хий водорода оксид бинарни неорганически хоттам ба н химе формула йолаш хин молекула латта водорода шин атомахи кислорода цхьан атомахи уж шойла хетта я ковалентни бувзамца лертта хьалаш хилча хий коачал санна хула бос боацаши дуккха сома ца хилча хьаджи чами боацаши онда хьал долаш хих ша оал шан кристаллаш хьаде йиш я лоа е йис газ хьисапе долча хана хийх оала хин и лаьттан дозала гаргга хийх латташ да лаьттан техе те гаргга хий улл океанаши фордаши амаши дода хиши бутув шанаши млн км лаьтта та хин гаргга океанаш ба хин дунен запасаш лаьтта калхара хиш да кхы а бутув шанаши шан кийнаши антарктидеи гренландеи доаккха доаца дакъа дода хиш да иштта амаши ущалаши морхаш чу гуллу лаьттатара хин доккхага дакъа дир да юртбоахама пайдане дац тезача хин дакъа гаргга да белгалдаккха деза цу дерригача хин шана тархенашкеи и лаьттан кӀалара хишкеи долга дерригача тезача хин кӀезигагӀа додача хишкеи Ӏамашкеи тӀехар Ӏанара чуи да цул кӀезигагӀа дийнача организмашка да дика чӀоагӀа полярни растворитель да Ӏалама чу массахана ийна хул тухашцеи газашцеи лаьттан тӀа вахар хиларани латтараи дийнача организмай химе лоаттамаи Ӏалама лоаттамаи хаоттамаи белггалча бехкамаех латташ да хий лаьттан букъа тӀа мел долча са доаллача хӀамашта эггара эшашагӀа да хий цердош къамаьла дакъа да лексемий цера а класса а категорех дола керттерча къаьмаьла доакъоех дакъа да цӀердош оал саг е хӀама белгалдеча къаьмал даькъах цӀердешо жоп лу мала фу яхача хаттара цӀердешаш хувцалу дожарашца таьрахьашца хӀара цӀердош кхаь классах цхьан классе хул маӀача наьха кхалнаьха кхыча хӀамай предложене чу подлежащи кхоачам сказуеме цӀера дакъа хила йиш йолаш да цердешо ци йоаккха моллагча хаман шерача маанца уж я хамай цераш шу пен кор код соалоз адамий бер йииг каьнк кхалсаг саг напага цераш ялат хьоар шекар тоа цӀалх дийнатийи организмий цераш циск жали къайг хеназокъеттарг ценачкъаьра бактери вирус микроб фактийи хиннарийи цераш пожар спектакль къамаьл сагото гӀайгӀа кхерам ираз географий моттигаш эрсече наьсаре гӀалми башлоам ази иштта белхай хьалай гӀулакхай куц дикал сихал боадо адар ваӀан латар цхьа дакъа дола йоккхала шоллага класс я зиза тохаш долча баьцовгий цхьа дакъа дола баьцовгаш дерригаш гаргга шовзткъа ткъеста эзар кепи в конце начале веков ботаники систематики увеличили количество семейств однодольных за счёт дробления уже существующих так что в некоторых системах классификации растений старое семейство лилейные распределено по нескольким десяткам семейств самым многочисленным семейством является орхидные родов вид отличающиеся чрезвычайно сложными красивыми цветками на втором месте по количеству видов стоит очень важное в хозяйственном отношении семейство злаки родов вида другие большие семейства осоковые родов вида ароидные родов видов и пальмовые родов вида чкъаьрий хи чура букъатехка дийнатий парафилиен тоаба я йоккха мочхал баген тоаба я организма постэмбриональни дегадар мел долча хана садахар лакашкара долаш чкъаьрий лел дира а теза а хиш чу коарга океана таьа моттигашкара дадоладенна лоаман хи тоатолгаш кхаччалца чкъаьрий геттара лоадам болаш роль лелаю дукхага йолча хин экосистемаш чу иштта экономически лоадам болаш ба чкъаьрий сага цо цох кхача юкъе пайда эцара бахьане ханзарча чкъаьрий боарамаш чоага башха да мм доладенна м сувсакха аькхал кхаччалца дуне та йовзаш я ш мяцхали ча денга чкъаьрий кеп хара шера сурт оттаду гаргга кердача кепашта эрсече еш я гаргга кеп цу юкъе тезача хиш чу корайоаг дукхага кеп чкъаьрий тохкаш я зоологен раздел ихтиологи шолжа пхьа галгай мехкара пхьа я шолжа шахьаре улл из цу шахьара административни юкъарче лоархаш я шолжа пхьа улл магасагара км гаьна гинбухе малхбоалехьа шолжа хин атага шолжа пхьан тархьар бӀаьшера ча шерашкара дадолалу кӀурийй юрт яхаш хиннай из из йиллар леймера Ӏаьла воӀ кӀури ва ча шера эрсий паччахьий аьдало цун моттиге газакхий станица ойиллай слепцовская аьнна ци а тилла хаьта галгаша сипсой гӀала оалаш хиннад цох советий аьдал даьккхачул техьага орджоникидзевски аьнна ци тилла хиннай юртах из йолаш хиннай из шу кхаччалца шера этинга дийнахьа юртах цкъарчоа гӀала тайпан йола юрт хьаяьй таккха шера саькур дийнахьа россе федераце правительства амарца шолжа аьнна цӀи тиллай цунах цу шера лайчилла дийнахьа гала тайпан йолча юртах пхьа хьаяьй цу дийнахьа денз шолжа пхьа яхаш ци йолаш хьайоагаш я шолжа пхье саг ва вахаш ш къамаш ссср а эрсийче а хьисап деш нах даязбара хоамашца лард йолаш шолжера къамий лоаттам шолж е шолж хий е шолжа даькъастен малхбоалерча даькъера дода хий тийрка аьтта га йӀоахал км бассейна аре км йолаче хин корта керттерча кавказа дукъа гӀинбухерча босен тӀа метр лакха юртбоахамаша кхашта хий детташ леладу ушкорт яхача лоаман шанашкара доагӀ цигара учхутий аргӀенаш тедаш входит в ущелье между горами соагӀалтени шолжа кертани юкъерча чӀожа гӀолла дода дӀахо гӀалгӀайчен лаьтташка гӀолла километра хьо ший никъ экажакъонгий юрта кхаьчача масайтта тоатолгах декъа а денна километра илдарха гӀалагахьа дода укхаза малхбоалехьа а дийрзе закан юрта кхоач цигара километра дахача тийрках кхета шолжа хий дукха хул ца хаддаш догӀа делхаш хилча метра айлу хий эггара лакхагӀа тушол бетта хул хӀана аьлча цу хана дукха догӀаш а хул Ӏай дийлха лоа а даш бӀаьшерашка дерригача хих ша бора хий геттара сиха долча меттигаш ца лаьрхӀача кхыметтала ший кечалаши герзи тӀехьа эрсий бӀу шолжа ша тӀа гӀолла дехьа бувлаш моттигаш хиннай хӀаьта тӀехьарча итт шерашка хих ша бац кавказа Ӏалама лоаттам хувцабеннандаь мелабеннаб бӀаьшаре нохчаша шолжа бердаш тӀара хьу а тедаш бӀаьсте хий айделча кизляр Ӏоихийтад вай заман шолжа хий кхашта детта иштта цу чура чкъаьрий а лувц шолжа та яьдаш я эбарг юрт гӀалгӀай республика шолжа шахьарара эйла эбарг юрт яха цӀи хьахилара ши эрш я цхьанена тӀатайжача эбарг яхаш эйлан хьалххо хиннав дукхагӀа эрсий Ӏаьдала хьалхашка хаьхо санна волаш ишта цун цӀерах дӀаяхай юрта цӀи кхыча эрша хьаяхачох эбарг юрт уллача метте хӀанз из шолжа пхьанаца хотталуча метте гаргга гечув хиннад шолж цхьа бӀаь ши бӀаь шу хьалха селлара сихеи доккхеи долаш кхыметтел Ӏай ша бацар яха тешалаш а долаш да тӀаккха хьунагӀа лелача эбаргий хӀаьта цу хана эбарг юрта лаьтта тӀа хьу хиннай шолжа гӀолла дехьавала йиш йолча кӀезигача меттех хиннай из из гечув тӀий хинналга белгало дукха ха йоацаш гучаяьннай хиво тӀера тӀоа Ӏобахьарца къаьнарча тӀийна лардаш зувча айттай эйла шолжа пхьан малхбузехьа улл цунца хотталуш а йолаш наькъаца юсташ хилча илдарха гӀалах малхбоалехьа ши километри магасах гӀинбухе малхбоалехьа километри гаьна улл юрт шолжа шинна берда тӀа яьржай зӀилбухе малхбузехьа яндаре я хӀаьта зӀилбухе малхбоалехьа гӀажара юрт эбарг юрта зӀилбухехьа кавказ яха федеральни трасса бода гӀинбухехьа даькъастен цӀермашена никъ ба берса юрт кӀури юрт дакъа юрта йисте гӀинбухехьа магас аэропорт улл шолжа пхьен малхбузехьара хьадолалуш дола эс шолж яха ор да эйлан зӀилбухехьа кхы а зӀилбухехьа хьун дукъи гӀинбухехьа шолжа аргӀеи латт эбарг юрт йилла шу малагӀа да Ӏилмо кхы оттадаьдац цхьабакъда ховш да шера эбарг юрт а сарӀал юрт а яьдача метте эрсий Ӏаьдало троицкая аьнна цӀи а тилла станица Ӏойиллалга цига гаьна доацаш шера денз волынское яха эрсий Ӏаьдала тӀема чӀоагӀале хиннай ишта ков а долаш тана гӀазкхий Ӏохувшабаьб эбарг юрта уж хьабоалабаь хиннаб кавказа областери краснодареи ставрополеи краяшкара воронежа губернереи тӀехьагӀа гӀазкхех дӀатеха хинна мужечерча зовраш постера салтий а тӀабаьхкаб кавказерча мугӀара бӀун цхьоалагӀча шолжа сура юкъейоагӀаш хиннай эбарг юрт шу шера эбарг юрта саг вахаш ков хиннад йоах православхой киназ а школа а хиннай юрта ча шера йийла школа хиннай а аьнна хьоахадаьд ча шера эбарг юрта чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай ах юрт йоагаяьй цо хӀаьта ча шера дикка хий тӀадаьнна хиннад эбарг юрта югӀм мвд частеш Ӏочуйоалаяь хиннай нохч гӀалгӀай асср лакхерча гуллама президиума доакъашхой ӀотӀабахаб мехка села хьалхарча ден цӀай дӀадаьккха хиннад иштта еррига сакъердама кхетачеш а соцаяьй гӀазкхий активисташа хиннар бахьан долаш шолжа гӀазкхий кӀалхарабахара комитет вӀашагӀъеллай цо комитето ссрс президентага горбачёв михаилагеи рсфср лакхерча гуллама тхьамада ельцин борисагеи кхайкарал даь хиннад шолжа гӀазкхий кӀалхарабахара комитет юрта латташ мотогерзкхувса мотострелкови сури гӀа артиллере бригадаи я энциклопеди баьшер техьага хьадаьннад дешах бизз гн чу мадар г мадар пайдейя адама ерригача ховрий илма доакъой е илмий гон ражах даь дола гуллам ба деррига цхьанна лаьрхача къаьстта ховрий дакъа отрасль знаний долаш иштта энциклопедех оал илмий гуллам чулоацаш дола илман справочни пособи дукхага дошлорга куцах долаш шрага кхетадечох из тайп тайпара темаех лаьца илма хоамайи справкайи гуллам ба дешархоша боккхача гон хьалххе хьожадаь болаш на самом деле цель энциклопедии собрать знания рассеянные по свету привести их в систему понятную для людей ныне живущих и передать тем кто придёт после нас с тем чтобы труд предшествующих веков не стал бесполезным для веков последующих и чтобы наши потомки обогащённые знаниями стали добрее и счастливее и чтобы мы не канули в вечность не сумев послужить грядущим поколениям эрмалойче я эрмалой мохк ба барчча официальни кеп эрмалой республика кавказа дехьера паччахьалкхе эрмалойче баха наьх таьрахь шера агӀой ча дийнахьа долча дарех млн эзар адам да аре км цхьадолча дарех бахача наьх таьрахьах цхьа баь ткъесткъа ялхлага моттиге латта эрмалойче дуне та иштта цхьа баь ткъесткъа бархлага моттиге аренах нанагӀала ереван паччахьалкхен моттэрсалой ба паччахьалкхе эрмалой лоамера гӀинбухе малхбоалехьа хьалхарча азе улл фордага дувла бердаш дац малхбоалехьара гӀай гӀозлойчецеи тӀаийцайоацача лоаман арцахен республикацеи да зӀилбухе малхбоалехьа гӀозлой мехка лоаттаме йолча нахичевана автономни республикаца да зӀилбухехьа хӀиранаца малхбузехьа туркий мехкаца гӀигбухехьа гуржехьеца янданаькъан хамарзий джамалда галгай оазархо галгай мехка эггара хьалхара оазархо лоархаш ва янданаькъан джамалд ваьв шера аьрхий тов ча дийнахьа галме шахьара балте яхача юрта диъ шу даьнна хиннав джамалдин нана кхелхача хана даь нанас кхеваьв из каьнка литературцара безам сомабаьккхар даь нана я ча шера шоай юртара ишкола дийша йистейоаккх цо ча шера буро тӀа индустриальни политехникуме деша вод из ча шера тепломеханика говзал йола диплом хьаийцад джамалдас цу шера ленина никъ ленинский путь оалача газете балха вода ча шерашка горький церах йола литературни институте дешаш хул из ча шера чан тар ча дийнахьа ленина наькъа корреспондент волаш болх бу джамалдина шерашка нохч галгай йоазонхой союзе кулгалхо хул из ча шера саь кур ча къаманца мехках ваьккхача моцала калхарвала тайп тайпара балхаш леладу джамалдас цу къизача кхойтта шера ший дега хьамсара бола болх чукъувла цо хама довза а ваха а сутара хиларо оазарлен чоаго езаро го ду джамалдина кхоачаш ткъо шу а далале оазархо а хинна даотта джамалдий стихай хьалхара ши гуллам галгай а эрсий а метта арадаьннад ча ча шерашка кхоалагӀдар наьна лоамаш ча шера вай къам сердалонга дугаш къахьегаш кӀоарга лар йитарех цаӀ ва яндиев джамалдин гӀалгӀай къам зӀамига да оал боарамга диллача зӀамига дале а овла кӀоаргеи деналах чӀоагӀеи сакхетам лакхеи болаш м хиннад вай къам массаза гаьннара даьшкара доагӀа цӀена хоза сагах саг веш мел дола гӀулакхаш вай къамах даьхкад хӀанз а да из вайна хьагойт къаман йоазонхоша Ӏилманхоша оазархоша яндакъонгий хамарзий джамалдий поэзи дерригача дунен та даяйзай аьлча харц хургдац хана аьлча дукхача къамай меттала ара йийнай цун байташ цудухь моллагволча литература дайзача кхыча къамах волча сага бовзанза хилац джамалдий кхоллам вешта цун ци хезанза хаьта а хилац хамарзий джамалдий йоазон кхоллама юкъе даьхенна хетаяьча поэзес къаьстта йоккха моттиг далоац галгай меттеи литературеи хьехаш шовзткъа шера гаргга болх беш йолча хьехархочо нальгнаькъан мовлатхана яхачох ше язде волавелча хой наггахьа шу мара дисадац йоазонхочун даьхенах лаьца ца яздеш цун берригача кхоллама юкъе керттера да ала йиш йолаш да даьхе яха из боча дош дукха я цун даьхен хетая язъяь байташ даьхе даьхе даьхе ва дошо даьхе наьна льатта со ваьча даьхенга алал сога са даьхе вахар деза ма раьза ва со малхара каша тахан со гозваьннав иштта кхы дукхаш я цун цу дешаца бувзам болаш даьхе ийеш хестаеш язъяь стихаш уж еррига а байташ ешаш хилча гучадоал йоазонхо ший мохк безаш хиларал совга из дикка бовзаш а цун гулакхашца ийна а вольга хьалхар яьзяьча байтех йолча даьхе яхача ший мугарашкахьа из шийна мишта чога еза шийца мишта камаьрша я даьхе гойт поэта барга мел еза йаьха я хьо дега мел хетт шера я хьо ва со кхеваь ва са даьхе йиий барг санна хоза я хьо наьна дог санна тешаме я хьо ва со кхеваь ва са даьхе хьа во сонна ма гулда хьа диках со ма валва дахо со ваьча яхача байтагахьа хьахьокха поэто ший мохк даьхе мел сий долаш я даьхе хоаста а яь цун низ ираз хьахьокхарца халонна ка а енна гора оттаргвоаца во воша каьнк кант къонах кхеве сий дола йо йиша зздий совраш кхебе герт джамалда цу ший мугарашца со ваьча лоамашка сигале къаьга я лаьча дек михца къувсаш готтача уйренца галаш ягача сийрда то сег вахарах хьогаш со ваьча лоамашка са да ваьхача шурий шовдаш сувс саьга сай аькханга сатувсаш ехача хана аькха цувз лаьча лаьчанга цига наьна дог санна кхайкача хана фо цена да елаенна ваьв со йиий уйла санна са мискача нанас стихотворене йолаелчахой ах дакъа йисте даллалца духхьал ше ваь даьхе могаеш гоза вахар дуача оакхарй оалхазарий амат дувцаш чакхвоал автор дахо додача ах даькъа та хало ювц автора из да эзараш шерашка цун къаман таэттар цо лайнар цунга кхаьча хало уж мугараш йисте доаллаш хало яле а нанас елаенна ваьв ше йоах джамалда цигга хьахьокх цо ший даьхенгахьа белам болга а цигара вахар гоза долга а цунга хьежжа шоай къаман га дохкаргдоаца даьхен мах лакха лоаттабергбола денал дола ноахал кхеде герт автор цу мугарашца даьхен сурт сибат дуллаш хилча ара юккъе голла дага а деха дилла йиш яц ма доагга из дувца цун коаргал йовзийта геттара дика ше ваь мотиг йовзаш а цул совга цунцара безам чоага а хила беза сага из джамалдийгахьа хилар гуш да цун байташ йийшача ший поэтически мугарашца йоазонхочо гойт галгай къаман хинна хала вахар шаьра аре а хьаьна лаьтта а доацача лоамашка баха герташ аьдало ца буташ шоай вахаре цар лайна къиза бала эза хало техьа тайоагача ноахало чоага пайда эц цу тайпарча стихотворенеех хана аьлча къамо хьадена гулакх цун дух дицдалийтац даьхенцара безам совбоаккх алам лораде цун хамбе омаву дукханахьа даьхеи алами саги шоайла дусташ ваший бувзам болаш тара лесташ доаладаьд автора дукхага мел йолча байташкахьа йоазонхочо лоамашкахьа хоза каьда тешаме хилар хьахьокха лоамашка массаза а самукънега хиннай поэта ший наьна лоамаш хестаду цо хозача дег тара доагача дешашца тамаш яц из хана аьлча хамарзий джамалда ше лоамашта кал уллача хозача юрта балте ваь хьалкхийнав ше ваь лоамаш галгай къамо санна хало чоага лайнаяле а низ болаш хиларах деналах ца дохаш гойт авторо дарц хьекхарах ды тохарах ага ца агаш хало такхачарах бала чуболарах када ца кадаш уж лоамаш санна сатем сабар денал долаш хилча бакъахьа хетт поэта нах а вешта ший а безам ба цун иштта хила шун сабарца шун деналца цхьан дийнахьа сай ваха йиш хилча сай вахар иштта даьсса хетарг ма дацар сона коарга чулоацам болаш я мехках ваьккха ше лелаш геттара а наьна лаьтта шийна хьамсара долча шерашка джамалдас язъдаь наьна лаьтта яхача байтий мугараш уж долалуш халкъа духан оагонаш дагайохийта поэта шоаш гаьнарча мехка болхача хана са даьша чокхе бустама чу кхихьад хьо аз а се ара лелаш гаьнна сай дог санна сайца леладаьдхьо сий дола са наьна лаьтта хьо шоашта дезаш хиларах са даьша ламаза корта бийттаб хьона сонна деза хьо наьна накха санна наьна лаьттанца боккъонца къамаьл деш саннахета поэта мугараш дийшача еррига ший къонахчал а сий а цо лорадаь хилар гойташ йола уйла гучайоаккха джамалда ший байташгахьа ший даьша хьаьнала къахьегаш хьацара тадамаш легадеш йийхьа дерзадаь из бахьан къовсам лоаттабеш ций оухийташ хьаьндаь дола лаьтта да поэта ше цох къоаставар дагадоаллаш хестадер хьалкхийча безама сам бовзийтаб а са уйла са дог деладеш лакха лоамаш декадеш са даьй хьацарца йийхьденна са даьй цийца хьаьнденна сий дола са наьна лаьтта хьалкхийча шийна безама чам бовзийтар а уйренца лакха лоамаш декадеш иллей оаз хазийтар а сий дола ший наьна лаьтта да йоах автора дукхага мел долча цун мугарашкахьа гучадоал из теххьара наьна лаьтта яха байт цунна дув баарца чакхйоакх поэта дув буъ аз хьона се дийна мел ва хьа хам бе дош лу аз хьона сай мотт мел лув хьо хестаде ва сий дола са наьна лаьтта джамалда дага воагаш а цун кхоллам бовзаш а бар дукха йоазон мотт цахов вай халкъа нах кхувш йоагача хана цкъа мара из баргавайна еце а шийна хьахеза цун байташ дика дага йоагаш я сурхатера матенаькъан лемка къам мехках а даьккха одахьийта сибарега дола диъ пхи шу даьннача голла цхьан юкъа тхо дахача ваьхар яндакъонгий джамалда боккхийча наха даьхенах цхьа байт еша а аьнна шийгара дийхача ер мугараш доаладир цо галгай меттал яздараш гӀалгӀай мотт е нна мотт гӀалгӀай къаман мотт ба баьржа ба даькъасте ерригача эрсече гӀалгӀай мотт бувцаш гаргга кхо бӀаь ялх эзар саг ва цул совгӀа гӀалгӀай мотт баьржа ба газакхстане иштта нагг наггахьа туркий мехка а кхыдолча гаргара малхбоалерча мехкашка а гӀалгӀай республике гӀалгӀай мотт паччахьалкхен мотт ба ткъоллагӀача бӀаьшера хьалхарча шерашка гӀалгӀай метто йоазув кхеллад Ӏарабе алапатаца гӀалгӀай метто дуккха халонаш лайнад шер мара вӀаштаьхьа даьланзар ший белгало оттаде из белгало оттадаьр малсагнаькъан кураза зоврбек ва моцагӀа гӀалгӀаша шаьрра шоайла гӀалгӀай мотт бувцача хана боккхийча наха оалаш цхьа хоза дешаш дар хӀанзарча гӀалгӀай алапата чу алап да аж яблоня гаьнаш олега тайпа хьармакхаш дезала бургацакепа мерзи къахьа мерзи сомашца йола га я ажий фу ажаш яхача гуола чура йоагаш я хьа хьачаш лача калдезала чура бессаш лоархаш я эггара ци хазараш я коарааж чинкааж лохааж а дукхага дола гаьнабессаш духьал хозабаьцовгаш бахьан а долаш леладеш да бешамашк а иззамо лораеш лелаеча хьунашк а деррига дола ажий бессаш дика модзлуш йола гаьнаш я ажий ардакх оарали онди да чоага атта тедаш а дика дашаьрлуш а да гаьнаш дахьадаьржа бухьоца эрш хилал я ткъовронаш далоацаяь сомаш табувлаш я акха гаьнаш та карцхалаш нийслуш хул эрс реджеп тайип эрдоган туркий мехка паччахь хержав шера маьцхали дийнахьа хьалхага премьер министр реджеп тайип эрдоган ваьв ча шера саь кур бетта дийнахьа истмале берд хаьхочун фусаме шера хабар дар эрдогана дай аджарой хиннаб аьннна арадаьнна амма шера эрдогана хайтар из бакъ доацалга ча шера эрдогана чакхъяьккхай пийале паша ишкола цул техьагӀа ча шер имам хатыба лицей яьккхац ча шера эрдогана мармара университет чакхйоаккх эггара хьалха уж мугараш поэма юкъе хиннабац тайп тайпара дин дола наха юкъе моастагал доаржаде гертав аьнна аьдало бутт ха теха набахте чувеллав амма ди даьккха араваьннав из бахьан юрт дай доал дита дезаш хилар цун шерашка премьер министр мяцхали дийнахьа шера денз туркий мехка паччахь ва баьцамеа деношка шера туркий мехка эскар путч е хьажа хиннад амма цар гулакх хиннадац цу деношка саг вийнав эзар саг лозаваьв росси библиотекан ди май бетта ча дийнахьа ерригача росси библиотекан хетадаь ди да библиотекаца бувзам мел болча наьха цай лоархаш да из ди цул совга халкъан библиотека а цу чурча болхлой а ди оалаш да из цай ерригача россе из цай дезде оттадаьр росси хинна паччахь ельцин николая борис ва ча шера цу гулакха ше хьалха а ваьнна кульг а яздаь из дачоагдарца из цай цу дийнахьа нийсдар а ший маан долаш да къаьстта цу дийнахьа тхьоврача ча шера русси паччахь хиннача шоллагча екатеринас амар деннад гучахьа йола паччахьа библиотека хьаелла аьнна дукха ха ялале екатеринай амар кхоачаш а деш цу гулакха болх даболабаьб дешара ца хилда укхох аьнна из гишло хьалъе йолаяьй духхьал книшка лоаттадер духьа а доацаш моллага дог эттача сага шийна бакъахьа хетача дешах ляьца деша аьттув а моттиг хургйолаш гишло хьалъеча юкъа екатеринас ше доккха дакъа лаьцад цу чу одахка книшкаш кхоачашдарца цу хана дукха нах дешара а илманна а такхе баьннаб тахан из библиотека дунен тарча эггар йоккхагйолча библиотекех лоархаш я саь кур бутт галгай ханорга шоллага бутт юле ханорга а григоре ханорга ашоллагча бетта тарлуш ба латиний меттала яхар фебрууса бутт цӀенвеш бола бутт хьадаьннад цӀенвалара цӀай яхача деша тара шера эггара замагеи ннел кезигагеи ди долаш ца мара боаца бутт ба саь кур массаза хулача шера дии високосни шера хулача дии чулоац цо лаьттан гинбухен ахбура та ан кхоалага бутт ба лаьттан зилбухен ахбура та ахкан кхоалага бутт ба гинбухен ахбура маьцхали бетта эквивалент ханзара заман чу григоре ханоргах маьцхали денга кхаччалца малх бодж яхача седкъарче чу латташ хул саь кур ди денз кудал яхача седкъарче чу игалахийкхухьаргаш оалхазарий ваьр да даьха когаш даргий тоаба чура сигалахийкхухьаргай сетка хьисапе цок долаш даьха дерзан когаш долаш хул зок нийса яаьха я хьалхара пелгаш вашагхоттденна да некдара шера перепонкаца пелгаш готтига да хьармакхий бесах мараш йолаш керта та а фоарта та а наг наггахьа дерзан цок да европе ши кеп я аьржа с а кай а с первый покрыт тёмно коричневыми перьями второй за исключением крыльев и плеч покрыт белыми перьями клюв и ноги красные перелётные в среднюю европу прилетают в феврале и марте помимо европы встречаются в других местах восточного полушария по прилёте поселяются в прежних гнёздах которые устраивают из сухих сучьев на вершинах деревьев и на крышах любят местности обильные водой в наибольшем количестве встречаются в голландии в исландии и южной саксонии так как аистов не преследуют то они очень доверчивы и подходят близко к жилищам сигалахийкхухьарга даар хул чкъаьри пхьидарчи шолкъаши лихьарчи миталаши доган нанийи балкъазараши садоалла хамаши самка откладывает яиц белого цвета длиной около см голос слабый звуки производит хлопаньем челюстей только птенцы сидя в гнезде производят писк или звук похожий на слабое чириканье длина белого аиста от конца клюва до кончика хвоста почти м стоя имеет высоту м соагӀапче я гӀалгӀай мехка магӀалбика шахьара эйла эйла алханчурта атагӀа улл аргӀан гӀинбухерча босе тӀа шахьара юкъ йолча магӀалбика зӀилбухехьа латт иштта магасах гӀинбухе малхбузехьа км гаьнеи я гаргагӀа яда нах баха моттигаш гӀинбухехьа магӀалбик гӀинбухе малхбоалехьа буро магӀе малхбоалехьа заьзгакъонгий коа зӀилбухе малхбоалехьа черкъий юрт зӀилбухе малхбузехьа дола коаи инаркъеи хӀанзара соагӀапче улла моттиг гӀалгӀай лоам хьалбахачул тӀехьагӀа зӀамига гӀаьбартех лоархӀаш хиннай псыгобже хи тӀа шоайла км гаьна а йолаш ши эйла хьахиннай цига боканаькъан цокало эйлаи дукхагӀа илдарха гӀалий тӀара нах бахаш хинна магӀара соагӀапче гатагажанаькъан аламкача эйлаи и аул аламкача гатагажева заселённый переселенцами из тарской долины село абреково баха эгӀара соагӀапче и бӀорахой тӀема хана деникина чӀоагӀа духьаллаьттай юрт гарданаькъан тоаркхо хьаж хьалха а волаш боканаькъан хаме ахьмада яздаь беке къонгаш цу замах хинначох да той юрт галгай республика наьсарен шахьаре эйла тӀой юрт лакхача шувна та улл кала голла галми одода тӀой юрта гай доазув малхбузехьа долакха юртаца да зилбухехье гӀинбухерча хирий республикаца той юрт уллача метте галгай баьхаб эзараш шераш хьалха денз укхаза илманхошта кораяьй хьалха нах баьхальга йола белгалонаш галми атага голла кираш уха никъ бодаш хиннаб хьалха наьсаре ойилла дукха ха ялалехьа гча шера той юрт уллача метте бах охайшаб нах эггара хьалха цига бах охайша нах сурхотара хьабаьхка хиннаб царна юкъе коазой а мерешкнаькъан а кхыча тайпан нах а хиннаб ханз доккха маьждиг латтача охайшаб уж бах юрт о а йилла гонахьа саьргаьх йийза карт а яь эггара хьалха кхалнах хи та болхача хана къонахаша хьалха мангал а хьокхаш никъ мукъа а боаккхаш галме чура хий да окалбайнаб кхалнах техьага кхы нах хьатаухаш массехк замига юрташ отараш хьахиннай ханз той юрт уллача метте цу хана хинначарех ханз диса долаш да гиринаькъан отараш той юрта бах коазой беканаькъан йовлой овшанаькъан тумхой олигнаькъан мерешкнаькъан гантышнаькъан терканаькхан дугинаькъан албакнаькъан охашкнаькъан гийнбухой гаданаькъан осминаькъан оздой дударнаькъан арчакхнаькъан гиренаькъан дзовранаькъан гелатхой газакънаькъан хучинаькъан куркинаькъан кхоартой моашхой зурабанаькъан хамхой янданаькъан гарбакхнаькъан гарбакхнаькъан гасарнаькъан баркинхой кхы а дукхача тайпан нах таханарча дийнахьа мехка йоккхагйола юрт я той юрт экажакъонгий юрт яьлча къамий лоаттам гӀалме аьттача берда тӀа тӀой юрта биъсаьна ши метр лакха бола кхаь баьречун сурт тӀа а латташ кхера корабенаб Ӏилманхоша шерага биллаб из карарча хана москоана тархьаран музее ба форд лаьтташца е хин калара рельефа айенна моттигашца къоастадаь дола дунен океана дакъа да тайп тайппара фордий классификацеш йолаш я тахан масала укх тахкархоша оттаяь крюммели ш ю м шокальски ш н н зубов а в эверлинг ш а м муромцев ш дунен оакафорд къаьста оакафордах бийкъаб кхыча паччахьалкхенашцара гидрологически организацес шера тадоагоача хургдолча хувцамашца дуне та форд ба къаспий форди аралера форди иштта бейна форди галилейски форди ца лоархаш царна юкъера тийна оакафорда чу ба малхбузера оакафорда чу хӀиндий чу гӀинбухера оакафорда чу шоаш доккха хилар бахьан долаш фордаш санна лоархаш ба къаспи а аралера фордаш амаш уж бисса ба къаьнарча тетис яхача оакафордах цул совга тархьарца хьахиннай бейна форда а галилея форда а цераш лайчилла бутт галгай ханорга цхьайттлага бутт ба из тарлуш баюле а григоре а ханорга шера цхьайттлагача бетта ийс шийна чу ди долча биъ беттаех ца ба лай чилла бутт лаьттан гинбухера ахбура та ханорга гуйран техьара бутт ба зилбухера ахбура та баьстен техьара бутт ба ханзара заман чу григоре ханоргах лай чилла ди кхаччалца малх тараз яхача седкъарче чу латташ хул лай чилла бетта гара га денга кхаччалца ювцога седкъарче чу лай чилла дийнахьа денз змееносец яхача седкъарче чу кхыдола дараш лоархаш хилча лай чилла гча дийнахьа дензи гча дийнахьа дензи льтта кхоалага дуне да малхагахьара хьалоархаш хилча боарамга диллача из пхелага да малха гоннахьа кхестача дуненашта юкъе эрсий меттала цох мир голубая планета оал иштта наггахьа оал терра шийна та дийнаташ долча айлама хамаех сага лаьтта мара довзац илмо хьагойт лаьтта хьахинналга миллиард гаргга шу хьалха кхы дуккха ца говш хьахиннад цун ца мара доаца новкъар а бутт вхар лаьтта та хьахиннад иштта миллиард гаргга шу хьалха цу хана денз лаьттан биотхар анаро лоадаме хийцад техар и а кхыдола абиотически фактораш а уж бахьан долаш аэробни дийнаташ да хьа даржарца дуккхахиннад озона тоа а хьахиннаб цу тайво лаьттан магнитни полеца цхьана вхара зене йолча маьлха радиацен низ лаьгбу лаьттан техен гаргга далоац дунен океано йихедисса техен дкъа далоац гараши гайренаши гараш материкаш та да дда хиши маши лаьтта калхара хиши шанаши дунен океанаца цхьанна цар лоаттаю хинтехар и лооме чудар лоаме хоам иштта лоаме контент чулоацам е лоаме материалаш лоаме пайда эцар дегадар доаржадар бокъоно алашъеш дола моллага функциональни произведени а искусства произведени е кхыдола кхоллама материали цун чудари цхьайолча хана лоаме материалах хилара бахьан хила мегаш хул оттадаь принципаш кхоачашдича культуралоаме произведени из я наьха лоама керттера дакъа дола юридически доазонаш ца деш яр къаьстта вешта аьлча лоаме материал текста а суртий а муама а кхыболча кхолламий белха форма а чудар а да цар лицензеш бокъо луш хила еза царех моллагача гуллакха пайда эцар коммерцин чулоацаш кеп яккхара а хувцара а хийца версеш йоаржаяра а магалбик пхьа я эрсече из улл галгай мехка гинбухе малхбузехьа бахархой таьрахь лаьрхача из галгайчен йиълага пхьа я наьсареннеи шолжа пхьаннеи илдарха гӀалаи техьа магалбик иштта тӀема сийлен гӀала город воинской славы яха ци йолаш пхьа я маьцхали дийнахьа ш рсфср а лакхерча совета президиума амарца магалбика пхьен статус еннай в январе года был изменён герб города его центральным элементом стала памятная стела в году был выпущен почтовый блок посвящённый малгобеку и другим городам воинской славы в году в серии монет города воинской славы вышла памятная монета посвящённая малгобеку эрсече чу хьисап деш нах даязбара дарашца лард йолаш магалбикара къамий лоаттам магас я иштта магате эрсечен зӀилбухехьара пхьа гӀалгӀай мехка нанагӀала я лаьрхха керттера пхьа хургйолаш укх дунен та тӀехьарча иттшерашка йиллача пхьанашта юкъе йоагаш я магас эрсечен субъекта административни юкъ йолча пхьанашта юкъера эггара зӀамигагӀаи къонагӀаи я пхье москоара ха лелаю сахьата оаса тархьаран археологен лингвистикан дараштеи цигарча географен цӀерай топонимикаи бух тӀабодаш тиллай кердача нанагӀала цӀи цу дарашка тӀатайжача даькъасте яьллача ширача оалойчен нанагӀала цӀи хиннай магас яхаш магас яхача топонима чу ма малх яхилга да хӀаьта га го круг диск дӀатехача мага маго маьлха гом маьлаха го чаккхенга латта с гӀалгӀай моттиг белгалъю дакъа да са лаьтта моттиг яхачох хьадаьнна дола ишта магас яхача деша маӀан маьлха лаьтта моттиг аьнна хьадоалл тӀаккха пхьан цӀи из хилча маьлха пхьа хул магас тхьовре чу оалой паччахьалкхена керттера пхьа хиннай шу кхаччалца малсагнаькъан дахий дошлакъа чан тара шу дошалкъий юрт наьсарен округ шу галгай йоазонхо ваьв ахархочун дезале даькъасте бӀорахой том латтача хана цеча партизаний отрядашка волаш том баьб цо шера саь кур бетта долакха юрти наьсар кертеи бахьан деникинцашта духьала том беш шозза човнаш а яьй цунна галгай мехка советий аьдал эттача денз шерага кхаччалца цо болх баьб наьсарен райисполкоме цул техьага шера денз шерага кхаччалца из деша вьагав даькъастен педагогически института эрсий моттеи литератураи Ӏомаду ралсе белггала цу хана цо даболабаьб илма тохкама болх цул совга гӀалгӀай меттала массехк ишколашта лаьрхӀа дола Ӏаморгаш оттадеча дакъа а лаьцад мальсагнаькъан дахий дошлакъа боккха лоархам беш хиннав вай халкъа фольклор омаяра искусствои литературеи дегадоаладара шерра советий мехкарча къахьегамхошта уж дадовзийтара иштта шера ростове даькъастен халкъий говзала олимпиада хиларца дувзаденна молот яхача ростовера газета та цо кепатох галгайчен къахьегамхой говзал яха статья цул техьагарча шерашка революции лоаманхои яхача краевой журнала та нохч галгай фольклор омаелга ваштехьадаккхарга нохч галгай литературни меттах галгай литература яха а иштта кхыйола статьяш а араяьннай цун шера нохч галгай кинижкий издательствос къаьстта кинижка долаш арахец ерригача кавказа мотт хара юкъе эггара хьалхара нохч галгай диалектологии литературни мотти дегаахара наькъаш яха цун монографически болх цун кандидатски диссертаци яр из цу шерашка а цул техьагарча хана а мальсагов дахий дошлакъа даьча илман тохкамаша коарга гучаяьхай нохчийи галгайи меттай фонетикайи морфологеи синтаксисеи лексикеи дукхагйола белгалонаш цул совга шера арамхи яха поэма язйир дошлакъас хаьта цу шера из эрсий меттала яьккхар м слободской яхача эрсий поэто говзаме таржамхо хиларца а наха дика вовзаш вар малсагнаькъан дахий дошлакъа цо къахьегар бахьан долаш га шераш дадолалуш галгай кинижкаш дешарий шоай меттала оеша йиш хилар дуккха а эрсийи советийи литература дик дикага а лоархамега а дола кхолламаш царех ларха деза а с пушкина къаьст къаьста фаьлгаш н в гоголя денна синош яхачеи м ю лермонтова мцыри яхачеи поэмаш тара доакъош и к крылова къоанолгаш а м горьке лаьчах дола иллии дуӀакхайкоргах дола иллии техьарчоа м ф аушевца цхьана дир цо таржам доккха дакъа лаьцад д д малсагнаькъанчо нохч галгай халкъа багахбувцама кхолламаш эрсий меттала йоахача белггала дика таржам даь хиннад цо шера арадаьннача измайлов зархмата сборника тарча лирически иллешта дуккха терко йир малсагнаькъан дахий дошлакъас нохч галгай багахбувцама памятникаш къастта нартски эпос даязъяраи цунна илманца коарга тохкам бараи илманхо а йоазонхо а критик а ше хиларга хьежжа мальсагов дахий дошлакъас дилла а йоккха терко йора галгай совестски литература хьахилараи дахо йодача хана из сиха дегаахараи галгай советски литература исторе очеркашта лаьрха зязиков бахьаудинаца цхьана цхьа иттех гаргга критико литературоведчески очеркаш язйир цо шера цига коаргга анализ йир цо галгай йоазонхойи оазархойи озанаькъан салманеи ахьмадеи янднаькъан джамалдеи осминаькъан хьмзатеи хамхой ахьмадеи хьоашалнаькъан махьмадеи иштта кхыбарий а кхолламашта нохч галгай асср халкъа просвещене горбаьнна цихеза болча деятелех ца вар мальсагов дахий дошлакъа дилла ше педагогически балха волашше дукха педагогаши илманхойи йоазонхойи цо дуккхача школьни учебникийи массехк методически пособийи автор хилар из дикка боккха лоархам болаш дакъа льацад илманхочо дерригача дунен довзаш дола слово о полку игореве яха къаьнара эрсий литература сийлинг омадеча а слово о полку игореве яхача кхолламца цхьайолча кхетаеш йоацача моттигех яхача цун илман балха лакха мах бир дуккхача цихезача советий илманхоша малхбузера оакафорд ба лаьттан оакафорд доккхалага диллача тийна оакафорда техьа шоллагӀа моттиг лоцаш ба из улл гинбухехьа гренландени исландени юкъе малхбоалехьа европаи африкаи юкъе малхбузехьа гинбухера америкаи зилбухера америкаи юкъе иштта антарктидан зилбухехьа малхбузерча оакафорда аре млн км я цунах гаргга далаьцай фордаши форда ганаши форда оасаши берда йистера фордий аре йоккха яц ерригача хин техен аре ал дукхага яц хин йоккхал млн км я из дунен оакафорда йоккхала нийса да юкъера коаргал м эггара йоккхага коаргал м пуэрто рико теӀа моттиг шера юкъера оакафорда хин дирал гаргга я малхбузера оакафорд чоага чуи ареи иха бердан така йолаш ба фордашцеи фордай ганашцеи екъалу цун хин техе малхбузера оакафорда йоккхала шоллага ба цун майда миллион км я хин боарам миллион км я из баьржа улл субарктически шоралашкара антарктидага кхаччалца хиндий океанаца гай доазув дод игольни бухьишка м й та голла антарктида бердйист кхаччалца мингал ба е марс диъалага дуне да малхагара боарамга диллача ворхлага да маьлха коа цу дунен дозал лаьттан дозала да марс аьнна цунах ци тиллай ширча румера тема даьла марсацерах из тарлу ширча эллиной волча ареса цхьайолча хана марсах оал це дуне аьшка оксидо луш болча цун техен це бос бахьан долаш мингал лаьтта тоабан дуне да кезига айха техар и долаш цун техен йисте откъам за кезигага ба лаьтта та болчул марсага ший хьахинна ши новкъар да фобоси деймоси ширча эллиной меттала кхерамеи унзареи ареса шин виий цераш уж новкъараш кхачарга хьажача замига да фобос деймос нийса йоаца форма йолаш да карарча хана лаьтта даьлча мингал ма дарра дукхага техка дола дуне да маьлха коара махьмад хите махьмад юрт вознесенская галгай мехка магалбика шахьарера эйла эйла йиллай ча шера юрта улла лаьтта цкъахьалха гӀаьбартой мударанаькъанга хиннад бакъда ча шерашка денз беке черсашка кхаьчад цкъа искандера фёдорага а п ермолова зӀамигача гӀаьбарте эзар лаьтта десятин енна хиннавола гӀа шу россе импере министрий комитета тептара амарца дӀачоагӀадаьд тӀаккха из кхелхача цун зӀамагӀча вешийга беке черсий искандера ефимага ишта вежарий даькъастен эггара дукхагӀа доалахьа лаьтта болчарех хьахиннаб цу лаьтта тӀа ча шера денз тайп тайпарча къамий бахархой болча юрташ Ӏоехкаш хиннай царех махьмад юрт а хиннайхӀанзара цӀи хьагучох цу тӀара йоагӀаш я юрта дукхагӀа тийрка гӀумкий лоархӀаш хиннай хӀаьта бахархошта юкъе гӀумкашца дӀаийна вайнах а хинна хила тарлу ча шера гонахьа яьдача юртий кхел махьмад юртага а кхаьчад дӀаяьккхай из беке черсий искандера ефима лаьтташ хьа а ийдеш уж гӀазакхашта доала тийналга хулаш да по состоянию на год магомет юртовская описывалась как казачья станица владикавказского округа терской области стоящая на горном перевале при московском почтовом тракте в которой было домов и жителей мужчины и женщин преимущественно русских и по вероисповеданию православных в станице размещался кордонный казачий пост имелись православная церковь станичная школа и почтовая станция вокруг магомет юртовской была обнаружена нефть нефтяные колодцы находились южнее у самой станицы и в верстах западнее колодцы старицкова по данным эсбе год магомет юртовская находилась в сунженском отделе терской области и имела дворов жителей в станице располагались церковь школа торговых заведений промышленных предприятия еженедельно проводились базары было развито пчеловодство по данным на год вознесенская по прежнему входила в сунженский отдел терской области при ней располагались хутора неделько яковлев чумпалов старицкий заболотняного холухеевский и баренина в станице имелись церковь во имя вознесения господня станичное правление одноклассное министерское училище церковно приходская школа кредитное товарищество кирпично черепичный завод питейных и торговых заведений станице принадлежало десятины земли в том числе удобной и леса а также участок площадью десятин в верстах от населённого пункта в окрестностях находились нефтепромыслы в том числе общества колхида товарищества нефтяного производства братьев нобель и майкопского общества с ограниченной ответственностью шпис в станице проживало человек мужчин и женщины преимущественно русские православные по состоянию на год станица была центром вознесенского сельского совета сунженского казачьего округа куда помимо вознесенской входили также нефтяные промыслы и хутор аки юрт согласно переписи населения года в станице проживало человек мужчин и женщин из них великороссы составляли человек казаками себя обозначили человек всего в станице насчитывалось хозяйств по данным на января года вознесенская являлась центром вознесенского сельсовета куда помимо неё входили посёлок южный и село зязиков юрт которое уже было образовано однако наличного населения пока не имело в самой станице проживало человек наличного населения махьмад хитӀе ча шера йиллай по некоторым данным с года используется название вознесенская земля на которой возникла станица первоначально принадлежала кабардинской владельческой фамилии мударовых однако с начала х годов ею владели князья бековичи черкасские сначала фёдор александрович получивший в наследственное владение по распоряжению а п ермолова около тыс десятин земли в малой кабарде год закреплено журнальным постановлением комитета министров российской империи затем после его смерти его младший брат ефим александрович бекович черкасский братья таким образом входили в число крупнейших землевладельцев северного кавказа с года на данных территориях стали возникать новые населённые пункты с пёстрым этническим составом в их числе селение магомет юрт от наименования которого видимо впоследствии было образовано название станицы селение считалось преимущественно терско кумыкским однако возможно что среди жителей присутствовали также и ассимилированные кумыками чеченцы и ингуши в е годы село магомет юрт перестало существовать как и ряд других окрестных поселений известно что земли е а бековича черкасского выкупались государством для наделения ими казаков к году станица находилась в составе го сунженского полка кавказского линейного казачьего войска который будучи одним из трёх полков сунженской кордонной линии объединял казачьи станицы в среднем течении сунжи и ассы с ответвлением в сторону моздока карабулакская троицкая слепцовская михайловская ассинская магомет юртовская терская с года станица находилась в составе терской области по состоянию на год магомет юртовская описывалась как казачья станица владикавказского округа терской области стоящая на горном перевале при московском почтовом тракте в которой было домов и жителей мужчины и женщин преимущественно русских и по вероисповеданию православных в станице размещался кордонный казачий пост имелись православная церковь станичная школа и почтовая станция вокруг магомет юртовской была обнаружена нефть нефтяные колодцы находились южнее у самой станицы и в верстах западнее колодцы старицкова по данным эсбе год магомет юртовская находилась в сунженском отделе терской области и имела дворов жителей в станице располагались церковь школа торговых заведений промышленных предприятия еженедельно проводились базары было развито пчеловодство по данным на год вознесенская по прежнему входила в сунженский отдел терской области при ней располагались хутора неделько яковлев чумпалов старицкий заболотняного холухеевский и баренина в станице имелись церковь во имя вознесения господня станичное правление одноклассное министерское училище церковно приходская школа кредитное товарищество кирпично черепичный завод питейных и торговых заведений станице принадлежало десятины земли в том числе удобной и леса а также участок площадью десятин в верстах от населённого пункта в окрестностях находились нефтепромыслы в том числе общества колхида товарищества нефтяного производства братьев нобель и майкопского общества с ограниченной ответственностью шпис в станице проживало человек мужчин и женщины преимущественно русские православные по состоянию на год станица была центром вознесенского сельского совета сунженского казачьего округа куда помимо вознесенской входили также нефтяные промыслы и хутор аки юрт согласно переписи населения года в станице проживало человек мужчин и женщин из них великороссы составляли человек казаками себя обозначили человек всего в станице насчитывалось хозяйств по данным на января года вознесенская являлась центром вознесенского сельсовета куда помимо неё входили посёлок южный и село зязиков юрт которое уже было образовано однако наличного населения пока не имело в самой станице проживало человек наличного населения махьмад хите вахаш саг ва ерригача эрсечен шера хьисап деш нах даяьзбара дарашах ерригача эрсечен шера хьисап деш нах даяьзбара дарашах ньсаре я е нана наьсаре я галгай мхка эггара йоккхага йола пхьа наьсарен шахьара административни юкъ я таханара наьсаре диъ даькъе екъалуш я наьсаре йиллар шера хиннад аьнна лоархаш да эггара хьалхара официальни каьхата та наьсаре хьоахаяр нийслу шера духтохкархоша яхачох наьсаре нах бах кхерий заман хана денз укхаза илманхошта кораяьй шовзткъа эзар шу хьалха денз нах баьхалга хьагучадоаккхаш йола белгалонаш хаьта галгай укхаза баха эзараш шераш да наьсаре яха дош ширача гӀалгӀай меттала наьна лаьтта наьна аре яхилга да баьшерашка гӀаьбартоша доалдаьд наьсаренна цу юкъа галгай лоамашка бийба а бийба низ а оабаь шоай аренашка окалбувла болабеннаб йоах цихезача тархьархочо коазой дауда нурдина гча баьшере ткъаь иттлагча шерашка гаьбартой дабахаб укх мехкара галгаша довнаш деш кхы бита а ца бита цу хана наьсаре дукха листа хьунаш ушалаш йолаш моттиг хиннай цу хана укхаза кавказе дахача тайп тайпарча къамех йола гаьрахой тоабаш лелаш хиннай шолжаи галмени лакхенашка яда шоай юрташ цу гаьрахоех лораеш наьсар шолжах дакхетача метте гӀалмистерча галгаша ха лоаттадаьд йоах дахо духтохкархочо коазой нурдина нускала лоткъам галгай халкъан йиш лоамаш лакха да ма аьларий сога лоам чу яха къайлаяьла ма еннаярий со цигач а сатем хиланзар сона аренаш шера я ма аьларий сога аренашка лела ма йоалларий со цигач а моттиг теанзар сона со кхеллача сай даллас кхолланза ялара со со яьча са нанас йинза ялара со нанас со яьча цу бийсах даьра ча аьржача лаьтта керчаш ма ярий боарза та яьнна меца борз увгаш ма ярий дарцо цокъа лом чувхош ма дарий берташа сай баьрда ма барий сай боардаш меца бертий ма ярий дарцо чувхадаьр цокъа лом ма дарий даьръяьча чайтонгех елхаш аьржача лаьтта керчаш увгаш ча нана ма ярий со яьча са даллас со йинза ялара со яьча са нанас со йинза ялара таьн кала ча делла бе бага ва белла аз маьждига ци техача ва санна къаьра дув къорах аз биача ва санна сел даькъаза хана кхеллай те со кхеллача са даллас цох дувцача хабарех шолжа тарча жагах санна аренцара зизаш тарденнар ва лайла со се ма ярий цох галат ва яьннар вшанаькън султна руслн галгайчен а эрсечен а паччахьалкхен болхло ва советий союза турпал ш инарал лейтенант галгай республика хьалхара мехкда темлой интернационалистий гулакхаш кхоачашдара комитета тхьамада боевое братство без границ яхача халкъашта юкъера союза лакхерча совета доакъашхо овшанаькъан руслан ваьв аьрхий бетта дийнахьа шера казахий сср а кокчетавски областен володарское яхача юрта ханз из казахий мехка гинбухе казахий областен айыртауски яхача шахьара саумалколь юрт я да овшанаькъан юсупа султан хьамид нана овшанаькъан тамари советий эскара чу хиннав ш денз чакхъяккхай совета союза маршала а и ерёменко церах йола орджоникидзевски лакхера дерригача эскара командни училище цига цо дийшад шерашка шу кхаччалца амал даьд даькъастен тема округе шш мотострелкови взвода командир волаш шш мотострелкови рота командир волаш шш мотострелкови батальона штаба кулгалхо хиннав села дийнахьа ш овшнаькъан руслана советий союза турпал звани еннай приказа текст саь кура дийнахьа ш овшнаькъан руслан хержав галгай паччахьалкхен хьалхара мехкада озанаькъан исмаалий салман галгай оазархо гӀалгӀай меттала йоазуви дешари литературни кхоллами эггара хьалхададоладаьрашта юкьехинна ва ваьв шера саь кур бетта гча дийнахьа дошлакха юрта цунда озанаькъан эке исмаал даькъасте лаьттача бӀорахой тем та дакъа лоацаш хиннав цул совга галгай арабисташта юкъебусулба дина дешаркоаргга дайзачанахах а хиннав шеранохчий мехка ци хезаволчаӀалима илманхо арабист хиннача новрераусман хьажийбусулба дешара лакхера курсаш яьха а хиннав из шера денз шерага кхаччалца галгай мехка кхаь юртахиннача маьждигий имам хиннав исмаал хьажа шереи шереи шоззамакка хьажца ваха исмаал хьажа аьле ци йоаккхаш хиннай цох галгай бусулба наха эрсиййоазув дешардовзаш хиннавеце а из дика бовзаш хиннав эрсий меттала болча дешара мах из ваьхача замах таро йоацача галгачунга кхача йиш йолашхиннадацсветски дешар цудухьа цар юрта шера кхаь шерара хьалкъа дешара ишкола хьайийллача цу школе хьалхарчаберашца ший во салман деша хоаваьв цо цу шерашка гӀалгӀай мехка ца мара хиннаяц шера наьсарен гапковна чу хьайийла хинна пхе шера дешара школа ший юртарча школе дийша ваьлча цу пхе шерарча ишколе кхоалагча классе деша даоттийт салман шера цига дешаш волаш дувц салмана са безам табахар эрсий меттала долча дешара сай лоамах деша ваьлар эрсий классикий литература лермонтова чехова л толстойя тургенева пушкина кхы дуккха барий байташи дувцараши поэмаши наьсарен буро тӀарча ишколе дийша ваьлча гӀовттама шерашка йиш йолаш дацар дахо деша дакъайлар школаш цу ханага диллача дика библиотека вашагкхийтта хиннай салмана цудухьа делкъелца ший даьца арбий дешар омадеш хул из хаьта делкъел техьага эрсий меттала дола книжкаш деш цага пушкинеи лермонтовеи стихаш дагахьа омаю цу хьужаре итт шера дийшад салмана шу хьатаотташ арабистика еррига курс жай омаду цо цхьабакъда бӀорахой том латташ яь хиннача човнаша новкъарле ю салмана балха та а вахаре а бӀорахой тема шерашка дайхача лазарах нана еннай салмана таккха шера кхайкора лазарах да венна вусс из цу хана денз ший ши юша а кхоабаш къахьега волалу из озанаькъан салмана язъяь урдуви тамареи яха поэма нохчий а галгай а литературе эггара хьалхара хилара тешал ду нохч галгай литератораша йоазонхочун плиев махьмад саида шу дизара хетаяьча юбилее белгалдеш дувцар масала нохчий йоазонхочо сулаева мамеда яьхад фу бахьан белгалву аз с озиев нохчийи галгайи йоазонхоех эггара хьалха цо поэма язъяь хиларах хаьта нохч галгай университета литература кафедра доцент хиннача в б корзуна яьхад с озиева урдуви тамареи яха поэма нохч галгай литературе гучаянна хьалхара произведени я галгай хьалхара сюжетни поэма язъяр озанаькъан салман ва цун ци урдуви тамареи яр цу та бувц галгай кхалсаг да яхача заман техьадисача гулакхех мукъаяларах бола никъ из йоазув даьд профессора и дахкильгова галгай литература яхача гча класса учебника та галгай литература дегакхувлара дукха къахьийгад салмана ший оригинальни произведенеш кхолларал совга цо таржамаш деш хиннад эрсий литература классикий прозаи поэзенеи дешара учебникаш оттадеш дакъа лаьцад иштта цо таржамаш даь хиннад а пушкина м лермонтова и крылова н некрасова ф тютчева в короленко с михалкова иштта дуккха кхыбарий прозаи поэзеи произведенешта кастале халла камендантагара бокъо а яккха киргизе ош яхача городе баха болх озиевгар дезал цига салмана болх бу ошски образоване отдела воккхага вола инспектор волаш ший болх цо дика лелабарахи цох дика кхетарахи облоно кулгалхоша кхы а лакхву из шера ошски хьехархой институте курсаш хьаелл киргизски школашта лаьрха эрсий мотт хьеха хьехархой кийчбара цига педагогикеи психологии хьехаш хул салман таккха ошски хьехархой института директоро болх лу цунна педагогически балха та волаш а киргизе йоазонхой союзаца бувзам лоаттабу цо шера денз цун мугарашка хул из шера цу балхара хьа а ваьле ший мехка цавоага салман сибарегара цавеча ший болх дахо хьу салмана нохч галгай книжни издательстве болх бу цо воккхага вола редактор волаш цунца цхьана ший литературни кхоллама балхаш деш а хул галгай школашта лаьрха юххьанцарчеи лакхерчеи классашта лаьрха учебникаш язду галгай меттала сов дукха низ хьинар цу балха дабаларах цамогаш хул салман шера болх бита безача отт из дарба дайта а салаа а вода из цхьабакъда лазарах вийрзача магац салмана цага вага нохч галгай пединституте галгай мотт хьехаш хул студенташта таккха шера ший литературни кхоллама балхаш де волалу хьехархочун болх бита а бита цун поэтически произведенеш поэмаш стихотворенеш кепатохаш араювл лоаман уйре яхача альманаха та а къаьст къаьста гуллама книжкаш долаш а хаьта молодая гвардия детская литература яха московски издательстваша таврия яхача симферопольски издательствас эрсий меттала араяьха хиннай озанаькъан салмана поэтически произведенеш осканаькъан сосаркъий сулумбик советий а россе а тема фекемахо авиацен инарал майор хьалхара россе федерацен турпал ва из звани цун еннай ча шера тушол ча дийнахьа липецка областе нах баларах калхарбоахаш кхелхачул тӀехьагӀа сулумбик давелла воал пхьилекъонгий юртарча кашамашка нохч гӀалгӀай асср а хӀанз хӀанз гӀалгӀай республика наьсарен шахьара пхьилекъонгий юрта ваьв ча шера агӀой ча дийнахьа школа ма яьккхинге шолжа гӀалий тӀарча говзален дешарче ремесленни училище эттав цунца цхьана цигарча аэроклубе а деша ваьгӀав судамбик дӀавеллав гӀалгӀай мехка пхьилекъонгий юрта россе мехкдас ча шера тушол ча дийнахьа тӀеман декхар кхоачашдеш даь дола денали къонахчали бахьан долаш авиацен инирал майору осканаькъан сосаркъий сулумбика венначул тӀехьагӀа россе федерацен турпал чха звани еннай дошо седкъа яха лагпилг цул хьалхагӀа цӀеча седкъа ордени ссрс а тӀеман низашка даьхен амал дарах яха ордени енна ва иштта тайп тайпара лагпилгаш тийна ва пакистан я ценачара лаьтта е барчча ци бусулба республика пакистан ислами джумхурийе пакистан зилбухерча азера паччахьалкхе хьахиннай шера британий хӀиндиче йийкъачул тӀехьагӀа зӀилбухехьа Ӏарбий форд ба лаьттацара гӀай хӀиндиче км малхбоалехьа афганистан км гӀинбухе малхбузехьа хӀиран км зӀилбухе малхбузехьа чинхойче км гӀинбухе малхбоалехьа бахархой дукхалага хьежача ший сагаца пакистан пхелагӀча моттиге латт дунен тӀа гӀча шера хьисап деш нах дӀаяьзбаьчох эггара дукхагӀа бусулба нах бахача мехкашта юкъе шоллагӀа латт млн саг индонезена тӀехьа млн цхьанкхийттача къамий организацени къамий содружествани дунен таьрга организацени шанхаян цхьана болх бара организацени доакъашхо я пакистан иштта тоаба яхача дегӀайоагӀача мехкай тоаб юкъейода мехка цӀи дагаехар кортамукъале яккхара активист вола рахмат али ва шера ший хӀанз е цӀаккха яхача брошюра чу кепатеха хиннай цо мехка цӀи пакстане ваха ткъаь итт миллион бусулба вош пакстан и алап доацаш пхиъ британий хӀиндийчен гӀинбухерча регионех латта акроним я п пенджабах а афганех пуштунаех к кашмирах с синдах хӀаьта тан белуджистанах алап хьааларгахьа аттагӀа хургдолаш тӀехьагӀа юкъедаьккхад в з хилалехьа эзаршерашка пакистана лаьттан тӀа адамлен тархьаргахьа эггара къаьнагӀарча цивилизацен хараппой цивилизацен юкъарче хиннай в з хилалеха ча эзаршер пакистан аренаш тӀа ареш баха хайшаб македонера александра малхбузерча хӀиндий аьлашта духьала масала таксила аьл вахар бахьан долаш цу регионашка эллинизма культара чуйоалл низ бола кушанера паччахьалкхехьахул буддизм дӀай хьай яларан хьалхара кхуврч очаг вай заман ча бӀаьшера мехка территорен тӀа гӀолла территорен тӀа ислам даржа долалу юкъарча бӀаьшерашка йоккхий бусулба паччахьалкхенаш хьахул газневидаши гуридаши хьалха а болаш бӀаьшера моалой импере лоаттама юкъе дода хӀанзарча пакистана лаьтташ тӀаккха из вӀашагӀъяьккхачул тӀехьагӀа юкъе дода тимуридий паччахьалкхен из а цхьа ха яьлча кагегӀча паччахьалкхенаех екъалу тимуридий династен цхьан доакъошхочо ча бӀаьшер сийлахь боккхийча моголий импери йиллай импери йихачул тӀехьагӀа ча бӀаьшера синдеи белуджистанеи пенджабеи сикхий национализм айлу бӀаьшера хӀанзарча пакистана аре ингалсий эскараша хьаяьккхарца британий хӀиндийчен юкъедехьад пакистана сина лоархӀаме хьалххе хиннав цу хана мухьаммад икбала оазархо бусулба лигай да шера цо дувца оттадаь хиннад пенджаби синди гӀинбухе малхбузехьара гӀайнацара провинции белуджистани чу а йодаш кортамукъа бусулба паччахьалкхе кхоллар массанена юкъара хургйола цӀи аьннар шера кембридже дега вагӀа бусулба студент чаудхури рахмат али ва хьажа этимологега марта ча шера мутт хьал ча дийнахьа лахоре тархьаран лахорий резолюци тӀаийцай цо кортамукъача паччахьалкхен чу бусулба юкъарло хиларан принципаш дӀачӀоагӀъяьй мехка даь болх лелабеча гулам исхак хана парламента керда хоржамаш оттадад цига дукхагӀа мел йола кхаж тесса коттаяьннай пакистана халкъа парти мехка премьер беназир бхутто хилар кердача Ӏаьдало демократикай бокъонаши кортамукъаленаши меттаоттаяьй иштта чрезвычайни хьал дӀадаьккхад бакъда мехкара хьал дӀахо а талхаш хиннад синде къовсамаш хулаш хиннад шера бхутто Ӏаьдал отставке дахийттад хоржамаш хинначул тӀехьагӀа керда мехка да наваз шариф хержав пакистан эггара дукхагӀа нах бахача мехкаех я вахархо дунен тӀа гӀа моттиг ча шерара хьисап деш нах дӀаязбарах дукхагӀа мел бола бахархой инд хин атагӀа ба пакистана йоккхагӀа йола пхьанаш мехка малхбоалехьа йоахк карачи лахор равалпинди иштта дӀахо пхьанашкара бахархой ча шер къамай лоаттам пенджабхой пуштунаш синдхаш сарьяки мухаджираш белуджи и др бахархой дийша ба маӀача наьха кхалнаьха шера оценка пакистана конституце гӀа статьяс хьаяхачох мехка къаман мотт урду ба иштта лашкари аьнна цӀихеза а болаш бакъда официале гӀулакхашка ингалсий мотт лелабар могаду нагахьа санна къаман меттах хувца из яхаш амар хинна деце пакистана провинцешка иштта баьржа ба панджаби синдхи белуджий пушту в таблице показан процент от общей численности населения по родному языку среди этнических групп пакистана пакистан бусулба наьха дукхалга хьежача шоллагӀа латт дунен тӀа индонези яьлча бусулбаш сунниташка хьежача а шоллагӀа йоагӀ бахархой бусулба ба сунниташ шииташ государственной религией пакистана является ислам суннитского толка конфессиональный состав населения пакистан это единственное государство в котором ахмадие официально признаются не мусульманским меньшинством поскольку согласно мнению большинства исламских богословов они не считают пророка мухаммада последним пророком поскольку начиная с переписи года ахмадийская мусульманская община в пакистане бойкотировала перепись населения то данные переписей в части касающейся ахмадие считаются неточными а полная численность ахмадие в пакистане по разным оценкам составляет от до миллионов человек община мусульман ахмади проживающая в пакистане считается крупнейшей в мире паччахьалкхе къаьстта долча доазона та юкъарлено вашагъелла политикан кеп я ший доалахьа урхалдара а низбара а аппарат йолаш цхьан доазона та ваштехьдаьккха политикан кортамукъа публични аьдал да е илма чу а е халкъашта юкъерча бокъон чу а дац юкъара ца дола массане таийца дола паччахьалкхе яха духте белгалъяр мата мохк яха дош маанах гарга да цунна амма иззамо йола термин яц из мата яха дош паччахьалкхенал шерага да массадолча мехкаша а илмо а барчча ший долчча тайпара таийца а дола юкъара ца а дола паччахьалкхе яха термин юридически белгалъяр ханза а доацаш да цхьанкхийттача къамий организаци яхача эггара йоккхага йолча халкъашта юкъера организаце арга яц моллага дола вашагдоллар паччахьалкхе я е яц аьнна белгалде из хаттар кхыча паччахьалкхенаши правительстваши деш долча халкъашта юкъера бокъон къоабалдара хаттар да зокаргалеш зокаргалий дезал чу ца мара доаца оалхазарий тайпа да цун юкъейоагаш я вид в эрсече яьржа я вид це зокаргалии куджзокаргалии зокагалеш доккха а геттара доккха дола хийоалхазараш да шай тоаба чу эггара доккхага оалхазар лоархаш да дега шорал см хула дзал кг кхоача зокаргалий хьакъасталуш дола къаьсттадар цара см дола доккха зок да цара ткъамаш даьхха а шаьрра а да зокаргалий кертера кхача чкъарий да наггах мара барча оалхазараш дакхаллац цар зокарагалеш фордай замигахийша теза а дира а амий дахархой да цхьацца дола оалхазараш ай техьа шийла денош лов амма ам дола моттига шаех хьамукъаяьккха хал езаш я зокармаьчи китоглав зокармаьчий дезал зокармаьчи тайпа оалхазар да зокармаьчи аьприкий оалхазар да ушалашк дахаш дола дуккха йола ха метта ца йоалаш эш хула зокармаьчи ший мецаялача тамашийна а шорттига а дайолалу из фослацар бахьан долаш геттара дика гетта лела могаш йолашах наггах мара эцац цу ший говзала пайда вешта дийнах ший лоамах лелаш дола оалхазар да зокармаьчий кертера кхача чкъарий да масала аьприкий дийхкчкъарий бедаргчкъарий тилпчкъарий а наггаха м пхьидаш а шолкъаш а богапхьидаш а вешта бехьалаш а нийсалу зокармаьчий гийга чу зокармаьчеш дикка наггахьа мара нийслуш доаца оалхазар да дуне та эзара мара дагар деш дац саго а цара дахара буне а бинаш а дохаду коазой аюпа ийса совета а эрсечен а юкъареи политикайи къахьегамхо галгай мехка къаман йоазонхо оазархо таржамхо гӀалгӀай метта тохкамхо ворх дешаргах латта галгай меттала галгай яха роман эпопея эггара хьалхага яздаьр ваьв шера маьцхали бетта гча дийнахьа онгушта коазой Ӏийсас ший санна уйла йолча нахаца нийсхо яха юкъарлен политикай болам вӀашагӀбеллаб ча шера тушол бетта гӀалгӀай къаман бокъои кортамукъалеи меттаоттаяра духьа а эрсечен лоаттаме йолча юкъа хьахинна гӀалгӀайчен лаьтта гӀайнашцара хьал бокъонца тоадара духьа а къахьегаш хьайоагӀ организаци нийсхон дагалаттачарех да бурон аьттача берда тӀа нанагӀала а йолаш россе даькъе йола гӀалгӀай паччахьалкхе дӀачӀоагӀъяр коазой Ӏийсаси иштта цо санна кхыча дерхошеи лелабаь хьинаре болх Ӏоткъам баьча къамий реабилитацех дола россе федерацен паччахьалкхен низам арадалара бахьанех бахьан а хиннад иштта россе федераце лоаттаме йола гӀалгӀай республика хьакхолларах дола низам бахьане а эттаб хьалхардар ший ма дарра кхоачашдар гӀоне коазой Ӏийса хӀанз а тӀалатта нийсхо яхача демократен юкъарлен доакъашхои хьалххои волаш коазой Ӏийса саг йолаяь ва сесагаца бархӀ бер кхедаьд цар тӀехьарча шерашка исбахьален балхах дукхагӀа воалл Ӏийса каст кастта гӀалгӀай а эрсий а метташка йоазонаш ду эггара чӀоагӀагӀа коазой Ӏийсас даьча балхашта юкъера белггалагӀеи боккхагӀеи бар ча бӀаьшерашка хиннача гӀалгӀай къама вахарах лаьца дола ший мо кхы доаца дукхача томех латта гӀалгӀай меттала дола гӀалгӀай яха тархьара роман эпопея из доацаш вешта дешаргаш а дувцараш а повесташ а да йоазонхочун уж гӀалгӀашка а арахьа а дика довзаш цӀихеза да гӀалгӀай меттала дараш эрсий меттала коазой дауда нурдин ваьв шера мутт хьала дийнахьа той юрт цихеза галгай илманхо тархьара илмай доктор иштта йоазонхо а суртанча а нурдин ваь дукха ха ялале газакхстане дабахе кеззига ха йоаккх цун дас нанас шоашца шоай бераш а долаш цига цхьа ши шу а даьккха цабаьхкачул техьага уж баха хайшаб наьсаре ча шера наьсарен йолча школе деша вахав нурдин ча шера йистеяьккхай цо цу хана наьсаре керда хьалъяь йола школа ча шерашка якуте хул из болх беш ча шера из деша эттав томскерча университета тархьара факультете цигара курс яьккха ча курсе дешаш волча хана цхьацца цу заман галгай къаман калдиса латта гулакхаш хьехадеш айде герташ хилар бахьан долаш бехк а бий дешара давоаккх нурдин цул техьага ча шера нохч галгай паччахьалкхен университета заочни отделене даотт из дахо илма омадар духьа цига дешаш а волаш тархьар предмет хьехаш аьлтий юртарча ча шерага кхаччалца дешар хиннача школе болх бу цо бакъда дукха ха ялалехь дешар заочно хиларах ваха бокъо я аьле кхайке та а вийхе гча шерашка советий эскаре амал даьд цо хаьта цигара цавеча ча шера дачакхдоаккх цо ший дешар эскарера цавеча балха юхааравоал из хьалха ше хиннача аьлтий юртарча школе кхувш воагача хана денз къаман тархьар дагадоаллаш волча нурдина ше томске деша волча хана цхьацца галгай къамаца дувзаденна шийна кора мел даь хама даязду кезига дар аьле цадуташ йоаккха бибилитека яр тха университете цу библиотеке дукха вагар со вай тархьарца дувзаденна йоазонаш лехаш уж хьатаяздеш сайна пайдана хургда аьнна хеташ дола цхьа хама да ца яздеш дитацар аз моллага а вай къамаца мехкаца меттаца дувзаденна хама тадолаш цхьа муга сайна корабича цох доккха хама хеташ из хьатаязбора техьага цхьацца тархьар илман даькъе балхаш яздеча хана дикка накъа баьнаб сона цу хана айса баь болх йоах нурдина ше ча курсе деша вагача хана денз волавеннав нурдин цхьацца илман йоазош де исбахьлен йоазош школе деша вагача хана денз деш хиннав из уж цо кепадийттад наьсарен оаз сердало ленина никъ наьсархо комсомольское племя нефтяник ингушетия яхача газеташ та цул совга лоаман уйре селаад маьтлоам дон литературни галгайче литературная кабардино балкария яхача тептараш та иштта техьага цун исбахьлен кхоллам юкъебахаб классашта долча Ӏаморгашта та дукхага мел дола нурдина литературан балхаш берашта лаьрха да укхаза ала деза берашцара чам болаш уж дукха дезаш шоай къаман гулакх довзаш уж хьалкхер дог доахаш хиларца да цо берашта лаьрха яздеш хилар бахьан аьнна хоамбоаржабар даькъе хьинаре къахьийгарех ца ва нурдин цо болх баьб галгайче наьсарен оаз яхача газеташка ча шера россе хоамбоаржабархой цхьоагон чу даэца из хаьта галгай литература дегадоаладаргахьа къахьегаш хилар бахьан долаш ча шера из даэца галгайчен йоазонхой цхьоагон чу дукха ха ялале ча шера россе йоазонхой цхьоагон доакъашхо а хул цох хаьта ча шера из дачувода россе литературан фонде ше яздеча балхашкахьа а шийна болча сакъердама а вешта лаьрхха а сурташ дехкаш даь балхаш хиларах ча шера нурдин дачуэца галгайчен суртанчий цхьоагон чу исбахьлен литература а илман а даькъе къахьийга дукха тайп тайпара книжкаш арадийнад дауда нурдина ча шера доккха дий вай дуне яха дувцараши фаьлгаши тадола берашта лаьрха хьалхара книжка кепатехад цун со седкъий гулдеш лел яхача стихай гуллам арадаьннад цун ча шера иштта цу шера арадаьннад баскилг яха берашта лаьрха стихай гулам ча шерашка арадийнад цунна берашта яздаь стихайи фаьлгии дувцари гулламаш це пу га шу садоалла хамаш га шу ва да дай га шу зоокарт га шу говза эп га шу дийнаташи баьцовгаши яха галгай эрсийи эрсий галгайи дошлорг арадаьннад ча шера ча шера арадаьннад барахой нинайци хайренаькъан бай аьлаци цхьана оттадаь галгай эрсий терминий дошлорг дахо йодача хана таро хуле арадаха лаьрха волаш кийчдаь дадаш дукха балхаш да нурдина царех дукхагдараш шийна дукхабезача дешахошта берашта лаьрха да цун йилбазахийкхухьаргаш бийдольгаш водар со водар со лорси солсеи сонта шолкъа галгай мохк иштта кхыдараш а вешта боккхагчарна лаьрха яздаь тийшаболх яха книжка а кийчдаьд кепатоха мара цадезаш цул совга къилбаседа кавказа йоазонхой дувцарий гулламашта юкъе дахад цун цхьацца дола дувцараш вай мехка дайзача а ца еш даькъасте массанахьа довзаш да ала йиш я коазой дауда нурдина сурташ дукханахьа ший сурташ наха гойта овттадаь хиннад цо хьежача наха лакха мах а беш цунга хьежжа дукха толамаш а даьхад вай мехка а мехкал арахьа а дукха выставкаш яй ча шера элдарха галий тарча музее галгайчен исбахьле аьнна ци а йолаш ший суртай выставка ю цо хаьта ча шера цу музее цаькха выставка ю золотая осень ингушетии аьнна ци а тиле цу шера назранерча паччахьалкхен мохктохкара музее дахьу цхьаькха выставка ча шера москве шалом яхача европа къамай культуран центре выставка дахьу ча шера галгай халкъа сесарий цей дездеш назране цхьакха выставка хул назрань шахьар кхелла шу дизар дездеш ча шера назране цхьакха выставка хул современное искусство художников ингушетии яха выставка дахьу майкопе ча шера литература дегадоаладареи сурташ дехкареи декъе къахьийгача а ца еш нурдина дукха балхаш даьд галгай истори тохкаш ча шера история ингушского народа яхача книшка арадаьннад ча шера магас по археологическим и письменным источникам ча шера история развития судебной системы ингушетии город назрань исторический очерк иштта кхы дукхадарашш ча шера арадоал нурдин бехктохкаме редактор а волаш из юкъе а волаш виъ автора яздаь галгайчен истори ше мел даьча илман белхашта юкъе эггара лоархаме из болх хета шийна йоах нурдина хаьта ала деза нурдин автор а волаш ткъаь дийтта кинижка арадаьнна хилар хьоадинза дита йиш яц цхьакха ча шера галгайчен керттера шахьар а хургйолаш хьалйоттаргйолча шахьарах магас аьнна ци тиллар нурдин ва цо хьалха даккхарца барт а кхийтта датиллай магас яха ци магас тхьовра моалой табаьхкачахана цар йоха яь аланий керттера шахьар хиннай таккха оаха цхьацца оахкама тохкамаш дича ханзар магас иллача из илай аьнна хеташ соцам ба вай цудухьа иштта цу шахьара ци хьадийнае а из иллача кхыйола ци лелаеш шахьар цахилар а ловш ишта хьалхаяьккхаяр аз из ци йоах дахо нурдина цу хана ше дош оттадар мишта хилар дагаухаш дукха да илма тохкаш нурдина даь балхаш цо ше баьча илман балха та хьигача къина духьал баркал оалаш ча шера заслуженный деятель науки ри яха ци еннай цунна великобритани я хьадаьннад яхача дешах е хетта паччахьалкхе лоацдаь барчча официальни куц великобританеи гинбухера ирландеи хетта паччахьалкхе европан гинбухе малхбузехьара гӀайрен паччахьалкхе великобритани йоккхага йолча паччахьалкхех я европе иштта ядерни держава я из оон а кхерам цахилийтара совета даиман йола доакъашхо я британе имперен гулакх а пачахьал а тадусаш яр наследница я великобритани лоархаш я ханзара парламента демократи хьаяьнна моттиг цун ший кулгалдара форма парламента монархи я хетта паччахьалкхен лоаттама юкъейоагаш йиъ тархьаран провинци я ингалсий меттал мехкаш ингалсечеи шотландии уэльси гӀинбухера ирландии нанагӀала лондон паччахьалкхен мотт ингалсий галгайче я галгай мохк ба е галгіай республика я россе федерацера республика даькъастен федеральни гома лоаттам юкъейоагаш я гӀалгӀай республика нанагала магас я паччахьалкхен мотт галгай эрсий ба галгай мехка гай доазув малхбузехьа гинбухехьа хирий мехкацеи гаьбарт малкхарой мхкацеи да малхбоалехьа нохчий мхкаца зилбухехьа галгайчен гай гуржий мхкаца да из цхьатара нийслу эрсечен паччахьалкхен гайнаца мехка йоахал гинбухехьара зилбухенга км я малхбузехьара малхбоаленга км галгай республика кхеллай шера этинга дийнахьа гӀалгӀайче арен йоаккхалах лаьрхача эггара замага йола регион я россе федераце федеральни лоадам бола пхьанаш лоархӀаш ца хилча мехка ци хьаяннай къаман церах галгай яхача дешахи че яхача суффиксахи цхьанна цар маан оттаду галгай баха лаьтта галгай ях дош геттара къаьна да илманхоша цу деший маан тохкаш тайп тайпара версеш йоалаю царех ца я галгай яхача деша галий гишлонхой аьнна маан деш яр шоллага яр я цу этнонима даьли нах е даьли къам яха маан гойташ яр кхыдолча оттадаьчох термин галгай белгалъяь хиннай сумерой метта чу эзар шу в з хьалха цу чу из яьннай сумерой метта хьалха хинна метта чура иштта оалаш хиннад сумероша царел хьалхага сумере баьхача нахах илма чу уж бовзаш ба су субир хуррий яхаш цераш йолаш галгай яхача дешо сумерой меттал белгалдеш хиннад боккхий лувраш аьнна зиракаш яха ший маан долаш гіалгіайче уллаш я керттерча кавказа дукъан гинбухерча босенаш та юкъерча даькъе иштта цун юхе дадача замага долча довкъашта тӀа тийркийи шолжеи тархийи гӀинбухера рельеф эрий арен я зӀилбухе лоаман рельеф я атагӀенаши чӀожашаи йийкъа ддача довкъаех латташ йола эггара лакхагӀа бола тӀадам шанлоам лоам ба м гӀалгӀайчен кхыдола лакха тӀадамаш цӀейлоам м хахалги м гӀаьл лоам цхьорой лоам м кавказа лоамай йӀоахал км вай зама хилалехьа шера денз гӀалгӀай арен тӀа кобана культура хиннай кобана культура антропологи лелаяраш кавкасионий типа хиннаб юкъерча бӀаьшерашка дзурдзукаш эггара хьалхагӀа Ӏарбий географаша хьоахабу бӀаьшерашка тайпай гуллам ба яхаш ча бӀаьшере нохчашкахьареи даьгӀастенгахьареи ислам чудала доладенна гӀалгӀай мехка бакъда дӀа ча шера мара чӀоагӀаденнадац цу ханага кхаччалца тарматхой ламасташи Ӏадаташи леладеш хиннад лоамашка яьх гӀалгӀай шахьараш аренашка бӀаьшерашка Ӏо ара йовла йолабеннай аренашка дӀачӀоагӀдалар бӀаьшере даьннад гӀалгӀай кавказа тӀема тӀа дакъа лоацаш хиннаб эрсечен оагӀув лоацаш а шамала оагӀув лоацаш а цхьан юкъагӀа шамала бусулба паччахьалкхен ши вилаят шахьар хиннай арштӀенни галашканни цу юкъа гӀалгӀайче каст кастта гӀовттамаш хулар из бахьан долаш эрсий эскар таӀазар деш масайттаза ихад эггара боккхагӀа наьх гӀовттам хилар наьсаре шера селаи этингаи бетташка кавказа Ӏаьдало гӀалгӀай хутораш дӀа а йоахаш царна когаметта йоккхий нах баха эйлаш Ӏоехкаргхилар бахьан долаш гӀовттам соцабир ӀотаӀабир эрсий Ӏаьдало александра чун амарца даькъастен малхбоалехьа тийрка область вӀашагӀъеллай цун лоаттама нохчийи нохчий мехканни ичкерийский гӀалгӀайи лоам тӀараи гомаш юкъедахад россе октябрьски социалистий гӀовттам хинначул тӀехьагӀа ча шера ноябрь бетта дукъа даькъастен къамаш юкъе долх лоаман республика хьакхейкаяьй деникин генерала эскаро дӀаьгӀасте дӀалаьцача лоаман республика Ӏаьдал ший чу а хийца каьлаке дадда дӀадахад лоаман республика болх соцабаьб пятигорске хиннача тийрка къамай ча гулламо шера мутт хьал бетта денош советий Ӏаьдал тӀа а ийца рсфсра лоаттаме тийрка советий республика вӀашагӀъеллай баьцамеа бетта денз чан тар бетта кхаччалца тийрка советий республика даькъастен советий республика лоаттаме хиннай ший конституции лакхера маьженаши хиннай цун тийрка халкъа гуллам снк советий Ӏаьдал эттачул тӀехьагӀа шера мутт хьал бетта тийрка область дӀаяьккхай хӀаьта нохчий гоми нохч мехкарчунца ичкерийский гӀалгӀай гоми лоам тӀарачунца нагорный шоай лоӀаме арен кхолламаш хьахиннай цун юкъе гӀалгӀайче нохчийчеи къарший черсийче гӀаьбартой малкхарчеи гӀинбухера хӀирийчеи юкъеяхай вцика декретаца ча шера лай чилла бетта ча дийнахь лоаман асср дӀаяьккхар бахьан долаш рсфсра лоаттаме гӀалгӀай ао вӀашагӀъеллай мехках бахарах чечевица операцикхоачашъяра уйлаш гӀа шу дӀадоалаш а кийчъеш хиннай цу зана мехках баьхараш сибребахийта дага хиннад новосибирскаи омскаи областешкеи иштта красноярска краеи лоаман алтаеи тӀехьагӀа гӀазакхстанеи юкъерча азеи бахийта лаьрхӀад мехках бахар ча шера саь кур ча дийнахьа доладаь хиннад хьалхарча дийнахьа саг цӀенах ваьккха хиннав хӀаьта царех эшелонашка саг хоаваьв рсфср а а ссср а а лакхерча советий президиемаша ча шера агӀой ча дийнахьа мехках даьха хиннача къамий автномеш меттаоттаярах амар арахецад царна юкъе вайнах а бахаб мехках баьха нах цӀабарца нохч гӀалгӀай асср меттаоттаяьй сибрера цӀабаьхкача хана денз гӀалме шахьар гӀалгӀайчен лоаттаме юхаметтаоттае яхаш хиннаб гӀалгӀай после окончательного распада чечено ингушской асср и образования отдельной республики ингушетия исполняющим обязанности главы временной администрации ноября года стал офицер советской армии руслан аушев с июля года в ингушетии была объявлена зона экономического благоприятствования все предприятия зарегистрированные в республике освобождались от уплаты налогов и получали значительные льготы в году аушев выступал против объединения чечни и ингушетии весной года президентом республики ингушетия был избран мурат зязиков с года валовый региональный продукт республики вырос почти в раза в году с территории грузии в ингушетию вторглись отряды боевиков руслана гелаева численностью не менее человек и вступили в бой с частями й мотострелковой дивизии й армии позже они распались на меньшие отряды и скрылись на территории чечни после отставки зязикова исполняющим обязанности а затем и президентом позднее должность стала именоваться глава стал юнус бек евкуров осенью года в ингушетии начались массовые протесты против соглашения о закреплении границы между регионами подписанного главой ингушетии юнус беком евкуровым и главой чечни рамзаном кадыровым сентября года а также против его ратификации депутатами народного собрания республики ингушетия после ознакомления по факту территориального вопроса конституционный суд российской федерации оставил в силе действующее соглашение что спровоцировало новые массовые волнения этинга дийнахь шера эрсий федерацен лоаттама чу хьакхеллар галгай республика галгай республике йиъ шахьара юкъе муниципальни кхоллам ба хьажа иштта галгай мехка доазон та эйла юрт улл паччахьалкхен лакхера болхло республика мехкда ва лакхера законодательни маьже парламент галгай республика халкъа гуллам ба цун лоаттама юкъе каь ва паччахьалкхен лакхера кхоачашдара маьже галгай республика правительство я гӏалгӏай республика паччахьалкен байракх я гӏалгӏайчен байракх гӏалгӏай мехка керттерча паччахьалкхен белгалонех цаӀ байракх кӏайча бесара биъ са бола кӏада да цун юкъе цӏеча гома йола хьарак а латташ цу тӏара дӏайода хӏара зӏи чакхайоаллача дӏакъовланза болча гома хьисапе а йолаш байракха шорал цун дӏоахалца нийсдича да байракха лакхерчеи лохерчеи доакъой дерригача дӏоахала баьццарча беса ши оаса бода царех хӏаране шорал байракха шоралах ялхлагӏа дакъа миссел долаш берката хьарака чурча гома зӏилорг байракха шорала цхьайттлагӏача даькъа боараме я берката хьарака зӏанараш чакхйоалача дакъовланза болча гома зӏилорг байракха шорала ткъаь пхелагӏача даькъа боараме я берката хьарака гом хьахулача оаса шорал байракха шорала цхьайттлагӏача даькъа боараме да берката хьарака зӏанарий оаса шорал байракха шорала ткъоалагӏача даькъа боараме да берката хьарака занарех цаӏ байракха дӏоахалга диллача нийсса урагӏа яха а гӏалгӏай паччахьалкен байракха лакхерча даькъа тӏа а я берката хьарака зӏанараш чакхйоалача дакъовланза болча гома лакхерча йистаи арахьарча гомаи юкъера юкъ байракха шорала ийслагӏача даькъа боараме я берката хьарака зӏанараш берригача гонагӏа цхьатарра йовкъаш йолаш а сахьата гӏоаролга лелара духьала ерзаяь а я гӏалгӏай паччахьалкхен байракх хила еза цун боарам моллагӏа бале а цунах яздаьчунца нийслуш кӏай бесо хьахьокх къаман цӏена уйла нигат хилар баьццара бесо ӏалама беркат белгалдоаккха иштта гӏалгӏай къамо лелабу бусулба ди цӏе бос гӏалгӏай халкъа лийна халои денали хьахьокх цара шоай мохк безар белгало еш гӏалгӏай республика паччахьалкен герб гіалгіайчен герб паччахьалкен герб да гіалгіай мехка гіалгіай паччахьалкен герб мяцхали бетт шера чоагадаь да гіалгіай паччахьалкен герб гома хьисапе да юккъе дадоаржадаь ткъамаш дола аьрзи долаш эзди хилареи къонахчалеи хьаькъалеи тешаме хилареи белгало герба юкъе къаьна а къона а гӀалгӀайче хьахьокха белгало санна даькъастен лоамашта хьалхашка нийсса урагаяхийта соанага латт вӀов вовна аьрдача оагорахьа хьахьекха ба маьтлоам хаьта аьттача оагорахьа башлоам лоамаштеи вовнеи лакхехьа хьахьекха ба нийсса делкъийга кхаьчача маьлха ахгом цу тара лохехьа очуйоагаш ворх малха зи а йолаш замагча гома лохерча даькъа та хьахьекха я малхи лаьттеи даим лелаш хилара белгало санна йола берката хьарак боккхачеи замигачеи гомашта юкъе йоазув да лакхе эрсий меттал республика ингушетия лохе гіалгіай меттал гіалгіай мохк гіалгіай паччахьалкен герб пхиъ бос болаш леладу кай сигала беса баьццара це дошо беса ажага кайча бесо белгалду гіалгіайчен халкъа доаггача тайпара уйлаши леладу гулакхаши цена хилар сигала бесо сигален хозмажа белгало баьццарча бесо хьахьокх гіалгіайчен алам лаьттан беркати дайийна хама хьувкъаш хилари хаьта иштта бусулба дина ислама белгало а я из це бос из дукхача шерашка гіалгіай халкъо дийна диса герташ лоаттабаьча къовсама белгало я ажага бос сагаи аламаи вахар луш болча маьлха бос ба галгайчен тархьар кавказе довзаш да массехк антропологен тайпаш кавкасиона кавказа юккъе къаспий гинбух малхбоалера кавказе понтий гинбух малхбузера кавказе иберий кавказа дехье кавкасиона тайпан цена кавказера тайпан лоархаш да юкъерча кавказе даьха хинна къамаш хьалхага кобана археологен культура яьржа хинначеи вай з хь гча эзаршера юкъангара эзаршу чакхдаллалца оалой баьхачеи галгай нохчий селий даьгастен цхьадола къамаш дугрой малкхарой къарший гаьбартой черси тушхой пхий хевсуры шоаной сваны иштта кхыйола гуржий этнографен тоабаш а в в бунак яхача антрополого яздаь хиннад даькъастен чухь мелдолча къамал дукхага гӀалгӀашта юкъе дисад из ше ма дарра дола кавказера тайпа баьцамеа бетта гӀа дийнахьа ш вашагъейллай гӀалгӀай автономни область цу ханара лоархаш да гӀалгӀай паччахьалкхе кхоллар лайчила дийнахьа ш нохч гӀалгӀай область хьаяьй чантара дийнахь шера цох нохч гӀалгӀай асср хьаяьй саькур бетта шера гӀалгӀайи нохчийи къамаш бехк боацаш сибаре Ӏодахьтарца цар мехкаш дохадаьд сийзадаьхад гӀалгӀайче хӀираша дӀалаьца хиннай наьсарера гаргаре я аьнна шоай цабаьхкача хана денз аьдала бокъонашца шоай лаьтташ галме шахьари бурои къаскими юхадаккха гӀерташ хиннаб гӀалгӀай шера аьрхий бетта техьарча деношкеи лай чилла бетт хьалхарча деношкеи галме шахьареи буро теи бахача маьрша болча галгашта тема таазар таоттадир из бахьан долаш эзараш эзараш гӀалгӀай ков карт доацаш а биса шоаш бахача меттигера дабаха бийзар эрсий хоамий гирсашка галгашта баьча откъамах ци тиллар хирий галгай вашдухьале аьнна хӀанз а из дов къаьстадац баьцамеа бетта гӀа дийнахьа ш галгай республика халкъа гуллама законаца таийцай галгай паччахьалкхен байракх техьага ш галгай мехкдаь амарца из ди дездаьд паччахьалкхен цай санна гургжаш оалхазарий тайпа да гажаоамалий отряда чура дола боабашкий дезалах гургажий бедаргаш бесах е ценна кай хул е сира хул е аьржа хул борша кхал гургаж шоайла тера куцах къоастае хал да башхало кеззига я царна юкъе лебедей от гусей отличает более длинная шея позволяющая в более глубоких водах обыскивать дно в поисках пищи а также их величина по которой они являются самыми крупными водными птицами размах их крыльев достигает двух метров а масса может превышать кг лапы довольно короткие из за чего лебеди передвигаясь по земле производят несколько неуклюжее впечатление зато у них очень развитая летательная мускулатура позволяющая им преодолевать тысячи километров при ежегодных перелётах на юг и обратно потомство выращивается обоими родителями опекающими детёнышей в течение лет после рождения таханарча систематике гургажаш ворх тайпа екъалу геосфераш лаьтта бур лаьтта дуне хьадеш гергала чибалаш я геосфераш арганах хувцалуш лаьттан юкъа тара дайолалуш ваши техъювла ваши чуювлаш мотта а хан чу но сохраняют самостоятельность в своём образовании и функционировании геосферы связаны друг с другом и образуют стабильную динамическую систему белгалъе мегаргъе масехк кертера йола геосфераш некоторые учёные выделяют вторичные геосферы связанные с деятельностью людей также при анализе строения нашей планеты выделяются по совокупности природных условий и процессов протекающих в области соприкосновения и взаимодействия геосфер выделяют специфические сферы или оболочки учение о геосферах земли включает геосферологию ноосферологию и пр каждая геосфера на разных уровнях изучается отдельной наукой или набором научных направлений галгай ба даькъастера къам цига а къаьстта галгайче а хьалха ден даьха халкъ да тхьоврера иштта бахаш ба нохчийчен шолжа шахьареи ханз гинбухерча хирийчен чухьа уллача галме шахьареи гӀалгӀай дерригача дуне та саг ва галгаша бувцар галгай мотт ба галгай йоазув кириллица ларда та латт лелабеш бола ди ислам цу йоккхача кавказа европеоидни раса юкъедоагача кавкасиона антропологен тайпан лоарх илманхоша галгай ширача галгай тархьара тохкамхочо горепекин ивана фомас яздаьд башира далгата тархьархо хьаяхачох жӀаргахой ди гӀалгӀай мехка эггара хьалхагӀа ча бӀаьшера гарга чубаьннаб гуржашкахьара цунга хьежжа ди кхейко бехка хиннараш а гуржий ба нохчашкаи гӀалгӀашкаи хӀанз а тӀехьа дуккха цу ханара гӀишлош а вешта жӀаргахой ди хилара белгалонаш а я селлар из чӀоагӀа баьржар бахьан долаш в настоящий момент на территории современных чечни ингушетии и северной осетии существует множество археологических исторических и архитектурных памятников подтверждающих многовековое христианство среди ингушей в частности и вайнахов в общем Ӏилманхочун балхашка тайп тайпар в исследовании учёного описываются многочисленные свидетельства историков и путешественников раннего и среднего средневековья согласно которым на территории ингушских земель были построены церкви или даже возможно монастырь в частности согласно свидетельствам российских немцев учёных иоганна гюльденштедта и петра симона палласа побывавших в ингушетии в в в церкви тхаба ерды образце архитектуры веков хранились древние документы написанные по словам из собеседника монаха золотыми голубыми и черными буквами что над дверями храма есть надпись готическими буквами энциклопедический словарь брокгауза и ефрона издававшийся в конце начале веков указывал о наличии среди ингушей христиан и язычников ингуши большей частью мусульмане сунниты но встречаются среди них и христиане и совершенные язычники мусульманство водворилось у них не ранее половины прошлого столетия в древности же ингуши были христианами о чём свидетельствуют многие часовни и остатки старинных церквей которые пользуются у ингушей большим уважением и в которых они совершают жертвоприношения справляют различные празднества представляющие собой смесь христианских преданий и языческих воззрений особым почитанием пользуются у ингушей человеческие скелеты находящиеся в каменной будочке близ мст назрань по преданию скелеты эти принадлежат народу нарт некогда жившему около назрани и оставались нетленными в течение лет но с приходом русских стали портиться ислам приняли чуть более лет назад несмотря на все усилия знати насаждение ислама шло с большим трудом но после посещения ингушетии шейхом кадырийского тариката кунта хаджи кишиевым распространение ислама приняло повсеместный характер исповедуется ислам суннитского толка шафиитского мазхаба ставший одним из элементов национальной идентичности и культурной традиции ингуши являются мусульманами традиционного суфийского тариката духовного пути основанного на тарикате шейха абд ал кадира ал джилани и шейха бахауддина накшбанди даьгӀасте селий мохк селий республика россе федераценсубъект республика в её составе входит в состав северо кавказского федерального округа является частью северо кавказского экономического района эггара зилбухера субъект республика я россе федераце чу иштта даькъастен федеральни гма лоаттами даькъастен экономикай шахьараи юкъейоагаш я даьгате кхеллай шера агой дийнахьа нанагала махачкхаьлл я аре км бахархой дукхал саг даьгӀасте официале цӀи республика дагестан субъект российской федерации республика в её составе входит в состав северо кавказского федерального округа является частью северо кавказского экономического района образована января года как автономная республика в составе рсфср столица республики город махачкала граничит с азербайджанской республикой на юге с грузией на юго западе а также с чеченской республикой на западе со ставропольским краем на северо западе и с республикой калмыкия на севере согласно конституции республики дагестан государственными языками являются русский и языки всех народов населяющих республику среди них имеют письменности и официальный статус аварский агульский азербайджанский даргинский кумыкский лакский лезгинский ногайский рутульский табасаранский татский цахурский чеченский языки дер да субъекто са доала хӀама объектаца дийнадоаца кхоллам ваший бувзам хилара процесс из деча юкъа субъекто ший моллага дола хьашташ кхоачашду дагалаьцар алашду селлар хала хилар бахьан долаши соцашдоаца арахьарча хьала хувцамаш бахьан долаши лохарча филогенеза стадешка денз гонахьарча дуненца бувзаман доаладара психикай кепаш хьахул къаьстта маӀан да ориентира тохкама дер дегӀадоаладар сага къаьстта сина белгалонаши дегӀа белгалонаши хьахилараи дегӀаяраи керттера деран кеп къахьегам ба къахьегамца цӀийх лета да кхыдоа дераш ловзар хӀама Ӏомадар социале тархьаран боламца къахьегамах хаькъалцара болхбар къахьегам хьахул из да социумашта эшашдола теорецара дер дийнатий эволюцеца цар гонахьарча лоаттамца бола вӀаший бувзами ориентира тохкама дери халагӀеи халагӀеи хул дер аьнна цӀи яьккха йиш я моллагӀча маӀан долашдоа хӀама дарах моллагӀдола дер деш вар дерхо долакха юрт я галгайчен наьсарен шахьарара эйла эйла гӀалме берда тӀа улл шахьара юкъ йолча наьсаре км гаьнеи магасах км гӀинбухе малхбузехьи долакха юрта гӀай доазув гӀинбухехьагӀайрбика юртаца да гӀинбухе малхбоалехьа черкъий юрт малхбоалехьа тӀой юрт зӀилбухе малхбузехьа зильги хин дехьа зӀилбухе берса юрт йоалл беслан официальной датой основания селения долаково считается год в рапорте владикавказского коменданта полковника широкова о горских народах владикавказского округа от декабря года за упоминается о поселении старшины долака дахкильгова именем которого и названо село долаково в году в посемейных списках жителей назрановского участка в селе долаково насчитывалось дворов из них мужчин и женщин в селе проживали представители родовых фамилий дахкильговы чемерзиевы доурбековы долгиевы мусиевы цечоевы балхаевы акиевы шакриевы и др с селом связан один из эпизодов гражданской войны февраля года подразделения вооруженных сил юга россии подошли к владикавказу и к ингушским селам долаково и кантышево занимаемых большевиками под командованием с орджоникидзе он был вынужден вместе со штабом обороны терской республики переехать в селение базоркино у селения долаково разгорелся ожесточенный бой в ходе которого всюр потерпела поражение с по год в период депортации чеченцев и ингушей и упразднения чечено ингушской асср село было передано северо осетинской асср и носило название даллагкау по данным всероссийской переписи населения года вкл село гейрбек юрт в селе исторически проживают представители следующих тейпов долакха юрт шера саг ваьхав арбий мотт афразера меттай дезала семитски ткъоврон мотт лоархаш ба арбий мотти цун эршаши бувцаш болча наьх дукхал гаргга миллион саг наьна мотт кхы а гаргга миллион саго пайда эца арбий меттах шоллага мотт санна арабский язык язык семитской семьи афразийской макросемьи языков число говорящих на арабском языке и его разновидностях составляет около миллионов родной язык и ещё около миллионов человек использует арабский в качестве второго языка классический арабский язык корана ограниченно используется в религиозных целях приверженцами ислама по всему миру общая численность млрд человек письменность арабского языка на основе арабского алфавита это один из шести официальных и рабочих языков генеральной ассамблеи и других органов организации объединённых наций оон официальный язык всех арабских стран в ираке наряду с курдским кроме того является одним из официальных языков чада эритреи джибути сомалиленда сомали и коморских островов абхази апсны къовсама лаьтта да иштта цхьандаькъе таийца паччахьалкхе я гинбухе малхбузера даькъе кертера кавказски дукъа зилбухера босе гинбухе малхбоалера аьржа форда фордйиста та фактически контролируется правительством республики абхазия которая признаётся государствами членами оон россией венесуэлой никарагуа науру частично признанной южной осетией и непризнанными нкр пмр и днр в резолюции генеральной ассамблеи оон признаётся частью грузии согласно административно территориальному делению которой она является автономной республикой абхазия состоит из исторических областей об этом напоминают звёзд на государственном флаге малой абхазии бзыпын гумы абжуа самурзакан дал цабал псху аибга по состоянию на октябрь года в абхазии расположено городов и сёл агой бутт е огой бутт галгай ханорга хьалхара бутт ба из тарлуюле а григоре а ханорга шера хьалхарча бетта януса бутт шийна чу ди долча ворх беттаех ца ба агой бутт из шера юкъе эггара шийлага бутт ба лаьттан гинбухера ахбура доккхага долча дакъа та агой бутт ан шоллага бутт болча иштта шера эггара байхага бутт ба лаьттан зилбухера ахбура доккхага долча дакъа та агой бутт ахкан шоллага бутт болча гинбухера ахбура баьцамеа бетта эквивалент ханзара заман чу григоре ханоргах агой га ди кхаччалца малх седкъарче аддалхо чу латташ хул агой бетта га дийнахьа денза бодж яхача седкъарче чу кхыча дарех агой бетт адам да е саг ва я хьаькъал дола социальни дийнат саг юкъара тархьаран дера а культура а субъект лаьтта дуне та сага къаьстта йола белгало хьагойташ долча цун аматех да сакхетам уйла е торо хилари лоаме хоржам беи ше даьрах бехктокхам таэца могаш хилари моральни хетараш шийга долаш хилари адамах лаьца йоазонца сурт оттадеш белгалдоах адамлен цхьаь цаӀ дийнат довзац саг санна уйлае керасти де дари де тешал де лархӀа хета дог даха сатувса могаш цун санна ший лергволга ховш хилар вела хр ший лаьрхӀар дӀакхоачашде аьттув балар долаш адамо гонахьара дуне а ший а тохк хувц культура дегӀайоалаю ший тархьар хьакхолл сага дух из хьавалар цун Ӏалашо дунен чу цо дӀалоаца дакъа философиеи динаи Ӏилмаи исбахьаленои тохк различают не менее четырёх подходов к рассмотрению понятия человек адам яха дош хьагучох ше мел вола саг шийх хьаваьннача адам пайхамара цӀерах хьадаьннад башхало хьааларгахьа я саг хилча хьалхара а лоаца долаш оал хӀаьта пайхамара цӀи дӀаьхчунца оал а тӀаккха саг яха дош хьадаьннад са яхачох акбинаькъан артага тухан ваьв ш сийлахъ боккхача даьймехка тема ветеран пхорч деттаденна йоккхий човнаш яьяр сона из бахьан а этта ялх бетта салаа аьнна тема комиссариато лоаме а верзаваь цавайтар со хаьта цага вага сатем а боацаш балха этта гособеспечене воккхагвола инспектор волаш болх бир аз деррига галгай къам санна халкъа моастаг а ваь мехках ваккхалца диц ца луш духьал латт тхоаш мехках даьха ди балха вар со чулийлхача салташа хьайгара герз хьада яхаш цогарч деттар геттара готваь гар совъялча сайга хинна герз тем та одиллар кхы сога из да а дац аьлар аз таккха бехказа бувлар салтий мехках а даьккха вай къам одохийтача хана ийс саг вар тха дезале цхьабакъда юха ца пхиъ мара ванзар адамашта кхы цаккха барга ма голда уж унзара денош краснодаре яьй в январе года в боях под сталинградом получил тяжелое ранение комиссовался в году как и весь ингушский народ был выслан в казахстан еще свежо в памяти воина ветерана утро февраля года то неспокойное утро невозможно сравнить ни с чем когда один из солдатов крикнул предатели я никак не мог представить что это обвинение прозвучало в адрес нашего народа не верилось что наш народ могут обвинить в предательстве потому что ни при каких обстоятельствах ингуши никого не предавали казалось это недоразумение которое в скором времени разрешится и мы вернемся на родную землю это не случилось и народу лет пришлось испытать нечеловеческие тяготы жизни вернулась наша семья домой в году я устроился на работу начальником отделения связи в соседнем селе верхние ачалуки проработал там несколько лет потом стал бригадиром полеводческой бригады совхоза алханчуртский ветеран войны здравствует и доволен сегодняшней жизнью безгранично благодарен президенту м м зязикову за те изменения что происходят в республике за огромное внимание к участникам вов и к пожилым людям кхоартой роза газета сердало ера села шера акха алинг цхьан шера дахаш дола баьцовга да алинг ваьрах акха алинг цхьан шера даха наггахьа шин шера дахаш дола баьцовга да цун лакхал кхоачаш хул см зизагад зизалордаш зизакогилг иштта зизачонакаш морсамосаша йоалаш я овла ражоттам тиргаш йоалаш я зизалордаш йоккхийи аргани сира баьццари бедара къоастами зизагад доалаши кхоззадекъами оамал хьалоацаш я зизакогилгаш даьхи чоаги д зизачонакай доахал дистача эршбаь хилал тарло зизаш цеи лепи кайи хьармакхи бессах хул акха алинго зиза тоха тушоли беттара денза кимарса бетта кхачалца зизай пхоараш е мангала е моажола бетта хьадоал генараш дукха да эзара хилал генараш шоай пхоарчоаго дукхача шераша йоаяц эрс антарктида арктикан духьале эггара зилбухега уллаш йола гара я антарктидан юкъ гаргга цхьатара я зилбухера дунен шодаца антарктидан гоннахьа да хиш малхбузера океанеи хиндий океанеи тийна океанеи наггахьа цу антарктидан гоннахьа уллаш долча хийх къаьстта зилбухера океан оал континента аре км гаргга я цу юкъера шельфий бутув шанаш км гайренаш км цу та кхы а антарктидан техен юкъера лакхал эггара йоаккхага я массайолча гарашта юкъе дунен шелала шод хинна ца еш антарктиде я дуст бувзама фе тунал эггара лохага йола моттиги эггара чоагагеи дукхагеи мух бола моттиги эггара чоагага малха радиаци йола моттиги астрали мфа от зилбухера официальни цера кеп астралера союз е астрален доттагӀал мфа государство в южном полушарии занимающее одноимённый материк остров тасмания и несколько других островов индийского и тихого океанов является шестым государством по площади в мире к северу от австралийского союза расположены восточный тимор индонезия и папуа новая гвинея к северо востоку вануату новая каледония и соломоновы острова к юго востоку новая зеландия от главного острова папуа новой гвинеи материковая часть австралийского союза отделена торресовым проливом минимальной шириной около км а расстояние от австралийского острова боигу до папуа новой гвинеисоставляет около километров население на декабря года оценивалось в большинство из которых проживает в городах на восточном побережье австралия является одной из развитых стран будучи тринадцатой по размеру экономикой в мире и имеет шестое место в мире по ввп в расчёте на душу населения военные расходы австралии являются двенадцатыми по размеру в мире со вторым по величине индексом развития человеческого потенциала австралия занимает высокое место во многих сферах таких как качество жизни здоровье образование экономическая свобода защита гражданских свобод и политических прав австралия является членом оэср вто атэс оон содружества наций анзюса и форума тихоокеанских островов астрали паччахьалкхе я аре км паччахьалкхена мотт астралин ингалсий мотт ба эггара йоккхага йола пхьеш сидней мельбурн брисбен перт аделаида дукхага болча астралхоша жаргахой ди лелабу бангладеш бенг официальни ци халкъа республика бангладеш бенг паччахьалкхе я зилбухера азе баха нах млн совга саг аре км бангладеш официальное название народная республика бангладеш государство в южной азии население по итогам переписи года составляло более млн человек территория км занимает восьмое место в мире по численности населения и девяносто второе по территории столица дакка государственный язык бенгальский унитарное государство парламентская республика согласно страна в была классифицирована по индексу демократии как гибридный режим по всему периметру окружено индией за исключением небольших участков границы с мьянмой на юго востоке и бенгальским заливом бангладеш моноэтническое государство населения составляют бенгальцы около населения исповедует ислам баьцамеа бутт е меа бутт кхыйола цераш кимарс маьтт цели бутт галгай хнорга ворхлага бутт ба из тарлуш баюле а григоре а ханорга шера ворхлагача бетта юлий цезари бутт шийна чу ди долча ворх беттаех ца ба баьцамеа бутт из юкъера лаьрхача шера эггара байхага бутт ба лаьттан гинбухера ахбура доккхага долча дакъа та баьцамеа бутт ахкан шоллага бутт болча иштта баьцамеа бутт шера эггара шийлага бутт ба лаьттан зилбухера ахбура доккхага долча дакъа та баьцамеа ан шоллага бутт болча ханзара заман чу григоре ханоргах баьцамеа га ди кхаччалца малх кайран седкъа чу латташ хул баьцамеа гча дийнахьа денз ийскогбарг седкъарче чу хул берд юрт эйла я галгай республика шолжа шахьаре берд юрт улл эса бердаца шаьрача мотте додача хица овийрза да а этта хьажача юрта лакхе аьрдехьа гобаьккха хьу я аьттехьа лохе голла ододаш эса аьле да берд юрта доазув да галгайчен юрташца чималхацеи гажара юртацеи цул совга цу юрта доазув да нохчичен асиновское яхача юртаца берд юрт ойилла дукха ха яц россе паччахьалкхен къонагчарех юрт я ер юххьанца юрт оюллача хана тхьовра хьалха совета аьдала хана денц гажарий юртарча колхозо дадувш леладу лаьтташ мара кхы хама дацар укхаза ча шера апрель бетта ча дийнахьа поселок южный аьнна ци а йолаш юрт ойилла хиннай укхаза нохчийче лаьттача темах байдда хьалбаьхка нах беженцаш баха оховшаргболаш галгайчен хьалхара паччахьа хиннача овшнаькъан султана руслана амарца цул техьага ча шера цихезза бугӀа борец волча йовлой берда царага берд юрт аьнна хийцай укх юрта ци цу хана денз из ци лелаю укх юрто юрт ше ялхайтта шу даьнна кхелетача замигача сага ханнара мара йоацаш къона яле а къаьнарча юрта санна баха укхаза нах цхьа доккхий ваштардаь шиъ кхоъ гат йолаш ценош дац укхаза бахача наьха деррига ценош да вахача сага кхоачам болаш миско хьалдаь медиавики вики проекташта кийлен та ула царга болх байташ бола движок ба из язбаь кийчбаь хиннаб лаьрхха википеденна амма пайда эцаш лелабу викимедиа яхача фонда кхыйолча проекташка а лоаме программа я е лоацца яхача юкъарлен лицензен бехкамашца да хьа яржаш я язбаьб скриптий меттал дараш уладара духьа цо пайда эц реляционная база данных яхача ражах леладе йиш я иштта могаду яха программаш лелаяр хьалу оагонаш йолча базаца болхбара интерфейс а раже урхалдара тайп тайпара бокъонаш хилар а текста хувцам бе а башха форматашца вики текст сурташи кхыдола файлаши хьачудаха торо а иштта кхыйола торонаш а логотипа маано белгалбоаккх цо лелабеш бола разметкай мотт цу метта чу татовжам хьабергболаш лелаю йиъсаьна къовлоргаш таьрахьдош деш дакъа да гӀалгӀай метта арган таьрахьдешаша хьахьокх хамаш лоархача хана цар мала яхача хаттара жоп а лу аргандараш хьахиннад массалийчарна лагӀа ллагӀа яха суффикс тӀакхетарца ингушские числительные с по образуются сложением двух основ цаӀ итт цхьайтта но ткъеста числительные от до пишутся слитно а дальше до и далее до раздельно после так же как и в русском языке счет обычный это и ткъаь цаӀ это и ткъаь шиъ и т д после ста цхьа бӀаьи ткъаь итт цхьа бӀаьи шовзткъе ялх ши бӀаь раза по пхи бӀаьи шовзткъе пхийтта тысяча эзар ши эзар раза по мухьаммад аьла оваьча хана хинна ци кассиус марселлус клей еза йолча оагата чу леташ хинна америкера бийхо ва дунен бокса тархьара чу эггара цихеза болча бийхоех ва мухьаммад аьла ваьв агой дийнахьа ш веннав этинга дийнахьа ш скоттсдейл яхача пхье ца ва са ларбо баргаш дац цун амма гуш ва из лергаш дац цун амма хозаш ва из из деррига дагадоагаш ва моллага хама хьакхолла шийна лайча цо амар ду хила таккха из хьахул амма из цун амар багара дувлача а лергашта хьахозаш совт еш долча а дешашца дац цун дахоз уйлашка йиса къайленаш из ва даьла аллах из ва са ларбо из ва хьа ларбо а форта е фарта да галгайчеи нохчийчеи дода хий эса аьтта га да форта км даьха да бассейна аре км я река берёт начало в ингушетии на северном склоне хребта цорейлам течёт на север устье реки находится у села шаами юрт в км по правому берегу реки асса длина реки составляет км населённые пункты стоящие в бассейне реки фортанга хай цечахки пхуматие катаргаштие мулкание мужак моштие мереджи даких хайхарой гереты эгичож эгибосс даттых белхара гандалбос аршты издиг футтунчие акати берешки самиогочие мергйисте бамут ачхой мартан шаами юрт эрсечен паччахьалкхен хин реестра дараш хьагойт форта юкъедодаш да малхбузен къаспий бассейна округа чу фортан хинбоахама дакъада шолж хин кортагара доладенна шолжа гӀалага кхаччалца паччахьалкхен хин реестра чура код фонетика метта оазий чулоацами уж хувцаялари омадеча лингвистикай дакъа да метта юкъе оазаша леладеча гулакхага хьежача уж цхьатара яц цхьайолча оазаша деша лексико грамматически маан белгалдоах царех фонемаш оал вокхар деша маан къоастадеш г дац уж фонемаш яц галгай метта мукъача оазий оттам чоалхане а баьржа а ба цунна чуй цхьалха мукъа оазаш монофтонгаш а цхьан дешдаькъах хула шолха мукъа оазаш дифтонгаш а цул совга дукхагйола лоацеи йаьхеи мукъа оазаш фонемаш я галгай метта укх тайпара фонемаш монофтонгаш я а йаьха а лоаца аь и у о э йаьха оаз лохерча айдаларахи техьашкарча мугахи йола йаьха мукъа бордаза фонема я из хьахулаш бордаша дакъа лацац из а массе позицешка нийслу а та д а тта б а га бетт а а лоаца оаз лохерча айдаларахи техьашкарча мугахи йола бордаза фонема я массе позицешка нийслу масала д а ха б а га а ла в а ха саг а л аь лоаца а йаьха а хул юкъерча айдаларахи хьалхашкарча мугарахи я бордаза оаз я дийлача дешдаькъе латте йаьха хул масала аь ла б аь ри л аь ча м аь же аьннанд аь къайлача дешдаькъе латте лоаца хул масала м аь кх м аь л аь шк п аь шк аь рдиг из цхьа фонема я и лакхерча айдаларахи хьалхарча мугарахи йола фонема я бордаза оаз я и массе позицешка нийслу лоаца мара хилац масала к и р м и мар м и ска к и нг и ра д и ра талг и торм и у бордий лоаца фонема я из лакхерча айдаларахи техьашкарча мугарахи я массе позицешка нийслу масала у зам д у га у ст н у скал ш у б у о бордий лоаца фонема я из юкъерча айдаларахи техьашкарча мугарахи я о яха оаз кхыча грамматически кепашка ие яхача дифтонгаца хувцалуш хилча из уо яхача дифтонга хьалхара дакъа да масала корта керта соц сеца хувцалуш ца хилча лоаца оаз о я масала д о с досаца дот о дотоца галгай метта деша юкъе оазаша далоацача меттигага хьежжа массехк редуцировании оазаш фонема эршаш белгалйоал а бе башха йола оазаш я маан къоастадеш шоайла фонематически духьаллатт уж масала цу деш а деш дакъа сиха да ла кинижка дала кулгаш дил кулг дил а доккха кх а кх дац деш кинижк ханнахьа да р гулакхаш дукха др ценош др сиха хил р а йаьхеи ахйаьхеи фонемаш я масала д а р д р а яхача фонема эрш да масала сиха деш деш кинижка чоага редуцировании оаз я юкъерча мугарахи юкъерча айдаларахи масала улгаш дил сатийна ал э бордаза лоаца оаз я из юкъерча айдаларахи хьалхарча мугарахи латт масала э тта э ззал миха я михаш я гаьнаш легача гаьний ваьр я яхача дезала чура дукхага михаш ягача хьунах эрсий меттала тополёвник оал иштта михий ваьрах я аьржа миха тополь черный акхтарг тополь серый тал тополь белолистый михий дахча дайи кӀайи кӀаьдеи да тоадеш хала дац михаех шера пайда эца кхоачам беча каьхат хьадеча бийдал хул цӀилеторгий мергӀилгаш цунах ю иштта миха кетарза даьри хургдолаши фанер дечаи цхьалха мебели херха кечалаши кӀопилгаши дечаи эш лоаттам селлар во хиларахи геттара сиха лакхалуш хиларахи михий дахча кӀори доси долаш леладу чӀонакаех шаькъа басар доккха гӀаьнаех ӀажагӀа михий цхьаццайолча кепий дургал модз телача нокхарашта лу змеи подотряд класса пресмыкающихся отряда чешуйчатые змеи обитают на всех континентах кроме антарктиды и нескольких крупных островов таких как ирландия и новая зеландия а также множества мелких островов атлантического океана и центральной части тихого океана лихь ба лихьарч да эрс змея змеи ер юкъара термин я уж морг дола деррига дийнаташ чулоацаш общий термин включающий всех подобных животных биологе чу лихьарч текхадийнаташ яхача класса юкъейоага калтоаба я в биологии змеи это подотряд класса пресмыкающихся цу лихьарч яхача калтоаба юкъебоага массехк дезал семейства царех ба бехалаш гадюки текхарга куце ужеобразные текхаргаш ужи увдаргаш удавы питонаш питоны иштта кхыдараш а хаьта дерригаш уж цхьана лихьарч да казань казан пхьа я россе чу татарстана нанагӀала я крупный порт на левом берегу реки волги при впадении в неё реки казанки крупнейший по численности населения город в приволжском федеральном округе и на реке волге один из крупнейших экономических научных образовательных религиозных культурных и спортивных центров россии казанский кремль входит в число объектов всемирного наследия юнеско исторически столица центр казанского ханства казанского царства казанской губернии и татарской асср город имеет зарегистрированный бренд третья столица россии в году было отпраздновано тысячелетие казани казань неоднократно принимала международные соревнования высокого уровня по различным видам спорта в том числе всемирную летнюю универсиаду в году а также ряд матчей чемпионата мира по футболу года в году в рейтинге сайта о путешествиях в качестве самых быстро развивающихся туристических направлений столица татарстана заняла е место в мире и е место в европе в годах в рейтинге казань заняла е место в рейтинге самых популярных у туристов городов россии городской округ граничит с зеленодольским высокогорским пестречинским лаишевским районами по акватории куйбышевского водохранилища с верхнеуслонским районом байракх файл башня сююмбике с севера тонкинаькъан хож аьла абукар танкиев абукар хажалиевич галгай илманхо хьехархо профессор философе илмай доктор асн бокъонца вола доакъашхо ваьв шера мутт хьал дийнахьа галгай курпе оставшись работать в родном вузе прошел путь от научного сотрудника до доцента после образования ингушской республики в гг работает заместителем министра образования и науки республики с г с момента открытия ингушского государственного университета работает на кафедре истории и философии доцентом а затем и профессором кандидат филологических наук доктор философских наук награжден почетной грамотой президиума верховного совета чи асср почетный работник высшего и профессионального образования рф член союза писателей рф действительный член академии социальных наук рф перу а х танкиева принадлежат монографии свет народного сознания вайнахов ингуши духовные башни ингушского народа эздел ингушская этика и более публикаций статьи в академических всесоюзных изданиях и т п заьзгнаькъан бийсолта идрис галгай паччахьалкхен къахьегамхо галгай автономе область хьакхоллаш хьалха лаьттачарех а ва цун хьалхара кулгалхо а ва ваьв шера агой дийнахьа буро кала кхелхав шера баьцамеа дийнахьа шолжа гала та заьзганаькъан бийсолта идрис къаьнарча гӀалгӀай барханой тайпара ва д хьалхарча къаман хьехархоех хиннав хьалхарча наьсарен лоаман ишколе хьехаш идриса юхьанцара дешар наьсарен лоаман ишколе дийшад тӀаккха буро тӀарча хьалхара бокъонца реальни училище яьккхай лаьцачул тӀехьагӀа бийсолта идрис нквд лагерашка хиннав ча шера тушоли бетта кхаччалца коми асср нквд лагерашка воалл цик ссср президиума ваӀадаца хьахец москоа вода из бакъда пасспорт ца хилар бахьан долаш дӀатӀаязвац тӀаккха туле а ваха заводе пьанировщик хиле отт заьзганаькъан идриса боккха болхбаьб гӀалгӀай автономни области нанагӀала хӀирашта дӀа ца кхачийтта гӀерташ из хиннад керттера цун репресси яра бахьан ча шера аьрхӀий бутт болалуча хана ший сесаг ярыча жанеттайца юха а лаьца хиннав ча шера баьцамеа бутт шолжа гӀалийтӀарча нквд набахта веннав тӀехьагӀа даь хӀама дац аьнна реабелитаци яьй фонд викимедиа даалар лоацца коммерце йоаца дикаш ду организаци цо инфраструктура лоаттаю дукхача меттала йола краудсорсинга вики проекташ болх бе ваштехьа хургдолаш включая википедию викисловарь викицитатник викиучебник викитеку викигид викисклад царна юкъе я викиданные викивиды викиновости викиверситет и а также была владельцем ныне неработающего энциклопедического проекта фонд является учредителем конкурса вики любит памятники слово является товарным знаком и не может использоваться без разрешения фонда викимедиа как и названия и логотипы других проектов викимедиа какие либо веб сайты в интернете могут использовать слова и или вики и энцикло педия в своих названиях однако они не имеют отношения к проектам фонда викимедиа готтаргвоацаш метто лаьцар даькъастенгахьа хьожаш вар муръенна техкаш цахьор цар васкета лоам бар мух хьакхача да хьа теркаш вожар кхераш баьккхача га бийсан юкъе хама дуаш са ехадеш дейна га гарахошца са ца кходеш лийтар чоте воацаш вар баьшерашка хинна денал халонах вай хийца м дац вай нахага хинна эздел сага дохаде мегаьдац тахан рузкъах дизад аьлле аьржа денош диц ма де вайцар къаьстар дага а лаьце са халкъ шоайла хоттале дагадоагий шоана тахан вай халкъ мехках даьнна сурт дагаухий шоана тахан вай халкъ мехках даьнна сурт хьийстар къизза лайла тоссаш догацалуш дисса чурт цу ханашка хинна откъал чаккхе йолаш хиннабац мецала десташ денна адам дицадалийта м мегаргадац йовлой шахьбота сулумбик бусулба дийша саг галгай мехка хьалхара муфти ваьв шера мяцхали дийнахьа буро та суламбика да йовлой шовхьала шахьбот молла хиннав буро тарча бусулба наьха тхьамада а хиннав цо во кхеваьв бусулба дин чу суламбика даь даь да йовлой мовсар хьаж шш хьехам ийца хиннав цихеза волча шейх кунта хьажагара макка хьажол де ваха хиннав баьшера шоллагча даькъе борахой тема доакъашхо хиннав иштта шу даьнна волча хана кхелхав эккаж юрта моастагий юхатохаш газакхстанера шера цакхаьчача сулумбик деша эттав буро тарча лоаман металлурге институте шера цу чу техдика а дешаш чакхдоаккх цо дешар электромеханика яхача факультете техьага шера шу даьннача хана из деша отт ленинградерча паччахьалкхен хьехархой институте малхбоален факультете арбий мотти литературеи яхача специальностах толамца цига дешар чакх а даьккха йовлой суламбик ший дешар дахо дадихьар цихезача галгай бусулба дийша саг оздой мухьаммад волча цига ийцар цо бусулба илма а дешар а суламбик къахьега волавеннав шера аьлий юртара юкъерча школе цига хьехархо волаш болх баьб цо шу кхаччалца шерара денз шу кхаччалца болх баьб наьсаре оахарганаькъан гапура церага йолча электроинструмент яхача заводе дукха ца говш цкъарчоа отдела хьаким хул цох таккха завода керттера энергетик а хул укхаза йовлой суламбика ше хьаяьй керда станок из бахьан долаш шера ссср а министрий совета чу йолча кхолламийи керда хьаделлача хамайи гулакхех йолча комитето цунна деннад автора бокъонах дола тешал шера денз болх баьб чечингавтодор а наькъа урхале шера денз шу кхаччалца наьсарерча бусулба институте проректор хиннав сулумбик молла веннав аьлий юрта шера саь кур дийнахьа мартазанаькъан мухьаммада арсамак профессор филологен илмай доктор галгай паччахьалкхен университета ректор ваьв дошалкъий юрта аьрхий дийнахьа шера гӀалгӀай паччахьалкхен университете болх беш ва бух биллача хана денз цига кафедра кулгалхо а декан а проректор а хиннав шера денз гӀалгӀай паччахьалкхен университета ректор ва филологен Ӏилмай доктор профессор за заслуги яха ордени гӀалгӀай мехка лоархӀаме грамотеи почетная грамота республики ингушетия яьккхай гӀалгӀай мехка Ӏилман балхах дукха дика хамаш карагдийна илманхо ва заслуженный деятель науки республики ингушетия россе федерацен лакхагӀареи профессионалийи дешара лоархӀаме болхло ва гӀалгӀай оазаран антологи хх бӀаьшу яхачунни антология ингушской поэзии хх век даькъастен къамай литературан антологи том антологии литературы народов северного кавказа том яхачунни ралс кийча а яь арахийцай цхьацца йолча монографен да ва идеология и художественный мир деревенской прозы борис можаев эволюция творчества арапхананаькъан марем россе федерацен турпал из совгат цунна деннад шера этинга дийнахьа кхелхачул техьага галгай мехка шолжа шахьара берий беша хьехархо хиннай къаман галга я яьй шера бекарга дийнахьа оалкама шера ше яьхача йоалла школа яьккхай шера денз болх беш хиннай галашкарча берий беша сесага цӀогӀарч хеза мр араваьнна хиннав кхалсаго баге ӀотӀакъовларгйолаш къонах герз тӀахьекха хиннад гӀаьрахоша марем лораве дагахьа ший мара духьала Ӏоэттай цига автомат ялийтай тӀемахочо арапхананаькъан марема даь гӀулакх бахьан долаш тӀемахой тоаба лци соцаи аьттув баьннаб цар цкъа топ ца йоалийташ сатийна уллаш йола юрт хьаяьккха лаьрхӀа хинна уйла йохаяь хиннай ший вахарах хадаш юртарча н кхерам тӀабоагӀалга дӀахайтад цо арапхананаькъан марема цӀий Ӏоухаш ший мараи бераштеи хьалхашка еннай гӀалгӀай мехка да заьзганаькъан мурата амарца денал дола кхалсаг россе федерацен турпал яха звани еннай указом президента российской федерации от июня года за мужество и героизм проявленные при исполнении гражданского долга арапхановой марем ахметовне присвоено звание героя российской федерации посмертно арапхананаькъан марем церага я магасера берий беш красная книга аннотированный список редких и находящихся под угрозой исчезновения или исчезнувших животных растений и грибов красная книга является основным документом в котором обобщены материалы о современном состоянии редких и находящихся под угрозой исчезновения видов растений и животных на основании которых проводится разработка научных и практических мер направленных на их охрану воспроизводство и рациональное использование в красную книгу заносят виды растений и животных которые постоянно или временно растут либо обитают в естественных условиях на определённой территории преимущественно территории отдельно взятой страны и находятся под угрозой исчезновения виды животных и растений занесённые в красную книгу подлежат особой охране на всей отдельной взятой территории которую охватывает конкретное издание красной книги красные книги бывают различного уровня международные национальные и региональные международный союз охраны природы мсоп в году объединил и возглавил работы по охране живой природы государственных научных и общественных организаций в большинстве стран мира в году в числе первых его решений было создание постоянной комиссии по редким видам её задачами было изучение состояния редких видов растений и животных находящихся под угрозой исчезновения проведение разработки и подготовки проектов международных и межнациональных конвенций и договоров составление кадастров подобных видов и выработка соответствующих рекомендаций по их дальнейшей охране основной целью комиссии было создание всемирного аннотированного списка кадастра животных которым по тем или иным причинам угрожает вымирание председатель комиссии питер скотт предложил назвать данный список красной книгой для того чтобы придать ему ёмкое значение так как красный цвет символизирует собой также среди прочего и опасность красную книгу мсоп часто называют международной красной книгой данное название использовалось в отечественной научно популярной литературе времён ссср первое издание красной книги мсоп вышло в свет в году это было пилотное издание с небольшим тиражом в два его тома вошли сведения о видах и подвидах млекопитающих и видах и подвидах птиц красная книга рассылалась по списку видным государственным деятелям и учёным по мере накопления новой информации как и планировалось адресатам высылались дополнительные листы для замены устаревших три тома второго издания книги вышли в годах теперь у неё был книжный формат см но как и первое издание она имела вид перекидного толстого календаря любой лист которого мог быть заменён новым книга по прежнему не была рассчитана на широкую продажу она рассылалась по списку природоохранным учреждениям организациям и отдельным учёным количество видов занесённых во второе издание красной книги мсоп значительно увеличилось так как за прошедшее время была собрана дополнительная информация в первый том книги вошли сведения о видах подвидах млекопитающих во второй о видах подвиде птиц и в третий о видах и подвидах рептилий и видах и подвидах амфибий постепенно красная книга мсоп совершенствовалась и пополнялась в третье издание тома которого начали выходить в году были включены сведения уже о видах и подвидах млекопитающих видах птиц и видах и подвидах рептилий и амфибий была изменена и рубрикация отдельных листов первая рубрика посвящена характеристике статуса и современного состояния вида последующие географическому распространению популяционной структуре и численности характеристике местообитаний действующим и предлагаемым мерам по охране характеристике содержащихся в зоопарках животных источникам информации литературе книга поступила в продажу и в связи с этим был резко увеличен её тираж последнее четвёртое типовое издание вышедшее в годах включает видов и подвидов млекопитающих вид и подвидов птиц видов и подвид рептилий видов и подвидов амфибий видов и подвидов рыб среди них восстановленных видов и подвидов млекопитающих птиц вида рептилий сокращение числа форм в последнем издании красной книги произошло не только за счёт успешной охраны но и в результате более точной информации полученной в последние годы работа над красной книгой мсоп продолжается это документ постоянного действия поскольку условия обитания животных меняются и всё новые и новые виды могут оказаться в катастрофическом положении вместе с тем усилия предпринимаемые человеком дают хорошие плоды о чём свидетельствуют зелёные её листы вторая ветвь бифуркации идеи красной книги появление совершенно новой формы информации о редких животных в виде издания красных списков угрожаемых видов они выходят также под эгидой мсоп международный союз охраны природы но официально и практически не являются вариантом красной книги не аналогичны ей хотя и близки к этому такие списки опубликованы в и годах издание осуществляется всемирным центром мониторинга окружающей среды в кембридже великобритания при участии более тысячи членов комиссии по редким видам мсоп структурную основу новой системы образуют два главных блока а таксоны находящиеся под угрозой исчезновения и б таксоны низкого риска первый блок подразделяется на три категории эти три категории и являются основными предупреждающими о серьёзности утраты представителей таксона в недалёком будущем именно они и составляют основной массив таксонов заносимых в красные книги различного ранга второй блок включает представителей не относящихся ни к одной из категорий первой группы и состоит из следующих категорий ранее в этот блок также входил статус таксонов зависимых от усилий по сохранению от но с года этот статус более не присваивается некоторые таксоны были переклассифицированы как таксоны близкие к уязвимому положению для некоторых переклассификация ещё не произошла и статус сохраняется несколько особняком стоят ещё две категории не имеющие непосредственного отношения к проблемам охраны также имеются две категории для таксонов у которых статус не опередён красная книга мсоп как и красные листы не является юридическим правовым документом а носит исключительно рекомендательный характер она охватывает животный мир в глобальном масштабе и содержит рекомендации по охране адресованные странам и правительствам на территории которых сложилась для животных угрожающая ситуация эти рекомендации неизбежно именно вследствие глобальности масштабов носят самый общий приблизительный характер в отличие от большинства красных книг как мировых так и национального уровней занесение видов в красную книгу россии беларуси украины молдовы и других постсоветских стран автоматически влечёт за собой возникновение законодательной защиты для данных видов поскольку красные книги в постсоветских странах являются юридически значимыми документам и практическими руководствами и инструментами для защиты редких видов в подобных же изданиях других стран внесение видов в красную книгу всегда не означает взятие его под охрану государства в польше как и во всем евросоюзе действует наднациональное европейское законодательство предусматривающее дополнительные способы охраны биологического разнообразия красные книги польши при этом являются только научными справочно популяризаторскими изданиями не имеющими юридического статуса и содержащими информацию о редких видах то есть законодательной защиты редких и исчезающих видов согласно красной книге польши не предусмотрено в сша красной книги как таковой нет её заменяет закон об исчезающих видах принятый в году согласно ему запрещается строительство любых сооружений если будет доказано что в результате этого будет уничтожено место обитания редкого вида другое отличие закона заключается в том что если виды подлежащие охране трудно различаются между собой то обычные виды похожие на редких также подлежат охране закон запрещает торговлю редкими видами а также предоставляет сша возможность поощрять в том числе финансово иностранные государства предпринимать меры по охране редких видов баьшу баьшаре век столетие ражачара боаца хн дистара боарам ба шера нийса итт баьшерах латт эзаршу согласно григорианскому календарю век н э начался января года и закончился декабря года век начался в году век в ит д последний год века начинается с номера этого века например год последний год века поэтому если основываться на летосчислении по григорианскому календарю неверно распространённое утверждение о том что век и е тысячелетие начались января года на самом деле это произошло января года кроме того в этой системе нет нулевого века после века дон э начался век н э аллх цхьаккха даьла вац из воацар дийна ва из массадола хама оттадеш ва таркхетаро набаро лцац из лаьттеи сигаленашкеи мел дола хама карадолаш ва из цхьаккха вац шафаат дергдолаш аллх гарга цун пурамца мара ховш ва из царна хьалхардар царна техьардар цун илман цхьаккха хам го бац цар цунна лайначоа мра цун илмо го баьб сигаленаштеи лаьттани уж лорае хала дац цунна ше лакхавар ва из ше веза воккхавар ва карарча хана юкъара таийцачох айлама млрд совга шу да хаьта лаьттанна млрд гаргга шу даьннад дукхага йолча паччахьалкхенашка таийца лелаеш я жаргахой заман ларда та латта хронологи лоацца цунах оал вай зама наша эра из дайолалуш я иисус христос бусулба дингахьа ийса пайхамар ваьв аьнна хеталуш долча денгара йозон хьасташа хьаяхачох эггара тешшамега хара шу нийса оттаделлал белгалдаха ваштехьа да вай замал хьалха дон э шера отакхаччалца дола таьрахьаш массехк иттшу мара нийса оттаде аьттув а боацаш белгалдаха ваштехьа да вай замал хьалха эзар шера отакхаччалца кхы а хьалхага хинна хамаш эзар шера хьалха белгалдоах радиоуглеродни анализаца цул а къаьнага дараш кхыйолча физически методашца паччахьалкхений мугӀам эрс список государств карарча хана цхьанкхийттача къамий организаце лоаттама юкъейоагаш паччахьалкхе а я паччахьалкхе доакъашхо кхо паччахьалкхе зовр а я ватикани паччахьалкхе палестинеи мальтера ордени халкъашта юкъера бокъон субъекташ лоархаш а я цхьанкхийттача къамий организаце генеральни ассамблеяй даим бола зовраш а ба амма цхьанкхийттача къамий организацен оон доакъашхой бац цхьа иттех паччахьалкхен образовани я боккъонца ший лоаме паччахьалкхенаш а йолаш шоай доазона та урхал а деш амма кхыча паччахьалкхенаша могаяь а йоацаш е тоъал паччахьалкхенаша могаяь йоацаш масала оон а юкъевахарг цу чура ерригача паччахьалкхений даькъо могадар эш дуне та дукха регионаш я шоай лоаме паччахьалкхе хилар могадар даккха герташ цхьабакъда дуне тара паччахьалкхенаш нийсъе йоагац цхьаккха доазув а доацаш е тархьара е этнически легитимность а йоацаш йолча виртуальни паччахьалкхенаш государства признанные хотя бы одним государством членом оон образования имеющие постоянное коренное население и собственное гражданство оахарганаькъан элмарза чхьага хьалхара галгай илманхо этнограф краевед юрист ваьв ча шера села ча дийнахьа фуртоуге да оахаргнаькъан элмарз жӀайрахой шахьара хьалххо нана хаматхананаькъан хиннай элмарза дезале воӀал совгӀа йиъ йоӀ хиннай дукхагӀа мел болча лоамарой интеллегенташ деша баьгӀача ставрополя гимназе дешаш хул зӀамига саг дукхача гӀалгӀаша Ӏилма ийца моттиг я из оахарганаькъан с базоркъо а далганаькъан а г бекбузаранаькъан и дахкилганаькъан п малсаганаькъан к кхыбараш а гимнази яьккхача лазар бахьан долаш ши шу даймехка даьккхад шераш чхьагӀа цу юкъа багахбувцамаи этнографени материал гулаяьй ишта дӀаболабеннаб цун литературни болх цун балхашка лоаман эйлашкара боккхийча наха даь къамаьлаш да царех хӀаравар барайтталагӀча бӀаьшера хиннача гӀалгӀай культура Ӏадатай теш хиларал совгӀа вурийтталагӀча бӀаьшераех дола даьшкара дувцараш хез хиннав царгара хьа а ийца цо дӀаяздаьд вахара кеп оаламаш мифаш Ӏадаташ шира текхамаш юкъара бокъонаш ритуалаш цӀайнаш гӀалгӀай къаман этногенетикай дувцараш цул совгӀа оахарганаькъан чхьагӀас гӀалгӀай наьртий эпоса элементашта хьалхара сурт оттадаьд масала цо техкад ткъестлагӀча бӀаьшера а тӀехьа гӀалгӀаша дикача оагӀорахьа саг белгалвоаккхаш хилча нарт санна ва из оалаш хинналга тӀехьагӀа цун балхаш юха арахийца хиннад ингуши гӀалгӀай яхачеи чах ахриев избранное оахарганаькъан чхьагӀа хержараш яхачеи дешаргаш та чхьагӀа кхолламех из дийна волча хана пайда ийбаьб дукхача кавказ тохкаш болча Ӏилманхоша археологаша этнографаша россе юристаша леонтович и ф далгат к башир ковалевский м м кхычара а цунна тӀатовжаш хӀанз а тӀехьа диссертацеш язъю могашал во хилар бахьан долаш ше балхара дӀаваьккхача буро тӀа цӀавенав шера михий дийнахьа шера тушол дийнахьа диабетах веннав дӀавеллав ший ваьча юрта фуртоуге дӀахо гӀалгӀай социале эконимикай вахарцара болх дӀабехьаб базоркъо муртуза мурада далганаькъан эдал гире тутайнаькъан албаста иштта кхыча Ӏилманхоша а цун йоӀ нинас хьаяхачох чхьагӀа чӀоагӀа айхьеи Ӏимерзеи йистхила оамал йолаш вар дош аргдолаш веларгволаш оахарганаькъана цӀагӀа дукха дешаргаши газеташи тептараши гулдаь хиннад чхьагӀа дукхагӀа везаш хинна оазархо некрасов н а оахаргнаькъан чхьагӀас саг йоалаяь хиннай базоркъо мочкхий йоӀ аза цар шинне дезалхо хиннав воӀи йоӀи дикача уйлаца пайда эцар е дикача уйлаца леладар бокъоний доктрина я хетта америкера штаташка цо сурт оттаду кхоллама произведений авторашта низамо луш къаьстта йолча бокъонна доазув тохара цу доктрино могаду нагахь санна цхьацца белггала дола бехкамаш кхоачашдой автора бокъоно лорадеш дола материалах лоаме пайда эцар термин хетта америкерча штаташка мара лелайиц цхьабакъда англосаксонски бокъон раж йолча паччахьалкхенашка лелаю цунах тара йола термин дог цена долаш леладар честное использование дикача уйлаца пайда эцар хилийта йиш я автора бокъоний доалахочунгара цхьаккха а даьккха пурам доацаш амма из хила деза илма а пайдане исбахьаленаш а дегадоаладар духьа хаш конституцен гча статьяй гча раздела га пункт из тара дац авторий бокъоний объектах пайда эцара официальни частни е публични лицензи яларах дикача уйлаца пайда эцача хана авторий бокъонашта тохаш дола доазув тох йоах дош лоаме хилара духьа а сша конституцен хьалхарча тоадара татайжа из деш хилар бахьан а иштта цу доктрина новкъосталца баланс лелаю произведенен доалахочунна хьашташтеи интересы правообладателя цу произведенен социальни а культурни а лоархам эшаш йолча юкъарлен хьашташтеи юкъе россе импери шера денз шера саь кура гӀовттам хиларца россе республика хьакхоллалца хинна йола паччахьалкхе я импери хьакхайкаяьй шера гӀинбухера тӀом чакхбалларца сенатарий дехарца эрсий паччахь петра ерригача россе император яха титули даймехка да яха титули тӀаэцарца россе импере нанагӀала шерашкеи шерашкеи санкт петербург хиннай петра пхьа аьнна цӀи йолаш шерашка москоа хиннай россе импери иллай малхболерча европеи гӀинбухерча азеи юкъерча европеи гӀинбухерча америкеи шу кхаччалца россе импери лаьтта дукхалах кхоалагӀа хиннай адамлен тархьарах мел хиннача паччахьалкхенашта юкъе британий имперени моалой исперени тӀехьа импере да ерригача россе император цхьаккха тайпа духьале йоаца абсолюте доал долаш хиннав шера манифест арахецалца беканаькъан султана хьамзат беков хамзат султанович лор оазархо йоазонхо композитор парижерча госпитало университетий юкъарчений доктор атташе яха статус йола лор ва ференгий мехка визза бӀорахо ва ваьв шера баьцамеа дийнахьа наьсаре галгай республике зӀамига волча хана денз иллешцара гӀулакх дезаш ференгий культураца чам болаш хиннав ше лор хулилга сатувсаш а хиннав шу даьннача хана москоара пирогова цӀерах йола россе паччахьалкхен лорий университет цӀеча дипломаца йоаккх дӀахо франце посольствос оттаяьча къамашта юкъерча культурай конкурсе дакъа лоац ференгий меттала тӀаккха париже вода специализаци яккха эзар сага юкъе конкурсе дакъа лаца цига а чакхвоалл цигга беканаькъанчо шерача профила лорал ду ший болх дарбанче университеташка лелабеш шу совгӀа ха йоаккх дарбан гӀулакхи хьехари цхьан дӀахьош цхьацца шерашка лоархӀаме йолча ваграм авеню тӀа частни болх лелабаьб ший ший кабинете тӀехьарча шерашка цхьан компане чу лор эксперт волаш дукхача ференгий мехка пхьанашкеи регионашкеи лийнав лорий учреждений белха овсарал алсамйоаккхаш хьамзата тӀадиллачох иштта дарбан ралсаш къамани европайи нормативах йолаяри хургболча лорашка хьежари тайп тайпара лазараш дола унахой лелабари хиннад шийна тӀа мел дожадаьр лакхача дарже кхоачашдеш а хиннав балха новкъосташкареи лорий учреждений администрацешкареи дукха баркал оала грамоташ ихад хьамзата цун Ӏилман балхаш къамашта юкъерча лорий тептарашка арадийнад царна юкъера белггала да къавалара механизмаш ауто иммунни нейтропени а в июне го года выиграв конкурс французской поэзии в париже издаётся его сборник стихов под названием отражение в м году глава республики ингушетия юнус бек баматгиреевич евкуров награждает хамзата бекова почётной грамотой за развитие и укрепление межконфессиональных и международных отношений между республикой ингушетия и францией в декабре го года вручает ему юбилейную медаль ти летия образования республики ингушетия за вклад в области медицины литературы поэзии и музыки также хамзат беков продолжает писать романтические баллады для фортепиано его лучшие произведения в нотах готовятся к изданию в россии он композитор музыки всем полюбившейся песни лемы нальгиевой лорае нана которая стала миллионным просмотром на ютубе в м году композиция ставшая первой в ингушской эстраде получившей миллионное признание произведения хамзата бекова распространились в странах европы в году франции бельгии швейцарии где стоит отметить одну из ярких пианисток международного уровня яху бахмадову интрепретирующую композиции бекова на многочисленных концертах в европе и россии в мае года хамзат беков записал в париже диск где исполняет на фортепиано лучшие из своих композиций планирует выпустить сборник стихов катренов на русском языке в году т кто знакомы с его четверостишиями называют хамзата бекова ингушским омаром хайямом в данное время хамзат беков готовит к выпуску научно популярную книгу на французском языке трактующую вопросы механизмов старания и борьбы с ними а также перфекционируется в своих новых специализациях по противовозрастной и эстетической медицине в париже защитил две научные работы в парижском университете на тему теломеры является международным конферансье по противовозрастной медицине и часто приглашается в качестве лектора в разные страны мира автор перевод с французского языка официальный сайт издательства синонимах биологе таксономе чу оал цхьан биологе таксонах йоахача шин а шиннел дукхага а йолча церах синоним яха дош хьахиннад укх шин дешаех цхьана ци линней карла шера денз цун баьцовгий кепаш яха болх арахийцача хана а цул техьага а барх эзар гаргга кепа цераш техкай царех дукхага яраш ца хувцалуш таханарча хана а лелаш я дале а деце а таксонех декъадалар а таксоний цераш а абсолютни яц церий раж ха да мел йода хувцалуш я илма хувцадаларга хьежжа из бахьан нийслу дуккха синонимаш тхьовре йовзаш йолча таксоний шоллага цераш цу церий массал алсамъювлаш я тахан а цхьа долча бесаех массехк итт синоним йоалаю галгай автономе область лаьттан административни дакъа да рсфср е галгай автономе область шерашка хиннай юкъарче буро гӀалгӀай автономе область вӀашагӀъеллай лайчилла дийнахьа шера дӀаяьккха хиннача лоаман асср а гӀалгӀай къаман гомах керттера пхьа областа юкъе ца йода автономни буро оттаяьй бакъда буро иштта гӀинбухе хӀирий автономе областа а керттера пхьа хиннай аьрхӀий дийнахьа денз гӀалгӀай автономе область даькъастен края юкъе хиннай агӀой дийнахьа шера гӀалгӀай ао нохчий автономе областах дӀа а хетта нохч гӀалгӀай автономе область вӀашагӀъеллай эггара хьалха кхаь шахьара екъалуш хиннай ачалкхен дола коа лоаман ахки юрт наьсарен наьсаре мутт хьал дийнахьа шера ачалкхен шахьарах дола ковна шахьар хьаяьй хӀаьта лоаман шахьар йийкъай галашка шахьараи гӀалме шахьараи иштта ча шера аьрхӀий ден хьалах областа юкъе йодаш йиъ шахьар хиннай ерригача союзе шера хиннача хьисап деш нах даязбарах галгай областе саг ваьхав къамий лоаттам иштта хиннаб къора аль кур ан бусалба супа йоазув къора яха дош укх арбий дешаех хьадаьннад хьахозаш дешар хьехам коран из одоссадаьд мухьаммад пайхамарага джабраил малайка гӀолла къорӀа вӀашагӀделлад зейд ибн сабит хьалха а волаш абу бакр ас сиддикъаи и Ӏумар ибн аль хьатттабаи амарца цаӀ мара йоаца нийса эрш версия аьнна дӀачӀоагӀъяьй кхоалагӀча халифас Ӏусманас согласно мусульманской традиции передача корана была осуществлена через ангела и длилась без малого точнее с по год года а первое откровение мухаммед получил в возрасте сорока лет в ночь могущества месяц рамадан коран был записан со слов пророка мухаммеда его сподвижниками в исламских странах коран вместе с сунной словами и делами пророка мухаммада переданными в хадисах служит основой законодательства как религиозного так гражданского и уголовного мотт да ца боалаш хилара дарж юнеско с байна дабала кхерам талатташ болча дунен меттай атласа чу юкъедаьха долча метташта луш йола оценка я из оценка критери лора а еш ю царех лоадамега яр я мотт ноахалагара ноахалага далуш хилар как видно абсолютное число носителей не играет существенной роли например на острове питкэрн менее носителей местного креольского языка отнесённого к уязвимым в то время как язык дурува имеющий в индии более тысяч носителей отнесён к находящимся на грани исчезновения гораздо важнее насколько хорошо язык передаётся следующим поколениям что наиболее очевидно из количества детей на нём говорящих а также из среднего и минимального возраста говорящих согласно атласу на территории россии под угрозой находится языков сохранение всех даже малораспространённых языков очень важно как с точки зрения сохранения культурного разнообразия человечества так и с научной многие исчезающие языки ещё плохо описаны лингвистами иногда даже почти не описаны и представляют большой интерес для сравнительно исторического языкознания этнографии и этнологии культурной антропологии примером такого языка является вымерший но возрождаемый эякский язык исследование его фонетики лингвистом майклом крауссом привело к появлению гипотетической языковой семьи на дене работая над восстановлением мертвого вавилонского языка в году лингвисты кембриджского университета сняли короткометражный фильм бедный человек из ниппура герои которого говорят исключительно на вавилонском языке распространенном ранее в странах месопотамии работая над проектом учёные университета восстановили исчезнувший язык вплоть до особенностей произношения тех или иных его звуков на важность сохранения языков мира указывает и то что год объявлен международным годом языков коренных народов конго хий заир луалаба юкъерча африке дода хий да дукхагча даькъе ододаш да демократе конго республике иштта цхьацца йолча моттигашка конго республикацеи анголацеи долча гайна тагола одод из африке конго хий эггара дукхага хий дола хи тоатал да хаьта доахалага диллача шоллага да дуне та эггара дукхага шийна чухьа хий долча хи тоаталах шоллага да из амазонкайна техьа цхьан шера км хий оух цу чу голла цхьабакъда из пхезза кезигага да амазонкай долчул цул совга конго хий дуне та эггара коаргагӀа дола хи тоатал да лакхахьа из одоагача кисангани яхача пхьан магахьа цун ци я луалаба экватора шозза техдувлаш додача хишта юкъера эггара доккхага да конго хий арам хий е кисти хий галгай мехка лоаман шахьаре дода хий да тийрках дакхеташ хий да доахала км да хий хьагулалуча бассейна майда км я арам хийи шолжа хийи эс фортеи галгай мехка керттера дола дода хиш да цар юкъара бассейна майда км я Ӏарам хий джӀайрахьа чӀоже гӀолла дода арджел юкуруломдуе яхача довкъашта юкъерча шанашкара доагӀ гӀинбухе малхбузехьа дийхка дакха орца гӀолла додаш хи тоаталаш дуз хин даьрже ум гаьна улл тийрка аьттача бердаца керттера приток шондон аьрдехьара кхет Ӏарам хи тӀа олг тӀеи лаьжги шахьар юкъ йола джӀайрахьи латт россе паччахьалкхен хин реестра дарашта тӀатайжача малхбузерча къаспий бассейний гома юкъебод хин боахаман дакъа эрсичен гуржехьецара гӀайнашта тӀара дола а денна урсдон яхача додача хих кхетталца дола тийрк ардон ца лоархӀаш хин додача хин бассейн идалаи тийркаи юкъеоа къаспий форда бассейна дода хиш паччахьалкхен хин реестра чура объекта код фуса я дохьаш алхха дийна долча оагилгашка яхаш юхахьахулаш а йола ше оагилгаш доацаш а йола инфекционни агент вирусаша моллагча тайпара йола организмаш толхаю бацовгашкареи дийнаташкареи денз еннача нӀанкӀигашкеи архейшкеи кхаччалца нӀанкӀигий фусах нӀанкӀигафагаш оал цул совга илманхошта кораяьй кхыйолча фусашта йисте мара репликаци ца ю фусаш царех фусаш сателлиташ оал дийната е сага фуса инфекце чуяьлча иммунитето жоп лу цунна иммунитета жоп цо дайоаккх лазар хьоадеш йола вирус иштта иммунитетагара жоп далийта йиш я къаьстта цхьан фуса духьала йола иммунитет а йолча вакциний новкъосталца цхьабакъда цхьайолча фусий царна юкъе адамий иммунодефицита фуса а вич вирус йола гепатит хьоадечун а аьттув боалл цу иммунитето луш долча жопах калхаръювла хронически лазар а кхетийташ антибиотикаша цхьаккха а хама диц фусашта архитектура е тоговзал гишлоштеи кхыйолча хьалъяьча хамаштеи проект яра а хьалйоттара а исбахьалеи илмеи да иштта архитектура оал сага ваха а лела а гонахьара моттиг хулийташ долча ерргича гишлонехи кхыйолча хьалъяьча хамаехи архитектура чу ваший дувзаденна да объектий тайп тайпара белгалонаш функциональнии декхар а пайда а техническии чоага хилар а дукха ха йоаккхарг хилар а эстетическии хозал иштта цар массане исбахьален маани архитектуран исбахьален маан а специфика а эггара дикага белгалъеш я классика лоархаш йола витрувий триада чоагал пайда хозал лат архитектура белхаш каст кастта исбахьален кхолламаш морг а культурни е политически символаш морг а лоарх тархьара цивилизацеш белггала я шоай архитектурни карагдаьннарашца толамашца юкъарлен вахарца ювзаенна йола функцеш алашъе ваштехьа доалийташ я архитектура бакъда архитектура хьакхолл наьха торонагеи хьашташкеи хьажжа архитектураца ювзаенна халкъашта юкъера эггара лакхера йолча наградех я притцкеровски преми хара шера архитектура областе техдика толамаш дахарах луш я из преми галгай метта хьалдоттара исбахьале белгалдеш ший дош долаш да тоговзал то говзал юххьанцара иштта оалаш хиннад кхерах хьалдоттар хаьта из белха говзал лелаечох тоговзанча оалаш хиннад сипсой гӀала та галашка нах дӀа хьа кхувла автобуса чу ци ялар хиннад шера тушол гча дийнахьа шовзткъе виъ саг цӀералла ваьга веннав цу дийнахьа цӀи наьсарех км гаьна яьнна хиннай наькъахоех йизача рейсашта лелаш хиннача паз автобуса чу ткъаь цхьайтта саг цуссахьате веннав хӀаьта саг хала волаш гӀалгӀайчени хӀирийчени дарбанчешка боалабаь хиннаб зе хинначарна гӀончалла москоара кӀалхарабоахарийи лорийи тоаба тӀайола фекема дайта хиннад ӀотӀаена хиннача паччахьалкхен комиссес оттадаьчох цӀи ялара бахьан автобуса технически хьал харца во хинналга да машена доагам Ӏоиха хиннад астамиранаькъан мохьмад автобуса наькъахошта юкъе арапхананаькъан руслан яхаш зӀамига саг а вар йоагаш латтача автобуса чура тамашийна ара а ваьнна кхерам боацача хана юха са къург а баь михьарбаьннача алан чу а ваьнна ше валар кацинаькъан мовлатхан дагадоагӀ сона из ди нах оарцах баьнна удача хана шоай юртахой кӀалхарабаха гӀерташ унзара ди дар са Ӏаме яьгай цига цу наькъа даькъе йиста гӀолла мел йолача хана лоӀаме йоацаш дегӀ оагалу са колой лайла дагадоагӀ сона тз унзара ди цу автобуса чу са балха новкъости ниши хмнна чербижанаькъан наташа еннай ший зӀамига къо воӀаца геттара дика саг яр цун доагаш хинна лир дагадоагӀ сона цун оаз цун елакъежао бераш паранаькъан марина тахан мо дагадоагӀ сона из ди хьоашалгӀа дар тхо из хабар тхох кхийттача хана цхьан лоалахочун ши йоӀ яьгаяр цу автобуса чу шу хиллал йиӀигаш албаканаькъан карима унзара хӀама дар из дас дийцадар сога боагабаь нах дарбанче шоаша мишта кхийлабар цул тӀехьагӀа дукха ха яьккхар цо хьаметтава ца могаш саг кӀалхараваккха дага волаш юха чуийккхар автобуса чу бакъда вокхар хинна Ӏоажал егӀа хиннай цунна дзайтанаькъан беслан кхычарца фекемаца москоа волаваьвар цига из кхалха а кхелхар байнарех дага мужече вахархочо чапананаькъан к чурт дегӀа хиннад автобус яьгача моттига йисте дукхача шерашка ӀотӀехьабувлачарна хиннар дага а ухийташ даьлад из тӀехьагӀа цун цисте мемориала плита егӀай хӀаьта хьалхара чурт дита лаьрхӀад маддане мадинате эль мадина эль мунаввара или эль мадина саӀуди Ӏарбий мехка малхбузехьара пхьа улл хиджаз яхача тархьаран аренгахьа бахархой дукхал саг ча шера дагардарах хьалхага маддане ясриб яхаш хиннай бакъда тӀехьагӀа цох ях цӀераш мадинат ан наби пайхамара пхьа е эль мадина эль мунаввара сийрда яьккха пхьа е къаьга йола пхьа хӀаьта лоацца кеп маддане мадинате яхачун маӀан пхьа да маддане ислама шоллага йола супа пхьа я макка яьлча бусалба дин чу чӀоагӀа еза лоархӀаш я маккаи байтулмакъдисаи нийсса еза хиларан бахьан мухьаммад пайхамара даьлера салот салам хилда цун маккара хьиджрат даь моттиг я иштта цига дӀавелла а воалл мадинате пайхамара маьждиг доалл пайхамара цӀен йисте детта хиннадола тӀехьагӀа цун цӀа маьждига юкъедахад цу маьждиге зерат де хӀара шера миллионаш хьажой а ух бусалба дина хьалхара маьждиг а мадинатена гаьна доаццаш доалл аль куба маьждиг аьнна цӀи а йолаш бусулба боацача наха могадаьдац маддане хила идал эрсечен европай даькъера дода хий эггара дӀаьхагӀча додача хих да лаьттан букъ тӀа иштта эггара дукхагӀа хий чулоацачарехи бассейн йоаккхалахи йӀоахалахи доккхагӀча хих да европе хин дӀоахал км я хий чулоацараш водохранилищеш йотталехьа км идала тӀа йиъ пхьа миллионерхо улл кертагара доаржегахьа нижний новгород казань самара идал пхьа ча шерашка идала тӀа ворхӀ гидроэлектростанци хьалъеттай идала улув дадача лаьттаех идалтӀе оал вай заман хьалхарча бӀаьшерий ширача Ӏилманхоша клавдий птолемей а аммиан марцеллин а идалах ра аьнна цӀи яхай шаккхе саккой скифски меттагара йоагӀаш я юкъерча бӀаьшерашка итиль яхача тюркий метта деша цӀи яхай хӀанзарча цӀерашца йиста цигара хьаяхачох идал эдал аьнна вай метта а чудаьннад из гренланди я лаьттан букъа тӀа эггара йоккхагӀа йола гӀайре гӀинбухерча америкайна гӀинбухе малхбоалехьа алар бахьан долаш географега йиллача цу гӀаран дакъа хул политикага йиллача гренландех европа лоархӀ хӀана аьлча цун гонахьа яьдача кагийча гӀайренашца дне доалахьа йола гренланде автономе еденица хьахул цох малхбузереи гӀинбухереи оакафордаш да гренланден гонахьа аре км я гӀинбухехьара зӀилбухехьа йӀоахал км я малхбузехьара малхбоалехьа км гӀарашта юкъе зӀамагӀа йолча австралел аренца кхозза зӀамагӀа я гренланди эггара йоккхагӀа нах баха моттиг нуук готхоб пхьа гренланден зӀилбухе улл гӀайрен эггара гаьннахьа гӀинбухехьа йола моттиг ча шорала кӀеззига зӀилбухегӀа улла моррис джесуп мыс я шера каффеклуббен гӀайре хьаеллалца эггара гӀинбухегӀа улла гӀайре лаьрхӀай цох зӀилбухегӀара моттиг гӀа гӀинбухера шорала гаьна доаццаш я йолинг говрийи цхьацца кхыдолча дийнатийи кхо такт йола болар да акха говраш йолингах тӀаювл дулхах дажача дийнатех йовда езача ханеи е лоаца никъ сихха дӀачакхабаккха безача ханеи шин кхаь километрал дукхагӀа наггахьа мара йовдац говраш хӀана аьлча цу темпаца сиха кӀаьдлу уж бакъда йолинг мел хилча доккхагӀа дола наькъаш а дехк цара мелача йолингаца йодача говра сухал км сахьатал дукхагӀа хилац говр шин тактаца тувсалуча санна йодача йолингах карьер оал цу боларцара говра сухал км сахьата хила йиш я гӀанацеи йортацеи йоргӀацеи говр йодача хана цун дегӀ биъе кога тӀа цхьатарра ӀотаӀаш дале а говр йолингах йодача хана из болар малагӀча когаца доладаьд хьежжа ӀотеӀаргда дегӀ цун когаш Ӏоувттадара аргӀанга хьежжа йолинг аьттехьареи аьрдехьареи хул аьрдехьарча йолингаца аьрдехьа верзаш аттагӀа да аьттехьарчунца аьттехьа аьрдехьарча йолингаца говр укх аргӀах йода цкъахьалха лаьттах тӀехьашкара аьттиг ӀотаӀ цхьоалагӀа темп тӀаккха говро цхьан хана чухь хьалхашкара аьттигеи тӀехьашкара аьрдигеи Ӏооттабу лаьтта тӀа шоалагӀа темп тӀаккха алхха цхьан хьалхашкарча аьрдига ӀотаӀ кхоалагӀа темп цхьоалагӀча темпа юха дӀатӀаялалехьа говр цхьаккха кога Ӏо а ца таӀаш гӀетта йодаш юкъ йоагӀ ангушт я е онгушт я гӀалме шахьарара галгай эйла карарча хана гӀинбухера хӀирийчен доазона та лоархаш я оахаргнаькъан нураддина цу деша дашхар не гуш йола моттиг ане гуш тӀе аьнна увттаяьй бакъда нураддина оттадаь дашхар профессор хиннача дахкилганаькъан ибрахӀима нийса хийттадац тешаме хетац ангушт яхаш дола дош кхаь деша маӀанцара дашхар этимологи оттаяр ан шаьре горизонт гуш бӀарго тӀаэцаш зувш т те моттиг белгалъяккхар цу тайпара декъарца хьаяхачох хьахул шаьре горизонт йола моттиг из дика наьх санна ишта доацача саннеи увзадаьи тешаме доацача саннеи хеталу цу тайпарча дашхара этимологен бехке хетаргахьа юххьанцара хьал да из да термина гӀалгӀай маӀан эрсий йоазонца оттаде гӀертар хӀаьта гӀалгӀаша цу юрта из цӀи цӀаккха яха яц цар онгашт оал из кеп я юхь аьнна хьаэца езаш яр хӀаьта тӀаккха хьадоаладаь хинна дашхар бух боацаш хул бакъда коазой нурдина из нийса хийттадац дахкилганаькъан ибрахӀима ишта яхий а тхона хетачох ангушта цӀи гӀалгӀай ан яхача гӀалгӀай дешаца дувзаденна да ан сигале анаюх анайист горизонт ма дарра аьлча сигален йист чакххе ане шаьре аре раьгӀе плоскость равнина ангуштӀе яхача термина маӀан ишта да ан сигале гуш бӀарго хьалоацаш гуш зувш тӀе тӀа из да сигале шийна тӀера гуш йола моттиг йиста духьаргуштӀеца духьар духьала цаӀ шоллагӀчо духьал гуш бӀарго хьалоцаш гуш йола тӀе тӀа оаламо хьаяхачох джайрахьарча къонахо ший эйлан духьал йилла хиннай из аргӀа да шолжа аргӀа да лоаман дукъ да кавказа сехье йиъ республика доазона та улл из гӀаьбартой малкхарой мохк гӀинбухера хӀирийче гӀалгӀайче нохчийче шолжа аргӀа хьакъоастадаь да зӀилбухехьа шолжаца зӀилбухе малхбузехьа тийркаца малхбузехьа урухаца гӀинбухехьа тийрка дукъаца гӀай оттадеш йола алханчурта атагӀе улл шолжа аргӀа эггара лакхагӀа бухь заманкул лоам ба м гола тохача шаьрача аренца йистача дукъа лакхал метр кхоач малхбузехьара малхбоалехьа лохалу тӀаккха шолжа гӀала гарга лакха доаца гувнаш мара дисац тийрк керттерча кавказа дукъа тӀара ӀодаоагӀаш шолжа дукъ чакхдоал йоалхотӀе йолча цига аргӀа наӀараш лоамий босенаш дукхагӀа шаьрача арен баьцовгӀаех йиза я лакхахьарча малхбузехьарча даькъе листача хьун аренаш йисай кавказа дехье е зӀилбухера кавказ малхбоалерча европанни хьалхарча азенни гӀай а деш кавказа дакъа дола геополитикай регион я йоккхача кавказа кертерча е хий къоастадеча дукъа зӀилбухехьа улл кавказа дехье йоккхача кавказа зӀилбухерча босений доккхагӀа долча дакъах а колхидах а курай таьӀа моттигах а зӀамига кавказах а эрмалой лоамен гӀинбухе малхбоалера дакъах а талыша лоамех а кавказа дехье лоархӀ кавказа дехьен доазона тӀа эрмалойчеи гӀозлойчеи гуржехьеи улл цул совга кавказа дехье яд цхьан даькъе тӀаийца паччахьалкхенаш а эрсечеи цхьацца кхыйолча паччахьалкхенаши тӀаийца йола абхазой республикаи зӀилбухера хӀирийчеи иштта цхьанне а таийца йоаца арцахе республикаи кавказа дехьен доазув гӀинбухехьа россе федерацеца да зӀилбухехьа с туркий мехкацаи хӀиранаци малхбузехьа Ӏаьржа форд ба малхбоалехьа къаспий форд ба кавказа дехьен аре эзар кв км я лрал да хьадаьннад дарбан говзал верзавара говзал яхача дешайхоттамах къаьстта долча ховрийи практикан дереи раж лорала керттера декхар да унахцӀено лораяри из дегӀайоалаяри вахар дӀаьхдари сага а дийната а лазараш хургдоацаш наькъаш лахари уж лазараш кхийттача царна дарба хилийтари юкъера лорал кхыча наькъашца диста дезаш хилча масала кхыдолча лоралца халкъа лоралца лорал яха дош доашх хьакъоастаду массане тӀаийца лорал далил дола лорал официальни лорал цкъаза конвенциональни лорал а оал конвенциональни юкъера хьадена массане тӀаийца яхачох кхыдолча лорала методаш тӀаийцачунца юкъерча лоралца вӀашкайоагӀаш хилча цу тайпарча моттигах вӀашкадоагӀа лорал оал ранее эта область называлась санитария и гигиена имеет целью предупреждения заболеваний как в отношении одного индивидуума так и в отношении групп популяций людей выявление и лечение больных людей и предотвращение повторного заболевания одного и того же пациента в медицине выделяют теоретическую медицину или биомедицину область биологии изучающую организм человека его нормальное и патологическое строение и функционирование заболевания патологические состояния методы их коррекции и лечения с теоретических позиций теоретическая медицина исследует теоретические основы лечения предлагает пути развития практической медицины теоретическая медицина основана на логическом медицинском мышлении подтверждённым научными теоретическими знаниями обобщение различных подходов даёт теоретической медицине возможность создавать медицинские гипотезы которые будут являться неотъемлемой частью практического мышления из тезисов райтера д в теоретическая медицина это первый шаг практики проф соловьёв в з как правило теоретическая медицина не затрагивает практику медицины в такой степени в какой она занята теорией и исследованиями в медицине результаты теоретической медицины делают возможным появление новых лекарственных средств более глубокое молекулярное понимание механизмов лежащих в основе болезни и процесса выздоровления тем самым создавая фундамент для всех медицинских приложений диагностики и лечения в медицине выделяют также практическую или клиническую медицину медицинскую практику практическое применение накопленных медицинской наукой знаний для лечения заболеваний и патологических состояний человеческого организма в современной медицинской науке всё шире применяются критерии доказательной медицины которая требует строгих доказательств эффективности тех или иных методов лечения профилактики или диагностики путём методологически корректно выполненных рки рандомизированных контролируемых испытаний двойных слепых плацебо контролируемых клинических испытаний любые другие методы не получившие подтверждения эффективности в рки отвергаются как нерелевантные и неэффективные вне зависимости от их кажущейся эффективности в открытых исследованиях когда некоторые участники исследования знают какое именно воздействие получает пациент поскольку вероятность многих заболеваний увеличивается с возрастом интенсивно развиваются с позиций доказательной медицины такие разделы как геронтология и гериатрия изучающие проблемы замедления старения антивозрастной терапии и профилактической медицины в пожилом и старческом возрасте сага анатоми я доаттӀадар эттӀадар сага дегӀа цун ражий цун маьжений морфологи тохка биологен дакъа раздел сага анатомен тохкама предмет я дегӀ хьахилар а из дегӀадар а цун кеп а лоаттам а сага анатоми биологени лорийи дешара кӀийлен южача дисциплинаех я иштта шийх хьаяьннача дисциплинашца ма хулла ювзаенна из антропологецеи сага физиологецеи иштта юстача анатомецеи эволюцен хьехамцеи генетикацеи сага анатоми кхыча дийнача дегӀамий анатомех хьакъоастаяра бахьан сага белггала анатомен гӀулакхаш хиларал совгӀа сага кхетами хьаькъали къамаьл де магар хилари да анатомия нормального здорового тела человека традиционно рассматривается по системам органов нормальная систематическая анатомия человека помимо этого на базе анатомии человека с учётом накопленного хирургического опыта была создана такая дисциплина как топографическая анатомия позволяющая оперирующим хирургам изучать строение тела по областям рассматривая взаимоотношения органов друг с другом со скелетом и др развивается функциональная анатомия рассматривающая строение человека с точки зрения его функций например строение кровеносных сосудов с позиций гемодинамики механизм перестройки кости с учётом функций воздействующих на неё мышц ит д достижения медицины способствовали выделению отдельной дисциплины изучающей морфологические изменения систем и органов человека при заболеваниях патологической анатомии репликаци меттаоттадар меттадоаладар яхачох хьадаьннад днцӀ а нана молекула дух тӀа а йолаш шиъ йиӀий днцӀ а молекула кхоллара процесс репликаци къоачашъеча белок ферментах латтача чоалханеча белокий комплексах реплисома оал специальни ферменташа днцӀ а нана молекула шолха спираль шин таьх екъ хӀара хьахиннача таь тӀа шоллагӀа тай хьатӀаду юххера шиъ цхьатарра йиӀий молекула хьахул тӀехьагӀа къаьстта спиралеш хьахулаш хьувз уж дӀахо нана оагилг декъалуча хана хӀара йиӀий оагилгага цхьацца днцӀ а молекула копи кхоач из копи а нана оагилга молекула а цхьатарра хул цу процессо генетикай хоам ноахалгара ноахалга болчча тайпара дӀакхачийтар Ӏалашбу хӀара днцӀ а молекула цхьан нана молекулагара кхаьчача зӀанарахи керда синтез яьча зӀанарахи латт цу тайпарча репликацен механизмах ахтӀаэца полуконсервативни оал вай хана из механизм мэтью мезельсонаи франклин сталяи опыташ бахьан долаш бакъъяь лоархӀ г цул хьалхагӀа кхыйола механизмаш а хиннай тӀаэца консервативни репликаци чакхъяьларца днцӀ а цхьа молекула цӀенна нана молекула зӀанарех латт шоллагӀа молекула цӀенна йоӀий зӀанарех латт яьржа дисперсионни репликаци чакхъяьларца хьа мел хула молекулай зӀанарий цхьайола моттигаш нана молекулагара кхаьча я цхьаяраш керда синтез яь я днцӀ а репликаци хилар оагилг декъадалара керттерча бехкамех да декъале ха кхаьчача репликацецара гӀулакх къоастадаь хилар геттара лоадам болаш а да днцӀ а молекула еррига репликаци яь а хила еза из репликаци цкъа мара ца хулаш а хила деза из деррига цхьаццайолча днцӀ а репликацен механизмаша Ӏалашду репликаци кхаь мурах йода репликацен регуляци дукхагӀча даькъе инициацен муре ю атта белу болх ба из хӀана аьлча репликаци моллагӀа йолча днцӀ а моттига тӀара йолалац къоасттаяь моттиг я цун репликаци йолалу тӀадам геноме цу тайпара тӀадам цаӀ мара боацаш а хила йиш я дуккха болаш а хила йиш я репликацен тӀадам яхачоа гаргга доагӀ репликон яха дош репликон репликаци йолалу тӀадам репликацен инициацен сайт лелаю днцӀа моттиг нӀанкӀигий геномагахьа цхьа репликон мара хилац из бахьан долаш бӀарчча генома репликаци цхьан репликацен актах чакхйоалл эукариотий геном иштта цар къаьстта йола хромосомаш дукхача лоӀамеча репликонех латт цудухьа цхьан къаьсттача хромосомий репликаци дуккха сихагӀа йода инициацен актий дукхалга хьожача молекуляре механизмех копийноста контроль оал нӀанкӀигий оагилгашка хромосомий днцӀ хиларал совгӀа иштта репликонаш йола плазмидаш а хул дукхагӀа йолча хана плазмидий копийноста ший механизмаш я оагилга циклах цхьан плазмидий копи мара ца йоаккхаш Ӏе а тарлу эзараш копеш яха а тарлу репликаци инициаце сайта тӀашолха днцӀ спираль хьаястарца йолалу цу хана репликацен мӀара хьахул днцӀа репликаци йода моттиг хӀара сайта чу цаӀ яле а шиъ яле а репликацен мӀара вӀашагӀболла тарлу репликаци цаӀ е шиълоста хиларага хьежжа шиълоста репликаци дукхагӀа яьржа я репликаци йолаенна цхьа ха яьлча электронни микроскопа чу репликацен бӀарг го йиш я днцӀ репликаци яь йола хромосома моттиг цун гоннахьа репликаци янзеи йӀаьхагӀеи йола днцӀа моттигаш я репликацен мӀара чу днцӀа молекулас йоккха белокий комплекс реплиосома хьатӀайоакх цун керттера фермент днцӀ полимераза я репликационни мӀара болама сухал минутах нуклеотидий шолхарг прокариоташтеи эукариоташтеи я ферменташаи хеликаза топоизомераза днцӀ хотта белокашаи днцӀ хьайоаст матрица йийлача хьале лоаттаю днцӀ а молекула кхестаю репликацен нийсхо лоаттаю товш йола шолхаргаш ювзаяларцаи днцӀ полимераза хьинарцаи гӀалат хилча из лоха а тоа а лу цунна днцӀ а молекулий зӀанараш репликацен мӀара а хьабеш екъалу тӀаккха хӀаранех керда товш йола зӀы кхолла матрица хьахул юххера наьна молекулай санна йола шиъ шолхача спиралех латта днцӀ а молекула хьахул хромосомаш басар дегӀ дукхагӀа мел бола тӀехьален хоам лелабу эукариотий оагилга тӀуман чура нуклеопротеиде элементаш сердалон микроскопа чу хромосомаш митоза е мейоза оагилга декъадаларгахьа мара къоастаелац ерригача хромосомай гулламах кариотип оал из хӀара биологен кепий ши ший хул эукариотий хромосома дукхача генаех латтача цхьан геттара йӀаьхача днцӀа молекулах хьахул хромосома эшаш йолча функционале элементаех я центромераи теломераи репликацен инициацен тӀадами термин оттаеча хана эукариоташкахьа белгалйоахача элементашта оттаяьяр хӀаьта тӀехьарча хана нӀанкӀигай е фуса хромосомаш ювца баьннаб из бахьан долаш цун доккхагӀа дола маӀан тӀехьален хоам лелабеш кхоачашбеш дӀай хьай кхоачийташ йолаи нуклеина цӀалх шийгахь йолаи структура аьнна увттаду эукариотий хромосомаш тӀуман чу митохондри чу пластида чу днцӀ йола структура прокариотий хромосомаш тӀум йоаца оагилга чура днцӀ йола структураш фусай хромосомаш капсида лоаттаме йола днцӀа е рнцӀа молекула онтогенез я хьадаьннад дер дийна дола дийнадалар кхолладалар яхачох зигота хьахиннача хана денз яллалца хулаш йола организма индивидуале дегӀаяр онтогенезагахьа да нанагара кхаьча генетикай хоам Ӏалашбу онтогенез тохкача биологен ралсах дегӀадаран биологи оал онтогенеза юххьанцара этапаш эмбриогенез иштта эмбриологи яхача Ӏилмо тохк дукхаоагилгай дийнатий онтогенезагахьа белгалйоах эмбрионале е хитӀоара дегӀадари фуъан чкъора кӀала постэмбрионале е хитӀоарала тӀехьара дегӀадари фуъан арахьа хӀаьта долчча Ӏодеча дийнатий Ӏоделехьара онтогенези Ӏодаьчул тӀехьараи онтогенези ганарий баьцовгӀай хитӀоара дегӀадар ганарга чу хулачох оал термин онтогенез яха термин э геккелес ча шера юкъеяьккхай различают личиночный или непрямой тип онтогенеза характерный для многих видов беспозвоночных и некоторых позвоночных животных рыбы земноводные обусловлен относительно малыми запасами желтка в яйцах этих животных а также необходимостью смены среды обитания в ходе развития либо необходимостью расселения видов ведущих малоподвижный или паразитический образ жизни неличиночный яйцекладный у ряда беспозвоночных а также у рыб пресмыкающихся птиц и некоторых млекопитающих яйца которых богаты желтком зародыш длительное время развивается внутри яйца внутриутробный тип развития характерен для человека и высших млекопитающих яйцеклетки которых почти лишены желтка в материнском организме образуется временный орган плацента через который организм матери обеспечивает все потребности растущего эмбриона завершается этот тип развития процессом деторождения онтогенез делится на два периода в эмбриональном периоде как правило выделяют следующие этапы дробление гаструляцию и органогенез эмбриональный или зародышевый период онтогенеза начинается с момента оплодотворения и продолжается до выхода зародыша из яйцевых оболочек у большинства позвоночных он включает стадии фазы дробления гаструляции гисто и органогенеза дробление ряд последовательных митотических делений оплодотворённого или инициированного к развитию яйца дробление представляет собой первый период эмбрионального развития который присутствует в онтогенезе всех многоклеточных животных и приводит к образованию зародыша называемого бластулой зародыш однослойный при этом масса зародыша и его объём не меняются то есть они остаются такими же как у зиготы а яйцо разделяется на все более мелкие клетки бластомеры после каждого деления дробления клетки зародыша становятся всё более мелкими то есть меняются ядерно плазменные отношения ядро остаётся таким же а объём цитоплазмы уменьшается процесс протекает до тех пор пока эти показатели не достигнут значений характерных для соматических клеток тип дробления зависит от количества желтка и его расположения в яйце если желтка мало и он равномерно распределён в цитоплазме изолецитальные яйца иглокожие плоские черви млекопитающие то дробление протекает по типу полного равномерного бластомеры одинаковы по размерам дробится всё яйцо если желток распределён неравномерно телолецитальные яйца амфибии то дробление протекает по типу полного неравномерного бластомеры разной величины те которые содержат желток крупнее яйцо дробится целиком при неполном дроблении желтка в яйцах настолько много что борозды дробления не могут разделить его целиком дробление яйца у которого дробится только сконцентрированная на анимальном полюсе шапочка цитоплазмы где находится ядро зиготы называется неполным дискоидальным телолецитальные яйца пресмыкающиеся птицы при неполном поверхностном дроблении в глубине желтка происходят первые синхронные ядерные деления не сопровождающиеся образованием межклеточных границ ядра окружённые небольшим количеством цитоплазмы равномерно распределяются в желтке когда их становится достаточно много они мигрируют в цитоплазму где затем после образования межклеточных границ возникает бластодерма центролецитальные яйца насекомые гаструляция гаструла формируется в результате инвагинации клеток в ходе гаструляции клетки зародыша практически не делятся и не растут происходит активное передвижение клеточных масс морфогенетические движения в результате гаструляции формируются зародышевые листки пласты клеток гаструляция приводит к образованию зародыша называемого гаструлой типы гаструляции инвагинация иммиграция эпиболия деламинация наблюдается у животных с изолецитальным типом яиц голотурия ланцентник вегетативный полюс бластулы впячивается внутрь в результате противоположные полюса бластодермы практически смыкаются так что бластоцель либо исчезает либо от него остаётся небольшая щель в результате возникает двухслойный зародыш наружной стенкой которого является первичная эктодерма а внутренней первичная энтодерма впячивание образует первичный кишечник архентерон или гастроцель отверстие при помощи которого он сообщается с наружной средой называется первичным ртом или бластопором была описана мечниковым и и у зародышей медуз отдельные клетки бластодермы мигрируют в бластоцель и из них формируется внутренний слой возникает двухслойный зародыш его наружный слой эктодерма и внутренний энтодерма окружают полость первичной кишки гастроцель наблюдается у животных имеющих телолецитальные яйца богатые желтком пресмыкающиеся птицы при этом способе гаструляции мелкие клетки анимального полюса размножаясь быстрее обрастают и покрывают снаружи крупные богатые желтком клетки вегетативного полюса которые становятся внутренним слоем наблюдается у кишечнополостных при деламинации бластомеры зародыша делятся параллельно его поверхности образуя наружный и внутренний зародышевые листки этот тип образования гаструлы впервые был описан и и мечниковым у кишечнополостных сцифомедузы первичный органогенез процесс образования комплекса осевых органов в разных группах животных этот процесс характеризуется своими особенностями например у хордовых на этом этапе происходит закладка нервной трубки хорды и кишечной трубки в ходе дальнейшего развития формирование зародыша осуществляется за счёт процессов роста дифференцировки и морфогенеза рост обеспечивает накопление клеточной массы зародыша в ходе процесса дифференцировки возникают различно специализированные клетки формирующие различные ткани и органы процесс морфогенеза обеспечивает приобретение зародышем специфической формы постэмбриональное развитие включает ювенильный лат юношеский детский возраст не достигший полового созревания пубертатный лат возмужалость половая зрелость периоды и период старения который заканчивается смертью прекращением жизнедеятельности организма постэмбриональное развитие бывает прямым и непрямым постэмбриональное развитие сопровождается ростом тӀехкий гом ба тӀехкийи чачхамийи уж чӀоагӀдеча хоттамийи гуллам вай замалахь йовза эггара къаьнагӀа йола тӀехкий гомацара организм австрален зӀилбухерча бердашта йистерча форда буха тӀа миллион шу хьалхагӀа яха губка хьисапе я ший куцагахьа зӀанараш дӀайолха гӀоз хиннаб из цун тӀехкий гом уж зӀанараш хиннай дукха хана денз тӀехкий гом беш хилча тувладаь дегӀ маьлхе е йӀайхача гӀомара тӀа делла докъаду скелеты обычно делят на три типа внешние экзоскелет внутренние эндоскелет и жидкостные гидроскелет характерен для большинства беспозвоночных у которых он представлен в виде раковины многие простейшие моллюски или кутикулы хитиновый панцирь членистоногих характерной особенностью этих образований является то что они не содержат каких либо клеточных организмов также называют наружным скелетом эндоскелет или просто скелет позвоночных представляет собой комплекс плотных образований развивающихся из мезенхимы состоит из отдельных костей соединённых между собой при помощи хрящевой костной или фиброзной ткани вместе с которыми составляет пассивную часть опорно двигательной системы скелет принято разделять на условно также деление на череп и посткраниальный скелет в состав которого входят все части скелета кроме черепа также называют внутренним скелетом гидроскелет система поддержания формы тела иногда также и движения некоторых животных основанная на сжатии полостной жидкости путём сокращения мышечных волокон чачхам я хоттача кӀадий кеп чачхама чӀоаггӀа кхаьта а йола тоӀайича метта а отта оагилга юкъера хӀама я чачхама кӀада тӀехкийчунцара иштта дукхагӀа мел долча кӀадашцара керттера башхало чухьа нерваши пхаьнаши ца хилар да нагахь санна оагилга юкъера хӀама цхьантайпара хуле чачхамах кизга е гиалина оал нагахь мазаех латте мза нагахь увзалуча мазай цхаралах латте цхарала тӀехьанахьа къаьстта йола перихондри яха хоттача кӀадай чӀибал тӀакхелла улл чачхама тӀа дийнатий дегӀагахьа чачхам е тӀехкий гома чӀоагӀа кӀийле хул е тӀехкий гома увзалу моттигаш кхоллаш хул тӀехкий бовхьаш тӀакхулла хоттамий тӀехенаш хьаярца е тӀехкашта юкъе тӀайнаш прослойкаш а хулаш уж шоайле хотт масала цу тайпара болх букъчкъаьрашта юкъера Ӏаькъаша бу лакхерча букъанчкъаьрий дийнатий онтогенезагахьа дукхагӀа мел йолча тӀехкий дегӀаяр цкъахьалха чачхам хулаш тӀаккха уж чачхамий кӀадаш тӀехкий кӀадаех хувцаш хул эггара хьалхагӀа чачхам чачхама чкъаьрий хьахиннай масала аькхалий тӀехкий болх а лелабеш белгалдаккха деза тӀехкий гомацарча букъанчкъаьрий чачхамашкахьа минерале тухий кальция фосфата чулоацам оагилга юкъерча хӀаман чу лоха хилар из бахьан долаш тӀехкаел эсалагӀа я уж чӀоагӀалгахьа аькхалийи кхыча чачхама чкъаьрийи чачхам дуккханахьа минерале тухаш чуӀув бакъда дийна оагилгаш цун тӀехьанахьа мара йисац сага дегӀагахьа кхо керттера чачхама кӀадай кеп белгалйоах чачхамаш кхехкаеча хана хондрин яха хӀама хьайоалл цох дийнатий чачхамаш студень кийчаеча хана тоха тӀехк я букъанчкъаьрий дийнатий чӀоагӀа маьже тайп тайпарча кӀадаех латт царех керттераяр тӀехкий кость выполняет опорно механическую и защитную функции является составной частью эндоскелета позвоночных производит красные и белые кровяные клетки сохраняет минералы костная ткань одна из разновидностей плотной соединительной ткани кости обладают большим разнообразием форм и размеров зависящих от функции конкретной кости каждая обладает сложной структурой благодаря чему они достаточно лёгкие но при этом жёсткие и прочные кость может включать в свою структуру костный мозг эндост надкостницу нервы кровеносные сосуды хрящи кости состоят из различных клеток костной ткани остеобласты участвуют в создании и минерализации костей остеоциты поддерживают структуру а остеокласты обеспечивают резорбцию костной ткани минерализованная матрица костной ткани имеет органическую составляющую в основном из коллагена и неорганическую составляющую костной ткани из различных солей цӀий да коача лелаш дола хотта кӀада цӀий латт коачача гонахьехи плазма цу чу лелача цӀийна оагилгаехи эритроциташ лейкоциташ тромбоциташ дего ший деттадаларца цӀий дегӀий пхаьнашка гӀолла тувс тӀаккха тӀехьа тӀа мел доагӀача цӀийно хьалха дӀадахачоа Ӏоткъам барца цӀий дегӀа чу цахаддаш кхестийста букъанчкъаьрий дийнатий цӀий цӀе бос болаш хул эритроциташка Ӏи дӀай хьай кхохьа гемоглобин ялар бахьан долаш сага цӀий Ӏанарах дизза хилча доккхача пхаьний сийрда цӀе хул нагахьа из деце баьдегӀа хул цхьайолча моллюскийи членистоногийи цӀий нийсагӀа аьлча гемолимфа гемоцианин хилар бахьан долаш сийно да организма деррига цӀий пхаьнашка долчохи маьженашкеи кӀадашкеи долчохи декъа лаьттача цӀийна кхо тӀоа белгалбаккха йиш я лакхера тӀоа плазма юкъерабар тайшача беса биткъа лейкоцитаех латт лохерабар цӀе эритроцитаех унахцӀена долча кхийнача адама цӀийна чу плазмас лоац хӀаьта кепе дакъилгаша дерригача цӀийна дукхал кепе дакъилгий дукхалах дийкъачул тӀехьагӀа хьахулчох гемокритий таьрахь хьадаьннад цӀий гойтам яхачох е гематокрит оал гематокритий таьрахь проценташца белгалдоах лоацадеш хилча язду определение гематокрита проводится с помощью специальной стеклянной градуированной трубочки гематокрита которую заполняют кровью и центрифугируют после этого отмечают какую её часть занимают форменные элементы крови эритроциты лейкоциты тромбоциты в медицинской практике для определения показателя гематокрита или всё шире распространяется использование автоматических гематологических анализаторов плазма крови от нечто сформированное образованное жидкая часть крови которая содержит воду и взвешенные в ней вещества белки и другие соединения основными белками плазмы являются альбумины глобулины и фибриноген около плазмы составляет вода неорганические вещества составляют около это катионы и анионы органические вещества около в составе крови подразделяются на азотсодержащие белки аминокислоты мочевина креатинин аммиак продукты обмена пуриновых и пиримидиновых нуклеотидов и безазотистые глюкоза жирные кислоты пируват лактат фосфолипиды триацилглицеролы холестерин также в плазме крови содержатся газы кислород углекислый газ и биологически активные вещества гормоны витамины ферменты медиаторы гистологически плазма является межклеточным веществом жидкой соединительной ткани крови у взрослого человека форменные элементы крови составляют около а плазма форменные элементы крови представлены эритроцитами тромбоцитами и лейкоцитами кровь относится к быстро обновляющимся тканям физиологическая регенерация форменных элементов крови осуществляется за счёт разрушения старых клеток и образования новых органами кроветворения главным из них у человека и других млекопитающих является костный мозг у человека красный или кроветворный костный мозг расположен в основном в тазовых костях и в длинных трубчатых костях основным фильтром крови является селезёнка красная пульпа осуществляющая в том числе и иммунологический её контроль белая пульпа с точки зрения коллоидной химии кровь представляет собой полидисперсную систему суспензию эритроцитов в плазме эритроциты находятся во взвешенном состоянии белки образуют коллоидный раствор мочевина глюкоза и другие органические вещества и соли представляют собой истинный раствор поэтому с точки зрения законов физической химии оседание эритроцитов является своеобразной формой оседания суспензии цельная кровь при нормальном гематокрите не является ньютоновской жидкостью однако плазму не контактирующую с воздухом можно назвать ньютоновской жидкостью кровь непрерывно циркулирует в замкнутой системе кровеносных сосудов и выполняет в организме различные функции такие как по общности некоторых антигенных свойств эритроцитов все люди подразделяются по принадлежности к определённой группе крови у каждого человека группа крови индивидуальная принадлежность к определённой группе крови является врождённой и не изменяется на протяжении всей жизни наибольшее значение имеет разделение крови на четыре группы по системе и на две группы по системе резус фактор соблюдение совместимости крови именно по этим группам имеет особое значение для безопасного переливания крови люди с группой крови являются универсальными донорами а люди с группой универсальными реципиентами по новой системе переливания крови переливать кровь можно только людям имеющим ту же группу крови что и донор существуют и другие менее значимые группы крови можно определить вероятность появления у ребёнка той или иной группы крови зная группу крови его родителей таблица групп крови по содержанию агглютининов антител и агглютиногенов антигенов донорство крови от дарить и или её компонентов добровольная сдача крови и или её компонентов донорами а также мероприятия направленные на организацию и обеспечение безопасности заготовки крови и её компонентов после регистрации и заполнения небольшой анкеты донор проходит медицинское обследование сдаёт анализ крови из пальца и осматривается врачом всё это происходит непосредственно на донорском пункте и не занимает много времени после процедуры сдачи крови рекомендуется воздерживаться от тяжёлых физических и спортивных нагрузок подъёма тяжестей в том числе и сумок с покупками до конца дня в который была сдана кровь в течение двух суток после процедуры сдачи крови рекомендуется полноценно и регулярно питаться и выпивать не менее двух литров жидкости в день соки воду некрепкий чай алкоголь не рекомендуется в зависимости от перенесённых ранее заболеваний операций процедур в том числе после аборта в период беременности и лактации человек может быть не допущен к сдаче крови временно временное противопоказание или постоянно абсолютное противопоказание сдача крови приводит к потере жидкости в организме и снижению давления в связи с чем вводятся ограничения кровь требуется пострадавшим от ожогов и травм в результате массивных кровотечений при проведении сложных операций в процессе тяжёлых и осложнённых родах а больным гемофилией и анемией для поддержания жизни кровь также жизненно необходима онкологическим больным при химиотерапии каждый третий житель земли хоть раз в жизни нуждается в донорской крови кровь взятая от донора донорская кровь используется в научно исследовательских и образовательных целях в производстве компонентов крови лекарственных средств и медицинских изделий клиническое использование донорской крови и или её компонентов связано с трансфузией переливанием реципиенту в лечебных целях и созданием запасов донорской крови и или её компонентов всемирный день донора крови международный день учреждённый в мае года воз в ходе й сессии всемирной ассамблеи здравоохранения в женеве резолюция ежегодно проводится июня в медицинских документах человек ставший донором крови кодируется шифром согласно мкб донор крови в медицинской практике различают раздел медицины изучающий кровь и органы кроветворения а также этиологию патогенез клиническую картину диагностику лечение прогнозирование и возможность предотвращения развития заболеваний системы крови называется гематология а в случае злокачественных заболеваний онкогематология проблемами возникновения лечения и профилактики развития заболеваний крови у животных занимается ветеринария доля крови в массе тела у беспозвоночных животных достигает тогда как у позвоночных животный мир имеет значительное разнообразие по дыхательным пигментам маьхалаш да химе мура ража чура элементий тоаба маьхалий шоай белггала куцаш да царех дукхагӀдараш хьокхама доаладе мегаргда кӀала аьшк даш дошув гӀаьли дотув цӀокъболат натрий кальций цинк иштта маьхалий эвараш а да довзаш масала геза Ӏанда кхайокъий маьхалий тоабан чура элемент литий натрий калий рубидий цезий франций кхайокъий лаьтта маьхалий тоабан чура элемент кальций стронций барий радий иштта магний а берилий а хувцалуча маьхалий тоабан чура элемент дай долча маьхалий тоабан чура элемент кӀала гӀаьли даш ахмаьхалий тоабан чура элемент лантаноидий тоабан чура элемент лантан актиноидий тоабан чура элемент актиний юххера яйза мел яйзача элементаех анел совгӀа маьхал хул в астрофизике термин металл может иметь другое значение и обозначать все химические элементы тяжелее гелия см металличность кроме того в физике металлам как проводникам противопоставляются полупроводники и диэлектрики см также полуметалл спинтроника деррига маьхалаш ртутахи франция дӀа мел ийккха лерттӀача хьле чӀоагӀача хьисапе хул бакъда чӀоагӀал хӀаране башха я лохагӀа мооса шкала чу маьхалий чӀоагӀал хьахьекхай оарштхой форта нохчий мехкара эйла оарштхой форта шахьара административни юкъарче шолжа гӀалах шовзткъа километр гаьна улл юрт юкъе гӀолла шолжах кхеташ дола форта дода тӀаккха юрт юхе гӀолла Ӏашхий дода гаргагӀа яда нах баха моттигаш зӀилбухе малхбузехьа бамут гӀинбухе малхбузехьа агӀа боарзе гӀинбухехьа керда шарой гӀинбухе малхбоалехьа шаами юрт юрта болхбеш дешарче я юкъара дешар телаш я цхьаъ бархӀа шера хьехаш я кхоъ берий беш я цул совгӀа дзюдо карате тхэквандо бокс хьеха ралсаш я дзюдо йиӀигашта а я библикотека а латт эзар дешарг дола шахьара библиотека ялат дӀадувши доахани бешамаши лелаеши ачхой мартан яха паччахьалкхен боахам ба мехка йоккхагӀа йола ги тоаду гуп а иштта пластик хьаю завод а латт сагот я цхьа бала тӀабарах сага хула во дегахоам сагото кхаьчача деха а долаш хургдолчох дего къоабалдергдоаца хӀама хиларах тийша хул адам кхерамах къасташ да сагото йолча сага хьаькъало ший хьал тӀаэцац хӀаьта кхеравенначо ший гӀулакх кхетаду сагото иштта цхьа моллагӀдолча хӀаманцара бувзам лаьгӀбалар бахьан долаш ловшдар а да масала ший нана ца гуш ха яьккхача берий саготалу наьнах кхета безам хул цун из йоацаш новкъа хала хул цул совгӀа сагото цкъаза бала яхача деша маӀане хул дегӀа чӀоагӀа зене я сагото из бахьан долаш гӀалгӀаша оал ди баьдадер бийса я саг баьдавер сагото я аьле цахаддаш саготадеча наха каст кастта сина лазараш долалу саг царех воахача лорала дакъах психиатри оал тӀом хьалехьа хинна полони рафал вильчур яхача цӀихезача хирурга деррига вахар хувцаду доккха хатар тӀадоагӀ саг йоалаяь бархӀ шу даьннача дийнахьа сесага кхывар веза а венна цаӀ мара йоаца йоӀ марыся ийца из дӀайодалга гучадаьннад ший мича ваха веза цаховш веха хьувз рафал цигара сарахьа чхьагӀарах кхета вицвала дага а волаш гаьна йоацача малараш мело моттиге вода хӀаьта тӀехьагӀа хирург чуваха эттача хана укхунга ахча долга хайна фесархой гӀаьрахой тӀехьабовла рафала хӀама кхийтта хинна къонах алийсар кхетам чу веначул тӀехьагӀа доацаш каьхат долаш ше малав а мичахьара ва а хар а доацаш вус кхы де хӀама доацаш къел моцал ловш лел из тӀаккха цхьан дийнахьа полицае участке антония косиба цӀерах дола каьхаташ лочкъа а дий из цӀи тӀаийца ваха волалу рафал вильчура ший дага ца воагӀе а уне айпе болча наха ший гӀо де могача санна хет масайтта шу даьнначул тӀехьагӀа антоний косиба цӀерагӀа вӀаьхийча православхой хьайрахочун прокопа балха отт из дукхагӀа еза мухьа дӀа хьа кхухьаш прокопа воӀ василах кхо биъ бутт хьалха заӀапхо хиннав ког кагбаьчул тӀехьагӀа цигарча цхьан хӀаман сагота воацача павлицкий лоро тӀехкаш харцахьа вӀашкаувттаяр бахьан долаш шийна тӀаденар ла ца могаш ший вахарцара къаста нигат долаш хиннав зӀамига саг из сурт дайнача дарбанчас тӀехкаш юха Ӏокага а яь уж нийса вӀашка увттае лоархӀ кӀаьнка гаргара нах раьза бац болхлочунга из дайта бакъда унахочун хьал а дайна пурам лу гӀалми да гӀалгӀай мехка а гӀинбухера хӀирийчен а дода хий тийрка аьтта га гӀалми км дӀаьха да бассейна майда км я гӀалми маьтлоама гӀинбухе малхбоалерча босенашкара дола а денна гӀалме шахьара юкъе гӀолла дӀадода цу хин цӀерах я шахьара цӀи карджин юрта йисте тийрках кхет хи чу алханчурта ор дилад гӀалме м с гаргга хий чуух цу ора чура гӀалгӀай мехка эггара бӀехагӀча хих да цӀена ца хилара бахьан денна бус хи чу нухаш чукхувса хӀирий заводаш дуне тӀа у даржар бахьан долаш халбате кхайкаяьча хана хин хьал тоаденнадар цӀена а денна дӀаэттадар вешта цун хьал боарама бӀехачунгара геттара бӀехачунга аьнна латт зильги яхача юрта зӀилбухе малхбоалехьарча даькъе берса юрта километр гаьна ширача атагӀен берда тӀа хьалхара юкъерча бӀаьшерий нах баьха моттиг улл зильгий городище цу юкъе улл берса Ӏимар а вай замал хьалха бӀаьшераш цу чу оалой культура хьалхарча этапа кашамий мург техкай ер оагӀув ольга тӀа ваьхача евкуранаькъан зейн Ӏабида ча шера чан тар бетта хьабийцача гӀалгӀай къаьнарча хана оттамах лаьца я дӀа а яздаь цкъа ча шера ангушт радио тӀа кхайкадаьр тӀаккха ча шера сердало газете кепатехар матенаькъан илез ва ди ткъаь диъ сахьатах латт киран денош хьалхарча хана пхиъ мара хинна дац вай къаман хьатайоага ха белгалъеш цийоаккх вай хургдолча деноех уж хаьта яха ха белгалъеш а да гӀалгӀаша оалаш денош цу пхе денна хьалхашка а техьашкахьа а даха йиш я пхе денах латта кира кхоачадаллалца долча деноех цераш а йоахаш хаьта паьраска шоатта киранди яха денош ховш ма хиллара таийца цераш йолаш леладеш да кира пхе денах латт кираш а шо шоай цераш йолаш да киран цераш ворханега кхаччалца хана дахо дувцаргда бутт пхерах а ялхарах а ворхалах а латташ хул пхерал кезигага кира долаш хилац бутт хаьта эггара дукхага дола бетта кираш ворхалга кхаччалца да галгашта берригаш а бийтта бут ба царга хьежжа да денош а кираш а шу бийтта бетах латт цхьаццадола бетташ къовсам техьа латт наха юкъе хана аьлча дукха тайпара йоах наха цу беттай цераш из дувзаденна да мехка юкъареи чарахьийи готалелаярийи шо шоай цераш йолаш уж бетташ хинна хиларца хаьта мехка юкъара наха леладу бетташ бийтта бутт хиннаб уж аргах доашхаргда дахо нажгамхьов бутт декабрь бетта теххьара дии январь бетта хьалхара дии да из бутт денах латташ ба хаьта укх беттах из ци йоаккх нажа тера гам гор а йий хьахьовш хилар бахьан долаш цу хана баьккха нажа хи ма хетта дика хул укхазахьа лоамма м наж хилац цудухьа шаьрачахьа оъара а дахе цига бийсаш а йоахаш уж хенаш доахар оаха цу хана баьккха нажа хи дукхача хаман маьхе лоархар ший бутув хулар из йоах зейн абида саькура бутт январь бетта юхедиса теххьара дии февраль бетта хьалхара дии да из бутт денах латт чиллан бутт февраль бетта теххьара дии март бетта хьалхара дии да хаьта уж ди да галгай аьдалага бетташта юкъе эггара лоацагбола бутт а ба чиллан бутт цун ци ишта йоаккх сигала юхе диса теххьара дай лоа делхаш хилар бахьан долаш мутхьов бутт март бетта теххьара ди цун денош кхы вашкатоха ца дезаш ховш да вайна мелад хаьта цу бетта ци ишта я цу хана баьсти яьларца масса йолча гаьнашка баьцовгашка мутт йоссаш хилар бахьан долаш тушола бутт апрель бетта хьалхара ди цу бетта тушол цайоага цудухьа оал цох из иштта бекарга бутт апрель бетта теххьара дии май бетта деррига деноши да уж ди да цу хана чухьа ца а яй геттара маьрша яле ма хетта ший болх беш къахьегаш хул бекарг бакъда ший би болаш ше таьлме доаккхаш оамал яц цун миччахьа кхыча оалхазарий бенашка фуаш а деш царга ший коригаш хьайоахийт цо мангала бутт июнь бетта хьалхара ди да эггара хьалха хьокхаш бола мангал цу бетта болабу хьакха къаьстта малх царабоалача деношка хьинаре бу мангалхоша шоай болх кимарса бутт июнь бетта теххьара диса дии июль бетта хьалхара дии да уж из бутт денах латт хаьта вай кхетадеш ма хиллара цу беттах из ци йоакх марсаца ка хьокха ха из йоландаь аьттинга бутт июль бетта теххьара дии август бетта хьалхара дии да уж ди да цу беттах из ци йоаккх цай лоам та аьттинга ерде текъа нах ухаш хинна хиларбахьан долаш моажола бутт август бетта теххьара дии сентябрь бетта хьалхара дии уж ди да цу беттах из ци йоаккха цу хана чухьа массадола баьцовга моажа дерзаш хилар бахьан долаш сай аха бутт сентябрь бетта теххьара дии октябрь бетта хьалхара дии уж да ди сентябрь бетта дийнахьа сай ах цудухьа сай ахаш йолча хана чухьа нийсбаларах из ци йоаккх цу беттах тов бутт октябрь бетта теххьара дии ноябрь бетта хьалхара дии да вашкатехача уж денош да гуйре дайохаш ано ший болх болабеча цу хана еррига баьцовгаш овкъара беса ерз цудухьа оал цох тов бутт лай бутт ноябрь бетта теххьара ди да ноябрь бетта шин денах цхьан дийнахьа лоа делханза ац галгашкахьа цу деношка болалу лай бутт да чантара бутт декабрь бетта хьалхара ди да а даккха лаьрха даюжаш йола ча ший къорга чу тар а кхийтте тхьовсаш йола ха йоландаь оал цу бета иштта чантар бутт гарданаькъан тоаркхо хьаж гӀа бӀаьшу долалуш гӀалгӀай мехка къаьда иштта соагӀапчен имам ваьв ча шера соагапча тоаркхон дас барайтталагӀа бӀаьшу чакхдоалаш хьункархой мехка мухьажирал даь хиннад замига волаш да нана доацаш виса хиннав тоаркхо ноанахоша та а ийца наьна вешийца кхувш венав кӀаьнк бера хана денз гуш хул из хьаькъал долаш а хаман хьисап де ховш а хилар из гойташ массехк моттиг я цун вахаре хьужаре ше деша давелча толамаш доахаш из чакхйоаккх цо арбий йоазув мотт а карадерзаду тоаркхос цига цо толам баьккха хилча моллал дешар та а ка яргьяр кх укхун аьле нохчашкахьа деша вохийт из ноанахоша дика дешаш чакх а воал юххера ноанахоша го ду цунна хьажий ца ваха бӀорахой том чакхбаьнначул техьага шарӀан сура кулгалде оттаваь хиннав тоаркхо хьаж цу хана цунна хьалха лаьттар хиннад къамашта юкъера машар лорабара гулакх тоаркхо хьаж кхелхав ча шера ший шу даьннача хана азов форд ба цхьан даькъе къайла бола малхбузерча оакафорда форд улл европа малхбоале украинайи эрсечени бердаш тӀа эггара чӀоагӀагӀа тӀийхдаьнна хий да кӀоаргал метрал дукхагӀа яц средняя глубина около м по разным оценкам от до м малхбузерча оакафордаца йӀаьхача фордийи форда оасийи аргӀанца хотталу кхерча форда оаса Ӏаьржа форд босфор форда оаса мармара форд дарданелла форда оаса аьге форд юкъфорд гибралтара форда оаса оакафордах гаьнагӀа аларах эггара чӀоагӀагӀа гӀаран форд ба дуне тӀа ширача заман чу азов форд хиннабац хӀаьта тан Ӏаьржача фордах хӀанзара кхерча форда оаса болча кхеташ хиннад хетачох азов форда моттиг йизар вай заман хьалха ча шера хиннад хьажа Ӏаьржача форда хий айдалара теори доагам да шерача маӀане цхьаццадола балхаш хиларца йӀовхал хьа а телаш цу йӀовхалах технически пайда эца йиш а йолаш йоа хӀамаш химе доагамо доагача хана экзотермически реакцешка хьинар тел тӀуман доагамо тӀуман реакцешка цхьадола доагамаш масала гомогений молхаш пороха е онда ракетий доагамаш шоай летадала йиш йолаш да мистадолийташдар окислитель деце а хӀаьта дукхагӀа мел дола цӀагӀа а ара леладу доагамаш доагаргдолаш кислород езаш да тӀаккха царех доага доагамаш оал эггара даьржа дола доагамаш органикайдараш да шоай лоаттаме углероди кислороди долаш шоай агрегатий хьалах доагамаш ондачарехи чӀоагӀачарех коачачарехи газа хьисапечарехи декъ хӀаьта Ӏалашдарах Ӏаламачарехи кӀор мехкадаьтта газ саго хьакхоллачарехи бисмал тасмият бисмилляхӀ къорӀан сурат долалуш оалача каламах йоккха бусулба термин ийслагӀчох дӀа мел ийккха дола сурат ишта долалу аллха церца къахетам беши къахетам бергболаши волча бисмилляхӀи р роахьмани р роахьим хӀара ламазагахьа моллагӀа цӀена кӀеззига мукъагӀа лоадам болча хӀама хьаделехьа цунца долалу дукха бусулбаша язду каьхаташ къорӀанагахьа къаьстта аят аьнна къоастадиц бисмал бакъда цхьоалагӀча суратагахьа аль фатихьатагахьа юкъе додаш лоархӀ из хӀана аьлча аль хьиджр яхача сурата ча аята хьаяхачох цу чу аят да цох хьакхетаду цу ворхӀнех бисмал хьалхара аят долга из калам иштта ан намль зунгаташ яхача сурата ча аята дакъа да аллахӀа цӀерца бисмилляхӀи аьнна лоацца цхьан аятагахьа мара дац хьай аьла цӀерца бисми роаббика яха калам къорӀан чу йиазза латт цӀенавеш хьоахаве Ӏа яхача амара тӀехьа или читать аллахӀа цӀи хьоахаяр зикр кхойтазза латт хӀаьта аято аьлан цӀи беркате хилар дувц беркате я хьа аьлан цӀи табароака исму роаббика товрата чу цун тарра йола калам текъам болалуча хана оал аьла цӀерца бешем адонай цигга аллахӀ ар роахьмани р роахьим яхача калама тарра калам оал даьла къахетам беши къахетам бергболаши ва эль рахум ве ханун бусулба каллиграфе чӀоагӀа дукха яздеш леладеш да бисмал ший даьржаи довзаши хилар бахьан долаш хьайба урс хьакхалехьа бисмал даккхаро цу хьайбан дулх хьаьнала ду нагахьа санна из дулх бусулба дин чу могадаь далеи уйла нинат нийса хинна далеи бисмал даьккхадар аьнна хьарам дола дулх хьаьнала хьахилац масала хьакхий дулх саӀийда дицна хьайба денна хьайба наьсар наьсарг е наьсархий да гӀалгӀай мехкара дода хий гӀалмех хьа а даьнна шолжах кхет наьсархий км дӀаьха да наьсар яхар Ӏилманхоша хьаяхачох нана яхачунца дувзаденна да юхе мел йиса цу моттигацара цӀераш наьсаре а наьсара аре а хица ювзаенна я тайп тайпарча летописни сводашка дувцаш долча ная хица эрс река ная гӀалгӀай наьсарг хувтт Ӏилманхоша цу хи тӀа хьаяхачох тевара къаьзи князь хинна михаил вийнав иштта йохаяь дӀаяьккха шира дадеков яха пхьа яьлла моттига белгало а я из наьсархини шолжаи бердашта тӀа мустьерий культурай белгалонаш кораяьй шоайле тара дола чурташ да уж палеолита хана цу тайпара мургаш эггара хьалхагӀа ча шера любин петора валерийс лехад в наьсар кертаи дошалкъий юртат мургаш хьадаь материала оттаяь хпинна ха вай заман хьалха эзар шу хиннад иштта оттадаь хиннад дошалкъий юрта корадаьча кечалаш цигарча кераех даь хинна хилар мустье заман чу тӀоговзанчий пхьоале хиннай цига россе паччахьалкхен хин реестра дарашта тӀатайжача малхбузерча къаспий бассейна гома юкъедод наьсар хӀаьта цун хин боахаман дакъа лоархӀ эрсечен гуржехьецара долча гӀайнаш тӀара дола а денна урсдон яхача додача хих кхетталца дола тийрк ердан ца лоархӀаш наьсара додача хин бассейн идалеи тийркеи шинхиюкъа къаспий форда бассейна дода хиш паччахьалкхен хин реестра чура объекта код хьули я гӀалгӀайчен лоаман шахьарара эйла хьули тархьаре хамхой гӀалгӀай шахьара юкъе йодаш хиннай хьулхой тайпан болча чахкеи чахканаькъан борзеи борзанаькъан хадзеи хадзийнаькъан илии иленаькъан дезалаша йиллай ши шу ма даьллинге салташеи ди кхайко баьхкарашеи бахьа бала кхы лоа ца луш тӀабаьхкарашта духьалъувтт лоамарой юххера салтийи ийс хӀиреи царех алдар аьла а волаш константинов пирстопи пристав вийнав мозгӀараши ди кхайко баьхка хиннараши цхьан гӀала чу чӀега къайла Ӏохайша хиннаб тӀаккха из гӀала йоагаяьй цу тайпара хӀама нийсаденналга санкт петербурге дӀакхаьча хиннад цу шера розен барон салте вола бӀу а ийца царех хӀире гӀалгӀашта духьалваха хиннав хьуле ӀотӀаводаш хьакӀала мел кхаьча лоаман эйлаш йоагаеш хиннай бароно бакъда ший кхача дага хиннача кхаьчача хана яьсса эйла мара хӀама яйннаяц бахархоша йита хиннай из цига мел йола гӀала вӀов лелха а лелхийта вурийтта дийнахьа цига баьха нах лехаш лийнав из еттача вордашта гӀаьра ахарои шалташца латарашеи эскар оттадаь хиннад из бахьан долаш барона гӀапа чу цӀаваха лаьрхӀа хиннад барона йоазонашта юкъера браламберга яздаьчох цу хана йохаяьча хана денз гӀча шерага кхаччалца цхьа гӀала хиннаяц эйла цу шера гӀалгӀай биснесмен волча хадзийнаькъан саварбека ший даьй хаза вӀов меттаоттаяьй илинаькъан лорса аппаз шерал тӀехваьнна хинна воккха саг хьуле ваьхав хадзинаькъан саварбек бизнесмен осминаькъан сосе хьамзат гӀалгӀай советий йоазонхо оазархо осминаькъан сосе хьамзат ваь шу гӀдар да аьнна латт бакъда ше ваьча денах лаьца хьамзата язду хьалха йиъ йиӀиг яьчул тӀехьагӀа ваьв хьамзат кӀаьнк вирах чӀоагӀа гӀадбаха хиннаб хьамзата да нанеи гаргара нахи кӀаьнк ваьв яхаш вӀаши кхаъаш а доахаш из маьрша хьалкхер а цун вахара никъ иразе хилар а дехаш нахага дуӀа дайта а ловца баккхийта а дагахьа кхаьра гамаж бугӀа а йийна хьоалчагӀа даьд хьамзата дас сосе цун да осминаькъан соси ший хьинарца ший къахьегамца ший шин кулгаца хьадаьр дуаш хьарамча рузкъах лоралуш саг хиннав соси дагавоагӀача боккхийча наха дувцарах гучадоал из саг къахьега ловш а къахьега ховш а хилар масала осминаькъан сосе уст даь веший воӀ хьамзата наьн даь веший воӀ волча чумаканаькъан яхььяс дувц хӀаьта сосе дезала ишта дицар наха эцачул шозза кхозза кӀезигагӀа эцар цар из колхозагара лаьтта ахкан замалахьа юрта ахархой сатассалехьа гӀайтте садовлцца цу кхай тӀа а баьхке бийса яхача ханна чу а кхаьче йиа а яанза а дӀа а бийше шоллагӀча дийнахьа юха а сахилалехьа гӀайтте лерттӀа салаӀанза биззалца наб йинза кхай тӀа болхар сосе дезал дийнахьа болх бича хоза ханнахьа кхай тӀара чу а боагӀар Ӏуйран кхай тӀа баха сих а лацар цхьабакъда гурахьа наьха пхи ялх гектара тӀара доаккхачул дукхагӀа ялат шоай цхьан шин гектара тӀара чу а эцар шоай дегӀамашта Ӏазап а ца лоаттадеш къахьега ховра царна дӀадийнача ялата а кхашта а маца малагӀа доал де деза харах тӀехьагӀа воккхагӀа волча хана цун дагаухаргья из ха зӀамига долча хана денз тхо а иштта балхаца Ӏомадора дас нанас низкъаларча балхах м лорадора цар тхо цхьабакъда болх хьабаьннача хана со нонагӀа кхай тӀа хулар дас шийна новкъостала кхувлаш гота тӀа говраш лехкилга говра тӀа а хайна хьажкӀашта макха боаккхилга оасар делга кхаьчачул тӀехьагӀа гӀадамех хьажкӀаш хьайоахилга бархӀара ваьлча денз уж балхаш деш хулар со деша а ваха се цӀара валлалца хӀаьта ахканара балхаш деш массе шера а со каникулех цӀаухар хӀанз а тӀехьа даьи наьнеи чӀоагӀа хам бу аз бера хана денз балха морзо цар йовзийтар бахьан долаш ший бера ха тӀой юрта гӀалме йисте дӀайихьай хьамзата ахкан дӀаьхача дийнахьа атагӀа хулар хьамзат кхыча берашца гӀалме йисте шоаш дага а лувцаш цхьаццача ловзарех сакъердам бора цар шоашта лакхача берда тӀара чу а кхувсалуш лувчаш зӀак хьокхаш сайранга болхар уж гӀулдамашта юкъе гулбеле Ӏо а хайше фаьлгаш тайп тайпара хабараш дувцар осминаькъан хьамзата дерригача вахаре а цун йоазонхачун говзал лакхъяра а Ӏалаьмате боккхача лоархӀаме хилар ча шера техникуме деша вагӀа ладувгӀархо слушатель вола из москоа гӀча ерригсоюза рабселькорий съезде вахийтар низ бола ткъамаш делар сона цу съездо оалар цо тӀехьагӀа цул тӀехьагӀа шера саь кур беттага кхаччалца цо болх бир нохч гӀалгӀай тархьара метта литература Ӏилма тохкама института литература ралса кулгалхо волаш хӀаьта шера саь кур бетта денз шера саь кур бетта дийнахьа гӀалгӀай мехках баххалца из болх беш хилар нохч гӀалгӀай реданта йолча педагогически дешарчен хьехархои дешара даькъа кулгалхои завуч волаш осминаькъан сосий хьамзата кхоллам Ӏалаьмате боккхеи чулоацам кӀоаргеи болаш ба укхаза вайна корадоагӀа берашта дола лоацца дувцараш уйла яйташ йола повесташ вахарцара безам совбоаккхаш йола лирически стихотворенеш цул совгӀа цун кхолламе я публицистикай статьяш психологен дувцараш философен эссеш тархьара а лирикай а поэмаш эрсий метталара таржам даь дуккха эрсий цӀихезача йоазонхой пушкин александра горьке максима чехов антона тургенев ивана гоголь николая иштта кх дӀ а произведенеш цо вӀашагӀдийккад школай Ӏаморгаш а хрестоматеш а дукха къахьийгад осмиев хьамзата гӀалгӀай багахбувцам гулбеш а дӀаязбеш а шера цо мутӀаланаькъаг хьажбийкарца цхьана кепатехе арахец гӀалгӀай фольклора цхьа том цун таржама балхий лакха мах беш хиннаб малсаганаькъан дошлакъи заьзганаькъан бахьауддини ча шера цар язду осминаькъан хьамзата дуккхача таржамех цаӀ м горьке нана яха роман къаьстта теркалде доагӀа таржам оригинала тӀара хилар оригинала дагардар а уйла а йовза хар метта башхало цун шаьрал говзал Ӏомаяр бакъахьара синтаксис эшаш дола дош корадар цу дерригане а чӀоагӀа оригинала тара хулийт таржам ший эггара хьалхара оазараш осминаькъан хамзата язйир ше техникуме деша вагӀаш волча хана цхьабакъда дукха ха яьккхар цо уж ший оазарлен кхоллама хьалхара юхьигаш нахах лечкъаеш цун хьалхара оазар кепатехай шера сердало газета тӀа юххера а дӀахьекхар цо уж хьалхара массехк стихотворени шийна дегтӀара чӀоагӀа дукхабезача озанаькъан ахьмадагеи янданаькъан джамалдийгеи цар чӀоагӀа могаяь тӀаийцар царех цхьаяраш кепатоха аьнна хьехар а дир царна эсала хийттараш йоагаяь дӀа а яьха вожаш кепатоха кийчъе волавелар хьамзат цхьабакъда ший оазараш гул а яь уж вӀашагӀ а теха оазарий гуллам арадаккха осмиев хьамзата вӀаштӀехьдаланзар ча шера мара ший оазарлен говзал наха дайовзийта сих ца луш хьамзата шу даккхаро цӀаькхаза а тешал ду мел лакха лоархӀаш хиннад цо оазарлен деша декхараш 
