gaige islan guåhån engles guam españót guajn gi mås yahåyaya gi kadenan marianas ya guiya mås dångkolu entre todu i isla yan niku minantietieni ni estados unidos desde na sakkan mafa'nana'an i isla tollai amerika asta guatu asia sa' put i minåolek pusisión ña gi yeogråfiku yan ekonomia ma tatncho' este na isla kåsi nuebi mit siete sientos kilumetro gi ge'lichan san francisco sais mit kilumetro ge'lichan låo sumanhaya patte gi ya honolulu dos mit kuatro sientos kilumetro gi hayan i kattan tokyo tres mit kuatro sientos kilumetro kattan sanhayan hong kong yan dos mit kuatro sientos kilumetro gi kattan manila manestaba esta i manchamorru gi islan guåhån antes di manhalom i españót gi na siklo despues di finatton fetnando magallanes annok gi manatatte na infotmasión na kasse siña' mås di tres mit kinientos maloffan na tiempo na manggaige i manchamorru gi kadenan mariånas låo ti ma tungo' amanu na gaige i hale' ñiha pat tinituhon ñiha este na rasa dies i nuebi na songsong giya guåhån hagåtña eståba nå'an ña agana yan gi fino' españot agaña i kapitat i islan guåhån mina'dos gi dikike' mineddong ña kontodu gi populasion entre todu i sengsong guåhån eståba i sentrun populasion guåhån ha' hagåtña ginen i mina'dies i ochu na siklo asta i talo' i mina'bente na siklo på'go hagas ha' unu ni mandistritu kometsio mayot kontodu nai gaige guenao i siyan gobietnu gaige hagåtña gi pachot i saddok hagåtña gi lichan i patten guåhån kana' tres kuadrao kilumetro i mineddong ña hagåtña gaige gi sanlagu i chepchop unai gi sankattan i saddok yan i sesonyan ña gi sanhaya i ladera ni tutuhan gi hilo' guåha unu kuantos edificios gof takhilo' gi santalo' i sengsong yan puru residensia gi lichan i patten songsong guenao nå'an ña anigua ti parehu hagåtña yan i otru na songsong sa' manapattao i sentro tiaguihi as europa ya manggaige meggai na dikike' na tenda yan ristorantes siha gi halom gi talo' i sengsong gof hihot hagåtña i manresidensia ni mineggai taotao ni mongmong toto maite i kapitat giya guåhån guihi gi hagåtña pues manggaige guenao i liheslatruan guåhån i ofisinan i magalahi kontodu otru na manofisinan gobietnon guåhån i mayot maelihi gobietna i sengsong taiguenao i otru na songsong i gima' i taotao guåhån tradisionatmente i gima' i magalahi gaige gi hilo' i ladera lao gi magahet taigue ha' gi sengsong hagåtña adelup gaige guenao i ofisinan magalahi yan i manofisinan eksakatibu ginen i sakkan eståba ha' patten i sengsong assan åntes di ma annex ha' gi hagåtña ya ma na'gaige guenao i siyan i gobienton guåhån gaibali hagåtña esta åntes di manmatto i españot siha gi sakkan matto i fine'nena na misioneru españot as pale' san vitores i familian i magalahi kepuha ma na'i i misioneru i tano' gi hagåtña ya siña ma kahat i dulce nombre de maria catedrat basilica i fine'nena na guma' yu'us giya guåhån durante i gobitenan españot ma na'suha megagai na taotao guåhån yan otru islas mariånas ginen i sengsong ñiha para hagåtña sina manli'e sopblan i gobiento españot gi plaa de españa hihot i catedrat i archdiocese hagåtña despues di finakpo' i geran españot amerikanu gi españa ha nå'i i estådos unidus ni gobietnan guåhån ma kontinua ha' i siyan gobietno giya hagåtña gi administrasion i u s naval administration gi na sakkan esta kasi dies mit na taotao hagåtña kana' lamita i taotao guåhån siha i militat chapones ma konne' guåhån gi disembre annai i amerikanu ma na'libre guåhån gi segundo na geran i mundo gof ma dañu i siudat ni bakudang amerikanu meggai na taotao hagåtña manhuyong i siudat despues di gera gi planean kahat ta'lo i siudåt i u s navy ma fa'tinas manuebu na chalan ni mantunas lao umesek i sitio siha ni chalan ya på'go guåha mas ki unu na dueño i sitio este ha na'achaki i adelanton i siudat asta på'go på'go kasi na taotao i populasion hagåtña lao gaige ha' guenao i siyan gobietnu teritoriat gaige i plasan batkon aire antonio b won pat international airport giya tamuneng yan barigåda assan ma'ina asan maina songsong gi lichan na påtten guåhån i munisipalidat assan ma'ina ha na'daña dos na songsong guåhån iya assan yan ma'ina gaige ma'ina gi ekso' gi sankattan assan gaige guenao giya assan i finenena na manmarinu siha ni manmatto durante i segundo na geran i mundo muna'libre i isla påtten i war in the pacific national park i assan beach park gaige iya assan yan ma'ina gi halom i distritun luchan ginen i palabra håssan i na'an ña assan siña un pula' ma'ina lao guåha na hinasso na ginen i okasion entre i tiempon mafañågu nene yan i tiempo i baotismo annai i nana ha konne' i neni para i gima' yu'us åntes di kinehulu' åtdao este na bida ma cho'gue para ma presenta i templo pat gima' yu'us nu i nene gi hunio na sakkan manmatto i manamerikanu siha giya assan para ma chule' tatte' i isla ginen i chapones siha durante i batiyan guåhån i mina'tres na dibision marinu manmatto giya assan alas gi egga'an ya i fine'nena na brigadan marinu probensionat manmatto hihot hågat gi haya i kañon chapones ma destrosa bente na lvt lao gi alas gi egga'an esta manggaige i tanke amerikanu gi tano' manmumu i manmarinu amerikanu yan i militat chapones gi esko' gi hilo' i kanton tasi despues di i manamerikanu ma po'lo fondasion para manmumu gi simana sigiente ma dulalak i manchapones para i sanlagu ya gi uttimo i manamerikanu ma ganna i batiyu chalan pågu otdot chalan pago ordot songsong gi kattan na påtten guåhån i munisipalidat chalan pågu otdot ha na'daña dos na songsong guåhån iya chalan pågu yan otdot mafa'na'an chalan pågu taiguenao sa' estaba guåha meggai na tinanom pågu gi fino' engles hibiscus tiliaceus gi kanton i chalan ginen hagåtña para i sengsong giya bahia pågu i chapones ma usa i sengsong chalan pågu para i dipositun ñiha muna'huyungi durante i segundo na geran i mundo gaige gi otdot i sagan basura ni guåha meggai na yinaoyao fina'tinas i sagan basura ni us navy lao på'gu mampos bula ha' esta ya ha kontradisi i areklamento i epa dedidu dededo songsong gi lagu na påtten guåhån i mas mitaotao na songsong guåhån guåha na taotaogues na populasion songsong nu i senso gaige dedidu gi lagu na påtten guåhån gi hilo' i ekso' cho'cho' i acho' ñañak tasi setenta i ochu kradrao kilumetro mineddong ña i sengsong gaige i sengsong yigu gi kattan i sengsong tamuneng gi kattan para i sanhaya' yan i sengsong mangilao yan barigåda gi haya' para i sanlichan guåha dos na hinasso' ni palabra dedidu åntes di segundo na geran i mundo gaige i sengsong dedidu ginen i papa' macheche hill route para i san miguel brewery ya despues di destrosu i gera i gobietnu navy ha suha i sengsong para i lugat mafa'na'an central dedidu ni gagaige ha' på'gu despues di pakyo karen gi sakkan madestrosa i mayot i gima' hayu siha ya ginen i che'cho yan mandesponi i gobietno i sengsong ma'asiste megagai na familia siha ni fina'tinas i dibision kaiser yan i kinahahat guma' guenao yoña yona songsong gi kattan i patten guåhån eståba bula guålo' i sengsong yoña lao på'go megagai resendensia durante i segundo na geran i mundo i chapones ma na'suha i taotao ginen i hatlagu na presu para i presu menengon halom i sengsong yoña ti åpmam åntes di manmatto i amerikanu muna'libre i isla esta på'go sina manli'e tanke chapones hihot i saddok segua ya ha na'hasso taotao ni gera kana' km singkuenta dos kruadao kilumetro mineddong na yoña gaige yoña gi talo' i saddok pågo yan i saddok togcha gaige i sentro i sengsong gi hilo' i ladera entalo' i bahia pågo yan i bahia ylig gaige i residensia baa gardens yan windward hills gi sanhaya i islas mariånas un kadena ni manmafa'tinas ginen i puntan na botkan ya manggaige gi halom i grupon i ma'a'agang micronesia nio ho tiorda yayaya ginen i mas sankattan para papa' i finene'na na taotaogues ni manmåtto para i mariånas masåsångan na mangginen asia mågi na lugat siha fuma'tinas i acho' latte siha ni siña un li'e' gi islan tini'an luta yan guåhån i finene'na na taotao uropa ni lumi'e' i mariånas si fetnando magallanes gi dia matsu ha ripara i dos mas yahayaya na isla gi grupo ya lumayak entre i dos isla pues ogan guåhån ha diklara na islas españa på'go i ha sodda' siha na isla gi sumaga ña guåhån si magallanes yan i mangga'chong ña marineru ma ayudan maisa siha nu i guinahan i tano' yan maseha håfa ni gaige gi uriya pues i taotao tåno' ma li'e' lokkue' håfa guinaha ña si magallanes ya ma ayudan maisa siha lokkue' nai håfa gaige gi bapot ñiha i manestrangheru lalålo' si magallanes annai ha tungo' este ya ha fa'na'an i islas las islas de los ladrones i islas mansakke lao gi sakkan matulaika i na'an para las marianas gi onrun mariana de austria bi'udan felipe iv giya españa i maestudian i isla tinitihon as commodore george anson taotao englatera ni gi agosto ogan gi islan tinian i mariånas lao mas espesifiku i islan guåhån mausa ni españot komu fansugo ñiha gi biahen ñiha ginen acapulco meksiku asta manila filipinas hapon i membron triple entente ha tutuhon humåtme i islas gi annai manmapetdi alemaña yan i pumalu na central powers gi primet na geran i mundo i hagas islas alemaña manmaentrega ni natine untite para i hapones komu mandate territory ti parehu yan un trust territory luta engles rota i mas sanhaya na isla gi notte marianas i us commonwealth of the northern mariana islands cnmi yan i segundo mas sanhaya gi kadenan marianas songsong i mas dangkolu yan mitaotao na songsong giya luta tinatittiyi ni sengsong sinapalu i prisente na mayot si onorapble melchor a mendiola hagas senadot i cnmi i taotao luta pinat manchamoru i natibu na taotao gi islas marianas lao meggai lokkue' taotao otro lugat tatkomu filipino banggladis hapones koreanu amerikanu yan taotao papa' ni manggaige gi isla para u fanmacho'cho' i taga' stone quarry gaige giya as nieves este na lugat nai siña hao manli'e' siha acho' latte ni manggagaige ha' gi halom i edda' lao monhayan esta manmaguaddok taya' tumungo' hafa na manma'abandona siha i acho' ni manchamoru lao guaha masasangan na pot guaha siha gi acho' ti man gef fitme ayu muna'fampara i manchamoru mana'tacho siha i acho' mafanana'an taga' stone quarry sa' segun gi taotao luta i acho' latte dipotsi para i gima' i maga'lahi as taga' lao ha abandona ya ti monhayan mahatsa i gima' åntes na tiempo guåha un familia mañasaga giya hagåtña guåha lokkue' un bunitan palao'an gi familia ni na'an ña si sirena gus ya ña si sirena ñumangu espesiatmente gi halom i saddok hagåtña i nånan sirena ha sangani gue' na kalan guihan gue' gi halom hånom un diha tinago' si sirena as nåna ña na para u cho'gue tareha ña lao humanao si sirena para i saddok matto i lalalo' ña i nanan sirena annai ha li'e' i taibida ña si sirena pues humuyong i nana para i saddok sa' ha tungo' na siempre gaige si sirena guihi duru ha agang si sirena lao lumi'of si sirena påpa' para i mas tåhdong na patte gi saddok todu påpa' asta i fondo sisigi ha' umagang i nana lao ti manoppe si sirena esta taipasensia i nana ya gus lalalo' gue' pues ha kåhnayi si sirena sen båba hao na patgon ti ya mu manosge annai hu agang hao ti humuyong hao gi saddok lao lumi'of hao papa' para i fondo gaige hålom hånom hao kalan guihan pues un fama'guihan gigon ha' monhayan kumuentos i nana ensigidas matutuhon mama'guihan i tataotao ña si sirena lao hiningok i matdision as matlinan sirena ya ha sangani i nanan sirena na håda hu gue' ya malago' hu na para u taotao i patte hu pues lamita gi tataotao ña mama'guihan i sintura para hulo' palao'an ya i sintura para papa' guihan matto na triniste si sirena ya ha tungo' na ti siña gue' humuyong gi hanom på'go i rainan matingan si sirena ya todu i guihan yan i gå'ga' tåsi i tentago' ña åños yan åños maloffan guåha sumåga un palao'an na nå'an ña si sirena yan i familia ña hihot gi saddok minondo åhe' ti put i guiya mas påtgon yan bunita gi famagu'on guiya lokkue' i mas suaben kurason lao guåha unu difekto ña ga'o ña ñumangu yan humugando kini u cho'gue i che'cho' siha ni tinago' gue' as nåna ña para u cho'gue amanu na guåha lugat malågu ume'kakat para u ñangu gi saddok ni hihot gi gima' ña gof ya ña i hanom ya kada tinago' as nåna ña ñumangu nåya åntes di u fåtto gi matågo' ña yan despues di ha cho'gue i matågo' ña despues di ñumangu matå'chong gi kanton såddok para u gosa i riflekto ña gi guinaiya gi manchågo' siha na lugat guåha na hinago' oras yan oras para u cho'gue un dikike' na tinago' maseha gof guinaiya as nåna ña lao meggai na biåhi na malingu pasensia ña put i para u mas chaddek matågo' si sirena enespanta as nåna ña na i rai i hanom un diha siempre u ginacha' ya u binastsala påpa' gi raino ña enlugat di u ma'å'ñao si sirena ha tutuhon gumuifi i rai i tasi ha konsededera kao atanon yan bunito ha chachagi lumi'e' gi hinasso ña i buniton i kastiya ña pues yanggen humanao på'go ñumangu ha diseseha na u li'e' i rai i tasi ya u kinenne' para ayu na lugat anai ha cho'gue håfa i malago' ña ya ningai'an ta'lo na u cho'gue ayu siha i manlangnga' siha na cho'cho' yan tinago' un diha tinago' si sirena as nåna ña para u fanggagao ha'iguas para guafi ha påpågat i palao'an para u lachaddek tåtte ha entendet i palao'an para u fanosge lao anai mamomokkat gi kanton såddok kulan ina'agang ni kantan i ichan anai popoddong gi hanom ya ti siña ha riseste i inagang este na biåhi åpmam hinanao ña si sirena ya malingu pinasensian i nana ña ha ågang i haga ña lameggai na biåhi lao ti manoppe humanao i nana gi halom uchan para u inespiha ya anai ha li'e' na ñumañangu i haga ña gi saddok nina'gof bubu ya ha essalague u puede mohon un nina'huyong guihan nu i rai i tasi tailayi na palao'an lao guihi na momento i guellan i palao'an si doña rufina de malbuelo mamomokkat gi chalan ya ha hungok i matdesion ma'å'ñao nu i tinailayi umessalao i guella ensigidas lamita giya guiya iyo ku na'såga iyom måmi i kurason ña gi halom hånom ha siente estrañu na siniente si sirena ya gof hinengang anai ha a'atan i sampapa' gi tataotao ña mama'dadalak guihan go'naf yan todu anai ha tutuhon ñumangu para i inai minantieni kannai ña nu i un bastos na kannai guiya i rai i tasi ñumangu i dos huyong gi mattingan ya ti ha hungok i katen nåna ña desde ayu na tiempo sumåga tåddong gi tasi si sirena gi liyang siha anai i ininan kandet lalaolao anai ha chuchukan siha i cha'guan tåsi yan manhugagando yan i kulepblan tåsi guihi gi nao'ao na kulot asut matåtå'chong gi un tronon tå'gong tapon ha papainie i attelong gapot ilu ña ha kåkånta sen despasiu i kanta siha ginen i pinatgon ña gi pasgua ma a'alok na i mames na sunidon i kampåna siha hohongga påpa' gi liyang hånom lineletge minahålang i kurason ña ha tåtånga ñumangu gi saddok taiguihi anai påpåtgon gue' ha mahålangi mamokkat gi chalan i sengsong yan i amko' yan kulot åpu na guma' yu'os ti ha tungo' na i mañiñila' na kandet gi me'nan i santa marian kamalen para u inina i hinanao ña tåtte para i lina'la' ni ginen ha tungo' kada pupuengen pasgua ha guiguifi si nana ña i mismo guinifi na måtto tåtte si sirena ya manggagao åsi'e' mahålang si sirena nu i familia ña yan todu i atungo' ña siha mahålang lokkue' para u ayuda i nana ña ha tatayuyot si nana ña para u tinaitayi para un na'ma'åse' na palao'an ni ningai'an na u li'e' gima' ña ta'lo på'go gi todu i patte gi tano' ma såsångan nu i pasaheru siha na ma li'e' si sirena un bunita na palao'an yan kun similot na dadalak guihan ni kumåkånta manna'piniti na kånta siha para u eppok siha para i na'mahålang na raino gi tasi guaha siha na danderu manmama'tinas kanta pot si sirena strauch edward h folktales from guam estorihan taotao guam bilingual bicultural education program i tetot ptilinopus roseicapilla pat mariana fruit dove gi fino' engles un dikike' asta sentimetru na inanåkko' yan betde na paluma ni natibu para i islas mariånas gi pasifiku agaga' i ha'i ña pues kumulot åpu i ilu i santatte yan i pecho ña yan amariyu patte gi tiyan yan i sampapa' i papa ña an mañåda' i palao'an unu ha' na chåda' humuyong ya i neni yan i chåda' pinipilan ni dos na saina pinat fruta mas nana' ña i tetot gi bandan kuttura impottante este na paluma este na paluma i ofisiat na paluma para i notte mariånas gi i tetot ma'ayek komu ofisiat na simbolun i micronesian games giya sa'ipan i notte mariånas ofisiatmente i commonwealth of the northern mariana islands cnmi sumiha gi bandan politika yan i estados unidos yan gaige gi un sen impottante na lokasion gi tasen pasifiku guaha na islas ya gaige tres kuatto chi ña ginen hawaii asta i filipinas i depattamenton i senso para i estados unidos ha ripopotta na i tutat na tano' gi todu islas ha mimidi kuadrao miyas kuadrao kilometru i populasion i notte marianas estimate i ofisiat na tinifong i senso i direchon i mantituge pat i direchon mangopia engles copyright i lai ni ha nana'i i dueñon i matuge' na dokumento fina'tinas musika lepblo litratu pat maseha hafa na fina'tinas hinasso i direcho para u madisidi hafa taimanu ma'usa ña ni otru na taotao este na lai mas ha garantia na u fanmama'salape' todu ayu siha i fuma'titinas este siha na klasen cho'cho' pot este todu fina'tinas ti siña makopia solu manna'i i dueño petmiso ayu siha na taotao ni manmangopia sin petmiso cho'cho' ni maprotehi ni este na lai siña manmakastiga segun gi lai guaha na biahi na mana'fanapasi ha' i taotao ni lumachi lao gi mas seriosu na kaosa siha siña ha' ma'aresta i taotao pat mapresu i unibetsidåt guåhån pat university of guam gi engles ya matungo' lokkue' komu u o g un kuatro años na land grant institution giya sengsong mangilao gi islan guåhån gi tasen pasifiku maaccredit ni western association of schools and colleges ya ha ofrefresi na degree programs gi pregrådu yan gi maestru gi populasion i unibetsidåt mantaotao asianu yan islas pasifiku ya kasi manfull time i unibetsidåt guåhån ma'establisa finene'na gi komu two year teacher training school mas matungo' komu territorial college of guam gi ma'establisa i kolehio gi prisente na lokasion gi talo' na distritu mangilao gi maaccredit i kolehio komu four year degree granting institution matto kumahulo' i mineggai estudiante gi ya i empleao i unibetsidåt kumahulo' asta mapo'lu na land grant institution ni kongreson estados unidos gi i unibetsidåt guåhån ha ofrefresi na bachelor's degrees yan na master's degrees tini'an unu gi tres na prinsipat isla giya notte mariånas ma gof tungo' tini'an komu i isla ni gumupu i batkon airen amerikånu ni bumomba hapon durante i segundo na geran i mundo kasi miyas kilumetro gi sanhayan i islan sa'ipan i islan tini'an yan lokkue' kuadrao miyas kuadrao kilumetro i mineddong ña tini'an yan i bisinu ña aguiguan fuma'tinas i munisipalidat tini'an unu gi kuattro na munisipalidat giya notte mariånas i tutåt na mineddong i munisipalidat kuadrao miyas kuadrao kilumetro i sengsong san jose i mas dangkolo na songsong giya tini'an guaha giya tini'an dos na gas station yan un casino i tinian dynasty ni guaha hotel mandikike' siha na tenda yan ristorante gi sengsong san jose guaha siha mandikike' na hotel ristorante yan bar sitio siha gi fino' engles guåha i kostumbren umestoria giya i islas mariånas ginen i eran åntes di manmamatto i gilagu siha ya ha kontinuha asta på'gu i mayot na estoria siha gi fino'chamoru ginen i mañaina annai ma sangani i famagu'on ñiha ni estoria entonses guåha leksion ñiha gi finakpo' meggai na estoria siha mafa'na'an ihemplo lokkue' sinembatgo fihu ma'usa i estoria siha muna'apmam i kuttura i hinengge yan i kostumbre ginen i antigu na tiempo unos kuantos na estorian chamoru ma usa para fama'na'gue un leksion un ihemplo tenga guåha un påtgon ni ti ha osge i saina ña ya entonses guåha na binaba na humuyongña tatkomu i estorian sirena si sirena ti ha tungo' manosge pues i nana ña ha kahnåyi gue' sottera un fama'guihan ya på'go ti siña si sirena humoyong i tasi guåha otru na klase estorian chamoru ni ma usa para u fanoppe i finaisen sahafa tatkomu i estorian håfa taimanu mafa'tinas ña i taotao pat puntan dos amåntes i fine'nena na estoria ha eksplika i fina'tinas i taotao siha mientras i mina'dos na estoria ha eksplika håfa taimanu ma fa'na'an i sitio puntan dos amåntes guåha lokkue' estorian dibetsion gi kostumbren umestoria tatkomu i estorian halu'u pat gadao ni guåha hemplon minatatngan yan minetgot i taotao siha gi antigu na tiempo måtto ta'lo tåtte dos na gof magåhet na takhilo' na taotaomo'na para u ma bisita i islan guåhån nånan i isa i palao'an na taotaomo'na ya tåtan i lamlam yan hulu i lahi na kompåña ña måtto i dos kumu tentågo' i yi'os siha ni muna'huyong i tano' i manglo' i napu yan i guaifi manmalago' para u ma tungo' mas put este na nina'huyong ni ma å'ågang taotao kao maolek gue' pat båba gi espirituat na bånda måtto i dos na yu'os kumu pasaheru sin guinaha o sino pudet ma batsala i yinayas pinekkat ñiha ginen un songsong asta i otro manespipiha gineftao lao todu i lugat ni ma fatoigue manmadulalak kumu limosneru siha guihi na ha'åni mas lålålo' i taotaomo'na put i chinattao i taotao put fin ma disidi para u ma kastiga i taotao i isla anai esta para minachom åtdao manmåtto gi un na'mahålang na såde'gåni takhilo' gi haligi ña i atof ña yan bånda ña siha bihu lao areklao sumåsåga guihi un la'åmko' na umasagua nå'an ñiha si francisco yan måtta ni maseha manggof popble lao gogof umaguaiya ha' i dos i gima' ñiha ayu na guma' anai ni unu gi dos mandimanda ya uma'osge i dos ma kombida hålom i dos estrangheru nu i amko' na dos umasagua ni numehong anai humålom gi dikike' såde'gåni ni ma såtge pi'ao yan ma guafaki mangkinembida as francisco i guåfi nu i pinot yan hå'iguas ti åpmam i mina'lak i guafi ha na'maipe i kurason i pasaheru nina'gimen as francisco freskon hånom gi ha'iguas ginen i saddok ni hihot gi sade'gåni ña mañule' si måtta suni ni achadangkolo yan i talangan ilifånte yan unos kuantos kamuti ginen i dikike' na håtdin ñiha ya ha na'lågu despues mamfe' si francisco påhong alos uttimu ha chule' si måtta i guihan ni kinenne' i asagua ña guihi na talo'åni un pestutu ha' este na guihan ni chatta' ha' nahong un taotao lao kon guinaiya ha balutan gi hagon ya ha chåhan gi papa' odda' hinatme i halom guma' ni minange' på'go ya mientras mamåsa i boka mañule' si francisco tibion hånom para o'mak i dos estrangheru anai esta ha rifresko siha i dos manmatå'chong påpa' yan si francisco duru i tres manggimen tuba ginen i bengbong asta ki animao i konbetsasion yan hinatme chalek i gima' i dos popble na umasagua ginen i niñangon måtta manggagao despensasion si francisco para u huyong un ratu ha' måtto gue' tåtte mañuñule' un lisayon flores dikike' na kurason ni kulot i rosa yan a'paka' este na lisayon flores ma å'ågang nu i chamorro kadena di amot ha nå'i si francisco i palao'an na estrangheru ni pinacha gof didok ni kariñosu yan gairespetu na bihu yan i mikonsederasion na asagua ña alos uttimos måsa i boka ya chumocho i dos taotaomo'na kun gusto yan minagof anai esta i dos munhayan chumocho ma ripåra na chatta' chumocho i dos umasagua pues ma nå'i i bisita nu i fresko na ensaladan gollai uttimu ma nå'i måsan påpåya yan madoya para u inettimuyi i fiesta ma ta'lo ma pasa i bahadot tuba malulok siha ta'lo i yi'os ya ma ripåra i magåhet na minagof gi matan i dos åmko' maseha ånglo' i labios ñiha sa' didide' kinanno' ñiha put para u ma na'nahong i bisitan ñiha i dos yu'os pumåra ya ma pangpang i tiyan ñiha gi bulachon ñiha lao umasodda' i atadok ñiha ya sumiriosu i mata ñiha mumå'å'ñao i dos umasagua na u guåha ti ha cho'gue o sino ti ha na'magof i estrangheru siha listo si francisco ha faisen kao siña mas in setbe hamyo despasiusiu ma yengyong i ilon ñiha i dos yu'os ya despues mannå'i siñat i yi'os i isa gi minahngang i dos umasagua desnek un hinetnon lechon gi me'nan ñiha ginen i aire ni ma beste ni todu klasen manmange' na nengkanno' ni siña unu ha guifi despues mana'annok todu klasen gimen mansen manengheng yan mandikno na putahi siha na i gima' i manriku ha' na siña manmali'e' sinangani ni yi'os hulu yan lamlam nahong esta ñålang miyu tarehan miyu på'go para en matrata kumu taotaomo'na hamyo gi tutuhon kulan duda i dos umasagua lao despues umumetde tumekkon ya mannå'i grasia lao put i ñiñalang ñiha chumocho i dos kulan tåya' na manli'e' boka put i yomåhlao ñiha i dos adumidide' ha' ma nana'yan siha estaki håspok i dos anai makmåta i dos umasagua gi sigiente ogga'an pine'lon ñiha na ma guiguifi ha' este todu lao mahngang i dos anai ma li'e' hayi magåhet todu i dos yu'os mansinangani ni dos yu'os na u ma fondo i isla påpa' gi tasi ya u fanmatai todu i taotao put i chinattao ñiha yan tinaihinenggen ñiha ha alulayi i dos umasagua humotde i sabana amanu i chinaddek ñiha uma'åpo' kada råtu gi un baston ni ma usa entre siha i dos ma huhungok ha' gi tatten ñiha i pakpak i lamlam yan i essalao i hilu alos uttimu måtto i dos gi puntan i sabanan lamlam anai ma siente na linao i tano' ya gi mina'å'ñao ñiha i dos dumimu ya manaitai mediu diha di mayengyong i tano' ya despues todu kåtma si måtta lumi'e' i isa gi langet tumalakpåpa' i dos umasagua ya nina'tanges i dos anai ma li'e' i fottunan i bisinon ñiha ma fondo i isla lao minahinengang anai ma li'e' na despasiu kumahuhulo' ta'lo todu ayu siha i manamatungo' manmafa'gåsi guihi na mumento annok i dos yu'os gi me'nan ñiha gi puntan i sabanan kumuentos i yi'os i hilu ha hasso i dos para u ma gågao i yi'os para u na'na'lo i sengsong yan i bisinon ñiha siha lao ma siente na kulan ma kuestiotiona i minalago' i dos yu'os pues kumuentos si francisco para guiya yan i asagua ña mampinacha ni gineftao kurason ñiha umakonfotme i dos yu'os para u na'libianu i tehtehnan na lina'la' i dos umasagua ilek ña i yi'os i isa i yi'os i manglo' yan i napu un nina'i famagu'on ginen meggai na lugat ni manchågo' yanggen manmåtto' fa'nå'gue siha para u fanyo'åse' geftao yan u fanmangguaiya taiguenao iya hamyo francisco yan måtta pues maloffan na i famagu'on i tano' manmåtto guåhån para u ma tungo' yine'åse' yan rinespetu ni todus hit debi di u ta fa'nu'i estrangheru siha yan para kada unu giya hita pues magåhet este asta på'go ha' na tiempo i taotao guåhån ma saluluda estrangheru kumu manmafa'taotaomo'na siha leonardo di ser piero da vinci abrit måyu taotao italia ni sientista matematiku enhinieru imbentadot pintot eskuttot atkitektu danderu yan tituge' gue' guiya mafana'an i mas gåtbo na hemplon taotao renaissance makonsidera gue' unu gi i mas maolek na pintot gi historia ya fana'an gue' i taotao ni mas gaitalento yan mitalento gi historia mafañågu gue' baståtdo as piero da vinci ni notariu yan caterina ni pineble giya vinci lugåt florensia mafa'nå'gue si leonardo gi papa' verrocchio ni pintot florensia gus matungo' annai mas hoben gue' macho'cho' gue' gi setbision ludovico il moro giya milan annai mas amko' gue' macho'cho' gue' gi roma bologna yan venisia ya gi finakpo' lina'la' ña gaige gue' giya fransia gi gima' ni manå'i gue' as rai françois i matematika mafana'an matematikas pat math lokkue' i siensan i idean kantidat estruktura kampo yan tinilaika kontodu i raman eskuela ni ha estudia håftaimanu umachetton todus siha na idea i taotao ni ha estudia matematika mafana'an matematiku guåha na sinangan i rainan siensa i matematika lao guåha lokkue' taotao ni ti ma konsidera i matematika un siensa naturåt prinipåtmente i matematiku siha ma difina ya ma analisa idean ñiha para mas ma tungo' i ideapara i adelanton matematika ha' malago' ñiha tumungo' hafa siña ma sangan an guåha estruktura pot i hemplu kao guåha nai siña siha mamprueba gi henerat meggai lokkue' na matematiku siha mas ma konsidera i matematika kalan åtte embes di siensa aplikao sinembåtgo humuyongña siensa naturåt meggai na estruktura ni ma analisa i matimatiko siha ya achokka' ti manaligao siha aplikasion guåha na biåhi ni ma sodda' aplikasion meggai na biåhi gi fisika siña ha' mafana'an matemaika i siensan numiru yan simbolo kumekeilek ña na i analisan estruktura henerat ni madifina ginen axiom nina'i siha manu'usa lohika yan simbolon matematika i siensan ophetu yan estudiun inachetton ñiha solo ma usa i sinahguan estruktura para kedanchiyi infotmatsion makonsidera matematika un lengguahe lokkue' siña ha' makonsidera matematika un ekstension lengguahen taotao ni ha usa un gramatika yan bokabulariu ni madifina gof espisifiku ya i minito' ña ineksplika yan inaligao i inachetton hinasso yan fisika ni fino' ña johann sebastian bach matso hulio un danderu åtmoniu yan tituge' musika ginen alemaña makonsidera gue' i mas takhilo' na tituge' musika gi eran baroque ya mandinaña todus na klåsen musika baroque ni musika ña kinahulo' i musikan baroque gi i mas takhilo' na fotma ni musika ña koru musiku yan instrumento solo ti mamaa'tinas gue' nuebu na fotma lao ha kuttiba i fotman aleman kontrapunta mafana'an gue' i ma'gas kontrapunta na guinaguat ña håtmonia yan otginasion ña musika ni tairibat ña yan i inisan kompas yan teksturan sanhiyong tatkomu italianu yan frances mientras afamao i nina'siña ña gi åtmoniu gi lina'la' ña ti gus matungo' gue' kumu tituge' musika sa' gus umusa gue' fotman baroque yan i kontrapunta makonsidera gue' antigu na moda ni achataotao ña espesiatmente gi infin di ofisinu ña annai inisa i fotman rocco ya despues klasiku ni modan musika gi i mina'dies i nuebi na sikglo numa'lo i interes fama'nu'en musika ya pa'go gus makonsidera gue' unu ni mas takhilo' na tituge' musika gi kostumbren sanlichan estegue' pålu siha na che'cho' ña gus matungo' si moises hebreo standard moshe tiberianu meh un profeta gi mina'tresse na siklo ni marikonisa na guiya i primet na tituge' i torah impottante gue' lokkue' na profeta gi hinenggen hudeos kristianidat islam i hinenggen bah' yan meggai otro na hinengge segun gi lepblon exodus finañagu si moises ni un hebreo na nåna ni muna'atok gue' annai ha manda i faraon na u mapuno' todu i nuebu na manmafañagu na lahen hebreo lao uttimo ña ma'adapta si moises ni familian i faraon annai ha puno' si moises un taotao ehiptu malagu ya pumastot ya despues minanda as yu'us na u na'fanlibre i manhebreo siha na i manmafa'esklabu ni taotao ehiptu såkkan pat åñu ginen fino'españot gi henerat fa'na'an i tiempo entre dos na susiadet ni umachetton yan i chalan ña ni ha dibuetta gi atdao kumekeilek ña lokkue' i tiempon tåtme pat i tiempon kosecha såkkan kalendario åñu kalendario kumekeilek ña i tiempo entre dos na fecha ni mamarehu nå'an ñiha guåha diferente na klasen kalendario siha ni manma'usa pa'go åñu feskat kumekeilek ña i dose na mes siha ni ma'usa para u tåha i kuentan bisnis pat otganisasion kada såkkan manafuetsao i bisnis siha manmafa'tinas enao na inanokcha kada na mes siha lao ti afuetsao i åñu feskat tumutuhon gi principion kalendario pot i hemplu tinituhon gi oktubre ni åñu feskat i gobietnun estados unidus gi hulio ni åñu feskat australia yan gi abrit ni åñu feskat canada såkkan eskuela mafa'na'an i tiempon umeskuela kada såkkan guåha diferente na dibision i sakkan eskuela kalendario un sistema ni ha otganisayi relihion kometsiat administrasion ni diha yan fecha siha macho'gue este gi manfa'na'an i patten tiempo siha gi henerat ha'åni setmana mes yan såkkan i na'an ni mana'i diha mafa'na'an fecha i otru na dibision siha gi kalendario kalan mes pat såkkan mana'achagigu yan i kasun astronomika siha kalan i siklon pulan pat åtdao lao ti nesisario ha' mafa'tinas kalendario ni meggai na sibilisasion yan sosiedat siha gi mayot i biahi ginen otru na kalendario ya matulaika para nisisidat i taotao siha mafa'na'an kalendario lokkue' i kosas ni marepresenta kalendario buente ha' papet ma'usa lokkue' muna'lista i guinahan kåsu kalendarion kotte guåha diferente na klasen kalendario siha ni manma'usa pa'go si diego luis de san vitores estaba un misionarion españot ni umestablisa i fine'na na guma' yu'us katoliku gi islan guåhån lahen un nopble matakpangi diego jeronimo de san vitores y alonso de maluendo makesoyo' ni mañaina ña para u tattiyi i lina'la' militåt lao si san vitores ha desidi para u tattiyi i interes ña gi bandan rilihion gi sakkan ma'otdena pale' ha hongge na inagang gue' as yu'us para u setbe siha i ti mangilisyanu komu misionario ma'aprueba i finaisen ña para u misionario ya ma'asikna gue' para un mision giya manila filipinas gi sumugo' si san vitores giya guåhån gi hinanao ña para i filipinas ya ha hula na u fatto tatte tres años despues pot i gairelasion gi kotten i nobilidat españot ha soyo' si rai felipe iv giya españa yan i laraina maria ana de austria na u fanmanestablisa mision giya guåhån antes na tiempo guaha un taotao sen metgot yan taima'anao na mafa'nana'an gui' gadao guiya i maga'lahen inalåhan un diha maniha yan i mangga'chong na mameska gi ya humåtak sen meggai kinine' niha ya annai esta para guatu siha halom gi tano' ma li'e' un sen dangkolo na halu'u na humananao guatu gi ya siha si gadao ni' minataknga ha hatsa i fisga na ya ha daggao ni' diruru ya madotgan ha' ya sen matai ha' i halu'u engsigidas ma hungok este na estoria ni' pumalu na manmaga'lahi gi entereru i isla ya mandanna' para u ma disidi kao para guiya etmas takhilo' na ma'gas gi ya guåhån ti todu mangonfotme nu i hafa bida na mandanna' todu i manmaga'lahen i sengsong ya kumu para guiya i etmas takhilo' na ma'gas pues ha nisista ha kumple tres na ginagao niha i fine'nana na u para nangu i entereru i isla singkuenta biahi sin pumara i mina'dos na para u ipe' un niyok ni' kannai na gi meggai pidasu yan para u pannas papa' i etmas takhilo' na sabana guåhån engsigidas ha aksepta si gadao todu i tinago' niha ya ha komple gi siette dihas konfotme na guiya ha' fine'nana nunanguyi i entereru i isla singkuenta biahi sin hafafa ha' na prublema guiya ha'ta'lo umipe i niyok ni' kannai na ya ha pannas papa' i etmas takhilo' na sabana gi isla deste pa'go ma sasangan na sina ha' un li'e' i un troson acho' ginen i sabanan lamlam na a'annok ha' guatu gi kanton tasi gi iya piti indonesia i tano' gi hayan na kattan asia ya guiya mas dangkolo' na tano entre todu gi hayan na kattan asia ma tata'chong este na tano' entalo tasen india yan tasen pasifiku indonesai guaha tano' giya kilometro kuadrao pat miyas kuadrao yakatta i kabisera na siudat gi indonesia na guaha poblasion siha miyones taotao indonesia guaha tano' na kilometro kuadrao pat miyas kuadrao indonesia ma tata'chong gi talo ma'ipe i klima siha sanhalom entiru na sakkan pat tiempo klima gi indonesia fa'klase ginen halom tano' asta tano' cha'guan ha todu poblasion gi indonesia guaha taotao gi sakkan indo malay i taotao natibu gi indonesia chino taotao papuano yan indiano arabo europeano madaña na taotao yan otro na taotao bahasa indonesia solamente ofisiat na lengguahe gi indonesia ya guaha lengguahe ha' gi indonesia relihon giya indonesia muslim kristiano hindu relihon etniko konfusianismo buddhismo yan otros dumaña ateista i magahet siempre kasi pat i relihon muslim gi todu poblasion indonesiano naril irham fa'na'an ariel i aktot indonesiano ya guiya i kakanta ginen båndan gruponña peterpan guiya mafañago gi septiembre gi notte sumatra indonesia ha guaha i carrierña anai di taka gue' kasi taftaf na edatña mina biente años guiya mångånta i man kantan aku dan bintang ada apa dengamu mungkin nanti semua tentang kita tak bisakah bintang di surga ku katakan dengan indah yan menghapus jejakmu måhuyong i bideoña na fa'tinas siha i garañon na akto asta måli'e' enao na bideo para i manaotao pat gof bula manindonesiano ti gaige gi indonesia ha' lao siña måli'e' para i gef bula taotao na gaige gi otros na tano' sa' este na bideon garañonñiha na'hotge gi internet ya ti gof mappot na'aire i bnideoñiha i resutta i dos garañon na bideo ni ariel i mas mageftungo' na adingan yan komento gi twitter giya nå'anña lokkue' le collège et école de commerce andré chavanne inauguré en est un établissement scolaire post obligatoire situé dans le quartier du petit saconnex de la ville de genève en suisse il tire son nom d'andré chavanne à la mi mai des fidèles de la mosquée de genève insultent des jeunes filles qui pratiquent la gym en tenue sportive et leur jettent des canettes de boisson leur reprochant d'avoir couru en tenue impudique durant l'heure de la prière un vendredi après midi à cette occasion des insultes raciste tel que espèce de sales blanches furent prononcées la course des jeunes filles fut perturbée par les fidèles en se plaçant sur leur trajectoire et en renversant les cnes servant à baliser les pistes en le député du parti libéral radical genevois jean romain a interpellé le grand conseil du canton de genève car des parents ont relancé le questionnement à ce sujet car la question est revenue pour la deuxième fois après l'avoir été en car une enseignante aurait refusé que ses élèves participent à un cours sur le terrain d'athlétisme en faisant référence aux incidents de il demande au grand conseil pourquoi les cours d'endurance de l'école andré chavanne pour les jeunes filles ne sont ils pas dispensés à l'extérieur au mme titre que ceux réservés aux garçons le département de l'instruction publique indique qu'aucune différence de traitement n'est pratiquée mais que les cours n'étant pas mixtes ils peuvent comporter des différences sans lien avec la proximité de la mosquée les enseignantes de gym ne dispensent pourtant de cours sur la piste extérieure d'athlétisme qu'une fois sur quatre soit près de trois fois moins que les garçons l'affaire a également été dénoncée la mme année par le député de l'union démocratique du centre eric bertinat 
