nankinge mil al jılda tiykar salıng'an tu'rli da'wirlerde qala atı ha'r tu'rli atalg'an jıllarda ma'mleket paytaxtı jıllarda szyannan nayıplıgının' orayı jıllarda taypinler ma'mleketi paytaxtı jıllarda sun yatsen baslıq qıtay respublikası hu'kimetinin' qarargahi jıldan szyansu provinitsiyasının' administrativ orayı administrativ ha'm tariyxiy esteliklerden imperator qalası a'sirler qala diywalı uz km iba'datxanalar baralar saqlang'an raketa ital rocchetta pilpirek belgili raketa janılg'ısı is jisimi jang'anda payda bolatug'ın ku'sh ta'sirinde ha'reketlenetin ushıwshı apparat raketa janılg'ısı tu'rine ko're qattı jag'ılgılı ha'm suyıq janılg'ılı tu'rlerge bo'linedi basqarılatug'ın ha'm basqarılmaytug'ın tu'rleri bar basqarılatug'ın ushıp ketip atqanda o'z jo'nelisin trayektoriyasın o'zgertiriwi mu'mkin bir basqıshlı ha'm ko'p basqıshlı raketalar bar ko'p basqıshlı r zaxira janılg'ı saling'an bo'lme dvigatel qurılması janılg'ı beriw dizimi basqarıw organları apparatları ha'm basqalardan iba'rat ol raketanın' belgili basqıshda ushıwın ta'minleydi janılg'ı zaxirası tawsılgasın birinshi basqısh raketanın' ushıwda dawam etetug'ın basqa basqıshlarınan ajıraladı raketanın' baslang'ısh start massası bir neshe mın' tonnag'a shekem bolıwı mu'mkin raketa a'skeriy iste ha'm kosmonavtikada qollanadı raketa belgili ushırıw qurılmalarınan ushırıladı raketa a'skeriy maqsetlerde kosmosda h t b islerde xojalıq maqsetleri ushın isletiledi kosmik raketalardın' jaratılıwı worıs alımları k e siolkovskiy n i kibalchich fl sander v p ptushko s p korolyov sırt el alımları r goddard g obert ha'm b atı menen baylanıslı reaktiv dvigatel a'detde janılg'ı janıwınan payda bolatug'ın gazyimon birikpeler ag'ımı esabına reaktiv ku'sh tartıw ku'shi payda qılatug'ın dvigatel reaktiv dvigatelde tu'rli tu'rli energiya issıllıq yadro quyash ha'm elektr energiyası ximiyalıq energiya nın' mexanik energiyag'a aylanıwı esabına is birikpeleri ag'ımının' kinetik energiyası payda boladı bunnan tısqarı is birikpeleri dvigatelden atılıp shıqqanda teskeri ku'sh payda bolıp dvigateldi iyteredi sonın' ushın r d di qıyın dizim dep aytıw mu'mkin bul dizim birlemshi dastlepki energiya siltemesi mas quyash energiyası is birikpeleri ha'm energiyanı bir tu'rden ekkinshi tu'rge aylantırıwshı qurılma yag'nıy r d din' o'zi nen ibarat boladı reaktiv ha'reket ideyası qadimnen belgili geron jaratqan shardı r d nin' keleshegı dep aytıw mu'mkin a den qıtayda paroxlı raketalar payda boldı ha'm shıg'ısda keyinshelik evropada mushaqbazlıq signal ha'm urısvar raketalar spatında bir neshe asir dawamında qollanilip keldi ha'm a basına kelip k e siolkovskiy suyıq janılg'ılı r d nın' tiykarın saldı r goddard j suyıq janılgılı raketalardı ushirdi v p glushko ja'hande birinshiler qatarında suyıqlıqlı reaktiv dvigateldi jaratdı onın' basshılıgında elektrotermik r d jaratıldı ha'm sınaldı ja'han urısı jıllarında hawareaktiv dvigatelleri samolyotlarg'a ornatıldı urısdan keyingi jıllarda elektr raketa dvigatelleri ha'm yadro raketa dvigatelleri jaratıldı r d barg'an sarı rawajlantırılıp barılmaqda r d isep atqan waqıtda atrapdag'ı hawa dan paydalanıwı ya'ki paydalanbawına qarap tiykarg'ı toparg'a bolinedi atira'pdag'ı hawadan paydalanatug'ın r d hawareaktiv dvigateli paydalanilmaytug'ını raketa dvigateli rd dep ataladı barsha hawareaktiv dvigatellerinde energiya siltewi janılg'ıg'a dvigatel bortında boladı is bo'imlerinin' ko'p bo'legi hawa bolsa atrapdan alınadı rd da bolsa is bo'leklerinin' ba'rshe komponentleri onın' bortında boladı r d texnika aviatsiya kosmonavtika ha'm b da qollanadı ernest rutherford aytılıwı ernest rezerford jıl avgust spring gruv jıl oktyabr kembridj inglis fizigi kelib shıg'ıwı jan'a zelandiyalıq yadrolıq fizikanın' «atası» retinde tanılg'an atomnın' planetar modelın jaratqan jılda ximiya boyınsha nobel sıylıg'ı jen'impazı bolg'an london patshallıq ja'miyeti ag'zası jıldan r jıllar manchester jıldan dan kembridj u'n ti professorı ha'm bir waqıtdın' o'zinde kavendish lab direktorı r jılda f soddi menen birgelikde radioaktiv jemiriliw nazariyasın jaratdı ha'm bir element atomının' basqa element atomına aylanıwın ispatlab berdi jılda atomnın' quyash sistemasına uqsas planetar modelin jaratdı sol modelge tiykarlanıp jılda n bor atom du'zilisinin' kvant nazariyasın ha'm spektrlar nazariyasın jaratdı jılda azotdı kislorodg'a aylantırg'an birinshi jasama yadro reaksiyasın a'melga asırdı bul menen ha'zirgi zaman yadro fizikasına tiykar saldı sol waqıtdan baslap r atom yadroların tez ju'riwshi za'rreler ta'sirinde jasama jol menen o'zgertiriw ma'seleleri menen shug'ıllana basladı jılda ol neytral za'rreler neytronlardın' barlıg'ı tuwrısındag'ı pikirdi wortag'a tasladı jılda r din' sha'kirti j chedvik neytrondı oylap taptı rutherford ko'pqana fizikler g mozli j chedvik j d kokroft m l e olifant n bor x geyger o gan p l agyapitsa ha'm b dı tarbiyalap jetistirdi nobel sıylıg'ı laureatı rutherford jan'a zelandiyanın' nelson qalası jaqınımdag'ı kishi srping gruv ing spring groove ha'zirgi brightwater awılında tuwılg'an atası james rutherford anası martha thompson ernest balanın' shisi bolg'an atom du'zilisi ha'm radioktivlikdi izert qılıw boyınsha belgili inglis alımı yadro fizikasının' jaratıwshılarınan biri e rutherford london patshalıq ja'miyeti angliya pa'nler akademiyasının' ag'zası edi ja'handegi tu'rli ma'mleketlerdin' dan artıq akademiyaları ha'm ilimiy jamiyetlerinin' veteran ag'zası edi jılda ol radioaktivlikdi izert qılıwg'a tiyisli isleri ushın nobel sıylıg'ı jen'impazı boldı jılda rutherford radioaktivlik ha'diysesin u'yreniwge kirisdi onın' bul tarawdag'ı birinshi u'lken oylap tabıwshılıg'ı uran shıg'aratug'ın nurlanıwdın' bir bo'lekli emesligin anıqlaw edi sonday qılıp pa'nge radioaktivlik haqqında birinshi martta va nurlar haqqındag'ı ideya kirdi alfa jemiriliw ha'm beta jemiriliw sol jıldın' o'zinde rutherford o'z ilimiy jumısın baslag'an kembridj cambridge dag'ı cavendish laboratoriyasın taslap kanadag'a ko'ship o'tdi bul jerde ol monreal u'niversitetinin' professorı qılıp tayınlanadı alımnın' ko'pqana kerekli oylap tabıwshılıqları a'ne sol ilimiy oray menen baylanıslı jılda ol jan'a radioaktiv element toriy emanatsiyasın oylap taptı jıllarda inglis alımı frederick soddy menen birgelikde teksiriwler alıp bardı natiyjede bir elementdin' basqa elementke tabiyiy aylanıwı oylap tabıldı ha'm atomlardın' radiokativ jemiriliw nazariyası islep shıg'ıldı xabarovsk jılg'a shekem xabarovka rossiya federatsiyasındag'ı qala j dan xabarovsk u'lkesi orayı amur da'ryasının' on' jag'asındag'ı port uzaq shıg'ıstın' a'hmiyetli transport jolları tu'yini temir jol stansiyası aeroport bar xalqı sanı mın' adam qala jıldan xabarovka a'skeriy postı tiykarında payda bolg'an jıldan primorye wa'layatının' administrativ orayı jıldan priamurye general gubernatorlıg'ı orayı jıldan worıs sayaxatshısı ye p xabarov sharapına x dep atalg'an jılda xabarovskda arsenal a'skeriy zavodı qurılg'an jıldan amur a'skeriy flotının' bazası a baslarında x uzoq shıg'ıstın' iri sawda orayına aylandı jıllarda uzaq shıg'ıs u'lkesı orayı mashinasazlıq ha'm metallsazlıq stanoksazlıq kemasazlıq ha'm keme on'law kabel ha'm b zavodlar neftdi qayta islew jenil azıq awqat sanaatı ka'rxanaları bar qurılıs materialları islep shıg'arıladı ximiyafarmatsevtika zavodı xizmet ko'rsetedi joqarı oqıw jurtı u'n t institut teatr u'lketanıw a'debiyat muzeyler teleoray bar qala a'tirapinda sanatoriya dem alıw orayı bar xanchjou qıtaydın' shıg'ıs bo'legindegi qala chjetszyan provinsiyasının' administrativ orayı xalqı sanı mın' adam transport jolları tu'yini shıg'ıs qıtay ten'izi qırg'ag'ındag'ı fuchuntszyan da'ryası ha'm ullı kanal boyındag'ı iri port jipek sanaatı orayı mashinasazlıq ximiya metallurgiya rezina aynashisha sement teri sanaatı ka'rxanaları bar shay qayta islenedi eksport ushın bambuk buyımlar ha'm jipekshilik tovarları islep shıg'arıladı u'niversitet bar klimat kurortı qalag'a a de tiykar salıng'an jıllarda qubla sun patshalıg'ı paytaxtı bolıp linan dep atalg'an mong'ollar istilası waqıtında wayran qılınıp jılda qayta qurılg'an arxitekturalıq esteliklerden sixu ko'linin' arqasında gushan tawı bawırında worta asirlerde qurılg'an bog'arxitekturalıq ansambli ja'nede budda iba'datxanası pagodalar saqlang'an turizm tarawı rawajlang'an suwenli kanalı qaraqalpaqstan respublikasındag'ı iri magistral kanal a'miwda'ryanın' qadimde suwenli dep atalg'an iri tarmag'ı ornında qurılg'an taxiyatas gidrouzelinen m uzınlıqdag'ı suw uzatıw kanalı arqalı suw aladı suw uzatıw kanalının' bas bo'leginde m uzınlıqda tubinin' ken'ligi m suwdag'ı sho'gindilerge tındırg'ısh qurılg'an ulıwma uzınlıg'ı km en' ko'p suw o'tkiziw imka'niyati m sek km de m sek kanal tubinin' ken'ligi m shuqırlıg'ı m da'ryada suw kemeygen ba'har aylarında suw alıwdı jaqsılaw maqsetinde kanal basında m sek suw alatug'ın fayt m sek suw alatug'ın bekjap nasoz st yaları qurılg'an kanalda bas suw alıw imaratlarınan tısqarı gidrouzel bar ja'nede kanalda ko'pir ta akveduk ta tu'rli nasoz qurılmaları bar suwenli kanalı dizimi shomanay xo'jeli qon'ırat rayonlarındag'ı mın'nan artıq jerlerdi suw menen ta'miynleydi taxiyatas ıssıllıq elektr stansiyası qaraqalpaqstan respublikasının' taxiyatas qalasınan km uzaqlıqda jaylasqan a'miwda'ryanın' shep qırg'ag'ında qurılg'an qala ha'm stansiya qurılıwı jıldan baslanıp stansiyanın' mvt quwwatlı birinshi agregatı jılı sentyabrde iske tu'sirilgen sol jılı stansiyanın' ornatılg'an quwwatları mvt birinshi na'wbeti qurılıwı tamamlang'an jılda onın' mvt quwwatlı nawbeti iske tu'sirildi jılı mvt quwwatlı na'wbet jılda mvt quwwatli na'wbeti iske tu'sirildi jıllarda stansiyanın' ha'm motorları demontaj qılındı jılda mvt quwwatlı ha'm matorları qurılısı tamamlandı ha'm stansiyanı ken'eytiriw isleri aqırına jetkizildi stansiyada ornatılg'an quwwatlar mvt dı payda yetedi quwwatlar po kv ku'shleniwlerde uzatıladı ag'ar suw menen ta'miynlengen tiykarg'ı janılg'ısı tabiyiy ga'z zaxira janılg'ısı mazut jılda mln kvt sag'at elektr energiyası islep shıg'arg'an stansiya o'zbekistan respublikasının' birg'ana energetika sistemasına u'lengen taxiyatas gidrouzeli a'miwda'ryanın' to'mengı bo'liminde qurılg'an gidrotexnika ima'ratı qurılıs jılda baslang'an jılda qurıp pitkezilgen topraqlı tog'an ha'm tosıqlı darwazalardan iba'rat tog'annın' ulıwma uzınlıg'ı m eni m balentligi m darwazalı bo'liminın' uzınlıg'ı m darwazadan iba'rat ha'r bir darwazanın' uzınlıg'ı m suw biyikligi tog'an astınan ortasha m ge ko'teriledi gidrouzel darwazaları tolıq ashılg'anda onnan m sek suw o'tiwi mo'njellengen ekki aqırg'ı darwaza balıq o'tkiziwge maslap qurılg'an gidrouzel tog'anı a'miwda'ryanın ekki bo'legin baylanıstıratın ko'pir wazıypasın ha'm atqaradı avtomobiller qatnaydı gidrouzeldin' shep bo'leginde shlyuz qurılg'an onın' boyı m eni m t g barpa etiliwi menen da'ryanın' on' qirg'ag'ınan baslanatug'ın qızketken kanalına darwazalı suw shıg'arg'ıshrastlag'ısh qurıldı ha'r bir darwazanın' uzınlıg'ı m du'zetkishtin' maksimal suw sarıplawı m sek tog'annan m to'mendegı da'ryanın' shep qırg'agınan baslanatug'ın suwenlli kanalına suw beretug'ın suw o'tkiziw kanalı qazılg'an gidrouzel qaraqalpaqstan respublikası xorezm wa'layatı tu'rkmenistannın' tashawız wa'layatında qariyp mln gektar jerlerdi suwg'arıw imka'niyatın beredi bekabad rayonı tashkent wa'layatındag'ı rayon j sentyabrde du'zilgen j dek de sirdarya wa'layatı yangiyer rayonına qosip jiberilgen j aprelde qayta du'zilgen arqada tashkent wa'layatinın' bo'ka rayonı batisda sirdarya wa'layati shıg'ıs ha'm qublada ta'jikistan respublikası menen shegaralas mayd min' km xalqı mın' b t da qalasha zafar ha'm awil puxaralar jiyini baharistan bekabad gulistan dalvarzin jumabazar madeniyat mehnatabad oxunbabayev pushkin shanaq yangi hayat qiyat bar ortalig'izafar qalashasi tabiyati rayon aymag'i dalvarzin sho'li ha'm mirzasho'lde jaylasqan en' shig'isinda jer ju'zesi bir az orqir klimati keskin kontinental yanv din' ortasha t rasi iyuldiki jilina mm jawin jawadi vegetatsiya da'wri ku'n atıraw qazaqstannın' batısında jayıq daryasının' jag'asında jaylasqan qala atıraw wa'layatı ortayı temir jol stansiyası neftdi qayta islew ha'm ximiya sanaatı rawajlang'an jılı tiykar salıng'an ha'm rossiya hukimetinin' keyinirek worta aziyag'a basqınshılıq jurislerinde istehkam bolg'an xalqı sanı jıllı yanvarda qalanın' xalqı mın' bolg'an usı qatarda atıraw qalası mın' adam balıqshı kenti mın' adam jumısker kenti mın' adam awıl xalqı mın' ekonomikası jıllı yanvarda isbilermenler sanı di quradı solardın' kishi biznes worta si u'lken jıllı mın' tonna neft tovarı qayta islendi odan mın' tonna motorlı otın benzin mın' tonna gazoyl mın' tonna mazut mın' tonna neftli koks alındı elektr quwatın islew mln kvt sag'at ıssıllıq quwatı mın' kkaldı quradı atıraw qalasının' ekonomikasının' rawajlanıwına kazmunaygaz atıraw munay o'ndew zavodı kaztransoyl atırawbalıq zaman grupp mchb atıraw jarıq oblıstransgaz atırawsushar atıraw suw arnası h t b mekemeler ko'p u'lesin qosıp atır klimatı kontinentallı tractor sazi tabriz ya'ki traktor sazi tebriz traktorsazi takımı a'zerbayjansha'da qısqasha tirxtur farıssha iran'ın' tebriz' qalasının' futbol klubı iran birinshi futbol ligası jen'impazı traktr sazi tebriz qalasında iran traktr manufacturing company din' sponsorlıg'ı menen jılda qurulg'an ha'zirde kulubdın ' ti gharzol hasane javanan kheir co shirketine tiyisli traktorsazi klubının' u'y oyınlarına ortasha ha'r oyında tamashago'ydi sıydıra aladı klub jılda aziya chempiyonlar ligası'nda birinshi ma'rte qatnasqan yaa yaa tiraxtur yaa yaa tiraxtur dayim yaa tiraxtur yaa yaa traktr yaa yaa traktr daima yaa traktr yurdumuzun iftixarısan azr elin qhrmanısan yurdumuzun iftiharısın azer elin kahramanısın yellr yatar tufan yatar yatmaz tiraxtur bayrağı yeller yatar tufan yatar yatmaz traktr bayrağı zlatan ibrahimovi jıldın' mart shvetsiya lm qalası shvetsiya futbolshısı a'ks shfik bosniyalıq musılman anası yurk bosnıyalıq xrvt qızı sol waqıtdag'ı siyasiy jag'daylrg' baylanıslı lr shvtsiyad ko'risip u'ylengen jasınd zlatan blqn atawının' wa'klerinen qurılg'n «balkan» dgn jaslar futbol komandsın lınadı brdn nı u'lknlr kmndsın o'tkizilgen sn' br yınd basshı nı ngzg qurmg' shıg'rmy qoyadı birinsh taym tawsılg'and blqnlıqlr sabı menen utılıp atqan boladı knsh taymda oyıng'a julqınıp shıqqan ibrgimvich brnn' rtınn brn gol uradı so'ytip ulıwma sapta nın' kmndsı sabı menen utıp shıg'adı niderlandiyag' klw mnen zltn yın ta'jiriybesz qaldı bas trener k drins onı ngzg quramg' ko'p shıg'ar bermed brq uzq o'tpy drins oz rnınn bsp qizmetin rnld kumng' tapsırdı umn zlatanın' byınn shabıwılshılıq tlnt ko'r bilgn blıwı ha'r oyın sayın nı negizg spq qoyatın bldı jılg'ı sezond «ajax» niderlandiya chempionı taladı klr jıllı ibrgimvich o'zn vrpg' tolıqlay tanıstırdı chempionlr ligsındg'ı «liong'» qrsı o'tkzgn birinshi oyında l gl urdı jıllı vrpnın' bslı btın' tu'rnrind «yaks» finalg' deyin jeted nd lr bolajaq chmpin «ilang'» jol brd l chmpintt «psvdn» achko snınan kmlw qlıp knsh rındı iyeleydi bsında l tg'ı d klubtın' to'mengi qurmınd ju'rd ko'p yındı jaslar menen ko'rdi brq sl jıllı l gl mnen juwmaqladı l klr jıllı l «yuventus» tamashago'ylerinin' yınsh komandnın' shıraylı futblshısı dgn tqq ql jtkzd sndy q l shvtsiyanın' «ltın tp» sıylıg'ın d jn'p ldı tu'rinlklerdin' qoyg'an lqp tı byınsh «sıg'n» oyında gl urg'an kyn sibyls jmqrlıqq jl brd dgn ayıp benen «yuventustan» chempiomlıq tq lınıp tstldı ja'ne klub knsh diviziong' tu'srld nd yng'ısı klmgn ibragimovich jıldı «intr» quramınd basladı ransferlik qunı million dllr jıl ibrahimovich «barslnmenen» bs jılg'a sh'rtama imzaladı mnnın' «intr» hu'jimshi ushın million dllr mnen milling' baqalng'n smuel etto' onı ldı l klmy atırıp «brs» tariyxındg'ı k rkrdtı jn'rttı brnsh l klubtın' n' ko'p qshg' stıp lg'n yınshısı knsh nın' kmnd ıqlasbentlern tnıstırıw saltntın mın' tamashago'y klgn aleksandr vadimovich raykov dekabr jıl tashkent o'zbekistan ssr sssr o'zbekistanlı intellektual oyınshı ha'm telesholıwshı jıl noyabrde jasında «chgk»nın' sport ma'wziysindegi tu'rnirde «nikita mobayl te te» komandası quramında ja'han chempionı boldı ha'm usı intellektual turnir tarawı boyınsha ol en' jas bilimdanlar qatarına kirdi aleksandr raykov jıldın' dekabr ku'ni tashkent qalasında worıs shan'arag'ında tuwılg'an babası boris nikolayevich raykov rassom bolg'an ha'm sssr rassomlar quramı ag'zası bolg'an aleksandr raykov tashkentdin' mırza ulug'bek rayonındag'ı sanlı mektepte oqıg'an m v lomonosov atındag'ı moskva ma'mleketlik u'niversitetinin' tashkentdegi filialının' psixologiya fakultetin pitirgen aleksandr raykov worıssha wikipedia qatnasıwshılarınan biri esaplanadı aldın raykoffff keyin bolsa niki astında o'zbekshe wikipediada ha'm azıraq u'lesin qosqan o jılda uzinfocom kompyuterli ha'm informatsion texnologiyalar orayında «wikipedianı qalay toltırıw mu'mkin» atlı temada seminar trenın' o'tkizdi mickey mouse walt disney ta'repinen ji'l noyabrde jarati'lg'an personaj mickey mouse cartoons mickey's christmas carol the prince and the pauper runaway brain the mickey mouse club mickey mouse works house of mouse mickey mouse clubhouse mickey mouse minnie's bow toons mickey's once upon a christmas mickey's magical christmas snowed in at the house of mouse mickey's house of villains mickey donald goofy the three musketeers mickey's twice upon a christmas mickey mouse minnie mouse donald duck daisy duck huey dewey louie clarabelle cow horace horsecollar chip n dale scrooge mcduck the walt disney company walt disney armatura qurallani'w anja'mlar temir beton konstruksiyalar armaturasi' betonni'n' sozi'li'wg'a kemnen kem qi'si'li'wg'a bekkemligin asi'ri'w ushi'n mo'nljellengen quramali' bo'limi tiykari'nan polatdan sog'i'lg'an iyiliwshen armatura sterjen ya'ki payvandlang'an tor ayri'm bikr armatura prokat qostavrlar shveller bu'rsheklik isletiledi bekkemligi ha'm plastikligi boyi'nsha sterjenge uqsas diametri mm shibiqsiman diametri mm ha'm zoriqpa mn sm ha'm onnan arti'q ku'shke shi'daytug'i'n armaturalarga bo'linedi polat armaturalar ayri'w qallarda ayna arasi'na ha'm shoyan quymalardi'n' sozili'w zonasi'na ha'm qoyi'ladi' tu'rkistanni'n' qa'dimgi bina'kar ustalari' ha'm armaturadan ken' faydalang'anlar sinshli diywal arasi'na qoyi'latug'i'n sinsh paxsa diywal arasi'na qoyi'latug'i'n shax shabba ha'm qami'slar i'layg'a qosi'latug'i'n saban asa da'wirdin' armaturasi' edi ja'nede armatura atamasi' a'sti'nda mashina konstruksiya quri'li'slardi'n' tuwri' islewin ta'miynlewshi ja'rdemshi quri'lma ha'm detallar toplami' ha'm tu'siniledi ma'selen vodoprovod armaturasi' klapanlar kranlar suw o'lshegish ha'm h k qazanxana armaturasi' termometrler manometrler saqlawi'sh klapanlari' isi'ti'w dizimi armaturasi' termoregulatorler termostatlar ha'm b ga'z dizimi armaturasi' kran ha'm klapanlar reduktorlar ha'm b elektr texnikasi' armaturasi' patronlar o'shirip jaqqi'shlar rozetkalar qa'ndiller ha'm b ballon nem texnikada avtomobil traktor ha'm basqalar mashinalardi'n' g'ildiregi ga'rdishine kiygiziletug'i'n rezina ya'ki rezinatoqi'mali' pnevmatik qabi'q g'ildirektin' jol menen tislesiwin ta'minleydi qi'ysi'q jollardag'i' tu'rtki ha'm soqqi'lardi' jumsatadi' kamerasi'z ha'm kamerali tu'rleri boladi' kamerali balonlar tiykari'nan kamera pokrishka ha'm bort lentasi'nan iba'rat pokrishka karkas protektor jastiqsiman qatlam breker diywallar ha'm bortlardan du'ziledi karkas pokrishka ushi'n tiykar waziypasi'n atqaradi' ha'm kord qatlamlari'nan sog'i'ladi' pokrishka kamerag'a nasoz ja'rdeminde jiberilgen hawa basi'mi'na qarsiliq ko'rsetedi ha'm oni' du'giliwden saqlap turadi' kamerasiz balonlarda hawani'n' ishki basi'mi' ta'sirinde pokrishka bortlari' g'ildirek gardishi shetlerine bekkem tiyip turadi' bul bolsa za'rur germetiklikdi hawani'n' sizip shi'qpawlig'in ta'miynleydi balon mashinani'n' tormoz joli uzi'nlig'ina janilg'i sarpi'na ha'm basqalar omillarg'a sezilerli ta'sir ko'rsetedi waziypasi'na qarap b lar jen'il avtomobiller ha'm ju'k avtomobillerge a x mashinalari' traktorlar paxta teriw mashinalari' ha'm basqalar ga jol qurilis mashinalari'na mototsikller ha'm velosipedlerge mo'njellengen tu'rlerge bo'linedi aviatsiya bir relsli monorelsli transport ha'm basqalar uchun mo'njellengenleri bo'lek b lar esaplanadi' b ko'p qatlamli' rezinatoqimali tovarli' boli'p tiykari'nan kaushik balonlarda rezina ximiyali'q talalar ha'm armatura materiallari kordlar dan avtomatpotok liniyalari'nda tayyarlanadi' ja'ne q kauchuk rezina oksidleniw da'rejesi oksidleniw sani' oksidleniw qaytari'li'w reaksiyalari'nda atomni'n' elektrostatik zaryadi' mug'dari' ximiyali'q birikpeni u'li'wma ionli du'ziliske iye dep oy qi'lsaq oni'n' qurami'ndag'i' birde bir elementdin' sha'rtli zaryadi' sol elementdin' oksidleniw da'rejesi dep ataladi' elementlerdin' o d n aniqlawda ha'r da'yim kislorodti'n' o d n vodorodtikin dep qabul qi'li'nadi' metall ionlari'ni'n' o d olardi'n' zaryadi'na ten' deb ali'nadi' ma'selen suw no da vodorodti'n' o d kislorodtiki kaliy yodid kj da kaliydin' o d yoddiki dir erkin elementlerdin' o d o g'a ten' qabul qi'li'ng'an ha'r qanday molekula qurami'ndag'i' ba'rshe atomlardi'n' o d jiyindisi ga ten' ma'selen xromat kislotada nsgo xrom atomi'ni'n' o d x bunnan x sol jol menen hso da shhhr o d kmpo da mp di'n' o d g'a tengligin ani'qlaw mu'mkin ximiyali'q birikpede atomlardi'n' o d joqari' pa's ha'm ha'tteki kasr sang'a ten' boli'wi' mu'mkin sn da uglerod s din' o d ga kjni cn a nikel ni din' o d ga ten' ko'pshilik qallarda molekula qurami'ndag'i' atomlardi'n' o d olardi'n' valentliklerine yag'niy sol element payda qi'latug'i'n haqiyqi'y baylani'slar sani'na ten' bolmaydi' organik birikmelerda uglerodti'n' valentligi ga ten' biraq o d tu'rli birikpelerde tu'rlishe mas sn da uglerodti'n' o d ga so da g'a nson da g'a nsoon da g'a sn da g'a ten' lokomotiv lat loco moveo orni'nan qozg'altaman temir izler temir jolda ayri'm vagonlar ya'ki poyezdlardi' tarti'p ju'riwge mo'njellengen transport tu'ri dizel poyezdlar turbo poyezdlar elektrpoyezdlar qurami'na kiretug'in motorli' vagonlar ha'mde avtodrezina ha'm motodrezinalar ha'm l waziypasi'n o'teydi biraq motorli' vagonlar ha'm drezinalarda jolawshi'lar ha'm ju'k tasi'w ushi'n ori'nlar ha'm jaylar boladi' uluwma temir joldag'i' ba'rshe tarti'w transporti' l esaplanadi da'stlepki l a'sir basi'nda ulli' britaniyada keyinshelik rossiyada parovoz jasalg'an ha'm diyerli a'sir dawaminda temir jolda tarti'w transporti' esaplang'an a basi'nda parovozlardi'n' qollaylasqan teplovoz ha'm elektrovoz siqib shi'g'ara basladi a'melge asi'ratug'i'n isine qarap l ler magistral ha'm sanaat l lerine bo'linedi magistral l ler uli'wma paydalanatug'i'n t jolda sanaat l leri bolsa zavodlar ka'nler shaxtalar qurilis maydanlari' ha'm b da isletiledi magistral l din' ju'k tasi'ytug'i'n ha'm jolawshi' tasi'ytug'i'n poyezdlardi tarti'w ushi'n manevr qiliw poyezdlar du'ziw vagonlardin' ornin almastiriw ushi'n mo'mjellengen tu'rleri bar l ensiz ha'm enli izlarda ju'riw ushi'n ha'm mo'mjellep islep shi'g'ari'ladi' birlemshi energiya siltewi tu'rine qarap l issilliq ha'm elektr l lerine bo'linedi issilliq l leri parovoz teplovoz motovoz gaz turbovoz bularda energiya islep shi'g'aratug'i'n bo'lek ku'sh quri'lmasi' boladi' elektr l leri kontakli ha'm akkumulya torli elektrovozlardan iba'rat parovozdi' puw mashinasi' teplovoz ha'm motovozdi ishki jani'w dvigatel gaz turbovozdi gaz turbinasi' elektrovoz ha'm elektr poyezdti' elektr dvigateli ha'm akkumulyator ha'reketlentiredi tiykarg'i' l lerden ti'sqari' ha'r tu'rli aralas l ler ha'm bar dizel elektrovozlar teplovozlar kontaktli akkumulyatorli elektrovozlar ha'm b bular onsheli ken' tarqalmag'an ha'zir ko'binshe teplovoz ha'm elektrovozlardan paydalani'ladi' tezligi km saatdan asatug'i'n aviatsiya gaz turbinali turbovozlar angliya rossiya magnit ha'm hawa jasti'qli' l tezligi km sag'at g'a shekem jarati'lg'an yaponiya jani'lg'i' elementlar ha'm yadro reaktorlardan paydalani'p isleytug'i'n energetik qurilmali l proyekti u'stinde isler ali'p bari'lmaqta qaraqalpaqstan ma'mleketlik ko'rkem o'ner mu'zeyi i v savitskiy ati'ndag'i' qaraqalpaqstan ma'mleketlik ko'rkem o'ner mu'zeyi respublikadag'i' iri mu'zeylerden no'kis q da j da quri'lg'an j dan n v savitskiy ati' menen ataladi' mu'zeyge i savitskiydin' ko'mek ha'reketi ha'm ol toplag'an qaraqalpaq xalq a'meliy ko'rkem o'ner kompozitsiyalari' negizinde tiykar sali'ng'an mu'zeydin' uluwma maydani' mi'n' kv m mu'zey xalq a'meliy ko'rkem o'neri qad ha'm orta a'sirler xarezm ko'rkem o'neri j lar o'zbek ha'm oris su'wret o'neri qaraqalpaq zamanago'y ren'su'wreti ha'm haykeltarasli g'i ilmiymarifiy bo'limler kitapxana mi'n' dana kompozitsiya fond ha'mde on'law ustaxanasi'na iye fondinda mi'nnan artiq eksponat bar mu'zey fondinda j larda avangard rassomlar jaratqan kompozitsiyalar toplangan qaraqalpaq xalq ustalari ta'repinen jaratilg'an zergerlik ag'ash oymakerligi kashtadozliq toqimashiliq a'sirese qara u'y bo'limleri ha'm b kompozitsiyalar a'meliy ko'rkem o'ner bo'liminde toplang'an qad xorezm ko'rkem o'neri bo'limi mu'zeydin' arxeologik bo'limleri ta'repinen qolg'a kiritilgen tabilmalar esabi'na ja'nede bayi'maqta su'wret o'neri bo'limi toplami asirese serqirra toplamdi' qaraqalpaq rassomlari' i savitskiy k soipov j quttimuradov d to'raniyazov ha'm b worta aziya rassomli'g'ini'n' kekse a'wladi' a volkov m qurzin a ni kolayev us to mo'min n karaxan o' tansiqbayev ha'm b di'n' u'lken a'hmiyetke iye kompozitsiyalari' quraydi' sonin'day j larda aktiv ijad etken oris rassomlari' a shevchenko r falk v muxina i grabar asarleri menen bir qatarda ijadi diyerli u'yrenilmegen r mazel k red ko a safronov ha'm b din' kompozitsiyalari' ha'm qoyilg'an mu'zey eksponatlari' monografiya etyud siziqtan tortib to jetik asarlar ta'rtibinde toplang'ani' menen ha'm qimbatlidir ja'ne mu'zeydin' o'zine xaslig'i eksponatlardi'n' tig'iz jaylasiwi ekspozitsiyalarda toplamdi' tolaqonli ko'rsetiliniwine eriskenindedir mu'zey sanat asarlaridi toplaw targib etiw kataloglar shap etiw ko'rgizbeler o'tkiziw menen shug'illanadi' mu'zey qasi'nda gilemshilik ustaxanasi' islep turipti no'kis mu'zeyinin' dostlari' klubi jumis ali'p baradi' ko'rgizbeler sho'lkemlestiredi mu'zey xalqara mu'zeyler sho'lkemi ikom ag'zasi' mu'zey j larda moskvadag'i' shig'is mu'zeyinde qaraqalpaq topla mi'n ilk bar usi'nadi' j dan respublika ha'm si'rt ma'mle ketler aqsh frantsiya germaniya italiya yaponiya rossiya ha'm b dag'i' ko'rgizbelerde qatnasadi' shanxay pinyin shnghi zhe znhae qıtaydın' en' iri qalası xalıq sanı boyınsha du'nyanın' en' iri qalası qıtay ku'nshıg'ısında yantszi da'ryası deltasında ornalasqan xalıq sanı adam du'nyanın' en' u'lken portı qıtay xalıq respublikasının' a'hmiyetli ma'deniy ha'm ekonomikalıq bo'legi xxi a'sırdin' basında shanxay kishi balıqshı qaladan top du'nyanın sanaat orayına aylandı qıtaysha qala atı eki ierolif penen jazıladı birinshi ieroglif janında ekinshi den'iz degen so'z solay etip tu'rli awdarmalarg'a qaramastan shanxay mag'ınası ten'iz janında qala qıtay tilinde shanxay hu bolıp jazıladı qala bolg'anga shekem suntszan wa'layatına kirgen sun dinastiyası da'wirinen berli jıldan shanxay iri portg'a aylandı xv a'sirden lutszagen yantszı jılg'asının' en' iri portı son'ıraq ol o'z a'hmiyetin jog'altqan xix a'sirde birinsh afyun sog'ısı waqıtında ullı britaniya shanxaydı basıp aladı ekinshi ja'han urısında shanxayg'a sog'ıstan qashqan muxajırlar keledi no'kis pedagogika instituti ajiniyaz qosibay uli atindag'i no'kis ma'mlekelik pedagogika instituti pedagog kadrlar tayyarlaytugi'n joqari oqiw jurti j qaraqalpaqstan ma'mleketlik oqitiwshilar instituti negizinde qaraqal paqstan ped instituti ati menen du'zilgen da'stlep to'rtku'l ha'm shimbayda bolg'an j dan no'kis q da j institut qaraqalpaqstan u'niversitetine aylantirilganlig'i mu'nasibeti menen ol tugetildi j ha'zirgi ati menen qayta du'zildi j dan qaraqalpaq shayiri ajiniyaz qosibay uli ati menen atalg'an institutda fakultet qaraqalpaq tili ha'm a'debiyati tabiatshunasliq filologiya rus inglis filol si mu'zika su'wret o'neri ha'm sizbashiliq tarixgeof mat informatika baslangish ta'lim metodi kasi mektepke shekemgi tarbiya qa'niygesi ped dene tarbiya sirtqi maxsus sirtqi ha'm magistratura bolimleri kafedra kabinet lab lingafon ka'bineti kompyuter ka'bineti kishi baspaxana internet tarmag'i elektron kitapxana zamago'y sport zali tu ran stadioni kitapxana qiroatxana ustaxana oqi'w ta'jriybe xojaliqlari soglamlastiriw lageri tumaris ha'm ziywar ansamblleri bar ku'ndizgi bolimde sirtqi bo'limde sirtqi bo'limde talim jo'nelisi boyi'nsha bakalavrlar ha'm tarawlar boyinsha magistrlar tayyarlanadi j dan aspirantura bar oqiw jili institutda student ta'lim aldi oqitiwshi sodan o'zbekistan faning akademigi fan d ri ha'm prof pa'n laureati ha'm dotsent isledi tu'rli jo'nelislerde i t isleri alip bariladi shet ma'mleketler ha'm g'ma ma'mleketlerinin' joqari' ta'lim ma'kemeleri menen ilmiy pedagogik sheriklik qi'ladi sho'lkemlestirilgenen beri institut min'nan artiq qa'niyge tayyarladi' mizdaxqan xorezmdegi iri orta a'sir qala qarabası xojeli qalasınan km batısda jaylasqan antik da'wirge tiyisli awıl qarabası ornında a lerde ba'rpa etilgen qa'sir tiykarında payda bolg'an ha'm mongollar hu'kimranlıg'ının' aqırına shekem a mizdaxqan biyikden iba'rat olardan biri gewir qala m nın' yeski bo'limi bolıp onın' qalın' paxsa diywalı ha'm arkının' qaldıqları saqlang'an mizdaxqannın' biyikligi qabristang'a aylang'an onın' maydanının' bir bo'liminde nazlımxan sulıw maqbarası a aqırı a bası jaylasqan m dı arxeologik ta'repten u'yreniw isin j a yu yakubovskiy baslag'an j larda mizdaxqanda s p tolstoye basshılıg'ında xorezm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyası qazıwmalar o'tkizgen na'tiyjede mizdaxqanın' ta'riyxi ha'm xorezmnin' islom dinine shekem bolg'an yeski dinine tiyisli ko'plep qımbatlı mag'lıwmatlar alındı a da m abad qala bolıp atirapında turar jay qorg'anları jaylasqan mizdaxqandag'ı qabristang'a zardushtiylik dinine sıyınılg'an marhumlar ossuariylarg'a salıp ko'milgen ossuariylarda ren'beren' mazmundag'ı na qshlar ha'm yeski xorezmiy tilinde jazılg'an bitikler saqlang'an giza piramidaları arapsha mısır qahira janındag'ı giza jassı tawlıg'ında ornalasqan ima'rat kompleksi bul ha'ykeller burıng'ı giza qalasınan km uzaqlıqta sho'l ta'repke qaray jo'nelisinde jaylasqan misırda ko'pshilik arxeologlar mag'lıwmatı boyınsha piramidalar beq xxvixxiii a'sirde qurılg'an biraq ko'p geologlar tarixshılar injenerler sonın' menen kelispewshi burın'ıraq bolg'anın ko'rsetedi xeops piramidası giza ullı piramidası du'nyanın' jetti ka'ramatının' birinshi saqlang'an ka'ramatı boladı bul burıng'ı misır nekropole qa'birler xeops piramidasınnan keyinde xa'fra piramidasınnan ha'm menkauer piramidasınnan solay aq kishkene piramidalardan patshabika uzın piramidalarınnan turadı piramidalardın' tu'sligi aq izvesttas menen qaplang'an biraq burıng'ı misır ma'mleketi tarqalg'annan son' izvesttas jerli jasawshılar ta'repinnen urlang'an zur sfinks ku'nshıg'ıs jaqta ornalasqan biri ku'nshıg'ısqa qaray ko'p alimlar qarası boyınsha sfinksdın' betti xa'frag'a uqsag'an menkaur iba'datxanasının' monolitı platoda en' awır onın' awırlıg'ı tonna qaraqalpaq xalqi'ni'n' qa'liplesiwi ha'm siyasiy turmi'si tariyxi'y dereklerde ha'zirgi qaraqalpaqstan aymag'i'nda adamlar neolit da'wirinen baslap aq jasag'anli'g'i' ayti'ladi' bizin' erami'zg'a shekemgi ii viii a'sirlerde aral boyi' dalalari'na tu'rkiy qa'wimler kelip jasag'an jergilikli xali'qti'n' kelgen qa'wimler menen qosi'li'wi'wi' na'tiyjesinde aral boyi'nda peshenegner ha'm wog'uzlar qa'liplesken peshenegler negizinde viii x a'sirlerde qaraqalpaqlardi'n' xali'q boli'p qa'liplesiwi baslang'an x a'sir baslari'nda pesheneglerdin' bir bo'limi volga arti'na tu'slik rus dalalari'na ko'ship wo'tken wog'an og'uzlar ha'm qi'pshaqlardi'n' qi'si'wi' sebep bolg'an xii a'sir rus ji'lnamalari'nda qaraqalpaq dep tilge ali'ng'an qaraqalpaq xalqi'ni'n' ati' usi' atamadan ali'ng'an solay yetip wolar qi'pshaqlar menen aralasi'p wolardi'n' tilin qabi'l yetken qi'pshaqlardi'n' uri'w qa'wim qurami'na kirgen peshenegler qaraqalpaqlar dereklerde qara bo'rkli dep atalg'an xii a'sir baslari'nda shi'ng'i'shxan xorezmshahlar ma'mleketi paytaxti' u'rgenish qalasi'n iyelegennen keyin aral boyi' qaraqalpaqlari'ni'n' bir bo'legi volga ha'm ural jayi'q da'ryalari' boylari'na si'rda'rya oazislerine ko'ship ketken alti'n orda ha'lsiregenennen keyin woni'n' qurami'nan bir qatar ma'mleketler bo'linip shiqti wolardi'n' biri xiv a'sir aqi'rinda du'zilgen nog'ay xanli'g'i' yedi woni'n' shegarasi' volga da'ryasi'nan irtish da'ryasi'na shekem kaspiy ha'm aral ten'izi boylari'nan kama da'ryasi'na shekemgi aymaqlardi' wo'z ishine alg'an qaraqalpaqlar ko'ship barg'an aymaqlar xv xvi a'sirlerde nog'ay xanli'g'i'na kirgen nog'ay ha'm qaraqalpaq xali'qlari' siyasiy birgelikte birlespe boli'p jasag'an xvii a'sirdin' barlari'nda nog'aylar volga ha'm ural da'ryalari' boylari'na basti'ri'p kirgen qalmaqlar ta'repinen qi'yrati'ladi' kollektor lot collector yigigich elektr tok chastotasin mexanik o'zgartirgich elektr mashina rotori yaqori bilan konstruktiv birlashtirilgan bir biridan va rotor korpusidan elektr jihatdan izolyasiyalangan tok otkazuvchi plastinkalardan iborat har qaysi plastina yakor chulgamining bir yoki bir necha oramlariga ulanadi rotor aylanganda k plastinalari sirtida kontakt chotkalari birin ketin sirpanib chulgamni tashki elektr zanjiriga ulaydi tashqi elektr zanjiri bilan asbobning kollektorli zonasini boglaydigan tranzistor elektrodi tranzistor k kanalizatsiya tarmoginit kanalizatsiya hovozlaridan oqova suvlarini yigadigan qismi quvur hovoz k yigma elementlar beton temir beton va keramik bloklar dan quriladi aloqa kabeli kabel k yoki vodoprovod gaz va boshqa quvurlar yotqiziladigan umumiy k yer osti galereyasi bazi texnik qurilmalarning nomi mas ichki yonuv dvigateli chiqarish k i biror narsani yiguvchi va tarqatuvchi tashkilot yoki shaxs mas kutubxona k i neft jer astınnan qzıp alınatın o'zgeshe qrsuw mysıman suyıqlıq uglevodorodlar qosılması jer sharının' qubla yarımsharında trlg'an boljawlar boyınsha nft so'zi akkad tilinde barlıqqa kelgen burıng'ı iran akkad tilli xalqları o'z imperiyasına karta ha'm neft so'zin o'zlestirgen worıs tiline neft so'zi irn elinnen kelgen bolıp kotov sayaxatı degen kitapta jıl neft birinshi ma'rte tilge alıng'an prsı tilinen grek tiline «neft» onnan latın tiline naphtha degen so'z kelip shıg'adı ko'shirme mag'ınada qaraqalpaq tilinde qra altın so'zi de qollanıladı neftdin' quramı uglerod vodorod kislorod ku'kirt azot suwmala ha'm asfalt o'nimleri ko'birek joqarı molekulyar du'zilisge qosılmalar da kerek neft sonday ju'zlershe qosılmalardan turadı neft jang'anda mdj g jıllılıq ayrılıp shıg'adı neft quramına kirgen ku'kirt ha'm onın' qosılmaları zıyanlı olar metallarda korroziya keltirip shıg'aradı ko'pshilikte neft suwg'a sin'di tonna neft suw u'stinde km plyonka payda etiwge boladı neft suwda erimeydi biraq benzol xloroformda tez eriydi neft kerekli pydalı qazılmalardın' biri ta'biyatda neftdin' toparı tabılg'an metanlı oleinlı naftnlı aromatik en' ko'p benzin metan neftinde shıg'adı neft benen birge iyiriwshen' gaz da shıg'arıladı ol sh qana neftde yerimeytin boladı iyirshen' gaz quramına etan propan butan pentan kirgenlikten ol ximiya o'nimleri ushın paydalınıladı neft tu'rli molekulyar mssalı ha'm tu'rli temperaturalarda qaynay alatın uglevodorodlar aralaspası bolg'anlıqtan onı ko'p tu'rli fraktsiyalarga distillyatlarga al olardan tan baslap qa shekem temperatura intervalında qaynay alatın cc uglevodorodlarınnan alınatın benzin temperaturada qaynay alatın cc uglevodorodlarn turg'an ligroin qaynaw temperaturası bolg'an cc uglevodorodların ishine alg'an kerosin al onnan son' gazoil alınadı bular neftdin' ju'da qurılmalı produktleri dep aytıladı benzin dvigatelli avtomashinalar ha'm samolyotlar ushın janılg'ı etip paydalanıladı ol solay aq maylardı kaushikdi eritiwshi etip qurılg'an h b ushın qollanıladı ligroin traktor janılg'ısı bolıp sanaladı kerosin traktor reaktiv samolyot ha'm raketa janılg'ısı gazoil dizel janılg'ı etip qollanıladı elektromagnetizm elektrik qubılıslar arasında payda bolatug'ın elektromagnitlik ta'sir etiwshi fizikanın' tarmag'ı elektromagnitlik ta'sir etiwshi elekromagnitlik qır elektr qırı magnit qırı ha'm jaqtılıqdı bildiredi elektromagnitlik ta'sir etiwshi ku'shli ta'sir etiwshi ku'shsiz ta'sir etiwshi ha'm gravitatsiya bolıp to'rt tu'rli fundamental' ta'sir etedi elektromagnetizm so'zi lektron g'alabalıq ha'm magntis lithos timer maydanı yunan so'zlerinnen kelip shıqqan elektromagnitizm elektr ha'm magnit ku'shlerin taswirlewshi lorents ku'shin payda etedi elektromagnitlik ta'sir etiwshi ko'ndelen' turmıstag'ı ayberlerdin' ishki o'zliklerinde en' a'hmiyetli rol' oynaydı molekulalar arasındag'ı ku'shlerdi bildiredi elektromagnitizm bar ximik protseslerde top rol' oynaydı jaqtılıq tezligine jaqın tezlengendegi elektromagnit ko'rinislerge albert eynshteynnın' bo'lek shag'ıstırmalıq teoriyası du'zbeleri menen su'wretlenedi joqarı energiyada elektromagnitlik ta'sir etiwshi ha'm ku'shsiz ta'sir etiwshi birlesedi elektromagnitlik ko'rinislerde taswirlewshi top nızamlar etika grek ethos a'dep urip izertlew ilimi adamnın' minez qulqı bolıp tabılatın a'yyemgi teoriyalıq pa'nlerdin biri termin ha'm ayrıqsha izertlew pa'ni retinde o'z baslawın aristotel hikmetlerinen aladı etizm termini aristoteldin' ar hu'jdan ma'selesine arnalg'an u'sh shıg'armasının' nikomax etikası ebdem etikası u'lken etika atawına krgen aristotel etizm tuwralı so'z qozg'ag'anda negizgi u'sh ma'selege toqtalıp etik teoriya etik kitaplar etik is ta'jiriybe tuwralı aytadı ol basta grek tilindegi etizmnin' latın tilindegi baslaması retinde azday qollanılsa keyinnen bilim beriw da'sturinde etizm ilim ma'ninde onın' pa'ni retinde qarastırıldı a'dette etizmlik oy pikirler adamlardın minez quliqlari menen salt da'sturlerinin arturli ekenligin bayanlawdan baslanadi sokrat ha'r tu'rli minez quliqlardı bag'alap saralaw ushın parasatqa ju'giniw kerek dep bildi platon adam jan jaqti uyimlastırılg'an ma'mlekette omir surip onın basshiligin dana filosoflar atqarg'anda g'ana ruwxaniy ja'ne minez qulıq ka'milligine jete aladı dep biledi parasat iyesi retinde oz mu'mkinliklerin ju'zege asırg'an adam o'z o'mirinin jog maxsetin anıqlap ma'mlekettin negizi bolıp tabılatın siyasatqa ekonomika e lıq normalar menen jetekshilik ornatadı etizm ug'ımı tuwralı d yumnın' adamnın' ta'biyatı tuwralı traktatında jan jaqtı aytıladı etikanın' du'zilisi etika u'sh bo'limnen turadı teorialıq etika etikanın' negizgi ug'ımı onın' izertlew ponın ilim retinde rawajlanıw tariyxın izertleydi normativli etika negizgi etikalıq kategoriyalardı qaraqursaq urug i asli kelib chiqishi o zbekning kungirot urug'idan bo'lgan qstamg'lı yani jufta tamg'ali uru'giga borib taqaladigan urug'lardan biri bo'lib xozirda qazayaqli urug'ining katta qismi qoraqalpoqiston respublikasida yashab istemol qlishadi xix asr boshlarida hindistonlik mir izzatulloq tarafidan afgon turkistonidagi ozbeklar haqidagi tartib etilgan jadval biroz etiborga molik bo'lib bunga kora u erdagi qabilalar quyidagilardir shibirgon yaqinidagi saripulda ming qabilasining ochamayli aymogi uning yonida sayyod degan joyda ochamayli va qazayogli ming undan quyiroqda qipchoq urugi qunduzda tamoman qatagon balx hududida saroy va moytan uruglari badaxshonda eshkamish va qatagonlarning burga hamda timish nomli aymoqlari yashaydilar norinda chigatoy urugi mir izzatulloh moytan va qatagon uruglarining aymoqlariga oid belgilarni beradi moytan etti aymoqdir tilikxona kormishli qazayogli qaraqursaq chagar sum oqshayiq chuchen qatagon urugi esa uch aymoqdir besh qaban saljovut tort ota besh qabanning tort bolagi bor laqqa laqay yangi qatagon qesmavir qayon manas qesmavirning tort tiragi bor oq togliq andijoni qalasi bumin manasning uch tiragi bor temish sarbagish burga tort otaning tort bolagi bor sariq qatagon churoq boshsiz mardod churoqning ikki tiragi bor qiz otizi sholang mardodning uch tiragi bor iuchata bozon jotuduq o'zbek urug'ining eng katta urug'laridan biri bo'lgan qo'ng'irot urug'i esa asrda yoziib qoldirilgan nasafnomaga asosa quydagilarga bo'linib ketadi qongirot qabilasi buning katta aymoqlari besh tarmoq bolib birinchisi qonjigali u tarmoqdan iborat oris qoraqursoq chollik quyon quldovli miltek kor togi gala topqora qoraboz nogoy bilgalik dostalik ikkinchisi uyunli aymogi tarmoqdan iborat oq tana qora churan turkman quvuq beshbola qoraqalpoq kajay xojabacha uchinchisi qoshtamgali aymogi tarmoqdir qolobi barmoq gojaxor kol chub urgon qaraqalpoq qoshtamgali safarbiz dilbari jachaqli tortinchisi oqtamgali aymogi tarmoqdir tortuvli ogamayli ishiqoli qozonjili oykuli bokachli qiyugali beshinchisi qir aymogi besh tarmoqdir guzili kosavli ters baliqli quba qongirotning butun urugi shubalari tarmoqlari amudaryo havzasida buxoroning guzor sherobod qorgontepa viloyatlarida boladilar buxoroda kochmanchi umr kechiradilar xorazmdagilar esa otroqdirlar qn'ırt urug i qazayaqli urug i asli kelib chiqishi qoraqalpoqning kungirot urug'idan bo'lgan qstamg'lı yani jufta tamg'ali uru'giga borib taqaladigan urug'lardan biri bo'lib xozirda qazayaqli urug'ining katta qismi qoraqalpoqiston respublikasining kegeyli tumanining qazayaqli ovulida va shu atroflarda yashab isteqomat qilishsa yana bir katta qismi surxondaryo va qashqadaryoning qıtay urug'i bilan qo'shilib qazayaqlı tiyrlri ni tashkil qiladi qazayaqlı tiyrlri xam bir qancha mayda urug larni o z ichiga olgan bo'lib bular qalsn ku'yik ırzy qılmyın bayqarag'an baqsıqarag'an bo'lib xisoblanadi va bu urug larning katta qismi xozirda bu qozoqiston qoraqolpoqiston va o'zbekiston xududlarida yashab isteqomat qilishadi xix asr boshlarida hindistonlik mir izzatulloq tarafidan afgon turkistonidagi qoraqalpoqlar haqidagi tartib etilgan jadval biroz etiborga molik bo'lib bunga kora u yerdagi qabilalar quyidagilardir shibirgon yaqinidagi saripulda ming qabilasining ochamayli aymogi uning yonida sayyod degan joyda ochamayli va qazayogli ming undan quyiroqda qipchoq urugi qunduzda tamoman qatagon balx hududida saroy va moytan uruglari badaxshonda eshkamish va qatagonlarning burga hamda timish nomli aymoqlari yashaydilar norinda chigatoy urugi mir izzatulloh moytan va qatagon uruglarining aymoqlariga oid belgilarni beradi moytan etti aymoqdir tilikxona kormishli qazayogli chagar sum oqshayiq chuchen qatagon urugi esa uch aymoqdir besh qaban saljovut tort ota besh qabanning tort bolagi bor laqqa laqay yangi qatagon qesmavir qayon manas qesmavirning tort tiragi bor oq togliq andijoni qalasi bumin manasning uch tiragi bor temish sarbagish burga tort otaning tort bolagi bor sariq qatagon churoq boshsiz mardod churoqning ikki tiragi bor qiz otizi sholang mardodning uch tiragi bor iuchata bozon jotuduq qoraqalpoq urug'ining eng katta urug'laridan biri bo'lgan qo'ng'irot urug'i esa asrda yoziib qoldirilgan nasafnomaga asosan quyidagilarga bo'linib ketadi qongirot qabilasi buning katta aymoqlari besh tarmoq bolib birinchisi qonjigali u tarmoqdan iborat oris qoraqursoq chollik quyon quldovli miltek kor togi gala topqora qoraboz nogoy bilgalik dostalik ikkinchisi uyunli aymogi tarmoqdan iborat oq tana qora churan turkman quvuq beshbola qoraqalpoq kajay xojabacha uchinchisi qoshtamgali aymogi tarmoqdir qolobi barmoq gojaxor kol chub urgon qaraqalpoq qoshtamgali safarbiz dilbari jachaqli tortinchisi oqtamgali aymogi tarmoqdir tortuvli ogamayli ishiqoli qozonjili oykuli bokachli qiyugali beshinchisi qir aymogi besh tarmoqdir guzili kosavli ters baliqli quba qongirotning butun urugi shubalari tarmoqlari amudaryo havzasida buxoroning guzor sherobod qorgontepa viloyatlarida boladilar buxoroda kochmanchi umr kechiradilar xorazmdagilar esa otroqdirlar qn'ırt urug i «» «» « » «» « » «» « » « » « » « » « » «» qalli ayimbetov ataqli agartiwshi ja'miyetlik g'ayratker filologia ilimleri doktori professor dilma'sh qaraqalpaq folkloristikasinin' tiykarin saliwshilardin' biri qalli ayimbetov jili a'miwdariya walayati shimbay wezdinin' jalpaq shek awilinda ha'zirgi shimbay rayoninin baxitli apj a'piwayi diyxan shan'arag'inda duniyag'a kelgen alim bes jasqa tolg'anda jili a'kesi duniyadan o'tedi a'kesinin' o'liminen keyin awil aqsaqallari oylasip anasin kuwewinin agasi o'teniyazg'a nekesin qiyadi jili anasi qaytis bolip q ayimbetov pu'tkilley o'teniyaz agasinin' qolinda ta'rbiyalanadi onin' jasliq da'wiri alag'at zamanlarg'a ma'rdikar jili aq qapshiq jillarina tuwra keledi sonliqtan bolajaq alim jaslayinan ko'p qiyinshiliqlardi basinan keshirgen ol balaliginan ju'da' qizigiwshan qatiqulaq bolip o'sedi ol a'wele shimbaydag'i mektep internatta son'inan jili to'rtkul ped texnikuminda al jillarda qazaqstannin' almata qalasindag'i pedagokika institutinda ha'zirgi abay atindag'i qazaq milliy pedagoka universtiteti oqip ta'lim aladi ol kazpide akademik evgeniy viktorivich tarle saken seyfulin sanjar japbar uli aspandiyarov muxtar a'wezov qusag'an jetekshi alimlaimlardan sabaq aladi ayimbetov jili n a baskakov jili a l melkov jili sokolov jili s g malovlar basshiliq etken rus ilmiy ekspeditsiyalarinda qatnasip qaraqalpaq xalqinin' tariyxi etnografiyasi ha'm a'debiyati tuwrali baqali mag'liwmatlar jiynag'an jili to'rtkulde oqip ju'rgeninde to'rtkul qalasinan ashilg'an qaraqalpaqstan tariyxi ha'm u'lke taniw muzeyi maslaxatsishi al jili muzey baslig'i lawaziminda islegen a'kesi muratbay nızanov jılı qaraqalpaqstan respublikasının kegeyli rayonında bozko l awılken esi aymag ında tuwıldı joqarı mag lıwmatlı jıldan o zbekstan jurnalistler awqamının jıldan o zbekstan jazıwshılar awqamının ag zası m nızanov jıldan jılg a deyin m jumanazarov atındag ı paxtashılıq xojalıg ında isshi a skeriy xızmetten kelgennen keyin jıllar aralıg ında rayonlıq sport ja miyetinin instruktorı xalıq qadag alaw komitetinin is ju rgiziwshisi rayonlıq gazeta xızmetkeri bolıp isledi jıldan respublikalıq sol jıldın o zinde gazetasına o tip a debiy xızmetker lawazımında xızmet atqardı jıldın noyabrinen qaraqalpaqstan televideniesinde bo lim baslıg ı bas redaktor jılları jurnalının bas redaktorı jılları baspasının direktorı jılları qaraqalpaqstan teleradiokompaniyası baslıg ının orınbasarı jıl marttan kinostudiyasının direktorı lawazımında islep atır m nızanov respublikag a belgili satirik prozaik ha m shayır dramaturg kinostsenarist onın bu ginge shekem kitabı baspadan shıqtı olar o zbek tilinde o zbek tilinde tom tan lamalı shıg armalar tom kitapları bolıp tabıladı jazıwshının komediyası jılı berdaq atındag ı sazlı teatrda jılı ol degen at penen akademiyalıq teatrında qoyıldı sonday aq jılı komediyası ja ne de berdaq sazlı teatrında saxnalastırıldı m nızanov talantlı kinostsenarist onın jigirmadan aslam hu jjetli fil mleri mul tfil mleri atlı ko rkem fil mleri ekranlastırıldı m nızanovtın shıg armaları jıllardan baslap tuwısqan tillerde ayrıqsha o zbek qazaq tatar nog ay tillerinde basılıp shıqtı o zbek tilinde jarıq ko rgen brashyurası kitapları bunın ayqın da lili sonday aq onın gu rrin ha m povestleri jurnallarında turaqlı ja riyalanıp kiyatır áyyemgi greciya balkan ya a ń qubla da egey teńizindegi atawlar frakiya qırǵaqlari kishi aziyanıń batısındaǵı teńiz qırǵaqlarında jaylasqan áyyemgi grek mámleketleri aymaǵınıń ulıwma atı tariyxi arxeologik maǵluwmatlarga kore gr aymaǵında adamlar paleolit dawrinen jasap kelmekte xalkidika ya o nan neandertal adaminiń bas súyegi shıqqan neolit dawrinde gr xalqı diyxanshılıq sharwashilıq penen shugıllanıp otırıqshı turmıs keshirgen greciya jez dáwiri mádeniyati shártli ráwishte kritmiken mádeniyati yáki egey mádeniyati dep atalǵan eramızǵa shekemgi mıń jıllıqta greciya etnik quramı rangbereń pelasglar leleglar va bosqalar bolgan olardı protoyunon qáwimleri axeylar ioniyaliklar qısıp shıǵarıp oz quramlarına sińdirip jibergenler b e sh ásirlerde krit a da axeylardiń dáslepki mámleketleri knos fest agiatriada mikena tirinf pilos hám basqalar payda bolǵan e sh jıl mikena tirinf va basqalar mámleketler troyani basıp alıp oni wayran etken qarań troya urısı doriy qawimleriniń kirip keliwi e sh jıl aqibetinde mámleketler bóleklenip urıwshılıq munásibetleri janlangan e sh ásirge kelip arqa gr da eoliylar orta gr hám peloponneste doriylar attika hám atawlarda ioniyaliklar jasaǵan ásirlerde grekler orta teńiz marmar hám qara teńiz qırǵaqların kolonizatsiya qilǵanlar bul dáwirde gr da polislar qala mámleketler qáliplesken diyxanlar hám ónermentlerdiń urıw zadaganlari menen gúresi natiyjesine qarap polistegi mámleket hákimiyati ya demokratik afinada yáki oligarxik sparta krit o da tárizde bolgan ekonomikalıq jaqtan rawajlanǵan polislarda korinf afina hám basqalar qulshilik keń tarqalgan sparta argos hám bosqalarda urıwshilik duzimi qaldiqlari saqlanıp qalǵan e sh ásirda polislar sparta bosshıliginda peloponnes awqamına hám fiva basshılıǵindaǵı beotiya awqamına birleskenler ásirler polislardıń eń rawaj tapqan dáwiri sanaladi ol grek parsı urıslarinda greklerdiń jeńisi nátijesinde afinaniń júkseliwi hám delos awqamınıń afina boshchiligida payda bolıwı menen baylanıslı bolǵan perikl húkimranlıǵı dáwiri afina kúsh qúdiretiniń eń kúsheygen siyasiy dúzimniń eń demokratlasqan hám madeniyatdiń rawaj tapqan dáwiri esaplanadi afina gr tiykarǵı ekonomikalıq hám mádeniy orayına aylanadi ol teńizde húkimranlıqtı oz qolına algan afina menen sparta ortasinda gr da gegemon bolıw savda jollarına iyelik qiliw ushın gúres peloponnes urusi ga alıp kelgen ol afinaniń jeńilisi menen tamamlanadı spartaning yunon mám ri ishki islerine aralasıwı e sh jıllardaǵı korinf urısin keltirip shıǵarǵan ásirde fiva vaqtinchalik yuksalgan levktra jangida miloddan avvalgi yil fivaliklar sparta qoshinini tormor keltirishgan asr ortasida yu ning shim da makedoniya yuksalgan uning podshohi filip ii xeroneya jangida yunon shaharlari koalitsiyasi ustidan galaba qozonib yu ni tobe etgan aleksandr iskandar saltanati parchalangach ellinizm davrida asrlar yu da hukmron bolish uchun kurashayotgan harbiylashgan tipdagi davlatlar va ittifoqlar kop bolgan makedoniya axey ittifoqi etoliya ittifoqi miloddan avvalgi yil kinoskefal jangida rim qoshinlari makedoniya ustidan galaba qozongach rim yu dagi oligarxiyani quvvatlab mamlakatning ichki ishlariga aralasha boshlaydi miloddan avvalgi yil makedoniya illiriya va epir rim provinsiyasiga aylantirilganlar yildan axey ittifoqi rimliklar tomonidan tormor etilgandan song yu rimga tobe bolgan miloddan avvalgi yildan uning hududida rimning axaya provinsiyasi barpo etilgan faqat nomiga afinagina erkin shahar deb hisoblangan milodiy asrdan yu vizantiyaning asosiy tarkibiy qismini tashkil etgan adabiyoti yu da yozma badiiy ijodning ilk namunalari taxminan yillar muqaddam paydo bola boshlagan bu adabiyot miloddan avvalgi asrda rim madaniyatining barpo etilishida tarkib topishida ham muhim ahamiyat kasb etgan iliada hamda odiseya dostonlari yunon yozma adabiyotining bizga qadar yetib kelgan eng qadimiy namunalaridir bu kabi yuksak badiiy asarlar uzoq muddatli adabiy harakatning davomi uning yetuk mahsuli sifatida maydonga kelgan odisseya dostonida demodok kabi ajoyib baxshilar rapsodlar botirlik haqida dostonlar aytib davra ahllarini rom qilgan platon herodot kabi allomalar va shu zamonning bazi yozuvchilari homerdan ilgari orfey degan shoir yashab otganligini xabar qiladilar biroq bu shoirning gozal navolari haqida afsonaviy rivoyatlardan boshqa tarix sahifalarida bironta ham misra saqlanib qolmagan yunon xalqi ortasida keng tarqalgan rivoyatlarda orfeydan tashqari yana bir qancha shoirlar muze evmolp tamir olen va boshqalar tilga olinadi barcha xalqlarning tarixida bolgani kabi yunon adabiyoti ham xalq ogzaki ijodi zaminida vujudga kelgan tarix sahifalarida yunon folkloridan juda kam namunalar saqlanib kelgan bolsada shularga asosan ibtidoiy qabilachilik davrlarida yunon xalqining ananasi boy va rangbarang ogzaki adabiyoti ertaklari maqollari matallari topishmoqlari qoshiqlari bolganligini aniqlash mumkin ibtidoiy jamiyatdagi mavjud ogzaki adabiyot shu jamiyat kishilarining tabiat haqidagi tushunchalarini ifoda etgan yunon mifologiyasi uzoq tarixga ega shu uzoq muddat davomida ijtimoiy ongning osishi bilan miflar ham ozgargan yangi manomazmun kasb etgan yunon kishisi ibtidoiy qabilachilik davrida tevarak atrofdagi tabiiy hodisalarning hammasini jonli his qilib ularga siginishgan ulardan madad tilashgan yovuz kuchlarni moyil qilish uchun qurbonliklar qilingan tabiat hodisalari qarshisida ibtidoiy insonning butun hayoti qorquv va tahlikada otgan keyinchalik qabilachilik tuzumining yemirilishi va harbiy aristokrat tabaqalarning kuchayishi natijasida quyi tabaqa vakillarining ahvoli yanada ogirlashgan boylarning zulmi kuchaygan bu holat insonlarning diniy etiqodlariga ham oz tasirini otkazgan qadimiy inson tasavvurida falak hukmronlari odam qiyofasidagi olimp mabudalari paydo bolgan zevs momaqaldiroq hamda bulutlar hukmdori mabudlar mabudi poseydon dengiz hukmroni aid oxirat xoqoni zevsning rafiqasi gera osmon mabudasi mabudalar malikasi va h k mabudlarni odam qiyofasida tasavvur etish oz navbatida mifologiyani haqiqiy hayotga yaqinlashtirgan va uning obrazlariga chinakam hayotiylik bagishlagan iliada dostonida muallifning butun diqqati asarning bosh qahramoni axillning gazabiga qaratilgan bolib qolgan voqealar faqat kun ichiga sigdirilgan tinglovchi va kitobxon tola taassurotga ega bolishi uchun asar davomida muallif yolyolakay chekinishlar yasab turlituman hodisalar bilan asosiy voqeani toldirib borgan xuddi shu uygunlik muxtasarlik odisseya dostonida ham bor jafokash odisseyning oz vataniga qaytishi har safar mobaynida uning boshidan kechgan mushkulotlar uchragan ajoyibot garoyibotlar asarning asosiy mavzusidir qahramonlarning qiyofasini ular ning tabiati xattiharakatini korsatish bobida realistik tavsifi nihoyatda sezilarli dostonlarda hayotning turli pogonalarida turuvchi ilohiy kuchlar odam bolalari olimp togining mabud va mabudalari devlar parizodlar afsonaviy maxluqlar podshohlar pahlavonlar oddiy jangchilar malikalar kanizaklar qul va chorilar godaklar va h k koz ongida gavdalanadi yunon xalqi asrlar davomida botirlik haqidagi oz tuygu va orzularini ana shunday qahramon nomi bilan boglab kelgan yunon xalqining botirlik gayrat va jasorat tushunchalarini yozuvchi axill obrazida talqin etgan bolsa shu xalqning hayot bobida orttirgan donishmandligi aql va zakovatini odissey obrazi orqali korsatgan boshqa qahramonlardan tashqari har ikkala dostonda ikkinchi darajali shaxslar bor agamemnon takabbur menelay botir diomed sergayrat nestor nuroniy baris xudbin olifta gektor oriyatli va h k yevropa xalqlari oz taraqqiyotlari davomida katta ishtiyoq bilan necha bora yunonlar hamda rimliklar yaratgan sanat va adabiyotga murojaat etib ular asosida qalblarini bezovta qilgan tuygu va goyalarni hal etishga uringanlar uygonish davrining buyuk allomalari qolida antik qadim dunyoning ilmu fani sanat va adabiyoti falsafiy talimotlari eng kuchli qurol bolib xizmat qilgan uygonish sozining dastlabki manosi ham qadimgi madaniyatni qayta tiklash yangidan oyoqqa turgizish demakdir memorligi va tasviriy sanati yunon memorlari va tasviriy sanat namoyandalari kop asrlar osha turli xalqlar uchun gozallik uygunlik yuksak did namunasini otagan sanat yodgorliklarini yaratgan asarlar asosan sodda afsonaviy mavzularga asoslangan bolsada borliq va inson muvozanatini his etib tabiiy muhit inson tanasining tabiiy gozalligi va uygunligini anglab aks ettirdi bu nisbatlar memorlikda ham aniq ifodasini topgan yunon badiiy yodgorliklari bolqon ya o dagina emas shuningdek kichik osiyo janubiy apennin ya o orta dengiz orollari hamda shim qora dengiz sohillarida ham saqlangan yu sanati miken madaniyati negizida paydo bolgan mikenlar bilan miloddan avvalgi ming yillik sanatining ozaro bogliqligi kulollik va memorlik boyama naqshlarida kozga aniq tashlanadi yunon sanati taraqqiyoti miloddan avvalgi asrlar tarixan gomer arxaika klasika ellin kabi bir necha davrlarga ajratiladi homer davri miloddan avvalgi asrlar da boyama naqshli kulollik taraqqiy etgan geometrik uslub miloddan avvalgi asrgacha hukm surgan eng taraqqiy etgan davri asr da abr yodgorliklari vazifasini otagan rozgorga moljallangan dipilon koza va idishlar bezagi naqsh va inson shaklining aniq ritmi chiziqlar ifodaliligi bilan ajralib turadi geometrik uslubda terrakota haykallar va idishlarga haykaltaroshlik bezaklari qopqoq shakldor dastalar ham yaratildi memorlik haqida malumotlar deyarli yoq bazi bino qoldiqlari ibodatxonalarning terrakota modeli va adabiy yozma manbalarda ayrim malumotlar uchraydi arxaika miloddan avvalgi asrlar davrida polislar shakllandi shaharlar yuzaga keldi shaharsozlikning asosiy belgilari muqaddas joy akropol va jamoat savdo markazlari agora bolib ular atrofida turar joy mavzelari joylashtirilgan shaharlar bunyod etilgan yetakchi orinni ibodatxonalar haykallari bolgan xudolar uyi egallagan ibodatxonalar bilan bir qatorda turli vazifalarni bajaruvchi jamoat binolari teatr stadion palestr va boshqalar bunyod etilgan inshootlar toshdan qurishga otilgach order turlari shakllandi qarang memorlik orderlari ibodatxonalar bortma tasvirlar haykallar bilan bezatildi dahshatli maxluqlar bilan olishayotgan xudolar va qahramonlar gerakl tesey persey va boshqalar ning qatiy tasvirlari yaratildi ularning hajmdorligi ibodatxonalardagi memoriy shakllar bilan uygun ioniy uslubidagi ibodatxonalarning haykaltaroshlik frizlari dinamikasi va murakkab kompozitsiyasi bilan ajralib turadi dastlabki ozaro boglanmagan kam shaklli frizlardan ozaro uygun va kop shaklli yaxlit kompozitsiyalarga otish kuzatiladi ilk frontonlardagi relyeflar kerkira o dagi artemida ibodatxonasi dumaloq haykallar bilan almashadi haykaltaroshlikda kichik bronza haykallar fivalik apolon miloddan avvalgi asr yarmi dan yalangoch osmir kuros lar va uzun koylakli qiz kora lar shaklini yasashga otildi harakatsiz shakllar orniga harakatlarni shartli ifodalash yuzaga keldi delosli nike miloddan avvalgi asr ortalari haykaltaroshlar inson mimikasini ifoda vositasi sifatida kam qollasalarda ayni vaqtda boy hajm kiyimlar burmalarining goh qatiy goh nafis talqini bilan ifodali obraz qurilishiga erishdilar arxaika haykallarida ayrim mahalliy farklar kuzatiladi ioniy uslubidagi kora va kuroslar lirik va hayotbaxsh obrazlari shakllarning mayinligi bilan qatiy qiyofali va keskin shaklli doriy uslubidagi haykallardan ajralib turadi bu davrda yunon kozalari amfora va boshqalar tugal shakllandi buyumlarga butun yuzasi qoplab gilama usulida mujassamotlar yaratildi shartli qatiy chiziqlar va geometrik uslubdagi naqshlar ornini syujetli sahnalarning tez tez qollanishi egaladi korinf keyinroq afina asrlar da qora shaklli uslub qaror topdi klitiy eksekiy amasis va boshqalar qora shakli uslubdan qizil shakli uslubda kozalar yasashga otish yuzaga keldi andokid va boshqalar klasika miloddan avvalgi asr asr choragi da shaharlar rivojlandi muntazam tarhli shahar tipi shaklandi milet pirey shaharlarni togri burchakli kochalar tori bilan qismlarga bolish turar joylarni majmua tarzida qurish kabi asosiy qoidalar yuzaga keldi polislarning oziga xos ramzi bolgan ibodatxonalarning tipik xususiyatlari individuallik bilan qoshilib ketgan bir tipdagi qurilishlarda yagona order tuzilishidagi nisbat va kolamlarnigina ozgartirib takrorlanishi bilan har bir shahar davlat bosh inshootlarida oziga xos memoriy qiyofalar yaratishga erishildi shu jihatdan umumiy tarhli va order elementlari bolgan afina afayi taxminan miloddan avvalgi egin o da gera ii poseydon ibodatxonasi miloddan avvalgi asr choragi poseydoniyada zevs miloddan avvalgi olimpiyada ibodatxonalari oziga xos sifatlari bilan bir biridan farqlidir miloddan avvalgi asrlar chegarasida tasviriy sanatda keskin ozgarishlar roy berdi haykaltarosh va rassomlar inson qiyofasi va uning harakatini mukammal ifoda etdilar fronton frizlarda kop shaklli lavhalarni dadil bajardilar klasika boshida yuzaga kelgan qatiy uslub hususiyatlari kozalarga ishlangan tasvirlarda aniq ifodasini topdi epiktet yevtimid yefroniy qizil shakllar uslubida ijod qilgan brig afsonaviy mavzular bilan bir qatorda maishiy lavhalar bazm maktabdagi mashgulotlar stadiondagi atletlar ni ham yaratdi qatiy uslub miloddan avvalgi asr yarmidagi haykaltaroshlikda ham kozga tashlanadi egin o dagi afina afayi ibodatxonasi frontoni olimpiyadagi zevs ibodatxonasi fronton va metoplari kabi sanat durdonalari yaratildi klassikaning ilk davrida qahramonlar obrazlari bilan bir qatorda kotarinki ruhdagi real obrazlar ham yuzaga keldi miron va boshqalar inson tanasini mukammal ishlanishi yunon sanatiga umrboqiy goyalar gozallikning xunuklik ustidan galabasi ni ifodalash imkonini berdi miloddan avvalgi asr ortalarida klassika sanati yuksak klassika deb nomlangan gullab yashnadi perikl davrida afina elladaning siyosiy va badiiy markaziga aylandi vayron bolgan akropolda fidiy boshchiligida mohir memorlar va haykaltaroshlar ishladi tasviriy ansambllar hosil qilindi yangi ibodatxonalar bunyod etildi haykallar ornatildi gozallik va uygunlik tarannum etildi mabudlarning yuksak mavqei tantanalarda viqor bilan yurishlari kentavrlar bilan olishuvlari va boshqalar ozod ellin fuqarolik ruhi goyaviy axloqiy va jismoniy mukammalligi fidiy asarlarida parfenon bezaklarida poliklet haykallari polignot kozalari freskalar terrakota haykallari relyef va tangalarda yorqin ifodalangan miloddan avvalgi asr boshlarida yunon polislari demokratiyasi inqirozi bilan ayrim shaxslar xohishi polislar xohishini siqib chiqardi diniy inshootlar qurish ornini insonning kundalik hayoti bilan uzviy bogliq bolgan inshootlar palestr teatr va boshqalar qurish egalladi jumladan epi davrdagi teatr miloddan avvalgi va boshqalar vazifasiga mos aniq kompozitsiyali yunon teatrlari jahon memorligidagi tomosha inshootlarining keyingi taraqiyotiga asos boldi memorial ansambllarda inson shaxsini abadiylashtirish ananalari yuzaga keldi mas galikarnaslt maqbara taxminan miloddan avvalgi tasviriy sanatda inson xarakteriga qiziqishning ortishi haykaltaroshlik portretlarini rivojlanishini taminladi afsonaviy kompozitsiyalarda kurash dramatizmi insonning ruhiy qudrati va jismoniy shijoatini tasvirlagan skopas ijodida voqelikdagi qarama qarshiliklar otkir ifodasini topdi bu jihatdan praksitel haykallari lisipp asarlari diqqatga sazovor ellin davri miloddan avvalgi asr oxiri asr yunon madaniyati mintaqalarining kengayishi uning aleksandr davlati va uning vorislari davlati tarkibiga kirgan xalqlar madaniyati bilan ozaro qoshilishi bilan belgilanadi qarang ellinizm afina badiiy hayot markazi mavqeini yoqotdi kichik osiyoning yirik shaharlari yangi qarash nuqtai nazar larni yaratuvchiga aylandi qurilish beqiyos darajada osdi koplab muntazam tarhli yangi shaharlar yuzaga keldi istanbul va boshqalar yirik inshootlar qurildi istanbuldagi faros mayogi mahobatli memoriy ansambllar bunyod etildi pergamdagi akropol oddiy uydan bosh saroygacha bolgan turar joy tipi shakllandi ananaviy ichki hovli tarhli uylar ustunlar bilan oralgan peristilga aylantirildi elin haykallaridagi qiyofalar qorquv davrni fojiaviy anglash bilan yogrilgan ellin davri sanatiga mintaqaviy maktablar yonalishlarning hamda badiiy obrazli masalalarning rangbarangligi xos haykal portretlar rivojlandi klassikaning inson fuqaro uygunligi orniga buyuklarni uluglash qaror topdi ijtimoiy kelib chiqishi har xil bolgan odamlarga ularning yoshidaga xarakterli xususiyatlarga qiziqish ortdi yunoniston rim tomonidan zabt etilishi bilan ellinlar sanati goliblar madaniyatining rivojlanishi bilan qoshilib uni ozining kop asrlik ananalari bilan boyitdi shuningdek ozining mustaqilligini ham yoqotib bordi teatri yunon dramasi va teatri dionis sharafiga otkaziladigan qishloq xojaligi bayramlaridan boshlangan uning asosida tabiatning qishki olik mavsumi va bahorgi uygonish davri bilan bogliq qadimiy yer egalarining oyinlari yotadi miloddan avvalgi asrlargachayunon teatri getera niqobi tropik kahramonniqobi andromedaning teatr libosidagi tasviri vazadagi rasm tragik aktyor fil suyagidan ishlangan haykalcha dramatik chiqishlarda xor asosiy rol oynagan asrning yarmida alohida ijrochi aktyor dramaturgning ozi paydo boldi esxil sahnaga aktyorni olib kirdi sofokl esa sahna dekoratsiyasida tasviriy bezaklardan keng foydalandi fojialarda aktyor paydo boldi aktyorlar asosan niqob kiyib oynaganlar teatr yunonlar hayotida alohida orin egalladi ayniqsa quldorlik davri gullagan paytda teatr ahamiyati yanada ortdi teatr asosan qism orxestr tomoshabinlar uchun joy va chodirdan iborat boldi bulardan eng qadimiysi orxestryumaloq maydon bolib unda aktyor va xor ijrochilari tomosha korsatganlar dastlab barcha tomoshabin orxestr atrofida otirganlar keyinchalik omma uchun alohida joylar ajratilgan teatr binolaridan qadimiysi afinadagi dionis teatri binosi hisoblanadi keyingi eng katta afina teatri miloddan avvalgi asrning yarmida qurildi teatrda tragediya va komediyadan tashqari mifologik syujetga ega satirik spektakllar ham qoyilgan dastlab ayollar rolini erkaklar niqob kiyib ijro etgan esxil sofokl yevripid aristofan kabi buyuk dramaturglarning ijodida yu quldorlik demokratiyasining ravnaqi va ziddiyatlari aks etdi mifologik syujetli pantomimik raqslar keng tarqaldi ularda ayol aktyorlar ham qatnashdi ellinizm davrida miloddan avvalgi asrlar teatr sharqda yunon madaniyatini targib qilishda asosiy vositalardan biriga aylandi teatrlar nafaqat yirik savdo markazlarida balki kichik shaharlarda ham qurila boshladi dionis sharafiga otkaziladigan bayramlarda tragediya va komediyalar namoyish etildi qishloq komediyasi yoqola bordi yangi komediyalar menandr filemon va boshqalar ozaro hayotiy munosabatlarni inson ichki kechinmalarini aks ettirdi miloddan avvalgi asrda yu da mimlarmaishiy va hajviy harakterdagi kichik sahnalar yuzaga keldi ellinizm davrida ilk bor professional aktyorlar ijod qildi aktyorlar uyushmasi paydo boldi bu davrda aktyorlar katta hurmatga yuridik huquqga ega bolganlar tomosha korsatish uchun aktyorlar hatto urush paytlarida ham xohlagan yerlariga borish ozlari va narsalariga daxlsizlik huquqi berilgan aktyorlarning ozlari esa har qanday harbiy xizmatdan ozod etilganlar miloddan avvalgi asr boshlarida bu haqda maxsus qonun qabul qilingan yu teatri jahon teatrining rivojlanishida muhim rol oynadi musiqasi yu musiqasini badiy mas iliada odiseya va ilmiy platon aristotel pifagor aristoksen meros hamda tasviriy sanat yodgorliklari orqali tasavvur qilish mumkin yu da musiqa sanati ijtimoiy hayotda muhim orin olib uni organish yoshlar tarbiyasi tizimiga kiritilgan qoshiqchilik va sozandalik boyicha turli musobaqalar otkazilgan turli xalq qoshiqlari georgik dehqonchilik bilan bogliq epitalama nikoh toylarida aytiladigan trenos yigi embateriy harbiy kabi janrlar apolon pean dionis difiramb fallik va boshqalar xudolarga bagishlangan aytimlar keng orin olgan shoirxonanda aed rapsod homer va boshqalar lar ozi yaratgan epik qoshiqlar va dostonlarni cholgu torlitirnama forminks va boshqalar larni chalib ijro etgan musiqaning odamlarga sehrli tasiri mashhur xonanda va sozandalar olimp marsiy orfey va boshqalar faoliyatiga doir bir necha rivoyat va afsonalar bizgacha yetib kelgan olimp avlos chalish yollarini hamda garmoniya enarmonika qonunlarini lesboslik terpandr kifarani kashf qilganlar olimpning shogirdi kritlik talet xor qoshiqchiligini kiritgan musiqa ayniqsa xor qoshiqchiligi katta ijtimoiy ahamiyatga ega bolib vatanparvarlik ramzi darajasiga kotarilgan harbiy marshsimon kuylari bilan birga lirika yonalishidagi janrlar mas sapfoning ishqiy qoshiqlari pindarning gimn va odshtari elegiya rivoj topgan yu tragediya va komediyasida musiqa muhim dramaturgik vazifalarni bajargan uning ijodkorlari esxil frinix sofokl yevripid va boshqalar kuylarni ham yaratib dramatik asarlarga xor va raqslar yakka xonandalik shakllarini kiritgan antigona sofokl tragediyasidagi xor afinaning milliy madhiyasiga aylangan ellinizm davrida katta cholgu ansambllar organ kabi musiqa cholgu asboblari paydo bolgan nurman musayev belgili kompozitor jurnalist shayır hám qosıqshı qaraqalpaqstanda xizmet ko'rsetken ko'rkem wo'ner xizmetkeri sıylıg'ı lawriyatı nurman musaev jılı ǵı «shamıra» awılında dáslepki muǵallimlerden bolǵan reymbay musaev hám qurbangúl allaniyazova shańaraǵında tuwılǵan nurmannıń jaslayınan talantı oyanıwında úlken atası qutlımurat baqsınıń shertken namaları aytqan dástan hám qosıqları mektepte muzıka muǵallimi qálender batırbaevtıń sabaqları úlken tásir etken dep aytsa boladı sonday aq ol úyine tez tez kelip turatuǵın qońıratlı orınbay jańabay mádireyim teńel baqsılar menen jumamurat hám baltabay ǵirjekshilerdiń biytákirar sheberliklerin qayta qayta tıńlap ósken mektepte oqıp júrgen dáwirinen aq bir qatar jarıs hám tańlawlarda qatnasıp gazetalarda maqalalar qosıqlar járiyalaǵan atap aytqanda sol dáwirlerde ózbekstan balalar jurnalı «gúlxan» menen tıǵız baylanısta bolǵan nurman musaev mektepti pitkerip tashkent mámleketlik mádeniy aǵartıw fakultetiniń xalıq sazları orkestri dirijyorı bólimine oqıwǵa kiredi jılı ol oqıp atırǵan bólim nizamiy atındaǵı tashkent mámleketlik pedagogikalıq institutına kóshiriledi studentlik dáwirinen aq kompozitorlıq studiyaǵa qatnasıp a i petrosyanc a leviev f nazarov s n abramova a b yurgaev v ibragimov k usmanov hám t b ustazlardan sabaq alǵan sonday aq qaraqalpaqsha hám ózbekshe qosıqlarǵa namalar dórete baslaǵan sol waqıtları t qabulov sózine jazılǵan «student jigit» qosıǵı tashkentte jas kompozitorlar tańlawında orındı alǵan bul onıń iri tańlawlardaǵı dáslepki sıylıǵı edi instituttı pitkergennen keyin n musaev jollama menen ózbekstan teleradiokompaniyasına kelip xalıq sazları orkestrinde dirijerdıń járdemshisi bolıp jumıs baslaydı jılı qaraqalpaqstan respublikası mádeniyat ministrliginiń shaqırtıwı menen xalıq dóretiwshiligi úyine jumısqa alınadı hám mádeniy aǵartıw texnikumında da ustazlıq qıladı n musaev respublikamızdıń muzıka mádeniyatına salmaqlı úles qosqan kompozitorlardıń biri boldı ol den aslam qaraqalpaqsha hám ózbekshe qosıqlarǵa namalar jazdı ol dáslepki namaların jaratqan waqıtlardan aq ataqlı kompozitorlar a xalimov x turdıqulov a sultanov hám t b ol tuwralı eń jaqsı pikirlerin bildirgen onnan keyingi dáwirde jazǵan namalarınan «qaraqalpaqstanımda» «men diyqannıń ulıman» t qabulov sózi «emlewshi qız» a kamalov «azamatım» n musaev «quwanıshım bol meniń» j izbasqanov «ulın joqlap ana qosıq aytadı» a kamalov «seni súygen edim student waqta» t qabulov «keńlerge keń tarlarǵa tar dúnya» «dúnya ózi alaǵat eken» k ernazarov «alıstan ay kórindi» «yarım sen bilmesseń» t qabulov hám basqa da qosıqların belgili atqarıwshılar b matchanov t doshumova x allayarov b karimova r qutekeeva k serjanov g ayımbetova d mambetmuratov hám t b koncertlerde radio televideniede gastrollarda túrli tańlawlarda moskva qalasında tatarstan bashqurtstan daǵıstan úlkelerinde hám bizge qońsılas ellerde sheberlik penen atqarıp milliy kórkem ónerimizdiń dańqın dúnyaǵa taratıwǵa úlken úles qosqan bul tuwralı máselen qaraqalpaqstanǵa xızmet kórsetken artist x allayarov «men n musaevtıń qosıqların uzaq shıǵıstan baslap pribaltika úlkelerine shekem gastrollarda aytqanman» dep atap ótken edi nurman musaev ózbekstan jurnalistler awqamınıń aǵzası sıpatında qaraqalpaqstan muzıka mádeniyatınıń haqıyqıy úgitlewshisi sıpatında gazeta jurnallarda áhmiyetli maqalaları menen belsene qatnastı radio hám televideniede tayarlanǵan «nama menen sáwbet» «saz úyreniw mektebi» «qosıǵım baxıtım» «ustazdan saxnaǵa deyin» «lapız» «dóretiwshi tulǵa» «óner sheberleri» hám t b kóplep tereń mazmunlı kórsetiwler menen esittiriwlerdi shólkemlestiriwde hám ótkeriwde pidákerlik miynet isledi ol jazıwshı shayırlar qatarında óziniń tásirli qosıqları arqalı keń jámiyetshilikke jaqsı tanılǵan onıń kóplegen qosıqlarına belgili kompozitorlar q zaretdinov sh paxratdinov k hilalov hám t b namalar dóretken máselen «keshir janım men seni baxıtlı ete almadım» k hilalov n musaev qosıǵı házirge shekem jaslar arasında «xit» dárejesin joǵaltqan joq «diyqan ulı» «awa deymen» «gúbelek» atlı qosıqlar toplamları sonday aq «mehribanım anam» «ǵárezsizlik perzentlerimiz» «biz doslıqtı jırlaymız» «ássalam nawrız» «jańa jıl» atlı almanaxlar menen orta mektep sabaqlıqlarına kirgizilgen qosıqları onıń ádebiyat tarawında da úlken wákil ekenligin bildiredi n musaevtıń radio televidenie ushın jazǵan satira yumorlıq miniatyuraları balalarǵa arnalǵan bir qatar dóretpeleri sonday aq «ashkózler» atlı librettosın ayırıqsha atap ótiw orınlı n musaev óz miynet jolında kórkem háweskerler jámáátlerine de kóp járdemler berdi atap aytqanda «svetofor» «ǵumsha» «awıl tańları» «párwaz» sıyaqlı tańlawlardıń shólkemlestiriwshisi hám ótkeriwshisi sıpatında belsendilik kórsetti n musaev talantınıń jáne bir qırı ol ájayıp atqarıwshı da edi máselen onıń atqarıwındaǵı «qaraqalpaq haqqında qosıq» «bir dostıń bolsın» «ellerim bardı» «sayatxan» «daǵları» «saltıq» xalıq qosıqların qońıratlı baqsılar repertuarınan alǵan qosıqların jergilikli xalıq elege shekem esten shıǵarmaǵan barbarossa barbarus osmanlı túrk imperiyasi áskeriy teńiz flotı ayratkerleri aa ini baba uruj hám xayriddin lara berilgen atama barbarossa sózi negızı nemisshe sóz bolip qızılsaqal degen mánini ańlatadi germanıya korolı fridrix i qızısh saqallı bolanı ushın usılay atalan eken soan kóre evropalılar qızısh saqallı baba uruj hám xayriddindi de barbarossa dep ataan eken baba uruj hám xayriddin egey teńizindegi mitilena atawinda islama kirgen kambaal grek gúlal shańaraında dúnyaa kelgen baba uruj shama menen jaslarında inisi xayriddin menen birge túrk áskeriy kemelerinen birine jumısqa kiredi tez arada ekewideoada márt hám qábiyletli ekenliklerin kórsetip úlken ataq hám mártebege erisedi hám aljir hámde tunis korolları tárepinen arqa afrika mámleketlerin ispan basqınshılarınan azat etiw ushınjárdemge shaqırıladı baba uruj hám xayriddin quraqlıq hám teńizde ispanlar ústinen izbe iz jeńiske erisedi arqa afrikada islamiy sultanlar húkimranlıın tiklewge erisedi baba uruj sawashlardıń birinde dúnyadan ótkennen soń turkiya sultani onıń inisi xayriddindi aljirge nayip etip tayınlaydı xayriddin jil dawamında aljirde nayıplıq qilip jer orta teńizinde evropa mámleketleri áskeriy teńiz floti húkimranlıına qarsı jeńisli urıslar alıp baradı jılı muqaddes rim imperiyasi imperatori karl v den jeńiliske ushırap tutqına túsken franciya koroli francisk i diń sultan sulayman qanuniya qilan múrájátina kóre xayriddinóz floti menen nitca fr qalasına barıp onı basıp aladı soń karl v floti pútkilley qıyratılıp francisk i di tutqınlıqtan qutqaradı da franciya taxtına qayta otırızadı jılda sultan sulayman qanuniy xayriddindi stanbula shaqırıp osmanlı túrk imperiyasi áskeriy teńiz flotı admiralı komandiri etip tayınlaydı ol jıl usı lawazımda qalıp jer orta teńizinde evropa mámleketleri floti ústinen izbe iz jeńiske erisip grek arxipelagındaı atawlardıń birqanshasın italiyaniń ayirim qiraq boyi jerlerin iyeleydi osmanlı imperiyasi áskeriy teńiz flotınıń jer orta teńizindegi ústinligin qayta tikleydi ol ómiri aqırına deyin izzet húrmetli jeńisli turmis keshirip jılıdúnyadan ótedi ol turkiyadaı besiktas qalasındaı arnawlı maqbaraajerlenedi nókis fm jili sentyabrde qaraqalpaqstan respublikasinda birinshi jaslar bap saat dawaminda xizmet ko'rsetetug'in zamanago'y radiostanciya iske qosildi radio tiykarshisi ha'm direktori baxitbek elmanov bul radiog'a no'kis fm degen atama berdi tolqinlari arqali no'kis qalasinda jan'laytug'in bul radio ko'p waqit o'tpey aq o'zinin' min'lag'an tin'lawshilari iye boldi radio tolqinnin' iske qosiliwin qaraqalpaqstan respublikasi joqari ken'esi qaraqalpaqstan respublikasi ministrler ken'esi o'zaaa aymaqliq basqarmasi o'zbekstan jaslar awqami qaraqalpaqstan respublikaliq ken'esi ma'halle fondi qollap quwatladi jili sentyabr kuni radio test rejiminde o'z jumisin basladi radionin' en' da'slepki baslawshilari bolip jumis basladi ha'zirgi ku'nde no'kis fm ku'ni tu'ni saat dawaminda efirge uzatiladi radioda tiykarinan ha'rqiyli kewil ashar ha'm siyasiy esittiriwler kewilge qonimli jasi u'lkenler ha'm jaslar ushin arnalg'an qosiqlar seriallar ha'm basqada ko'plegen bag'darlama rubrikalar orin alg'an radioda esittiriwler qaraqalpaq o'zbek ha'm oris tillerinde alip bariladi elmanov baxitbek tilewmuratovich nókis fm radiosi ha'm jaslar tv telekanalinin' tiykarshisi tiykarg'i qa'niygeligi ta'riyxshi da'slep o'zinin' miyneymt jolin mektepte ta'riyx pa'ni oqitiwshisi sipatinda baslag'an ol barqulla jaslardi qollap quwatlap olar menen birge islesiwdi jaqsi ko'retug'in bolg'an kamolot jaslar ja'miyetlik ha'reketinde de ko'plegen jemisli miynet etti jaslayinan radio ashiwdi arziw etken bul ushin tinbay miynet etip izleniste bolg'an jaslar ushin ko'plegen joybarlardi a'melge asirip ko'plegen talant iyeleri menen birgelikte bir neshe teatr studiyalardi da sho'lkemlestirgen banu dilbar farid orinbaev islam satullaev elmira ataniyazova abbas usnatdinov ulmeken saparova nargiza xojanazarova resmiy veb sayt qaraqalpaqstan tlvideniyesi regionlıq telekanal hám teleradiokompaniyasi ózbekstan quramındaǵı suveren qaraqalpaqstan respublikası aymaǵında efirga uzatıladı efir waqtı kúnine saat bolıp tiykarınan qaraqalpaq ózbek qazaq hám orıs tillerinde esittiriwler alıp barıladı qaraqalpaq tilindegi eń birinshi eń iri hám bas telekanal teleradiokompaniya tiykarınan nókiste jaylasqan qaraqalpaq televideniesiniń birinshi esittiriwleri jıl noyabrden baslap qaraqalpaq hám orıs tillerinde kúnine bir neshe minut efirga uzatıla baslandı jıldan bul televidenie háptesine tórt ret saat dawamında efirga shıǵa basladı keyingi jıllarda efir waqtı hám kúnleri arttı ózbekstan ǵárezsizlikke eriskennen soń qaraqalpaqstan televideniyası ózbekstan trk házirgi quramına kirdi jılda qaraqalpaqstan respublikası teleradiokompaniyası dúzildi telekanal tematikası universal bolıp tabıladı telekanal social siyasiy ilimiy hám bilimlendiriwge baylanıslı programmalar hám esittiriwlerdi jergilikli hám shet el filmlerin seriallar hám multfilmlerdi sonday aq qaraqalpaq tilinde jańalıqlardı hám basqada esittiriwlerdi efirga uzatadı televideniye den far den texnologiyalar telekommunikatsiya háreketleniwshi suwretti aralıqtan uzatıw ushın mólsherlengen kóplegen jaǵdaylarda súwret penen birge dawıs soundtrack uzatıladı kúndelik turmısda bul termin televiziyalıq programmalar islep shıǵarıw hám tarqatıw menen shuǵıllanatuǵın shólkemleri ni ulıwma tárzde belgilew ushın da isletiledi xx asr televizorınıń ekinshi yarımınan baslap ko'ngil ashıw tálim ushın jańalıqlar hám reklamalar arnalǵan vcr hám optikalıq videodisk sıyaqlı televizorlardı saqlaw texnologiyaları hám kinematografiya ónimleriniń bar ekenligin asırıp film filmlerin tekǵana kino larda tamasha qılıw múmkinshiligin jarattı jılǵa kelip dúnya boylap úy xojalıqları nıń procentinde keminde bir televizor bar edi jıllardan baslap televizor jámiyetshilik pikiri ni qáliplestiriwde zárúrli rol o'ynab jıl ortalarında bul poziciyaǵa internet ıyelewdi basladı texnologiyalardıń biznes hám siyasat daǵı ornı kútá úlken bunı bmt aytıp ótkeni sıyaqlı hár jılı noyabrde bayramlanatuǵın unutilmas kún pútkil dunya televiziyalıq kúni esaplanadı televideniye oylap tabılıwı xix ásirdiń ortalarında baslanǵan háreketsiz suwretler aralıǵına uzatıw texnologiyasın islep shıǵıwdan aldın júz berdı olardan birinshisi jılda patentlengen aleksandr beynning faks mashinası esaplanadı xix ásirdiń bunday apparatlarınıń kópshiligi fotomekanik processlerge tiykarlanǵan bolıp suwretti elektr signalına aylandırıw ushın sáykes keletuǵın supero'tkazuvchilar hám izolyatsiya etilgen jaylardıń kombinatsiyasına ótkeriw imkaniyatın beredi televideniya jılda selena fotoko'rgazmasi willoubi smitning ashılıwı hám de heinrich xertsning sırtqı foto tásiri sebepli ámelge asırıldı ekinshi jáhán urısı baslanıwına shekem mexanik televizordıń tiykarǵı elementi bolǵan de skanerlew diskınıń oylap tapqanı pol nipkov tárepinen islep shıǵılǵan rawajlanıwǵa qosımsha dúmpish boldı tiykarǵı maqala nipkovning diskına tiykarlanǵan mexanik televidenie sisteması derlik tek de ullı britaniyada jan bard charlz jenkins aqshda ovanes adamyan hám ózbetinshe túrde leo therman sssrda ámelge asırıldı dúnyanıń birinshi háreketleniwshi suwretti uzatıw de amerikalıq charlz jenkins tárepinen mexanik skanerdi ótkeriw ushın isletilingen biraq uzatılǵan suwret siluet edi yaǵnıy semitonlar joq edi háreketleniwshi yarım tonna suwretlerdi uzatıw ushın uyqas bolǵan birinshi mexanik sistema jıl yanvarda jılda baird television development company ni tiykar salǵan shotlandiya oylap shıǵarıwshısı jan baird tárepinen jaratılǵan mexanik televideniediń basqa sistemaları da bar edi manfred von ardennning jılda jańalıq ashılǵan running beam hám scophony mexanik televideniyasınıń ingliz sisteması qatarda pikseller menen derlik metr ólshem degi ekranda suwretlerdi jaratılıwma múmkinshilik berdi biraq mexanik sistemalardıń hesh biri arzanlaw hám isenimli elektron televidenie sistemaları menen básekilasha almadı oktyabr oylap shıǵarıwshıları maks dikmann karl ferdinand braunning shákirti hám g glagee suwretlerdi uzatıw ushın braun trubasidan paydalanıw ushın patentti dizimnen ótkerdi de dikman sm ólshem degi jigirma dyuymli vakuumlı trubka ekranı hám sekundada kvadrattı almastırıw tezligi menen televizor qabıl etiwshin kórsetti búgingi kunga shekem paydalaniletuǵın elektron televidenie texnologiyaları ushın birinshi patentti peterburg texnologiya institutı professorı baris rozing qabılladı ol suwretti elektr uzatıw usılı ni patentlew ushın jıl iyulda tapsırdı may tájiriybesinde ol qarańǵı fonda tórt nur sızıqlar tor formasında suwret aralıq uzatıw erisiw eristi bul dúnyadaǵı birinshi teleko'rsatuv edi usınıń menen birge suwretti qayta qayta tiklew ushın katot nurları trubkasi isletilingen hám uzatıw ushın mexanik tekseriw isletilingen keyinirek ol basqa suwretlerdi uzatıwdı ǵalabalıq túrde kórsetti lekin tek háreketsiz rozingni baspa etkennen keyin mexanik hám elektron apparatlardıń rawajlanıwı tezlashdi da kenjiro takayanagi katekana yapon katekana hecasining háreketsiz suwretin katekana nur naychasi járdeminde kórsetti tariyxda birinshi bolıp katot nurları trubkasi járdeminde háreketleniwshi suwretti uzatıw jıl iyulda tashkentte oylap shıǵarıwshılar b p grabovskiy hám i f belyanskiy tárepinen radiotelefot dep atalǵan apparat tárepinen ámelge asırılǵan uzatıw esaplanadı tájiriybe tiykarında ótkerilgen tashkent tramvay trastining aktına kóre alınǵan suwretler qopal hám uǵımsız bolǵan bolsa de áyne tashkent tájiriybesi zamanagóy elektron televideniediń tuwılıwı dep esaplanıwı múmkin professor rozingning talabına qaray radiotelefotni patentlew ushın arza b grabovskiy n piskunov hám v popov noyabr jıl v makoveyevning yadlarına kóre sssr baylanıs ministrligi tapsırig'iga qaray moskva hám leningrad baylanıs institutları televideniesi bólimleri tárepinen sovet pániniń ústinligin belgilew ushın ótkerilgen tájiriybeler boyınsha saqlanıp qalǵan barlıq hújjetler úyrenildi juwmaqlawshı hújjette sistemanıń islewi hújjetler yamasa tuwrıdan tuwrı gúwalardıń kórsetpeleri menen tastıyıqlanbaǵanlıǵı belgilengen grabovskiyning oylap tapqanınıń áhmiyeti haqqında basqa pikir amerikalıq fizikalıq hám jazıwshı mitchel uilson edi meniń akam meniń dushpanim romanında ol telefot ni zamanagóy televizordıń predmeti retinde suwretlab berdi mexanik menen báseki aqırında onıń paydasına qarar elektron televidenie suwret ayqınlıǵı haqıyqıy revolyuciya jılda oylap tabıw etilgen ikonoskop boldı rossiya emigrat vladimir zvorykin korporatsiyasi amerika radio korporatsiyasi sol waqıtta islegen baris rosing shákirti prezidenti rossiya imperiyasi taǵı bir ana edi david abramovich sarnov ol zvorykin islenbelerin úlken muǵdarda finanslıq támiynlewdi hám aqshning jańa baylanıs sistemasın jaratıwdı támiyinledi ikonoskop elektron televiziyalıq esittiriwdi shólkemlestiriwge múmkinshilik jaratıwshı birinshi uzatıw televiziyalıq trubkasi tap sol apparat ushın patent sovet alımı semen kataev tárepinen tayarlanǵan amerikalıq analogni kórsetiwden aldın kún aldın alınǵan kataev óziniń ámeldegi úlgisin rca kompaniyasınan eki jıl ótkennen jaratılıwma eristi usınıń menen birge patent arzası zvorykin jıl ishinde jıl patent mekememesinde jatıptı de nyu yorkdagi empire state building de ornatılǵan kw transmitterli ikonoskop járdeminde elektron televizordıń birinshi eksperimental uzatılıwı qatarına bólinedi signal zvorykin kineskopiga tiykarlanǵan rca tárepinen islep shıǵarılǵan televizorlarǵa km aralıqta qabıllandı mexanik supurishga asoslangan birinchi wcfl televizion stantsiyasi iyun yilda chikagoda efirga uzatildi uning yaratuvchisi ulysses sanabria edi may u birinchi marta wibo radiostantsiyasi va wcfl stantsiyasidagi video signalini eshitishni boshlagan radio to'lqinlarining bir qatorini tasvir va ovozni uzatish uchun ishlatgan ushbu voqea zamonaviy televizorning boshlanishi deb hisoblanishi mumkin aqshda elektron televideniyanı úzliksiz efirga uzatıwdı baslaw ullı depressiyadan kelip shıǵıp bul ushın uyqas sistemalar payda bolıwına tuwrı keldi dfr deutscher fernseh rundfunk nemis televiziyalıq esittiriw dúnyadaǵı birinshi telekanal jılda germaniyanıń rrg teleradiokompaniyasi tárepinen jumısqa túsirildi berlin olimpiadası tuwrıdan tuwrı teletranslyatsiya etilgen birinshi boldı usınıń menen birge qatarda skanerlengen elektron televidenie kameraları hám aralıq kino menen arnawlı kino televidenie sisteması isletilingen bolıp ol eń qızıqlı minutalardıń ólpeń tákirarlanıwın ámelge asırıwǵa múmkinshilik berdi dfr jılǵasha efirga uzatıldı bombardimon nátiyjesinde berlin telekanali joq etildi sssrda moskva hám leningradda elektron texnologiyalar boyınsha eksperimental programmalardı ámelge asırıwshı teletsentrlar ashıldı leningradskiy liniyasida bólekleniw standartı menen jergilikli úskenelerden paydalanǵan moskva teletsentri liniyasida amerika standartında efirga uzatıldı hám rca úskeneleri menen úskenelestirildi sssrda úzliksiz elektron teleko'rsatuvlar birinshi ret sentyabr tájiriybeli leningrad teletsentri oltts tárepinen baslandı bul programmalardı qabıllaw ushın vniit tájiriybeli ustaxonalarda ta vrk pútkilittifoq radio komiteti televizorınıń santımetr ekran menen islep shıǵarılǵan radist zavodı tn televizorların islep shıǵardı sonıń menen birge oltc programmaların qabıllaw ushın uyqas olardan geyparaları televizor orayında monıtor retinde isletilingen qalǵanları bolsa mádeniyat saraylarında hám zavod klublarında jámáátlik kóriw ushın isletilingen transfer háptesine eki ret ámelge asırıldı moskva qalasında úzliksiz elektron esittiriw jıl martda baslandı sol kúni moskva telestansiyasi shabolovka qalasında shuxov minarına ornatılǵan kvt quwatqa iye transmitter járdeminde kpss b xviii kongressining ashılıwı haqqındaǵı hújjetli filmdi efirga uzatdı keleshekte saat dawamında háptesine ret ótkerildi jıldıń báhárinde moskvada den artıq tk televizorları rca hújjetleri menen islep shıǵarılǵan santımetrli ekranǵa iye edi leningraddagi vrk sıyaqlı bul televizorlar jámáátlik qarawlar ushın isletilingen birinshi ǵalabalıq elektron tv kvn liniyalari zamanagóy standart dekompozitsiyasi ushın mólsherlengen jılda sssr payda tiykarǵı maqala reńli suwretti uzatıw texnologiyalarınıń rawajlanıwı mexanik televidenie dáwirinde baslanǵan biraq elektron televideniyanı mexanik reń ajıratıw menen birlestiretuǵın gibrid sistemalar birinshi bolıp efirga uzatılıwı múmkin edi oktyabr aqshda cbs telekanali tárepinen tort aydan kemrek waqıt dawamında isletilingen hám qara hám aq televizorlarǵa tolıq uyqas kelmewi sebepli biykar etilgen izbe iz reńli translyatsiyalar menen dúnyadaǵı birinshi reńli televiziyalıq standart qabıllandı úsh jıl ótkennen sssrda soǵan uqsas sistemada izbe iz reń almasinuvi menen úzliksiz eksperimental reńli esittirisler baslandı qabıllaǵısh rainbow sm qiyiqi menen qara hám aq kineskop menen úskenelestirilgen bunnan aldın rpm chastotalı sinxron elektr motor úsh jup reńli filtrli disktı aylantırǵan reńli qabıllaw tek moskva elektr tarmaǵı aymaǵında usınıldı sebebi sinxronizatsiya studiya kameraları menen birge ac deregi menen ámelge asırıldı esittiriw dekabr gacha dawam etdi bul princip sssrda kelesheksiz dep tapildi tórt sistemanıń salıstırıwiy analizleri uzaq aralıqlarǵa efirga uzatıwda frantsuzning abzallıqların anıqladi de frantsiya hám sssrda búgingi kungacha ámelde bolǵan reńli televiziyalıq esittiriwdiń secam standartı tastıyıqlandi sssrdagi secam sisteması boyınsha birinshi esittiriw noyabr jılında bayramlanǵan oktyabr revolyuciyasınıń jıllıǵına baǵıshlandi tiykarǵı maqala birinshi mexanik hám elektron televidenie sistemaları sonday aq reńli analog edi cifrlı televidenie analog signaldan parıq etedi sebebi analog signal efirga uzatılmaydı lekin cifrlı suwret hám dawıstıń túp analog signalların suwretleytuǵın maǵlıwmatlar aǵımı cifrlı televideniediń analog televidenie arqalı tiykarǵı abzallıǵı programmalardı óndiristiń barlıq basqıshlarında buzılıwlardı toplawǵa hám olardı juwmaqlawshı qarıydarǵa jetkizip beriwge salıstırǵanda joqarı qarsılıq taǵı bir zárúrli ábzallıq baylanıs kanalları arqalı uzatılatuǵın maǵlıwmatlardıń kishi muǵdarı sonıń menen birge qosımsha xızmetler alıw ushın keń múmkinshilikler bir analog televiziyalıq kanaldıń chastota diapazonında standart ayqınlıqtıń bir neshe cifrlı telekanallari uzatıladı bul bolsa bir telekanalning signalın tarqatıw ǵárejetlerin sezilerli dárejede azaytadı analog esittirisler menen ilgeri bánt bolǵan intervallardı azat etiw arqalı mısalı birpara mobil baylanıs sistemaları umts ushın isletiliwi múmkin bolǵan chastota dividend dep ataladı cifrlı televideniyanı ámelge asırıw qábileti tek real waqıtta video signallardı qayta islew ushın uyqas bolǵan kúshli kompyuterlerdi jaratqannan keyin payda boldı cifrlı esittiriwdiń ǵalabalıq texnologiyaları tek larda payda boldı biraq ámeldegi sistemalar hám standartlardı jaratıw boyınsha dáslepki jumıslar lerdiń basında baslanǵan cifrlı televidenie birinshilerinen biri yaponiyanıń nhk telekompaniyasi bolıp ol tájiriybeli úskeneler úlgilerin jarattı derlik bir waqtıniń ózinde jılda nhk jumısları menen mark krivosheev cifrlı televidenie keleshegi standartların proektlestiriw baslıqlıǵında xqxqning izertlew komissiyasında máslahátlashuvlar baslandı komissiya jumısınıń birinshi nátiyjeleri jılda baspadan shıǵarılǵan ıyt usınısları edi cifrlı kodlaw boyınsha hám uzatıw ushın cifrlı maǵlıwmatlardı nátiyjeli qısıw boyınsha izertlewlerdi baslaw kóbinese birdey cifrlı kontent bir waqtıniń ózinde cifrlı hám cifrlı analog transformaciyadan keyin hár qıylı kanallar arqalı uzatıladı hám barlıq túrdegi apparatlardı qabıl etedi standart anıqlıqtaǵı analog esittiriwden cifrlı nomerge ótiw ásirdiń birinshi on jıllıǵında kópshilik mámleketler tárepinen baslanǵan atap aytqanda aqshda ulıwma ótiw jılda tamamlandi qalǵan tómen quwatlı analog transmitterlar jılǵa shekem cifrlı esittiriwge ótiwdi juwmaqlawları kerek rossiya hám kitay jılǵa kelip pútkilley cifrlı televideniege ótiwdi joybarlawtirdilar biraq kóplegen analog qabıl etiwshilerdiń bar ekenligi sebepli rossiyanıń kópshilik aymaqlarında analog transmitterlar islewdi dawam ettirmoqda jılda rossiya federatsiyasi baylanıs ministri nikolay nikiforov rossiyada tárepinen analog esittiriw mámleket tárepinen qollap quwatlaw toqtatıw keyin ol paydasız boladı dep ayttı televizor suwret elementlerin radio signalları yamasa sımlar járdeminde izbe iz uzatıw principine tiykarlanadı suwrettiń elementlerge bóliniwi nipkova disk katot nurları trubkasi yamasa yarım ótkeriwshi matritsasi járdeminde ámelge asıriladı suwret elementleriniń sanı radiokanalning tarmaqlı keńligi hám fiziologikalıq kriteryalarǵa muwapıq saylanadı uzatılatuǵın chastotalardıń sızıǵın kemeytiw hám televizor ekranınıń titirew seziwsheńliginı kemeytiw ushın interlaced sweep isletiledi bunnan tısqarı háreketti uzatıwdıń jumsaqlıǵın asırıw imkaniyatın beredi analog televiziyalıq trakt ulıwma formada tómendegi apparatlardı óz ishine aladı bunnan tısqarı televiziyalıq esittiriwdi jaratıw ushın radio uzatıw traktına uqsas dawıslı qollanba isletiledi dawıs ádetde chastota modulyatsiyası arqalı bólek chastotada uzatıladı cifrlı televidenieda kóbinese kóp kanallı audio maǵlıwmatlar aǵımınıń suwreti menen birge uzatıladı ámeldegi signal uzatıw principine qaray televizor efir er kabel jasalma joldas yamasa internet televidenie bolıwı múmkin birinshi ush túr analog hám cifrlı esittiriwge sáykes keledi zamanagóy teleko'rsatuvlarda kontentni jetkizip beriw texnologiyaları kóbinese túrli basqıshlarda eń nátiyjeli usıllardan paydalanǵan halda birlestiriledi televizor yamasa efir televideniesi ten mgts ge shekem bolǵan chastota diapazonlarında televiziyalıq minarlar hám radiorele infratuzilmasi járdeminde radio kanalı arqalı qarıydarǵa televizor signalın uzatıwǵa tiykarlanǵan bul shegara bahaları analog televidenie signalların uzatıw ushın xos bolıp tabıladı cifrlı televidenie signalları ten mgts dekimetr tolqınları chastotalarında uzatıladı signaldı qabıllaw ushın ishki yamasa sırtqı antenna isletiledi kóp xojalıqlı úylerde kóbinese jalǵız tártip degi turaq jaylar ushın koaksiyal kabelni preamp hám kabel menen úskenelestirilgen kollektiv antenna ornatıladı tiykarǵı maqala efir televizorınan ayrıqsha bolıp esaplanıw sımı koaksiyal yamasa optikalıq talshıqlı tarmaqlar arqalı tuwrıdan tuwrı aqırǵı qarıydarlarǵa tarqaladı eter aralıǵı joq ekenligi sebepli joqarı signal sapası hám jaqsı shawqım qarsılıgı támiyinlenedi bunnan tısqarı kabel texnologiyası pulli kanallardı jaratıw ushın keń múmkinshilikler jaratadı kabel televideniesining kemshilikleri tarmaqlardı jaylastırıw zárúrshiligi sebepli kontentni jetkizip beriwdiń joqarı ǵárejetlerinen ibarat usınıń sebepinen efir televideniesi ushın ámeldegi bolǵan keń auditoriyaǵa erisiw múmkin emes tiykarǵı maqala jasalma joldas televidenie ekvator ústinde geostatsionar jaqın jer orbitasida kosmosda jaylasqan hám qabıllaw úskeneleri menen úskenelestirilgen jer jasalma joldasları bir ornı retinde paydalanadı qarıydar ushın uzatıw orayı tv signal uzatıw sisteması úlken aymaqlardıń joqarı sapalı televiziyalıq signalları menen oranıwın támiyinleydi bul ádetiy tárzde qayta awdarmalaw qıyın analog televidenie jasalma joldas arqalı tarqatıladı ádetde ntsc pal yamasa secam de kodlanǵan yamasa shifrlanǵan televiziyalıq esittiriw standartı cifrlı televidenie signalı yamasa multipleksli signal ádetde qpsk yamasa spk standartlarına muwapıq modulyatsiya etiledi ulıwma alǵanda jasalma joldas arqalı uzatılatuǵın cifrlı televidenie ádetde mpeg dvb s hám dvb s sıyaqlı global standartlarǵa tiykarlanǵan internetge keń polosali jalǵanıwdıń tarqalıwı cifrlı televidenie quramın tikkeley aqırǵı paydalanıwshılarǵa cifrlı tarqatıw imkaniyatın berdi kópshilik provayderlar tárepinen lardıń basınan berli usınıs etilgen tezlik standart sapa hám joqarı anıqlıq menen úzliksiz esittiriwdi támiyinleydi usınıń menen birge televidenie programmaların tolıq tamasha qılıw dástúriy tarmaqlar hám sımsız internet protokollarında da múmkin efir kabel hám jasalma joldas televideniesidan ayrıqsha bolıp esaplanıw óz programmaların qatań túrde kestege ótkeriw internet televidenie paydalanıwshılar ushın qolay bolǵan waqıtta esittiriw tarmaǵından qaramastan óz basımshalıq menen programmalardı tańlaw imkaniyatın beredi bunnan tısqarı world wide web dıń global qamrovi kontentni tarqatıwdıń derlik sheksiz aymaǵın beredi nátiyjede internet arqalı tarqatiletuǵın teledastur dúnyanıń qálegen noqatında tarmaqqa kirisiw múmkinshiligi ámeldegi bolǵan orında kóriw múmkin tiykarǵı maqala hám úzliksiz kommerciya televideniesi esittiriwiniń baslanıwı menen keyingi kórsetuvlar hám tarqatıw ushın televiziyalıq programmalardı saqlap qalıw zárúr edi vhf diapazonında efirga uzatılatuǵın birinshi telestantsiyalar radio tolqınlardıń tuwrı tarqalıwı sebepli sheklengen radiusqa iye edi usınıń sebepinen tamashagóylarning keń qamrovi tek ǵana basqa telestantsiyalarga fizikalıq jetkizip beriw yamasa tek lerdiń ortalarına kelip shıqqan televiziyalıq signal uzatıw radiorele liniyalarini jaratıw arqalı ámelge asırıldı televiziyalıqtıń rawajlanıwı baslanıwında suwretti dizimge alıw texnologiyası júdá tómen sapanı támiyinledi hám tek jılda ampex kompaniyası kommerciya maqsetlerinde paydalanıw ushın uyqas bolǵan birinshi vcr jaratılǵannan keyin televidenie programmaların saqlaw texnikalıq mashqala bolıp qaldı videoyozuvning rawajlanıwı hám ishki videomagnitofonlardıń payda bolıwı avtomatikalıq túrde televizor programmaların qolay waqıtta kóriw ushın jazıp alıw imkaniyatın berdi tap sol texnologiya videokassetalar ushın jazılǵan filmlerdiń video ijarası sanaatınıń baslanıwı edi keyinirek tarqatıw optikalıq video disklardıń payda bolıwı menen baylanıslı bolıp olar úy teatri sapasın haqıyqıy kino joybarı menen salıstırıwlanatuǵın dárejege kóteriwge múmkinshilik berdi zamanagóy teleko'rsatuvlarda televizordıń ajıralmaytuǵın bólegine aynalǵan videoyozuv hám videomontajning cifrlı texnologiyaları qollanılıp atır házirgi waqıtta ptv formatında aldınan jazıp alınǵan cifrlı televidenie programmaların jazıp alıw hám jırlaw bunday funktsiyaǵa iye televizorlar yamasa qabıllaǵıshlarda múmkin ajiniyaz atındaǵı nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı ashılǵan kúnden baslap rawajlanıwdıń bir neshe basqıshları bolıp ótti jıl tórtkúlde tayınlıq bólimi ashıldı jıl sentyabr kúni bul bólimniń dana pitkeriwshisi qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutında dana professor oqıtıwshılar menen sabaq aparıldı jıl nókis qalasına kóship ótkennen keyin institut qaraqalpaqstan mámleketlik pedagogikalıq institutına aylandırıldı birinshi rektor i rafikov edi berdaq atındaǵı qaraqalpaq mámleket universiteti berdaq atındaǵı qaraqalpaq mámleket universiteti jıllardıń ortalarına shekem iskerlik júrgizgen jılda bolsa nókis mámleket universiteti mártebesi berilgen jıllardıń baslarında bolsa berdaq atındaǵı qaraqalpaq mámleket universiteti jılda ózbekstan ǵárezsizlikke eriwgech qaraqalpaq mámleket universiteti negizinde házirgi kúnde nókis mámleket pedagogika institutı ngpi qayta dúzildi jıldan berli xix ásir ortalarındaǵı orolbo'yi hám qaraqalpaq poeziyasınıń jaqtı klassiklaridan biri bolǵan ajiniyoz atı menen atalǵan instituttıń ulıwma maydanı m atap aytqanda oqıw maydanı m da institut fakultetke iye fizika miynet matematika informatika mektepge shekem hám baslanǵısh tálim pedagogika tariyxıy geografiyalıq filologiya shet el tiller ximiya biologiya fizikalıq mádeniyat hám kafedralar bakalavriat baǵdarları hám magistratura qánigelikleri boyınsha qánigeler tayarlanıp atır universitet professor oqıtıwshıları pán doktorı professor ilim kandidati dotsent dan artıq oqıtıwshılar bakalavriat hám magistratura studentlerin pán tiykarların oqıtadılar institut oqıw ımaratlarında jaylasqan jıldan baslap nókis mámleket pedagogika institutı rektori fizika matematika pánleri kandidati dotsent bayram perdebaevich otemuratov esaplanadı xalıq aralıq studentler sanı den artıq trening qaraqalpaq ózbek qazaq turkpen orıs ingliz tillerinde alıp barıladı óltiriw bul busts arasında belgili adamlar túsinigi ulug ' watan urısı qaharmanı p nripeisov uzbekisan allaniyaz uteniyasov heroes vera pak tolepbergen kaipbenov joim yusupov ierarxik sózlik akademikalıq marat nurmukhammedov sabyr kamalov ol bazarbaev isenim bakhiev husniddin khamidov dauletov hám de abbot chempionı tailoi atletika jangubaev bahadır licey jılda islengen bolıp orınǵa mólsherlengen liceydiń oqıw procesi mámleket tálim standartına jáne onı eki jóneliste ámelge asırıwǵa tiykarlanǵan anıq pánler texnikalıq jónelis fizika matematika informatika ekonomikalıq jónelis matematika anglichan tili ana tili ádebiyat jáne social gumanitar tariyx anglichan tili ana tili ádebiyat keyingi jıllarda instituttı ubaydullaev k ol tetyushev ap kamalov s k rzaev k r izimbetov t hám t t e basshılıǵında professor oqıtıwshılar institutı birinshi basshıları rafikov i bazarov d dosumov ya m bekimbetov t urumbaev d a jıl pedagogika institutı negizinde nókis mámleket universiteti dúzildi ózbekstan ǵárezsizlikke eriwgech házirgi kúnde nókis mámleket pedagogika institutı qayta tiklendi jaslar tv telekanalı respublikamızdaǵı qaraqalpaq tilinde jumıs alıp baratuǵın mámleketlik emes jaslarbap birinshi kanal telekanal tiykarshısı baxıtbek elmanov dáslebinde radio ay dawamında test rejiminde efirge uzatıldı mart sánesinde baslawshılar tárepinen tayarlanǵan kishkene rubrikalar efirge uzatıla basladı aradan kóp waqıt ótpey aq «jaslar tv» telekanalı jaslarımızdıń sonıń menen qatar jası úlkenlerdiń de súyikli telekanalına aylanıp úlgerdi búgingi kúnde qaraqalpaq tilinde alıp barılıp atırǵan bir birinen ájayıp kewil ashar kórsetiwleri baǵdarlamaları estrada qosıqshıları tárepinen tayarlanǵan sazlı máwritler jáhan ózbek hám qaraqalpaq kino álemindegi hár qıylı janrdaǵı kino hám serialları menen telekanal jaslar menen qatar jası úlkenlerdiń de kewlinen teńdey orın alıp kelmekte búgingi kúnde telekanaldan kóp ǵana kórsetiwler hám baǵdarlamalar orın alǵan telekanaldıń jáne bir jetiskenligi basım kópshilik kórsetiwler tuwrıdan tuwrı efirde alıp barıladı telekanal saat dawamında xalqımızǵa sapalı xızmet kórsetip kelmekte lazzet esemuratova ulboǵan erimbetova farid orınbaev islam satullaev elmira ataniyazova abbas usnatdinov gawxar sultamuratova muslima mámbetniyazova berdaq atındaǵı qaraqalpaq mámleketlik universiteti qaraqalpaqstan respublikası nókis qalasındaǵı universitet universitette kisi sonday aq jańa qánigelikler boyınsha birinshi jumısqa qabıllandı agronomiya kisi buxgalteriya esabı kisi qaraqalpaq universitetiniń birinshi rektori ch a abdirov boldı keyinirek ózbekstan pánler akademiyası akademigi bolıp ol ózbekstanda ilim rawajlanıwına salmaqlı úles qosdı jaslıgınan qaramastan nókis mámleket universiteti sol zamatiyoq nijneamudaryo wálayatı xalıq xojalıǵı ushın qánigeler tayarlaw boyınsha iri orayǵa aylandı onıń ilimiy potencialı ózbekstannıń arqa aymaqlarında islep shıǵarıw kúshleriniń rawajlanıwın jedellashtirishda zárúrli faktor boldı nókis mámleket universiteti islengennen tek altı jıl dawamında qánigelik boyınsha mıńǵa jaqın qánige yamasa respublika xalıq xojalıǵında islegen derlik hár segizinshi qánige tayarlandi nókis mámleket universiteti xızmetkerleri pánlerdiń túrli tarawları boyınsha ilimiy izertlew jumısları temasın turaqlı túrde keńeytirdiler onıń laboratoriyalarında monokristallarni jetistiriw hám olar tiykarında yarım ótkeriwshilerdi jaratıw lazer nurlanıwınıń g'o'za hám gúrish zúráátliligin asırıwǵa tásiri shólni ózlestiriwdiń biologiyalıq tiykarları ataw máseleleri sıyaqlı zárúrli máseleler úyrenildi qaraqalpaqstan respublikası joqarǵi keńesiniń jıl yanvar daǵı sanlı sheshimi menen qaraqalpaq shayırı berdaq berdaq atındaǵı qaraqalpaq mámleket universiteti atı berilgen tashkent mámleket agrar universiteit nókis filialı tashkent mámleket agrar universiteit nókis filialı nókis mámleket universitetiniń awıl xojalıǵı baǵdarı fakultetleri negizinde ózbekstan respublikası prezidentiniń jıl fevraldagi pármanı menen islengen qaraqalpaqstan respublikası ministrler sovetiniń ózbekstan respublikası joqarı oqıw orınlarına oqıwǵa qabıllaw tuwrısında gi sheshimine tiykarınan jıl iyunda qaraqalpaqstan mámleket universiteti agrar fakulteti negizinde tashkent mámleket agrar universiteit nókis filialı qayta dúzildi piazov jenisbek burkitovich may jılda tuwılǵan ózbek hám qaraqalpaq opera qosıqshısı jetkilikli respublika vokalchilari tańlawınıń sıylıqı laureati qazaq romantikasi xii xalıq aralıq tańlawı orıs romantikasining jas atqarıwshıları xiii moskva xalıq aralıq tańlawı jeńimpazı xalıq aralıq vokalchilar tańlawınıń gran pri jeńimpazı muslima magomayeva qaraqalpaqstan respublikasında xızmet kórsetken artist pirazov jenisbek burkitovich jılda nókis mádeniyat hám kórkem óner kolledjin tamamlaǵan sol jılı ol jas opera respublika tańlawında dárejeli diplom menen táǵdirlandi hám ózbekstan mámleket konservatoriyasiga qosıq jırlaw qánigeligi boyınsha qabıllandı de nál sıylıqına bálent dawıs hám opera uqıpı ushın iye boldı da opera hám balet bolshoy teatrida vokalchi retinde jumısqa qabıllandı a navaiy da ol belgili opera ustası d vdovin hám belgili dirijyor yu basshılıǵında belorussiyaning minsk qalasında master klassda o'qidi dúnyanıń eń intalı jas vokalchilaridan biri bolǵan poyafzal shanxay sheriklik shólkemine aǵza mámleketlikler basshıları keńesine kórkem óner ustaları hám jas atqarıwshılar qatnasıwında bolıp ótken konsert programmasında qonaqlardı maqtaw ushın mámleket húrmet maba medalı menen táǵdirlengen jılda ózbekstan mámleket konservatoriyasini akademikalıq qosıqshı qánigeligi boyınsha tamamlaǵan jıllarda germaniyanıń myunxen qalasında jaylasqan gut immling xalıq aralıq opera festivaliga usınıs etildi óz ara doslıq solisti jenisbek piyazov dúnyadaǵı eń belgili opera qosıqshıları menen bir saqnada úlken opera atqarıw etdi pirazov jenisbek burkitovich ózbekstan mámleket konservatoriyasi oqıtıwshı qaraqalpaq xalqi'ni'n' qa'liplesiwi ha'm siyasiy turmi'si' qaraqalpaq xalqi'ni'n' qa'liplesiwi ha'm siyasiy turmi'si' tariyxi'y dereklerde ha'zirgi qaraqalpaqstan aymag'i'nda adamlar neolit da'wirinen baslap aq jasag'anli'g'i' ayti'ladi' bizin' erami'zg'a shekemgi ii viii a'sirlerde aral boyi' dalalari'na tu'rkiy qa'wimler kelip jasag'an jergilikli xali'qti'n' kelgen qa'wimler menen qosi'li'wi'wi' na'tiyjesinde aral boyi'nda peshenegner ha'm wog'uzlar qa'liplesken peshenegler negizinde viii x a'sirlerde qaraqalpaqlardi'n' xali'q boli'p qa'liplesiwi baslang'an x a'sir baslari'nda pesheneglerdin' bir bo'limi volga arti'na tu'slik rus dalalari'na ko'ship wo'tken wog'an og'uzlar ha'm qi'pshaqlardi'n' qi'si'wi' sebep bolg'an xii a'sir rus ji'lnamalari'nda qaraqalpaq dep tilge ali'ng'an qaraqalpaq xalqi'ni'n' ati' usi' atamadan ali'ng'an solay yetip wolar qi'pshaqlar menen aralasi'p wolardi'n' tilin qabi'l yetken qi'pshaqlardi'n' uri'w qa'wim qurami'na kirgen peshenegler qaraqalpaqlar dereklerde qara bo'rkli dep atalg'an xiii a'sir baslari'nda shi'ng'i'shxan xorezmshaxlar ma'mleketi paytaxti' u'rgenish qalasi'n iyelegennen keyin aral boyi' qaraqalpaqlari'ni'n' bir bo'legi volga ha'm ural jayi'q da'ryalari' boylari'na si'rda'rya oazislerine ko'ship ketken alti'n orda ha'lsiregenennen keyin woni'n' qurami'nan bir qatar ma'mleketler bo'linip shiqti wolardi'n' biri xiv a'sir aqi'rinda du'zilgen nog'ay xanli'g'i' yedi woni'n' shegarasi' volga da'ryasi'nan irtish da'ryasi'na shekem kaspiy ha'm aral ten'izi boylari'nan kama da'ryasi'na shekemgi aymaqlardi' wo'z ishine alg'an qaraqalpaqlar ko'ship barg'an aymaqlar xv xvi a'sirlerde nog'ay xanli'g'i'na kirgen nog'ay ha'm qaraqalpaq xali'qlari' siyasiy birgelikte birlespe boli'p jasag'an xvii a'sirdin' baslari'nda nog'aylar volga ha'm ural da'ryalari' boylari'na basti'ri'p kirgen qalmaqlar ta'repinen qi'yrati'ladi' uris baslaniwi qisqasha tusinik fashizim italyansha so'z bolip «awqam topar» jili italyada payda boladi natsiz nemecshe so'z yag'niy milletshilik bir millettin' dunyag'a ustem boliwi gitler o'z milletin nemets dunyag'a ustem boliwi kerek al basqa milletler og'an qul boliwi kerek deb bilgen uris baslaniwina tiykarg'i sebeb dunyag'a jeke ustemlik uristin' birinshi oshag'i yaponiya jili tosattan uris jariyalamay qitayg'a hujim qiladi yaponiya armiyasi qitaydi arqa batisina hujim qiladi keyingi jillar dawaminda yapon armiyasi sol waqittaği paytaxti nankindi basip aladi tariyxta marte yapon armiyasi ulken klemli milletshilik qirğinin qiladi nankin qalasinda jergilikli xaliqti jawizlarsha ltiredi bul waqiya tariyxta degen at qaldirdi ekinshi ushinshi oshaqlar germaniya ha'm italiya ol germaniyada askeriy diktatura ornatip urisqa tayarlana baslaydi al sol waqittaği evropani kushli mamleketlerinen bolgan brittaniya ham fransiya bunday aqwaldi krib bilip hesh qanday ilajlar qilmaydi sebebi olar gitlerdi sssr ge hujim qilmaqshiligina isener edi bul waqitta italyada benito mussoliniy degen fashizim idiyasin alğa surgen adam hakimyat basina kelgen edi usilay jawiz maqsetleri bolgan mamleket birlesedi bunday sharayatta stalin qawipten ma'mleketti asraw ushin jili avgust kuni stalin gitler menen jilg'a hujim qilmawliq haqqinda shartnama duzedi jne sirli shartnamada bar edi ogan kre stalin ham gitler evropani blib aliwi tiyis edi gitler sssr di jaman krer edi al shartnama bolsa germaniyani frontta urisiwini aldini aliw ushin kerek edi yağniy batis tarepte evropa menen urisip atirğan waqitta shiğista sssr armiyasi menen urisiw qawipli edi al gitler sssr ushin jilda barbarossa dep atalğan hujim rejesin duzgen edi ogan kore sssr di ayda iyelep aliw tiyis edi stalin bunin arqasinda birinshi jahan urisinda ayrilg'an arqa belarusiya arqa ukrayina ni iyelep finlandiyag'a uris ashti nemetsler tezlik penen jili sentyabrde aq polshani tiykarği armiyasin jedi biraq palyaklar uristi dawam ettirdi so shiğis trepten sssr armiyasi kirip keldi oktyabr aylarina kelip barliq palyak armiyasi nemetsler ham sovedlerdi tutqinina tusti so jilda bul tutqinlardi nemets ham suris baslaniwi qisqasha tusinik fashizim italyansha so'z bolip «awqam topar» jili italyada payda boladi natsiz nemecshe so'z yag'niy milletshilik bir millettin' dunyag'a ustem boliwi gitler o'z milletin nemets dunyag'a ustem boliwi kerek al basqa milletler og'an qul boliwi kerek deb bilgen uris baslaniwina tiykarg'i sebeb dunyag'a jeke ustemlik uristin' birinshi oshag'i yaponiya jili tosattan uris jariyalamay qitayg'a hujim qiladi ekinshi ushinshi oshaqlar germaniya ha'm italiya bunday sharayatta stalin qawipten ma'mleketti asraw ushin jili avgust kuni stalin gitler menen jilg'a awqamshiliq shartnamasini duzedi bunda olar polshani bo'lip almaqshi boldi stalin bunin arqasinda birinshi jahan urisinda ayrilg'an arqa belarusiya arqa ukrayina ni iyelep finlandiyag'a uris ashti nemetsler tezlik penen sentyabrde aq polshani tiykarği armiyasin jedi biraq palyaklar uristi dawam ettirdi so shiğis trepten sssr armiyasi kirip keldi oktyabr aylarina kelip barliq palyak armiyasi nemetsler ham sovedlerdi tutqinina tusti so jilda bul tutqinlardi nemetsler atip tasladi mi saldat ham mi puqara gitler fransiyağa hujim qiliwğa asiqpadi sebebi qis jaqinlap qalğan edi stalin germaniyani sssr hujim qiliwi mumkin ekenligin biler edi sol sebebten jili germanyağa hujim qilmaqshi boladi biraq generallar keesinde armiya tayin emes ekenligi sebepli bul is qaldiriladi gitlerde sssr den hujim boliwini bilgen edi biraq finlandiyani jee almağan so ol buğan isenbedi biraq zi birinshi hujim qilatin boldi gitler sssr ge hujum waqtinda batistan brittaniyani qosiliwi mn eki fron urisinan qorqip dslep brittaniyani jebekshi boldi jili iyunda brittaniyag'a flot ham aviyatsiya arqali hujimge o'tti biraq bul aperatsiya atin aldi brittaniya floti ham aviyatsiyasi kushli edi gitler brittaniyani aliw qiyinlasti oktyabrde hujim stsiz jumaqlandi endi gitler rassiya mashqalasin sheshiw ushin jili dekabrde dep atalğan rejesin duzip shiqti gitler bul hujim ushin mln liq armiya menen sssr di trepleme hujimdi basladi nemets ti milagan samalyotleri tunde sssr ayradromlarina hujim qilgan edi usilay al tezlik penen hujim jasaldi usilay rus xalqi ushin ekinshi watandarliq uris baslandi birinshi watandarliq uris jili napaliyong'a qarsi bolip edi usilay etip sol waqitta sssr quraminda bolg'an xaliqlar ushin bizler ushinda watan ushin uris baslandi ekinshi jahan ursinin tiykarg'i awir jug'in sssr xaliqlari ko'terdi bul urista puxaralarin qospag'anda mln saldat qurban boldi mln jaradar ham izsiz jog'aldi qaraqalpaqstanli jawingerlerdin' frontdag'i erlikleri fashistler germaniyasi sssr ge hujim qilğan waqitta nan aslam qaraqalpaqstanli jawingerler batis shegaralarimizda a'skeriy xizmette edi olar uris baslaniwi mn sawashqa tusti bombalaytug'in aviapolktin' ushiwshisi u kojurov jili iyunda jawingerlik tapsirmani orinlap dushpan ayradromin bombalawg'a qatnasti onin' birneshe mashinasin qaytarip samalyotti o'z bazasina qondirdi batareya komandiri leytenant a iskenderov fashistler menen da'slep bug daryasinin' boyindag'i bolg'an sawashta ko'rsetken qahramanlig'i ushin «erligi ushin» medali menen siyliqlandi ol jili martta rayoni ushin bolg'an urista qahramanlarsha qaza tapti moskvani qorg'aw ushin bolg'an uris fashistler da'slepki ha'pte ishinde el ishine shaqirim kirip keldi jildin' guzinde qizil azmiyanin' sheginiwi na'tiyjesinde fashistler armiyasi leningradti hzirgi sank peterburg qorshap aldi ha'm moskvag'a qa'wip tuwg'izdi gitler o'z kushlerinin' jartisin moskvani iyelewge topladi biraq jawingerler fashistlerdin' tan artiq diviziyasin qiyratti ham sheg'indirdi moskvani qorg'awda belsene qatnasqan taxtako'pirli minamyotshik a'bdimurat allanazarov jili mart kuni sosnov awili ushin bolg'an sawashta qahramanlarsha qurban boldi moskva tu'bindegi urista qaraqalpaqstanli jawinger jen'isbay jumag'ulov fashistlerdin' bir topari metrdey jaqinlasip kelgen waqitta ba'lent hawaz benen «qang'a qan watan ushin» dep dushpang'a pulyomottan oq jawdirdi sebebi onin' jawiger doslari awir jaradar bolip pulyomottin' qasinda boyalip jatir edi ol qizil askerler kelemen degenshe o'z ornin ma'rtlershe qorg'adi moskvani qorg'aw ushin belsene qatnasqan gvardiyashi panfilov diviziyasi qazaqstanda duzilgen usi diviziyağa arnalğan panfilov shilar degen kinoda shiqti jili ayriqsha qahramanliq ko'rsetti usi diviziyanin' atqishlar polkinin' jawingeri no'kisli nazar o'tewliev klin kalinin rjev qalalarin dushpannan azat etiw ushin bolg'an sawashta da belsene qatnasti «erligi ushin» medali menen siyliqlandi ol jili avgust kuni sawashta qaza tapti qaraqalpaqstanli jigit serjant rajap begshanov to'rtko'l rayoninan tin' dan'qi putkil batis frontqa jayildi r begshanov diviziyanin' en' jaqsi snyapershisi bolip ol fashistti joq etti rajap begshanov qizil juldiz ordeni sssr qahramani atag'in aldi stalingrad sawashi stalingradtag'i tariyxiy sawashlarg'a nan aslam qaraqalpaqstanli skerler qatnasti olardin' biri ma'rt jawinger a'bdinay da'ribayev «stalingrad qalasi ushin aqirg'i tamshi qanim qalg'ansha urisaman menin' qaraqalpaqstanim usimanda mine mina akoplarda» dep ant berdi ol usi qaladag'i nayzalasiw sawashinda alti fashisti tuyrep o'ltirdi biraq ol dushpan og'inan ma'rtlershe qaza tapti a'bdinay ag'anin' qani ushin kek aliwg'a onin' qanalas inileri qidirbay genjebay xojamurad ushewi izli izinen urisqa atlandi genjebay kursk sawashinda qahramanlarsha qurban boldi stalingrad sawashinda qaraqlpaqstan xalqinin' baxadir perzentleri to're berdanov aysultan alpesov kamal aynazarov asamatdin toreev baltabay to'reev asan yusupov abdiganiy qulimbetov qarlibay mamutovlar qurban boldi stalingradti putkil el bolip qorg'adi qaraqalpaqstan xalqi da bug'an ilayiqli ules qosti stalingrad sawashinda qurban bol g'an min'lag'an ullardin' hurmetine hazirgi bolgagrad buringi stalingrad qalasinin' orayliq ko'shesinin' biri «qaraqalpaqstan» ko'shesi dep ataldi leningradti sankt peterburg azat etiw ushin bolg'an sawash leningradti azat etiw ushin uris ku'n ham tun dawam etedi qaraqalpaqstanli kapitan a orazimbetovtin' leningrad ha'm pskovtag'i urislarda qahramanliq ati shiqti ol jili mart ayinda o'z komandirinin' tapsirmasi boyinsha jawinger l fomishev penen ekewi barlawg'a shig'adi ol dushpannin' qarday jawg'an og'i astinda jawingerlik tapsirmani orinlaydi ham basinan jaralang'an joldasi leningradli serjant l fomishevti qawipli zondan alip shig'adi sawashta ko'rsetken erligi ushin a orazimbetovqa «qizil juldiz» ordeni beriledi qalani azat etiwde erligi ushin ko'plegen qaraqalpaq jawingerleri mamleketlik siyliqlarg'a miyassar boladi solardan japaq iskenderov «dan'q»ordenin aliwg'a miyassar boldi ukraina ha'm evropa elleri azatlig'i qaraqalpaqli jawingerler ukrinani azat etiwde ayriqsha qahramaliq ko'rsetti ma'selen serjant maxash balmag'ambetov qarao'zek jil o'z bo'limshesi menen dnepr on' jag'alig'indag'i borodaevka awilinda qasinda jawingerlik pozitsiyani uslap turdi erligi ushin «qizil juldiz» yag'niy qahraman atagi berildi juman qaraqulov sevastopel atqishlar polkinida a'skeriy waziypasin orinladi oqti qarday boratip turg'an dushpan pulyomotinin' ustine o'z denesin taslap pulyomotshini toqtatti ham o'zide sol jerde qurban boldi ol bul isi menen aleksandr matrosovtin' erligin qaytaladi de ogan qahraman atag'i berildi usilay qaraqalpaqstanli jawingerlerde evropani azat etiwge o'z uleslerin qosqan sovetler awqami qahramani o abdullaev m balmag'ambetov b babaev i s banifatov d v bernatskiy m a bulatov o jumaniyazov j qaldiqaraev j qaraqulov i d lebedov i f maxorim i nawrizbaev p q nurpeysov a a pishulin n a saraev a m simonov b e tixomolov a d trashkov a s umerkin uris baslaniwi haqinda qisqasha tu'sinik fashizim italyansha so'z bolip «awqam topar» degen maanani bildiredi bunday topar dáslep jili italya mamleketinde payda boladi natsizim nemetshe so'z bolip yag'niy milletshilik bir millettin' dunyag'a ustem boliwi degen mağanani bildiredi gitler natsislik ideyasi basshisi o'z milletin nemets dunyag'a ustem boliwi kerek al basqa milletler og'an qul boliwi kerek deb bilgen uris baslaniwina tiykarg'i sebep dunyag'a jeke ustemlik uristin' birinshi oshag'i yaponiyada baslandi keyingi jillar dawaminda yapon armiyasi sol waqittai paytaxti nankindi basip aladi tariyxta birinshi márte yapon armiyasi ulken kólemli milletshilik qirinin qiladi nankin qalasinda jergilikli xaliqti jawizlarsha óltiredi bul waqiya tariyxta degen at qaldirdi ekinshi hám ushinshi oshaqlar germaniya ha'm italiya mámleketleri edi ol germaniyada askeriy diktatura ornatip urisqa tayarlana baslaydi al sol waqittai evropaniń kushli mamleketlerinen bolgan ulli brittaniya ham fransiya bunday aqwaldi kóre tura hesh qanday ilajlar qilmaydi sebebi olar gitlerdi sssr ge hujim qilmaqshiligina isener edi bul waqitta italyada benito mussaliniy degen fashizim idiyasin ala surgen adam hakimyat basina kelgen edi usilay jawiz maqsetleri bolgan mamleket birlesedi bunday sharayatta stalin qawipten ma'mleketti asraw ushin jili avgust kuni stalin gitler menen jilg'a hujim qilmawliq haqqinda shartnama duzedi jáne sirli shartnamada bar edi oan kóre stalin hám gitler evropani bólip aliwi tiyis edi gitler sssr di jaman kórer edi al shartnama bolsa germaniyaniń frontta urisiwiniń aldini aliw ushin kerek edi yaniy batis tarepte evropa menen urisip atiran waqitta shiista sssr armiyasi menen urisiw qawipli edi al gitler sssr ushin jilda barbarossa dep atalan hujim rejesin duzgen edi oan kóre sssr di ayda iyelep aliw tiyis edi stalin bunin' arqasinda birinshi ja'ha'n urisinda ayrilg'an arqa belarusiya arqa ukrayina ni iyelep finlandiyag'a uris ashti nemetsler tezlik penen jili sentyabrde aq polshaniń tiykari armiyasin jeńdi biraq palyaklar uristi dawam ettirdi soń shiis tárepten sssr armiyasi kirip keldi oktyabr aylarina kelip barliq palyak armiyasi nemetsler ham sovedlerdiń tutqinina tusti soń jilda bul tutqinlardi nemetsler atip tasladi miń saldat ham miń puqara gitler fransiyaa hujim qiliwa asiqpadi sebebi qis jaqinlap qalan edi stalin germaniyaniń sssr ge hujim qiliwi mumkin ekenligin biler edi sol sebepten jili germanyaa hujim qilmaqshi boladi biraq generallar keńesinde armiya tayin emes ekenligi sebepli bul is qaldiriladi gitlerde sssr den hujim boliwini bilgen edi biraq finlandiyani jee almaani sebepli ol buan isenbedi solay etip ózi birinshi hujim qilatin boldi gitler sssr ge hujum waqtinda batistan brittaniyaniń qosiliwi menen eki front urisinan qweterlenip dáslep ulli brittaniyani jeńbekshi boldi jili iyunda brittaniyag'a flot ham aviyatsiya arqali hujimge o'tti biraq bul aperatsiya atin aldi ulli brittaniya floti ham aviyatsiyasi kushli edi gitler brittaniyani aliwi qiyinlasti oktyabrde hujim stsiz jumaqlandi endi gitler sssr mashqalasin sheshiw ushin jili dekabrde dep atalan rejesin duzip shiqti gitler bul hujim ushin mln liq armiya menen sssr aymaina tárepten hujimdi basladi nemetslerdiń mińlagan samalyotlari tu'nde sssr aiyradromlarina hu'jim qilğan edi usilay tezlik penen hujim jasaldi usilay rus xalqi ushin ekinshi watandarliq uris baslandi birinshi watandarliq uris jili napaliyon g'a qarsi bolip edi usilay etip sol waqitta sssr quraminda bolg'an xaliqlar ushin bizler ushinda uris baslandi ekinshi ja'ha'n ursiniń tiykarg'i awir jug'in sssr xaliqlari ko'terdi bul urista puqaralarin qospag'anda mln áskerleri qurban boldi mln jaradar ham izsiz jog'aldi maqala avtor sultan urazbaev paydalanilan derekler avtori fashistler germaniyasi sssr ge hujim qilan waqitta nan aslam qaraqalpaqstanli jawingerler batis shegaralarimizda a'skeriy xizmette edi olar uris baslaniwi mn sawashqa tusti bombalaytug'in aviapolktin' ushiwshisi u kojurov jili iyunda jawingerlik tapsirmani orinlap dushpan ayradromin bombalawg'a qatnasti onin' birneshe mashinasin qaytarip samalyotti o'z bazasina qondirdi batareya komandiri leytenant a iskenderov fashistler menen da'slep bug daryasinin' boyindag'i bolg'an sawashta ko'rsetken qahramanlig'i ushin «erligi ushin» medali menen siyliqlandi ol jili martta rayoni ushin bolg'an urista qahramanlarsha qaza tapti moskvani qoraw ushin bolan uris fashistler da'slepki ha'pte ishinde el ishine shaqirim kirip keldi jildin' guzinde qizil azmiyanin' sheginiwi na'tiyjesinde fashistler armiyasi leningradti házirgi sank peterburg qorshap aldi ha'm moskvag'a qa'wip tuwg'izdi gitler o'z kushlerinin' jartisin moskvani iyelewge topladi biraq jawingerler fashistlerdin' tan artiq diviziyasin qiyratti ham sheg'indirdi moskvani qorg'awda belsene qatnasqan taxtako'pirli minamyotshik a'bdimurat allanazarov jili mart kuni sosnov awili ushin bolg'an sawashta qahramanlarsha qurban boldi moskva tu'bindegi urista qaraqalpaqstanli jawinger jen'isbay jumag'ulov fashistlerdin' bir topari metrdey jaqinlasip kelgen waqitta ba'lent hawaz benen «qang'a qan watan ushin» dep dushpang'a pulyomottan oq jawdirdi sebebi onin' jawiger doslari awir jaradar bolip pulyomottin' qasinda boyalip jatir edi ol qizil askerler kelemen degenshe o'z ornin ma'rtlershe qorg'adi moskvani qorg'aw ushin belsene qatnasqan gvardiyashi panfilov diviziyasi qazaqstanda duzilgen usi diviziyağa arnalğan panfilov shilar degen kinoda shiqti jili ayriqsha qahramanliq ko'rsetti usi diviziyanin' atqishlar polkinin' jawingeri no'kisli nazar o'tewliev klin kalinin rjev qalalarin dushpannan azat etiw ushin bolg'an sawashta da belsene qatnasti «erligi ushin» medali menen siyliqlandi ol jili avgust kuni sawashta qaza tapti qaraqalpaqstanli jigit serjant rajap begshanov to'rtko'l rayoninan tin' dan'qi putkil batis frontqa jayildi r begshanov diviziyanin' en' jaqsi snyapershisi bolip ol fashistti joq etti rajap begshanov qizil juldiz ordeni sssr qahramani atag'in aldi stalingrad ha'zirgi volgagrad qalasi sawashi stalingradtag'i tariyxiy sawashlarg'a nan aslam qaraqalpaqstanli skerler qatnasti olardin' biri ma'rt jawinger a'bdinay da'ribayev «stalingrad qalasi ushin aqirg'i tamshi qanim qalg'ansha urisaman menin' qaraqalpaqstanim usimanda mine mina akoplarda» dep ant berdi ol usi qaladag'i nayzalasiw sawashinda alti fashisti tuyrep o'ltirdi biraq ol dushpan og'inan ma'rtlershe qaza tapti a'bdinay ag'anin' qani ushin kek aliwg'a onin' qanalas inileri qidirbay genjebay xojamurad ushewi izli izinen urisqa atlandi genjebay kursk sawashinda qahramanlarsha qurban boldi stalingrad sawashinda qaraqlpaqstan xalqinin' baxadir perzentleri to're berdanov aysultan alpesov kamal aynazarov asamatdin toreev baltabay to'reev asan yusupov abdiganiy qulimbetov qarlibay mamutovlar qurban boldi stalingradti putkil el bolip qorg'adi qaraqalpaqstan xalqi da bug'an ilayiqli ules qosti stalingrad sawashinda qurban bol g'an min'lag'an ullardin' hurmetine hazirgi bolgagrad buringi stalingrad qalasinin' orayliq ko'shesinin' biri «qaraqalpaqstan» ko'shesi dep ataldi leningrad sank peterburg azat etiw ushin bolan sawash leningradti azat etiw ushin uris ku'n ham tun dawam etedi qaraqalpaqstanli kapitan a orazimbetovtin' leningrad ha'm pskovtag'i urislarda qahramanliq ati shiqti ol jili mart ayinda o'z komandirinin' tapsirmasi boyinsha jawinger l fomishev penen ekewi barlawg'a shig'adi ol dushpannin' qarday jawg'an og'i astinda jawingerlik tapsirmani orinlaydi ham basinan jaralang'an joldasi leningradli serjant l fomishevti qawipli zondan alip shig'adi sawashta ko'rsetken erligi ushin a orazimbetovqa «qizil juldiz» ordeni beriledi qalani azat etiwde erligi ushin ko'plegen qaraqalpaq jawingerleri mamleketlik siyliqlarg'a miyassar boladi solardan japaq iskenderov «dan'q»ordenin aliwg'a miyassar boldi ukraina hám evropa elleri azatlii qaraqalpaqli jawingerler ukrinani azat etiwde ayriqsha qahramaliq ko'rsetti ma'selen serjant maxash balmag'ambetov qarao'zek jil o'z bo'limshesi menen dnepr on' jag'alig'indag'i borodaevka awilinda qasinda jawingerlik pozitsiyani uslap turdi erligi ushin «qizil juldiz» yag'niy qahraman atagi berildi juman qaraqulov sevastopel atqishlar polkinida a'skeriy waziypasin orinladi oqti qarday boratip turg'an dushpan pulyomotinin' ustine o'z denesin taslap pulyomotshini toqtatti ham o'zide sol jerde qurban boldi ol bul isi menen aleksandr matrosovtin' erligin qaytaladi de ogan qahraman atag'i berildi usilay qaraqalpaqstanli jawingerlerde evropani azat etiwge o'z uleslerin qosqan o abdullaev m balmag'ambetov b babaev i s banifatov d v bernatskiy m a bulatov o jumaniyazov j qaldiqaraev j qaraqulov i d lebedov i f maxorim i nawrizbaev p q nurpeysov a a pishulin n a saraev a m simonov b e tixomolov a d trashkov a s umerkin f f shepurin maqala avtori sultan urazbaev
