#Article 1: Zeêland (1838 words)


Zeêland is 'n provincie van Nederland, die-a in 't zuudwess'n van 't land leit. Ze grenst an Zuud-Olland, Noord-Braebant en de Belgse provincies West-Vlaonderen, Oôst-Vlaonderen en Antwerpen. Mee ongeveer 382.000 inweuners in jannewari 2018 is 't de provincie mee de minste inweuners. Oôdstad is Middelburg. De taele voe ongeveer zesteg percent van de bevolkienge is 't Zeêuws.

De geografie van de provincie is wè uniek in Nederland: vo 't groôtste deêl bestaet et uut gewezen eilanden en uut waeter. Daervan is vanzelf de naem ofkomstig. De vomaelige eilanden bin Schouwen-Duveland, Noôrd-Beveland, Flupland, Tole, Walchren en Zuud-Beveland. 't Zuden van de provincie eêt Zeêuws-Vlaondere en is vasteland, awast is 't alleêne mee 'n tunnel of over Belgisch land te bereiken. De waeterwegen bin de Grevelienge, de Schelde (zie Oôsterschelde), de Onte (ok wel Westerschelde) en nog 'n antal kleinere waeterwegen, zoôas 't Veerse Meer. Westelek van de provincie lope de zeêaermen uut in de Noôrdzeê. Zeêland is voo het groôste deel vlak en leit net iets boven of onger NAP. Dat komt deu de inpolderingen op angeslibde gebieden, die aoltied net boven waeter stakke. Alleêne in Zeêuws-Vlaonderen tegen de grens mee Belhië ligt het lang iets ‘oôger tot 3 meter boven NAP en natuurlijk de dunenrij langs de kust. Het oôgste punt van Zeéland leit bie Valkenisse op 49 meter boven NAP. Ok de dunen bie Aemstie bin vrie oôge, tot 43,5 meter boven NAP. Op Zeêuws-Vlaonderen en Noord-Beveland bin de dunen vee laeger. Een aor gebied in Zeêland wa-a flienk boven NAP leit is het opgespoten Sloegebied, wa groôtendeels op vuuf meter boven NAP leit.

Bron: 

't Gebied wat-a noe Zeêland is wier al vò 't begin van de jaertellienge beweund. D' oudste sporen bin gevonden op de Kouter bie Nieuw-Naomen en in de dunen bie Aemstie. In d'n Romeinsen tied weunde d'r Kelten. Vee is d'r nie van bekènd, mae dr wor steêds meer gevonden. Me weête dat 'n belangrieke regionaole cultus die van de godinne Nehalennia was. Deêze godinne wier, zoôas gebleke is uut in Zeêland gevonde votiefsteênen, ok deu de plaetselike Romeinen vereêrd. Op Walchren was 'n Romeinse vlootbaosis en bie Aerenburg een castellum (fort). Toet an de derde eêuwe was 't gebied lang nie zoô waeterriek as laeter.

In de middeleêuwen steeg de zeêspiegel en kreeg 't waeter vrie spel waerdeur vee land onderliep. Zeêland wier toen 'n echten archipel. In de middeleêuwen ore deêle van Zeêland as Scaldemariland (Scheldeland) en Sunnonmariland (Zonnemaere-land) angegeve. 't Eêne besloeg naebie eêl de Zeêuwse eilanden, 't aore liep van Vore-Putten tot 'n stikje op Schouwen. In dien tied waere d'r vee kleine eilandjes, die dikkels nie groôter waeren as de kern en 't butengebied van eên tegenwoordig durp (vandaer dan vee durpsnaemen op -isse, eiland, endege). Dat gold nie alleêne vo Schouwen, Duveland en Tole, maer ok vo Zeêuws-Vlaonderen, wat-a pas roend 1500 vasteland wier. Deu bediekiengen groeiden de eilandjes langzaem toet groôtere eilanden anmekaore.

In deêzen tied stoeng Zeêland vee onder invloed van aore meugen'eden. In 841 veroverde de Vikiengen Walcheren, dat-a 'n eêuwe lang 't middelpunt van 'n Vikiengriek wier. In 1012 kreeg de graef van Vlaonderen de landen beweste (=bezuje) de Schelde in leên (Walchren, Noôrd- en Zuud-Beveland en Zeêuws-Vlaonderen dus). Schouwen-Duveland en Tole oôrde bie Olland. Zoô roend 1090 kreeg de graef van Olland de gebieden beweste Schelde ok in leên. Daedeu wier dit gebied in de volgende eêuwen 't toneel van twisten tussen Olland en Vlaonderen. 't Verdrag van Brugge uut 1167 vozag in 'n condominium (machtsdeelienge) in dit gebied: de inkomsten zouwe tusse Vlaonderen en Olland verdeêld ore. De graeven van Olland waeren 't ier nie mee eens en prebeerden steês weer eel Zeêland in anden te kriegen. Uutendelienge lukte dat Floris V in 1295: toen dee de Vlaemse graef Gwide van Dampierre afstand van z'n rechten. Nae d'n doôd van Floris, eên jaer laeter, erriep 'n dat weer; in 'n volgenden oorlog die-a toet 1323 dierde lukte 't Vlaonderen toch niet d'r iets van vromme te winnen.

Feitelik wier Zeêland iermee 'n deêl van Olland. Onder Bourgondische overeêrsienge kwam d'r eên stad'ouwer vo Olland en Zeêland saeme. In 't riek van Kaorel V ao 't gin eigen 'Of en Rekenkaemer, mae wel eige Staeten. In 1572, tiedens d'n Tachentegjaeregen Oôrlog, was Vlissienge eên van de eerste steeën die-an deu de Waetergeuzen ingenome wieren (op 6 april 1572, vuuf daegen nae D'n Briel). Aore steeën volgde pas laeter, soms zelfs pas nae beleg. D'r kwam vee verzet tege 't calvinisme en ier en daer bleef op 't platteland 't katholicisme beschermd bestae; vandaer dan d'r noe nog 'n paer katholieke durpen bin op Zuud-Beveland.

't Zeêland van de Republiek was 'n welvaerend gewest, mischien wè 't riekste van eêl 't land. Daedeu ao 't vee geld af te draegen an de Generaliteit (11% toet 1616; daenae 9%). De landbouw bloeide as vanouds en in de zeêvaert aodde Middelburg, Ter Veere en Vlissienge vee in te briegen. Middelburg ao 'n kaemer in zoôwel de VOC as de WIC. Deu 't blokkeren van d'n aeve van Antwerpen kon ok d'n andel bloeie. In de achttiende eêuwe wier 't allemael vee minder; be'alve Vlissienge sliepe alle steeën feitelik in. Zeêuws-Vlaonderen was al dien tied 'n Generaliteitsland wat-a nie bie Zeêland oorde en gin stemme in de Staeten-Generaol ao. Sommerdiek oorde d'r weer wè bie.

Van 1798 toet 1801 was Zeêland onderdeel van 't Departement van Schelde en Maes. Op 10 maerte 1810 kwam 't bie Frankriek. Vanaf 1814 kreeg de provincie de vurm die-a ze noe nog eit. In 1940 bleef Zeêland van alle Nederlandse provincies 't langste be'ouwe: mee de capitulaotie van 14 meie wier die provincie uutgeslote. Tole viel op de zestiende, Schouwen-Duveland op de zeventiende en Walcheren wier op de achttiende meie opgegeve. Ok bie de Bevrieïenge ao Zeêland 't zwaer te verdieren, voraol deudat de Britten in 1944 d'n diek bie Waschappel bombardeerden en eel Walcheren onder (zout) waeter liep. Schouwen-Duveland en Tole bleve toet an 5 meie 1945 in Duutse anden.

In de nacht van 31 januaori op 1 februaori 1953 gebeurde De Ramp, daerbie voraol Schouwen-Duveland, wat-a glad elemaele onderliep, zwaer getroffen wier. Ok in de reste van Zeêland, nog 't minste op Walcheren (daer aodde ze de dieken nae 1944 juust opnieuw angeleid), waeren overstroômiengen, mae mee vee minder doôien. Nae anleiienge daervan wier 't Deltaplan ontworpe en uutgevoerd: diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden, die 't gevaer uut de zeê-aermen moesten aelen. Op 't lest kwam d'r uut de milieubewegienge wè verzet tege 't Deltaplan; daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van 'n damme de Oôsterschelde afgeschermd mee 'n Sturmvloedkeêrienge.

De Provinciaole Staeten van Zeêland bestaen uut 39 zeêtels (vo 2007 waeren dat d'r 47). Nae de verkieziengen van maerte 2019 is de indeêlienge de volgende:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n links-rechts-confessionele coalitie van CDA, VVD, SGP en PvdA. 

D'r wierde vier gedeputeerden:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt opnieuw op 'n links-rechts-confessionele coalitie van CDA, SGP, VVD en PvdA. 

D'r bin vier gedeputeerden:

In 2007 wier Karla Peijs van 't CDA de Commisaoris van de Konienginne; ze volgde Wim van Gelder (ok van 't CDA) op. 
Op 1 maerte 2013 wier Han Polman van D66 Commisaoris van de Konieng(inne).

Zie ok: Lieste mee Gouverneurs en Commisaorissen van de Konieng in Zeêland.

Zeêland is opgedeêld in dertien gemeênten. Vroeger bin 't d'r meêr gewist; de leste veranderienge ei plaesgevonde in 2003, as de gemeênten Sluus-Aerenburg en Wòstburg toet de nieuwe gemeênte Sluus wiere saemegevoegd. 

Kiek uut: ze stae ier genommerd naer ulder Ollandse naem.

Ziet ok: Liest van ouwe gemeênten in Zeêland.

Vroeger waere d'r vee waeterschappen en polders in Zeêland, mae vanaf 1996-2012 waere d'r nog maer tweê waeterschappen: 't Waeterschap Zeêuwse Eilanden en 't Waeterschap Zeêuws-Vlaonderen. De naemen spreke vò d'r eige. Sins 2012 is 'ter nog mar ien waeterschap in Zeêland, Waeterschap Scheldestroômen.

Zeêland viel tot 2013 saeme mee 't arrondissement Middelburg, wat-a ressorteert onder 't Gerechts'of van D'n Aegt. In 2013 wier het arrondissement Middelburg saemengevoegd mee Breda en ontstong de Rechtbank Zeeland-West-Brabant. Van de tweê locaties van het arrondissement, Middelburg en Terneuzen bluuft alleêne Middelburg ope.

De economie van Zeêland rich zen eihen vurral op een helieke hroei van de landbouw, de visserie, toerisme en recreatie, industrie, aevens en ok de weuneconomie. Vergeleke mie aore provincies bin vooral de industrie en het toerisme van groôt belang.

Zeêland stae bekènd as 'n sterk grifformeerd gebied, en inderdaed bin d'r nog relatief vee mensen kèrkelik, daeronder eel wat an'angers van de Grifformeerde Gemeênten. Volges schattiengen is op dit moment nog zoô'n 30% van de bevolkienge protestants - dat wil zeie, bie 'n protestants kèrkgenoôtschap angeslote - ; dae komme nog 20% katholieken en 2% moslims bie. De katholieken bin geconcentreerd in zuudelik en oôstelik Zeêuws-Vlaonderen (Land van Ulst) en een paar durpen op Zuud-Beveland.

In 't groôste deel van Zeêland oor Zeêuws gepraot. T'rwiel deze streektaele in de steeën, voraol in Middelburg en Vlissienge, sterk achteruut gaet, ouwt ze d'r eige aoreg op 't platteland. Uutschieters bin meêstal vissersplekken zoôas Erremu, Bru en Waschappel, mae' ok in de traditionele boerendurpen oor de taele an de joengeren deugegeve.

In 't Land van Ulst en 'n paer grensdurpen uut 't Land van Aksel oor gin Zeêuws maer Oôst-Vlaems gesproke. De dialecten uut de reste van Zeêuws-Vlaonderen ore soms toet 't Zeêuws, dan weer toet 't West-Vlaems gerekend omdat ze wezenlijk van allebei wat è.

Bie toeristen stae Zeêland ôk bekènd om z'n folklore. Awast raeke de drachten lanksaeman in onbrûûk, in Zeêland è ze opvallend lang stand'ehouwe, wa' d'rûût bliekt da' d'r noe nog aoltied ouwe vrouwen in dracht te zieën bin. Helegend'eden daerop die drachten vee massaolder ore angetrokke bin bevobbild 't rienkrieën, 'n ouwe boeretraditie die-a elk jaer vee toeristen trekt en wiran vee Zeêuwse boeren meedoeë. Iervôh gebrûke ze ouwerwesse Zeêuwse boerewerkpaeren, die-an dikkels speciaol iervo 'efokt ore.

't vervoer in Zeêland 'ebeurt 't mist via d'n Rieksweg 58 en d'n provinsiale wehen. Vroeher 'ing 't miste vervoer oôver 't waeter.

D'n Oôsterscheldekering is mie 'n lengte van 8 kilometer 't 'roôtste Deltawerk. 't is angelegd vanwe'e De Ramp.
D'n Zeêlandbrug is 'n aor waeterkundig bouwwerk, 't verbind Noôrd-Beveland en Schouwen-Duveland mie mekore en was zelfs 'n stuitje langste brug van de Waereld.
Zuud-Beveland en Zeêuws-Vlaonderen 'ôre verbonden deu d'n Westerscheldetunnel.

Deu Zeêland ligt ok d'n Zeêuwsche Lijn, deêze spoorweg loôpt van Vlissienge via Middelburg, Hoes en Berrehe nì Roosendael. Vadder bin d'r een antal goederenlijnen zowè in het Sloehebied as bie Terneuzen. Tot 1952 was ok in Zeêuws-Vlaonderen persoônenvervoer via het spoor.

't Toerisme in Zeêland bestit zoôwel uut dagjesmensen as uut mensen die er langer meê verkansie gaen. D'r is in Zeêland veê strand en campings, maer oôk steê as Vlissienge, Veere, Zurrikzeê en Middelburg die veê mensen trekke. Andere plekke as Iese en Bru bin voorà bekend de mossels en d'oesters. In Zeêuws-Vlaonderen trekke Sluus, Bresjes en Philippine vee Belhen.




#Article 2: Bossele (gemeênte) (115 words)


Bossele (Ollans: Borsele) is 'n Zeêuwse gemeênte, die-a ongeveer saemevalt mee de Zak van Zuud-Beveland. De gemeênte ao onheveer 23.000 inweuners in 2017. Oôdplekke van de gemeênte is Eintjeszand, awast is de gemeênte nae 't durp Bossele genoemd. De gemeênte eit 'n typisch plattelandskarakter en bestaet uut 'n groôt antal kleine poldertjes. In 't weste staet 'n klein industrieterrein, daerop tweê energiecentraoles stae, eên thermische en eên kerncentraole. De gemeênte Bossele is in 1971 ontstae en eit de volgende durpen: Baerland, Bossele, Driewegen, Eintjeszand, Ellesdiek, Kwedamme, 't Lewedurp, 't Nieuwedurp, Nisse, Oedjeskerke, Ouwelande, Ovezande, Schrabbekerke, Schraevenpolder en Serenoek.

De gemeênteraod van Bossele bestit uut 19 zetels. Hieronger stit de samenstelling van de gemeênteraod sind 1998:




#Article 3: Goes (415 words)


Goes ok wè Hoes, (Ollans: Goes) is 'n stad en gemeênte in Zeêland, op 't eiland Zuud-Beveland. Buten de stad Hoes bestaet de gemeênte nog uut de durpen Èndewehe, Sraskerke, Sreinskinders, Kattendieke, Kloetehe, Oud-Sabbehe, 't Wulleminadurp en Wolfersdiek. De gemeênte ao in 2017 onheveer 37.000 inweuners, daer-an de meêste van in Stad weune. Goes ei ok een zusterstad, Panevėžys in Litouw'n. Goes stit bekend as Ganzestad. In 't waepen van de stad komt ok een ganze voo.

Goes is 'n belangriek verzurgiengscentrum vò Zuud-Beveland en ok wè vo eêl Zeêland. Zoô is der Emergis gevestegd, de instellieng vò geêstelike gezondeidszurge, en staet der ok 'n psychiatrisch ziekenuus. De zendmaste zendt de landelike Nederlandse zenders uut. Goes eit 'n station an de lijn Vlissienge-Rozendael. Voe vee bedrieven is Goes antrekkeliker as Middelburg of Vlissienge, om-at 't vanuut de Randstad sneller te berieken is. Blikvanger van Goes is de televisiezendmaste in Goes-Noord en de Maria-Magdalenakerke in 't centrum. Groôste kerke is echter de Sionkerke an de Louise de Collignylaen. Bekend bin ok de tiejewaetermeule 't Soepuus en de waetertoren, de 'oôgsten van Nederland.

Het wienkelcentrum van Goes is het groôste van Zeêland.

Goes oor vò 't eêrst vermolde in 976 as Curtagosum, wat-a vo korte Gos moe stae; gos is ierbie 'n waeternaem, de naem van de kreêke daer 't durpje an lag. Daenae ontwikkelt 't z'n eige lanksaem tot 'n plekke van betekenisse, en in 1420 kriegt 't stadsrechten.

Van Goes is 't volgende spotlie'ie bekend:

Nae een groôte stadsbrand rond 1550 word de stad vrie snel 'erbouwd. Uut deze tied komt ok het 'uus van Karel V. Van de tweê wereldoôrlogen ei Goes nie vee mee gekregen. Tiejens de Eerste Wereldoorlog raekten 7 bommen Goes en Kloetehen; dit gebeurende bie ongelok deu een Iengels vliegtuug. In Kloetehen vielen 3 bommen, de schae viel mee. In Goes wier een 'uus aan de Magdalenastraete kapot gemikt, d'r kwam ok iemand bie om. Tiejens de Tweêde Wereldoorlog 'eit Goes nie vee gemerkt van het oorlogsgeweld dat toch vlak bie pleas vong (Slag om de Sloedam). 

Nae de oôrlog wor Goes uut'ebreid mee verschie weunwieken. In 1976 gebeurd d'r een groôte ramp bie Goes, zie 't artîkel: Treinramp bie Goes.

Goes liet an de A58, wa voo de bereikbaorheid vanuut wes'en (Vlissienge en Middelburg) en oôs'en (Berrehe op Zoom en Roosendaal) zurgt. Vanuut het noor'n (Zurrikzeê en Rotterdam) is Goes bereikbaar via de N256. Goes ao een stasjon an de Zeeuwse lijn. 

Kaertbeêld van de stad Goes in 2017:




#Article 4: Kapelle (251 words)


Kapelle, òk we Kapel'n ('t klienkt int Zeêuws as Kapaelle, mee een lange 'ae'), (Ollans: Kapelle) is 'n gemeênte en groôt durp in Zeêland, op 't eiland Zuud-Beveland, tussen Goes en Reimerswaol in. De gemeênte beslaet 'n oppervlak van 49,73 km2 en ao in 2017 onheveer 13.000 inweuners, daevan d'r onheveer 7.000 in of roend 't durp zelf weunden. Nessens de oôdplaese leie in de gemeênte nog de durpen Biezelehe, Schore en Weumelinge en de buurschap Eversdiek. De gemeênte Kapelle grenst zoôwel an de Schelde as an de Onte.

't Durp ei 'n klein antal functies, daeronder op sportgebied, die van belang vo de gemeênte bin. Ondanks dat de stad Goes zoô kortbie leit ka je zeie dat de gemeênte nog best zelfverzurgend is. Bie Kapelle leit 'n groôt industrieterrein daer-an onder meêr groenten uut eêl de regio verandeld ore. Bie Biezelehe staet 'n conservefabriek. Aol die industrieën draoie op de tuunbouw, die-a ier te plaese vee vokomt. D'r is zelfs een museum over de tuunbouw, het Fruitteeltmuseum.

Kapelle oort gedomineerd deu de groôten toren bie de veertiende-eêuwse durpskerke, mee middeschip en noôrdkoôr uut de vuuftiende eêuw. Kapelle en Biezelinge zien gald elemaele anmekaore gegroeid; de eênige scheiing oort uutgemaekt door de spoorlien van Vlissienge nae Bergen, ok wè de Zeêuwse lijn henoemd. Juust buten 't durp leit d'r 'n Franse begraefplaese, daer-an de Franse soldaeten leie die-an bie d'n Duutsen inval in 1940 gesturven bin.

Kapelle ei ok een zusterstad, naemelijk Melton Mowbray, een stad in 't Iengelse hraefschap Leicestershire.




#Article 5: Middelburg (565 words)


Middelburg (Ollans: Middelburg) is de oôdstad van de provincie Zeêland. 't Leit op Walchren. Nae Terneuzen is 't de tweêde gemeênte naer antal inweuners: onheveer 48.000 in 2017. De gemeênte omvat nessens de stad Middelburg ok nog de durpen Erremu, Kleverskerke, Sint-Lauwers en Nieuwland en de buurschappen 't Ouwedurp en Perdamme. Middelburg is de oudste stad van de Zeêuwse eilanden en oort op Walchere dikkels angegeve mee Stad. De bienaem van de Middelburgers is Maeneblussers.

Zoôas bove gezeid is Middelburg oôdstad van Zeêland, daermeê 't 'n administratief centrum is. Sins 2006 eit 't waeterschap oôk ze rissidensie in Middelburg. Industrieel leit 't achter bie Vlissienge, mae d'r is wel 'n industrieterrein: Arnestein. Ok is d'r een nieuw bedrieventerrein Mortiere. Bie toeristen is 't vee in trek, deu 't istorische karakter van de binnestad.

Middelburg is nog dudelik 'n ouwe vestiengstad, mee 'n veste die vo 't groôste deêl nog lanks de ouwe bolwerken loôp. Alleên in 't zuudoôste is de veste verrinneweerd, deur 't in de negentiende eêuw gegraeve Kanaol deur Walchere. Middelburg eit betrekkelik vee monumente, daervan de Abdij mee d'n negetig meter oôgen toren, de Lange Jan, 't Vomaelig Staduus, de Kloveniersdoelen en de ouwe aeves de meês opvallende bin. Ok de Oôstkerke mag nie onvermolde bluve. Verders bin d'r 'n oôpe erenuzen. Rondom de Mart (waara het stikt van de duven) bin nae de Twidde Wereldoôrlog de meêste verwoeste 'uuzen niet herbouwd, mae bin er nieuwe gebouwen neerhezet in traditionele stijl. 't Straetepatroôn rond de Mart is vee veranderd. Buuten het stadscentrum is weinig 'oôgbouw te vinden, weerdeur het anzicht van de stad vanof het platteland van Walchern intact is gebleven.

Middelburg wier in de vroege Middeleêuwen gesticht as burcht an 't riviertje de Arne, tusse Duun-burg (Domburg) en Zuud-burg (Soeburg). De burcht eit oengeveer op de plek van de Abdij gelegen, terwiel 't gebied van de Mart toen ok al beweund geweêst moe weze. Rond 1125 è ze de Adbij gesticht en in 1217 kreeg Middelburg stadsrechten van de graef van Olland. In de eêuwen daernae begon de stad te groeien door de vospoed die d'n andel over zeê brocht. Zoô kon in 1458 't Staduus gebouwd ore. 'n Ienkele bron liekt d'rop te wiezen dat de componist Jacobus Clemens non Papa (1510-1556) uut of bie Middelburg kwam, mae de anwieziengen daerom'eêne bin tegenstrieïg en ondujelijk. 

In 1572, bie 't begin van d'n Tachtigjaerigen oorlog, sloôt de stad d'r eige nie bie d'n Opstand an, maer moch deu 'n beleg van de Waetergeuzen in 1574 toch capitulere. In de Rippebliek wier Middelburg nog belangrieker as andelsstad: zoôwel in de VOC as in de WIC aod 't 'n kaemer. Vanaf de achttiende eêuw goeng 't toch achteruut mee Middelburg, omad 't Sloe, d'n zeê-arm die-a Middelburg mee de zeê verboend, langzaeman dichtslibde. Daedeu verloor Middelburg z'n positie an Vlissienge, wat-a wel an zeê leit. In de 19e eêuw kreeg Middelburg een station an de Zeêuwse lijn.

In d'n Twidde Weareldoôrlog is de stad zwaer gebombardeerd deur de Duutsers in 1940 en in 1944 wier 't deu 't Britse bombardement op de Waschappelse Zeêdiek geïnundeerd. Nae d'n oorlog mochten vee gebouwe mee vee moeite weer ersteld ore. In 2004 trok 't gemeêntebestuur nae bekant 550 jaer uut 't staduus vo plekke te maeken vo de Roosevelt Academy, wat-a uut moe groeie toet de eerste Zeêuwse universiteit.

Kaertbeêld van de stad Middelburg in 2014:




#Article 6: Reimerswaol (gemeênte) (145 words)


Reimerswaol (Ollans: Reimerswaal) is 'n gemeênte in Zeêland, die-a in 't oôste van 't eiland Zuud-Beveland leit. Reimerswaol aod in 2017 onheveer 22.000 inweuners; de oppervlakte bedraeg 243,70 km2. In de gemeênte leie de durpen Answest, Bat, Iese, Krabbendieke, Krunehe, Oôstdiek, Rilland en Waerde. Vedders bin der nog de gehuchten Gaewege, Roels'oek en De Stationsbuurte. De gemeênte is in 1970 ontstae uut de ouwe gemeêntes Iese, Krabbendieke, Krunehe, Rilland-Bat en Waerde, en is genoemd nae de middeleêuwse stad Reimerswaol, die-a op 't Verdroenke land van Reimerswaol lag, op de plekke in de Schelde daer-an noe enkelt schorren leie. Nergenst in Nederland 'aelt de SGP bie gemeênteraedsverkieziengen zo'n oôg percentage as 'ier. Dwars deu de gemeênte loôpt vee infrastructuur, zoas de A58, de Zeêuwse lijn, 'oôgspanningsmas'n en het Schelde-Rijnkanaol.

De gemeênteraed van Reimerswaol bestit uut 19 zetels. Ieronher stit de saemenstelling van de raed sins 2006:




#Article 7: Tole (gemeênte) (230 words)


Tole (Ollans: Tholen) is 'n gemeênte in Zeêland, die-a uut 't glieknaemege eiland en 't eilandje Flupland bestaet. 

De hroste plekke is 't stadje Tole, maer 't staduus zat jaerenlang in Smerdiek. Sins 2 januari 2008 ist 't jille spul na Tole veruust. Men kan 't bezoeke an de Hof van Tole 2. Tole is 'n plattelandsgemeênte mee onheveer 26.000 inweuners in 2017 en 'n oppervlakte van 172,31 km2. Naest de stadjes Tole en Smerdiek beslaet de gemeênte nog de durpen en gehuchjes Annajacobapolder, Stalland, Flupland, De Sluus, Ou-Vossemaer, Poôvlie, Schaerpenisse en Staevenisse. In 1971 is de gemeênte uutgebreid toet 't eêle eiland Tole, in 1995 wier ok 't eiland Flupland derbiegetrokken.

Tole is dèu breje waeters van de res van Zeêland afgescheie en riecht z'n eigen daerom meêr op Braebant, voral op Bergen.

Tole is de gemeênte in Zeêland weer de bevolkienge relatief ezieje ut ardste groeit. Kommend over d’Oesterdam of over de brugge uut Braebant wor de bezoeker verwelkomd deu een bord liengst de wegt: Tholen, daar kun je niet omheen. De tekst is bedocht in de jaeren tachtig toen a iedere gemeênte die a ‘t een bitje mee wou telle in de regio, z’n eige op de kaerte zetten. Deu de anleg van de A4 tussen Halsteren en Dinteloord wor Tole de kommende jaeren stikken beter bereikbaar vanuut Rotterdam.

Antal inweuners per durp op 1 jannewari 2011:




#Article 8: Ter Veere (gemeênte) (115 words)


Ter Veere (Ollans: Veere) is 'n gemeênte in Zeêland, daer-an de meêste durpen op Walchren bie-ore. De gemeênte is genoemd nae 't glieknaemege stadje. Ter Veere telde in 2017 onheveer 22.000 inweuners. Ter Veere eit de volgende kernen: Ter Veere, D'n Polder, Oôskappel, Domburg, Waschappel, 't Aflat, Grieps, Stroôskerke, Heapienge, Melis, Zoetelande, Beekerke en Koukerke. Vedders bin d'r nog de gehuchten Disoek, Klein Moariekerke, Poppendamme, Ter Bottienge, Buiskerke, Sint Jan t'n Éere, Sint Janskerke, Werendieke, Snabbeldurp en Zanddiek.

In 1966 is de gemeênte ontstaen uut drie gemeêntes: Ter Veere, Vrouwepolder en Serooskerke. De huidige gemeênte is in 1997 ontstaen uut saemevoegienge van de ouwe gemeênte Ter Veere en de gemeêntes Domburg, Mariekerke, Valkenisse en Waschappel.




#Article 9: Vlissienge (368 words)


Vlissienge (Ollans: Vlissingen) is 'n Zeêuwse haevenstad en gemeênte, die-a op Walchren leit, te zuden van Middelburg. Bie de gemeênte oren ok nog de durpen Oôst-Soeburg, West-Soeburg (wat-a vandaeg d'n dag meêr 'n stadswiek is) en Rittem. De gemeênte eit 'n oppervlak van 344,97 km2, daevan 310,08 km2 waeter is. In 2017 ao de gemeênte onheveer 44.000 inweuners. Vlissienge leit an 't end van de spoôrwegt uut Roosendaal, de Zeêuwse lijn en eit oôk nog 'n station Vlissienge-Soeburg.

Vlissienge is vanouds geên bestierlik centrum, mae meêr 'n andelsstad. Vandaeg d'n dag nog eit 't 'n aeve (Vlissienge-Oôst), en 'n bescheie scheepsindustrie. 't Eit vedders 'n schoôlegemeênschap (Scheldemond) en 'n ziekenuus. Cultureel staet 't mee Middelburg op glieke voet: 't mist 'n concertzael maer ei wel 'n groôtere bioscoop.

Deu de bombardementen in de Tweêden Wereldoolog en de sloôp van hebouwen eit Vlissinge vee monumente kwiet herocht, mae toch is 't de derde monumentenstad (mee biena 300 monumenten) van Zeêland. De Jacobskerke uut de vuuftiende eêuw mee bescheie toren en intersant schip (mee afwiekende boôgen) is dae 'n vobild van; vedders is vee bebouwing van nae d'n Tweêden Wereldoolog. An 't Bellamypark staen nog 'n paor ouwe uzen en d'r is een ouwe waetertoren.

De vroege geschiedenisse van Vlissienge is nie goed gedocumenteerd; dienkelik was 't in de Middeleêwen 'n vissersdurpje. Ok over de naem bin ze 't nie eêns. In 1315 kreeg 't stadsrechten, al zou 't nog 'n stuitje diere toet 't mee Middelburg kon concurrere. Die kans kreeg 't vanaf de zeventiende eêuw, toen-a de toegank nae Middelburg steês moeiliker wier en den aeve van Vlissienge daedeur antrekkeliker g'ore was veu schippers. Op 6 april 1572 sloôt Vlissienge z'n eige as derde stad in de Nederlanden bie d'n Opstand an.

In de negentiende eêuw kon 't z'n eige rillatief goed staende ouwe ongermeer deu de anleg vant Kanaol deu Walchren. In mei 1940 wier Vlissienge, mee Middelburg, zwaer gebombardeerd deu de Duutsers. In 1966 wiere de gemeênten Oôst- en West-Soeburg (uutgezonderd Nieuw-Abeele) en Rittem an Vlissienge toegevoegd.

Op 22 november 2007 trad burgemeêster Anneke van Dok mee aolle wet'ouwers af nae aenleiienge van de groôte verliezen die-a geleje waeren bie 't bouwen van de wiek Scheldekwartier.




#Article 10: Zeêuws (3513 words)


't Zeêuws is 'n streektaele die-a gesproken oort in 't zuudwesten van Nederland. Meêstal oort 't Zeêuws as 'n groep dialecten van 't Nederlands gezieë, maer omdan de dialekten afwieke in uutspraeke, grammaotica en ier en daer in woôrdenschat bin ze slecht te verstaen mee 't Nederlands. Naer 't noorden toe gaet 't Zeêuws over in 't Ollands, naer 't zuden zieë me 't vloeiend overgaen in 't West-Vlaoms. Steês vaeker ore 't Zeêuws en 't West-Vlaoms saemen as eên taele genomen, soms ok wè as tweê taelen, bevòbeêld bie Ethnologue.

Zeêuws eit z'n tuus voraol in de Nederlandse provincie Zeêland, mae de grenzen van 't Zeêuws komme nie glad overeêne mee de grenzen van die provincie. Ok de dialecten van Goereê-Overflakkeê ore bie 't Zeêuws, t'rwiel 'n stik van Zeêuws-Vlaonderen nie Zeêuwstaeleg is.

Zeêuws is al oud: 't woord stamt uut de middeleêuwen en is zelf 'n zuudwestelik dialectwoord. In de taelbetekenisse komt 't ok a vroeg vò. Dikkels oor 'n citaot van Jacob van Maerlant uut z'n eilegeleven van Sint-Franciscus ange'aeld:

Sins dien tied is 't woord Zeêuws vò d'n tongval van Zeêland in gebruuk gebleve. D'r bin toch ok vee aore naemen, daervan sommege gewoner bin. De spreker kan z'n dialect benoeme mee de naem van z'n streek (Walchers, Zuud-Bevelands) of weunplekke (Oôskappels, Eintjessands). Dat komt van eiges deu de verschillen die d'r tussen de Zeêuwse dialecten bin; vee sprekers è 't idee dan ulder dialecten eên durp vedder a bekant nie meer te verstaen bin en dan d'r tussen de verschillende eiland-dialecten al elemaele emelsbreêje verschillen bin. Vandaer dan ze de notie van 't Zeêuws verwerpe. Goereêërs en Flakkeêërs noeme ulder taele zelf zoô goed as noôit Zeêuws. Vanouds noemde de Zeêuwen ulder eige taele boers en 't Nederlands burgers; die naemen raeke uut de mode. Ok de naem plat komt vò, mae lang nie zo vee as bevobbild in 't oôsten van 't land.

't Zeêuws oor gesproke in zuudwest-Nederland. Be'alve in Zeêland is 't ok autochtoon op Goereê-Overflakkeê en in Svore (Oostvoorne) en omgevienge. In 't land van Ulst en in 'n deêl van 't Land van Axel (vanaf Filepine nae 't oôsten toe) praote ze Oôst-Vlaomse dialecten. De dialecten uut de rest van Zeêuws-Vlaonderen ore meêstentieds bie 't Zeêuws gerekend maer ok wè bie 't West-Vlaoms getrokke.

D'r is naer 't noorden toe 'n dialectcontinuüm mee 't Ollands en naer 't zuudwesten mee 't West-Vlaoms. De dialecten van Vore-Putten en d'n Oekse Waerd è vee verwantschap mee 't Zeêuws, en 't Land-van-Kezands puult uut van de West-Vlaomse kenmerken. De grenzen mee 't Oôst-Vlaoms en 't Braebants, daerintege, bin vee scherper.

Vanouds oor 't Zeêuws as 'n dialect van 't Nederlands gezieë, nie as 'n aparte taele. Deêze manier van bezieën is vanzelf nie vrie van politieke motieven: 't verschil tussen 't Nederlands en 't Zeêuws is nie wezenlik kleinder as tussen 't Noors en 't Zweeds. De taelen bin onder mekaore te verstaen, maer mee vee moeite. 't Zeêuws ei meegedae an de Vlaemse expansie in de oôge middeleêuwen maer ei nie meegedae an de Braobantse expansie. Zoô bezieë staet 't korter bie 't Nederlands as 't Limburgs en Fries, mae d'r vedder vandaene as 't Afrikaons en 't Braebants. 't Afrikaons oort sins 1925 wè as 'n aparte taele gezeen. 

Mee de zoôgenaemde dialectrenaissance en d'n algemene trend stees meêr butendiekse taelvurmen as aparte taelen te zieën prebere sommegen 't Zeêuws uut z'n traditionele positie van Nederlands dialect te bevrieën. Nog zie zoôlang geleje è ze geperbeerd 't Zeêuws, in naevolgienge van 't Nedersaksisch en 't Limburgs, as streektaele te erkennen. Dit initiatief is in 2004 stikgelope bie 't ministerie van Binnelandse Zaeken; ze beschouwden de Zeêuwse dialecten as onderdeel van 't Nederlands, ok al eit 't zoô goed as niks biegedroge an de Nederlandse standerdtaele.

Ethnologue ziet 't Zeêuws toch wè as 'n aparte taele en deze visie is deu de ISO in de ISO/DIS 639-3 taelcodes overgenome; de code is zea. In dit artikel oort omstebeurt mee de woorden taele, dialect(en) en variant(en) nae 't Zeêuws verweze; dit is nie bedoeld as stelliengnaeme in 't debat of 't Zeêuws aol of gin taele is. Ok as t'r nae de standaerdtaele mee Nederlands zonder meêr oor verweze eit dit gin politieke achtergrond.

Toet in de vroege middeleêuwen was Zeêland - toen nog maer eêl dun bevolkt - Ingweoonstaeleg. Dat wil zeie: d'r wier Fries gesproke of 'n Germaons dialect wat-a d'r vreêd op leek. As deêl van 't Frankische riek ao 't Frankisch vee prestige, zoôdan langzaeman vee Ingweoonse gebieden 't Frankisch overnaeme. 't Frankisch op 'n Ingweoons substraot wier de grondvurm van 't Ollands, Zeêuws en West-Vlaoms.

'n Tweêde veranderienge was de Vlaomse expansie. Dit waeren 'n paer veranderiengen in 't Nederlands die-an vanuut 't zujen en zuudwesten van 't taelgebied verspreid wiere. De belangriekste veranderienge was de umlaut van oe naer uu (vandaer uut en nie oet in 't Zeêuws). Dat verspreide z'n eige snel deu 't westen van 't Nederlandse taelgebied en ok Zeêland zat 'r a gauw an. 'n Aore veranderienge in d'nzelfden tied was de mutaotie van -ft nae -cht (after  achter). Dit bleef 'n bitje in 't zujen angen; Zeêland ao 't a gauw overgenomme t'rwiel dat in Olland nog eêuwen zou dieren.

De derde groôte veranderienge in 't Nederlands wier uutgestraeld deu Braebant en gieng vòbie an 't Zeêuws. De Braebantse expansie bestoeng uut 't veranderen van ii in ij en uu in ui (tiid  tijd; huus  huis). Ok viel de -e in vrouwelike woorden as vrouwe, verve en plekke weg. 't Ollands daerentegen nam die kenmerken volop over. Zoô ontstoenge d'r dus groôtere verschillen tussen 't Ollands en 't Zeêuws. In de eêuwen daerop veranderde d'r nog 'n paer diengen, zoôas de ae-klank, die vanuut Zuud-Olland kwam overwaoie (en daer intusse vò 'n groôt deel aweer verdwene is). Pas vanaf de invoerienge van de Leerplichtwet begon 't Zeêuws nae de Standerdtaele toe te groeien.

Ieronder zulle, beknopt, voraol de diengen beschreve ore, daerin 't Zeêuws van 't Standerdnederlands afwiekt. Ziet vò meêr informaotie de speciaole oôdartikels.

Vò 'n l doet de oorsproenkelike korte a meêsta verandere in 'n gerekte ao: al oor bevobbild aol. Dit komt in 't Burgerzeêuws nie vò. Vò 'n r is de ouwe a in 'n ae veranderd: arm  aerm.

De Standerdnederlandse aa komt in 't Zeêuws glad nie vò. In de meêste ouwe woorden is ze verkleurd naer 'n ae, in vreêmde woorden klienkt 't as 'n ao. Deze klank is feitelik de gewone, neutraole realisaotie van de langen a. Sommege dialecten kenne de ae-klank nie, dat gaet voraol op vò 't Burgerzeêuws en de dialecten uut Zeêuws-Vlaonderen.

De korten e klienkt vreêd a-achtig. In 't westen van Schouwen is 't zelfs 'n soorte van aa. Vò 'n r is 't 'n ander verael: daer gaet de e meer de richtienge van 'n ae op.

Tussen tweê meeklienkers oor dikkels 'n sjwa ingevoegd, net eênder as in feitelik aolle aore Nederlandse streektaelen.

De Nederlandse langen ee vò 'n r ei in 't Zeêuws 'n equivalent in de ae: baer, waereld.

Umlaut of soms spontaone palatalisaotie komt vò op de a en de o. 't Eêste proces is ierbove a beschreve: woorden as aene (

't Zeêuws eit 'n antal tweêklanken die-a 't Standerdnederlands nie ei. De typischte bin de eê en de oô.

De eê gaet ofwè vromme op de Oergermaonse ai (eên  *ainaz), ofwè op de Middeleêuwse ie (spreek uut ië: teêë  tie). De oô gaet, op dezelfde menier, ofwè vromme op de Oudgermaonse au (boôm  *baumjô), of op de Middeleêuwse oe (spreek uut ooë: doôd  doet).

De uutspraek van die klanken verschilt per streek 'n bitje. De eê kan van /eje/ toet /ieà/ gerealiseerd ore. Op dezelfde menier verschilt de realisaotie van de oô ok van /òòwe/ toet /oeà/. 

Bie de oô is 't ok nog zoô dat 'n dikkels tweê varianten in 'tzelfde dialect eit, eêntje vo 't type boôm ( au) en eêntje vò 't type doôd ( oe). In groôte deelen van Walcheren klienkt bie 't eêste type 'n gewone oo. Daedeu Oôskappels boom in plekke van boôm. In groôte deêlen van 't Zeêuwse taelgebied, voraol in 't noorden maer ok wè op Noord- en Zuud-Beveland, doeë ze dikkels boam neffens doôd schrieve: ier bin d'r dus dudelijk tweê oô-klanken neffens mekaore. De klank in boam is dan 'n lange eênklank.

Zuvere tweêklanken bin de au/ou, de ei en ui, juust as in 't Nederlands. De ui kom zoô dikkels nie vò, mae wè in 'n woord as stuitje (stuutje is dan 't uutende van de wurvelkolom). De Nederlandse etymologische au klienkt in 't Zeêuws vanouds as aeu: blaeuw, graeuw, klaeuw. In sommige streken is die klank verdwene en weer toet au g'ore, in aore gebieden leeft ze nog bie aolle generaoties deu. De ee, eu en oo kriege in 't Zeêuws ok 'n licht naeslagje: eej, oow, euw. Die ore nie uutgeschreve.

De g oor in de meêste dialecten vreêd zwak uutgesproke. Soms praote ze over de zachte g, maer die naem klopt niet, omda deze klank op dezelfde plekke in de mond oor uutgesproke as de Ollandse g en nie vedder nae vore (zoas in 't Braebants en Limburgs, daer-a de g wè zacht is). 't Verschil mee 't Ollands is dat de keel minder vernauwd oor. Daedeu gaet de g de richtienge van 'n h op. Vee dialectschrievers schrieve dae dan ok 'n h, maer 't Woordenboek der Zeeuwse Dialecten en 't blad Noe schrieve allebei in aolle gevallen 'n g vò. Oe zwak en h-achteg de g oor uutgesproke verschilt van durp toet durp en zelfs van spreker toet spreker.

Op plekken daer-a vanouds 'n h stieng is die in 't Zeêuws wiggevalle. Uutzonderiengen bin (naebie eel) Goereê-Overflakkeê en Svore. Vroeger aodde Zeêuwen vreêd 'n moeite die h uut te spreken. Zoô kon d'n a ze Ollands spraeke of peugde te spreken verschiene op plekken daerat 'n nie tuusoorde (Aal 't hanker op). Ok wier ze wè as 'n soorte van g uutgesproke (zie bove: de g klienkt ummers al naebie as 'n h). Vandaeg d'n dag kenne de meêste Zeêuwen meêr as genoeg Nederlands om zukke fouten nie meer te maeken. In nieuwe vreêde woorden kan de h ok gewoon bluve stae.

De r oor in 't Zeêuws goed gerold. Uutzonderiengen bin 'n antal stadsdialecten, daer-a, onder Fransen invloed, de r gebrouwd oor. De letter vaolt gewoonlik wig vò 'n s: kes, eêste, ves. Dit komt nie vò op Georeê-Overflakkeê.

Vedders valle d'r bie korte, veegebruukte woorden noga dikkels endletters wig, zonder dat 'r 'n echt systeem achter zit: Da za wè.

De Zeêuwse morfologie is nie fundamenteel aors as de Nederlandse, maer d'r bin dudelike verschillen an te wiezen.

Zelfstandege naemwoorden è in principe nog drie woordgeslachten, awast is 't verschil nie aoltoos zoô dudelik meer. Mannelike woorden kriege dikkels d'n as lidwoord, voraol as ze mee 'n klienker of 'n b, d of t beginne: d'n boer, d'n dominee, d'n Turk, d'n aene. Slutende regels vò oeneer-a 't woordje d'n optreejt bin nie te geven. Vrouwelike woorden kriegen aoltoos de as lidwoord. Eel dikkels endege vrouwelike woorden nog op -e: vrouwe, plekke, verve, schieve, pupe, klokke, bergienge, boerinne, gevangenisse. Let d'rop dat d'n uutgang -e ok bie mannelike en onzieëge woorden vò kan komme (d'n aene, t arte), maer dat bin d'r maer weineg. Woorden die-an in 't Standerdnederlands -eren as meervoud kriege è in 't Zeêuws -ers: kinders, oenders, eiers.

Werkwoorden kenne ok 'n paer eigenaoreg'eden. In de meêste Zeêuwse dialecten eit 't werkwoord tweê infinitieven. D'n eêsten endegt op -e en d'n tweêden op -en (of -ene, op Goereê). D'n infintitief op -en oor gebruukt nae 't woordje te en as 't werkwoord zelfstandeg gebruukt oor: ie stieng glad te schreêuwen; k bin moeë van 't loôpen. Bie ik as onderwerp komt 'r soms 'n -e bie de persoonsvurm: Ik dienk(e) da je dat beter kan laete. As 't onderwerp van 't zin jie is, kan 't werkwoord be'alve d'n uutgang -t ok d'n uutgang -e kriege, of glad gin uutgang: Je kenne mien toch wè eej?. Ok in d'n derde persoon vaolt de -t soms wig: Ie doe juust of dan me-n-'im dat gevroge è. 't Voltooid deêlwoord oor gevurmd mee of 't vòvoegsel ge-, of e-: (g)emaekt. Dit angt van 't gesproke dialect af.

Typisch vò vee dialecten in de Nederlanden, maer in vee Zeêuwse dialecten consequent deugevoerd, is de voegwoordvervoegienge. Dat beteêkent in 't geval van 't Zeêuws dat 'n voegwoôrd 'n meêrvoudsvurm kan kriege as 't woord wat-a d'rop volgt in 't meervoud staet. Etymologisch gezieë gaet 't feitelik altied om 't woordje dat, dat-a in dan verandert. Vergliek:

Omdat an betrekkelike vònaemwoorden ok 't woordje dat oor vastgeplakt (ziet onder), kriege deze woorden ok dat soort constructies.

De Zeêuwse zinsbouw verschilt nie vreêd vee van de Nederlandse. De volgende verschillen bin de belangriekste.

An vee voegwoorden en betrekkelike vònaemwoorden oor dat of soms ok of of as geplakt (af'ankelik van 't dialect). k Weête nie, oeneer-at 'n komt. Feitelik kan d'r gin biezin gemaekt ore, zonder dat bie 't verbindend element 't woordje dat te pas komt.

Awast eit in percipe elk durp z'n eigen dialect, meêstal ore de dialecten ingedeêld an de and van de ouwe eilandstructuur. Dikkels vurmt 'n breêje zeê-aerm 'n belangrieke taelgrenze, maer soms bin dialecten van tweê verschillende eilanden juust naebie gliek an mekaore.

't Meêst afgescheie bin 't Svores, wat-a 'n Ollands-Zeêuws overgangsdialect is, en de dialecten uut Zeêuws-Vlaonderen. Binnen 't Zeêuwse kerngebied is de Oôsterschelde 'n belangrieke binnegrenze tussen noordelik en zudelik Zeêuws. Dat ei te maeken mee de geschiedenisse van Zeêland: 't noôrden oorde al eêuwen bie Olland, 't midden was strijdtoneêl tussen Olland en Vlaonderen en 't zujen bleef in anden van Vlaonderen toet an de Nieuwen Tied.

Ok binnen de streekdialecten bin, zoôas gezeid verschillen. Die bin dikkels oôst-westgericht. Dit gaet in 't biezonder op vò 't Flakkees, 't Walchers, 't Zuud-Bevelands en 't Land-van-Kedzands.

In de zeventiende en achttiende eêuwe waeren de Zeêuwen goed vertegenwoordegd in de zeêvaert. In de West bin d'r zoô drie creooltaelen ontstae mee 't Zeêuws as baosis. Op de Maegdeneilanden wier toet in de laete twintegste eêuwe 't Neger'ollands gesproke (ondanks de naeme echt nie gebaseerd op 't Ollands maer op 't Zeêuws); in Guyana (wat-a 'n stuitje Nederlands is gewist) bin 't Skepi (uutgesturve) en 't Berbice-Nederlands (naebie uutgesturve) bekend. 't Zeêuws ei ok z'n invloed g'aod op 't Afrikaons, maer dat is aolles bie mekaore toch groôtendeels Ollands van karakter.

Literatuur in 't Zeêuws is spaerzaem. Toch bin d'r 'n antal dialectschrievers, in 't eêne dialectgebied wat meer as in 't aore. 'n Vroege vòtrekker was Pier Boudens, die-a al vò d'n oorlog Zeêuwse gedichten publiceerde. Vee originele literatuur, voraol gedichten oor gepubliceerd in 't blad Noe, uutgegeve deu de Stichtieng Zuudwest 7. Ok bin d'r dialectcolumns in de PZC en in lokaole kranten. Lange vurmen as boeken en toneelstikken bin d'r vorasnog nie.

Ok verschiene d'r zoô af en toe vertaeliengen naer 't Zeêuws, onder aore van biebelfragmenten. In 2000 publiceerde Wim Joosse aolle psalmen in vertaelienge in zien moerstaele, 't Walchers van 't Nieuweland. Laeter verscheen d'r 'n boekje mee d'n titel k Za je dát vertelle, daerin biebelfragmenten uut drie verschillende dialecten stoenge. Ander werk wier ok vertaeld, zoôas 't stik Brief in schemer van Herman Heijermans, dat-a in Kats deu de plaetselike toneelvereênegienge as Brief in d'n duuster op de planken gebrocht wier.

`t Zeêuws bestaet as taele om at `t gepraot oor. En da ze dat aol op ulder eige maniere doee, is juust een bewies at `t taelkundig (nie polletiek) gaet om een taele. Een dialect, de taele van eên gebied of plekke die a overaol binnen dat gebied krek `t zelfde klienkt, kan tenslotte gin dialecten è. `t Zeêuws bestaet as cultuurtaele nog nie. En zolange at `t Zeêuws as cultuurtale nie bestaet, kan d`r gin Zeêuwse literatuur bestae en zonder literatuur (en aore vurmen van gebruuk-op-niveau zoas muziek, toneêl, etc.) bluuft `t Zeêuws in de klei steke. 
Je kan zeie dat Zeêuws voraol een spreektaele is en gin schrieftaele. Mae taelen die a enkelt mae gepraet ore en nie geschreve, die è d`r beste tied g`aod. As je as kleintje tussen de grôte geschreve taelen wil bluve bestae, moe je j`n anpasse. A je op papier, mee geschreve Zeêuws, dichter (oe dichte`is noe nog nie belangriek; eest mae `s de neuzen dezelfde kant uut) bie mekaore komt, kom je dichter bie een Zeêuws dat a volwaerdig nest `t Nederlands functioneert. In de literatuur, maer ook in `t bestuur, op straete, in de wienkel, in de krante en zelfs op de Zeêuwsen omroep.

 
Al langen tied ore d'r in 't Zeêuwse taelgebied an weunuzen, durpsuzen, mini-campings en meêr van dat soort diengen Zeêuwse opschriften gegeve. 'n Enkele keer komt 't 'n straet- of bedriefsnaeme in 't Zeêuws vò.

Eel bekend bie 't Nederlandse publiek wier 't plat praotende Zeêuws Meisje van 't glieknaemege beutermerk. Zie brocht de zinn'n Oôns bin zuneg en Gin cent te vee oor! de waereld in.

't Zeêuws is op 't internet nog mae maegertjes vertegenwoôrdegd, maer sites bin d'r zeker te vinden. Vee van die sites gae over 't Zeêuws en geve bevobbild dialectinfo of woordenliesjes. Sins 2006 is t'r ok 'n afdeêlienge van Wikipedia in 't Zeêuws, die staet noe op  artikels.

Zoôs mee vee streektaelen 't geval bin gaet 't ok gebruuk van 't Zeêuws achteruut. Toch is 't gebruuk, a je let op 'oe kort 't taelgebied bie de Randstad leit is 't dialektgebruuk nog 'oôg. Verschillende onderzoeken g'ouwe in de jaeren negentig è laete zieë dat nog ruum 60% van de Zeêuwen nog (dikkels) Zeêuws praot. Van de rest eit 'n groôte groep d'r ok 'n goeie kennisse van. 't Gebruuk van 't Zeêuws is daermee nie zoô 'oôg as dat van 't Limburgs maer zeker 'oôger as bevobbeeld 't Drents, dat maer deu d'n 'elt van de bevolkienge daer gesproke oort. De gebieden mee 't meêste dialectgebruuk waeren Goereê, schouwen-Duveland en westelijk Zeêuws-Vlaondere. In 't bezonder vielen durpen as Bru, Erremu, Waschappel en 'n 'oôpe durpen in Zeêuws-Vlaonderen op deudat d'r zelfs nog meer as 90% van de joengeren Zeêuws sprak. In de steeën is 't 'n steês kleiner orende minder'eid die-a Zeêuws praot. 't Andeêl Zeêuwse sprekers oor vo de steden en ulder directe omgevienge geschat op 'n derde; in Middelburg en Vlissienge liekt dat nog vee laeger te leien.

Ondanks dat 't dialect sterk mee de boerenstand oor geassocieerd ka je nie zeie dat 't te lieën eit onder 'n gebrek an prestige. De meêste sprekers bin groôs op ulder taele, die-an ze dikkels de moôiste van aollemaele noeme. Deu zukke waerderienge liekt 't nie vo d'n 'and te leien dat 't Zeêuws gauw za verdwiene.

En binnen Zeêland ziee me dus noe een oplevienge van de streektaele, vooral in de culturêlen ’oek. Zeêland is daèmee gin uutzonderienge in Europa. Neê, Zeêland doe volop mee an wat dan ’eêt de Europese ‘dialectrenaissance’ (de wedergeboorte van ’t dialect), waèrof ’t befaemde taelkundig onderzoeksinstituut het Meertens Instituut kommende baemisse op Nederlands vlak een groôt onderzoek naè gae doee. De oplevieng van ’t dialect zòas me noe ziee, in het biezonder in literaire, muzikale en theatrale vurmen. En dat leênt z’n eige vanzelf uutstekend vo volkskundig of ethnologisch onderzoek. 

Wan je moe wè ’s over je eige benepe grenzen ’eene kieke om te begriepen wat er thuus speelt. De lèste jaeren is t’r in Nederland - net as in vee andere dêlen van Europa - een opmerkelijk verschiensel waer te nemen. Terwiel ’t dialect z’n oorspronkelijke betêkenisse van aolledaegse omgangstaele tussen gewone mènsen an ’t verliezen is, en in sommige streken a ’êlemaele verdwene is, rukt het drussig op in, zei mae, culturêle domeinen waèrof ’t nooit eerder een soortgelieke rol speelde, zòas bie religieuze diensten, literatuur, popmuziek, toneêl en cabaret.

De instellienge van streektaalfunctionaorissen in Nederland is een gevolg van de dialectrenaissance - kennelijk leeft er in in ’t provinciaole bestuur de gedachte dat streektaele en streekcultuur zò belangriek zien dat ze de financiering van een eige functie rechtvaerdigen.  

An de andere kant moete de functionarissen geziee ore as stimulators van een herleefde belangstellienge en een legitimatie van die belangstellienge (as een ambtenaer z’n eige d’r mee bezigoudt, moet ’t wè belangriek zien).

En de provincies die a een bitje verder bin as Zeêland, voere natuurlijk vrolijk een verschillend beleid. In Gronienge moe de betrokken ambtenaer een taelkundige weze. In Twente moet ’t er eên zien zonder specifieke taelkundige achtergrond, maè wè mee een stèrke band mee de eigen cultuur, bievoorbeeld een schriever of zanger. Leêp is in dit verband ook de locatie van de werkplekke van die functionaoris. In Gronienge is dat de universiteit, in Drenthe het provincie’uus, in andere plekken gaet ’t om een zò’n bitje zelfstandige locatie of instituut. D’r bin zòvee verschillen omdat er bie de verschillende politieke besturen natuurlijk verschillen van opvattiengen bestae over de rol en ’t belang van de streektaele.




#Article 11: Muziek (221 words)


Muziek is 'n vurm van kunst die-a d'r eige bezegouwt mee geluud. D'r bin vee definities van muziek, die-a nogal flink van mekarre kunne verschille, om-a d'r in amparte culturen zovee verschillende muziek gemaekt oort. Zoô bin d'r volkeren, die-an 't woôrd muziek nie eêns is kenne. Oôk kan je de beteêkenis van 't woôrd in de westerse wereld goed zien veranderen deu de eêuwen ene. Belangrieker dan de definitie van 't woôrd muziek is toch de notie d'rvan: bie de meêste mensen is 't meteên dudelik of 'n stik geluud wè of geên muziek is, al bin d'r wè twuvelgevallen.

De muziek oort, nog meêr as aore kunstvurmen, ingedeêld in genres. Daerbie bin d'r tweê utersten: 'n indeêlienge nae stiel en cultuur en 'n indeêlienge nae toepassienge. Bie 't eêrste oort de muziek ingedeêld in Westerse muziek, Afrikaonse muziek, Indiaose muziek, enzo vadder. Bie 't tweêde ei-je 't over kunstmuziek, amusementsmuziek, volksmuziek en Toegepaste muziek. Toch is geên van deze tweê indeêlienge bie ons gebrukelik: meêstal spreke ze van klassieke muziek, popmuziek, Wereldmuziek en jazz en blues. Bie die indeêlienge staet 't Westen wè glad in 't centrum: alle aore muziek dan de westerse oort ineêne onder Wereldmuziek weggezet!

In sommege muziekculturen, voôraol die mee 'n kunstmuziek, bestaet 'n muziektheorie. De weêtenschap die-a de muziek bestudeerd eêt muziekweêtenschap of musicologie.




#Article 12: Walchren (882 words)


Walchren (Ollans: Walcheren) is 'n hebied en 'n schiereiland in 't westen van de provincie Zeêland en bestaet uut de drie hemeênten Middelburg, Ter Veere en Vlissienge. Walchren oort omslòte deu de Noôrdzeê, de Westerschelde, en 't Veerse Meer.
Walchren is 'n voortzettienge van 't schiereiland Zuud-Beveland (an de hemeênten Bossele en Hoes).

In de onderstaende alinea's bin de belangriekste hebeurtenissen van de Walcherse heschiedenis te lezen.

Wat-an me zeker wete, is da Walchren a in de Romeinse tied 'n beweund hebied was, mee Domburg as belangrieke andelsplekke. De vermoedelijke naeme van Domburg was in dien tied 'Walacria', wat den oorsproenk van de naeme Walchren verklaert. In 1647 bin resten evonden van 'n an de godin Nehalennia hewiede tempel. D'r waere ôk altaren evonden. Die bin deu kooplieden an de godin opgedraegen, uut dankbaarheid vo ulder be'ouwe vaert.
In de 3en en 4en eeuw overstroomde 'n grôôt deel van Zeêland en 't hebied bleef zo hoed als onbeweund.

Vanaf de 11en eeuw wordt Zeêland stikje bie bitje ingepolderd, wi-deu ame minder land overstroomd wier. De vruchtbaere Zeêuwse klei is heschikt voh landbouw, en langzaem mae zeker nimt de welvaert in ´t hebied toe. Vanaf de dertienden eeuw verschiene durpen en steden. De bevolking leeft van landbouw en visserij, en ok de handel is belangriek, omdat Walchren over zee hoed beriekbaer is.

De zestienden eeuw was 'n in historisch opzicht interessante tiet, wirin Walchren nest hoede tieden ôk slechte tieden kende. Tijdens de Tachtigjarigen Oorlog was't hebied vaek bie oorlogshandelinge betrokken. Di-nest kende 't hebied ôk overstromingen, wi-onder de Allerheiligenvloed van 1570. In de zeventienden eeuw was voora Middelburg een belangrieke stad. Nae Amsterdam wast ok een van de groôste steden van de Zeven Vereênigde Nederlan'n.

Dit was 'n periode van teruglopende welvaert. Den economie stagneert, met uutzondering van de landbouw. In 1870 werd 't Kanaol deu Walchren hehraven. Dit brocht weer enige welvaort.

Nae de landing in Normandië in juni 1944, snokten de geallieerden snel op richting de Nederlandse grens. In september wieren de zûûdelijke provincies bevried, inclusief Zeêuws-Vlaonderen. De mislukking van de Operatie Market Garden maekte voorlopig 'n einde an d'n opmars van de geallieerden.

Ôk op Walchren heersten de Dûûtsers nog. Van hieruit beheersten ulder de toegangswegge toet de haevenstad Antwerpen. En 't geallieerde leger oa nen grôôte aanvoerhaeven nodig: de havens in Normandie waren te beperkt en te ver. 

Op 24 oktober nam de Canadese 2e divisie nae zeer felle 'evechten de Kreekrakdam. De volgenden dag konde ulder 't plekje Rilland Bath bevrieden. De Schotse 52e Lowland Divisie landde op de zuudkust van Zuud-Beveland. Pas op 30 oktober was geheel Zuud-Beveland bevried. De Duutsers 'ieuwe stand bie de Sloedam, 'ier vonge dan ok zwaere gevech'n plaes, de Slag om de Sloedam.

Om de toegangsweg nih Antwerpen open te stelle was ôk Walchren nodig. Maar de sterke Duitse verdediging maekte 'n landing hier 'n 'achelijke zaek. Dirrom wieren op 3 oktober de dieken van Walchren bie Waschappel gebombardeerd. Walchren kwam onder waeter te staen. Ondanks waarschuwingen aan de bevolking mej strooibiljetten op 2 oktober, vonden 180 inwoners van Wasschappel de dood. 600 van de 650 woonhuuz'n wieren vernietigd.

Ôk de dieken bie Vlissienge, Rittem en Veere wieren gebombardeerd. Op 17 oktober wier Waschappel opnieuw bestookt om 't gat in de diek te vergrôôten en verdiepe. Walchren kwam onger waeter te stao, ok we bekend as de inundaotie van Walchren. Op 1 november waeren de Duitsers tenslotte zodanig verzwakt, dat de Engelsen an land konden gae. Op 8 november was Walchren vrie.

In de nacht van 31 januari op 1 feberwari 1953 wier Zeêland etroffen deu de Waetersnoôdramp van 1953. Walchren wier ier deur hlad nie zô èrrug deur etroffe as de oare eilanden. Om zoô'n ramp in de toekomst te vorkommen, wieren vanaf 1960 de Deltawerken uutgevoerd. Een bie-effect iervan was dan de verbindiengen mee de rest van Nederland flienk verbeterd wieren.

De Veerse Gatdam uut 1961, 'n onderdeel van de Deltawerken, verbindt Walchren mee Noôrd-Beveland. 't Vroegere Veerse Gat heet tegenweurdig 't Veerse Meer en is 'n populair waetersportgebied dat vee toeristen trekt.

De haven van de stad Ter Veere is deu den anleg van de Veerse Gatdam nie mii mej de zee verbonde, wi-deu de vissersvloot van Veere moest uutwieke. De kustlijn is echter deu de anleg van de dam anzienlijk verkort, wat het hevaer voh overstroming van Walcheren flink vermindert.

Walchren is 'n overwegend landelijk hebied. De twèè grôôtste plekken op't eiland bin Vlissienge en Middelburg, dizze steden vurme saemen 'n stads-ewest. Ten noorden van Middelburg leit 't historische stadje Ter Veere an't Veerse Meer. En op't meêst westelijke puntje leit 't historische Wasschappel

Walcheren eit drie hemeêntes, te weten : Ter Veere, Middelburg en Vlissienge.

Het hrôôtste durp van Walchren is Koukerke, da ten noorden van Vlissienge en ten westen van Middelburg leit.
De hemeênte Veere bestae uut 13 durpen, wi onder: Koukerke (Koudekerke), Aegte (Aagtekerke), Melis (Meliskerke), Bîkerke (Biggekerke), Grieps (Grijpskerke), Zoetelande (Zoutelande), Waschappel (Westkapelle), Domburg, Oôskappel (Oostkapelle), D'n Polder, Gaepienge (Gapinge), Strôoskêrke (Serooskerke) en Ter Veere (Veere).

Walchren is een godsdiensteg eiland, wan di bin veej kerken en de naeme van 't hrôôtste hedeelte van de durpen eindigt meej 'kerke'.
Walchren telt diverse badplekken, wi-van Domburg de bekendste is. Andere badplekken bin Zoetelande, Waschappel, Oôskappel en D'n Polder. Bekend zien ok de Walcherse schaepen.




#Article 13: Noôrdzeê (1222 words)


De Noôrdzeê is 'n randzeê van d'n Atlantischen Oceaon, die-a in West-Europa leit. Ze oor gedefinieerd deu de kuste van Noord-Frankriek, België, Nederland, Noordwest-Duutsland, West-Denemarken, 't zujen van Noorwegen en de oôstkuste van Groôt-Brittannië. Ze is onder meêr de naemgeefster van Zeêland. De Noôrdzeê is de drukst bevaere zeê t'r waereld en is van groôt economisch belang. Ok is 't 'n vreêd belangrieke biotoop, daerin vee verschillende beêsten endemisch (tuus) bin. Vo de visserieje is de zeê ok eel belangriek. D'r komt vee boômkorvisserie voo.

De Noôrdzeê is (net eênder as de Zuderzeê) an zien naem gekomme deu de Friezen, die-a in de middeleêuwen 'n belangriek zeêvaerend volk waeren. Vò ulder lag de zeê te noôrden, nie te westen zoô-as in Olland en Zeêland. Die naemen bin laeter in 't westen van 't land overgenome. 't Gieng, deudat de Nederduutse Hanze die naem oôk gebruukte, zelfs zoô vaorde dan ze in Noorwegen, daer-a de Noôrdzeê juust ten zujen van leit, ok nog van Nordsjøen praote. In Denemarken oort de naem Nordsøen nessens d'n eige naem Vesterhavet gebruukt.

Mee 'n oppervlakte van 575.000 km² is de Noôrdzeê 'n betrekkelik kleine zeê. Bovendien is ze relatief ondiepe mee 'n gemiddelde diepte van 94 meter. Ze leit bekant elemaele op continentaol plat en valt daerom bie iestieden droôg.

De Noôrdzeê eit een echte binnenzeê, de Waddenzeê, die-a van Noôrd-Nederland tot an Denemarken loôpt. De Waddenzeê oort deur 'n antal eilanden, de Waddeneilanden van de Noôrdzeê ofgescheie. D'r leit mar eên eiland in volle zeê: Helgoland. In 't noôrden leit 'n diepe geule, juust langs de kuste van Noorwegen, dit noeme ze de Noôrse Kille. Ier en dae leie d'r minder diepe stikken in de Noôrdzeê, die a banken genoemd ore. De bekèndste daevan is de Doggersbanke, vò de Zeêuwse kuste leit oôk nog de Schouwenbank.

In 't noôrden gaet de Noôrdzeê over in den Atlantischen Oceaon, in 't noordoôsten in 't Skagerrak, in 't zuudwesten in 't Kanaol. D'r stroôme verschillende rivieren in de Noôrdzeê uut, waeronger de Schelde, de Maes, de Rijn, de Elbe en de Theems.

Buten de zevenmijlszoône was de Noôrdzeê eêuwenlank in niemand z'n bezit, mae naedan ze nae d'n Tweêden Wereldoorlog begonnen mee nao olie en gas te boren ontstieng de be'oefte an 'n verdeêlienge van de Noôrdzeê. In 1970 wier 'n verdrag opgesteld daer-a eên en ander in geregeld wier.

De eêrste anzet tot vurmienge van 't Noôrdzeêbassin wier al 350 miljoen jaer vromme gedaen, maer in 't Tertiar-tiedperk wier 't pas definitief gevurmd. Mee 't end van de lèsten iestied, 11.000 jaer vromme, liep 't bassin langzaeman vol tot an 't niveau daer-at 't noe op staet.

'n Intersante vindplekke van fossielen is de Doggersbank, daer-an mammoetresten gevonden bin. Ten zujen van de Doggersbank leit de Klaeverbank, 'n grindofzettienge uut d'n tied dat de Noôrdzeê droôg lag en ier 'n rivier lanksliep.

't Zoutge'alte in de Noôrdzeê verschilt mee plekke en tied van 't jaer, mae leit naebie de 20 promille bie riviermonden en tussen de 32 en 35 in 't noôrden van de zeê. Dat eit d'rmee te maeken dat 't rivierwaeter z'n eige slecht vermengt mee 't zeêwater. De gemiddelde temperatuur is in de winter 1 graod Celsius en in de zeumer 18 graojen. Van noôrd nae zuud bin dae groôte verschillen in.

Wat-a meteên opvalt an 't Noôrdzeêklimaot is de groôte vatbaereid vo depressies; deu zien liggienge is de luchtdruk dikkels nogal laeg. Zuudwestewind komt veruut 't meêste vò (roend de 18%), oôstewind betrekkelik weinig (7%). Zwaere sturmen van windkracht 8 of oôger komme dikkels vò; in januaori is dat in 12% van d'n tied. De bedekkiengsgraed, dat wil zeie 't deêl avn d'n eêmel dat-a mee wolken bedekt is, leit gemiddeld zoô roend 3/4, wat-a oôk relatief vee is. Naevenant valt d'r oôk vee regen. In de vroege zeumer komt mist vee vò. Deu 't zeêklimaot bin de temperatuurfluctuaties beperkt in vergliekienge mee 't land. 't Groôtste deêl van de Noôrdzeê eit in de klimaotindeêlienge van Köppen 'n Cfb-klimaot (maetig regenklimaot), alleêne 't uterste noôrden valt onder Cfc (regenklimaot mee korte, koele zeumer).

In de open zeê komme eigelik alleên mae microscopisch kleine plantjes vò die-an deêl uutmaeke van 't plankton. Langs de kuste ei-je wè groôtere planten, voral bruunwieren.

Aollereêrst bestaet 't ongewerveldenbestand oôk uut minuscule planktondiertjes, die-an saeme mee 't plantaerdeg plankton as voedienge diene vò de visse in de Noôrdzeê. Verders komme d'r in de Noôrdzeê 'n oôpe kwallen vò. Inktvissen, zoôas de zeêkatte, bin der oôk.

Zoôas gezeid voeie de vissen d'r eige voral mee plankton; omdat dit eêl vee vòkomt in de Noôrdzeê is t'r oôk 'n keur an vissen te vinden. Voardeweg de talrieksten is vanouds d'n aerienk, juust as de makrele en d'n ael 'n vis die-a kort onder 't waeteroppervlak zwemt. Boôjemvissen bin onger meêr de kabeljauw, de scholle, de schelvis, de wijting en de tonge. Al deêze vissen ore deur maessen opgegete en daerom in de Noôrdzeê gevangen, waermee ulder antallen deur overbevissienge ofneent. Groôtere vissen, daer-a nie op gejogen oort, bin de maenvis en verschillende soôrten aoien, daeronder de ondsaoi en de kataoi.

De kleine en middelgroôte vissen bin 't eten vo de zeêzoôgdieren. Die valle uuteên in tweê groepen: de walvisachtigen (Cetacea) en de robachtigen (Pinnipedia).

Walvisachtigen die-an in de Noôrdzeê vòkomme ore meêstal as dolfijnen erkend, wat-a 'n kwestie van definitie is (de meêste biologen gebruke de naem dolfijn in de taxonomie nie meer is). De witsnuutdolfijn komt vandaeg d'n dag 't meêste vò. Op ope zeê oort 'n nogal is verward mee de witflankdolfijn. Aore, vee bekendere soôrten bin d'n bruunvis, d'n tumelaer en de gewonen dolfijn, die-a in de kouwe Noôrdzeê nie eêl dikkels te zieën is. Vanof de jaeren derteg bin de meêste soôrten, voral bruunvis en tumelaer, achteruut gegaen, vandaeg d'n dag erstelt de populatie z'n eige weêr 'n bitje. D'n orka is eêl wat groôter en vor im is de Noôrdzeê, voral d'n trechter, 't zujelike deêl d'rvan, eigelik vees te ondiepe. Dit geldt glad elemaele vò de potvis, die bie d'n trek van de Noôrdelike Ieszeê nae 't zuje soms de fouten afslag neemt. Ast'n in de Noôrdzeê komt spoelt 'n dikkels an op 't strange mee d'n doôd tot gevolg.

Wat de robben angaet komme vòral de gewone zeê'ond en de grieze zeê'ond vò. D'n eêrste is overal te zieën, d'n andere komt an de Britse kuste vò. In Zeêland is de gewone zeê'ond al steês meêr te vinden, mae nog altied nie eêl dikkels.
 

Lanks en op de Noôrdzeê bin eêl 't jaer deur vee veugels te vinden. 'n Typische zeêveugelfamilie bin de meêuwen; soôrten die-an op of bie de Noôrdzeê vòkomme en dae foeragere bin de kolle, de sturmmeêuwe, de drieteênmeêuwe, de kleine mantelmeêuwe, de groôte mantelmeêuwe, de kokmeêuwe en de zwartkopmeêuwe, mee as zeldsaeme soôrten de dwergmeêuwe, de geelpoôtmeêuwe en de vorkstaertmeêuwe. Sterns bin d'r oôk vee (dwergstern, groôte stern, Noôrdse stern, visdieve mee de lachstern en reuzenstern af en toe op deurtocht). De Noôrdse sturmveugel oor oôk nogal is vò 'n meêuwe of stern angezieë, maer is d'r nie mee verwant. Van de strandloôpers komme de bonte strandloôper, de kleine strandloôper en d'n drienteênstrandloôper an zeê vò. Enden die an zeê leven bin de brilduker, de eiderende en de zeê-ende. Vedders broeie nog tweê plevieren, de bontbekplevier en strandplevier, an zeê.




#Article 14: Nieuw-Zeêland (1075 words)


Nieuw-Zeêland (Iengels: New Zealand, Māori: Aotearoa) is 'n land dat-a in de Pacifische Oceaon leit, t'n oôsten van Australië. Nieuw-Zeêland beslit 'n oppervlak van 268.680 km² en a in 2016 4.694.680 inweuners.

Duzenden jaeren heleen von op 't Noôrdereiland de Oruanu-uutbarstieng plekke, de hrossen uutbarstieng aller tieden. Deur dezen uutbarstieng onstoeng een caldera, noe bekend as Lake Taupo. In 181, nae een laetere uutbarstieng, kreeg 't meer zen udihe hroôtte.

De eêste beweuners van Nieuw-Zeêland, de Māori, kwamm'n tussen 500 en 1300 an bie Nieuw-Zeêland, wat an ze Aotearoa ('t land van de hroôte witte wolke) noemn. Sommihe bronn'n hetuhen van nog eêdere beweunieng, wat a nie zeker is. Aotearoa, 't land wir an de Māori an land kwamm'n, besloeg eihlijk allaen 't Noôrdereiland, mè tehenwoordig wor ok 't Zudereiland derbie inbehreepn.

Abel Tasman en zen bemannieng waeren in december 1642 de eêste Europeanen in Nieuw-Zeêland. Ze probeern contact te lène bie de bevolkieng, mè naedan ienkele bemanniengsleedn wiern vermoôrd, trokkn ze ni Tonga. In oktober 1769 kwam James Cook, een Britse luitnant, meêdere keern an land om handel te drieven mie de Māori.

In 1790 kwamm diverse walvisvaeders te vaert rondom Nieuw-Zeêland en een poosje iernae vestihen de eêste Europeanen der eihen in Nieuw-Zeêland. Nae deze vestihieng kwammn rehelmaetig onhereldheden voe tussen de Māori, winae a in een pohieng ier een eind an te maeken op 6 feberwari 1840 't Verdrag van Waitangi wier eteêkend. In 1893 was Nieuw-Zeêland 't eêste land 't a 't stemrecht voe vrouwen invoern.

Nieuw-Zeêland besti uut twi hroôte eilan'n, 't Noôrdereiland en 't Zudereiland, twi hescheien landmassa's hescheien deur Straet Cook. 't Zudereiland is 't hroste en wor escheien deur de Nieuw-Zeêlanse Alpen. Den oôgsen berg ierzò is de Mount Cook mie 3754 meters. 't Noôrdereiland is vulkaonisch en der lop een vulkaonische zoône van 't min'n ni 't noôrdoôssen. Den oôgsen toppe, de vulkaon Ruapehu, is 2797 meter.

Vadder besti Nieuw-Zeêland uut nog meêr eilan'n, wironder de Chathameilan'n, wivan Stewarteiland de hrossen is. Dit eiland lig 30 kilemeter ten zuden van 't Zudereiland en wor escheien deur Straet Foveaux. Den oôgsen bergtoppe van Stewarteiland is Mount Anglem (980 meter).

Qua bevolkiengsantal is Waiheke-eiland 't derde eiland van Nieuw-Zeêland, een eiland 18 kilemeter voe de kust van Auckland in de Holf van Hauraki.

Nieuw-Zeêland is 't mist heïsoleerde land ter waereld. 't Dichsbieziende land is 2000 km ten noôrdwessen Australië, hescheien deur de Tasmanzeê. Ten noôrn lihhen Nieuw-Caledonië, Fiji en Tonga. Ten zuden lig Antartica.

Nieuw-Zeêland is een parlementaire democraotie mie een hrondwet en dus ok een constitusjoneel konienkriek. Nieuw-Zeêland is onafankelijk van 't Vereênigd Konienkriek sins 1 jannewari 1907.

't Staetsoôd van Nieuw-Zeêland is Elizabeth II, vertehenwoordigd sins 2006 deur houverneur-heneraol Judge Anand Satyanand. Der offisjele titel is Her Majesty, Elizabeth the Second, By the Grace of God, Queen of New Zealand and Her other Realms and Territories, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith. De troonopvolher is Charles, Prins van Wales, Hertog van Cornwall.

't Nieuw-Zeêlandse parlement besti uut een 120 leedn tellnde kaemer. Ieruut wor een kabbinet saemenesteld van circa 20 ministers. De premier, sins oktober 2017 Jacinda Ardern van de Labour-partij, lei 't kabbinet. In de udihe situaotie zien in 't parlement 5 partijen vertehenwoordigd.

Nieuw-Zeêland ei een hemaotigd zeêklimaot. 't Wermste hedeêlte lig op't dichter bie de evenaer helehen Noôrdereiland, mè in de rehio's Nelson en Marlborough zien de miste zunuurn te vin'n. Ier val jaerlijks 230 mm neerslag.

In 't zuudwessen van Nieuw-Zeêland val de miste rehen, zô'n 8000 mm per jaer. Ten oôssen van de Nieuw-Zeêlanse Alpen val vee minder rehen. In de Nieuw-Zeêlanse Alpen val in de winter vee snieuw en ier zien der ok skiehebieden. Vadder heers in de Bay of Plenty en Northland een subtropisch klimaot, wideur an ier vee kiwiplantaozies zien te vin'n.

Vanwehe zen afelehen positie ei Nieuw-Zeêland vee endemische soôrten ontwikkeld. In 't rehenwoud, wivan een hroôt deêl nationaol park is, leven tientalle vaernsoôrten en de endemische passieblomme Tetrapathea tetrandra. Aore endemische plantesoôrten zien de zeldzaeme Clianthus puniceus en de pohutukawa.

Nieuw-Zeêland tel slechs twi inheemse zoogdieren, beie vleermuzen. Laeter wiern echter ok beêsten as ratten, on'n, kattn en voskoesoes inevoerd die an hroôte schaode anbriengen an sommihe veugelsoôrten. Nie-vliehende veugels as de takahe kommn nog slechs voe op ienkele nie deur zoogdieren beweunde eilanjes voe de kust.

Nieuw-Zeêland tel weinig reptielen en amfibieën, wivan de brug'aehedisse de bekensen is. Dezen ei hin directe verwant'n binn'n de reptielen en neem een aparte plekke in. Vadder is der de femielje van de Nieuw-Zeêlanse oerkikkers. Ok tel Nieuw-Zeêland vee endemische veugelsoôrten, wionder de takahe, de kakapo, de kea en de kaka.

De inweuners van Nieuw-Zeêland, ok wè de Kiwi's enoemd, waeren in totaol 4.115.771 in 2007. Op 't dichter bevolkte Noôrdereiland weun onheveêr driekwart van de bevolkieng tehenover een kwart op 't Zudereiland. De dichsbevolk'n rehio van Nieuw-Zeêland is Greater Auckland, wir an een miljoen inweuners weun'n.

De miste inweuners van Nieuw-Zeêland komm'n oôrsproenkelijk uut 't Vereênigd Konienkriek of uut Ierland, zò'n seventig percent van de bevolkieng kom uut Europa. Onheveêr 15 percent van de bevolkieng besti uut Aziaat'n en mensen uut Oceanië, 14,7% van de bevolkieng besti uut de oôrsproenkelijke beweuners de Māori.

Nieuw-Zeêland is een vrie rieke heïndustrialiseerde naotie mie een vrieëmarteconomie. Nieuw-Zeêland is vrie afankelijk van de import en export. Exportproductn zien schaepe- en rundvleês, zuvel, fruit (vurral kiwi's), vis en 'out. Importproductn zien voertuhen, mesines, petrolium en elektronica. Handelspartners voe de im- en export zien Australië, de VS en Japan.

Opkomm'nde marten in Nieuw-Zeêland zien de filmindustrie, wienbouw en toerisme. In 2004 a Nieuw-Zeêland een overleg tussen China voe vrieë andel iermie. Radio- en tv-stasjons, spoorwehen, postbedrieven en telecombedrieven zien sins 1980 heprivatiseerd. Den udihen inflaotie van de Nieuw-Zeêlandse consumentnpries is de laegsen ter waereld.

Nieuw-Zeêland is verdeêld in de onderstaende 16 rehio's die an bestierd worn deur een rehionaole raed. Ierneffen zien der 74 territoriaole autoriteitn en de volhende vier overzeêse hebiedsdeêln.

Vee van de Nieuw-Zeêlanse cultuurelement'n zien een mengelienge van de cultuur van de Māori en die van de Europeanen. De poppulairste sport op Nieuw-Zeêland is buvobbeld rugby (een westerse sport) en voe een wedstried iervan wor aoltied eêst een haka, een dans van de Māori, uutevoerd. Aore poppulaire sporten zien cricket en holf. Ok sporten as bungeejumpen en zorbing èn der oorsproeng in Nieuw-Zeêland.

Nieuw-Zeêland werd door enkele Hollandse cartografen Nova-Zeelandia genoemd (vernoemd naer de provincie Zeêland) toen de Engelsen later Nieuw-Zeêland veroverden vertaalde James Cook Nova-Zeelandia naer New-Zealand.




#Article 15: Noôrd-Beveland (1469 words)


Noôrd-Beveland, ok wel Noord-Beveland, (Ollans: Noord-Beveland) is 'n eiland en gewezen gemeênte in de provincie Zeêland. Ze leit tussen de Oôsterschelde (ok gewoon Schelde genoemd) in 't noôrden en 't Veerse Meer in 't zujen. Mee Schouwen-Duveland is 't verbonde deur de Sturmvloedkeêrienge en de Zeêlandbrugge, mee Walcheren deur de Veersegatdam en mee Zuud-Beveland deur de Zandkreêkdam. De gemeênte ao in 2017 onheveer 7.000 inweuners en 'n eit oppervlak van 91,97 km2 (daevan 34,81 km2 waeter); daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied.
Noôrd-Beveland eên stad: Kortjeen. Plekken op Noôrd-Beveland bin Geersdiek, Kamperland, Kats, Kursplaete en Wissekerke. 'Esproke wor ier 't Noôrd-Bevelands.

In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen tempel t'r eêre van de Keltische godinne Nehalennia, die-a deu de Romeinen overgenomen was. In 1970 eit 'n visser votiefsteênen uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a Ganuenta genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de Germaonen. Vanaf de achtste eêuwe kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op vliedbergen weunden, mae nae de sturmvloed van 1014 dieken goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in 1134, wier eêl 't eiland bediekt. De Felixvloed van 1530 en de Elisabethsvloed van 1532 vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de zestiende eêuwe wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de zeventiende eêuwe kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de zudelike Nederlanden en Frankriek. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune.

In 1941 wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In 1997 volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland.

Ieronger 't verslag van de Weatersnoodramp op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op 31 jannewarie was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van Kurtjeen. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an!

De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne Jhr. de Casembroot. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'Oôsterschelde buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu.

'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon de Stenen Beer tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland.

Op zondag 1 febrewarie wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre.

'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun.

D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal.

Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie.

Die earm'uusjes bin d'r op Kursplaete nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen.

Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter. Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de Knoeier, de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in De Patrijs.

't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op Kursplaete zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in Zuid, ok wè De Puist benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in Rustoord weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de Herofabriek. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in Hoes of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni Kursplaete, mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng Walchere in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni Middelburg vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut Braebant, die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog pold'uus, is hlad herestaureerd in de vroehere trant.

Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de Zeêlandbrugge wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke.

De gemeênteraod van Noôrd-Beveland bestit uut 13 zetels. Hieronger stit de samenstelling van de gemeênteraod sind 1994:




#Article 16: Nederland (981 words)


Nederland (Frysk: Nederlân) is 'n land in Europa, en wè 't in Europa leiende deêl van 't Konienkriek der Nederlan'n. 't Grenst an België en Duutsland en leit in 't westen en noorden an de Noordzeê. Oôdstad is Amsterdam, aore steêën bin o.a. Rotterdam, D'n Aegt, Utrecht, Eind'oven en Greunienge. 't Land is lid van de EU en stae bekend om zien riekdom an waeter. Populair oort 't land ok wè Olland genoemd.

Nederland is grô'ndeels vlak mee as hoôgste punt de Vaalserbaereg van 321 meter boven zêêniveau, immae in't zuudoôstelijkste puntje van Limburg. Grôte stikken van't wess'n ligge zelfs onger zêêniveau weer buutelanders dan weer vreemd van opkieke.

Nederland onstit as land in 1568 tiejes de opstand tegen de Spanjaerden. In de 17e eeuw mikt ut land een bloeiperiode deu, die ok we bekend stit as de Gouden eeuw. Ollandse en Zeeuwse schepen vaere de 'ele weareld over. Amsterdam wor ien van de groôste ste'en ter weareld. Kolonies worre 'esticht in Oôst-Indië, Zuud-Afrika en op de westkust van Noord-Amerika. Nae enige tied neme de Iengelse de leidende posisie over en treed er wa verval op. In de 18e eeuw vind er vee slaeven'andel plaes. In 1795 breekt de Franse tied an, dit durende toet 1813. Willem I komt an de macht in het land bloeit weer op. Vee kanaolen in spoorlienen worre in de 19e eeuw an'eleid. In de 20e eêuw breke tweê wereldoorlogen uut. In de Twidde Weareldoôrlog wor Nederland duur Duutsland bezet. Nae dezen oorlog raeken me uze kolonies kwiet. Een tied van groôte welvaart breekt an. Iedereen kriegt een auto. Naedeel is we de groôte vervuuling as gevolg iervan. Vee immigranten komme naar Nederland. Laeter bliekt de keerzij iervan de toegenomen criminaliteit in dat de welvaartstaet nie onbeperkt is. Nederland raekt betrokke bie de Europese Unie mee z'n eênwordingsproces. In 2002 wor de gulden an de kant 'ezet ten koste van de Euro.

In de negentiende eêuwe ontstoenge d'r vee plannen om de Zujerzeê, of stikken d'rvan, droôg te maeken. Dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d'r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen. In 1918 wier de Zujerzeêwet angenomme, daerin beslote wier 't plan van Cornelis Lely uut te voeren. De drie polders die-an Flevoland uutmaeke 'oorde daerbie. In 1942 kwam de Noordoôstpolder klaer. Oôstelijk en Zudelijk Flevoland volgde in 1957 resp. 1968. De tweê zujelijke polders, daer-a in 't begin nog vreêd weinig mensen weunde, wiere ondergebrocht in 't Openbaer Lichaem Zujelijke IJsselmeerpolders. De Noordoôstpolder 'oorde agauw bie Overijssel. As de polders meer beweund raekte wiere d'r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken: Dronten (1972), Lelystad (1980), Almere (1984) en Zeewolde (1984). Uutendelienge wier in 1986 't Openbaer Lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie Flevoland gesticht uut Urk, de Noordoôstpolder en de Zujelijke IJsselmeerpolders. 

In de nacht van 31 jannewari op 1 feberwari 1953 gebeurende De Ramp, daerbie voraol Schouwen-Duveland in Goereê-Overflakkeê zwaer getroffen wier. Ok in de reste van Zeêland, nog 't minste op Walcheren (daer aodde ze de dieken nae 1944 juust opnieuw angeleid), waeren overstroômiengen, mae mee vee minder doôien. In 1953 komme d'r in totaal 1.836 mensen om. 't stroômgat bie Ouwerkaarke wier pas ant ende van '53 'edicht in anwezigheid van Konienginne Juliaona.
Nae anleiienge daervan wier 't Deltaplan ontworpe en uutgevoerd: diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden, die 't gevaer uut de zeê-aermen moesten aelen. Op 't lest kwam d'r uut de milieubewegienge wè verzet tege 't Deltaplan; daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van 'n damme de Oôsterschelde afgeschermd mee 'n Sturmvloedkeêrienge. Deur de Deltawerken werd Zeêland viel beter beriekbaer, en nam 't toerisme flink toe.

Nederland is 'n constitutionele monarchie mee 'n konienk an 't oôd. De konienk eit vòraol (mae nie exclusief) 'n symbolische functie. De konienk vurmt saemen mee de ministerraed de Regerienge (of kabinet), die-a de uutvoerende macht in anden eit. De wetgevende macht leit bie de Staeten-Generaol, in 't bezonder bie de Tweêde Kaemer. Die oort elke vier jaer direct deu verkieziengen gekoze. De Eêrste Kaemer, die-a nie zovee macht eit, oort gekoze deu de leeën van de Provinciaole Staeten. De Provinciaole Staeten en de gemeênteraed ore ok direct gekoze. Burgemeêster en Commisaoris van de Konienk ore deu de regerienge benoemd.

Zie ok: Politiek in Nederland.

Nederland is onder aore lid van de Europese Unie en de NAVO.

Den oôdstad van Nederland is Amsterdam, de reherienge zetel echter in Den 'Aeg. 

Nederland in Europa is verdeêld in 12 provincies, 21 waeterschappen en 355 gemeênten (stand: 1 januaori 2019). De waeterschappen staen bestierlik op dezelfde oôgte as de provincies en ulder grenzen loôpe nie altied gliek. 

Zie ok: Lieste van Nederlandse provincies

Nederland is verdeeld in een katteliek en een protestants deel. Dizze grens lopt zelfs dwars deu Zeêland. Tehenwoordig is die grens minder deu de vergaonde seculaorisaotie, mar de verschillen in volksaerd tussen dizze twee delen binne nog aoltied goed merkbaor. De leste jaeren is d'r een kleine minder'eid van moslims ontstoô.

De eêrste taele in Nederland is 't Nederlands. Deêze taele is officieel in eêl 't land en eit de meêste sprekers. De term Nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen: de Standerdtaele, 'n geformaliseerde vurm van 't Zuud-Ollands, en de noemer vò 'n antal Nederduutse dialecten die-an in Nederland en België gesproken ore.

Daernessens bin d'r toch nog 'n stik of wat aore taelen. Die bin te verdeêlen in tweê groepen: autochtone en allochtone mindereidstaelen. De eêrste ore ok wè streektaelen genoemd (mae let op: 't woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect) en kunne zoôwel 'n glad van 't Nederlands losstaende taele weze (Fries) as 'n groep dialecten van 't Nederlands (bevobbild Braebants). De allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an 't Nederlands verwant en 't groôste deêl is in Nederland nog joenk.

Nederland eit vooral beroemde schilders voort'ebrocht as Rembrand van Rijn, Jan Steên, Vincent van Gogh en Piet Mondriaan.

 




#Article 17: Bossele (durp) (168 words)


Bossele (Nederlands Borssele) is 'n durp in de gemeênte Bossele. 't Ao in 2011 1480 inweuners. Dit durpje is ellemele viekant. ‘t Ligt middenin de polder. A je een menuutje of vuuve fietst dan kom je bie den diek. Di lig een prachtig stukje strange. Ier kanj oltied zwemmen  in de Schelde

't Durp valt zoas gezeid op deu z'n strakke opbouw: 'n rechtoekig plein mee daervanuut vier straeten, eên naer elke windrichtienge, die-an weêr uutkommen op vier singels, saemen oôk 'n rechtoek. Allebei de rechtoeken bin opgebouwd volges de gouwe sneê. Voral 't pleintje middenin eit nog vee munumentaole, fraoie uzen en gebouwen.

Bie Bossele staen tweê energiecentraoles, eên thermische en eên kerncentrale. Butendien staet 'r nog 'n opslagplaese vo radioactief afval.

Vee inweuners van Bossele bin lid van de Grifformeerde Gemeênte. Bie de Twidde Kaemerverkieziengen van 2012 stemde naebie 50% op de SGP.

D'n dichter Hans Warren is in Bossele gebore. In de 17e eêuwe was Bernardus Smytegelt ier dômenee, van 1948 tot 1951 Frans Dieleman.




#Article 18: Kolle (525 words)


De kolle, zeêkolle of kollemeêuwe (Latien: Larus argentatus) is 'n veugel uut de fermielje meêuwen (Laridae), die-a voraol lanks de kusten van Europa vokomt, maer ok gezieën oort an de kusten van Noôrd-Amerika en steês meer in 't binneland van West-Europa.

In 't waeterrieke Nederland bin d'r tussen de 62.000 en 67.000 broedpaeren, t'rwiel d'r op 't Nederlands deêl van de Noôrdzeê nog vee meer geteld ore. Toet an de Tweêde Waereldoorlog nam 't antal kollen toe, daenae nam 't jaerenlank af deu de jacht en 't eierraepen. Toen-a dat verboje wier kwaeme d'r weer meer zulvermeêuwen; de veugel nam noe ok 't binneland in bezit. In vee duungebieden staet 't antal noe wel onder druk, vanwege de erintroductie van de vos; in Zeêland, daer-a dat nog nie gebeurd is, gaet 't de veugel nog altied goed. 'n Bie-effect van de vossen in de dunen is dan de meêuwen noe nog massaolder nae de steeën trekken en daer soms plaegen vurmen.

De kolle is 55 toet 66 centimeter lank en eit 'n vleugelspanwiedte van ongeveêr 145 centimeter; 't vintje is wat groôter as 't wuufje. 't Verenkleêd is wit mee grieze mantel en bovenvleugels en zwarte vleugelpunten. De kleure van de poôten varieert van groengeêl via geêl en vleiskleureg toet roôze en roôdachteg, afankelik van ondersoorte; in onze streêken bin roôze en vleiskleurege poôten 't gebrukelikste. Onderop z'n knalgeêle snaevel eit de kolle 'n typische roôje plekke. De oôgen bin geêl, mee 'n zwarte pupil 'n 'n roôje omrandienge. 't Winterkleêd verschilt naebie nie van 't zeumerkleêd: de veugel eit dan grieze streêpen op de kop, nekke en borst.

De kolle eit nie minder as vier verschillende uterlike staodia, daerin alleêne de kleure van de poôten 'tzelfde bluuft. De joengen ore mee brune veêren gebore, die-an daenae eêl d'n tied witter ore. De oôgen bin in 't begin nog zwart, zoôdan de joengen nie gemakkelik te onderscheien bin van die van de sturmmeêuwe of de kleine mantelmeêuwe.

De kolle leeft in 't algemeên in groôte groepen bie mekaore. Ze broeie in kolonies en trekke dikkels ok mee meêr exemplaoren nae 't binnenland. Kollen bin echte standveugels, die-an d'r eige goed an laege temperaturen anpasse kunne. Bel paere ze meêstal in 'n kleiner gebied as daer ze in foeragere; in de paertied bin d'r vee minder veugels in 't binnenland te zieën en vee meêr an zeê.

Tussen vier en zeve jaer doet de kolle d'rover om geslachtsriepe te 'oren. Ze broeit in groôte kolonies meêstal bie zeê en leit gewoonlik drie eiers in 'n nist dat-a juust op de grond gemaekt oort. Zoô'n nisten bin stikke makkelik te bereiken vo roôfdieren zoô-an rotten en vossen.

Kollen bin aollesfreters, die-an van nature voral schulpdieren en kleine vissen ete. Ok wurmen en veugeljoengen staen op 't menu. In 't binnenland ete ze nog vee andere beêsten; butendien kunne ze ok nog menselik afval vertere zoôas klokuzen, frieten en van aolles wat op vuulstortplekken te vinden is. Kollen ete dikkels zoô vee dan ze daenae 'n stuitje nie meer kunne vliege; 't liek d'rop dan ze dit doeë om in 'n tied van schaeste zonder ete te kunnen.




#Article 19: Erremu (2059 words)


Erremu of Erremuje (Nederlands: Arnemuiden) is 'n plekke - officieel 'n stad, maer in de volksmond 'n durp - in de Zeêuwse gemeênte Middelburg, an d'n oôstkant van Walchren. In 2008 ao 't 5358 inweuners. Erremu eit 'n station an de Zeêuwse lijn.

Erremu stae d'rom bekend dat 't vonaemelik van de visvangst leeft, en awast is dat de lèste jaeren minder g'ore, de visserie is nog altied stikke belangriek in 't durp. Vedders is 't 'n geslote gemeenschap daer-a nie vee immigraotie in vokomt. Saeme mee de inweuners van 't Nieweland praote ze 'n dialekt dat-a tussen 't Walchers en 't Zuud-Bevelands instaet; 'n plat dat-a butendien nog weinig invloed uut 't Ollands te verduren g'aod ei. Erremu bestaet uut 't rechtoekeg durpscentrum mee wat onregelmaetege bebouwienge d'romeêne.

Erremu is een zogenaemde smalstad. In 1574 kreeg het stadsrech'n, mae 'ad gin zitting in de Staeten van Zeêland. Erremu koos toe in tegenstellieng tot Middelburg voh Willem van Oranje. As belooning wieren de rech'n verleend, as volgt omschreve: de burcht van Arnemuden voortaan zal wezen een stad, geheel en al bevrijd van de oude voorgaande keuren, ordonnantiën en jurisdictie van de stad Middelburch. Tiejes de Gouwe Eeuw verzandde de haevene en verèrmde het durp. In de Twidde Wereldoôrlog is het durp in 1944 zwaer beschaedigd tiejes de strijd om Walchern (Slag om de Sloedam). Nae verscheie inpolderingen in het Sloegebied weke de visserschepen van Erremu uut nea Ter Veere. In 1924 vong de ramp van Erremu plaes, toe vee vissers verdroenke bie een zwaere sturm. Toe Ter Veere in 1962 van zeê wier ofgeslote weke de schepen uut nae Vlissienge. Erremu 'eit nie zo vee schepen meer, mae de kotters bin over het algemeên de groôste van Nederland. Toet an 1997 was Erremu 'n eige gemeênte, daer-a ok Kleverskerke bie oorde. Toen gieng 't (zeker nie zonder protesten) op in Middelburg. De bienaem van de Erremujers is Viskoppen of Vissticks. Dit oor voraol in Middelburg en Vlissienge gezeid.

Het durp is aoltied mee de visserie verbonde hewi. Daerom oa je in de dertuhher jaeren en nog jaeren nae de twêêde waereldoorloohe nog fee leurders en leursters in óónz durp. Kan 't nie persies naehae, ma oalles bie mekoare heteld oa j'r wè ruum 'onderd. Dae is wa deu die mensen hezeuld en heploeterd. En dat voo'naemeluk deu die leursters die in Zuud-Beveland, Noôrd-Beveland en Zêêuws-Vlaenderen leurden. 

De leursters die in Zuud-Beveland leurden, die liepe vanuut óónz durp, oover de Sloedam, de Noord-Kroajer (nae Lêêuwedurp), 't Nieuwedurp, Sêêren'oek, Bossele, Drieweehen êênsen en wêêr. Ma da hienge z'ook elke dreeve van 'n boerderie in, om te kieke of se daer wa kwiet konne. D'r waere d'r die volgden 'n iets nóórdelukker roete, die deeje 'Eintjessand an en asse dan oa d'r vis nie kwiet waere. hienge ze nog ma 's eeven nae Wolfersdiek, mee bootje oover nae Nóórd-Beeveland en prombeerde ze d'r slag in Kortgeene. Andere hienge vanuut óónz durp oover Veere, mee bóótje oover nae Nóórd-Beeveland, 'n hróót déél van de durpen en de boerderieën langs om d'r vis kwiet te raeken.

Soms gebeurde 't wè, da d'r leurders waere, die in Vlissienge d'r vis inkochte, daer 'n 'andkarre of 'n krette 'uurde en êêlemael nae leseke liepe êênsen en wêêr. Je zou zehhe nae leseke? Jae dar oa ze wè oesters en mossels, ma hin vis. Zö waere d'r ook leurders, die d'r nehoosie deeje in Zuud-Beveland of Walcheren, die oa 'n 'ongdekarre. Die wiere hetrokke deu twêê zwaer bebouwde 'ongden. D'r waere ook leurders, die fleste konne, die deej't ob de flest. Dan oan ze 'n zwaere transportfiest, 'n hróót bahoazjedraeher d'r op en 'n êêl brêêd stuur, voo hemakkeluk stuuren. Zokke flesten zie j'a jaeren nie mi. Ma oalles bie mekoare henoome oan de venters 't fee hemakkelukker dan de wuvven.

Dan waere d'r leurders en leursters, die a van voo d'êêste oorloohe mee te trein hienge nae Roozendael, Breda, Tilburg en zelfs Venlo. Dae wier vee vis d'eete, vee mêêr as 'ier, omdat t'r zö vee Roomse waere. Die oan 'n maendabbonnement ob de trein. Die verkochte nest t'r vis ok fee hepèlde hornet. Die hornet liete ze meestal deu d'r furmielje pèlle, an ze d'r vee mee mohhe neeme.

Mee de trein meehae, was foo 'n Erremuuënaer niks vreems. As se op 'n ander durp in Walcheren nog dochte, dat 'r 'n stuur in 't lokkemetief was om in de bochten te stuuren, wiste z't 'ier a beeter. D'r waer 'r wè die hienge ob de terugreis, as 'T 'ier weinug anvoer van vis was, pursant even nae Rotterdam om dae vis in te koopen! Dan naeme ze nie allêên voo d'r eihe mee, ma konde ze de rest makkeluk an andere leurders of leursters kwiet en oan ze pursant ook nog 'n kleine winst t'r op.

De vis wier in de jaeren vlak nae d'êêste waereldoorloohe anhevoerd deu 'n De Buck uut Ter Veere. J'oa dan nog gin vismijn in Erremuuë. Dan wier 'r op 't Stationsplein zóóhenaemd op Japanse of Chieneese matten uutgeleid. De vis wier in manden verkocht en meestal kochten dan drie, soms wè vier persoenen êên mande vis. In die jaeren wier de vis nog bie obbod ferkocht. Az dan zö'n mande vis gekocht waz deu êênuhhe persoenen hezaemeluk, hienge ze die in helieke possies ob de matten uutlehhe. Waz dat gebeurd, dan hieng 'r êên omstae en vroeg 'r 'n ander: „Wie z'n possie iz dat?, en noemde d'n ander omstieng dan z'n naeme. Dat gieng nie onrein en oa hin mens wat t vertéllen. kommen, die wiere elke dag goed uutgespoeld en in de zeumer mieke de huus an 't Knoaldiekje d'r 'n tente van. Dat was toen d'r tied fee in. In 1928 iz de vishal hezet. Toen wier 't foo deheene die zo ma kwam kieke minder hezellug. Ook de wieze van verkóöpen wier amders. Toen binne ze behonne mee op avbod te verkóópen. 't Wier oallemae 'n bitje amders, want foo de vrachtwaehen kwam 'r 'n vrachtauto in de plekke. Da's sö deu hehae tod de twêêde waereldoorloohe. Toen wier 'r vee óógaezen deu de Duutsers gevorderd en zat te nehoosie verre op s'n hat. In die tied wier d'r ook 'n vishal in Veere hezet en toch gek ee? Die wier deu de mensen inêêjls vismijn benoemd. Nae d'oorloohe is 't langzaemer'and achteruut gehae. D'r wier êêlemae hin vis mi verkocht in de vishal; 't was oa in Veere en Vlissienge te doen. De mensen die in Braebant geleurd oa, waere ondertussen oud geworre en d'r waere hin opvolhers.

De leurders gienge nog 'n bitje mee de tied mee en naeme 'n 'ulpmootortje an d'r fiest ma de achteruutgang was nie teehen t'ouwen. In 1986 waere d'r nog welheteld viere die leure, tien jaer laeter gin ien meer. Oallerlei óórzaeken ebbe dae an mee hollepe. De mensen kreehe mêêr held, wiere hemaksuchtuhher. Wien van de joenge mensen bakt'r, nog vis tuus? Da's ma 'n engkelieng. De mensen kreehe ve meer vrieje tied, ma da brienge ze deu an 't strand. Dan is 'r ook vee konkurrensie hekomme van viswiengkels en suupermarten, die oallerlei soorten hebakke vis verkóópe en de riejende kraemen nie te verheeten. Dat oalles ei t'r toe beleid, dat 'r van de nêêrienge niks me over is.

De visleurders uut Erremuje gienge geregeld mit vis leure in Middelburg. Tussen Erremuje en Middelburg lag ’t Erremuuesepadje, dat was een voetpad dwars deur ’t land mit plankjes over de dulven. Dat padje begon bie de begraefplaes in Middelburg in liep tot ’t veer over de Arne, kort bie Erremuje. Langs dat padje waere verschillende drienkenspitten voo de bêêsten.
Op ’n keer ao ’n Erremujenaer in Middelburg mee vis eleurd. Zō tegen ’n uur of vuve ’s aevens, ’t wier a donker, verkocht ’n z’n laaste zootje vis an ’n vroūwe. Tegen die vroūwe zei ‘t ’n toe: “Kwa, noe gae ‘k zie da’k bie m’n vrouwe komme.” Die Middelburgse vrouwe zei toe: “Zôôe, dan bin jie voreest nog nie tuus.”
Die visleurder gieng toe op weg ni Erremuje, zō gewoon langs ’t padje. “Over ’n ure bin ‘k tuus,” doch’n. ’t Wier gauw donker dien aevond en toe ‘t ’n zō over ’t padje liep, kwam ‘t ’n bie zō’n drienkenspit. En in plaes dat ’n rechtdeur liep, begon ‘t ’n rond die pit te laopen. Oe of ’n ok keek, ’t padje zag nie mi. Je zou zō zegge: “Oe kan ‘t?” Ma ie wier eêlemaele nie moee. Zō eit’n d’n êêlen nacht rond die pit elôôpe in ie kon ’t Erremuuese padje nie vinde. Ie begreep wè dat’n deur dat wuuf in Middelburg betôôverd was.
Toe ’t licht wier stong ’n inêêns bie ’t padje. De betôôveringe was toe weg.
Toe nir uus, dat begriep je. Z’n vroūwe ao êêl d’n nacht ongerust eweest. Ze was bliee toe t’n eindelienge tuus kwam en ze vroeg: “Wir ei jie no toch d’n êêlen nacht ezete?” Ie vertelde toe dat ’n deur ’n Middelburgse vroūwe betôôverd was in d’n êêle nacht rond ’n drienkenspit most laopen.

Vroeger viste ze in Erremuje vee mit sloepen. Dat waere gèen gewone roeibôôten, ze waere vee grôôter en in de regel waere di dan ok vuuf man op en ze laege zowat 10 of 11 voet dièpe.
Oônze sloep lag bie de werf in Erremuje. ’t Was zondag eweest in ’s maendagsochens eêl vroeg gienge me wir an bôôrd mit ons brôôd in wat a je dan zō bieje ao. Me waere mit vier man in een jongen. Zō kwaeme me an boôrd in de schipper zei: “Allee jongens, aoles klaer? Dan gae me. Gooi de toùwe mè los.” Eén van de knechs gien toe ni voore om ’t touwe van de meerpaele los te maeken. Mer ie kwam daolik terug in ie zei: “Schipper ik maek het toùwe nie los want kiek us: di stae ’n kaolf zonder kop bie de vôôrste meerpaele.” Ze zaege toe aolemaele dat kalf zonder kop. ’t Bêêst stond ma mit z’n stompe van z’n aoles op die meerpaele te beuken in gêên mèns durfde d’r ni toe. De schipper zei: “Weet je wat manne, me ouwe eest kriegsraed.”
Aolemaele gienge d’r toe bie zitte en ze zoue d’r om dobbele wie of ’t touwe los most gooie. Die a de minste ôôgen gooide most ’t doe. D’n vierden die gooide was ‘t’r an. Ie zei: “Ik za’t doee want me motte toch weg, ’t ôôr tied.” Ie aelde toe ’t brôôdmes uut de schuve van de taefel in ie zei: “Ziezôô, noe ni bove.” Ie gieng over de planke ni de wal mit ’t brôôdmes in z’n and. Ie gieng mi nae die meerpaele di ’t kaolf stieng in ie riep: “In Godsnaam.” Toe a ’n naem God gebruukte nam dat kaolf ’n zet in was inêêns weg. De knecht maekte toe de toûwen vôôr in achter los in ie zei: “Ziezôô, dat zaekje is ok wi an de kant.” Ze binne toe nae Ter Veere evaere om te gaen visse.

D’r woonde op Erremuje ’n visleurder die gêên kinders ao. Ie leefde allêên mit z’n vrouwe. Op ’n zaeterdagaevend gienge ze om ’n ure of tiene ni bède. Ze zeie tegen mekaore welterusten in ze wouwe gae slaepe. Ma ze laege nog ma amper of ze ôôrden in ’t achteruus ’n vreemd geluud. De bestie wi ze in slièpe was tegen de muur van ’t achteruus zōdoende konne ze aoles dudelik ôôre. Ze ôôrden in dat achteruus vis klappe op de leien van de vloer, net zō as verse vis dat doet. Die vis klapte mè mit staert en vinnen op die leien en matten. Die man is gae kieke ma ie zag niks. D’n êêlen nacht ôôrden ze die vis klappe in ze è gêên ôôge dicht kunne doe. Ze begrepe wè dat ‘r in ’t achteruus ’n spook bezig was die ulder d’n êêlen nacht treiterde. Toe ’t ochend wier ieuw dat geluud op. Toe ze in ’t achteruus gienge kieke in an de leien in de matten voelde, zagge ze dae êêlemaele gin vissliem, aoles was drôôge. In toch ao ze d’n êêlen nacht dudelik vis ôôre klappe.

Erremu is bekend deu z'n klokke weerover een bekend lied 'eschreve is (door Dico van der Meer op muziek van H. Mengers ut 1949). 
Dat lied goôt as volgt:




#Article 20: Surrender (127 words)


Surrender is 'n rockband die-a in 't Zeêuws ziengt. Ze bestaet uut Johan van der Swaluw (zank, basgitaor), Dave Vreeke (gitaor), Kees Wondergem (gitaor),en Henry de Bruin (drums), en ze komme uut de Zak van Zuud-Beveland, uut Eintjessand en omstreken.

De band wier in 1980 opgericht as Iengelstaelege coverband, maer ind jaeren tachteg stapten ze op 't Zeêuws over. Daermee aelde ze bos succes: in 1992 wier ulder eêrste cd uutgebrocht en vanaf dien tied trokken ze overaol in Zeêland volle pleinen en feêsttenten. Bie ulder muziek richte ze d'r eige nae 't vobeêld van Normaal, daer-an ze dikkels mee saeme spele. Tussen 1998 en 2000 prebeerden ze ulder naem te veranderen in N8werk, mae dat wier weer vromgedraoid omdat de naem Surrender te vee ingeburgerd was.

 




#Article 21: Schouwen-Duveland (2768 words)


Schouwen-Duveland (Ollans: Schouwen-Duiveland) is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie Zeêland. Ze leit tussen de Oôsterschelde in 't zujen en de Grevelienge in 't noôrden. Mee Noôrd-Beveland is 't verbonde deur de Sturmvloedkeêrienge en de Zeêlandbrugge, mee Goeree-Overflakkee deur de Greveliengedam en de Brouwersdam en mee Flupland deur de Flupsdam. De gemeênte ao in 2017 onheveer 34.000 inweuners en eit 'n oppervlak van 301,34 km2 (daevan is 69,81 km2 waeter).

D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, Zurrikzeê en Brouwes'aeven. Aore plekken bin Aemstie, Briepe, Bru, Burg, Burgsluus, Dreistur, Elkerzee, Ellemeet, Kerkwerve, Looperskapelle, Merjaen, Nieuwerkerk, Nieuwerkerke (ôk schutje genoemd), Noordgouwe, Noordwelle, Oôsterland, Ouwerkerk, Renisse, Schaerendieke, Schoddebozze, Sêêskerke, Sturjalland en Zunnemaire.

In middeleêuwen waere Schouwen en Duuveland tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en 'Olland, wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder Jan van Renisse stonge tegenover de volgeliengen van Wolfert van Borsele en Witte van Aemstie. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, Floris V, een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, Jan van Avesnes, was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore.

Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op Floris V. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert elyncht.

Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de Guldensporenslag bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke.

In 1303 dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte 1304 kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere Graef Willem III, van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit Utrechtenaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg.

Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en Jan van Renisse dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. 

De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en 11 Auhustus 1304, nog zwaer evochte tussen Fransen en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere,  mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie.

De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in 1374 wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier Slot Moermond voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de Grevelienge liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken.

De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route Rotterdam – Knokke. De vlieg­vel­den Aemstie in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. Dreister en Wulleminadurp bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route Rotterdam – Londen.

Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n Fokker in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter Clinge Doôrenbos om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven.

Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de fiets. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao!

Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. Rotterdam was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in Ziepe op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in.

Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en Flupland.

Op 10 meie 1940 oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van Fokker, die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne Willemina ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de Waeterlinie veilig waere.

Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer Iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen.

De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een Totenkopf embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. 

De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe.

An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond.

Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de Kriegsmarine. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de Amsterdamse tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene.

Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen.

D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. 

Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie.

Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer Aemstie om te werke an de Atlantik Wal.

De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die Stalin nog erger vonde dan Hitler.

In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers.

De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront.

Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere.

Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer Amsterdam en laeter naar Westerbork en uuteindelijk nae Duitsland. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie.

De Moffen krege ’t moelijker. In Rusland gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland.

Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om Adolf Hitler op 20 juli 1944 te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is Bru flienk beschote vanof Flupland.

Mì die sturmvloed in feberwari 1953 wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue.

't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke.

In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de Oôsterscheldekering tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de Greveliengendam 'eopend nae Flakkee, nae de Zeêlandbrugge de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral Renisse wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de Flupsdam. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden.

Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt.

De gemeênteraod van Schouwen-Duveland bestit uut 23 zetels. Hieronger stit de saomenstelling van de gemeênteraod vanof 1997:




#Article 22: Dreister (670 words)


Dreister (Nederlands: Dreischor) is 'n riengdurp in de Zeêuwse gemeênte Schouwen-Duveland. 't Durp ei biena 1000 inweuners. In 2001 wier 't durp verkozen toet 'Groenste durp van Europa'. Vooral bezienswaerdig is de mooie rieng van het durp. D'r is ok een 'erberg mie as naem Herberg de Ring van Dreischor.

Toet an 1961 was Dreister 'n eige gemeênte, toen gieng 't op in Brouwes'aeven. Die gemeênte gieng in 1997 op in Schouwen-Duveland. De meule van 't durp hiet Aeolus. 

Op de onbediekte schorr'n bie Dreister wier vanof onheveêr 700 schaepen ewied. Rond 1100 wiern deze schorr'n vorziene van een diek. De naem Dreischor stam dan ok vermoedlijk of van de drie schorr'n (Beldert, Maye en Sirjansland) wiruut a de polder vroeger bestoeng. In 1206 wor 't durp as eêssen vernoemd as Dreeskiere. Bie de waetersnoôd van 1287 wier Sturjalland escheien van 't eiland en onstoeng 't Diekwaeter. Toet 1374 was Dreister een eiland, dinae wier 't mie twi dammetjes verbon'n mie Schouwen.

'sondagsmiddegs liepe we dikkels nae Brouw, dae woonde opa en omoe van de Velde. De plee was achter in de tuun; in’t kleine keukentje was wel waeterleiding en een gootsteen; ma die ao gin afvoer. Het waeterverbruuk was toen nog zo weinig da je’t goekaoper op kon vange in een emmer, dan kon je’t ok nog ergens anders vô gebruuke.

Opa van de Velde kwam elke weeke langs, dan ield’n de groentetuun van ons bie. Dat dee’n ok bie z’n dochter in Dreister, die mit bakker Blaas was etrouwd; daer aelde’n drie keer in de weke brôôd en bood­schappen. Die opa pruumde en ae een kael wit ôôd omdat’n buute aoltied een pette droeg. Omoe van de Velde kon nie fietse; as die op visite kwam ree ze mit de vrachtrieer mee.

As m’n vaoder wat vor em ao wier er een krante vor ’t raem van de wienkel ezet. Daer stonden 2 werkbanken en 3 machines in: een zaegmachine, een schaefmachine en een steekmachine. De vloer ao luuken, daeronder zat de krullekelder. Om daer as kind in rond te kruupen was geweldig.

M’n andere opa raokte sigâren, dè kreeg ik welles mooie bandjes van. We liepe dikkels naer opa en omoe Liek die een paer onderd meter varder woonden, me krege dan een paer snoepjes of een glaesje ranja. Omoe Liek was een bitje naemziek, m’n zuster die nae der êêtte kreeg altied meer as ze verjaerde. Toch was ’t erg gezellig; we gienge daer ok aoltied nae de bonte diensdagaevend trein luustere, want zelf ae m’n toe nog gin radio.

De buurman an de ôôstkant was een stille man wae je weinig van merkte; allêên ’s ochends wier je welles vroeg wakker as’n z’n schrepel an’t kloppen was. Toe’ k een jaer of vier, vuuve was vloog z’n uus in brand, de raemen in ons uus langs het gangetje sprongen van d’ itte; opa Liek en m’n moeder ielden de kezienen nat mit emmers waeter, bossels en dweilen. Pa stong op het dek van de schuure om mit een tuunslange de veeste nat ’t ouwen. Daerachter laege een stuk of vier vaeten mit teer en blakvernis en ok onze keu lag daer in z’n kot. Weken laeter kreeg ik soms nog een nachtmerrie dù de brandlucht die overal ieng

An de andere kant woonde de smid; dè was altied wat te zien. In de strevalje krege de paeren een nieuw oefiesder. Ok een roodgloeiende velg rond een waegenwiel legge was een mooi gezicht. 

Televisie was ’t er nog nie, osp mooie zomer­aevenden zat dan ok iederèèn buute. Paeren die tuus evoerd waere kwaeme in draf langs om nae de weie te gaan, varder zag je vooraol fietsers en ok kwam der soms iemand ankuire om een praetje te maken. Onze twêê poezen Snip met ’r zeune Snap kwaeme ons dikkels gezelschap ouwe. As de gier­zwae­luwen in de ruumte ver­dwene waere, wier ’t ok voor ons tied om ’t bedde op te zoeken. Snip en Snap gienge nae de schure; om te slaepen en muuzen te vangen.




#Article 23: Sluus (gemeênte) (341 words)


Sluus (Ollans: Sluis) is 'n gemeênte in Zeêland, in Zeêuws-Vlaonderen, die-a ongeveer gliekstaet an 't Land van Kezand. Sluus ao in 2017 ongeveêr 24.000 inweuners; 't oppervlak bedraegt 308,41 km2 (daevan 1,94 km2 waeter). De gemeênte bestaet uut de plekken Aerenburg (Aardenburg), Sint Anna ter Mu (Sint-Anna ter Muiden), Bresjes (Breskens), Djì (Eede), De Groe (Groede), Iezendieke (IJzendijke), Kezand (Cadzand), Sinte Pier (Nieuwvliet), Schwòndieke (Schoondijke), Sinte Kruus (Sint-Kruis), Truzement (Retranchement), 't Kerkje (Waterlandkerkje), Dwòfdplaote (Hoofdplaat), Wòstburg (Oostburg; ier staet 't gemeênte'uus) en Zuuszande (Zuidzande). Vee van die plekken è stadsrechten. Vedders bin der nog vreêd vee ge'uchten en buurtschappen.

Sommige plekken in de gemeênte Sluus ore bie de oudste van Zeêland, zoô was Aerenburg de allereêrste stad in de laetere provincie. An d'n aore kant is 'n groôt deêl van de gemeênte pas in de negentiende eêuwe in cultuur gebrocht; dae weune noe nog altied weinig lui. De gemeênte Sluus is in 2003 ontstae uut saemevoegienge van de ouwe gemeênten Sluus-Aerenburg en Wòstburg. Daevò was t'r tot 1995 al 'n vee kleinere gemeênte Sluis.

Dr bin oek vee gehuchten in de gemeente Sluus, zoals Turkije ( Turkieje ) Boerenhol ( Boer'nol ) Nummer Één ( Nummer Jin ) Sasput ( Sasput ) Heile ( Eile ) Ter Hofstede ( T'r Ofste ).

Sluus is een krimpgemênte. De gemêênteraod will’n saom’n mee Ternzeuzen en ‘Ulst de krott’n in de diverse kern’n anpakk’n. Mao dâ kost weer een boel gèld an sloop wèrk. Een aor groôt project van de leste jaeren is het project Waoterdunen, een nieuw natuurhebied. In Middelburg en ulder alles in’t wêrk ê gesteld om dâ plan Waoterdunen deu te laot’n gaon, terwijl ze wist’n dâ 85% van de bevolking iere d’r op tegen is. Ook de noe zittende gemêênteraod en het college van bw è z’n eih’n d’r van afgemaokt mee te zegg’n dat di gêên zaok mêêr is van de gemêênte mao van de provincie. 

De gemeênteraod van Sluus bestit uut 19 zêtels. Hieronger stit de saomenstellieng van raod sins 2002:

Topograofische gemeêntekaort van Sluus, per dec. 2013




#Article 24: Lieste mee pleknaemen in Zeêland, Goereê-Overflakkeê en Wesvore (125 words)


Dit is 'n lieste mee pleknaemen in Zeêland, Goereê-Overflakkeê en Wesvore. Omat 'r op de Zeêuwse Wikipedia vee over Zeêland, Goereê-Overflakkeê en Wesvore geschreve zal ore, liekt 't ongs belangriek ier 'n liesje an te leien van Zeêuwse pleknaemen. D'r bestaet nog geên complete liest die-a zoô-iets beschrieft. Deêze liest kan nie klaer komme zonder ulpe van passanten, dus iedereêne die-a de Zeêuwse naem van 'n paer plekken weêt kan die ier d'r bieschrieven. Belangriek: Me gebruken altied de naem zoôast 'n in de plekke zelf gebruukt oort, nie de naem die-an ze in de durpen d'r omeêne gebruke. Dat wil zeie: Bru, nie Brunisse; Waschappel, nie Weskappel. As 't nie aors is mag de naem van uut de omgevienge d'r wè tussen 'aekjes bie.




#Article 25: Zuud-'Olland (699 words)


Zuud-'Olland (Nederlands Zuid-Holland) is 'n provincie van Nederland. De provincie, de dichtbevolkste van 't land, grenst in 't noorden an Noord-'Olland, in 't oôsten an Utrecht en Gelderland, in 't zujen an Zeêland en Noord-Braebant en leit in 't westen an de Noordzeê. 't Groôste deêl van de provincie leit in de Randstad, en omgekeêrd: 't groôste deêl van de Randstad leit binne de grenzen van Zuud-'Olland. 'Oôdstad is D'n 'Aegt, groôste stad/gemeênte is Rotterdam; dit bin respectievelik de derde en tweêde stad van 't land.

Zuud-'Olland is, afgezien van de dunen an de noôrdzeêkuste, glad plat en bestae groôtendeêls uut polderland. Vanouds oor 't deusneje deu 'n groôt antal takken van de Maes, de Rijn en de Waol, die 'n groôt deêl van de provincie in waerden opdeêlen: bediekte stikken land an aolle kanten deu rivieren omgeve. Zoô bin d'r de Krimpenerwaerd, d'n Alblasserwaerd, Iesselmonde, 't Eiland van Dordt, d'n 'Oekse Waerd en Vore-Putten. Goeree-Overflakkee is 'n echt eiland mee net zoô'n liggienge en landschapsvurmen as de Zeêuwse eilanden.

De grond bestaet uut rivierklei, zeêklei en veen.

Vanouds was Zuud-'Olland mee Noord-'Olland eên gewest. D'r wier wè gesproke van 'n noorder- en 'n zujerkwartier van 'Olland. De grenze lag bie 't IJ, zoôdan Amsterdam en Aerlem bie 't zujen wiere gerekend. In 1798, in d'n tied van de Bataofse Republiek, kwam 't vò 't eêrst toet 'n staetkundege deêlienge: 'Olland bezuje d'n Ouwe Rijn en benoorden de Maes wier toen 't departement van de Delf. Dit gebied was dus vee kleinder as 't moderne Zuud-'Olland. In 1801 wiere de departementen weêr nae de grenzen van de ouwe gewesten ingedeêld en kwam t'r dus ok weer eên departement Olland. In 't Konienkriek 'Olland wier 't wè weer verdeêld, en noe al naebie volges de moderne grenzen: 't zujen van 'Olland wier 't departement Maesland. Van 1810 toet 1813, in d'n tied van 't Franse Keizerriek, ao dat z'n opvolger in 't departement van de Monden van de Maes.

In 't nieuwe Konienkriek van de Nederlanden wier Olland weer eên provincie. Toch zaege ze op d'n dier in dat die provincie te groôt was vò goed te bestieren. In 1840 wier ze definitief verdeêld.

De Provinciaole Staeten van Zuud-'Olland bestae uut 55 zeêtels (toet 2007 waeren dat d'r 83). Sins de verkieziengen van maert 2019 is de verdeêlienge as volgt:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n breêde coalitie van VVD, D66, CDA en SP. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n breêde coalitie van VVD, CU-SGP, GL, PvdA en CDA. 

Commissaoris van de Konieng is Jaap Smit van 't CDA.

Zuud-Olland eit sinds 2019 52 gemeênten.

Zuud-Olland is verdeêld onder de waeterschappen en 'oôg'eêmraedschappen Delfland, 'Ollandsen Delta, Rienland, Rivier'nland en Schieland en de Krimpenerwaerd. Vee van die waeterschappen bin al in de middeleêuwen gevurmd, omda d'r juust 'ier be'oefte was an goed waeterbe'eer.

Zuud-Olland is verdeêld in drie arrondissementen: D'n 'Aegt, Rotterdam en Dordt. Alledrie ressortere ze onder 't 'of van D'n 'Aegt.

De cultuur van Zuud-'Olland is stikke stedelik en oor de leste decennia sterk beïnvloeid deu de allochtonen. Deu zien groôte concentraotie van steeën is Zuud-Olland wè de meêst multi-culturele provincie van Nederland.

In 't groôste deêl van Zuud-'Olland praote ze Zuud-'Ollandse dialecten. De meêste daevan bin al vee nae 't Standerdnederlands toegegroeid; alleên te zujen van Rotterdam en in vissersplekken as Scheveningen en Katwijk is t'r 'n meêr orgineel Zuud-'Ollands te oôren. In 't oôste ei-je de Utrechts-Alblasserwaerdse dialectgroep, die-a ok 'n bitje meêr van de Standerdtaele afwiekt. Op Goeree-Overflakkee en in en om Svore praote ze Zeêuwse dialecten. Vedders oor, be'alve in Flevoland, nergesten zoôvee Standerdnederlands en zoô weineg dialect gesproke as in Zuud-'Olland.

D'r bin in Zuud-Olland ok 'eel vee migrantentaelen vertegewoordegd.

Zuud-'Olland is vanouds protestants; vandaeg d'n dag oor nog mae 20% van de inweuners bie 'n protestantse kerke. D'r bin 15% katholieken, verspreid over 'eel de provincie en nergesten echt in de meêrder'eid. Alweer deu de groôte immigraotie is intusse 8% van de Zuud-Ollanders moslim en 2% hindoe.

In 't landelike deêl van Zuud-Olland komt nog wè wat folklore vò. De Meulens van Kinderdiek stae intussen op de werelderfgoedlieste van de UNESCO.




#Article 26: Menheerse (460 words)


Menheerse (Hollands Middelharnis) is 'n durp en tot an 2012 een gemeênte in Zuud-Holland, op Goereê-Overflakkeê, mee (1 augustus 2006) 17.753 inweuners en 'n oppervlakte van 86,79 km2 (daervan 25,62 km2 waeter). Sinds 1966 bestoeng de ouwe gemeênte buten 't durp Menheerse voarder nog uut de kernen Battenoord, Nieuwe Tonge, Sommerdiek (daermee Menheerse vanouds 't tweêliengdurp vurmde) in Stad an 't Haeriengvliet. Vanof 1 jannewari 2012 maekt Menheerse deel uut van gemeênte Goereê-Overflakkeê.

De schorren die-an laeter de gemeênte Menheerse zouwe vurme wieren in de vuuftiende eêuwe droôggeleid. De groend van Sommerdiek in Menheerse wier in 1465 vò bediekienge uutgegeven. Sommerdiek hoarde eêuwenlank bie Zeêland, Menheerse was bezit van de heêren van Putten. De beide durpen ontwikkelde d'r eigen parallel en groeiden glad anmekaore.

Het is al haest hoengderd jaer geleeë, dadde de kofjekokers - in netuurlijk de ketellappers, de bakkers, de koks, de metroazen in de sloepebaezen - daer voor het leste in levenden lyve liepe. Der is zoa langzaem an nyt veul mear wat nog an de visserye van Meneerse herinnert. De Vissersstraete is oak al ofgebroke. De eanigste straetnaemen dy der nog wat mee te maeken haa, dat binnen de Verlyngde Vissersstraete in het Vissersdyk in in het nieuwe gedealte de Lynbaenstraete. Mar dy is gebouwd toen het mit de lynbaene al ofgeloape was. Jae, in dan hei je netuurlijk nog het Prikgat. Prikgat, dat was een soortement van vyver, zou je kenne zage. Dy leit neffen de Stoofkreke, waer dy oender an den Ouwen Dyk in de kreke naer de Vlygers uutkomt, net verby Concordia. Prikken bin vissen. D'r binne beekprikken, rivierprikken en zeeprikken. Dat weet joe goed! Nou, naer dy vissen, dy gebruukt wiere as aes by de beugvisserye, daer hietende het Prikgat naer; in dyn hoek waer dat lei, dy noeme ze noe nog zoa. Dy vissen wiere in dat prikgat bewaerd, totdadde ze an boord gebrocht wiere. De sloepen kwamme toen mar twea kear in 't jaer mear naer Meneerse, om een goeie beurte te krygen. Zoalange as de sloepe nog nyt in volle zea was, most de kofjekoker in het waeter van den bak mit prikken bluve roere. Dy prikken zoge der eige vast an de kante, in in stilstaend waeter krege ze nyt genog zuurstof. Dan gynge ze doad in dan had je der niks mear an. Op zea schommelende de sloepe genog om dat waeter in beweging te houwen. Dat roeren was een beetje een onnoazel karweitje, mar het was wel noadig. In zoa kwamme ze an het gezegde: je mot de prikken in leve houwe, as je de moed derin most houwe in most anpakke. 

In 1966 wiere de gemeênten Nieuwe Tonge, Sommelsdiek en Stad an 't Haeringvliet bie Menheerse gevoegd. Van eên gemeênte Goeree-Overflakkee kwam 't in 2013.




#Article 27: Wesvore (145 words)


Wesvore (Ollans: Westvoorne) is 'n gemeênte in de Nederlandse provincie Zuud-Olland, op 't eiland/de waerde Svore-Putten, mee onheveer 14.000 inweuners in 2017 en 'n oppervlakte van 97,53 km2 (daervan 43,35 km2 water). Binne de gemeênte leie de durpen Rekanje, Svore en De Tinte. 't Raeduus staet in Rekanje.

De gemeênte is in 1980 onstae uut 'n fusie van de ouwe gemeênten Svore en Rekanje. De naem is 'n bitje verwaarend, want vroeger was Westvoorne de naem van Goeree en Oôstvoorne de naem van wat-an me noe Svore/Voorne noeme.

In Wesvore, in elk geval in Svore ne De Tinte oort vanouds 'n Zeêuws dialekt gepraot, 't Svores. Deu d'n immigratiedruk en 't cultureel overwicht van Rotterdam sterft dit dialekt langzaeman uut.

Sinds 2006 is Peter de Jong (PvdA) burgemeêster.

De gemeênteraed van Wesvore bestoot uut 15 zetels. Hieronger stoot de saemenstellieng van de gemeênteraed sins 2006:




#Article 28: Michiel de Ruyter (159 words)


Michiel de Ruyter (Vlissienge, 24 maerte 1607 - Baoi van Syracuse, 29 april 1676) was 'n Zeêuwse zeêman. Ie was d'n bekendste zeê'eld uut de Nederlandse geschiedenisse, en be'alve as admiraol werkte um ok as koôpman en as walvisvaerder en leide d'n expedities tege piraoten. Z'n bienaem was bestevaer. Hij was en is een eehl bekende Zeêuw. 

Michiel de Ruyter wier in Vlissienge gebore as zeune van Arjen (Adriaen) Michielszoon en Aegje Jansdochter. Ie zou z'n eige pas laeter, in 1633, De Ruyter gae noeme.

Michiel de Ruyter prae'ende Zeêuws en is da altied bluuvn doew. En as een hoeie Zeeuw had'en moeite met de letter ‘H’.
Een bekende zin van um was: Ick sal mij als een heerlyck Capeteijn in mijn harte gedraghen, in de hoope dat Godt het werck daer wij om uet sijn gesonden sal segenen, tot heere van ons lieve Vaderlandt. Een aore bekende uutspraok van Michiel: Met onghewyllige onden is het quaet asen vangen.




#Article 29: Bresjes (354 words)


Bresjes (Nederlands: Breskens) is 'n durp in de gemeênte Sluus. Bresjes is et durp van de vissers. De mjiste mens'n kenn Bresjes deu da et ihn de twidde wereldoorlog deu zwaare bombardement'n is hetroffn. Da wor nog elk jaor herdacht.

Oek ken vee mens'n bresjes van de Visserijfjistn natuurlik. En hrwot fjist waabie hezelligeid, vis ehn bier vah hrwot belang zihn. Ihn de vorige jiw'n leevende Bresjes puur op de vis moah tehenwoordig leef t'n nelft van Bresjes oek op de toerist'n. Ihn de zeumer ist en echte trekpleister voo vee buut'nlanders. 

Ahn de kust ligt de welbekende koaje vahn Bresjes, waah nog steeds volop de vis bihn wor ghaaln. Bresjes licht tehenover Vlissieng’n. Da hieng’n de Bressiaonders vaok nao toe om te wienkel’n. Je mos dan mêê de bwôôt mêê. As je op’t riejdek blêêf, dan kostn ’t niks, mao hieng je naobôôv’n an dek dan os je betaol’n.

De voebalclub van Bresjes is VV Breskens. Bresjes speel in zwart-wit tenue, mao die sokk’n èn alle kleur’n van de regenboge.

Bresjes ontstong ant ende van de Middeleêuwen, toe in het voorjaar van 1487 de schorren an de Schelde deu keizer Maximiliaan van Oôstenrijk in leen wiere uutgegeven an 'ertog Philips van Kleef om te bedieken. In 1510 was de bedieking van de polder van Breskenssandt klaer en wier het durp Bresjes gesticht. Nie vee laeter wier ok de polder van Nieu Breskens bediekt. Laeter volgden nog de Barbarapolder, en de Kleefsepolder. In 1585 wiere in de strijd tegen de Spanjaerden de polders onger waeter gezet.
Pas nae de verovering van Sluus in 1604 deu prins Maurits worre de polders wier herdiekt.

Bresjes wor deu de geallieerden 'ebombardeerd op 11 september van het jaor 1944. Awast da de plekke was 'eëvacueerd valle d'r toch nog 199 slachtoffers.

Mensenlevens waoren d'r in 1953 in West Zêêuws-Vlaonderen niet te betreuren. Je zag gêên kaoie meer, mar Bresjes is eigelek voor die ramp gespaord gebleven. En omdat 't in de andere stikken van Zêêland zô erg was, bin die vissers onmiddellek daor naor toe gegaon, en hebben ze hêêl wat mensen nog van de daoken kunnen haolen.   




#Article 30: Jan Peter Balkenende (790 words)


Jan Pieter (Jan Peter) Balkenende (Biezelehe, 7 meie 1956) is 'n Nederlandse politicus vò 't CDA. Van 2002 tot 2010 wast'um premier van Nederland. Ie stoeng an 't oôd van vier kabinetten.

Balkenende wier gebore in 'n grifformeerd gezin as zeun van 'n graenandelaer en 'n schooljuffrouw. Ie ao schole in Kapelle en goeng daenae nae't Christelik Lyceum in Goes (vandaeg d'n dag Buys Ballotcollege). Van 1976 toet 1982 studeerde d'um an de Vrieë Universiteit in Amsterdam geschiedenisse en Nederlands recht. In z'n studietied wier 'um lid van studentenvereênegienge Liber. 
 
Vanaf 1978 wast 'n lid van 't CDA en van 1982 toet 1998 zat 'n in de gemeênteraed van Amstelveen, daer-at ie weunde. In d'n tussentied dee d'n weêtenschappelik werk an de VU en vanaf 1984 bie 't CDA. Ie promoveerde in 1992 op 'n proefschrift mee as naem Overheidsregelgeving en maatschappelijke organisaties en wier 't jaer daerop an de VU toet profester benoemd (biezonder oôgleraer christelik-sociaol dienken over maotschappij en economie). 'n Belangriek onderdeêl van zien filosofie was dat d'r te vee staetssteun an maotschappelike organisaties vergeve was en dat dat naedeêlige uutwerkiengen ao. Die filosofie zou laeter in z'n beleid as premier nog stikke belangriek weze. 
 
In 1996 trouwde Balkenende mee Bianca Hoogendijk, die d'n in 1988 ao lere kenne. Toet dat in 1999 ulder dochter Amelie gebore wier onder'ieuwen ze 'n LAT-relatie, daenae goenge ze in Capelle aan den IJssel weune. In 1998 wier Balkenende in de Tweêde Kaemer gekoze. As de liesttrekker Jaap de Hoop-Scheffer end 2001 bedankt woort 'n as de nommer tweê van de CDA-liest as nieuwe liesttrekker g'installeerd. Buten verwachtienge trekt 'n 't CDA bie de verkieziengen van 2002 nae 'n overwinnienge. As leier van de groôste partie mag 'n premier ore.

Op 22 juli 2002 trad 't kabinet-Balkenende I an, wat-a bestoeng uut CDA, LPF en VVD. 't Beleid was centrum-rechts en neo-liberaol, en awast zetten 't op vee punten 't beleid van 't vorrege kabient (kabinet-Kok II) deu, ze perbeerden toch voral 'n verschil mee 't vorige kabinet te maeken. Voraol as 't goeng om integraotie en immgraotie wier d'r 'n arde lien ange'ouwe. Vedders wier d'r gezurgd vo meêr openeid: ministers mochten meer vo d'r eigen spreke en achterkaemertjespolitiek wier vermeje. 't Goeng a gauw fout mee dit kabinet deu groôte spanniengen bie de nieuwe en onervaeren partie LPF, die-a steÊs weêr in 't nieuws kwam mee ruzies tusse kaemerleden en ministers onder mekaore. Voraol de kwestie Eduard Bomhoff en Herman Heinsbroek maekte 't beleid lastig. Ok wier d'r vee an Balkenende zien leiderschap getwuveld: in de kwestie roend prinses Margarita van Bourbon wier 'n van aolles ingefluusterd deu minister van justitie Piet Hein Donner. Op 16 oktober 'tzelfde jaer, nae 86 dagen, booj 't kabinet z'n ontslag an.

In januaori 2003 wiere d'r dan ok weer nieuwe verkieziengen g'ouwen. Ierbie won 't CDA nog 'n zetel en de partie was dan ok zoô goed verzekerd van opnieuw regeren. Naedan lange formaotiepeugiengen mee de PvdA mislukten, onder aore door persoonlike problemen, vurmde Balkenende 'n kabinet mee VVD en D66. Dit kabinet-Balkenende II zette in groôte lienen 't beleid van zien voganger deu mae was 'n stik stabielder. Wè kwaeme d'r vee protesten tege de bezunegiengen en tegen 't politiek steunen van d'n oorlog in Irak. Ok 't immigraotie- en integraotiebeleid was omstreje. Onder Balkenende I was t'r 'n nieuwe ministerspost gekomme, Vreêmdeliengenbeleid en Integraotie, die-a onder justitie resoorteerde. Critici meênden dan immigranten iermee vantevoren a gecriminaliseerd wieren. Butendien was 't beleid van de minister die-a die functie vervulde, Rita Verdonk (VVD), noga straf. Dikkels wieren d'r, volges de lienkse oppositie nog mensen onterecht Nederland uutgezet en Verdonk moch d'r eige noga ins in de Tweêde Kaemer verantwoôrden. Uutendelienge stapte D66 op 29 juli 2006 uut 't kabinet om de kwestie tussen Verdonk en Ayaan Hirsi Ali. Vo november wiere d'r weer nieuwe verkieziengen uutgeschreven en toet dien tied zat d'r 'n nieuw kabinet kabinet-Balkenende III, wat-a alleên uut CDA en VVD bestoeng en 'n mindereidskabinet was.

Bie de verkieziengen op 22 november 2006 dee 't CDA 't nog goed mee maer drie zetels verlies: 'n jaer eêrder ao 't op vee meêr gestae. Toch was noe 'n rechts kabinet nie goed meer meugelik en moch t'r naer 'n andere combinaotie gezocht ore. De PvdA droeng an op 'n kabinet mee CDA, PvdA en SP, mae deur de ideologische verschillen tussen 't CDA en de SP wiere de onderandeliengen gin succes. Beter liep 't mee de PvdA en de ChristenUnie. In februaori 2007 bereikten ulder 'n regeerakkoord. Balkenende wier tot informateur benoemd en wier vò de vierde keer premier, toet 2010: 't kabinet-Balkenende IV. 't Beleid wat 'n mee dit kabinet voerde wier wè anders as mee de drie vorrege kabinetten.




#Article 31: Goereê-Overflakkeê (1029 words)


Goereê-Overflakkeê (Ollans: Goeree-Overflakkee) is een eiland in de provincie Zuud-'Olland tussen ut Haeriengvliet en de Grevelienge. D'r weune onheveer 49.000 maessen (2017). Sommerdiek, Menheerse, Ouwdurp, Ouwe Tonge en Dirksland bin de hroste plekken. 't Eiland was van 1966 tot an 2012 inedeêld in vier hemeêntes. Van west naer oôst waere dat: Goereê, Dirksland, Menheerse in Oôstflakkee. Vanof 1 jannarwari 2013 bestoôt 't eiland uut één gemeênte. 't Durp Menheerse vervul in vee opzichen 'n centrumfunctie voor 't aele eiland. Oak op Ouwdurp binne 'n hoap wienkels. Het ziekenuus sti in Dirksland. Groôte bedrieveterreinen bin d'r bie Stellendam en Ouwe Tonge. 

't Hroste gedeelte van Flakkeê ei aoltied a bie Zuud-'Olland ehoôrn (behalve Sommerdiek) mè 't is wel meer Zeêuws as 'Ollans van karakter. Hekeken naer de taele, 't leven, heweuntes en cultuur ei Flakkeê meêr Zeêuwse as 'Ollanse kenmerk'n bie zen eihen mee. Zò ei Flakkeê een agraorisch lanschap, wirop an vurral petaoten en juun worn verbouwd op de vruchtbaere slikkihe kleihrond. Der is voldoende ruumte om deze hewassen te verbouwen.

Ouwdurp is antrokkelijk voe toerissen vanwehe 't (kleinschaelige) lanschap, de zeê en 't strand. In de jaeren '60 is dat snel opekomm'n en is 't antal toerissen ehroeid. Tehenwoôrdig komm'n der op hroôte schaele toerissen ni Ouwdurp. Aore bekendeeën van 't eiland binn'n de Stellendamse gornet in tot an 2008 't Rien Poortvlietmuseum in Menheerse. 

In 1909 kwam d'n trem van de  op 't eiland. Dat was al 'n hêêle verbeeterieng, mar de fiets was wel 't angeweeze voertuug op 't eiland. Je kon meerieje op de lastdraeger, of voor op de stange. Vrouwen zag je weinug fletse. Die zatte dan aok dikkuls op de lastdraeger. De veldvruchten wiere mit paerd in waegen nae de kaoje gebrocht. 

De polderweegen waere veul aerdeweegjes. As t'r in 't naejaer, in de peetied veul waeter gevalle was, dan was er soms gêên deurkommen an. 't Is gebeurd dat de vracht weer of gelaeje most worre, de leege waegen uut de slik getrokke in nae de grintwegt gebrocht wier. As 't stik land niet te gróót was en de grintwegt niet te ver weg was, dan wiere de vruchten mit de kruujwaegen vervoerd. Meestal wiere de aerpels, koejepeen in de beeten an de pit geleid. De juun gieng in de juunrenne. 

D'r liejpe aok voetpaejen, aok wel kèrkepaedjes genoemd deur de polders. De boeren hadde aok 'n kapwaegen of 'n tilburrie om boodschappen te doewen of op fesiete te gaen. Daervoor stieng dan 'n klepper, aok wel laoper of draever genoemd. Dat waere móóie slanke beesten, hêêl aors dan de zwaere Belzen. Dat paeretje wier aok wel voor de wielslee gespanne as t'r kleine vrachtjes naer of van 't land vervoerd moste worre.

De beurtschipper voer êêns per weeke nae Rotterdam in de omroeper kwam mit de belle 't deurp in riejp dan: „Al degene die wat te bestellen heit op Rotterdam briengt 't bie schipper De Graof of Waoling an boord voor twaolf uure. Dat was op zaeterdag. Dan zag je veel mensen mit kruujwaegens of korrewaegens, karren in fietsen, van alles in nog wat an boord brienge. 's Weunsdags kwamme de bestelde spullen vrom, die mit 'n handkarre bie de besteller thuus gebrocht wiere.

D'r was aok in ieder durp 'n boodediejnst, die êêrst mit paerd in waegen in laeter mit 'n auto allerlei pakken in pakjes uut Rotterdam rondbrocht. Laeter, toen d'r mêêr gebruuk gemaekt wier van de auto. haelde de boode zelf de waeren uut de Stad in brocht ze d'r aok naer toe. 't Was 'n zwaer in slecht lóónend beroep, want voor 'n paer kwartjes in soms nog minder most 'n wat voor weer 't aok was, half Flakkee deurkruuse. De weegen waere aok nog niet zoo best, mêêst grint of keislag (makkendam) genoemd.

Noe mit al die dammen in bruggen, is t niet zoo'n toer méér om van 't eiland af te kommen, mar dan vroeger! In Menheerse had je de menheerse boot mit 'n motor d'r in, in de veerman zette je dan oover naer fort Lillo of 'n aor fort in dan mos je mar zieje dat je kwam waer je weeze wou. Laeter hadde ze 'n boot die op Zeêland voer in die passeerde dan De Plaete. De veerman stong dan al klaer mit z'n bootje in brocht je dan bie dat gróóte schip. Je mos dan mit 'n touwladder nae booven klimme. Mit haog waeter kwam de boótan de kante. Je kon dan in Dinteloôrd of in Wullemstad uutstappe.

Je had nog 'n veerdiejnst van Herken mit schipper Verschoor één bie Ouwe Tonge, dat was bie d'n hoek van St. Jaepe. Deze twêê veerdiejnsten gienge nae Schouwen-Duuveland. Mit de Menheerse boot was voor midden Flakkee 't makkelukste. Die boot gieng deur 't Spui naer Rotterdam in lei aok an Vlaerdiengen in Schiedam. Toen in 1909 op 't eiland d'n trem van de  gieng rieje, gieng d'r van 't Menheersense hóód 'n veerboot naer Hellevoet vaere. De aore Menheerse boot die van 'n aore maatschappij was bleef daernaest nog lang geweun op Rotterdam vaere.

As je mit de boot mee most was tat in de zeumer 'n fijn reisje. In de winter, as 't Haeriengvliejt oope bleef, dan zat je gezellug binnen op de boot. Je kon d'r 'n bakje kofje of thee drienke, wat in de rondte laope in mit diejen in geenen 'n praetje maeke, nee, 't was best te doewen mit de boot. Mar as 't Haeriengvliejt zoowat dicht lag, dan most 'r 'n iesbreeker an te pas komme in duurde de overtocht uuren.

In dan de sjuffeurs van auto's. Die moste minstens al 'n uure van te vooren an 't Menheerse hóód weeze om mee te kannen. In de mist in mit veul iesgang voer de kaptein wel 's niet in de motor gieng midden op 't waeter wel 's kepot. Dan most'r 'n sleepboot komme om 'n naer de overkant te briengen.

Op 21 november 2012 waere d'r raedsverkezingen voor de nog te vurmen gemeênte 'ehouwe. 29 raedszetels waere d'r te verdelen. De opkomst lag op 55,6%. De verlaopige burgemeêster wier Corstiaan Kleijwegt; eerder al burgemeêster van Sliedrecht en Hellevoet. Sinds 2013 is Ada Grootenboer-Dubbelman (CDA) burgemeêster.

 




#Article 32: België (437 words)


Belhië (Frans: Belgique, Duuts: Belgien) officieel ’t Konienkriek België, is 'n West-Europees land begrensd deu de Noôrdzeê in ’t westen, Nederland in ’t noôrden en noôrdoôsten, Duutsland in ’t oôsten, Luxemburg in ’t zuudoôsten en Frankriek in ’t zujen. 

België bestaet uut drie verschillende taelgemeênschappen, 'n Nederlandstaeleg, Franstaelege en Duutstaelege gemeênschap, en is federaol verdeêld in drie gewesten: Vlaonderen, Wallonië en 't Brussels Oôdstedelijk Hewest.

De oôrsproenkelijke bevolkienge van Belhië bestoeng uut ienkele Keltische stamm'n. Deze wiern in de Romeinse tied binn'n 't hebied tussen de Noôrdzeê, de Rien, de Seine en de Marne ok aneduud as Belgae. 't Hebied maekn toen deêl uut van 't Romeinse Riek.

In de middeleêuwen wier 't 'udihe Belhië verdeêld onder Frankriek en 't Duutse Riek, wibie a de Schelde de hrens was. In de 15e eêuwe wier 't et 't bezit van de Habsburhers en op 't ènde van de 18e eêuwe kwam't in an'n van de Franse. In 1830 von de Belhische Rivvolutie plekke en wier Belhië 'n onafankelijke constitusjonele monarhie.

In den Eêste Waereldoôrlog wier Belhië bieni aelemille bezet deur Duutsland, behalve 't hebied achter de Iesder bleef in Belhische an'n. In de Twidde Waereldoôrlog haf 't Belhische leher nae achttien daehen de stried op en capituleern, winae a 't aele land wier bezet. In september '44 wier 't deur de heallieern bevried.

In 1960 reakende Belhië z'n voormalihe kolonie Kongo kwiet. De laetere jaeren was 't land vaek vreed verdeeld deu de taelstried. 

Vlaomse provincies:

Waolse provincies:

De Belhische bevolkienge besti uut drie hemienschapp'n: de Vlaomiengen, de Waolen en de Brusselaers. De eêste hroep is Nederlands spreek'nd en vurm de hroste hroep, de twidden spreek Frans en is de twidden. De Brusselaers zien een krusieng iertussen vanwehe de twideêlieng in 't oôdstedelijk hewest. Vadder is der 'n kleine hroep Duutstaelihen.

De hroei van de Belhische bevolkienge neem of. Dit is ok te ziene in aore lan'n binn'n Europa en dus hin vreemd verschiensel. De vruchbaereid van de Belhische vrouwen lig op 1,56 huus hemiddeld wat a du op 'n verouwernde bevolkieng: 15% van de bevolkieng is ouwer dan 65. De levensverwachtieng voe venters is 75 en die voe vrouwen 81.

Belhië ei, ondanks da 't 'n klein land is en 'n hroôte bevolkiengsdichteid ei, vee bos. Eên van de onherepste Belhische stikk'n natuur, is de Ardenn'n. Dit kom ok deur de laehe bevolkiengsdichteid in dit hebied. In Wallonië is 'n derde van 't oppervlak bebost.

Een belangriek Belhisch natuurhebied is de Oôhe Veen'n in de Oôstkantons. Deur de vele neerslag en de lange winters vi'j ier zelzaeme plantesoôrten die a'j in de rest van Belhië nie vin.




#Article 33: Amsterdam (282 words)


Amsterdam (Jiddisch ok wè Mokum) is den offisjelen oôdstad van Nederland. ’t Is eên van de steeën in de Randstad. De stad leit in de provincie Noôrd-Olland, an de mond van d'n Amstel en an 't IJ. De Amsterdamse aeven is via ’t Noôrdzeêkanaol verbonden mie de Noôrdzeê. In de Gouwe Eeuwe was Amsterdam ien van de belangriekste steden van de waereld.

Op 1 jannewari 2019 ao de gemeênte Amsterdam 862.965 inweuners (bron: CBS). De gemeênte is onderverdeêld in verschillende stadsdeêlen die-an weêr onderverdeêld bin in buurten en wieken.

Kenmerk'nd voe den Amsterdamse binn'nstad, zelfs voe 'n Nederlanse stad, zien de waeterwehen. Neffen 't Ie en den Amstel, wiran a de stad zen naem te dank'n ei, zien der de Heêrnhracht, de Prinsehracht en de Keizershracht, die an in een rienge om de ouste binn'nstad lihhen. De oôdhrachen worn wee mie dwarshrachen verbon'n. Vee mensen maekn een tochje deur de hrachen.

'n Aore bekende Amsterdamse plekke is d'n Dam, wiraon 't Paleis op de Dam, de Nieuwe Kerke en Madame Tussaud staene, saemen mie 't momenemt voe de hevaln in de Twidde Waereldoôrlog. Aore bekende heboun zien de Beurs van Berlahe en de vele hrachenuzen. Ok 'n in 't oôhe spriengend hebouw is den Amsterdam Arena, tuushaevene van Ajax. In de jaeren '70 is Amsterdam-Zuudoôst 'ebouwd. Ier stô vee gallerieflats, aol worre die de leste jaeren wel vervange deur geweune huuzen. Een nieuw uutbreidingswiek van de stad is IJburg, dat is 'ebouw in het IJmeer.

Amsterdam is wereldwied bekend as libaraole stad, vanwehe de Rosse Buurte (Wallen) en de vrie verkriegbaere softdrugs. Vanwehe onger meer geweld tehen homo's en Joden, veelal deu allochtone daoders ao dit imaogo wè een flienke deuk op'eloôpe.




#Article 34: Taelen in Nederland (159 words)


De eêrste taele in Nederland is 't Nederlands. Deêze taele is officieel in eêl 't land en eit de meêste sprekers. De term Nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen: de Standerdtaele, 'n geformaliseerde vurm van 't Zuud-Ollands, en de noemer vò 'n antal Nederduutse dialecten die-an in Nederland en België gesproken ore.

Daernessens bin d'r toch nog 'n stik of wat aore taelen. Die bin te verdeêlen in tweê groepen: autochtone en allochtone mindereidstaelen. De eêrste ore ok wè streektaelen genoemd (mae let op: 't woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect) en kunne zoôwel 'n glad van 't Nederlands losstaende taele weze (Fries) as 'n groep dialecten van 't Nederlands (bevobbild Braebants). De allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an 't Nederlands verwant en 't groôste deêl is in Nederland nog joenk.

Autochtone mindereidstaelen kunne erkend ore onder Europese regels. Dat is in Nederland 't geval mee Fries, Nedersaksisch (as eên g'eel) en Limburgs. 't Zeêuws oor nie erkend.




#Article 35: West-Vlaonderen (122 words)


West-Vlaonderen / West-Vloanderen is n provincie in 't westen van België. Op 1 januaori 2018 ao West-Vloanderen e kleine 1.200.000 inweuners. Vroeher wie in West-Vlaonderen ok vee kaant eklost.

't Grenst in 't west'n an de Noôrdzeê, in 't ôost'n an Oôst-Vlaonderen, in 't zuujn an Enegouwe en Frankriek en in 't nôordn an Zeêland. 

In West-Vlaonderen praote ze West-Vlaems, 'n streektaele die nog vreêd vee gebruukt oor en die stikke nauw an 't Zeêuws verwant is.

Hoôgste punt: Kemmelberg (156 m)
 
Belangriekste waoterlopen: Iezer, Leie, Mandel 
 

D'r bin 8 arrondissementen in West-Vlaonderen:

Arrondissement Brugge Belgium Map.png|Brugge
Arrondissement Diksmuide Belgium Map.png|Diksmuide
Arrondissement Ieper Belgium Map.png|Ieper
ArrKortrijkLocation.png|Kortriek

Arrondissement Oostende Belgium Map.png|Oôstende
Arrondissement Roeselare Belgium Map.png|Roeseloare
Arrondissement Tielt Belgium Map.png|Tielt
Arrondissement Veurne Belgium Map.png|Veurne




#Article 36: Zeêuws-Vlaonderen (1171 words)


Zeêuws-Vlaonderen (Ollans: Zeeuws-Vlaanderen, West-Vloams: Zeêuws-Vlaonderen) is ’t zudelijkste hedeêlte van de Nederlanse provincie Zeêland en ’t eênihe hedeêlte van dezen provincie wat of a nie aen minstes drie zieden deur waeter wor omsloten. ’t Lig ten zuden van de Westerschelde en wor behrensd deur de Belgische provincies West-Vlaonderen en Oôst-Vlaonderen. Vroeher wie op Zeêuws-Vlaonderen ok vee kaant eklost. De leste jaoren is't er vee om Zeêuws-Vlaonderen te doe gewist vanwehe 't onger waeter zette van de Hertogin Hedwigepolder. Dwars deu Zeêuws-Vlaonderen hene lopt 't Kanaol van Gent nao Terneuzen. Een belangrieke verkeersaoder is de N61, die lopt van Terneuzen naar Schoôndieke. Zeêuws-Vlaonderen beslit 41% van de oppervlakte van de 'eele provincie.

In de tehenwoordige vurm is Zeêuws-Vlaonderen zo oud nog nie. In 2014 twee'onderd jaor pas. Dat komt deu een besluut van koning Willem I. De Prins van Oranje keert nao de Franse bezetting ongr Napoleon Bonaparte in 1813 vanuut Iengeland vromme en tekent op 20 Julij des Jaars 1814 het besluit houdende de vereeniging van Staats-Vlaanderen met de provincie van Zeeland. 

Toet 14 maerte 2003 was Zeêuws-Vlaonderen vanuut Olland allaen beriekbaer via de veerboôt in Vlissienge of Krunehe, mè sins 14 maerte is de tunnel ekomm'n en zien de veerboôt'n ofeschaft. Wè is der nog een fiets- en voetveer vanuut Vlissienge ni Bresjes. De tunn’l is ôôp’n, éést un auto méé oenders dur deu en dan de konuginne, da za lekker gerôôk’n ènne. T’is un hrôôt hemak da je nie mêê vôô de bôôt moe wacht’n.  Hêên alf ure of langer mêê wacht’n, dierekt dur onderdeu, en in un scheete an d’overkant, mæ dân dræij’n de brughe op Sluuskille om’t alf ûûre ôôp’n en dicht, en dan moet’n ze wéé amma wacht’n, zelfs op’t tunnelplein, mæ jædan ziên ze tog an dandere kant. Momenteel wor 'r er ewerkt an een tunnel bie Sluuskille. 

In voor'n heleboel diêng'n was j' vooheen op Belg'n angeweez'n. A j' iets an je óóg'n ao gieng je nao Gent, a was da dan 'n Gentse reize (verre reis). In voo d'n tandarts kon je in Sinterklaos terecht, kleinig 'eed'n aold'n je op Moerbeke of in Zelzaote. Zoo gieng je dikkels over de meet (de grens).

Die grens ao gêên mens last van, b'alv'n a je mee d'n trein mee kwam. In 'Ulst most alles d'r uut, voo de viez'ntaosie (visitatie). Da was voo 't smokkel'n, weet je! Noe deej'n wudder da nie, óór. Je brocht naotuurl'k zóó 't êên in 't ander mee, mao da was gêên smokkel'n. Affijn, de méns'n van de grènskant kunn'n dao méér van vertell'n (asse will'n!). In a je nao Brussel gewist was, dan wier doa, weet ik 't 'oe lang oov'r gepraot. In weet je wa noe zóó gek is? Me zaot'n dag in uure in Belg'n mao toen ad in 1919 de Belgen Zêêuws-Vlaonder'n wouw'n üipikk'n stieng aUes op z'n kop. Ds. Pattist maokt'n toen ons eih'n volkslied, mee da móóje refrein: Van d'Ee toe 'Ontenisse; van 'Ulst toe an K'rzand. Dad is ons eih'n landje, mao dêêl van Nederland.

Noe èn wudder ok un Zeeuwsch-Vlæmsche vlâghe, mar Karla Peijs vind dâ Zeeland z’n eigh’n moe profileér’n âs un eeneid en dæ past die vlâghe nie in. Nou Karla, âjje d’r nog nie voô kan zurgh’n dâ wudder voô niks oôv’r, of onder de Schelde deu kunn’n, waarom moet’n wudder ons dan druk mæk’n om diej’n eenheid. Je wil alles ouw’n in Zeeland, mæ judder èn eêst alles bie ons weghæl’n, K.v.K, Waeterschap, Kantongerecht en ghæ zoo mæ deu en dan zou’n wudder ons druk moet’n mæk’n om diêj’’n ophef oôv’r dâ vlâghetje.

De leste jaeren komme d'r vee Belhen in Zeêuws-Vlaonderen weune. De krimp die de rehio al jaeren treft wor 'iermee deels ongedaon 'emikt.

Me'n 'aod'n d'n trein, za'k mao zehh'n. Da was Mechelen-Terneuzen, linst Sluuskille. De opening was 27 auhustus 1871 en is 7 oktober 1951 gestopt mee personen te vervoeren, de maatschappij die de dienst onderieuw was  MT (Société du Chemin de fer international de Malines à Terneuzen) en d’r wær’n 6 stæsiejons. Te wêêt’n vannûût Mechelen gherékend næ De Klinge (44 km) Hulst (48 km) Kiekuut (53 km) Aksel (58 km) Sluuskille (63 km) en Terneuzen (68 km). Het viaduct wiêr gebouwd in 1912. In twêêdûûzentwêê èn zu van de ghemeente Axel ghevrogen om bie de rijksdienst van monumentenzorg vôô mukære te krieg’n om dur un beschermd monument van te mæk’n. Binao alles wat 'r nóódig was kwam mee d'n massendies (goederentrein) mee. Wan dao reej'n naotuurl'k óók trein'n voo de méns'n. Dao zat je êél veilig in óór! Je mocht nie op 't perron komm'n êêr a d'n trein d'r was. As ieder'ndêên dan d'r in zat deej de kondukteur de deurtjes op de khenke en die kon je van binn'nuut nie opendoen. A'-t-'n trein dan stilstieng in j' ao gêên geduld om te wacht'n toe a de kondukteur de deurtjes oopen dee, dan mos je 't raompje in de deure laot'n zakk'n in dan kon je zelf de klienke oplicht'n. In 't begin waor'n de méns'n 'n bitje schoe voor d'n trein, mao da was gauw oov'r. Ieder'ndêên wou a gauw óók éés mee d'n trein mee nao Terneuzen. Alléén mos je dao zóó oneindig verre lóóp'n van de stasie êêr a je in Terneuzen was. Bie ieder'n overgank stieng 'n spoor'uusje, waor a de mens' en weimd'n die de b'rêêr'n dicht most'n doen. Da was daorom schóón om te zien a-t-r zóón massendies wegree van de staosie mee soms wé 30 of 40 waggons d'r achter. De stóómlokemetief a d'r dan noga moeite mee om op gank te komm'n. Dan gieng 't vèn tsjoeke-tsjoeke... Van die dikke zwarte róókwolk'n uut de schouwe en jao — dao gieng die! 

Vooral 't vervoer van kooks (cokes) van de fabriek op Sluuskille nao Belg'n en Frankriek was noga de moeite werd. Vóó 1914 aod'n ze bii Sluuskille al's geprombeerd 'n staolfabriek te bouw'n. Mao, deu dien oorlog ei-t-ie nóóit gewérkt, en 't wier een rewiene. Mao de kooksfabriek ei vee veranderd. Dao gieng'n êél was boerenèrrebeij'rs op de kooks wèrk'n en daodeu most'n de boeren óók mêêr gaon betaol'n. Laoter is dao nog de Lazot biegekomm'n (Comp. Neerlandaise de l'Azote), en dan reéj'n d'r ééle trein'n pieriet en zóó. En dan in de bêêtekampanje, dan reej'n d'r ééle daog'n trein'n mee bêêt'n nao Sas van Gent. Da gieng ammao in oop'n wagons.

De stukgoederen gieng'n in 'n fermee (gesloten goederen wagen). Vanaf de saosie wiêr'n die dan deu de vrachtriij'r oovera rondgebrocht mee pèrd in waog'n. A je bedienkt da't laoj'n en loss'n ammao mee d'and most gebeur'n, begruup je we, oe 'ard de méns'n toen most'n wérk'n. Wudder, as schooljongers, aod'n wel's gemak van die b'réê'n. Wan a je noe net eev'n te laote in schoole kwam, kon je altii zehh'n: „Jao mao, de b'êê'n waor'n dicht, wan dao was net 'n massendies an 't sjanzeer'n (op een ander spoor brengen. In 1952 is den trein voo de méns'n verdwene in ree alleen d'n massendies nog.

Zeêuws-Vlaonderen bestaot uut de volhende gemeênten: 




#Article 37: Vaux-sur-Mer (116 words)


Vaux-sur-Mer is 'n hemeênte in 't Franse departement Charente-Maritime (rehio Poitou-Charentes) en 't teln in 2005 3.696 inweuners. De plekke maekt deêl uut van 't arrondissement Rochefort. Vaux-sur-Mer ei een oppervlakte van 6,0 km2 en een bevolkiengsdichteid van 616 inweuners per km2.

Vaux-sur-Mer lig in 't wessen van Frankriek en der sti een kerke uut de 11e eêuwe die a deêl uut maekt van een abdie die a ebouwd is op de ressen van een Gallo-Romeinse tempel. Toerissen komm'n ni Vaux-sur-Mer voe 't strand, 't strand van Nauzan.

De burhemeêster van Vaux-sur-Mer is sins 2001 tot 2008 Gilbert Naudin. 't Oôgste punt van Vaux-sur-Mer is 27 meter, 't laegste punt, Atlantischen Oceaon, lig op 0 meter.




#Article 38: Oôst-Soeburg (224 words)


Oôst-Soeburg (Ollans: Oost-Souburg) is een durp in de Nederlandse gemeênte Vlissienge. Oôst-Soeburg oor deu 't Kanaol deu Walchern gescheie van West-Soeburg. Soeburg is zò'n bitje vastgegroeid an Vlissienge, mae 't ei as durp wè z'n eigen karakter, verênigiengsleven en dialect g'ouwe.

Een bekende inweuner die a oôk vee vo de taele van 't durp ei betêkend is Pieter Louwerse. Ie wier in 1840 gebore in 't noe verdwene 'Zwitsers 'Uusje' an de Middelburgsestraete tegenan den Abeêle. Ie schreef stikvee bekende jeugdboeken en liedjes as 'De blanke top der duinen'. Tussen 1875 en z'n doôd in 1908 schreef n een stik of wat veraelen en gedichten in 't Souburgs van dien tied. Naebie nie meer te begriepen vo Souburgers van noe, laete die goed ziee 'oe a 't Zeêuws in 'onderd jaer verollandst is.

Het voggende stikje is geschreve int dialect van Oôst-Soeburg.

Dan gaet n nog erger tekeer, glad vreêd, dat kleine opneukertje. “Jie eit dae niks te zoeken, ’oor je? En a je nog een keer vromme durft te kommen”, zeit n, “dan za je ’t wè merke daerom! Ik doe ’t nie gaern”, zeit n twint at n z’n poôt om’oôge tilt, “mae dan trap je glad deu den ’elt!”

Dan vlieegt n vromme nae z’n nist. “Zò kinders”, zeit n, “den dieen è ’k ’t afgeleerd. Die kom nie mì vromme.” 




#Article 39: Terneuzen (gemeênte) (247 words)


Terneuzen, ok wè Neuzen, (Ollans: Terneuzen) is de groôtste gemeênte van Zeêland, genoemd nae de Stad Terneuzen, de oôfdplekke van de gemeênte. De gemeênte Terneuzen telde in 2017 ongeveêr 55.000 inweuners. Nessens de stad, daerin ongeveêr d'n elt van alle inweuners weunt, bin d'r nog dertien aore kernen en 'n antal buurschappen die-an nie as kern erkend bin. As kern ore erkend: Aksel (Axel), Biervliet, Filepine (Philippine), Koewacht, d'n Noek (Hoek), D'n Overslag (Overslag), Sas (Sas van Gent), Sluuskille (Sluiskil), Spui, Zuudurpe (Zuiddorpe), Wesdurpe (Westdorpe), De Zandstraote (Zandstraat) en Zaomslag (Zaamslag).

De gemeênte Terneuzen zoô-an me die noe kenne is ontstae in 2003, bie de saemevoegienge van de ouwe gemeêntes Aksel, Sas en Terneuzen. Dae was vee verzet tege van de lokaole bevolkienge mae deêze oplossienge was al 'n compromis, om-a de regerienge eên gemeênte Zeêuws-Vlaonderen wou. De gemeênte Neuzen beslaet ongeveêr 't gebied van 't ouwe Land van Aksel. De gemeênte eit 'n landelik karakter, al is t'r in Terneuzen-stad en in Sas wè wat industrie. 't Kenael van Gent nae Terneuzen loôpt d'r glad deurene. In de meêste durpen praote ze 't Land-van-Aksels, 'n Zeêuws/West-Vlaoms dialect, maer in 'n paer durpen oort Oôst-Vlaoms gebruukt.

Om goed overleg meej burgers mòògeluk te maoke is de gemeênte onderverdeeld in 25 kerne en wijke. In den meeste van deze wijke bestaot een stads-, dorps- of wijkraod. Zo'n bewòònersvertegenwoordigieng klopt met wense en opmerkienge over de leefbaor'eid in den wijk aon bij de wijkbestuurder, de wijkkoördinator en/of de vorman.




#Article 40: Oôskappel (209 words)


Oôskappel of soms Oôstgappel (Ollands Oostkapelle) is 'n durp in de gemeênte Ter Veere, kort bie zeê, dat-a tussen Domburg en D'n Polder inleit. 't Durp bestaet uut 'n ouwe durpskern mee 'n bitje nieuwbouw en 'n villapark juust buten 't durp. D'r leie nog vee ouwe boederieën in de durpskern. In de buurte van Oôskappel (zoô te zeie: in 't butengebied) leit 't Kasteêl West'ove. Oôskappel was vreêd in trek bie de Middelburgse rieke mensen in de achttiende en negentiende eeuw en ze ebbe d'r veê butenplaetse gebouwd. De belangriekste bin in de Mantelienge Duunbeek, Berkenbos, Zeeduun en Overduun, an d'n wegt nae Seroos Iepenoôrd en meer an de kant van De Polder Ter Linde. Nae de kante van De Polder toe oort de dunenrie vreêd dik. Ier leit 't natuurgebied Oranjezon. Ok bie Westhove is t'r 'n stik duun daer-a vee gewandeld oor.

Oôskappel is genoemd naer 'n kapel die-a ier in de vroege Middeleêuwen gestae moet ebbe, en saeme mee 'n westeliker kapel (Weskappel) de bevolkienge van dit deêl van 't eiland onder'ieuw. Weskappel groeide in de eêuwen daernae uut tot 'n klein vestiengstadje maer Oôskappel bleef 'n boerendurp. Pas in de twintigste eêuwe kwam daer veranderienge in, toen-at 't toerisme 'n groôte rol goeng spele.




#Article 41: Leen de Broekert (131 words)


Leen de Broekert (Oôskappel, 10 maerte 1949 - Middelburg, 29 juli 2009) was 'n Zeêuwse pianist en urganist. Ie studeerde an 't Konienklik Conservatorium in D'n Aegt en specialiseerde z'n eige in tweê istorische instrumenten: klavecimbel en fortepiano. Voraol mee dat leste instrument zoe d'n bekend ore.

De Broekert was toet an z'n doôd urganist-titulaoris an de Koôrkerke in Middelburg. Ie ei zeven cd's opgenomen, drie vo urgel (eêntje op 't Duyschot-urgel in de Lutherse Kerke van Middelburg, eêntje in de Koorkerke in dezelfde stad en eêntje waer à dat 'em op drie verschillende urgels in Zeêland speêlt), drie mee z'n fortepiano, mee werken van resp. Franz Schubert, Joseph Haydn en Wolfgang Amadeus Mozart (daervan d'r sommegen nogal onbekend bin) en nog eêntje mee werken van Schubert op 'n moderne vleugel.




#Article 42: Koukerke (104 words)


Koukerke (Koudekerke) is 'n durp in de Zeêuwse gemeênte Ter Veere. 't Leit zuudwestelik van Middelburg en noordwestelik van Vlissienge. Op 1 januaori 2006 aod 't 3459 inweuners, en awast gaet dat antal achteruut is Koukerke nog altied de groôste plekke in de gemeênte Veere. De'r weune voroal vée forensen en bejaarden.

Op 't durpsplein in de midden van 't durp staet 'n ouwe kerke (zie iernessens), Koukerke is dan ok 'n echt Walchers kerkdurp. Bie d'n ingang van 't durp staet nog 'n meule en in 't butengebied bin d'r vee butenplaesen, zoôas D'r Boede en Ter Oôge (wat-a noe tege Middelburg anleit).




#Article 43: Gaepienge (184 words)


Gaepienge of Ter Gaepienge (Ollands: Gapinge) is 'n klein durpje in de gemeente Veere. 't Durp ao op 1 januari 2005 509 beweuners. Gaepienge lei op zo'n vuuf kilometer rieën van Middelburg en dichtbie (om en neabie. 2 km.) 't kleine stadje Veere. Beziensweardigheden bin zoô-a de hervormde kerke in 't midden van't drup (die o.a. veu cd-opnames oor hebruukt) en twee vliedbergen an't ende van't durp. Ook de meulen an't ende van't durp is een herkenbaer punt.

De heschiedenis van't durp is moeilijk te achteraelen. De naem zou kunne wieze op een stichter mee een Friese naame, Gabo; As da zo zou weze, dan ist een eel oud durpje.

Gaepienge was vanaf 1815 een eigene gemeente, totda't in 1857 bie D'n Polder wier gevoegd. 'T durp oa toen nie vee meer dan 200 beweuners. In de twintigste eeuw is dat aantal omoôggegaen; in de jaeren negentig wier een nieuwe straete an't durp toehevoegd, de Nieuwe Wei. Uut't oôgpunt van be'oud van de durpsgemeenschap is de gemeênte wè wat voorzichtiger ge'ore mee de bouw van nieuwe uzen, in't vakjargon ook wè witte schimmel genoemd.




#Article 44: Drenthe (1266 words)


Drenthe (Nedersaksisch ok wè Drentie) is 'n provincie van Nederland. Ze grenst in 't noôrden an Greunienge, in 't westen an Friesland, in 't zuudwesten an Overiessel en in 't oôsten en zuudoôsten an Duutsland. D'n oôdstad is Assen. Drente is nae Zeêland de minst verstedelikte provincie en nae Flevoland en Zeêland de Nederlandse provincie mee de minste inweuners.

't Groôste deêl van Drenthe leit op 't Drents plateau, wat-a gevurmd wier in de leste iestied en bestaet uut grind- en zandafzettiengen, bedekt mee zand. 't Plateau leit op zoô'n tien toet twinteg meter oôgte. Over 't plateau leit d'n Ondsrugge, die van Emmen toet an Greunienge loôpt. D'n oôste top daervan leit bie Emmen en is 32 meter. Inmiddels is t'r a 'n vuuloôpe, de VAM-berg, die mee 40 meter oôger is as de'n oôste natuurlike top. In de rest van de provincie bluve de oôteverschillen beperkt toet 'n paer meters.

Op de zandgebieden in 't centraole en oôstelike deêl van de provincie leit 'n oud en gevarieerd landschap. De plekken stammen meêstentieds al uut de middeleêuwen of nog vee vroeger en bin naebie steeds as brienkdurpen gebouwd. Toet in de negentiende eêuwe was naebie eel dit ouwe Drenthe mee eie bedekt, daer-an de schaepen op deeë graeze. De schaepenteêlt was 't belangriekste middel van bestae omdat de grond vò akkerbouw te aerm was. Mee de komst van kunstmest wier de grond ok te gebruken vò akkerbouw en was de eie overbooieg. Vanaf dien tied wier de eie ontgonne toet landbouwgrond of mee bos beplant. De vele beken uut 't land wiere rechtgetrokken en de essen wiere deu ruilverkaevelienge gemoderniseerd. 't Landschap is daedeu ingriepend veranderd. Vandaeg d'n dag prebere ze dat ouwe landschap te be'ouwen en ier en daer te erstellen.

't Oôsten en zujen van de provincie bestaet vònaemelik uut veenkolonies. De landschappen daer bin vee joenger en zoô meugelik nog ingriepender veranderd. Vreuger waeren die gebieden zoô goed as onbeweund, moerasachteg en bedekt mee 'n dikke laeg veen. Vòraol vanaf de nieuwe tied begonne ze ier systemaotisch en op groôte schael turf te steken. D'n afgegraeve grond wier dan gebruukt vò landbouw, deêze grond was en is 'n stik rieker as in midden-Drente. De nederzettiengen in dit gebied bin nog stikke joenk en è aollemaele deuzichtege naemen die endege op bevobbild -veen (Hoogeveen), -beek (Schoonebeek), -mond (Exlooërmond), -kanaal etc., of bestae uut Nieuw mee 'n pleknaem (Nieuw Dordrecht). 't Zujen van de provincie wier as eerste ontgonne; in de negentiende eêuwe begon de eel groôtschaelege ontginnienge in de venen bie de Duutse grenze. De turfwinnienge, die tot diepe in de twintegste eêuwe dierde, gebeurde lengst kanaolen die d'r dan ok vee bin in Drenthe. Lengt die kanaolen ontstoeng ok de vò die streken zoô typische lintbebouwienge, mee lintdurpen, ge'uchten en buurten die-an d'r eige kilometers kunne uutstrekke. Sporaodisch is t'r wat oôgveen overgebleve: 't Bargerveen in 't zuudoôsten en 't Fochteloërveen op de grenze mee Friesland.

Drenthe wier in de oudste tieën al beweund, sterker nog: juust ier bin eel vee sporen van prehistorische beweunienge te vinden. Van de 53 hunebedden in Nederland leie d'r 51 in Drenthe (de aore tweê bin in Greunienge te vinden). In de Veenkolonies bin ok archeologische sporen gevonde, zoô-as d'n outere wegt bie Nieuw-Dordrecht (gemeênte Emmen), die-a moet stammen uut d'n tied van vò de vervenienge.

Drenthe oor vò 't eêst genoemd in 820, as Threant. De naem moe zeker in verband gebrocht ore mee 't telwoord drie maer oe, daer is nog gin dudelik'eid over. Sommegen zeie dat Drenthe in dien tied vanuut Utrecht gezieë 't derde gebied was en Twenthe 't tweêde. Aore meêne dan d'r toen drie dingspelen waeren; dan moete 't d'r laeter meêr zien ge'ore, wan d'r is aors niks bekend as dat Drenthe zes dingspelen ao. Die dingspelen waere gebieden die rechtspraeke, 't landbouwwezen regelde en ok as kerkelike indeêliengseên'eden diende. De Landschap Drenthe ao 'n volksvertegenwoordegienge mee afegvaerdegden uut alle dingspelen, die d'n Etstoel genoemd wier. An 't oôd van d'n Estoel stoeng 'n drost. Drenthe oorde in 't begin bie 't ertogdom van Gozelinus, vandae d'n ertogskroône op 't waepenschild.

In 'n oorkonde uut 944 oor 't gebied an d'n bischop van Utrecht gegeve as jachtgebied; laeter (in 1024 en 1046) oor Drenthe 'n graefschap genoemd daer-a d'n bischop graef over is. In dien tied oorde Greunienge en de Stelliengwerven ok bie Drenthe. De stad Coevorden ao deuloôpend twisten mee d'n bischop van Utrecht, dien d'n keêr op keêr versloeg, toet 't in 1395 d'n bischop toch lukte eel Drenthe te onderwerpen. In 1412 wier 't landrecht ingesteld. Gedierende de zestiende eêuwe ontwikkelde d'n Etstoel d'r eige toet 'n Landdag, laeter de Staeten van Drenthe genoemd.

Drenthe kwam in 1522 in anden van Gelre, en goeng mee de rest van Gerle in 1536 over an Kaerel V. 't Lutheranisme en calvinisme sloge in Drenthe nie an: de provincie bleef overwegend katholiek. Nae de veroverienge deu de staeten wier 't protestantisme van bovenaf opgeleid en 't dierde nog tientallen jaeren eer dat Drenthe goed calvinistisch g'ore was. In d'n tied van de Republiek wier Drenthe bepaeld achtergesteld: 't wier nie belangriek genoeg gevonde vò 'n stemme in de Staeten-Generaol mae moch wè belastienge afdraegen. In tegenstellienge toet de Generaliteitslanden aod 't wè z'n eige Staeten (de landdag, zie bove) en koos 't z'n eige stad'ouwer, meêstentieds d'nzelfden as dien van Greunienge.

In 1798 wier Drenthe deêl van 't vreêd groôte departement van d'n Ouwen IJssel. In 1801 wiere de ouwe gewestgrenzen weer ersteld, maer Drenthe kwam noe bie Overijssel (tegaere 't ouwe begrip Oversticht). Onder Lodewiek Napoleon was Drenthe is z'n ouwe vurm weêr 'n eige departement, as deêl van 't Franse riek (1810-1813) wier 't zaeme mee Greunienge 't departement van de Westerems. Nog tiedens 't Soeverein-Prinsdom (1813-1815) was Drenthe 'n Landschap en gin volwaerdege provincie; mee de stichtienge van 't Konienkriek kwam daer 'n ende an.

De Provinciaole Staeten van Drenthe bestae uut 41 zeêtels (toet 2007 waeren dat d'r 51). Sins maert 2019 is de verdeêlienge zoô:

Commissaoris van de Konieng is Jetta Klijnsma van de PvdA.

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n coalitie van VVD, PvdA, CDA en CU.

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van PvdA, VVD, CDA, GL en CU.

Nae der 'erindeêlienge van 1998 - d'n eêrste en de lèste in de eêle provincie - bleve d'r nog twaolef gemeênten over:

Drenthe valt onder de waeterschappen Noorderzijlvest, Hunze en Aa's, Reest en Wieden en Velt en Vecht. Alleviere loôpe ze deu op 't grondgebied van aore provincies.

Drenthe valt saemen mee 't arrondissement Assen, wat-a ressorteert onder 't Of van Leeuwarden.

Nog ongeveer 30% van de Drentse bevolkienge oort bie 'n kerkgeneutschap. De provincie is overwegend protestants: 19,3% van de bevolkienge is angeslote bie de PKN, maer 3,4% in orthodoxe kerken die buten de fusie bin gebleve. 7,4% is katholiek. Moslims maeke 1,7% van de bevolkienge uut.

De dialecten die-an ze in Drenthe spreke ore meêstentied saemengebrocht in de groep van 't Drents, awast è ze niks meer gemeên as dan ze aollemaele Nedersaksisch bin. De dialecten uut 't uterste noorden en oôsten valle onder 't Greuniengs. 't Westelijke Drents is goed in te deêlen bie 't Stelliengwerfs. Ok 't Drents wat d'r dan overbluuft is vreêd versnipperd. De Drentse dialecten ore nog deu ongeveer de elt van de bevolkienge gesproke, wat relatief weineg is a je 't mee aore provincies vergliekt (Zeêland: minstens zesteg percent, Greunienge: tweê derde). Drenthe ei 'n lange traditie van muziek in de streektaele.




#Article 45: Nederlands (187 words)


't Nederlands of Nederlans is de naem voe de offisjeêle taele van Nederland en Vlaonderen, die-a deur zekers 23 miljoen mensen as cultuurtaele gebruukt wort en deur vee van ulder ok as moerstaele in gebruuk is. Vadder wor de term Nederlands ok gebruukt voe 'n antal Nederduutse dialect'n op Nederlandse, Vlaemse en Frans-Vlaomse grond. Dikkels wor voe Nederlands ok 'Ollands ezeid, mae feitelik is dit alleêne de streektaele van (Noôrd- en Zuud-)'Olland. In België wor 't Nederlans nogaol is Vlaems genoemd, wat a ok al gin juuste naem is.

Ni schattieng tel de Nederlandse taele zò een eên miljoen woôrn. Ierbovenop zien der nog miljoene bieni of aelemille in onbruuk herikte woôrn. Ok zien der in 't Nederlands vee synonieme woôrn, mistal een Germaonse en Romaonse variante. Iervan worn de Germaonse woôrn vaok in spreektaele en de Romaonse in schrieftaele en bie offisjele helehenheed'n hebruukt.

De geschiedenisse van 't Nederlans wort opgedeêld in 3 'oofdfas'n: van 't Oudnederlans, 't Middelnederlands en 't 
Nieuwnederlans. In de zestiende eeûw krieg 't Nederlans 'n standaardvorm.

't Afrikaons is 'n taele die-a in de zeventiende eeûw uut 't Nieuwnederlands ontstaen is.




#Article 46: Aegte (358 words)


Aegte of 't Aflat (Nederlands: Aagtekerke) is 'n durpje op Walchren, in de gemeênte Ter Veere.
'T is een rustig durpje mee 1.500 inweuners tussen de weilanden en heploegde landen in de schaeduw van Domburg, Melis en Oôskappel. 

Aegte e 'n katholiek verleden, me noe is de nie vee mi van over. De naem Aagtekerke wier afheleid van de heilige St. Agatha. Agatha moe een vrome vrouw heweest zien op Sicilië. Dr neam, een verwiezing nea t Griekse woord ’agathos’ (goed), komt in de middeleeuwse legenden voor die-an betrekking ebben op 'n maagd die-a nae dr weiherienge in te gaen op de avances van 'n vonaeme Romein gemarteld wier. Mae ze haf dr heloof nie op. Nea brute marteliengen gaf ze uuteindelijk de heest. 

Et durp e als bieneam ’'t geitedurp’. Waarschijnlijk omdat vroeher bekant elke inweuner één of meer heiten ieuw.

In en rond Aegte bin d'r vee campings.

Dr bin twee kerken in Aegte:

De meeste Aegtekerkenears gaen nae de gergem.

Het vôggende verhael is bekend over Aegte: 'D'n domenie van Aegtekerke, die most - dat spreekt - op zondag werke. Dat ôôrde zo bie z'n bestaen, dat aod 'n jaeren zô hedaen. Mèr op un zondag, 't was in meie, toen kwam d'n duvel tussenbeie. De domenie ao 's daags dèvoor - je moe me echt helove oor - op 't fêêst van de fermielje Neve ut hlas nog a de kans heheve. Um was ok laet naè bed hehaen en 's ochens toch vroeg ophestaen. Ie ao toch zôô un slaep ee mensen, ie docht 'k wou dat ik noe mog wense, un êêl klein dutje, 't kan gin kwaed. Dè bin ik zeker mee hebaet. Ut kerkvolk laet ik ziengend loven, zo 'n vers of tien - 't is niet te hloven - en weldra was de predikant in Morpheus èrmen anheland. De psalm was uut, het urgel dreunde, un slotakkoord, de herder kreunde en snurkte mee un blieë zin. Het kerkvolk ield de aesem in. De ouwe koster slofte vredig de kanseltrap op en zei zedig:t Is uut!' - Wat zei de soezebol? 'Oh .. doe het dan nog maar eens vol!'




#Article 47: Duutsland (1092 words)


Duutsland (Duuts: Deutschland), officieel de Bundesrepublik Deutschland, is 'n land in West-Europa. Den oôdstad is Berlijn. 't Land hrens op volhorde van noôrd ni west an de volhende zeê'n en lan'n: den Oôstzeê, Noôrdzeê, Denemarken, Poôl'n, Tsjehhië, Oesteriek, Zwitserland, Frankriek, Luxemburg, Belhië en Nederland.

De Bondsrepubliek Duutsland ei mie zen 82.422.299 (2006) inweuners nae Rusland de groôtste bevolkinge van alle Europese lan'n. 't Is een belangriek lid van de Europese Unie en de economische, politieke en militaire organisaoties in Europa.

Duutsland lig in Midden-Europa, hrens an de bovenhenoemde lan'n en wor verdeêld in de Duutse vlakt'n in 't noôrn, 't oôgland in 't midd'n en de uutèn'n van de Alpen in 't zuden. Een hroôt deêl, 2/3, besti uut bossen, wivan vee nildbossen.

Noôrd-Duutsland wor ekenmerkt deur een vlak lanschap, evenas in 't iets noôrdelijker helehen Denemarken. Deur de vlakt'n stroômen rivier'n as de Wezer, den Elbe en den Oder, en der vin vee landbouw plekke. Der wor onder are terwe, petaoten en herst verbouwd en in Sleêswiek-'Olstein wor an veeteêlt edaene. In dit hebied lihhen hroôte steeën as den oôdstad Berlijn, Hamburg en Breem'n.

Midd'n-Duutsland wor ekenmerkt deur 't oôgland. In dit hebied lihhen onder are de Rijnvallei en 't Thüriengse bos. Langs de Rijn zien vee wienhaern en kasteeln te vin'n en ok lihhen der industriehebieden as 't Ruhrhebied in de buurte. Ok langs de Moezel, ok in dit hebied, zien vee wienhaern te vin'n. Hroôte steeën in Midd'n-Duutsland zien Dresden, Leipzig, Keulen, Düsseldorf en Essen.

Zuud-Duutsland wor ekenmerkt deur zen oôhe berhen, mistal bebost bie nildboômen. Voebeêl'n zien 't Zwarte Woud en 't Bohemerwoud. 't Oôgste punt (2963 m) is de Zugspitze in de Beierse Alpen. Hroôte steeën in Zuud-Duutsland zien onder are München en Frankfurt.

Duutsland wier pas in 1870 opniev een eeneid. In d'ooge middeleeuwe wastet et hrootste land van Europa, ma laeter viel et elegaer uut mekaer in wè meer dan onderd lantjes. Tussen 1870 en 1914 groeiende Duutsland uut tot de een nae grooste industriestaet van Europa en van de waereld, nae Iengeland. Dat gaf noga wa conflicten mee de Iengelse, mae ok mie de Franse. Toe in 1914 de Eerste Wereldoorlog uutbrak kwam Duutsland recht tegenover deze groôtmach'n (mie Rusland d'rbie) te stoôn, saeme mie Oôstenriek-Hongarije. Duutsland voerde een tweêfrontenoorlog. Vier jaer lang durende deze oorlog weerbie naebie nehen meljoen man omkwamme.
Duutsland wier een vernederende vrede opgeleid en vee historici dienke dat dit de opmaet gaf toet de Twidde Wereldoorlog. In 1933 kwam Adolf Hitler an de macht. Duutsland begon in 1939 een oorlog tegen Iengeland en Frankriek en vanaf 1941 ok tehen Rusland en de VS. In 1945 wier het land eindelijk verslogen. Verbijsterd nam de weareld kennis van de Holocaust weerbie zo'n zes meljoen Joôden systematisch bin vermoôrd, vooral in Oôst-Europa.
Het land wier verdeeld in vier bezettingszones, naemelijk een Britse, Franse, Amerikaanse en Russische Zone. De Russische zone wier een apart land, de Democratische Duutse Republiek (DDR). Duutsland wier zodoewnde verdeeld in een communistisch Oôst-Duutsland en een kapitalistisch West-Duutsland. Ok Berlijn was in vieren gedeeld, mar deze stad lag midden in het Russische deel, zoôdat een deel van Berlijn (dat bie West-Duutsland kwam) as een eiland in Oôst-Duutsland kwam te liggene.
Vee burhers vluchttende van Oôst nae West en dat nam zoô groôte antallen an, da in 1961 een mure gebouwd wier deu de Oôst-Duutsers tussen Oôst en West Berlijn. Deze mure wier symbool van de Kouwe Oôrlog tussen de NAVO en het Warchaupact. In 1989 kwam 'ieran een ende toe de burhers van de communistische lan'n in Oost-Europa in opstand kwamme. De Sovjets onger leiding van Gorbatsjov kwamme in tehenstelling toet 1956 en 1968 niet in actie.
In 1991 wiere de tweê lan'n weer bie mekaore gevoegd onger leiding van bondskanselier Kohl. Vee wier geïnvesteerd in de voormaelihe deelstaeten van de DDR, mae twintig jaer laeter was de werkloosheid nog aoltied 'oôger as in 't wes'n. Frankriek ging akkoord mie de 'erenigieng op voorwaerde dat Duutsland de euro zou invoere. Dit gebeurde dan ok, in 2002.

Duutsland is een democraotische parlementaire bondsstaet. 't Land ei sins 23 meie 1949 een hrondwet, die a deur een meêder'eid van twiderde deur de bonsdag en bondsraed 'ewiezigd kan worn. Sommihe aspect'n kunn'n nie 'ewiezigd worn.

Binn'n Duutsland hel actief en passief kiesrecht vanof 18 jaer en der is spraeke van een twikaemersysteem, helieke as in Nederland. De bonsdag ei op z'n minst 598 leeën, en wor iedere vier jaer verkozen. Der hel een kiesdrempel van vuuf percent. De bondsraed ei 69 leeën, die an de deêlstaetreheriengen vertehenwoôrdihen. Iedere deêlstaet ei ok een eihen hrondwet en deelstaetparlement, dat a om de vier jaer wor verkozen.

De bonspresident, 't staetsoôd, wor voe vuuf jaer deur de bonsverhaoderienge verkozen en kan 1 keêr worn herverkozen. De bonskanselier is 't oôd van de reherieng en wor verkozen deur de bonsdag. Bonskanselier is Angela Merkel.

Duutsland beschik over een paer verschill'nde takk'n van defensie, naemelijk de landmacht, de marine, de luchmacht, de kustwacht, de hrenspelisie en een medisch korps. In 2001 waeren der 20.851.022 mann'n in de leeftied van 15 toet 49 jaer beschikbaer voe in heval van oôrlog, wivan der 17.760.412 heschikt waeren voe militaire dienst. Ieder jaer bereikn onheveêr 480.000 mann'n de leeftied om in militaire dienst te treeën. 1,5% van 't BNP wor uuteheven an defensie.

Duutsland is onder aore lid van de Europese Unie en de NAVO.

Duutsland is eên van de mist ontwikkelde lan'n ter waereld en ei ok eên van de sterkste economieën op aerde, mè onder are werkeloôs'eid is een hroôt probleem. Deur verhriezieng worn de lassen van werk ènde mensen hrotter en de sociaole zeker'eid wor kleinder. Een aor probleem is ok nog de minder loôpende economie van Oôst-Duutsland, nog een overbluufsel van voe den oôrlog.

Duutsland wor inedeêld in 16 deêlstaeten (Duuts:Bundesländer), naemelijk:

In 2007 teln Duutsland 82.400.996 inweuners. 67,5% van de bevolkieng is aneslootn bie een relihieuze hemeênschap. Van deze mensen is 31,2% Roôms-Katholiek en bieni 31% is protestans. De Roôms-katholiek'n bevin'n der eihen vurral in 't zuden en wessen, de protestant'n in 't noôrn. Ok weun'n der 3,3 miljoen moslims en 200.000 joden. Meêr dan 50% van de voormaelihe Oôst-Duutse bevolkieng ang hin relihie an.

Onder de Duutse bevolkieng bevin'n zen eihen hroôte hroep'n allochtoon'n, wironder vee hastarbeiers uut de jaeren '70 uut Joehoslavië, Hriek'nland en Turkije en are, wivandaen de 3,3 miljoen moslims. In totaol bevin'n zen eihen in Duutsland 7 miljoen allochtoon'n.

Bieni iedereên in Duutsland spreek Duuts. Der zien ienkele etnische minder'eden as Deen'n, Friezen en siheuners die an der eihen taele praoten.




#Article 48: Luxemburg (land) (153 words)


Luxemburg is 'n land in West-Europa. Oôdstad is de gelieknaemige plekke Luxemburg. 't land heit 465.000 inweuners op een oppervlakte van 2.586 km². Luxemburg grenst an Belhie, Duutsland en Frankriek. 

Het land is 'euvelachtig, de oôgste punten komme ruum 500 meter boven zeênivo.

In 1815 wier konienk Wullem I der Nederlande ok groot'ertog van Luxemburg. Toe 1890 was Luxemburg mee Nederland verbonde, deernae is't een zelfstandig land eworren. In 1914 en 1940 wier Luxemburg deur Duutsland veroverd.

Luxemburg is 'n groot'ertogdom en 'n constitutionele monarchie. Da wil zegge da de macht van d'n groot'ertog is vasgeleid in d'n grondwet. Meestal eit d'n groot'ertog nie zo il vee macht en 'n symbolische functie.

Luxemburg is onder aore lid van de Europese Unie en de NAVO.

Luxemburg is overwegend christelijk. De leste decennia neemt de onkerkelijkeid evenas in aore Europese lan'n toe. 

De taelen die-a gesproken ore in Luxemburg binne Duuts, Frans en Luxemburgs (Lëtzebuergesch).




#Article 49: Australië (832 words)


Australië is 'n land en tevens continent of ok we eiland dat a tussen de Hroôte Oceaon en de Indische Oceaon lig, ten wessen van Nieuw Zeêland. Australië besli een oppervlak van 7,741,220 km² en ao in 2013 23.100.000 inweuners. Staetsoôd is Elizabeth II van Iengeland.

Australië hrens in 't noôrn an de Timorzeê, de Arafurazeê, de Holf van Carpentaria en Straet Torres, in 't oôssen an de Koraelzeê en de Tasmanzeê, wor zudelijk behrensd deur Straet Bass en de Hroôte Australische Bochte, en in 't zuden en wessen lig den Indischen Oceaon. De kustlijn besli 25.760 km.

Australië is 't hroste eiland en 't kleinste continent. Drievierde besti uut woestijn en vurral de provincie Queensland uut rehenwoud. In 't land komm'n vee unieke beêstensoôrten voe, wironder de kanheroes, de wombats en aore budeldieren. Een opvall'nde veugelsoôrt is de thermometerveugel.

Vadder is Australië 't vlakste en laegste continent, wan de woestijn lig slechs even boven de zeêspiehel. De hroste vlakn zien de Centraole Laegvlakte en 't Westelijk Plateau. De bergkeetns lihhen in 't oôssen, wir a ok de oôgste berg, de Mount Kosciuszko (2228 m) lig.

In Australië lihhen ok ienkele riviern, ondanks 't droôhe klimaot, wivan an de Murray en de Darling 't belangriekste zien. Ok zien der verschill'nde meêrn, wironder 't Eyre-meêr. De woestijn'n in Australië zien:

't Middn van Australië ei een woestijnklimaot, wir a de temperatuur vreêt oôhe kan oploôpen en 's nachs varre kan daolen. Der val nog minder dan 250 mm neêrslag per jaer en 't droôhe seizoen duur langer dan 8 maen'n.

't Zuden van Queensland en 't noôrn van Nieuw-Zuud-Wales èn een subtropisch klimaot mie 't aele jaer deur werm weer, hroôte steedn as Perth en Sydney èn een mediterraon klimaot mie werme zeumers en zachte winters. In 't uterste noôrn eers een tropisch klimaot.

De deêlstaeten Victoria en Tasmanië èn een hemaotigd klimaot en in de winter kan 't vrie koud worn mie zelfs snieuwval. De rest van 't jaer is 't werm. In heheel Australië duur de lente van september tot november, de zeumer van december tot feberwari, de herfst van maerte tot meie en de winter van juni tot auhustus.

Van de Australiërs die an een hosdienst anang'n, mik zòvee procent uut van de volhende hroepen:

Bosbran'n maeken deêl uut van 't Australisch natuurlijk evenwicht. De blaeren van de eucalyptusboôm verteern naemelijk nie en de zaeddoôzen spriengen pas oopn bie hroôte hitte. De eblaekerde moederboôm overleef de brand deur uutloôpers. Droôgte en wind zurhen voe hroôtschaelihe bosbran'n.

Een biezondere zoogdiersoorte die ier voo komt bin de zogenaemde Snaevelbeêsten.

De eêste inweuners van Australië, de Aboriginals, kwamm'n duzende jaeren eleen vanuut Azië ni Australië. In 150 n.Chr. wier voe 't eêst eschreven deur de Hrieken over 't onbekende land Terra Australis en in 1606 wier 't op de noôrdwestkust voe den eêste keêr anedaene deur een Europees schip, 't Nederlanse Duufken. 10 jaer laeter vaern een aore Nederlanse boôt ni de westkust en noemn 't Nieuw-'Olland. In 1642 vaern Abel Tasman ni Australië en ondekk'n dat 't een eiland was. Ok ondekkn die Tasmanië.

James Cook ontdekkn in 1768 den oôstkust van Australië en noemn 't Nieuw-Zuud-Wales. Iernae wier Australië een Iengelse strafkelonie voe hevangene wir an deze een eihen bestaen op mossen bouwen. Deze hevangene bouwen der kamp vanwehe 't droôhe klimaot nie in Nieuw-Zuud-Wales, mè een stikje ni 't noôrn, 't behun van de stad Sydney. De bouw van deze stad wier behonn'n op 26 juni 1788.

De hevangene moôrn echter onderduzende Aboriginals uut en hroôte stikken land wiern van ulder eroofd. Ok hewone mensen hoengen ni Australië en den Iengelse reherieng haf de eêste tied hraotis stikken land wig, wat a nae heldprobleem'n hewoon wier verkocht.

In 1901 wier Australië een dominion, een zelfstandig reheernd deêl van 't Britse waereldriek. Den oôdstad wier Melbourne, mè nae een priesvraeg tot 't ontwerp van de mooisen oôdstad, ewonn'n deur architect Walter Burley Griffin, wier dit Canberra.

Tiedens de Waereldoôrlohen vochen Australische troepn onder aore in Ehypte, Oceanië, Kreta en Ambon. Australië is sins tieden een constitusjonele monarchie mie as oôd Konihinne Elizabeth II; een rifferendum voe een rippebliek wier in 1999 ofewezen.

Iedere Australische deêlstaet ei een eihen reherieng, rechterlijke macht, hrondwet en een overeid mie een eihen premier. Over 't aele land zien 't Australische Senaot en 't Australisch 'Uus van Afevaerdigden esteld, die an saemen 't Australische parlement vurmen.

't Australisch hemeênebest besti neffen de deêlstaeten ok uut 't Australisch Oôdstedelijk Territorium, 't Noôrdelijk Territorium, 't Jervis Bay Territorium, Christmaseiland, Norfolkeiland en de Heard- en McDonaldeilan'n.

't Staetsoôd van Australië is de Konihinne van Australië Elizabeth II. Troônopvolher is prins Charles. 't Staetsoôd wor in iedere deêlstaet vertehenwoordigd deur een houverneur en over de aele naotie deur een houverneur-generaol. In 1999 wier tiedens een rifferendum om over te haene ni een rippebliek dit voôrstel ofewezen.

Australië wor inedeêld in zes staeten, 2 territoria en 1 federaol territorium.
De zes staeten zien:

De twi territoria zien:

't Federaol territorium is:




#Article 50: Vereênigd Konienkriek (612 words)


Verenigd Koninkriek is 'n land in West-Europa. 't Grenst an Frankriek en Ierland en leit in 't westen en noorden an de Noordzeê. Oôdstad is Londen, aore belangriek steeën bin o.a. Manchester, Birmingham, Glasgow, Cardiff en Belfast. 't Land is geen lid van de EU. Populair oort 't land ok wè Iengeland genoemd, wat-a aors maer eên van de vier deêlen van 't land is.

Ut Vereênigd Konienkriek is een eiland wa groôtendeels glooiend is, mit in 't noorden (in Schotland) bergen tot circa 1.300 meter. De hoôgste berg in de Ben Nevis in Schotland. Gin ienkele plekke leit meer as 120 kilometer van zeê. Het meêst zuudwestelijk deel van Iengeland hiet Cornwall.

In de 17e eeuw was 't land mee de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden verwikkeld in een antel oorlogen, de leste was de Vierde Iengels-Nederlandse Oôrlog. Het Vereênigd Konienkriek was in de 18e in 19e eeuwe (vooral tiedens de regerienk van Koningin Victoria) 't machtigste land op aerde. The British Empire is 't groôste riek wa ooit op de weareld heit bestô. Hieran is mede te dankene dat Iengels zo'n belangrieke teale is eworre. Voormaelige kolonies van Iengeland binne onger meer de Vereênigde Staeten, Canada, Australië, India in Zuud-Afrika. Nea de Twidde Waereldoôrlog binne de meêste kolonies in rap tempo onafhankeluk eworren. Tehenwoordig binne d'r slechts wat verspreidde eilanden over de hele weareld van over. Wa-a aol die voormaelige kolonies nog wê gemeên 'ebben is dat de meêste nog wè de Britse koningin as staetsoôd 'ebben. De lan'n wêrken op beperkte schael saemen as Gemenebest van Naties.

Verenigd Koninkriek is 'n constitutionele monarchie. 't Staesoôd is Kônigin Elizabeth II, vanof 1952. De regeringsleier is sins 24 juli 2019 premier Boris Johnson van de Conservative Party.

Ut Vereênigd Konienkriek is een van de vuuf kernmachten op aerde. Op 3 oktober 1952 vong de eerste Britse atoomtest in pleas in Australië. Hiermee wier het Vereênigd Konienkriek de derde atoommacht, nae de Vereênigde Staeten (1945) en de Sovjet-Unie (1949). Het Vereênigd Konienkriek ao in het verleêden en noe ok nog wè, een vreêd sterke merîne. In de 19e eêuw wier ok wè gezeid: Britannia rules the Waves. D'r zat ok wè een kern van waereid in. In 1805 versloôg Horatio Nelson bie Trafalgar een Frans-Spaons leger en sins die tied was Iengeland onbetwist 'eerser op de weêreldzeêën. In 1907 wier de HMS Dreadnought in gebruuk genome, een slagschip da-a zoô geavanceerd was voô die tied, dat aolle aore schepen geliek verouwerd waere. 'Iermee ontstong een wedloôp tussen Iengeland en Duutsland, wa-a wee een van de oorzaeken was van de Eêrste Wereldoôrlog.

Verenigd Koninkriek is onder aore lid van de NAVO. Van eigens sto de Britten sceptisch tehenover Europa. De euro hao ze nie in'evoerd. Op 31 jannewari 2020 om 23.00 uur Britse tied is 't Verenigd Koninkriek uut de Europese Unie vertrokken.

't Vereênigd Konienkriek is verdeêld in vier istorische staeten: Iengeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland. De Kanaoleilanden in 't eiland Man in de Ierse Zeê hao een aparte staotus.

Britten hechte vee waerde an tradities. Misschien wè omdat die ze doewe 'erinnere an de tied dat ze nog 't belangriekste land op aerde wazze. As sport is voebal verschrikkelijk populair. Belangrieke clubs bin Arsenal, Manchester United, Liverpool FC en Chelsea. 

De staeskerreke is de Anglicaanse kerreke, mee an t oôd d'n Iengelse konigin. Oare bekende kerreken binne de Free Presbyterian Church of Scotland in de Strict Baptists. De meêste Britten binne anglicaons, mar d'r antal neemt de leste decennia wel of. 

De meest gesproke taele is 't Iengels. 't Iengels is internasionoal eên va d'n belangriekste taele. Aore tael'n die vee hesproek'n wor'n zin 't Schots, 't Welsh en 't Schots-Gaëlisch.




#Article 51: Noord-'Olland (1017 words)


Noord-'Olland (Nederlands: Noord-Holland, Westfries: Noard-Holland) is 'n provincie in 't noordwesten van Nederland. Ze grenst an Zuud-Olland, Utrecht en via dammen ok an Flevoland en Friesland, en leit in 't westen an de Noordzeê, in 't noordwesten an de Waddenzeê en in 't oôsten an 't IJsselmeer en 't Markermeer. 't Is de tweêde Nederlandse provincie nae bevolkienge, mee 'n vreêd dichtbevolkt zujen en 'n landelik midden en noorden. De 'oôdstad is 'Aerlem; verrewig de groôste stad is Amsterdam.

Norod-'Olland is 'n vlakke provincie mee vee van z'n gebied onder waeter. Vanaf de vroege zeventiende eêuwe is t'r op groôte schael land ingepolderd: belangrieke polders bin de Beemster, de Schermer, de Wormer, de Purmer, de Heerhugowaerd, de Haerlemmermeêr, de Zijpe en de Wieringermeer. Omdat 't land 'ier zoô laeg leit bin d'r breje sloôten noôdeg om 't waeter wig te kunnen pompen. 'Ierom staet de provincie dan ok bekend. De dunenrie die-a 't land tegen de zeê beschermt oor bie Hondsbos onderbroke; 'ier leit 'n zwaeren diek, de Hondsbosse Zeêwerienge (te vergelieken mee de Zeêdiek bie Waschappel). 't Gooi, in 't zuudoôsten van de provincie, is 'n klein bitje 'euvelachteg en past landschappelik dan ok nie in de rest van de provincie.

Zoôas bove gezeid is 't zujen van de provincie dichtbevolkt en de reste van Noord-Olland vee landelijker. Amsterdam, 'Aerlem, Hilversum en ulder vòsteeën maeke deêl uut van de Randstad. 't Gooi, Hilversum en omgeêvienge, was aors toet vò kort 'n stikke landelik gebied. In 't midden van Noord-'Olland leie de landschappen 't Kennemerland, de Zaonstreêke en Waeterland. De lèste tweê raeke onder Amsterdamsen immigraotiedruk ok stik verstedelikt. Westfriesland en de kop van Noord-'Olland è meer van ulder landelikeid be'ouwe. Middelgroôte steeën in die gebieden bin Alkmaar en Den Helder, daer-a de Nederlandse marine d'r tuusbaosis ei. Tenslotte 'oort 't eiland Texel d'r nog bie.

Van de vroegste geschiedenisse van Noord-'Olland is nie vee bekend. De provincie lag bove de grenze van 't Romeinse riek en was dunbevolkt. Nae de Groôte Volksveruziengen was 't gebied naebie elemaele beweund deur Friezen; in wat-a noe 't Gooi is lag de grenze mee 't Frankische gebied. Noord-'Olland boven 't IJ kwam laeter in de middeleêuwen bekend te staen as West-Friesland. Dit nog altied Friese (en friestaelige) gebied kwam vee in oorlog mee 't gewest 'Olland, dat-a 't prebeerde te onderwerpen. Dit lukte uutendelienge graef Floris V an 't ende van de dertiende eêuwe.

Noord-'Olland ei altied vreêd 'n last ge'aod mee de zeê. In de middeleêuwen, voraol in de vroege, rees de zeêspiegel flienk en dat leide d'rtoe dat de grond dikkelder onder waeter liep. Butendien aodde de Westfriezen in de vroege middeleêuwen groôte veengebieden as turf versteukt, waedeu d'r noe groôte plassen achtergebleve waeren. Die plassen wiere meren, die ok nog ins nae mekaore en nae de Zuderzeê deusloegen. Rond 1300 stoeng dit op z'n 'oôgtepunt. Aol in de Westfriesen tied begonne ze mee waeterwerken, zoôas 'n diek om Westflinge, maer pas laeter begonne ze op groôte schael 't land tege 't waeter te verdedegen. In 1612 lukte 't Leeghwater d'n Beemster droôg te leien; in de volgende decennia zouwe ok alle aore binnewaeters volgen, be'alve 't IJ en 't Aerlemmermeer. In diezelfde eêuwe bloeide de steeën an de Zuderzeê deu d'n 'andel over zeê; voraol Enkhuizen was groôt.

Aol dien tied was Olland 'n staetkundige eên'eid. D'r wier wè gesproke van 'n Ollands noorder- en zuderkwartier. De grenze lag bie 't IJ, dus Amsterdam en Aerlem oorde bie 't zujen. In de Fransen tied kwam t'r vò 't eêrst 'n staetkundige verdeêlienge: in 1798 kwaeme d'r 'n departement van Tessel en 'n departement van d'n Amstel. Dat eêrste liep van Vlieland toet an d'n Ouwe Rijn (en omvatte dus ok 'n stik van 't moderne Zuud-Olland), 't tweêde bestoeng uut Amsterdam en omstreêken. Van 1801 toet 1806 wiere de grenzen van de ouwe gewesten weer 'ersteld en kwam t'r dus ok weer eên gewest Olland. Lodewiek Napoleon deêlde Olland weêr wè in tweêën: zien departement Amstelland liep al aoreg gliek mee de laetere provinciegrenzen. As deêl van 't Franse keizerriek (1810-1813) maekte Noord-Olland, saeme mee ongeveer de provincie Utrecht, 't departement van de Zuderzeê uut. In 't zelfstandege Nederland wier de provincie 'Olland weer 'ersteld, toet ze in 1840 toch weêr verdeêld wier. De belangriekste veranderienge sins dien tied gebeurde in 1942, mee 't overbriengen van de eilanden Vlieland en Terschelling van Noord-Olland nae Friesland.

De Provinciaole Staeten in Noord-Olland bestae uut 55 zeêtels (vò 2007 waere dat d'r 83). De verdeêlienge is sins de lèste verkieziengen in maert 2019 zoô:

Commissaoris van de Konieng is Arthur van Dijk van de VVD.

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n breje coalitie van VVD, D66, PvdA en CDA. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van GL, VVD, D66 en PvdA.

Noord-Olland ei sins de lèste erindeêlienge (2019) nog 47 gemeênten.

't Groôste deêl van Noord-'Olland, en wè Noord-'Olland bove 't IJ, oort bie 't Waeterschap 'Ollands Noorderkwartier. Aerlem en omgevienge 'ore bie 't 'Oôg'eêmraedschap van de Rijn, Amsterdam en 't Gooi bie 't Waeterschap Amstel, Gooi en Vecht.

Noord-'Olland is verdeêld in de arrondissementen Alkmaar, 'Aerlem en Amsterdam. Alledrie ressortere ze onder 't 'Of van Amsterdam.

Vanouds was ok Noord-Olland protestants, mae de sterke katholieke minder'eid ei z'n eige in de twintegste eêuwe sterk doe gelde; ier en daer bin ze in de meerder'eid. De protestanten bin verregaend geseculariseerd: nog maer 8% van de bevolkienge geeft an protestant te wezen. Intussen bin d'r, voraol deu groôte migrantengemeênschappen in Amsterdam (en vaneiges ok wè in kleinere steeën), aol 8% moslims en 1% hindoes.

Noord-'Olland is taelkundig vrie divers. De groôste streektaele (in elk geval in grondgebied) is 't Westfries, 'n dialect dat-a geweunlik toet 't 'Ollands gerekend oor mae van 't aore Ollands verschilt deu 'n vreêd sterk Fries substraot. In en rond Amsterdam en Aerlem 'eerst 't Zuud-'Ollands. 't Kennemers, Zaons en Waeterlands bin aolledrie overgangsdialecten van 't Zuud-'Ollands naer 't Westfries. 't Gooi ei z'n eige dialecten, 't Goois, die-an bie de Utrechts-Alblasserwaerdse groep ore.




#Article 52: Miranda Slabber (177 words)


Miranda Slabber (Erremu?, 11 mei 1980) is 'n Zeêuws model. In 2004 wier ze Miss Nederland.

Miranda groeide op in Erremu en volgde de Mavo an 't SSGM in Middelburg. Toen-a ze daemee klaer was dee ze ok Havo-exaomen, om daenae de PABO te gaen doeën. Mee 16 jaer begon ze an modellenwerk. Naedat ze d'r Havo aelde was ze zelfs 'n jaer lang fulltime model. Ze stoeng voraol in vee (meisjes)blaeden en kwam ok uut vò bekènde kleêdiengmerken. Daenae goeng ze an de Pabo en toen-a ze die af-ao dee ze mee an de verkieziengen vò Miss Zeêland. Die won ze, en op 11 september 2004 won ze in Ilversum d'n titel Miss Nederland, daermee ze de (ok a Zeêuwse) Sanne de Regt afloste. Van 8 november toet en mee 4 december stoeng ze vò Nederland bie de Miss-Worldverkieziengen in China. Deudat d'r in 2005 gin Miss Nederland gekoze wier, ieuw ze d'n titel anderalf jaer lank.

Miranda Slabber, die-a nog altoos in Erremu weunt, doet sinds vojaer 2006 presentaotiewerk vò de Zeêuwse tv-zender TV Maximaal.




#Article 53: Ulst (gemeênte) (198 words)


Ulst (Ollans: Hulst) is 'n Zeêuwse gemeênte die-a in 't oôste van Zeêuws-Vlaonderen leit. Ze eit ongeveêr 27.000 inweuners in 2017. Ulst is genoemd naer d'r belangriekste plekke: 't stadje 'Ulst. Aore kernen bin Absdaol (Absdale), D'n Aikant (Heikant), Grauw (Graauw), 't Jaogerke ('t Jagertje) en Schuddebus (Schuddebeurs) - die vurme saeme eên kern -, Kapellebrug, De Kling (Clinge), Kloôster (Kloosterzande), De Kruispouder (Kruispolder) - dit bestae uut vier buurten, naemelik Baoloek (Baalhoek), Duivenoek/Duvelsoek (Duivenhoek), Kruisdurp (Kruisdorp), Kruispouderaov'n (Kruispolderhaven) - Kuitaart, Lamswaerde (Lamswaarde), Nieuw-Naomen (Nieuw-Namen), Paol (Paal), De Snis (Ossenisse), 't Stiejn (Sint Jansteen), Ter'oôlen (Terhole), Usdijk (Hengstdijk), Veugelwaerde (Vogelwaarde), Walsoorden en Zandberg. Daenessens is t'r nog 't buurtje Noôrdstraot (Noordstraat). Zoô omvat de gemeênte 'Ulst ongeveer 't ouwe Land van 'Ulst. Eên bekende polder in deze gemeênte is de Hertogin Hedwigepolder.

De gemeênte 'Ulst zoô-an me ze noe kenne ontstoeng op 1 januaori 2003 uut de ouwe gemeênten 'Ulst en Ontenisse.

In de gemeênte 'Ulst oor gin Zeêuws gesproken. Wat-an ze d'r spreke bin Oôst-Vlaemse dialecten, die deur ulder liggienge kortbie Antwerpen wè wat op 't Braebants trekke.

De bevolkienge is, ongeweun vò Zeêland, in meerder'eid katholiek. Een bekende fihuur uut de gemeênte is Reinaert de Vos.




#Article 54: Zeêuws volkslied (147 words)


De tekst van 't Zeêuws Volkslied is in 't 'Ollands geschreve.

Geen dier'der plek voor ons op aard,

Geen oord ter wereld meer ons waard,

Dan, waar beschermd door dijk en duin,

Ons toelacht veld en bos en tuin.

Waar steeds d' aloude Eendracht woont,

En welvaart 's landsman's werk bekroont,

Waar klinkt des Leeuwen forse stem:

Het land, dat fier zijn zonen prijst,

En ons met trots de namen wijst,

Van Bestevaer en Joost de Moor,

Die blinken zullen d'eeuwen door.

Waarvan in de historieblaa'n,

De Evertsen en Bankerts staan.

Dat immer hoog in ere houdt,

Den onverschrokken Naerebout.

  
Gij Zeeland, zijt ons eigen land,

Wij dulden hier geen vreemde hand,

Die over ons regeren zou,

Aan onze vrijheid zijn wij trouw.

Wij hebben slechts één enk'le keus:

Zo blijven wij met hart en mond,

Met lijf en ziel: Goed Zeeuws, goed rond.

Tekst: D.A. Poldermans




#Article 55: Greunienge (provincie) (133 words)


Greunienge (Greuniengs: Grunnen / Grönnen, Ollands: Groningen, Fries: Grinslân) is 'n provincie van Nederland, die-a in 't noordooste van 't land leit.  Oôdstad is de gelieknamige stad Greunienge. Ze grenst in 't noôrden an de waddenzee en het Eems-Dollard gebied, in 't westen an Friesland, in 't zuden an Drenthe en in 't oôsten an Oosfriesland en 't Eemsland.

De Provinciaole Staeten van Greunienge è 43 zeêtels. Sins de verkieziengen van maert 2019 is de verdeêlienge zoô:

Commissaoris van de Konieng is René Paas van 't CDA.

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n coalitie van SP, CDA, D66, CU en GL. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van GL, PvdA, CU, VVD, CDA en D66.

Greunienge ei 12 gemeênten (2019).




#Article 56: Greuniengs (178 words)


't Greuniengs is 'n Friso-Saksische streektaele die a gesproke wor in de provincie Greunienge, 't noôrn en oôssen van de provincie Drenthe en 'n klein stikje in Friesland (gemeênte Kollumerland). In 't zuudwessen van 't Westerkwartier (westelijk in Greunienge), wor neffens 't Greuniengs ok nog Fries gesproke. 

't Greuniengs is 'n Nedersaksische variante mie 'n Fries substraot: in vroegere tieën wier ier Fries gesproke. 't Oôstfries, wat-an ze praote in 't anleiende Oôstfriesland in Duutsland, wor ier ok bie gerekend, omda 't et op dezelfde meniere is onstaene. Soms worn 't Greuniengs en 't Oôstfries dan ok saemen as eên streektaele genomen, 't Greuniengs-Oôstfries.

't Greuniengs wor inedeêld in 8 oôddialecten die-an vee gemeênschappelike kenmerken è.In vergliekienge mie de meêste aore streektaelen vurme de Greuniengse dialecten feitelik 'n groôte eên'eid.

't Greuniengs is nie allene verwant an 't Nederlands. Ieronder stae 'n tabelle mie 'n paer vòbeêlden iervan. Mie Fries wor ier Westerlauwers Fries bedoeld. Let op: 't Greuniengs ei deêze woôrden nie altied ontleênd an de taele daermee de vergliekienge getrokke wor; dikkels gaet 't om cognaoten.




#Article 57: Karla Peijs (119 words)


Karla Maria Henriëtte Peijs (Tilburg, 1 september 1944) is 'n Nederlandse politica voe 't CDA. Van 1982 toet 1989 was Peijs ok lid van de Provinciaole Staeten van Utrecht voe ´t CDA. Van 1989 toet 2003 was ze voe diezelven partij lid van ´t Europees Parlement. In 't kabinet-Balkenende II en 't kabinet-Balkenende III was ze minister van Verkeer en Waeterstaet. Van 2007-2013 was ze Commisaoris van de Konihinne in Zeêland. Ze wier opgevolgd deu Han Polman.

Peijs ei der hymnasium-diploma eheêln en iernae studeern ze economische en orhanisaotiesociolohie an de Katholieke Universiteit Nijmegen en an de Vrieë Universiteit Amsterdam. Der doctoraolexaom´n a se in 1985. Van 1985 toet 1989 was ze ok docente economie an de Hoheschool Utrecht.




#Article 58: Fries (652 words)


't Fries is 'n taele, of beter 'n groepje West-Germaonse taelen, gesproke in deêlen van 't ouwe Friese weungebied an en naebie de Noordzeêkuste in Nederland en Duutsland. Saemen mee 't Iengels en 't Schots vurme ze d'n Ingweoonsen tak van de (West-)Germaonse taelen. Meêstal ore de nog bestaende Friese dialecten in drie taelen opgedeêld: 't Westerlauwers Fries in de Nederlandse provincie Friesland, 't Saterfries in de gemeênte Saterland (Nedersaksen, Duutsland) en 't Noordfries in Noordfriesland (tege de Deense grenze) en op Helgoland. Die taelen bin onder mekaore nie te verstaen. Voraol de tweê in Duutsland gesproke Friese taelen ore stikke bedreigd en è mae weinig sprekers meêr. Alle drie de taelen ore erkènd en beschermd. In gebieden daer-a 't Fries verdwene is eit 't meêsta nog wè z'n spoôren naegelaete in de dialecten die-an d'r noe gepraot ore.

't Westerlauwers Fries oor gesproke in 't groôtste deêl van de Nederlandse provincie Friesland. Uutzonderiengen bin de eilanden Vlieland en Ameland, de Stelliengwerven (in 't zuudoôsten), 't Kollumerland en 't Bildt. 'n Klein gebiedje in westelijk Greunienge is weer wè Friestaelig. In de steeën oor sins jaer en dag Stadsfries gepraot, wat-a 'n Nederlands, gin Fries, dialect is. Aolles bie mekaore praot iets meer as d'elt van de Friezen nog Fries, dat bin zoô'n 350.000 mensen. Nog vee meer mensen kunne Fries praote mae doeë 't nie zoô dikkels. Vèruut de meêsten kunne 't verstae. Toch gaet 't gebruuk van 't Fries merkbaer achteruut, in elk geval in 't daegeliks leven. Op schrift is de taele aolomtegenwoordeg en de schriftelike be'eersienge van 't Fries gaet juust voruut.

't Saterfries oor zoô-as gezeid alleêne in 't kleine Saterland gesproke, en dan nog maer deur eêl weinig mensen. Ze schatte dan zoô'n 2500 mensen 't kunne praote, op 'n bevolkienge van naebie 13.000. De meêste sprekers bin ouweren en onder de kinders leit 't gebruuk eêl laeg. Toch bin d'r a Saterfriezen die-an d'r guus bewust mee ulder eige taele optrekke en liekt 't gebruuk d'rvan de leste jaeren 'n bitje toe te nemen. De Saterlanders bin d'r eige ok goed bewust van oe uniek of ulder taele is.

't Noordfries ei nog oôgstens 10.000 sprekers (dienkelik minder) die an in 't district Noord-Friesland en op 't eilandje Helgoland weune. In 't zuje van Noordfriesland is de taele al lang uutgesturve en de taelgrenze verschuuft nog altoos vèdder naer 't noorde. Op 't eiland Sylt is de taele ok naebie verdwene, t'nminste uut 't daegeliks leven, voraol deu 't massatoerisme. Nog 't beste staet ze d'rvo op Föhr en Amrum, daer-a nog zeker 'n derde van de bevokienge Fries praot. Vèdder eit vòraol 't Bökingharder dialect 'n groepje fanatieke schrievers die-an vo ulder taele vechte. 't Is nie te zeien of de taele 't zal redden; 'n probleem is dan de dialecten enorm vèrre uut mekaore leie en ondermekaore dikkels nie te verstaen bin.

Overal daer-at 't Fries oôit gesproke wier eit 't z'n sporen wè naegelaete in de plaetselike dialecten. Anders gezeid: vee niet-Friese dialecten ebbe 'n Fries substraot. In West-Nederland en -Vlaenderen vertoône 't West-Vlaems, 't Zeêuws en 't Ollands eel dudelik Ingweoonse invloeden, die verklaerd moeten ore uut 't feit dat d'r vroeger Fries of iets soortglieks gesproke wier. Voraol de Westfriese dialectgroep, gewoonlik toet 't Ollands gerekend, is daer sterk in. Ok vò 't Greuniengs en 't Oôstfries, Nedersaksische dialecten, geldt zoôiets. 't Stelliengwerfs uut Zuudwest-Friesland is eêrder 't omgekeêrde: daer eit 't Fries z'n invloed juust doe gelde over 'n bestaend Nedersaksisch dialect. 't Meêst Fries bin toch wè 't a bove genoemde Stadsfries en eur zusters 't Bildts, Amelands en Midslands. Dit bin Fries-Ollandse mengdialecten die in Friesland zelf gesproke ore.

Òk 't Limburgs eit in kleinere maete noh invloed von 't Fries (Ingveoons) ongerhaen. Vòral in contrast mee dialekte as 't Ripuarisch is dit hoed te zien: Li. vief vs. Ri. vümf en Li. zègke vs. Ri. zage.




#Article 59: Goereês (286 words)


Goerees is een Zeêuws dialect wat esproke wordt op Goeree, op 't Hôôd in op Ouwdurp. Deze plekken ligge op de westkant van 't eiland Goeree-Overflakkee in de gemêênte Goeree. D'r binne opvallend veel verschillen mi de taele op de rest van 't eiland, weerdeur 't as een apart dialect ezieje wordt. Oorzaek van die verschill'n is dat Goeree in Overflakkee aparte eiland'n eweest binne die pas in 1751 mit mekoare verbonde binne toe de Statendam wier an'eleid.

Goerees valt op deurdat de Nederlandse wèrrekkwoorden gaan, staan in slaan niejt uutesproke woore as ae, zôas in de mêêste Zeêuwse dialecten, maar als oa. 

Nè zôas op Flakkêê spreke ze op Goeree de 'h' wel uut, terwijl dat in de rest van 't Zeêuwse taelgebied niejt beurt. Een bepaelde boerderieje op Ouwdurp wor 't Bleauwe Huus enoemd in plekke van Uus. Oak valt op Goeree de r voor een s niejt weig, zôdà ze hier kersen ete in plekke van kessen.

Een biezonder verschil mi 't Flakkees, is dà de voltooide deelwoord'n 't prefix e-, in plekke van ge-, kriege: ehore, emaekt, edae. Dit kom oak voor in Weskapelle, op Zuud-Beveland in in 't West-Vlaoms.

Toch is 't Goerees in gin geval een overgankdialect van 't Hollans naer de aore Zeêuwse dialect'n. De mêêste woorden komme glad overêêne mi de rest van Zeêland, in hêêle ouwe Zeêuwse woord'n as; aerbezems, aesem, schoere, strange, toutere en vromme, binne geweun Goereês.

Percieze ciefers over 't gebruuk van 't Goereês bin niejt bekend. Et dialect wor nog hêêl vêêl esproke, oak deur de jongere. Goeree in Ouwdurp hore wel tot de plekken weer de mêêste maèssen Zeêuws praete. 't Andeel van 't dialect is een stik grôôter dan op Flakkêê.




#Article 60: Perdamme (104 words)


Perdamme (Nederlands Brigdamme) is 'n ge'ucht in de gemeênte Middelburg, tussen de Stad en Sint-Lauwers in, wat z'n eige lanks de Noordwegt uutstrekt.

In de middeleêuwen was Perdamme, in 1205 vò 't eêrst vermolde, 'n aparte parochie mee 'n eigen kèrke. 't Kwam toet verval as in 1562 de kèrke afbrandde en nie meer opgebouwd wier. De resten d'rvan bleve wè toet in d'n Tweêde Waereldoorlog stae; toen wiere ze opgeruumd. Noe staet 'r 'n peuterspeelzael. Perdamme bleef laeter 'n apart ambacht en was van 1813 toet 1816 ok 'n eige gemeênte; daenae viel 't toet de op'effienge in 1966 onder de gemeênte Sint-Lauwers.




#Article 61: Limburg (Nederland) (1172 words)


Zie ok: Limburg (België), provincie van België

Limburg is 'n provincie van Nederland die-a in 't zuudoôsten van 't land leit. Ze grenst an Gelderland, Noord-Braebant, Belgs Limburg, Luik en 't Duutse Bundesland Noordrien-Westfaolen en ei vee meer grenze mee 't butenland as mee aore Nederlandse provincies. Oôdstad en groôtste plekke is Mestricht.

Limburg, voraol Zuud-Limburg, oor dikkels beschreve as 't meêst butenlands uutziende stikje van Nederland. Dat komt voraol deu 't euvelachtige landschap. In 'n land dat vo 't groôste deêl stikke vlak is en vo de elt onder of mae juust bove zeêniveau leit valt 't landschap zeker op: 'n Groôt deêl van Zuud-Limburg leit naemelik meer as onderd meter bove zeêniveau. De Vaalserberg, mee 322 meter 't oôgste punt van Nederland en nie verre van 't Drielandenpunt mee België en Duutsland is 't oôgste punt van Nederland. Naer 't noôrden toe oort 't landschap vlakker.

Van noôrd nae zuud deustroômt de Maes de provincie. Onder meêr de steeën Mestricht, Roermond en Venlo leie an deze rivier en gebruke 'm bevobbild vò de binnenvaert. Onder de kleine rivieren en beken die d'rop afwaeteren bin de Geul, de Geleenbeek, de Roer en de Niers.

't Zuie van de provincie is, mee deu de groôte bloei in d'n tied van de mienbouw, vreêd verstedelikt, feitelik is 't 't meêst verstedelikte gebied van Nederland buten de Randstad, mee de stad Mestricht en de agglomeraotie Heerlen-Kerkrade (Parkstad Limburg).

Geologisch is Limburg intresant deudat d'r Limburgse klei of löss vokomt, t'rwiel de rest van Nederland voraol uut rivierklei, zeêklei en zand bestaet.

Wat-a noe Nederlands Limburg is is noe nog nie zoô lang 'n eên'eid. In 't verleje was 't verdeêld onder vee, dikkels butenlandse, meugend'eden. Dit maekt 't moeilik 'n geschiedenisse van deêze provincie te schrieven.

In de pre'istorie was Zuud-Limburg eên van de eerste permanent beweunde gebieden, vee dichter bevolkt en vee ontwikkelder in cultuur. In d'n tied van de Romeinse veroverienge wier in elk geval 't zujen beweund deu de Eburonen, 'n Keltisch volk. Naedan de Romeinen onder Caesar dit volk aodde uutgeroeid kwaeme de Tongeren (ok Keltisch) d'r te weunen. Mestricht (Mosae Traiectum in 't Latiens) was in deêzen tied 'n plekke van beteêkenisse; vee aore plekken in de provincie bestonden toen ok a.

Nae de Groôte Volksveruzienge wier 't gebied bezet deu Franken. As 't Frankische Riek bie 't Verdrag van Verdun in 843 gesplist wier kwam Limburg bie 't middenste, laeter 't oôstelike (Eileg-Roômse, Duutse) riek. 'n Groôt deêl van de moderne provincie viel toen onder de Maesgouw. Groôte macht in 't gebied ao de bischop van Keulen, die z'n macht altied maer uutbreide toet dat d'n ertog van Braebant 'm bie de Slag bie Woeriengen (1288) versloeg. Vanaf toen begon Limburg meêr mee de Nederlanden te integreren. Vanaf 1543 (Verdrag van Venlo) was Limburg ingeliefd bie de Bourgondische Staot.

In d'n Tachtentegjaeregen Oorlog wisselde Limburg 'n paer keer van bezitter. Uutendelienge kwaeme bie de Vree van Munster (1648) deêlen d'rvan in anden van de Republiek, naemelik 't uterste noôrden rond Mook en wat-an me noe Zuud-Limburg zouwe noeme. De rest bleef verdeeld onder voraol Spanje, Luuk, Gulik en Kleef. Staets-Limburg, zoôas 't zujen eêtte, was 'n Generaliteitsland en ao gin stemme in de Staeten-Generaol, omdat 't katteliek was. Dat brocht d'n andel sterk in 't slop, zoôdat Limburg veraermde. Mee de Vree van Utrecht (1713) kreeg de Republiek ok Venlo. Uutendelienge waeren d'r nie minder as 18 eersers in wat noe Nederlands Limburg is.

In 1794 wier 't eêle gebied bie Frankriek gevoegd. 't Goeng deêl uutmaeken van de departementen van de Nedermaes en van de Roer. 't Oorde nie bie de Bataofse Republiek of 't Konienkriek Olland, omdat 't as eên van de Zudelike Nederlanden wier beschouwd. Mee de vurmienge van 't Konienkriek van de Nederlanden in 1815 kwam d'r eên groôte provincie rond de Maes, die-a eêrst naer eur oôdstad Mestricht zouw gae eête maer op initiatief van d'n Konienk Limburg genoemd wier, naer 't ouwe Ertogdom Limburg (dit lag zudeliker en 't omvatte maer 'n klein stikje van de nieuwe provincie Limburg). In 1830 schaerde deêze provincie d'r eige achter de Belgse opstand, maer om-at 'r in Mestricht 'n Ollands garnizoen gelegerd wier bleef deêze stad be'ouwe. Bie de vree in 1839 wier de provincie Limburg lanks de Maes verdeêld: 'n westelik stik vò België, 'n oôstelik vò Nederland. 't Zou nog lang diere vòdan de Limburgers d'r eige echte Nederlanders zouwe voele. De provincie ao zelfs 'n stuitje zittienge in d'n Duutsen Bond.

Nae 1900 wier Limburg 'n echte industrieprovincie, nie in de lèste plekke deu de kolenmienen. Die brochten vee economische vòspoed en immigraotie. Uutendelienge wiere de mienen in de jaeren '70 geslote.

De Limburgse Provinciaole Staeten è 47 zeêtels (vò 2007 waere dat d'r 63). Sins maert 2019 is de verdeêlienge zoô:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n coalitie van CDA, SP, VVD, D66 en PvdA.

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 is samengesteld op basis van deskundigheid.

An 't oôd van de provincie staet in Limburg 'n gouverneur, awast eit 'n dezelfde bevoegd'eden as 'n commissaoris van de Konieng. Dit is 'n erinnerienge an d'n tied dat Limburg nie as gewone provincie van Nederland gezieë wier maer as ertogdom in personele unie mee de Konienk (ziet ierbove bie geschiedenisse). Commissaoris van de Konieng is Theo Bovens van 't CDA.

Sins de lèste erindeêlienge (2019) eit Nederlands Limburg nog 31 gemeênten.

't Noôrden van Limburg oort bie 't Waeterschap Peel en Maesvallei, 't zujen bie Waeterschap Roer en Overmaes.

Nederlands Limburg beslaet tweê arrondissementen: Roermond in 't noorden en Mestricht in 't zujen. Ze ressortere onder 't Of van D'n Bos.

Nog 77% van de Limburgers is in naem katteliek. Iervan gaet maer 'n klein deêl dikkels nae kerke: op 'n modaole zundag weunt ongeveer 7% van de Limburgse bevolkienge 'n misse bie. Toch zien vee Limburgs de kattelieke kerke as 'n belangriek deêl van ulder identiteit. Protestanten bin d'r eêl weinig: nie meêr as 2%. D'n islam is mee 3,5% zelfs anzienlik groôter as 't protestantisme.

In 't groôste deêl van Limburg oor Limburgs gepraot. De dialecten uut 't noôrden van de provincie bin in te deêlen bie 't Kleverlands, die uut 't uterste zuudoôsten bie 't Ripuarisch. Ondanks die taelkundege versnipperienge ore aolle dialecten uut de provincie deu de over'eid sins 1997 as Limburgs erkènd. Biezonder an de dialecten in Limburg is dan ze nog zoôwel in de steeën as op 't land vreêd vee gesproke ore: de streektaele is ier meer as bevobbild in Zeêland 'n vast deêl van de eige identiteit. 't Dialect oor relatief dikkels opgeschreve mae bluuf tot d'n dag van vandaeg voraol 'n spreektaele. Voraol mee de carnaval oor 't vee gezoenge.

In Limburg bin vee harmonieën en fanfaores te vinden, meêr as waer dan ok op de wereld. Voraol Kerkrade en Thorn staen ier bekend om. Ok carnaval is 'n eel belangriek en levendeg deêl van de Limburgse volkscultuur. Ut volkslied is Limburg mijn Vaderland.




#Article 62: Ouwdurp (464 words)


Ouwdurp (Hollans Ouddorp) is 't meêst westelijke durp op 't eiland Goeree-Overflakkee. Per januaori 2007 hao 't durp 6.113 inweuners en d'rmee is 't nae Sommerdiek 't groôste durp van 't eiland. Saeme mit Goeree en Stellendam vurmt et sind 1966 de gemeênte Goeree, die in 2013 is op' egoô in de gemeênte Goereê-Overflakkeê. De belangriekste middels van bestoan binne de visserieje, et toerisme en de landbouw. Veel inweuners binne lid van de Hersteld Hervormde Kerreke.

De landbouw is 't ouwste van de drieje. 't Landleven op Ouwdurp was altied nogal kleinschaelig in das noe relatief nog zôô. Vroeger wier d'r veel bloomzaed in sjelott'n eteelt. De leste jaeren worre d'r aok steeds meer blomen ekweekt. Ouwdurp lig op de grens van zand - in kluigrond in veur sommige gewassen is dat ideaal. An de aore kant is zand niejt zôô vruchtbaer vandeer dat veel percelen een stik ofegrave binne, uutmiene hietende dat. De grond wier in wallen langs de percelen egooit. Je kriegt hiermee een apart beslote lanschap wat een schurveliengenlanschap enoemd wordt. Op Ouwdurp zelf worre deze schurveliengen trouwes; 'hoagten' enoemd.

De visserieje op Ouwdurp is opebloeit sind dat 't durp een eige haevene heit. Die haevene is in de jaeren 1860-1861 egraeve. Vroeger hao Ouwdurp veural gornetvissers mar nae de ofsluuting van de Grevelingen bin 't aok zêêvissers eworre. Zêêvissers visse veural op tonge in scholle. Sind de ofsluuting in 1972 leit de Ouwdurpse vloot op Delta in Stellendam. De vloot bestoat nog uut zo'n vuuftien kotters weervan d'r twêê paelink visse op de Grevelingen vanuut de ouwe haevene. De ouwe Ouwdurpse haevene wordt noe voorral deur jachen gebruukt.

't Toerisme is opekomme nae den Twêêde Wereldoorlog. Ouwdurp wier antrekkelijk vanwege 't strange in de natuur. In de beginjaeren bin d'r ontzett'nd veel zeumerhuusies in campings uut de grond estampt. Soms slechte van kwaliteit. Gelokkig is ter noe wel andacht veur kwaliteit. 't bin noe veural luxe vekantieparken as Port Zélande, Noordzeêpark in De Klepperstee. Ouwdurp stoat tot vaorde in Duusland bekend as femilie badplekke.

Oorspronkelek bestieng Ouwdurp uut lintbebouwing langs een antal wegen. De ienige concentraotie was rond de kaereke in de rienk. Vanof 1960 binne d'r een paer vrie grôte stikken bie ebouwd an de noordkant van 't durp, 'Plan ôôst' in 'Plan zuud'. De leste jaeren is dat veranderd in noe wordt d'r haest niejt meer nieuw ebouwd vanwege regels vanuut de provincie. D'r spele in de durpsgemêênschap dichte discussies omdat Ouwdurpse starters op de weuningmart gin huus kunne kaope omdat et te diere is in omdat er weinig geschikte huuzen te kaop binne. In 2007 binne d'r wel vaorde gevorderde plann'n om nieuw te bouwene op de 'gronden Brêên'. In 2011 binne ze begonne mit dit plan. Oak 't plan Oôsterpark is in 2011 van start 'ego.




#Article 63: Kleverskerke (253 words)


Kleverskerke of gewoon Klevers is 'n klein durp in de gemeênte Middelburg, noôrdelik van Erremu. Mee minder as onderd inweuners is 't eên van de kleinste durpen van Nederland. 't Is 'n Walchers kerkdurp mee 'n kom rond 'n durpskerk, maen die kom bestaet maer uut eên straete, de Durpsstraete. De kerke wier in 1671 gebouwd op de plekke van 'n ouwere kapelle, die d'r a zeker vanaf de dertiende eêuwe stoeng. Kleverskerke leit vreêd geïsoleerd en rustig en is nie verbonde mee 'n wegt van eênig belang.

De plekke wier vò 't eêrst vermolde in 1251; z'ao toen 'n kapelle. In de zestiende eêuwe wier 't groôt genoeg gevonde vo 'n eige parochie. Van 1679 toet 1780 was 't in anden van 'n Middelburgse erenfermielje Van den Brande. 'n Steên mee ulder fermieljewaepen is nog an de durpsstraete te zieën. Nae de oprichtienge van 't Konienkriek van de Nederlanden was 't toet 1857 'n eige gemeênte; die-a in dat jaer as eên van de eêrste in Zeêland wier opg'eve omdat 't durp eêl klein was en nie groeide. 't Durp goeng bie Erremu ore. Sins 1997 leit 't in de gemeênte Middelburg. De burgemeêster van die stad, L.B.H. Spar van der Hoek, kreeg toe plannen om 't gebied bie Klevers onder waeter te zetten vò sportrecreaotie. Op de eerste versie van die plannen kwam 't durp zelfs nie meêr vò; bie vergissienge, bleek laeter. Toch bleef d'r vee verzet tege. Naedat Spar van der Hoek weggoeng wiere die plannen in d'ieskaste gezet.




#Article 64: Onte (539 words)


D' Onte of Westerschelde is 't stik van de rivier de Schelde dat-a in Nederland leit. 't Valt vò 'n groôt deêl zaemen mee 't estuaorium van die rivier. In 't noôrde oor ze begrensd deu Walchren en Zuud-Beveland, in 't zuje deu Zeêuws-Vlaonderen. Ze is as eênegste zeê-aerm in zuudwest-Nederland nie afgeslote deur 'n waeterkeêrienge omdan de schepen van Antwerpen nae de Noôrdzeê en omgekeerd over d'Onte moete. Een belangriek natuurgebied wa-a grens an de Onte is het Verdronke land van Saeftinghe.

Landelik oor algemeên van Westerschelde gesproke; mee Oôsterschelde oor dan de Schelde tussen Noord- en Zuud-Beveland, Tole en Schouwen-Duveland bedoeld. De tweê Scheldes leie aors noordelik en zujelik van mekaore, en nie oôstelik en westelik. De naemen bin te verklaeren uut de manier daerop ze vroeger bie Bat scheide: dae kon je nog zeie dat d'n eêne tak westelik en d'n aore oôstelik goeng.

Dat de Oôsterschelde ok wè zonder meêr Schelde genoemd oor en de Westerschelde en aore naem komt deudat de eêrste vroeger de loop van de Schelde was. De Onte was 'n klein plaetselik riviertje wat-a in de Schelde uutmondde. In de middeleêuwen zurgde sturmvloeden d'rvò dat dit riviertje nae zeê doorsloeg. Sins dien tied wier die zeê-aerm altied mae breêër en goeng d'r steês meêr waeter deu de Onte stroôme.

De Onte is, zoôas bove gezeid, van levensbelang vo d'n aeve van Antwerpen. Ok de aevewerken van Vlissienge, Terneuzen en Gent (via 't Kanaol van Gent nae Terneuzen) gebruke de Onte. Daedeur oor ze druk bevaere. Dat briengt nogal is problemen mee. Zoô is de vaergeule nogal bochtig, smal en ondiepe en loôpe d'r dikkels schepen vast. Vanuut Antwerpen oor daer a jaerelang over gekloge en 't liefst willen ze vee van die zandbanken uutbaggeren. In Nederland wille ze dat nie omdat d'r dan vee natuur verlore gaet. In de jaeren negenteg wier de vogesteld 'n antal polders, die-an alleên vo landbouw ore gebruuk en vreêd dunbevolkt bin, as compensaotie onder waeter te zetten. Awast was de provincie 't daermee eêns, de bevolkienge was t'r sterk op tege en d'r kwaeme vreêd vee protesten op. Ze prebere 't probleem noe dan ok aors op te lossen.

Vanouds moch de Onte, juust as alle waeters in Zeêland, mee 'n veer overgestoke ore. Voraol de Zeêuws-Vlaemiengen waere af'ankelik van die veren, omdan ze dikkels an d'n overkant werkte. In de jaeren fuuftig ontstoenge d'r rellen over oevee die veren mochte koste; dit oor de kwestie van de Vrieë Veren genoemd.

Nae de komst van 't Deltaplan kwaeme d'r overal aors in Zeêland dammen en bruggen daermeê je van 't eêne naer 't aore eiland kon, maer bie de Onte kon dat nie. Dat zou van eiges de scheepvaert in de wegt zitte. Daerom bleve d'r tweê groôte veerdiensten in de vaert: eên van Vlissienge nae Bresjes, eên van Krunehe nae Perkpolder. Uutendelienge wier d'r an 't ende van de twintegste eêuwe beslote 'n tunnel te boren. De Westerscheldetunnel, die-a in 2003 klaerkwam, loôpt van Ellesdiek nae Terneuzen en kost vee minder as de ouwe veren. D'n dienst van Vlissienge nae Bresjes is gebleven as voetveer. Daerover ontstoenge ok weer protesten, omdat de priezen vee oôger waere as da je vroeger te voet moch betaele.




#Article 65: Noord-Braebant (657 words)


Noord-Braebant (Nederlands Noord-Brabant) is 'n provincie in 't zujen van Nederland. Ze grenst an Zeêland, Zuud-Olland, Gelderland, Limburg, Belgs Limburg en Antwerpen. 't Is nae Zuud-Olland de meêst bevolkiengsrieke provincie en ze is ok best versteêdelikt: Eindhoven en Tilburg as vuufde en zesde stad van Nederland de tweê groôste steeën buten de Randstad. Veddere groôte steeën bin Breda en D'n Bos, de oôdstad, die pas de vierde van de provincie is. Toch eit ok de landbouw, voraol de verkesouwerij, ier 'n groôte functie.

Zoôas bove gezeid is Noord-Braebant sterk verstedelikt. Toch leit de bevolkiengsdicht'eid rond 't landelike gemiddelde. Daedeu is t'r ok nog vee plekke vò landbouw en natuur. Typisch Braebants bin de zandverstuviengen van de Loonse en Drunense Dunen, en de 'eivelden van de Kempen.

Vroeger Noord-Braebant gin aparte bestierlike eên'eid. In 'n groôt deêl van z'n geschiedenisse van 't verbonde mee de zudelike Nederlanden. In de middeleêuwen kwam 'n groôt deêl van wat-a noe Noord-Braebant is an 't Markgraefschap van Antwerpen, dat-a in 1106 bie Braebant ingeliefd wier. De groôte centra van ontwikkelienge laege in 't zujen van Braebant (Antwerpen, Brussel, Leuven etc.) maer in 't noôrden kwaemen ok Breda en D'n Bos wè tot ontwikkelienge. Mee d'n Tachentegjaeregen Oorlog wier Noord-Braebant afgescheie van de reste van 't ertogdom: bie de Vree van Munster in 1648 liep de grenze tussen de Staetse en de Spaonse Nederlanden dwars deu Braebant ene. Omdat 't gebied vò 't groôste deêl katteliek was moogden 't gin volwaerdege provincie ore maer wier 't 'n Generaliteitsland: rechtsreeks deu de Staeten-Generaol bestierd. Dit dierde tot de instellienge van de Bataofse Republiek in 1795, toen 't gebied Bataofs-Braebant gieng eête. Laeter in de Fransen tied wier 't over verschillende aore departementen verdeêld. Bie de instellienge van 't Konienkriek der Nederlanden in 1815 wier de provincie nie mee 't zudelike Braebant vereênegd maer goeng ze Noord-Braebant eête. 't Gebied van die provincie was groôter as 't ouwe Generaliteitsland omdat'r 'n stik van 't ouwe Olland en de vòdien zelfstandege (nie bie de Republiek orende) eerlik'eden Boxmeer, Gemert, Megen en Ravenstein biekwaeme. In 1830 bleef 't bie de Belgse opstand relatief rustig en kon konienk Willem I 't gebied makkelik be'ouwe. Vanaf 't end van de negentiende eêuwe kwam voraol in en rond Tilburg en Eindhoven vee industrie op.

De Provinciaole Staeten van Noord-Braebant è 55 zeêtels. Sins de lèste verkieziengen van maert 2019 zieë de verdeêlienge d'r zoô uut:

Commissaoris van de Konieng is Ina Adema van de VVD, als opvolger van Wim van de Donk (CDA).

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n coalitie van VVD, SP, D66 en PvdA. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2020 steunt op 'n coalitie van VVD, CDA, GL, D66 en PvdA.

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2020-2023 steunt op 'n coalitie van VVD, FVD, CDA en Lokaal Brabant.

Noord-Braebant is opgedeêld in 62 gemeênten. De lèste erindeêlienge was in 2019.

Noord-Braebant is in drie waeterschappen verdeêld: 't Waeterschap Braebantsen Delta, Waeterschap Aa en Maes en Waeterschap D'n Dommel.

Braebant is in tweê arrondissementen verdeêld: 't westen valt onder 't arrondissement Breda, 't oôsten onder D'n Bos. Allebei de arrondissementen ressorteren onder 't Gerechtsof van D'n Bos.

Vanouds is Noord-Braebant 'n kattelieke provincie. In 2005 was volgens schattiengen nog 57% van de bevolkienge katteliek. Kleine gebieden in 't noorden bin in (groôte) meerder'eid protestants, naemelik 't Land van Altena en Heusden en de Noordwestoek. Zaemen bin die goed vò 6% van de Braebanders. Deu de sterke verstedeliking weune d'r intusse ok a 5% moslims in de provincie.

Noord-Braebant eit 't Braebants in verschillende dialecten as streektaele. In kleine gebieden an de randen van de provincie ore nog aore taelen gesproke: 't Noordwestoeks is 'n Ollands dialect, in 't Land van Cuijk praote ze Kleverlands en in de gemeênte Cranendonck (oôdplekke Budel) è ze 'n Limburgs dialect. De dialecten ore nog relatief vee gesproke, voraol op 't land.




#Article 66: Dirksland (149 words)


Dirksland is 'n durp en voormaelige gemeênte op Goereê-Overflakkeê. Op 1 juni 2006 ao ze 8335 inweuners en ze beslaet 't oppervlak van 74,16 km2 (daevan 18,33 km2 waeter). Neast de oôdplekke leie aok de durpen Herken (Herkingen) en Melessant (Melissant) in de gemeênte. Toet 1966 waeren Herken en Melessant eigen gemeênten. Op 1 jannewari 2013 is de gemeênte Dirksland op'eheve en op'ego op in de nieuwe gemeênte Goereê-Overflakkeê. 

Dirksland is de plekke weer 't ziekenhuus van Flakkeê is. De waetertoren van Dirksland (vroeger die van Sommerdiek) is op een groôt deel van 't eiland te ziejene. Nae die van Emmeloord is dit de hoagste waetertoren van Nederland. Die van Dirksland is 62 meter hoage. Kraelingen wast 't deel van Dirksland wat dat bie de ouwe gemeênten Melessant en Sommerdiek horende. In de volksmond wier 't oak wel De Pit enoend. Vanaf 1966 viele de inweuners weer onger Dirksland.




#Article 67: Utrecht (gemeênte) (201 words)


Utrecht (Utrechts: Ut(e)reg) is 'n stad en gemeênte in de Nederlandse provincie mee dezelfde naem. 't Is de oôdstad van de provincie en mee 353.000 inweuners (2019) de vierde stad van Nederland. 't Oppervlak bedraegt 99,21 km2 (daevan 5,38 km2 waeter). De gemeênte onderscheit gin aore durpskernen, mae de ouwe durpen Vleuten, De Meern en Haarzuilens bin nog dudelik te erkennen.

Utrecht is as vierde stad van groôt belang in zoôwel andel as industrie. Deu zien centraole liggienge is 't 'n vreêd belangriek verkeersknoôppunt mee 'n groôt station. De Universiteit Utrecht is mee meer as 20.000 studenten de groôtste van Nederland. Ok is Utrecht zetel van de kattelieke aertsbischop. Utrecht ei 'n primaire verzurgiengsfunctie vo eel de regio en wat minder ok vò 't eêle land: zoô is ier de Jaerbeuze gevestegd.

Utrecht is reeds deu de Romeinen esticht. Op en rond het huujege Domplein is de plekke weer de Romeinen rond 50 n.Chr. het castellum Traiectum van hout en aerde bouwende. Dit fort was ongerdeel van de verdedigingsgordel langs de noordgrens van het Romeinse Rijk, de zogenaemde limes. 

In 690 stichtende de Angelsaksische zendelieng Willibrord binnen de verlaete grenspost Utrecht twee kerreken, weer laeter nog een dorden an wier toe'evoegd.




#Article 68: Wasschappel (705 words)


Waschappel of Wasschappel (Burgers: Westkapelle, op oare durpen Weskappel) is 'n stadje in de Zeêuwse gemeênte Ter Veere, glad in de westelikste punt van Walchren, mee 2705 inweuners op 1 januaori 2010.

Wasschappel, is, net eênder as Oôskappel, vernoemd nae 'n kapel die-a ier stieng. Deêze tweê kapellen bediende 'n groôt deel van noordelik Walcheren, di-a toen nog gin plekken van beteêkenisse en dideur ok gin kerken waeren. Een ander uutlei vô de naeme is, da vroeger een kaap een kappel wier enoemd. De rest van Walcheren zei dirom nog oaltied Westkappel. Het hae dan oak nie om de westelukke kapel, mè om de westelukke kap pel. 

De legende over Wasschappel gaet dat ut ooit lang eléé deur de Vikingen is esticht, dat ken je oôk nog zie an de naeme van de meulen: De Noorman, de naeme van de voebalploeg: V.V. De Noormannen, de Vikingstraete en restaurant de Viking. De vissersvaerte was dan ôok de belangriekste bron van inkommen in dien tiet.

In 1223 kreeg 't plekje stadsrechten, mae toet 'n echte stad zouw 't z'n eige noôit ontwikkele. Een stad moode toendertied een jaermart ouwe. Vandaege an d'n dag is dirom nog oaltied kêrremesse op d'n dag van de jaermart. Dit aort ehouwe op 't weekend nae d'n êesten weunsdag van juli. In 1253 was ier de Slag bie Waschappel tussen Vlaemse en Ollandse legers, die deur de Ollanders overtugend ewonne wier en 'n belangrieke stap nae de Ollandse eerschappij in Zeêland was.

Zie het oôdartikel: Wasschappelse Zeêdiek.

Op 3 oktober 1944 wier de zeêdiek aan de zuudkante van't durp deur Britse bommenwèrupers verwoest (dizze hebeurtenisse eêt in Wasschappel nog oaltied simpel 't Bombardement), mee de bedoeling Walcheren onder waeter te zetten om zô 't eiland makkelijker van de Duitse bezetter te kunne bevrijde. Bie dit bombardement kwaeme 180 inweuners van 't stadje om 't leven; de plaets zeluf wier zô goed as van de kaerte eveegd deur de bommen en 't binnenstreumende zeêwaeter. De geallieerde troepen landde op 1 november 1944 mee landiengsvaertuugen ten noorden en zuuën van 't ontstaene diekgat. Tun tiede van de landienge bevonde zich nog zes mêsen in 't durp, de rest van de overlevenden was geëvacueerd ni de omriengende durpen.
Op 12 oktober 1945, meer dan een jaer laeter, was 't gat edicht. Een nog oaltijd zichtbaer overbliefsel van de Tweêde Waereldoôrlog is de kreeke, die ontstaen is deur 't bombardement. Deur 't zoute kwelwaeter, onder de diek door, is 't waeter brak in plaets van zoete.
As herinnering an dizze oôrlog, mè zeker oôk an de bevrijdienge, staet ter een Sherman-tank op den diek. Achter de viertoren Ooge licht liggen, in een aluve cirkel, de graeven van de oorlogsslachtoffers.

De hemeênte ontstoeng in 1816 deur saemenvoeginge van de toenmaelige hemeênten Wasschappel-Binnen en Wasschappel-Buuten en Sirpoppekerke. Toet 1997 was Waschappel 'n eihe hemeênte; in dat jaer goeng 't op in de gemeênte Veere.

In Wasschappel oor 'n dialekt (Wasschappels) esproke dat-a vee verschilt van 't aore Walchers en vò vee Zeêuwen zelfs moeilik te verstaen is. Dat komt deur de isolaotie wi a de plekke eêuwenlank in elegen ei. 't Kent vee woôrden die in 't aore Walchers naebie of elemaele onbekend bin en doet varder de g- in voltooide deêlwoorden wiglaete: emaekt vò gemaekt. Dat komt wè dikkelder vò in Zeêland, mae nie in de omgevienge van Waschappel. Een dubbeltje oor een dobbeltje enoemd. Tehen een tuun zeie ze op Wasschappel een tuin. Dat liekt een bitje roar (oardig zeie me mêestal), mè dat komt omda tuin een nieuwerwes woord is. 't Echte Wasschappels vô een tuin is tenslotte 'n 'of. Varder oor een sihoare (zo a ze in de rest van Walcheren zeie) een siharre enoemd, mè tehen een dulfsihoare zeie me dan wi roakers. En è-j-a-es van freinzen ehoare?

De nouwe gewoonte van plattelandsgemeênschappen om mekaore bienaemen (op Waaschappel è ze 't over schelnaemen of een een biesmak) te geven ei in Wasschappel toet d'n dag van vandeage stande'ouwe. Dit ei voraol te maeken mee 't kleine antal fermieljenaemen t'r plekke. Zô wier een zekere Westerbeke Avoem enoemd. Die man die ree naemeluk oaltied nog-a langzaam in z'n vrachtwaegen. A je een bêrreg achelnaemen wil naeleze kiek dan mè op de bie gevoegde link.




#Article 69: Frankriek (370 words)


Frankriek is 'n West-Europees land. De oôdstad is Paries. 't Devies van de republiek is Liberté, Egalité, Fraternité (Vrie'eid, Geliek'eid, Broederschap). Frankriek is ien van de vuuf kernmachten op de waereld. Vroeher bezat ut land een uutgebreid koloniaol riek, mee onger andere vee bezittingen in Afrika. Het lukte Napoleon om in het eêrste decennium van de 19e eêuw een groôt deel van Europa onder Frans gezag te briengen.

Frankriek besti uut 26 rehio's, wivan an der 22 in Europa lihhen. Deze rehio's zien wee verdeêld in departement'n. De 4 rehio's buuten Europa eêtn DOM's (Département d'Outre-Mer). Deze departement'n zien:

Mayotte, ok een overzeês hebiedsdeêl van Frankriek, zou een vuufde kandidaât kunn'n zien voe een eihen Frans departement. Een voebeêld van een ar overzeês hebied is buvobbeld Corsica.

In Zuud-Frankriek bevin zich 't Centraâl Massief, mie ienkele oôhe berhen, 't a zen eihen schei van de Alpen deur middel van de Rhône. In de Alpen lihhen de oôgste berhen. Ok ei in Zuud-Frankriek nog de bergketen van de Pyreneeën.

Toet 't ende van de jaeren '90 waere d'r 40 Franse steeën die meer as 100.000 inweuners aodde. 't Groôste deêl van de Franse bevolkienge weunt in of rond Paries. De belangriekste steeën in Frankriek bin Paries, Lyon en Marseille. Ongeveer 75% van de Franse bevolkienge weunt in stedelijke gebieden. Op 't platteland binne 'ele stikken weer bienae hin mensen weune.

De 25 groôste Franse ste'en binne:

Frankriek ei 3 klimaottypes, 'n zeêklimaot, 'n landklimaot en 'n Mediterraon klimaot. In de Alpen en Pyreneeën kant op groôte hoôgte ok flienk koud worre. 

De landbouw speelt 'n groôte rolle in de economie van Frankriek. Frankriek is ok eên van de belangriekste wienproducenten van de waereld. Frankriek eit 'n groôt net van autosnelwegen. Op vee van deze wehen wor tol eheven. Groôte Franse autofebrieken bin Peugeot, Renault en Citroën. Ok zien der vee luchtaevens onder are in Paries, Marseille, Lyon en Nice. Vadder is der een hoed net van spoôrwehen wir a ok de bekende TGV op rie.

Sins 14 meie 2017 is Emmanuel Macron president van Frankriek. De president van Frankriek ao een hoôp macht. In Frankrijk binne circa 36.000 gemeênten. Sommige ao nauwelijks inweuners. Ieronger is de indeêling vant land te ziejene:




#Article 70: Beêsten (324 words)


De beêsten (Latiens Animalia) bin 'n belangriek riek van organismen uut 't domein van de eukaryoten, dan ze vurme zaemen mee de planten, de schimmels en de protisten. Ze bin gewoonlik meêrcellig, kunne d'r eige bewege en voeje d'r eige mee sukers uut aore organismen. Ze aeseme zuurstof in kooldioxide uut, welke lèste stof weêr deu planten gebruukt oor om sukers mee an te maeken. De groôtte van dieren verschilt van minder as 'n millimeter toet tientallen meters; de levensdier kan verschillen van maer 'n paer uren toet 200 jaer. Beêsten ore nie zoô oud as planten maer meêstal ouwer as bacteriën. Meêr as de 'elt van alle diersoôrten bin insekten (1.000.000 specie).

De eêrste beêsten bin ontstae rond 't begin van 't Paleozoïcum, 550 miljoen jaer vromme. Geleerden bin 't d'r nie over eêns of sommige ouwere fossielen ok a an beêsten toe te schrieven bin.

Op 'n paer uutzonderiengen nae èn aolle beêsten verschillende weefsels, zoôas spieren om d'r eige te bewegen, zenuwen om prikkels op te vangen en te verwerken, en orgaonen. Bie oôgere beêsten is 't knoôppunt van de zenuwen uutgegroeid toet 'n orgaon op z'n eige: de essens. Verteêrienge van 't eêten gebeurt gewoonlik intern; de afvaolproducten daervan moete 't lief dan ok weer verlaete.

Awast komt aseksuele voortplantienge bie dieren ok vò (deu parthenogenese of deu fragmentaotie), seksualiteit is wè de norm. Seksuele voortplantienge oor bereikt deur meiose: 't anmaeken van ei- en zaedcellen mee aollef zoôvee chromosomen. As die bie mekaore komme ontstaet d'r 'n nieuwe cel mee evevee chromosomen as de ouwers. Vervolges groeit de celklomp uut toet 'n embryo, en daenae tot 'n volwaerdeg nieuw dier. Dit proces gebeurt meêstal in beschermde schillen die-an eiers genoemd ore, mae de meêste zoogdieren brienge ulder kinders levend op de wereld.

't Beêstenriek is in drie onderrieken verdeêld: de Parazoa, de Mesozoa en de Eumetazoa De protozoën worn vandaeg d'n dag bie de protisten gerekend. 'n Globaole indeêlienge.




#Article 71: Sint Anna ter Mu (240 words)


Sint Anna ter Mu (Sint Anna ter Muiden) is n stadje in de gemeênte Sluus. 't Ei ongeveer 50 inweuners. Sint Anna ter Mu is de kleinste stad van Nederland. 't Leit op 't meêst westelijke punt van 't land.

Sint Anna ter Mu kreêg in 1242 stâdsrechten. In de Middeleêuwen was 't e belangryke stad en e vôorhoave van Brugge. Achter de verzandienge van d'hoave in de 14ste êeuwe kwynde de stad weg in 't vôordêel van Sluus. In 1405 wier Mu, met uutzounderienge van de kerke, jêlegans platgebrand deur d'Iengelsche. 

By de vastleggienge van de grenze tusschn de Republiek der Verenigde Provinciën en de Zudelikke Nederlandn, begun 17ste êeuwe, kwam Mu uutendelik juste in de Republiek te liggn. Vo 't verschil te kunn zien me 't Nôord-Hollandsche Muiden, wierd de noame van de beschermhillige an de platsnoame toegevoegd. 't Ênigste da nog overblêef van Sint Anna ter Mude was de klêne, rustieke weunkern die d’r nu nog alsan is, en woar dat den tyd lik is bluuvn stille stoan. In 1967 is jêel 't stadje beschermd stadsgezicht gewordn. 

In 1880 is Sint Anna ter Mude by de gemêente Sluus gevoegd, die in 1995 ounderdêel van de gemêente Sluus-Erreburg is gewordn en ton loater were opgieng in de grotere fusiegemêente Sluus. 

Sint Anna ter Mu ist mist wèsteleke pleksje van Nederland. Van ier zie'j binne een ure in Frankriek. Je bin ier vandaen sneller in Paries dan in Groningen.

 




#Article 72: Svores (204 words)


't Svores is 't dialect van 't durp Svore (Oostvoorne) in de Zuud-Ollandse gemeênte Wesvore (Westvoorne) en z'n directe omgevienge (in elk geval in De Tinte). 't Is gin Ollands maer 'n Zeêuws dialect.

In onderzoeken naer 't Zeêuws oor 't Svores dikkels nie betrokke: 't oor zelf wiggelaete in 't Woordenboek der Zeeuwse Dialecten, dat-a wè de dialecten van Goeree-Overflakkee opneemt. Toch weête ze a best lange dat ier Zeêuws gesproke oor. D'n amateur-dialectoloog Johan Winkler schreef in z'n Dialecticon uut 1872: Het oostvoornsch helt in menig opzicht (...) naar het zeeuwsch over, zoo zelfs dat men het oostvoornsch eigenlijk niet onder de echte hollandsche tongvallen kan rangschikken.

Dat 't Zeeuws is oor onder aore dudelik deu de uutspraeke van de Standerdnederlandse ui en ij. Toch is 't meer 'n korte i en u as ie en uu wat of t'r klienkt; ier leit 'n verschil mee aore Zeêuwse dialecten. Ok bin d'r vee typische woôrden en woôrdvurmen die-an mee 't Zeêuws overeênkomme. Aore vurmen bin dan weer typisch Ollands, zoôdat 't Svores feitelik 'n overgangsdialect is.

Mee deu de sterke immigraotie vanuut Rotterdam, en omdat 'r op de reste van 't eiland vedder gin Zeêuws gesproke oor, gaet 't dialect flienk achteruut.




#Article 73: Goereê (100 words)


Goereê, soms oak Goerie, (Ollans: Goedereede) is 'n stadje op Goereê-Overflakkeê. As eênige op Goereê-Overflakkeê heit de plekke in et verlejen stadsrech'n ekrege. Dit beurende in 't jaer 1312. Laeter is de welvaert van de plekke goewdeels inezakt mar d'r weune noe toch weer om in naebie de 2.000 mêssen. In Goeree stoôt oak 't gemeêntehuus van de voormaelige gemeênte Goereê.

De haevene van Goereê is of'eslote van zeê in 1958. Een bekend bouwwerk an de haevene is Hotel de Gouwe Leeuw. Hier is nog een pausenkaemer anwezig uut de tied dat de laetere paus, Adrianus VI hier pastoor was.




#Article 74: Flakkees (298 words)


't Flakkees is 't dialect van Flakkee, dus 't ôôstelijke deêl van 't eiland Goeree-Overflakkee, oftewè de gemeênten Menheerse, Dirksland en Oôstflakkee.

't Flakkees is 'n echt Zeêuws dialect. Dat bliek uut de klanken uu, ie en ae vò de Ollandse ui, ij en aa, uut diengen as voegwoôrdvervoegienge en uut de woordenschat. Verschillen mee 't zudelikere Zeêuws bin 't bestae van de h (huus inplekke van uus) en 't nie-wigvallen van de r vò 'n s (kers, nie kes). Die kernmerken deêlt 't mee 't Goerees. Belangriekste verschillen mee 't Goerees bin dan de werkwoorden gae, slae en stae klienke as in 't aore Zeêuws (en nie, zoôas in 't Goerees, as gô, slô, stô), da d'n tweêden infinitief op -en endegt in plekke van op -ene (ie oort deu te werken; Goerees werkene) en dat 't voltooid deêlwoord mee ge- begint en nie mee e-.

Je kunne 't Flakkees vedder verdeêle in 't Westflakkees, 't Oôstflakkees en 't Braebants-Flakkees. 't Braebants-Flakkees oor gesproke in Achtuzen en onder de katholieke beweuners van Ouwe Tonge, 't Oôstflakkees is te oren in De Plaete, D'n Bommel in bie de protestanten van Ouwe Tonge, 't Westflakkees in alle plekken van de gemeênten Menheerse in Dirksland. 't Braebants-Flakkees verschilt vòraol deudat in dat dialect de h weer wè wigvalt. Dit is inderdaod uut 't Braebants komme overwaoie. De verschillen tussen 't Oôst- en 't Westflakkees bestae vòraol uut kleine woordverschienselen. Binne de verschillende durpen in 't Westflakkese gebied bin ok weer kleine verschillen an te wiezen.

In dit tabelletje ore de verschille mee 't Goerees en binnen 't Flakkees onderlieng dudelik gemaekt:

Nesso min as 't Goerees oor 't Flakkees bedreigd. D'r bin vee joengeren die-an 't praote, d'r is weineg immigraotie en toerisme, 't is nie verstedelikt en leit geïsoleerd.




#Article 75: Schouwen-Duvelands (228 words)


't Schouwen-Duvelands is 't Zeêuwse dialect dan ze op Schouwen-Duveland praote. Soms oor 't verdeêld in Schouws en Duvelands.

't Schouwen-Duvelands vurmt saeme mee 't Goerees, 't Flakkees en 't Svores 't Noôrd-Zeêuws. D'r bin kleine, mae dudelike verschillen tussen deêze dialecten an d'n eêne kant en bevobbild 't Walchers en Zuud-Bevelands an d'n aore kant. Zoô komt d'n umlaut van de o ier vee minder vò: boter, wone en zomer in plekke van 't zudelike beuter, weune en zeumer. Vedder deêlt 't feitelik aolle kenmerken die-an van 't Zeêuws maeke wat-of 't is.

D'r bin ok dudelike verschillen binnen 't Schouwen-Duvelands. Speciaol opvalle doeë de dialecten van Bru en Zurrikzeê. 't Eêrste deudat de woordenschat nog stik ouwerwès is (dat ei-je wè dikkelder in vissersdurpen), 't tweêde deu 'n bitje meer Ollandsen invloed, wat-a noe eên keer typisch is vò stadsdialecten.

't Meêst leeft 't dialect nog in Bru, daer-a meêr as 90% van de joengeren 't nog praot. Saeme mee Erremu en Waschappel oort 't daemee toet de plekken daer-a 't Zeêuws nog 't sterkst present is. 't Minste leeft 't in de toeristendurpen Aemstie, Burgh en Renisse, daer-an vee mensen van buten bin gae weune.

'n Bekende Schouwse schriever is Endrik Henk Blom, die-a dialectcolumns schrieft in 't uus-an-uusblad Ons Eiland en ok ijt'n paer boekjes uut ei eheven bie Uitgeverij: Boekhandel de Vries, Zierikzee.




#Article 76: Walchers (420 words)


't Walchers is de naem vò de Zeêuwse dialecten die-an gesproke ore op Walchren.

De Walcherse dialecten verschillen onder mekaore flienk. De stikke afwiekende stadsdialecten van Middelburg en Vlissienge ore ier avast niet be'andeld; zie daevò 't artikel Burgerzeêuws.

't Walchers schikt z'n eige goed in 't verband van aore Zeêuwse dialecten. Verschillen mee 't intern sterk verwante Zuud-Bevelands bin d'r vee; meêsta komt 't d'rop neer dat 't Walchers meer op de aore Zeêuwse dialecten en/of op 't Standerdnederlands trekt.

As 'n Midden-Zeêuws dialect kriege vee woorden mee in 't Nederlands 'n o umlaut: zoô is 't bevobbild zeune, beuter, meuge, weune, zeumer en vurm, durp. In Erremu, Kleverskerke en 't Nieuweland oor van butter en zummer gesproke, net eênder as op Zuud-Beveland. Vee van die woorden ore meê nae 't noorden toe mee 'n oo uutgesproke.

De aa veranderd in de meêste Germaonse erfwoorden in 'n ae; de Zuud-Bevelandse î is ier onbekend.

Ze zeie op Walchere over 't aolgemeen mee en af, nie mie en of.

Abstracta die-an van werkwoorden ore afgeleid kriege d'n uutgang -ienge: verkerienge, krusienge etc.

D'r bin tweê infinitieven: eên op -e en eên op -en. Dit eit 't Walchers uut 't Fries georve. Op Zuud-Beveland is dat verschil d'r nie.

Voltooide deêlwoorden ore mee 't vòvoegsel ge- gevurmd. In Waschappel zeie ze weer wè emaekt.

Walcherse dialecten è 'n typische woordenschat die-a flienk kan verschillen van aore dialecten. Zoô zeie ze ier frinze (op Wasschappel zeie ze freinzen) vò wat bevobbild op Zuud-Beveland 'n aerebezem genoemd oor. Kruisbessen aore baeiers enoemd, terwiele a rode bessen jenievers enoemd aore. Dit kan verklaerd ore uut d'n invloed van 't Picardisch.
Vô een bêrreg woorden die a allêene op Wasschappel gebruukt aore kê je op dizze link kieke 

D'r bin op Walcheren feitelik nie zoô vee dialectschrievers en -zangers. Jan Zwemer uut Oôskappel en Marco Evenhuis uut Oôst-Soeburg, de tweê drievende krachten achter 't blad Noe, ouwe d'r eige d'rmee bezeg. Frans van der Heide schrieft a jaeren stikjes in de PZC op z'n Békêrks. De Wasschappelse Toneelploeg schrieft vaesjes en toneelstikken in 't Wasschappels.

Dit verschilt noga per plekke. In en direct om Middelburg en Vlissienge sterft 't Zeêuws langzaeman uut. Ok in 'n toeristische plekke as Zoetelande gaet 't wat achteruut. Uutschieters d'n aore kant op bin Erremu en Wasschappel: daer oor nog deu meer as 90% van de joengeren dialect gepraot. In de aore durpen overleeft 't redelik toet goed, al zie je wè dan de verschillen tussen de dialecten onderlienge vervaege.




#Article 77: Burgerzeêuws (379 words)


Burgerzeêuws is 't Zeêuws van de stad, meêr in 't biezonder van Middelburg en Vlissienge. De taele van deêze tweê plekken verschilt zoôvee van 't omriengende Walchers dat 't wè bie 'n aparte groep kan ore ingedeêld. De dialecten van Goes, Zurrikzeê en aore steeën ore gewoon bie de artikels over de streekdialecten besproke.

't Belangriekste kenmerk is dat de aa uut 't Standerdnederlands alleên vò 'n r as 'n ae klienkt. Op alle aore plekken oor je daer 'n ao: paerd maer waoter, maoke, laote. De r vò de s valt in de steeën nie meer zoô dikkels wig: je oor dae dus meêsta kers en nie kes. Typisch is ok 't vòkommen van de Fransen r, die in de keel gevurmd oor. 't Burgerzeêuws doe wè mee 't Boerenzeêuws mee in de klanken ie en uu in plekke van ij en ui in de standerdtaele. Ok de woorden bluve, pupe, twuvel, vuuf en wuuf komme in de stadsdialecten vromme.

Vedders komme de meêste typische Zeêuwse dialectwoorden in 't Burgerzeêuws nie mee vò. Zoô is 'n frinze in Middelburg en Vlissienge gewoon 'n aerebei.

't Burgerzeêuws moe in d'n tied van de Republiek onstae weze. In dien tied waeren Middelburg en Vlissienge belangrieke steeën en mieken Olland en Zeêland zaemen d'n dienst uut. Dialectverschillen waeren in die tied bie mensen van de betere stand normaol, mae sommige klanken en woorden wiere wè vò boers angezieë. Dat gold bevobbild vò de ae, die-a zoôwè in Zeêland as in Zuud-Olland vòkwam (en -komt). Die wier deu de stadsbeweuners dan ok losgelaete. Feitelik liekt dit proces 'n bitje op 't ontstaen van 't Stadsfries: de burgers paste d'r eige an de normen van 't Ollands an mae ieuwe wè kenmerke over van ulder eigen taele.

Volgens 'n studie van Marco Evenhuis wier 't Zeêuws rond 1990 nog door naebie tweê derde van de bevolkienge gesproke, mae lag dat andeêl in en rond de steeën rond eên derde. In Middelburg en Vlissienge-stad is dat zekers nog laeger: vòraol in Middelburg liekt 't Zeêuws bienae wig en vee sprekers bin import van 't platteland. Toch leeft 't Burgerzeêuws nog wè in de marge, onder de aerrebeiersklasse van echte Middelburgers en Vlissiengers. Butendien praote vee mensen nog mee 'n sterk Middelburgs of Vlissiengs accent.




#Article 78: Veugels (225 words)


De veugels (Latiens: Aves) bin 'n traditioneel erkende klasse van beêsten uut de stam van chordabeêsten (Chordata), d'n onderstam van gewurvelde beêsten (Vertebrata), d'n infrastam gekaekten (Gnathostomata) en de superorde vierpoôters (Tetrapoda).

Evolutiebiologen dienke dan ze uut de reptielen ontwikkeld bin, en wè uut de dinosaurussen. Sommige taxonomen vinde da-je alleên taxa mag maeke mee soorten die-an aollemaele dezelfde vòrouwers ebbe en deêle daerom de veugels in bie de reptielen. De meêsten doeë dat nie, wan de veugels bin zoôwè uterlik as wat de bouw betreft vreêd gespecialiseerd en verschillend, en d'r bin inmiddels meêr veugel- as reptielesoorten. De mainstream-naem vò 'n taxon van reptielen en veugels saemen is Sauropsida; reptielen, veugels en zoogdieren bie mekaore ore Amniota genoemd.

Veugels è d'r vòpoôten toet vleugels ontwikkeld en de meêste soôrten kunne vliege. Ulder lief is bedekt mee veren, zoôas de zoogdieren aeren è. Aors as de reptielen bin de veugels waermbloeieg. Kennisse en studie van veugels oor ornithologie genoemd.

De taxonomie van de veugels wier a in 1676 beschreve deu tweê Iengelsen, Francis Willughby en John Ray, in ulder boek Ornithologia. Dit systeem wier ok deu Carolus Linnaeus overgenome en is mee 'n paer veranderiengen toet d'n dag van vandaeg gebleve. Wè komme bie de classificaotie probleme kieke zoôas bove beschreve. Aolle noe bestaende veugelsoorten ore bie de onderklasse Neornithes.

KLASSE VEUGELS (Aves)
Onderklasse Neornithes




#Article 79: Zuud-Bevelands (449 words)


't Zuud-Bevelands is de naem vò de dialecten van 't Zeêuws die op Zuud-Beveland gesproke ore. Net as de Walcherse dialecten bin de Zuud-Bevelandse onder mekaore eel verschillend; toch bin d'r ok dudelike overeênkomsten.

De Zuud-Bevelandse dialecten ore, mee 't Walchers en 't Noord-Bevelands, soms bie 't Midden-Zeêuws gerekend. Dat betekent onder meêr dan d'r meêr gevallen van umlaut vòkomme as in 't noorde, en dan d'r bedudend minder Vlaomse taelinvloeden bin as in Zeêuws-Vlaonderen. De typisch Zuud-Bevelandse uutspraek van de ae is 't bekendste kenmerk: d'r klienkt op die plekke meêstal 'n î. In de Noe-spellienge oor dien klank geschreve as aê. 'n Ander klankverschiensel is 't verkorten van vee woorden mee in 't Walchers 'n eu (beuter  butter, zeumer  zummer). De g klienkt op Zuud-Beveland meschien nog wè zwakker, meêr h-achteg, as ergest aors in Zeêland. Op Zuud-Beveland bin de woordvarianten of, mie en voe te 'oren (in plekke van af, mee en vò). D'n uutgang bie abstracta van werkwoorden is -ege (tegenover -ienge, dus verkerege, slutege). D'r is op Zuud-Beveland maer eên infinitief; die endegt aoltoos op -en, oewel a de 'e' bieni aoltied ineslikt wor. Voltooide deêlwoorden ore gevurmd mee e-, nie mee ge-.

De Zuud-Bevelandse dialecten ore in drie groepen verdeêld: 't Noordwest-Zuud-Bevelands, 't Zakkers en 't Oôst-Zuud-Bevelands.

De Noordwest-Zuud-Bevelandse dialecten ore gesproke van 't Lewedurp toet ongeveer an Kattendieke. Deêze dialecten stae nog 't kortst bie 't aore Zeêuws en bie de standerdtaele. Wolfersdiek eit as 'n vòmaeleg eiland 'n eel eigen dialect. 't Stadsdialect van Goes is wat meer burgerlik en verollandst. Vò Kattendieke oor 'n gewone ae-klank gegeve.

't Zakkers oor van eiges gesproke in de Zak, dus Zuudwest-Zuud-Beveland. Ok ier is gin absolute eên'eid en bin d'r verschillen tussen de durpen. In vee durpen spreke ze de Zeêuwse ae nie alleên i-achtig, maer ok nog kort uut: 't Nederlandse water klienkt ier as witter.

't Oôst-Zuud-Bevelands oor gesproke van Weumelienge toet an Rilland. Ier valt voraol de uutspraek van d'n uutgang -en op. Dat is ier 'n lettergreepdraegende nasaol, dat wil zeie: bluven oor bluuvm, eten oor eetn en werken oor werkng.

Mee uutzonderienge van Goes is Zuud-Beveland nog eel agrarisch en de veruut meêste durpeliengen ouwe nog vast an ulder dialect. In gesprekken tussen beweuners van tweê durpen oor soms wè op 't Nederlands overgegae, omdan de dialektverschillen soms lastig gevonde ore.

D'r bin op Zuud-Beveland meschien wè meer dialectzangers en -bands as waer dan ok in Zeêland. Peter Dieleman is bekend zoôwè as zanger as ok as schriever vò Noe; 'n aore eel bekende zanger is Engel Reinhoudt. De band Surrender uut Eintjessand loôpt a jaeren vorrop mee muziek in de streêktaele; 'n aore boerenrockband is Du Driefstang.




#Article 80: Waeterveugels (152 words)


Waeterveugels (Latien Anseriformes) bin 'n orde uut de klasse van zoô'n 150 middelgroôte veugelsoorten die bestae uut drie femieljes: 

De eksterhanze wor in een are femielje eplekt vanwehe zen are bouw, en 't minder afankelijk zien van 't waeter.

De eêste waeterveugels ontstoenge in 't Kriet, 't oust bekende fossiel is de Vegavis. Modern genetisch onderzoek lit vermoede dan de waeterveugels in 't behun zaeme mie de 'oenderachtigen eên orde waeren; om die ree'n spreke sommehe taxonomen van de claode Galloanserae. De eêste waeterveugels leke nog 't meêst op de 'oenderkoeten.

Aolle waeterveugels bin anepast an 't leven in 't waeter. Ok deêle ze eên en dezelfde meniere van slikken. De eetheweuntes bin uut mekaore gegroeid: sommehe van ulder frete vis, aore soort'n voeje d'r eihe mie plant'n.

Neffens de bove genoemde drie femieljes bin d'r nog tweê uutgesturve femieljes: Dromornithidae, pre'istorische reuzenveugels uut Australië, en Presbyornithidae, daer-a ok de Vegavis bie'oort.




#Article 81: 'Oenachtigen (134 words)


Oenachtegen (Latien Galliformes) bin 'n orde uut de klasse veugels. D'r bin 'n hoeie 250 soôrten, meêstentieds klein toet middelgroôt. Over 't algemeên bin 't lompe veugels mee 't dik lief, middellange poôten en kleine vleugels. Ze kunne dikkels nie vreêd goed vliehe. Sommege soorten bin hoslandbeweuners, mae vee soorten bin tuus in 't bos, dikkels ok 't oerwoud.

De oenderachtegen bin nauw verwant an de Waeterveugels, daermee ze in 't vroege Kriet nog eên orde gevrumd è: de Galloanserae.

Recent DNA-onderzoek ei de biologie vò problemen gesteld mie de classificaotie. Vee soôrten bleke toch aore verwantschappen te èn as gedocht.

Vroeger wiere ok de femieljes Opisthocomidae (mee eên soorte: stienkveugel) en Vechtkwartels (Turnicidae) bie de oenders gerekend. De eêste femielje zurgt nog altoos vò classificaotieproblemen, de tweêde noe noe ondergebrocht bie de steltloôperachtegen.




#Article 82: Terneuzen (plekke) (444 words)


Terneuzen es 'n stad in de gemeênte Terneuzen. De plekke ao ongeveer 28.000 inweuners. Terneuzen es 'n van de laetste plekke die stadsrechte ao 'ekrege. Terneuzen ao 'n centrumfunctie, dat es te zien aan 't ziek'nhuus en 't theaoter. Landeluk was Terneuzen bekend deu 't vele drugstoerisme vanuut Belhië en Frankriek. De leste jaoren is da vee minder 'eworren.

Langs et Kanaol van Gent nao Terneuzen is vee industrie 'evestigd. Een groôt werk is het Amerikaonse Dow Chemical. Sinds 2000 wor d'r gebouwd an de aore kante van de Notense kreke, de wiek Noten (Othene). Terneuzen eit drie groôte sluuzen voo de zeêvaert en de binnenvaert. Ier ist aoltie stikke druk. D'r bin plannen voo een nieuwe zeêsluus.

Terneuzen lag oorspronk’luk in ‘t Assenederambacht en in 1572 wier’n ut Axelèrs, want ze wiere ongerdeel van ’t Axelerambacht. De veruûziêng van ’t eêne ambacht næ ’t ând’re viel bie die Terneuzenèrs nie in de ghoeie smæk. Dâttâ mæ tot 1584 was deê niks ter zæke. Dus vanaf die tied bestæt er â un vrieviêng tuss’n Terneuzen en Aksel. Dæ was toen â spræke van afghunst en rivaliteit tussen de twee plèkk’n. De stadsrechten van Terneuzen wiêr’n op 23 april 1584 verleênd deu Wullem van Oranje en op 24 augustus 1586 bevestigd deu Leicester. De Moffenschans is een 400 jaar oud 'uus 'alverwege de Axelsestraat in Terneuzen. Vee mensen dinke da 't huisje uut d'n Twidde Weareldoôrlog komt moa 't eeij z'n oorsprong in de 80-jaerige oorlog. 
In de Franse tied begong Napoleon mee de bouw van un hroôte marineaven bie De Griete. Toen wier de nieuwe batterie De Griete bie Terneuzen a vlug 'ebombardeerd deu Iengelse schepen. Kogel in 't kruutuus. Heên marineaven meer.
In de jaeren nae 1815 ist Kanaol van Gent nae Terneuzen 'egraeven. In dizze periode waere Nederland en Belhie nog ien land, 't Konienkriek der Verêende Nederlanden. Dit kanaol gaf een enorme douw voo de ontwikkelieng van de stad. In die tied eit Terneuzen ok as een van de leste steên van 'Olland stadsrech'n gekrege. In 1922 komme 12 zeêmannen uut Terneuzen om bie de ramp mie het s.s. Cornelis. In de jaeren nae de Twidde Wereldoôrlog kwam d'r een enorme industriaolisatie langs de kanaolzone op gang. Dow Chemical vestigende z'n eihe 'ier in de jaeren '60 en gaf vee werkhelegeneid. In die tied is ok 't kanaol verbreêd en is de nieuwe zeêsluus gebouwd. Voo die tied kwamme de schepen duchte langs 't centrum van de stad. Vee nieuwe weunwieken wiere gebouwd in die jaeren. Leater is de groei wat ofgezwakt. In de 21e eeuw wier de sprong gemikt over de Notense Kreke, weer de nieuwe weunwiek Noten is gebouwd.

 




#Article 83: Land-van-Aksels (183 words)


't Land-van-Aksels is 't dialect gesproke in 't midden van Zeêuws-Vlaonderen, dat wil zeie: in 'n deêl van de gemeênte Terneuzen, in Terneuzen, Oeke, Zaomslag, Sluuskil en Aksel. Deu de zudelikere kleurienge en de groôte verschillen mee 't Zeêuws van boven de Onte oor 't dialect ok wè bie 't West-Vlaoms ingedeêld; mae meêstal oort 't toch bie 't Zeêuws getrokke.

De Zeêuwse klank ae vò de Standerdnederlandse aa komt ier nie vò, of 't zou vò 'n r moete weze. In plekke daervan klienkt 'r 'n ao. Van d'n uutgang -en oor alleêne de n uutgesproke (lettergreepdraegende nasaol eêt dat). Iet eiges vò 't Land-van-Aksels is dat 'r nog dudelik verschil oor gemaekt tussen de langen en korten ie: kieken is bezieë; kiêken is kuken. Toch stae de dialecten uut dit gebied korter bie 't aore Zeêuws as 't Land-van-Kezands. 't Woôrdje gie/hie komt ier bevobbild nie vò; dae zeie ze jie vò.

'n Bekende muziekact in 't Land-van-Aksels bin de Lamaketta's, die in de zeumer van 2006 'n plaetselike zeumer'it aodde mee Joehoe. Nog vee bekender, ok nationaol, wier Broeder Dieleman.




#Article 84: Tools (700 words)


't Tools is 't Zeêuws van 't eiland Tole. In principe oor d'r 't dialect, of de dialecten, van eêl 't eiland mee bedoeld, maer 't kan ok slae op de tael van 't stadje Tole alleêne. 't Fluplands liek d'r vee op.

't Tools trekt nie zoô op 't kortbieë Zuud-Bevelands mae gaet voraol mee 't Schouwen-Duvelands  en 't Noord-Bevelands mee. Verschillen bin mae kleine. Binnen Tole is t'r 'n tegenstellienge te vinden tussen 't zuudoôsten (Stad-Tole, Pòvlie en Schaerpenisse) en 't noordwesten (Setalland, Smerdiek en Staevenisse) van 't eiland. 't Vossemaers, onderdeêl van de zuudoôstelike groep, is volges berichten beïnvloed deu 't Braebants, juust zoô-as 't Braebants van Nieuw-Vossemaer dudelik Zeêuwse invloeden zou è. Vò de rest is t'r 'n scherpe grenze mee de Braebantse streektaelen, al bin d'r wè aoreg wat Tolenaers in of om Bergen gae weune en aorsom.

't Gebruuk van 't dialect lei op Tole nae 't schient nie zoô oôg as ergesten aors in Zeêland, mae van echte bedreigienge is gin spraeke.

En Ie zeid'n: D'r was 'n man, die à twee zeunen ao. In d'n jongste van die twêêje, zeid'n tegen z'n vaoder: vaoder, heef mien m'n erfdêêl mè. In de vaoder haf 'm z'n dêêl. In nie vele daehen daenae, nam de jongste zeune aolles bie mekaore, in hieng op reize nae 'n var land, in dae maekt'n ie aolles op, want ie leefd'n mè raek.

In toen à aolles op was, kwam d'r 'n hrôôte 'ongersnôôd in dat land, in ie behon aarremoe te liejen. In ie hieng dae weg; in kwam bie êên van de maansen die attae weunden; in die stierden 'm nae z'n land om de vaarkes te waaien. En ie wild'n z'n buuk vulle mee 't eten van de vaarkes; mé van hêên maans kreehent. In tot z'n eihe kommende, zeit 'n: 'Oe veel aarebaaieres die à bie vaoder waarke, è vollop 't eten, en ik verhae van d'n 'onger.

'k Zà opstae in naer m'n vaoder haen, in 'k zà tehen z'n zaahe: vaoder, 'k hè hezondigd tehen d'n 'emel, in tehen joe. In 'k bin nie mêê waerd, dajje m'n zeune noemt: maek m'n mèr 'n aarrebaaier. In ie stond op in hieng naer z'n vaoder. In att'n nog varre weg was, zag z'n vaoder 'm, in die wier van binnen mee liefde bewohe; in liep nae z'n toe, viel 'm om z'n 'alles in kust'n 'm.

In 'n zeune zeid'n tehen z'n: Vaoder, 'k è hezondigd tehen d'n 'emel, in tehen joe, in 'k bin nie mêê waerd dajje m'n zeune noemt. Mè z'n vaoder zei tehen z'n knecht: lankt de beste klêêren in trek ze bie z'n an, in doe 'n rienk an z'n vienger, in schoenen an z'n voeten. In 'aelt 't mestkalf, in slacht't in laem'n dan haen ete in blieje weze. Want deze zeune van m'n was astwaere dôôd, in is noe wì levend hôôre; in ie was verlore in is hevonde. In toen behonne ze blieje te wezen.

In z'n ouste zeune was op 't land; in att'n dichtbie 'uus kwam, ôôrd'nie ze zienge in leven maeke. In ie riep êên van de knechts, in vroeg an z'n, wat atter te doen was? In die knecht zei tehen z'n: je broer is trughekomme in je vaoder eit mestkalf laete slachtte, omdatt'n 'm wì hezond trughekrehe ei.

Mé toen wier 'n aarrug kwaed, in ie wild'n nie in 'uus komme. Toen hieng z'n vaeder nae buuten in smeekte'n 'm om binnen te kommen. Mè ie zeid;'n tehen z'n vaoder: Kiek 's, 'k waarke noe à zoovee jaer bieje, in aoltied ek naeje heluusterd in hedae wat ajje zei, in jei m'n nog nôôit 'n bokje heheve, om saemen mee m'n vrienden blieje te wezen. Mè noe at deze zeune gekommen is, die à z'n arfdêêl, dat à van joe afkomstig was, mee 'oeren ophemaekt eit, toen aaje v¿z'n 't mestkalf laete slachte. In ie zeid'n tehen z'n; M'n kind, jie bin aoltied bie m'n in aolles dat van mien is, is ok van joe. M'n moste daerom aerrug blieje weze, want je broer was astwaere dôôd, in is noe wì levend hôôre; in ie was verlore in is hevonde.




#Article 85: Domburg (142 words)


Domburg is een badplekke naebie in 't puntje van Walcheren, in de gemeente Ter Veere. Di komme vee toeristen uut binne- en butenland. 't Lei onderan de dunen en achter de dunen is 't strange. D'r bin vee 'otels, wienkels en 'n zwembad.

Wat-an me zeker wete, is da Walchren a in de Romeinse tied 'n beweund hebied was, mee Domburg as belangrieke andelsplekke. De vermoedelijke naeme van Domburg was in dien tied 'Walacria', wat den oorsproenk van de naeme Walchren verklaert. In 1647 bin resten evonden van 'n an de godin Nehalennia hewiede tempel. D'r waere ôk altaren evonden. Die bin deu kooplieden an de godin opgedraegen, uut dankbaarheid vo ulder be'ouwe vaert. Domburg krieg stadsrechte in 1223. Toet 1997 was Domburg 'n eige gemeênte. Ok 't durp Oôskappel oorde d'r toen (sins 1966) bie.

't werd ook wel Aagtekerkenoord genoem.




#Article 86: Land-van-Kezands (463 words)


't Land-van-Kezands is de naem vò de dialecten die gesproke ore in 't Land van Kezand, dat is ongeveer de moderne gemeênte Sluus. Van aolle Zeêuwse dialecten trekt dit 't meêste op 't West-Vlaoms; vandaer dat 't 'r ok wè ins bie oort ingedeeld. Toch bin d'r wè verschillen mee die lèste streektaele.

De Zeêuwse aollefope vòklienker ae vò de Standerdnederlandsen aa oort ier 'n open achterklienker ao, mae nie zoô vò 'n r (vandaer Aerenburg). Van d'n uutgang -en oort alleêne de -n uutgesproke: werkng, laotn, roepm (lettergreepdraegende nasaol), uutgezonderd in Kezand. Deêze tweê elementen bin ok a bekend uut 't Land-van-Aksels. De typisch Vlaomse/zudelike verdubbelienge van 't woordje ik toet kik op sommege plekken: Dad ennekik gezie. 't Persoonlik vònaemwoord vò de tweêde persoon is gie, maer as 't nie de klemtoôn eit oort 't wee je en nie ge (dat is ok in vee West-Vlaomse dialecten zoô). D'r is maer eên soorte infinitief, aoltied op -en. Ok de eerste persoon ienkelvoud endegt op -en:  ik èn, ik maoken. De eê en oô ebbe ier de varianten ji en wò.

De belangriekste verschillen mee aolle West-Vlaomse dialecten bin de uutspraek van de Nederlandse ou in koud (kold) en de uu in woorden as zuur (sûr, uutspraek soer). In 't West-Vlaoms klienke die as koed resp. zeur, in 't Land-van-Kezands eênder as in de standerdtaele. Wat ok 'n verschil is mee de meêste West-Vlaomse dialecten, en 'n sterke overeênkomst mee 't Oôst-Vlaoms, is de vurm wudder (West-Vlaoms meêstentied wieder).

In de volgende diengen gaet 't Land-van-Kezands mee 't Kust-West-Vlaoms mee en verschilt 't mee 't continentaol-West-Vlaoms. 't Zeêuwse gos (Ollands gras) klienkt ier as gas in plekke van gès. De ao-klank in waoter kriegt ier gin naeslag (wat wè vòkomt in bevobbild 't Roeselaers: waoëter). De oe in moe kriegt ok gin naeslag. Verkleinwoorden ore nog mee -(t)je gevurmd en endege nie op -ken (vandaer Bresjes). Zoôas bove gezeid kriegt de eerste persoon ienkelvoud d'n uutgang -en.

Bie de volgende kenmerken is 't juust aorsom: die deêlt 't Land-van-Kezands mee 't continentaole West-Vlaoms. De aa in maken verandert nog altied in 'n ao (maoken), t'rwiel 'n vòbie Brugge 'n echten aa bluuft. D'n klienker in boôm eit gin naeslag. In de meêste durpen uut 't gebied oor ik ben gezeid en nie ik zi(e)n. 't Woôrdje ons (in 't West-Vlaoms en 't Land-van-Kezands noôit onderwerp!) komt ier ok vò, t'rwiel de kuste (en 't zujen van West-Vlaonderen) uus of nuus kenne.

D'r is gin teken van bedreigienge as 't om deêze dialecten gaet. In dit sterk agraorische en dunbevolkte gebied is 't dialect nog eel vanzelfsprekend. D'r bin tweê zangers bekend geore mee werk in 't Land-van-Kezands: Piet Brakman en Ries de Vuyst. Ok Adrie Oosterling schrieft wè is 'n Zeêuws vesje.




#Article 87: Dukers (355 words)


Dukers bin veugels uut de orde Gaviiformes, de femielje Gaviidae en 't geslacht Gavia. De orde eit dus maer eên fermielje en de fermielje maer eên geslacht. 't Bin in 't waeter levende veugels die in Noord-Europa en Noord-Amerika te vinden bin en noga veugels uut de orde Waeterveugels lieke, maer d'r nie mee verwant bin.

Zoôwel anatomisch as chemisch ei uutgeweze dan de dukers 'n eigen orde vurmen en nie naeuw verwant bin mee aore veugelsoorten. Dat zou moete beteêkene dan de eêste dukers al in 't Mesozoïcum bestoenge. De ouste fossielen die mee zeker'eid an 'n duker kunne ore toegeschreve stamme uut 't Mioceen, maer Neogarnis en Polarornis uut 't laete kriet ore dikkels ok an dukers toegeschreve.

Dukers bin grote zwummende veugels mee 'n lichaemslengte van tusse de 53 en 91 centimeter en 'n vleugelspan van tusse 106 en 152 centimeter. Ulder gewicht lei tusse de 1 en 6,4 kilogram; de groôste soorten bin daemee bedudend zwaerder as ganzen. Van de futen verschillen ze voraol deu complete zwemvliezen, die-an de drie nae vore gerichte teeën van de veugelpoôt verbinde, as ok deu 'n goed zichtbaere staert, al is t'n ok maer kort.

Dukers è 'n gestroômlijns lief, dat-a vreêd goed an 't leven in 't waeter is angepast. De poôten stae ver achter an 't lief en loôpe uut in groôte zwemvliezen, zoôdan ze d'r eige perfect deu 't waeter kunne bewege.

Ulder vere bin in 't zeumerkleêd bie de meêste soorten an de bovenkant schaekbordachteg zwart-wit gekleurd; alleêne bie de roôdkeelduker is 't eênkleureg griesbruun. An d'n onderkant is 't bie aolle soorten naebie wit. 't Is eel dicht en isoleert goed tegen de kouwe van 't pool- en subarctische waeter daer-an ze im zwemme. Kop en als bin bie aolle soorten eel bont. Ulder winterkleêd is wat minder riek an kleuren. Ventjes bin wat groôter en zwaerder as wuufjes; aors is d'r gin structureel verschil in uterlik tusse de beide geslachten. Joenge dukers lieke 't eêle jaer deur op volwasse veugels in winterkleêd; pas nae ongeveer drie jaeren kriege ze voor 't eêst 't volwasse zeumerkleêd.

D'r bin vuuf soorten:




#Article 88: Zuud-Beveland (1017 words)


Zuud-Beveland (Ollans: Zuid-Beveland) is 'n vòmaeleg eiland in de provincie Zeêland. 't Leit tussen de Oôsterschelde en 't Veerse Meer in 't noorden, de Onte in 't zujen, Noord-Braebant in 't oôsten en Walchren in 't westen. 't Eiland eit ongeveer 90.000 inweuners, verdeeld over vier gemeênten: Bossele, Goes, Kapelle en Reimerswaol.

Uut d'n Romeinsen tied weeten me nie vee over Zuud-Beveland. Vee mensen weunden d'r in elk geval nie. Rond 't jêr 275 of dirromtrent is t'r 'n tied ewist van vee hróóte overstrómuhhen. De weinuhhe mensen die a t'r toen weunden bin wihetrokken en 'n pêr 'onderd jêr ei 't waeter vrie spil ehad. Deur dat kommen en haen van 't waeter kwammen d'r schorren. Heleideluk an kreeh je op sommugte plekken brêêje heulen die open bleeven: de Schelde, de Zandkreeke, 't Schenge, 't Zwaeke en d'Onte en ditussen kreeh je stikken land, 't zóhenaemde Ouwe Land (Oudlandkernen). Di is Zuud-Beveland uut ontstaen: de Brêêje Waeterienge (t'n öösten en westen van Iese), 't stuc land tussen „'Onte en 'lenkelienge, 't eiland van Bossele en Wolfersdiek. In de Brêêje Waeterienge an de westkant van lesse kü'j nog goed 'n p'tróón van kreekrikken (kreekruggen) zien zoas ze die noemen.

Pas in de 9e en 10e êêuw hiengen d'r wee mensen in dit schorrenland weunen. Da gebeurde natuurluk op de kreekrikken die a óhe lahhen. In d'Iessese Moer kü'j noe nöh zien da de weehen di 't kreekenp'tróón volhen. d'Ouste weunplekken bin: Weumelienge, Iese, Kapelle, Kloetuhhe en Hoes. De naemen van die plekken bin a in de tiende êêuw bekend en de durpen lihhen dan ok op de méést brêêje kreekrikken. Ok 't ouwe Bossele, Krunehe, Sabbienge worren in dien tied a enoemd. In die plekken wier'n ok d'ouste kerkjes ebouwd, bienae aoltied op 'n plekke, di a twi weehen bie mekaore kwammen.

Dat stik grond in de buurte van de kerke wier óher emikt en rond de kerke kreeh je dan 'n durpskomme, soms een durpsrienk (dorpskern). Da öpóhen van de weunplekke is vee hebeurd nae de hróóte vloed van 1014. d'Elfde en de twelfde êêuw is d'n tied van 't bedieken en nae dat bedieken ontstaen d'r vee nieuwe durpen, ok in de Poel. Tussen 1300 en 1500 behunnen de mensen buutendieks stikken schorre in te polderen. D'êèste polder die a zö is ontstaen is 's Gravenpolder. Dat was in 1316. In dien tied bin d'r êêl vee hróóte en klein' overstrómuhhen ewist. De hevolhen divan küj noe nöh zien an de wêélen op sommugte plekken, zöas die bie de Brilletjesdiek. Die diek is tussen 1506 en 1554 zeker vier kêêr deurebrooken.

De volgende eêuwen is Reimerswaol de belangriekste plekke van 't eiland. Dat bleef zoô toet de Sint-Felixvloed in 1530 groôte stikken land rond die stad wigspoelde. Laetere sturmvloeden maekten 't eilandje daer-a de stad op lag nog kleiner, toetdat ze uutendelienge verlaete wier; 't land daer-a Reimerswaol oôit op lag eêt 't Verdroenke Land van Zuud-Beveland. Mè d'èrgste overstrómuhhe is die van 5 november 1530 ewist. (St. Felix quade Saterdagh). Eêl 't oosten van Zuud-Beveland, aol 't land achter de Zandiek, hieng verloren en in 't westen 'n hróót stik van 't eiland Bossele. Z'ên a hauw eprebeerd om 't land dat ta verloren ehaen was wee trug te kriehen, mè da gieng nie makkeluk. D'êêste vêêrtug jêr nae die zitterdag bin d'r nöh vee overstrómuhhen ewist. Allêên de polders van Kruunuhhen en Wêrde konnen binnen die tied wee op 't waeter t'rugewonnen worren. Riemerswaol eit 't as eilandje nöh zón 'onderd jêr uutehouwen, mè op 't leste mossen de mensen di ok wig. Ierdeu bleef Goes as eênegste stad over. 

In d'n Tachentegjaeregen Oorlog ao 't gebied vee te maeken mee oorlogs'andeliengen. In de lóp van de 17e êêuw (tot in d'n twintugsten toe) bin hróóte stikken land rond Krabbendieke en Rilland wee inepolderd. Mè 't groste hedêêlte t'n noorden van deze durpen is tot op d'n dag van vandaehe verdronken land ebleeven.

Mie dat bedieken was t'r trouwens in de 16e eeuw 't één en 't aore veranderd. Bie d'indêêluhhe volgden ze tot in de 16e êêuw 't ouwe heulenp'tróón. Dideur kreeh je weinug rechte stikken grond: 'n lapje 'ier, 'n lapje di. Mè zö rond 1550 hieng 'n landmeter de lapjes grond in hróóte strakke lappen (kavels) verdêêlen Noe kreeh je kêsrechte lappen en weehen. Van 't ouwe heulenp'troon trok zó'n landmeter z'n eihen niks mir an. In de Bosselse polder kü'j dat nöh aoltied zien en ok in 't durp Bossele zelf kü'j dat rechtoe rechtan nöh móói zien.

Bie sommugt'n aore durpen in die buurte ên ze 'laeter nie mi zö móói edaen. 's Eêrenoek en 't Nieuwedurp ên ze nöha wihestooken in 'n oek van 'n diek. In 't óósten van Zuud-Beveland kü'j dat strakke t'rugvinden in 't straetenp'tróón van Krabbendieke en Rilland: ok vee rechtoe rechtan. Ok de hróóten Reiherbergsepolder bie Rilland is rechtoekug strak.

Opvallend was dan lokaole eren ier en daer 't katholicisme beschermde, ok a wier van bovenaf 't calvinisme opgeleid. 't Bleef nae d'n oorlog rusteg in Zuud-Beveland en vanaf de achttiende eêuwe stagneerde 't gebied zienderoôgen. In 1868 kwam Zuud-Beveland uut z'n isolement deu de spoorverbindienge mee Roôzendael en 'n paer jaer laeter mee Middelburg en Vlissienge. Ok wier in dien tied (1866) 't Kanaol deu Zuud-Beveland geopend. In d'n Oorlog, op 16 meie 1940, wier d'r 'n zwaere slag geleverd bie Kapelle, daerbie vee Franse soldaoten sneuvelde. In 1950 wier d'r vò ulder 'n militair kerk'of ingesteld. Bie de Waetersnoôdramp van 1953 wier Zuud-Beveland groôtendeêls gespaerd; wat-a onder waeter kwam te staen lag minder diep as bevobbild Schouwen-Duveland, zoôdan d'r ier vee minder doôien viele. De Deltawerken è gezurgd vò 'n dam mee Noôrd-Beveland. In 1970 kwam d'r 'n gemeêntelike erindeêlienge die 't antal gemeênten vrommebrocht toet vier.

't Zuud-Bevelands is de naem vò de dialecten van 't Zeêuws die op Zuud-Beveland gesproke ore. Net as de Walcherse dialecten bin de Zuud-Bevelandse onder mekaore eel verschillend; toch bin d'r ok dudelike overeênkomsten.

Koenkele is een ouwejearstraditie die nog steeds voorkomt op Zuud-Beveland. Op 't eiland is ok nog lang klederdracht edroge.




#Article 89: U2 (971 words)


U2 is 'n Ierse rockband mee Bono (Paul David Hewson), zing'n en gitoar, d'n Edge (David Howell Evans) op d'n gitoar, d'n piano, d'n zang en soms oek d'n bas, Adam Clayton op bas en soms oek gitoar, en Larry Mullen jr op d'n drums. D’n bezetting is altiid al ’t zelfde gewist, en das ‘eel biezonder in de popgeschiedenis. Zelfs d’n manager, geluudsprutsters en zo vadder ziin bie U2 grotendeels ’t zelfde geblev’n.

D’n band is politiek actief veu d’n mensenrechten en steunt wrêêd vee goede doel’n, deu middel vàn benefietconcert’n en inzamelingsacties. ’t Benefietconcert Live Aid, op 13 juli 1985, was d'n echte doorbraok van d'n groep. In september 1997 speelde d'n band in 't kaoder van d'n Popmart-toer in Sarajevo. Dit et een bindend effect op de verschillende etnische bevolkingsgroep'n in Bosnië-Hercegovina gehad.

U2 is 'n collectief, voor alle producties en composities geldt: Credits U2.

U2 begon in oktober 1976 op d'n Mount Temple School in Dublin mee d'n naom Feedback. Larry Mullen jr had een blaadje opgehang'n in d'n schoolkantine waarop je je kon aonmeld'n voor d'n band. Bono reageerde, waarbii 'ie zei dat 'ie kon gitaarspêêl'n en zing'n, wat 'ie allebii (zo as 'ie in een interview later zei) nii kon. Oek d'n Edge reageerde. Adam Clayton zou er - volgens een interview - biigevraogd ziin; Hij zag er zo stoer uut, als hij bii d'n band zou kom'n, zoud'n wudder vast populair word'n. D'n toen gevormde band bestond nog uut vuuf lêêd'n; naost d'n uuteindelijke U2-bezetting was da Dik Evans (d'n broer vàn d'n Edge) op d'n gitaor. Begin 1978 veranderde de band udder naom in The Hype. In diene periode verliet Dik Evans d'n band. Vriiwè tegeliikertiid veranderd d'n band op advies van d'n Ierse zanger en reclameman Steve Rapid udder naom in U2 (d'n naom van 't in 1960 boven Rusland neergehaolde Amerikaonse spiekvliegtuug, mee aon boord Gary Powers).

U2 wier, even as biivoorbeeld d'n Schotse band Simple Minds, vee al tot d'n stroming new wave gerekend. De band ontwikkelde op d'n èrste albums, Boy (1980) en October (1981), even wè 'n eigen en duudeliik 'erkenbaore stijl. Vooràl in d'n beginjaor'n et 't christelijke gelôôf 'n sterke invloed op d'n songtekst'n van U2 gehad, wa mee naome te merk'n is aon nummers as I will Follow, Gloria en With a Shout (Jerusalem). Nao 'n korte stilte rondom d'n band wier in 1983 't album  War uutgebracht. Twee nummers van dit album wieren hits over d'n 'êêle wereld: New Year's Day en het krachtige Sunday Bloody Sunday, dat teruggriipt op 't bloedbad vàn zondag 30 januari 1972 (Bloody Sunday), waobii dertien dooi'n viel'n tuss'n demonstrant'n en 't Engelse leger in County Londonderry, Noord-Ierland. 

Nao 't album The Unforgettable Fire (1984) wier D'n Joshua Tree (1987) uutgebracht, deu vêêl'n beschouwd as 't 'oogtepunt in 't oeuvre van U2. 't Album beriikte zo wè in Engeland als in d'n Verenigde Staten d'n èrste plaots in de hitliisten en er wieren wereldwiid meer dàn vuuf'ntwintig miljoen ex'mplaor'n van verkocht.

U2 'ield zich 'iernao bezig mee 't album Rattle en 'Um (1988) en d'n geliiknaomige documentaire over d'n band. Rattle en 'Um trekt nii de liin deu van de vorige albums, mao is 'n 'ommage aon Amerikaanse muziek. 't is 'n mengelmoes vàn cùvers en eig'n nummers, zowè in studio's as bii concert'n opgenôôm'n. Onder meer B.B. King werkte mee aon dit album.

D'n band was op da moment zo in de belangstelling dat de over-exposure biina 't ent betekende van U2. De bandlêêd'n trokk'n zich terug en sloeg'n, mede door een lang verblijf in Berliin, 'n nieuwe weg in. 't Resultaat vàn `t verbluuf in Berliin, 't album Achtung Baby (1991), was vee experimenteler dan de vorige albums. De band zocht 'n nieuwe stijl: De Zoo TV-tour en 't album Zooropa (1993) hadden as thema 'n parodie op d'n amusementsindustrie.
Dit thema wier verder veugezet mee 't album Pop (1997) en d'n daorop volgende grôôts opgezette Popmart-tour.

De Elevation-tour, volgend op het album All That You Can't Leave Behind (2000), was vee kleinschaliger. Dit album was wè weer ouderwets succesvol. D'r ging'n biina twaolve miljoen ex'mplaor'n van over d'n toonbank. In Nederland scoorde U2 veu 't eerst 'n nummer êên hit. Sterker nog, ze scoord'n d'r twee (Beautiful Day en Elevation).

Nao Elevation wier 't stille rond d'n band. Bono besteedde ondertuss'n wè vee tiid aon ziin nieuwe organisatie DATA, die onder meer strêêft nao vermindering van d'n schuld'nlast in Afrika. 
Op 22 november 2004 verschêên 't volgende album van d'n band: How to Dismantle an Atomic Bomb. D'n eerste single hiervan, Vertigo, was vanaf 24 september 2004 op d'n Nederlandse radio te hoor'n en was beschikbaar in de Nederlandse winkel vanaf 8 november 2004. De tweede single Sometimes you can't make it on your own et Bono geschrêêv'n in de tiid da ziin vaoder Bob Hewson lei te sterven aon d'n gevolg'n van kanker. Dit nummer et Bono oek gezong'n tiidens d'n begrafenis vàn ziin vaoder. Van HTDAAB ziin tot op vandaog (mei 2005) wereldwiid 9 miljoen ex'mplaoren verkocht.

Op 14 maart 2005 is U2 opgenomen in d'n Rock and Roll Hall of Fame. In 2006 nam U2 saom'n mee Green Day 'n versie op van 't nummer The Saints are Coming van d'n Schotse punk groepe The Skids, van d'n laotere Big Country-veuman Stuart Adamson. D'n opbrengsten van deze single gaan naar de stichting Music Rising van The Edge voor de slachtoffers van d'n hurrukeen Katrina in New Orleans.
En om 't goede voorbeeld te gêêv'n op 1 januari 2007 d'n single Window in the skies in d'n winkels. Biide singles ziin afkomstig van 't verzamelalbum U218. Dit is tevens 't leste album dat U2 uitbrengt op het Island-label. D'n band maokte in 2006 d'n overstap nao Mercury bekend.

U2 eit d'n volgende albums uutgebracht: 

 




#Article 90: Zurrikzeê (932 words)


Zurrikzeê (Ollands: Zierikzee) is 'n stad in d'n gemeênte Schouwen-Duveland, waer-at 't de oôdplekke van is. In 1248 kreeg 't stadsrech'n. 't ao op 1 jannewari 2007 10.570 inweuners, daervan d'r 5064 venters waere en 5443 vrouwen. De inweuners van Zurrikzeê stae bekend as Stoepeschieters.

Zurrikzeê heit een rieke geschiedenis. Blikvanger is de Dikke Toren ofwè de Sint Lievensmonstertoren. D'n toren is 62 meter 'oôge. De bouw van de toren begon in 1454. Ontwerper was de Mechelse bouwmeêster Andries Keldermans en het zou de oôgsen van Nederland motte worre, mar deu geldhebrek is um nooit of'emikt. Vadder heit de stad nog drie intacte stadspoorten, da komt weinig voo in Nederland. Ok ut stad'uus is een prachtig monument. Zurrikzeê heit een haevene an de Oôsterschelde weer nog een antal mosselschepen ligge. Tehenwoôrdig is ut een toeristische stad 'eworren naedat ut een antal eeuwen in'eslape was. Deerdeur binne wel vee monumenten 'espaerd ebleve.

In 976 komt Zurrikzeê onger de naem Creka (kreke) vò in een oorkonde van keizer Otto II. De naem Zurrikzeê komt as eeste vò as Siricasha in een oorkonde uut 1156.

In 1248 wiere de stadsrech'n van Zurrikzeê deu graef Willem II van Olland bevestigd. An 't ende van de middeleêuwen was de stad een belangrieke plekke in Graefschap Zeêland.

In 1303 en 1304 wier de stad meerdere maelen beleherd deu Vlaemse troepen onger leiding van Gwijde van Naemen. De Vlaemingen konne de stad nie inneme en wiere versloge in de slag bie Zurrikzeê op 11 augustus 1304 deu een Zeêuws-Franse vlote, wibie Gwijde van Naemen wier gevangen'enomen. 
Het jaer drop wier op 23 juni 1305 het Verdrag van Athis-sur-Orge tussen graefschap Vlaenderen en Frankriek of'esloten om de machtsveroudingen te regele.

In 1414, 1458, 1466, 1526 en 1576 vonge groôte stadsbrand'n plaes. In 1414 brandde de 'elft van de stad af. In 1458 viel het beste deel van de stad, wironger het Begijnhof en 't kloôster van de Franciscanen, het Minderbroederkloôster ten prooi an de vlammen. In 1466 brandde een dorde van de stad of, wironger de Groôte Kerk..

In de Tachtigjaerige Oôrlog wier Zierikzee op 8 augustus 1572 deu de heuzen innenome. In september 1575 landden Spaense troepen op Schouwen en Duveland, en nehonne het beleg van Zurrikzeê (1575-1576). De stad gaf z'n eihe over op 29 juni 1576, maer vier maen'n laeter vertrokke de Spaense soldaot'n vanwehe achterstallige betaeliengen.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden op 30 april 1917 door een verdwaalde Britse piloot zes bommen op de stad geworpen. De piloot had Zierikzee verward met Zeebrugge, er vielen drie slachtoffers. Na de Tweede Wereldoorlog werd bij Zierikzee zo'n 30 miljoen kilo munitie in de Oosterschelde gedumpt, waarmee deze munitiestort de grootste van Nederland is. Na de Tweede Wereldoorlog is de stad eerst in oostelijke richting met Plan Malta, daarna met de bouw van de wijk Poortambacht (Plan West) in westelijke richting uitgebreid.

In 1997 hield de gemeente Zierikzee op te bestaan en werd de gemeente onderdeel van de grotere gemeente Schouwen-Duiveland. Het gemeentehuis van deze gemeente staat wel in Zierikzee. Dit gebouw is een architectonisch hoogstandje dat geënt lijkt te zijn op het Guggenheim Museum te Bilbao. Een kenmerk ervan is dat het topzwaar lijkt doordat het naar boven toe breder uitloopt. Het gemeentehuis is gelegen aan de laan van St. Hillaire, zo'n 800 meter van de Dikke Toren vandaan.

Endrik is een schriever uut Renisse die nogal es over de Schouwse politiek schrieft in lokaole krant'n. Ier ei'j zo'n stikje: Ze bin in Zurrikzeê agheêl nie tevree over de plannen van de gemeênte om ’t aevenpark te veranderen. Eihenlijk mot ik ’t aevenplein d’r bie noeme, want dae bin ze ’t nie seêns over de vraehe of t’r noe wè of nie auto’s mahhe komme. Dat ei ’t college noe gelokkig beslote, mâ ze gae nie varre genocht. Want z’aode glieke motte beslute om ’n soort golfwaehentjes, mâ dan ’n slagje groôter, te laete riejen, die of wè dae mahhe komme. Dan kâ je van de parkeergelehen’eid overstappe op zô’n waehentje in je nae ’t aevenplein laete rieje. In dan is t’r glieke ok wî waark vô bepaelde ondernemers die dat wille oppakke.  De meêste maansen die of an ’t aevenpark wone wille ’t liefste dat ’t bluuft zô-as ’t noe is. Mâ de gemeênte wil de loap van de Oôsterschelde laete zie, of van de vroehere kreken, dat weet ik nie zô percies, in d’r dust ’n kronkelpad in maeke. Nie dat ‘r ok mâ eêne zâ weze die of dat zâ zie, mâ ’t gaet om ’t geweldihe idee d’r achter. Jao beste stoepeschieters, dat ao je netuurlijk allank â kunne wete. Ze dienke bie de gemeênte enkelt mâ van bovenof. De ellende is â behonne toe dat ’t gemeênt’uus gebouwd wier. Want dat mô je ok vanuut ’n vliegtuug zie, dan ei je ’t eênigste moôie zicht. Â je d’r vô staet zie je enkelt ’n groôt gries gebouw vol mit deuken. Ik è ’t daerom wè ’s ons pokken’uus genoemd. Mâ â je van bovenof d’r op kiekt, in dat ei Endrik ok ’s edae, zie je dat ’t uut aomè ouwerjaerse striekiezders bestaet.
De ellende wier nog groôter toe dat ’t college van B. en W. besloot om zaalf op de oagste verdiepieng te gae zitten. Dust burhemeêster in wet’ouwers bekieke aole Schouwse zaeken….juust…van bovenof. In zô kâ je dan op ’t idee komme om ’n krekenpatroôn op ’t aevenpark te maeken. ’t Is ’n kronkel in ulder ‘oôd waer of ze niks an kunne doe. Of ze motte ofdaele nae de behaene grond in dat zie ik ze nog nie trek doe.




#Article 91: Jus (170 words)


Jus is 'n vette saus die over d'n èrpels en d'n groent'n kun doen, of bii 't vleis. D'n jus bestaot uut sop uut 't vleis mee boter. Mee zetmeel kun je 't goedje wa verdikk'n. Niet te verwarr'n mee waotersause of lawaojsause, dat is wè jus, mao mee vrêêd vee waoter en wiinig vet, aongemengd mee een tempertje (papje) vàn meel en waoter.

'n Bekende toepassing vàn jus is bii d'n 'utsepot of bii d'n peëklutse, waobii 'n kuultje wor gegraov'n en in 't midden jus wor gegoten.

't Woord jus komt uut 't Latijn, en is via 't Frans en via 't Nederlands in 't Zeêuws gekomm'n. 't Komt vàn 't Latijnse woord ius en da betêk'nd sap, saus of recht. Jus kan oek Jus d'Orange mee bedoeld word'n.

Tegenwoordig is jus ni meer wat 't gewist is. Jus wordt vaok uut 'n pakje of 'n potje gehaol'n. Daor zitt'n mêêstal oek kruun in.

In 1973 brak Sjef van Oekel deu mee 't lied Zuurkool met vette jus.




#Article 92: D'n Vliegende 'Ollander (583 words)


D'n Vliegende 'Ollander is 'n spôôkschip da in d'n buurt vàn Kaap d'n Hoeie Oop rond zou vaor'n. D'n sage vertelt da 't schip op Paesocht'nd in 't jaor 1676 uutvoer en volgens overlêvering'n verdwêên in 'n storm. Richard Wagner baseerde laoter d'nopera Der fliegende Holländer op dêze legende.

Gerucht'n doen stêêds de ronde da D'n Vliegende 'Ollander uut Terneuz'n afkomstig zou zien. Mee naome in Zeêland wordt het volgende verhaal verteld.

Er was eens een zekere Kapitein Willem van der Decken die eigenaar was van een schip. Hij woonde in Terneuzen en stond bekend als een moedig man. Maar op één van zijn zeereizen, zo rond het jaar 1676, is hij spoorloos verdwenen. Men verhaalde dat Van der Decken op weg was naar Indië toen er bij Kaap de Goede Hoop plotseling een hevige storm opstak. De stuurman gaf de kapitein het advies om de storm af te wachten. Maar de kapitein ontstak in razende woede: hij slingerde de stuurman over de reling en gooide zijn Bijbel (die elke kapitein aoltied bie zich had) in het water. Ie greep de spaken van het stuurrad en riep: Al zou God mij laten zeilen tot aan de jongste dag, de Kaap zal ik ronden! Nadat hij dit gezegd had, viel er een doodse stilte: de storm ging liggen en de golven bedaarden. Er klonk een stem uit de lucht: Willem van der Decken, gij zult moeten zeilen tot aan de jongste dag! De bemanning van het schip stierf één vò één en kapitein Van der Decken bleef alleen over de zeeën rondzwalken. Bij noodweer rond de Kaap meenden zeelieden soms een schim te zien van het spookschip met kapitein Van der Decken verbeten achter het stuurrad.

In de jaor'n nao de verdwiining vàn 't schip zou 't nog vaok geziin ziin deu schippers: d'n opvallendste melding komt uut 1880 vàn prins George, d'n laotere koning George Vuuf vàn Engeland, die toen langs d'n kusten vàn Australië voer en 't schip in de verte zag. 't Schip had drie mast'n mee zeil'n waordeu 'n fel rôôd licht scheen; d'n bouw van 't schip stamde uut een lang vervlog'n tiid. George had dertien getuug'n die er allen vàn waor'n overtuugd da 't D'n Vliegende 'Ollander moest ziin.

Toch is duudelijk da 't schip D'n Vliegende 'Ollander nooit in Terneuzen gebouwd kan ziin, aongezien schêêp'n van de VOC doorgaons wieren gebouwd in Oôstzaan, Zaondam, Amsterdam en Rotterdam (Delfshaven). Het is evenmin zeker da 't schip daadwerkelijk in d'n haven eit gelegen, aangezien de breedte van die haven nog gêên acht meter bedroeg, terwijl 'n VOC schip alleen a 18 meter breid is. De eênige mogelijkheid zou ziin da 't schip gemeerd was langs de kade of zelfs een paar mijl verderop in d'n Honte veu anker lag. Pas na 1827 kreeg Terneuzen als haven meer faom doordat in de periode 1825-1827 'n kanaal wier gegraov'n nao Sas van Gent. 'Iermee krêêg de stad Gent een nieuwe verbinding nao zeê. Nog groter zou d'n haven van Terneuzen worden na d'n aonleg van de spoorliin'n Gent-Terneuzen en Mechel'n-Terneuzen omstreeks 1880.

Dàn ist'r nog 't vraogstuk van d'n naom. Wa is d'n echte naom van 't schip? Men mag d'r vanuut gaon da Vliegende 'Ollander 'n bienaom is omdat 't 'n 'Ollands schip zou ziin en omdat men 't immers tegen de wind in over d'n golven zag 'vliegen'. 'n Mogelijke naom is De Falkenberg mao die wordt oek verbonden aon d'n kap'tiin of de stuurman die hij overboord sloeg.




#Article 93: 't Hôôd (357 words)


t Hôôd (Nederlands Goedereede-Havenhoofd) is een klein durp in de gemêênte Goeree op Goeree-Overflakkee. 't Hôôd lei zo'n twêê kilometer van de stad Goeree vandaen an 't ende van et haevenkanaal tegen de duun'n an. Vlakbie 't bekende natuurgebied 'De Kwaejen Hoek'.

Deurdat de haevene van Goeree steeds vaorder van zêê of kwam te liggene binne ze in de 19e eeuwe begonne mi 't bouwen van huuzen an 't ende van het haevenkanaal. Vooral vissers, die duchte bie d'r waerrek woue weune, deeje da. De vissers liete d'r schepen deer naemelijk ligge as ze thuus wazze. Langzaemerand is et uutegroeid tot een durpie. 

In d'n Twêêden Wereldoorlog is 't durpie helemaele esloopt vanwege de anleg van de Atlantikwall zoas de Duusters dat noemende. Dat heit diep inegrepe in de gemêênschap. Nae d'n oorlog is 't durp weer opebouwd. De haevene van 't Hôôd is noe ofesloote van zêê deur de anleg van de Deltawaereken rond 1970. Schepen kunne d'r noe nie meer komme.

De durpsstructuur is echt die van een durp in niejt die van een gehucht. De huuzen bin vrie duchte op mekoare ebouwd in in de Blaeuwe Distelstraete stoa een antal huurhuuzen. D'r bin vuuf straeten in 't durp, naemelijk Haeveneind, 't Diekje, Brêênstraete, Blaeuwe Distelstraete in 't Duunroosplein. Bie mekoare bin d'r 114 huuzen in dat bluuft etzelfde want d'r geldt een bouwstop. De leste jaeren is de discussie over wè of gin nieuwbouw wè weer de kop op estoke. 

't Hôôd heit een eige schoole, de Christelijke lêêgere schoole 'Eben-Haezer', weer oak veel kinders uut de stad Goeree naer toe goa. Normaal gesproke doewe ze dat op de fiets mar in 't verlejen ist oak wè voor ekomme dat de Goereese kinders, ast vroos in de wintere, op de schaessen naer schoole ginge, heen in vromme over 't haevenkanaal.

De haevene wor zôôas ezeid nie meer gebruukt, behalve de keren dat et gebruukt is voor 't tobbedansen op sommige fêêstdaegen. An de haevene stoat een klein standbeeld van een visserman mi een mande onger z'n aerrem as een symbool voor 't Hôôd. Nog steeds weune d'r veel vissers in kottereigenaers op 't Hôôd.




#Article 94: Geschiedenisse van Zeêland (2396 words)


De geschiedenisse van Zeêland begint enkele tienduzenden jaoren geleên. Nao die leste iestied kwam Nederland omhoôg, waardoôr grote stukken grond droôg kwamen te ligge. Deur 't kouwe klimaot groeide er vriewel geên vegetatie, en was Zeêland eene zandvlakte. Rivieren uut 't binnenland van Europa, zoas de Schelde en de Maes, zurgen d'rvoor dat Zeêland wier verdeêld in verschillende eilandjes. Mede deur de rivieren en de diverse sturmvloeden wiere die eilandjes steeds kleiner.

Ongeveer 6.000 jaor geleje begonne mae'sen d'r eige te vestigen in Zeêland. Dit is pas ienkele jaoren 'eleje vastgesteld, nae de vonst van een steêne biele in Kezand. De vonst van de biele op die plekke is te verklaere, omdat Kezand is 'elegen op een soort zanderige, lange heuvelrik van oôst nae west. Op die heuvelrik was men beter beschermd tegen de zeê. Ok aore voorwerpen wiere 'evonge in dien heuvelrik, waaronger steêne pielpunten uut omstreêks 9000 jaor voe Christus.
Rond 4500 voe Christus begon de landbouw in Zeêland op gangk te kommen. De veeboeren weunden op de hoôger 'elegen veêngronden, en mikten d'r aerdewerk zelf, of liete 't maeken in de Rijnstreek of Lotharingen.
Rond behun van de jaertelling wier Zeêland een belangriek handelsgebied, mede omdat die Romeinen zich rond die tied in Zeêland gingen vestigen. In de handel speelde 't plekje Domburg op Walchren een belangrieke rol.

Pas jaoren laeter kwamme d'r wee mensen nao Zeêland. Zij dreven handel mie de Iengelsn, vaok vanuut Domburg. Domburg heette in die tied werschienlek Walacria. 
Vanaf 't jaar 850 hadden de Vikingen Walchren korte tied in bezit. Nae 't vertrek van de Vikingen besloot men op greute schaol verdedigingsburchten te bouwen in Wòstburg, Oôst-Souburg, Middelburg, Domburg en Burg. Deze burchten wazzen onderdeel van een uitgebreide verdedigingslinie die liep vanaf de Franse kust tot Texel.

Vanaf die elfde eêuwe wiere vee gebieden in Zeêland ingepolderd. Dit werd gedaen in opdracht van de Vlaomse abdie-en die Zeêland grotendeêls in han'n 'ao. Et bouwen van dieken kostte vee moeite, omdat er gin goeie gereêschappen wazzen. Langsaem wiere de eilanden deu inpoldering groôter. Op de schorren en slikken wieren schaepen ge'ouwe. Deu de wol ontstong er wolhandel.
Rond die tijd speêlden abdieen en kloôsters een belangrieke rol in 't leven in Zeêland. De monniken zurgen erveur dat de landbouw geordend verliep. Hierdeur nam de handel en zo ook de welvaert toe.
De bevolkieng groeide; in de twaolfde en dertiende eêuwe ontstonden er vee durpen. De durpen wieren alleên belangriek wanneer er een kerk stond. Middelburg kreeg stadsrechten in 1217 van Johanna van Constantinopel, graevin van Vlaondere, en Wullem I, graef van 'Olland. Divvo aen Erreburg, in 1127, Ulst, in 1180, Biervliet, in 1183, en Axel, in 1213 a stadrechte had. Kort derachter oek nog Wòstburg, in 1237.Rond die tied ontstonden de waterschappen. Omdat er verscheie eilanden wazzen, was er gin taele die in 'eêl Zeêland wier gesproken. 

Deur sturmvloeden verdroenke vee durpen, zie ok de lieste: Lieste van verdroenke durpen in Zeêland. De groôste verdroenke plekke was de stad Reimerswaol, wa-a uuteindelijk in de 17e eêuw is verlaete.

Zeêland wier allang betwist deur de graven van Vlaondere en 'Olland. In 1012 werden door kiezer 'Endrik II de Zeeûwse eilanden en 't gebied dat later de Vier Ambachten zou wurden, beleênd aan Boudewijn IV van Vlaondere. Deur de Investituurstried viel 't gebied vanaf 1076 echter onder de Graef van 'Olland, als leên van Vlaondere. Dit leidde tot verschillende schermutselingen tussen Floris III van 'Olland en Filips van de Elzas, graef van Vlaondere. Floris III begon tol te heffen bie Geervliet wat de Vlaomse handel op 't Rijnland belemmerde. Daarnaast liet hij Vlaomse schepen kapen en maakte mie de Heer van Beveren aanspraak op Waesland. Filips van de Elzas greep in 1158 in en Floris III moest zich onderwerpen aan Filips. In 1166 stelde Floris III de tol bij Geervliet weer in, waarop Filips wederom ingreep en Floris gevangennam. Deze moest hierdeur 't in 1167 overeêngekomen Verdrag van Brugge accepteren, waardeur de Vlaomse keuplui in 'Olland rechten kregen over Zeêland. Dit verdrag bepaolde de situatie in Zeêland veur meêr dan een eêuwe. In d'n 12e eêuwe had Vlaondere dus de overhand, maer mie 't groeien van de 'Ollandse macht verscheuf dit in de 13e eêuwe.

Toen Margaretha van Vlaondere haer kinderloze zuster Johanna in 1244 opvolgde als gravinne van Vlaondere en 'Enegouwe, brak een stried los tussen de kinderen uit Margaretha's biede huwelijken, de Avesnes en de Dampierres. De Franse koning, in 1246 mie de arbitrage belast, wees Vlaondere toe aan haor zeun Gwijde van Dampierre en 'Enegouwe aan haer zeun Jan van Avesnes, feitelijk later haor kleinzeun Jan II van Avesnes.

In 1253 kwam 't tot de Slag bie Wasschappel. Gwijde van Dampierre leêd hierbie een nederlaog in de stried mie ziên halfbroers Jan en Boudewijn van Avesnes. Op 2 oktober 1256 wist Otto II van Gelre Margaretha van Vlaondere en Floris de Veugd tot 't Verdrag van Brussel te bewegen, waorbie Zeêland aan 'Olland toekwam. Hur zeune, Gwijde van Dampierre, bleêf dit echter anvechte.

Et 'Uus van Avesnes heersende vanof 1299 in een personele unie ok over de graefschappen Zeêland en 'Olland. Na de doôd van Floris V in 1296 stong zien jonge zeune Jan in eerste instantie geheel onger invloed van de Vlaomsgezinde Jan III van Renesse. Op 30 april 1297 droeg Jan 't bestier echter over an Wolfert van Borssele. Na een conflict mie 't stadsbestuûr van Dordrecht wier Van Borssele op 1 augustus 1299 vermoôrd. Hierna benoemden de steden Jan II van Avesnes, graef van 'Enegouwe als regent en op 27 oktober 1299 droeg Jan I de regering voo een periode van 5 jaor an hem over. Twee weken later sturvende Jan, 15 jaer oud, en mie hem stierf ook 't 'Ollandse 'Uus uut. Jan van Avesnes, die diens naoste mannelijke erfgenaem was, wier na diens dood in 1299 Graef van 'Olland. Veurtaon was 'Olland in een personele unie mie 'Enegouwe verenigd onder 't 'Enegouws 'Uus. 

In 1300 / 1301 wist Jan van Avesnes de Franse successen in Vlaondere uit te buuten om zien positie te consoliderene. Hij versloog de Zeeûwse opstandelingen en maokte z'n broer Gwijde van Avesnes tot bisschop van Utrecht in 1301. 

In 1297 keerde graef Gwijde van Dampierre zich tegen de Franse invloed in Vlaondere en sloot een militair verbond mie Engeland. In 1300 was 't Franse geduld op en Filips de Schone liet Vlaondere bezetten en annexeren mie ulpe van Fransgezinde stadsbestieren (leliaards). Graef Gwijde werd gevangengezet, maor kon rekenen op steun van de Liebaards: adel, ambachtslieden en boeren. Openlijk verzet vond plaets tiedens de Brugse metten op 18 mei 1302, een bloedige overval van Bruggelingen op Franse troepen die een dag eerder de onrustige stad hadden ingenomen. Et bleek de opmaot voor een bevriedingsoffensief richting Kortriek en op 11 juli wieren de Fransen bie die stad verslagen in de Guldensporenslag onder leijding van Wullem van Gulik, Gwijde van Namen, Phillipus Baelde, Pieter van Belle, en Jan III van Renesse.

Deur de rust in 't zuujen kon Gwijde van Dampierre, graef van Vlaondere, zich richten op zien oude rivael, Jan II van Avesnes, graef van 'Olland en 'Enegouwe. Deze had in de Guldensporenslag meegestreden mie de Fransen. In februari 1303 werd et offensief in 'Enegouwe begonnen. Lessen werd op 2 april veroverd en mie 22 dorpen in de omgeving in de brand gestoken. Als wraok ging de zeventienjarige zeun van Jan van Avesnes, Wullem III, op plundertocht vanuut Erremu nae 't eiland van Kezand.

Hierop formierden de Vlaominge in Sluus een vleut die onder Gwijde van Namen, de zeun van Gwijde van Dampierre, de rechten op Zeêland opieste. Dit werd gesteund deur 't Vlaomsgezinde deêl van de Zeeûwse edellieden die deur Wullem van Avesnes waoren verbannen. Op 23 april verliet d'n vleut de haoven op weg naer 't Sloe, tussen Walcheren en Zuud-Beveland. Jan II van Avesnes liet de verdediging over aan zien zeun Wullem. 

De Vlaominge veroverden eêl Walchern en de aore Zeeûwse eilanden. Alleêne Zurrikzeê wist stand te houden. Behun juli wier een waopenstilstand 'esloten, weerbie graef Jan II de eilan'n toet an de Maes ofstong aen Gwijde van Namen, mie uutzondering van Zurrikzeê, dat nie mocht worre verstèrkt.

Nae wat plundertochten in 't noor'n van Frankriek deu de Vlaomingen zegden zie in 't veurjaor van 1304 't bestand op mie 'Olland. De Vlaominge trokken om Zurrikzeê heên - 'Olland en Utrecht binnen, waerna Jan II van Braebant zich bie de Vlaomingen aensleut. In maort 1304 brachten zij onder Gwijde van Namen op Duiveland een nederlaeg toe aan Jan II van Avesnes zeun, Wullem. Bisschop Gwijde van Utrecht werd gevangengenomen en in Utrecht volgde een anti-'Ollandse reactie. 'Olland en Zeêland zelf vielen grotendeels in handen van Gwijde van Namen of van Jan II van Braebant, die zich bij de aanvallers had gevoegd. Utrecht, Leiden en Delft wiere ingenomen.

Alleên Dordrecht en Haarlem hielden stand. Witte van Aemstede, de bastaerdzeun van graef Floris V, wist de 'Ollandse steden echter weer aan de ziede van Wullem te brengen, waarna de Vlaominge zich terugtrokken uit 'Olland. Hierop volgde 't Vlaoms beleg van Zierikzeê. Zierikzeê hield stand, maar driegde te verhungeren.

Ondertussen verliep eind juni 't bestand mie Frankriek. De Franse koning, Filips de Schone, had een machtig landleger gevormd, dat begin augustus de zuidgrens van Vlaondere overstak en via een omweg Doornik beriekte. Een paar weken daarvoor had hij admirael Rainier Grimaldi naar 'Olland gestuurd om steun te bieden. Op 10 en 11 augustus vond de Slag bie Zierikzeê plaots. Dit resulteerde in een Frans-'Ollandse overwinning, waarna de Vlaominge et beleg ophieven. Een week na de slag versloeg 't hrote landleger van Filips de Schone de Vlaominge in de Slag bie Pevelenberg. Uuteindelijk bie de Vrede van Paries van 1323 tussen Vlaondere en 'Enegouwe / 'Olland zag de graef van Vlaondere af van aenspraoken op Zeêland en erkende de graef van 'Olland als graef van Zeêland.

In de zestiende eeûw nam d'n handel opnieuw toe, maor d'r wazzen ook veel oorlogen en watervloeden. Op 5 november 1530 verdwenen zeer grote delen van Zeêland, waeronder Noord-Beveland, Borssele en Flupland voe lange tied onder water. Somste gebieden binne zelfs emae nie meer boven waeter 'ekommen, zoas et Verdronken Land van Saeftinghe.
Vanof 1568 was 't gebied in oorlog mie Spanje. 6 april 1572 verjogen de Vlissiengers de Spanjaerden. Middelburg viel in 1574 in han'n van Wullem van Oranje. Vee kloôsterlingen verlieten Zeêland, mae d'r veruusden ok vee Vlaomingen juust nae 't gebied, ok deur de val van Antwerpen in 1585.

In de zeventiende eeûw brak de Gouwe Eeûw an in Zeêland. Er was vee 'andel. Vanuut Zeêland was er vee zeevaert: visserie, koôpandel (waedeu Zeêland een koloniael en slavernieverleden eit), en ook voo oorlogsdoeleinden. Zeêuwen vertrokken onger meer nae Surinaome weer Fort Zeelandia 'ebouwd wier. In Middelburg was de Admiralitiet van Zeêland en de De kaemer van de VOC in Zeêland gevestigd. Een minder fraoi kapittel uut de Zeêuwse geschiedenis is de slaeven'andel waer a ons voorgeslacht vreêdvee geld mee verdiende. D r waere oôk een êle klus Zeêuwse planters, die a voraol in West-Indië 'onderden slaeven in dienst aodde. 
In d'n 18e eeuw ging 't wi achteruut mie d'n welvaert. Dit kwaom ook deur de overheêrsing van Napoleon. Deur de Franse tied (1795-1813) wier d' andel groôtendeels stopgezet. Scheepvaert op d'n Westerschelde wier gestopt. Alleên landbouw was in die tied nog volop meugeliek.
Begien negentiende eeûw verlieten de Fransen 't gebied wier. De steden wazzen verpauperd. Vee bouwwerken wiere in de negentiende eeûw gesloopt.

In 1868 reed d'n eerste trein deur Zeêland, nameliek op ut spoor van Berrehe op Zoom nae Goes. De lijn wier vuuf jaor laoter deur'etrokke nae Vlissienge. Er wiere kanaelen gegraoven, en d'r wier een grôte haoven op'ezet in Vlissienge. D'n overeid probierde mie deze ingrepen de handel wier in gang te briengen. Deu de oprichting van de scheêpswurf De Schelde ontstong er vee werkgelegeneid.
In 1928 wier d'r 'n brug aan'eleid van 't eiland Tholen nae Noord-Braebant. Ook wiere d'r tramlienen aon'eleid op Walcheren en laeter in Zeêuws-Vlaonderen en op Schouwen. De Eêrste Wereldoôrlog ging ok niet 'elemae an Zeêland verbie, vee vissers kwamme om deu drievende mijnen op zeê. In 1917 wier bie ongelok Zierikzeê gebombardeerd deu de Iengelse. Er viele drie slachtoffers.

Tiedens de Tweêde Weareldoorlog wier Zeêland zwaor getroffen. Duutsland bombardeêrde Middelburg op 17 meie 1940, waordeur een groot deêl van Middelburg was vernietigd. Vlissienge wier echter nog veel zwaorder 'etroffen. Deu de vele bombardementen op de stad (meêr dan 80) lagen aan d'n ende van de oorlog vriewel alle huuzen in puun. Ook waoren alle provinciale veêrboten vernietigd. In 1944 bombardeerden de geallieerden de Walcherse zeêdieken. 'Eel Walchern liep onger waeter, wideur de Duutsers et gebied uittrokken, de Inundaotie van Walchren. Alleên Schouwen-Duveland bleef tot 1945 bezet. Ok de plekken Bru, Bresjies en Wosburg wiere zwaer beschaedigd.

Zeêland viel in 1940 buuten de capitulâtie van de Nederlanse regerieng. Dit wier voornaemelijke gedae om de 'ier anwezige Franse de gelegeneid te geven om weg te kommen. Op 22 meie 1940 verliete de leste geallieerde troepen Zeêland en gelieke ok Nederland.

Zeêland kende vele waetersnoden in z'n geschiedenisse. Deur de Tweêde Wereldoôrlog lag naebiea de 'eêle provincie in puun. Nadat vriewel aolles wier was opgebouwd onger leidinge van Guus de Casembroot, vernielde de Waetersnoôdramp van 1953 opnieuw vriewel de 'eêle provincie. Er vielen deu een combinaotie van hoôgwaoter en sturm 1836 doôden, en de meêste Zeeûwse eilanden stonge onger waeter. Nae de ramp wieren de Deltawerken aangelegd. Aanvankeliek werd besloten de Westerschelde in te dammen. Er ontstong veê kritiek, en uiteindeliek wier hier vanof 'ezieje.
In 1986 was de stormvloedkering in de Oosterschelde gereêd. Zeêland ligt nameliek vriewel helemael onder 't zeêniveau. Een nieuwe waetersnood is deerom nie ondienkbaer. Deur de Deltawerken wier Zeêland vee beter beriekbaer, en nam 't toerisme flienk toe.

In 1965 was de Zeêlandbrugge gereêd, 'n brug die Schouwen-Duiveland mie Noord-Beveland verbindt. Et was eênige tied de langste brug van de wereld. Zuud-Beveland en Zeêuws-Vlaonderen worden sinds 2003 verbonden door de 6600 m lange Westerscheldetunnel. De veêrdiensten over de Westerschelde wieren daerdeur opgeheven. Zeêland kent vadder groôte industriegebieden bie Vlissienge en Terneuzen, die-a voornaemelijk in de jaeren '60 en '70 wiere ontwikkeld. De eênige kerncentrale van Nederland stit ok in de provincie. 

Zeêland is een van d'n dunstbevolkte provincies (nae Drenthe en Friesland) van Nederland. De afgelopen jaoren is de vergriezing sterk toegenomen. Vooral Zeêuws-Vlaonderen wor deur verscheie rapport'n bedreigd mee krimp.




#Article 95: Jacoba van Beieren (192 words)


Jacoba van Beieren (Le Quesnoy, 'Enegouwe, 16 juli 1401 – Teijlingen, bie Sassenheim, 9 oktober 1436) was graevinne van 'Olland, Zeêland, 'Enegouwe en 'ertoginne van Beieren-Straubing.

Jacoba trouwen mie 15 jaer mie de Franse prins Jan van Touraine, die a in 1417 warschijnlijk deur verhiftihieng stierf. Naeda der vaor in 1417 was esturven, volhen ze dezen op, mè der ome Jan van Beieren kreeg van de Duutse keizer Sigismund 'Olland toe'ewezen. Dit beteêken'n een oplaoiieng van de 'Oekse en Kabeljauwse twissen.

In 1418 trouwen Jacoba mie der neef Jan IV van Braebant, mè de pauselijke heldigeid van dit 'uwelijk wier onder druk van de Duutse keizer Sigismund inetrokk'n. Vanwehe 't nie kunn'n naekomm'n op finansjeel hebied leen'n Jan IV land an Jacoba der vijand Jan van Beieren, wirop a 't 'uwelijk onheldig wier verklaerd, Jacoba ni Iengeland vetrok en di in 1422 mie Humphrey van Gloucester trouwen.

Mie dezen hoeng Jacoba trug om te vechen tehen der voemaelihe echthenoôt Jan IV, die a deur Filips van Bourhondië wier esteund. Naeda Humphrey der in 1425 in de steek liet voe een hofdame, haf Jacoba de stried op en wier in Gent hevangen ezet.




#Article 96: Margaretha van Beieren, 'Olland en 'Enegouwe (143 words)


Margaretha van Beieren, ok wè Margaretha van 'Olland en 'Enegouwen of Margriet van 'Olland en Zeêland genaemd  (1310 - 23 juni 1356) was graevinne van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe (1345-1356).

Margaretha was 'n dochter van Wullem II van 'Olland en Jewanna van Valois. Ze trouwen op 26 feberwari 1324 in Keuln mie de Duutse keizer Lodewiek de Beier. Ze wier graevinne naeda der broer Wullem IV kinderloôs sneuveln in de Slag bie Warns. Margaretha's twidde zeune, de laetere graef Wullem V, was nog te jong 'n op te volhen.

In 1349 braak'n tussen de anangers van Margaretha en die van Wullem V ruzies uut, die an de heschiedenisse in zouwen haene as de Hoekse en Kabeljauwse twissen. De eêste slaehen won'n de anangers van Wullem V, winae a Margaretha in 1354 afstand dee van 'Olland en Zeêland. Laeter erven Wullem V ok 'Enegouwe.




#Article 97: Jan I van 'Olland (202 words)


Jan I (1284, ('Aerlem), 10 november - 1299) was graef van 'Olland en Zeêland van 1296 tot 1299. Ie was de zeune van Floris V van 'Olland.

Nae zen heboorte wier Jan a helieke uutehuwelijkt an Elizabeth van Iengeland, de dochter van Eduard I. An um zen 'of wier Jan ok opevoed. In 1296, wunnir a Floris V, Jans vaor, sturf, twufel Eduard I of a 't een Jan wè trug za laeten haen ni 'Olland. Om 't een in Iengeland te ouwen stuur 't een ienkele Iengelshezinde edeln ni Iengeland. Op 7 jannewari 1297 trouw Jan mie Elizabeth van Iengeland en mag een ni 'Olland truggaen. Ie mo echter wè luustern ni de meehestuurde raedslieden.

De graef sti onder hehele invloed van Jan van Renesse, mè Jan draeg echter 't bestier over an Wolfert I van Bosseln toetan zen vuuftiende verjaerdag. Nae een conflict mie 't stadsbestier wor van Bosseln vermoord. Iernae wor Jan II van Avesnes as rehent benoemd en op 27 oktober 1299 draeg Jan zelfs ael de reherieng an um over. Jan sturf op 15-jaerihe leeftied en mie um sturf ok 't 'Ollandse uus uut. 't Graefschap hi ni Jan II van Avesnes, laeter Jan II van 'Oland.




#Article 98: Floris V van 'Olland (147 words)


Floris V (juli 1254 - 27 juni 1296), biegenaemd der keerlen god (god van de boeren), was graef van 'Olland en Zeêland en vanaf 1291 liet 'n z'n eihen 'ere van Friesland noeme. Ie was de zeune van Wullem II van 'Olland en Elisabeth van Brunswiek.

Floris V was de zeune van graef Wullem II van 'Olland. Via de lijn van zen moeder was een verwant mie 't Schotse koniengsuus. Bie zen politiek optreed'n probeern die ok hebruuk te maekn van deze connectie. 

Floris V wier a op twijaerihe leeftied graef van 'Olland en Zeêland. Dit kwam deurda zen vaor een alf jaer iervoe was vermoôrd. Zen ome Nicolaos van Cats was zen voogd toeda 'n zelf heschikt was om te reheern. Op twaolfjaerihe leeftied (1266), toen a 't een meêrderjaerig wier, hoeng 't een zelf reheern en op 14-jaerihe leeftied trouwen die bie Beatries van Vlaonderen.




#Article 99: Wullem II van 'Olland (181 words)


Wullem II (feberwari 1228 - Oôgwoud, 28 jannewari 1256) was graef van 'Olland en Zeêland (1234-1256) en konienk van 't Eilige Roômse Riek (1248-1256). As graef van 'Olland vurm'n d'n 'n sterk bondhenoôtschap mie Braebant tegen Vlaondere.

Wullem II was de zeune van Floris IV en Machteld van Braebant. Op de leeftied van zeven jaer volhen die zen vaoder op, toen a deze in 1234 bie een toernooi in Frankriek om 't leven kwam. Een broer van zen vaoder, die a ok Wullem eêten, en laeter nog een Otto, traoien op as rehent'n.

Tiedens zen reheêrieng voern Wullem II verschill'nde oôrlohen tehen de West-Friezen. Tiedens eên van deze tochen tehen ulder zak'n die bie Oôgwoud deur 't ies van 't Berkmeer. De West-Friezen ondekk'n um en vermoôrn um. Naedan ze ondekt an dan ze de konieng an edoôd, wier Wullem II behraeven onder den 'aerdplaete van een boedderie in Oôgwoud. Pas in 1282 wier zen liek deur zen zeune Floris V terugevon'n, Oôgwoud was toen a eplunderd en voe een hroôt deêl uutemoôrd. Ie wier behraeven in den Abdie van Middelburg.




#Article 100: Wullem I van 'Olland (117 words)


Wullem I van 'Olland (ca. 1165 -4 feberwari 1222), biegenaemd de zot of de hek (warschijnlijk vanwehe z'n vechtlust), was sins 1203 graef van 'Olland en Zeêland. Zen vaor was Floris III en zen moeder Ada van Schotland. Zen jeugd broch Wullem deur in Schotland.

Wullem I trouwen in 1197 in de plekke Stavoor'n (Friesland) mie Aleid van Gelre, den dochter van Otto I van Gelre. Uut dit 'uwelijk wiern de volhende vuuf kinders heboorn:

Toen a Wullem op de vuufde kruustocht was, op 12 feberwari 1218, stierf zen vrouwe Aleid van Gelre. Toen a 't een in 1220 wee trugkwam, hertrouwen die bie Maria van Braebant, de weduwe van keizer Otto IV. Dit 'uwelijk bleef kinderloôs.




#Article 101: Ada van 'Olland (253 words)


Ada (1188 - 1223) was graevinne van 'Olland en Zeêland vanaf 1203. Ada was 'n dochter van Dirk VII van 'Olland en Aleid van Kleef. Toen-a 'eur vaoder in 1203 stierf was Ada de leste nog levende dochter. Om de positie van Ada te verstevihen liet 'eur moeder de 15-jaerige Ada nog vò de begraevenisse van 'eur vaoder trouwe mee Lodewiek II van Loon.

Der ome Willem I van 'Olland erken'n Ada echter nie as graevinne en riep zen eihen uut toet hraef van 'Olland. Ierbie kreeg 'een steun van edeln uut Kennemerland wideur a onder aore Lodewiek II van Loon moes vluchen.

Toen a de vaor van Ada wier behraeven, wier se in 't nauwe edreven deur mann'n van Willem I van 'Olland bie Leien. Dirop verschuuln ze der eihen in de Burg van Leien die a nae een beleg van de burghraef van Leien, Philips van Wassenaer, wier inenoom'n. Ada wier deur der ome vastezet op Tessel.

In laeter tied wier Ada ni den Iengelse konieng Jan zonder Land estierd. Ierop nam Willem 't bestier van 't hraefschap op, wideur a de Loonsen Oôrlog volhen. Dezen oôrlog eindihen in 't Verdrag van Bruhhe. Formeel wier ierbie de hrond verdeêld tussen Willem en Lodewiek II van Loon.

In 1207 kreeg Lodewiek Ada vrie, mè Ada was der claim op 't hraefschap kwiet. Ze probeern 't nog trug te kriehen, mè in 1213 mossen ze der claim definitief opheven. Ada stierf kinderloôs in 1223 en ze lig behraeven in den Abdie van Herknrode.




#Article 102: Aleid van 'Olland (125 words)


Aleid van 'Olland (voe 1234 - 1284) daenae as Aleid van 'Enegouwe, ok bekend as Aleid van Avesnes, was graevinne van 't 'Enegouwe. Ze was de dochter van Floris IV van 'Olland en Aleid van Gelre en dus òk de zus van Wullem II van 'Olland.

Vanwehe politieke redenen om meêr macht te kriehen, ze kreeg noe immers ok 't graefschap 'Enegouwe derbie, trouwen Aleid op 9 oktober 1246 mie Jan I van Avesnes. Zeer warschijnlijk was dit zò eregeld deur der vaor. Tussen 1258 en 1263 was ze nae der reherieng as graevinne de voogdinne van Floris V van 'Olland. In 1266 hoeng Floris zelfstandig reheern.

Aleid van 'Olland was òk de stichtster van 'Uus te Riviere in Schiedam, 't ouste slot in 'Olland.




#Article 103: Bertha van 'Olland (124 words)


Bertha van 'Olland (±1055 - 1094) was de dochter van graef Floris I van Olland en de stiefdochter van Robrecht I van Vlaondere, die-a ok 'eur voogd was. Ze was getrouwd mee keunienk Filips I van Frankriek. In 1092 wier ze verstote en moch ze 't 'of verlaete. In 1094 is ze gesturve in 't kasteel van Montreuil-sur-Mer.
Eur zeune Lodewiek VI wier ok keunienk van Frankriek.

Ze trouwde mee de Franse keunienk in 1073, om politieke redens. 'Eur stiefvaoder, Robrecht, ao z'n eige nae d'n doôd van z'n broer mee geweld as graef van Vlaondere laete installere. In die strijd ao de Franse keunienk de wettelijke trôônopvolger gesteund. De trouwe moe ongerdeel gewist weze van de vredesregelienge tussen Robrecht I en Filips I.




#Article 104: Dirk III van 'Olland (138 words)


Dirk III (ca. 981 – 27 mei 1039), biehenaemd Hierosolymita, was van 993 toet 1039 graef van 'Olland, Zeêland en van West-Friesland. Ie was etrouwd mie Othilde van Saksen, den dochter van Bernard I van Saksen. Uut dit uwelijk wiern de kinders Dirk IV, Floris I, Bertrade en Swanhilde heboren.

Toen a zen vaor Arnulf in 993 sneuveln in de Slag bie Wienkel was Dirk III nog te jonk om te haen reheêrn en dirrum nam zen moeder Luthardis van Luxemburg de taoken waer. In 1005 was Dirk III oud henoeg om voe zen eihen ´t graefschap te haen bestiern, mè ie maek´n nog wè hebruuk van zen moers afkomst: bie een Friesen opstand riep ´n de ´ulpe in van de Duutse konieng ´Endrik II. De konieng haf hehoôr an dezen opdracht en broch den opstand toet stopp´n.




#Article 105: Dirk II van 'Olland (197 words)


Dirk II (of Diederik II) (930 – 6 mei 988) was graef van 'Olland, Zeêland en West-Friesland. Dirk II reheern over dit hebied in leênschap van de bisschop van Utrecht. Wie a de vaoder van Dirk II is, is nie aelemille zeker. Ezeid wor da 't een een zeune is van Dirk I van 'Olland, mè zeêr warschijnlijk ei 't er ok nog een Dirk I bis bestaene wir a 't een de zeune van is.

Op achtjaerihe leeftied, in 938, verloven Dirk II zen eihen mie Hildehard van Vloanderen, een dochter van graef Arnulf I van Vlaonderen. In 950 trouwen die ierbie en uut dit huwelijk wiern de volhende drie kinders heboorn:

Dirk II schonk op 15 juni 950 ter eêre van de biezettieng van Sint-Adelbert an Egmond een steêne kloôsterkerke. Ter helehenheid van de inwiedieng van deze kerke, schonk een ok 't Evanheliarium van Egmond, in deze tied eên van de belangriekste cultuurhistorische objectn. Dit nehende-eêuwse andschrift wier rond 975 deur um eschreven en ierin staen de vier evanheliën. In dit boek zien Dirk II en Hildehard ok ofebeêld op een miniatuur. Dit andschrift bevin zen eihen noe in de Konienklijke Bibliotheek in Den Aag.




#Article 106: Dirk I van 'Olland (137 words)


Dirk I (9e eêuwe -ca. 923) was graef van 'Olland, Zeêland en Kennemerland en Rienland in de periode van 882 of 883 toet ca. 939. Ie was de zeune van Radboud van Friesland, zen moeder is onbekend. Ie trouwen mie Gerberga van Hamalant, wivan a 't een zen zeune Dirk II kreeg, die a 't een in 939 opvolhen.

Dirk wier graef van Kennemerland en Rienland deur een overervienge van graef Gerolf. Bie een opstand van zen vazall'n steun'n die de West-Frankische konieng Karel den Eênvoudihen. As dank iervoe kreeg Dirk I van Karel op 15 juni 922 de kerke van Egmond mie alles wat a drop en dran zat. Dit lag ten noôrn van zen eihen hebied, dus beteêken een stik hebiedsuutbreidieng voe Dirk I. Kort nae de schienkieng stichen die der een kloôster voe nonn'n.




#Article 107: Slag bie Winkel (127 words)


De slag bie Winkel was 'n slag bie 't durp Winkel, (West-Friesland), die-a plekao in 993 tussen 't leger van d'n 'Ollandse graef Arnold, tegen 'n West-Friese oorlogsmacht.

De anleiienge vo deze slag was dat Arnold meer land wou 'ebbe. 'Ie docht dat 'n tegen de inweuners van de gouw Westflinge, die-a nie bestierd wiere deur 'n centraole macht'ebber, 'n makkelijke overwinnienge 'aele te kunnen. In 993 viel d'n mee z'n leger Westflinge in en trof 'n bie Winkel 'n leger van de West-Friezen.

In de slag die-a plekke ao, dielf 't leger van Arnold 't onderspit en sneuvelde Arnold. 't Versloge leger kon mee moeite ontsnappe. 't Wuuf van Arnulf kon ienkel mee steun van de konienk 'Olland en Zeêland vo d'r zeuntje Dirk III be'ouwe.




#Article 108: Slag bie Vlaerdienge (345 words)


De Slag bie Vlaerdienge wier gevoerd deu d'n 'Ollandse graef Dirk III tegen d'n Duutse keizer 'Endrik II. 

Tege de zin van deze keizer, die-a in dien tied de leên'eer van de graef was, stelde Dirk III 'n tol op de rivier de Maes bie Vlaerdienge. Dezen tol zurgde ok vo ongenoegen bie koôplui uut 't Prinsbisdom Utrecht. De bisschop van Utrecht riep de 'ulpe in van de Duutse keizer, en deze stierde 'n leger nae Vlaerdienge. Dirk III versloeg dit leger op 29 juli 1018.

Omdan de koopvaerders op de Merwede tol mochte betaele aan Dirk, konde ze ulder verplichtiengen an Keizer 'Endrik ok nie meêr betaele. Dit kon zoô nie langer en 'Endrik stierde 'n leger van bisschoppen en adel samen. 

't Keizerlijke leger bestoeng uut professionele militairen uut de bisdommen Luik, Kameriek en Utrecht. De bevel'ebber was 'ertog Godfried van Lotharingen. 't Leger vertrok per schip vanuut Tiel. Onderweg naar Vlaerdinge hsekte bisschop Balderik II van Luik al af, omdat 'n nie goed wier. 'Ie sturf dienzelfden dag.

Kort bie Vlaerdienge kwam 't leger van Godfried van Lotharingen (Godfried de Kinderloze) an land. De meêste beweuners waere a gevlucht nae de vedderop gelege burcht van Dirk of 't moeras in.

Vlakbie de burcht lag een moeilijk deudriengbaere moerasvlakte, daeran de strijders van keizer 'Endrik maer moeilijk deurene kwaeme. D'r volgde 'n flienke paniek toen-a d'r beweerd wier dan ze vanachter angevalle wiere. 't Leger dreeg mekaore doôd te drukken en van deze paniek maekte de Westfriezen gebruuk, ze sturmde over d'n diek ene en sloegen d'r op los. Bie d'n eêsten anval was Adelbold van Utrecht a gevlucht mee z'n manschappen, waedeu Godfried d'r alleêne vostoeng. Bie de volgenden anval vluchtte 't 'aolve leger wig. Mae Godfried bleef weêrstand bieden. Toen-at 't groôste gedeêlte uutgeschaekeld was, kwam Dirk uut z'n burcht gereje op z'n paerd om Godfried gevange te nemen. Enkele maenden laeter sleuten Keizer 'Endrik II en graef Dirk III weêr vreeë. De reden zou weze dat 'Endrik de verdedigienge van z'n kuste - tegen de Noormannen - nie wou verliezen.




#Article 109: Graefschap 'Olland (373 words)


't Graefschap 'Olland was een graefschap wivan a 't hebied onheveêr overeênkom mie de provincies Noord-'Olland en Zuud-'Olland zonder de Zuud-'Ollandse eilan'n en mie de eilan'n Terschellieng, Vlieland, Urk en Schokland, die an laeter zien overekomm'n nae aore provincies. Dit graefschap ontstoeng rond 900 uut de afzonderlijke graefschappen Kennemerland en Rienland en eêtn oôrsproenkelijk Friesland. 
    

't Graefschap 'Olland kreeg zen naem toen a de toenmaelihe graef van Friesland, Dirk V, de naem verandern van Friesland ni 'Olland. Volhens de oôrkon'n was dat in 't jaer 1076. De nieuwe naem was noôdig deurda 't hebied onder invloed van hroôete waetersnoden (Sturmvloed van 1014) steeds meêr een heografische eêneid wier en onafankelijk van Friesland. Dit hebied stond toentertied ok bekend as Kennemerland en Rienland. 't Wier belangrieker deur 't belangrieker worn van de handelsplekke Dordrecht. 
   
A vrie vroeg in bronn'n vin'n we da 't graefschap 'Olland in eên aesem wor enoemd mie Zeêland. Warschijnlijk mo 't apart noemn van Zeêland eziene worn as een teêken da Zeêland as een aparte eêneid wier eziene. Een apart graefschap Zeêland ei echter voe zovarre bekend nooit bestaene. 
   
'Olland ei een zeêr lange tied een personeêle unie evurmd mie de graefschappen Henegouwen en Zeêland, vanof Jan II van 'Olland in 1299. In dat leste jaer nam de graef van 'Olland ok de titel van heêr van West-Friesland an. De Friestaelige bevolkieng van dit hebied was in de jaeren iervoe onderworpen an 't hezag van de graeven van 'Olland deur Floris V. Omda 't hezag nog zwak was en ze de bevolkieng nie al te vee wiln prikkeln wier iermie 't afzonderlijke karakter van dit hebied onderstreept. 
    
't Graefschap 'Olland en West-Friesland was een graefschap van 't 'Eilihe Roômse Riek. In 1346 kwam 't graefschap onder 't uus van Beieren, toetda Jacoba van Beieren in 1428 bie de Zoen van Delft wier edwongen 't of te staene an Bourgondië. Onder keizer Karel V maeken 't graefschap deêl uut van de Zeventien Provinciën. In 1581 wier de Spaonse konieng zen titel van graef van 'Olland ontnomen (plakkaot van Verlatinghe). 
   

Tiedens de Tachtigjaerige Oôrlog speeln 't gewest 'Olland een belangrieke rol in 't verzet tehen de Spanjaerden. Nae de Unie van Utrecht wier 't gewest 'Olland 't leidende gewest van de Republiek. 
   




#Article 110: Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog (430 words)


De Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog was een groepje feodaole conflict'n in 't min'n van de dertiende eêuwe tussen de kinders van Margaretha II van Constantinopel graevin van Vlaonderen. Den inzet van de conflict'n was de troôn van 't graefschap Vlaonderen an den eêne kant en 't graefschap 'Enegouwe an den aore kant.

Toen a Boudewijn I van Constantinopel, graef van Vlaonderen en 'Enegouwe, in 1202 mie de Vierde Kruustocht ni Byzantium hoeng, liet 'n 't bevel over de twi graefschapp'n an zen ouste dochter Johanna van Constantinopel over. Ondanks a ze twi huwelijken ehad a, bleef Johanna kinderloôs. Ierdeur kwamm'n de twi troôn'n in 1244 nae de doôd van Johanna bie eur der jongere zus, Marharetha, terecht. Uut een eêste huwelijk, dat a à in 1221 ontbon'n wier, a Marharetha à drie huus ekrehen, wironder Jan van Avesnes. In 1223 hertrouwn Margaretha mie Wullem II van Dampierre, wiruut an de kinders Wullem III van Dampierre en Hwiede van Dampierre voekwamm'n.

't Eêste conflict in de Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog ontstoeng à in 1244 toen a Marharetha der zus Johanna opvolhen as graevinne van beie graefschapp'n en der een openlijke stried losbossen tussen de 'alfbroers Jan van Avesnes en Wullem van Dampierre. Ten lange leste kwam de Franse konieng Lodewijk IX tussenbeie in 1246. Dezen oordeêln da 'Enegouwe ni Jan van Avesnes hoeng en Vlaonderen ni Wullem van Dampierre. In 't kaoder van deze beslissieng ston Marharetha 't Vlaomse bestier of an der zeune Wullem. Ze bleef echter op den 'Enegouwse troôn zitt'n. In 1251 overlee Wullem en wier zen broer, Hwiede van Dampierre, de bestierder van Vlaonderen.

Toen a Lodewijk IX in 1248 op een zevenjaerihe kruustocht vertrok, nam Jan van Avesnes 't recht in eihen an'n. Omda 't een wis da zen moeder 'n nooit de troôn van 'Enegouwe zou heven, kwam 'n in opstand tehen der en zen 'alfbroers. Tiedens 't conflict kon Jan van Avesnes de graef van 'Olland en Zeêland, Wullem II van 'Olland, overtuhen zen kant te kiezen en 'Enegouwe en ienkele hebieden in Vlaonderen te bezett'n. Op 4 juli 1253, tiedens de Slag bie Westkapelle, versloeg Jan Hwiede van Dampierre en wier 't een erfopvolher van 't graefschap 'Enegouwe.

Marharetha leien der eihen echter nie bie de stand van zaeken neer en haf 'Enegouwe an Karel van Anjou, de broer van de Franse konieng. Karel hoeng akkoôrd en trok ten striede mie Jan van Avesnes. Ie wier echter verslohen bie Valencijn. In 1254, nae de trugkomst van Lodewijk IX, bevestihen dezen zen eêder besluut da 'Enegouwe an Jan van Avesnes toekwam. Iermie kwam de Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog ten ènde.




#Article 111: Lamaketta's (178 words)


De Lamaketta's waere 'n rockband uut Terneuzen, die-a in 't Zeêuws zoeng. Ulder naem is afkomsteg van 't bekende Zeêuwse zinnetje Laemae, 'k è 't a (of in 't Land-van-Aksels Laomao, 'k è 't a), wat-a dikkels an nie-Zeêuwen oor vogeleid om te zieën of ze 't Zeêuws verstae. De band bestoeng uut Maikel Harte (zang, mondurgel), Donny Benjaminsz (gitaor), Toine Metselaar (gitaor), Arno Francke (toesen) en Friso van Wijck (drums).

De Lamaketta's wiere begin jaeren negenteg gevurmd as middelbaere-schoolband deu Harte en Benjaminsz. Nae e paer jaer stopte de band d'rmee, toet 'n in 2002 opnieuw gevurmd wier. De nieuwe band begon ok cd's te maeken, die-an ze in eige be'eer uutbrochten. Ulder eêste album, Biet-ie akum aai, kwam in 2004 uut. 't Jaer daerop volgde Pak me noe. 't Meêst succesvol wier toch wè ulder single Joehoe, die-a in 2006 in Zeêland toet 'n plaetselik zeumer'itje uutgroeide. Ende 2006 goenge ze uut mekaore.

Bie de aollereêste Zeêuwse top-40, die-a in 2007 wier saemegesteld, kwaeme de Lamaketta's op drie mee Kapitein Rooibos en op vier mee Joehoe.

 




#Article 112: Utrecht (provincie) (254 words)


Utrecht is de meêst centraol gelegen provincie van Nederland. D'r weune 1,3 meljoen meênsen op een oppervlakte van 1.492 km² en deermee is Utrecht vreed dicht bevolkt. Het is wel de kleinste provincie van Nederland. Nae Utrecht is Amersfoort de groôste stad. Aore groôte steden bin Veênendael, Zeist en Nieuwegein. Aole snelwegen van Nederland komme zo'n bitje in Utrecht bie mekoare. Een belangriek verkeersknoôppunt is Ouwerijn.
 

Het lanschap is te verdeelen in een westelijk deel dat een kleiachtige bodem eit en bestoot uut gorslan'n. Het oôs'n is bebost en heuvelachtig, het hoôgste punt is de Amerongseberg, bijna 70 meter boven NAP. Een aor hoôg punt is de Grebbeberg. De Utrechtse Heuvelrug beslit een groôt deel van de provincie. Het noorwes'n wor ingenome deu een antal meren, weeronger de Loosdrechse plassen.

De provincie is ontstaen uut het bisdom Utrecht in de Middeleêuwen. In 1528 wast gedae mie de wereldlijke macht van de bisschop. Utrecht is wel aoltied een aparte provincie gebleven. In de Franse tied stong het bekend as het Departement van de Rijn en het Departement van de Zuiderzee.

De Provinciaole Staeten van Utrecht bestae uut 49 zeêtels (toet 2015 waeren dat d'r 47). Sins maert 2019 is de verdeêlienge zoô:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunt op 'n coalitie van VVD, D66, CDA en GL. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van GL, D66, CDA, PvdA en CU. 

Commissaoris van de Konieng is Hans Oosters van de PvdA.

Utrecht ei 26 gemeênten:




#Article 113: Grevelingen (184 words)


De Grevelingen is de naem vò een zoutwaetermeer tussen Goereê-Overflakkeê in Schouwen-Duveland. Vroeger een zêêaerem mit een ope verbinding mit de Noordzee. Nae 't opstellen van het Deltaplan wier de Greveliengen deu de Greveliengendam (1965) en de Brouwersdam (1971) van de Noôrdzeê of'esloten. Sins die tied ist in feite een meer eworre. Het getieje is verdwene mar 't waeter is wel zout ebleve omdat et aok nie meer in verbinding stoat mit de grôte rivieren.

D'r is relatief weinig handelsvaert op de Grevelingen. Recreoatie is des te belangrieker. Deernaest is de Grevelingen nog in gebruuk as viswaeter vò paeling in oesters. De vissers komme uut Bru in Ouwdurp. 

In de Greveliengen ligge een antal eilanden, de groôste binne de Paerdeplaete en de Veêrmansplaete. Vroeher waere dit zandplaet'n die bie hoôg waeter onger liepe. Ok langs Goereê-Overflakkeê binne vee slikken droôg 'evallen, dit stoô noe bekend as de Slikken van Flakkeê. Een antal jachthaevens binne d'r te vinde langs de Greveliengen. De groôste binne bie Ouwdurp, Brouwers'aevene, Bru en Herken. Via de sluus bie Bru kunne schepen vanuut buuten op de Grevelingen komme in om'ekeerd. 




#Article 114: Zeêlieven (125 words)


Zeêlieven bin 'n fermielje (Haematopodidae) en 'n geslacht (Haematopus) van veugels uut de orde Steltloôperachtegen.

't Bin vrie groôte, gedroenge veugels mee 'n lange snaevel, die-a dient om weêkdieren uut de grond te snokken en ulder schaelen open te kriegen. Nessens weêkdieren frete ze ok wè wurmen. Door ulder dieet leve ze gewoonlijk bie de zeê, a komme ze vo te fourageren ok nae 't binnenland.

Ulder verekleêd is zwart, zwart mee wit of soms bruun mee wit. De snaevel en poôten bin roôd, oranje of vleiskleurig. D'r is gin uterlijk verschil tussen ventjes en wuufjes.

Ze komme in groôte deêlen van de waereld vo in de buurte van zeêën. In Zeêland, en in Europa in 't algemeên, is t'r eên soorte: d'n bonte piet.




#Article 115: Limburgs (148 words)


't Limburgs is 'n streektaele op de hrenze van 't Neder- en Middelfrankisch taelhebied die a hesproken wort in zuudoôstelijk Nederland (vurral Nederlands Limburg), noordoôstelijk België (vurral Belgisch Limburg) en 'n angrenzend gebied in Duutsland. 't Limburgs wor inesloot'n deur 't Braebants in 't wessen, 't Kleverlands in 't noôrn en 't Ripuarisch in 't zuudoôssen. 

't Limburgs maekt anspraek op de staotus van aparte taele: in Nederland is 't van 1997 erkend as streektaele, in Wallonië wort 't as Frankisch in eên hroep erkend mie 't Ripuarisch en Luxemburgs. De Limburgse dialect'n, die-an onder mekaore vreêd vee verschilln, vertoône groôte verwantschap mie 't Duuts en èn ok kenmerke die an binne de (West-)Germaonse taelen aors nie vokomme.

't Limburgs oôr zoas bieni aolle Europese taelen toet de femielje van de Indo-Europese taelen, dinae bie de Germaonse taelen en as lessen de Nederfrankische taelen. Zie ieronder de indeêlienge:




#Article 116: Kwedamme (1646 words)


Kwedamme of Kwîdamme (Ollans Kwadendamme) is 'n durp in de gemeênte Bossele. 't Ao in 2011 949 inweuners, das ok mie de inweuners van 't Langweegje mee-erekend. Kwedamme ligt op Zuud-Beveland in de Zak van Zuud-Beveland. Toet 1970 'oorde Kwedamme bie de gemeênte 'Oedjeskerke. De naem Kwedamme refereert an een kwaeie dam of diek die de 14e eêuwse Vreêlandpolder most beschêrreme tegen de Zweêke.

J’n eêste idee is da t’r in zo’n klein plekje niks biezonders kan gebeure. Zovee kleine, wat zou dî dan van kunnen komme? Mae toen goeng ‘k ‘r ‘s mie d’n dien en de gindten over prate, en ‘k wist nie wat a ‘k oarden.
Op da kleine durpje schien t‘r ’n wienkel te wezen dir a ze bienae aoles verkôôpe: vers broad, lekkere koeken, spulletjes om de waste te doen, en spulletjes om je eigen op te kelven. Je kan t‘r je brieven kwiet, en d’r bin ok medicienen voe a ’t ‘s ‘n keêr minder git. 
En d’r bliekt nog meêr te wezen: ’n schole mie vee enthousiaste guus. Zovee enthousiast da ze in december 2012 ruum 4000 uro bie mekare brochte voe “Sierius Request”. Iederendeên was t’r mie in de weer ewist. Koekjes bakke, moôie priezen wiggeve mie ‘n loterieë, slaepe in de gymmastiekzaal, twî leuke gasten bie wien a je verzoeknummers in kon diene, en dan gienge ze dînae nog ’s zelf aol ‘t geld mie de bus nî Enschede brienge. ’t Was butengewoon.
Op dat durp is t’r ok ’n durps’uus, dat a erund wordt deur ’n jongedame. Je kan t’r lekker ete, in gezelschap van are mensen. Dat is toch leuk, dan oef je nie aoltied alleêne te wezen! 

D’r bin ok zo ‘s vee vereênigiengen. Bevoorbeeld ’n fanfare. En dî mo je zunig op weze, wan wat is ’n durp zonder muziek? Ze kunne trouwens wè nog jonge leden gebruke. En vadder is t’r nog ’n voetbalclub, d’r bin twî zangkoren, en gî zo mae deur.
En weet je wat a da durp ok nog ei, wier t’r ezeid? De moôiste kerke van eêl Zeêland! Voraol de raemen bin beroemd. Ze worre trouwens kommende jaere eêlemille erestaureerd. En op ’n gedeêlte van ’t dek komme d’r nieuwe leien. En in da gebouw, weet je we wat a dî aolemille op ’t programma stit?’n Bluesvierige, ’n fruitplukdienst, ‘n carnavalsmisse en d’ eênige processie uut de wieden omtrok. Op da durp verkôôpe ze ok nog ‘s d’r eigen bier onder de merknaem Bonifacius, en in ’t Bedde en Broadje schien je ok lekker te kunnen logeren.
D’r bin durpen of steden dir a je op je kop mo ge stae voor a t’r wat biezonders gebeurt, maer op da kleine durpje is dat dus glad nie noadig.

Van der Aa omschrieft het durpsje in 1839 as volgt: Kwadendamme of Kwadamme en in de wandeling Den Kwajendam, d. op het eil. Zuid-Beveland, prov. Zeeland, distr., arr. en 1½ u. Z. van Goes, kant. en 1¼ u. Z. O. vau Heinkenszand, gem. en ½ u. W. ten N. van Hoedekenskerke. Men telt er 88 h. en 340 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw. Dit dorp hetwelk langs den dijk tusschen den Oud-Vrelandschepolder en den Nieuw-Vrelandsche-polder ontstaan is, heeft van dien dijk, den naam van Kwadendam, gekregen. Het was voormaals een gehucht, meest, even als nog, door R. K. bewoond. Toen na de omwenteling in het jaar 1796, ook de R. K. in het vol genot der burgerlijke regten hersteld waren, en vrijheid verkregen hadden, om zich kerkgebouwen te stichten, werd deze, in vele opzigten zeer wel gelegene buurschap, een der beide hoofdpunten, welke tot dat einde op het eil. Zuid-Beveland gekozen werden. De R. K., welke hier 270 in getal zijn, onder welke 100 Communikanten, maken, met de omliggende dorpen, eene stat. uit, welke 800 Communikanten telt, en tot het aartspr. van Holland-en-Zeeland, dek. van Zeeland, behoort, en door eenen Pastoor bediend wordt. De kerk, aan den H. Bonifacius toegewijd, is uit vrijwillige bijdragen gesticht en den 22 October 1801, door B. H. Kokkeling, Pastoor en Landdeken te Middelburg, ingewijd. De eerste Pastoor aldaar was Arnoldus van Kerkhoven, die in bet jaar 1814 naar Overschie vertrok. Deze kerk is een klein gebouw, met een net vierkant torentje en is van een orgel voorzien. De Herv., die hier 70 in getal zijn, behooren tot de gem. Hoedekenskerke. — Men heeft in dit d. geen school, maar de kinderen genieten onderwijs te Hoedekenskerke.

De inbrekers bie de pastoor is een volksverheal of sage uut Kwedamme. Op ’n zitterdagnacht wazze twî vremde veinters op Kwedamme de wiegerd van de pastoor an ’t trokken. D’n êêjnen stoeng op ’n ladder en d’n aren op de begêêne grond dî nevenan, om de druven an te pakken.
De pastoor, die a wat oarden, kwiem uut z’n bède om ’s te gêê kieke, wat à t’r opdee. Zonder leven te mêêken, goen t’n de pastorie uut, den tuun in. En jawel oar, aggauw merkten die wirrat ’t te doen weer en wat à t’r omgieng.
Ie goeng d’r nì toe, zachjesan, stapt ’n d’r langs en annêêjns was ’t net, offa te veinters versteve. Die à op te ladder stieng, bleef stêê zôôwas à t’n ’n trosse lossnee en d’r aren bleef stêê mie s’n and nî boven, zôô à t’n van plan was, de trosse an te pakken.
De pastoor zeiden glad niks en goeng wee ni z’n bède en de mannen moste zô bluve stêê; ze kusse d’r eigen nog voe gin vimmetje verroere. Zô bleve ze stêê toet d’n are ochend! D’êêjste mēnsen, die à nî de vroegkerke goenge, è ze nog zie stêê, zô tegère bie de wiegerd. Toen à te êêjsten verbie were, kusse ze awwee wig.

Rienkelende altaerschellen is ok een volksverheal of sage uut Kwedamme. Pastoor Kerremans lag op z’n uterste. Dag en nacht wier d’r bie z’n ewêêkt deur kapelaan Schneiders, Anna Kerremans (’n nichte van de pastoor en een vrouwe (Lena), die vroeger pastoor Kerremans’ meid ewist, toen à t’n nog pastoor was in Oud-Vosmeer. Op ’n èèvend zatte Anna en de kapelaan bie ’t ziekbède, twint Lena in de keuken doende weer.
Annêêjns ôôrden z’oalledrie de beste zulvere altaarschellen rienkele. Go, docht de kapelaan, oe êêlt Leen ’t in d’r ôôd om noe om dezen tied de bellen te gêê poesse. En ie gieng nî benee om dat an Lena te vrêêgen. Mè Lena zei, da se ’t ok ehoaren ôô en da se docht, dat Anna bezig was mie de bellen. Dà kon nie, wan Anna en de kapelaan wazze boven bie de pastoor. Dus goenge de kapelaan en moeder in de kerke kieke, mè de zulvere schellen stienge gewoon in de kaste in ’t sacristie. Toch wiste ze oalledrie zeker, da se ’t goed ehôôrn ôô en ze konne ’t nie verklère. ’n pèr uren lêêter begrepe ze ‘t, wan dien eigensten nacht om 1 ure is de pastoor esturve!

De Klopgeest is ok een volksverheal of sage uut Kwedamme. Tante Nan was in d’r leste ziekte. De femielie wêêkten om burte ’s nachs. Een tante sliep dan d’r êêzeslêêpje op de canapé. Op ’n nacht oarden ze buten op ’t blind kloppe. Ze gieng kieke, mae gin mēns te zien. Ze gieng wee op de canapé ligge, mè amper lag ze, of z’oarden awwee kloppe op ’t blind; dudelijk, ovva t’r êêjn in wou. Ze docht: “’k Zà toenèt niet goed ekek’è.” Dust, ze goeng wee nî buten, riep: “Is t’r volk?” mè ze kreeg gin antwoord. Noggis rommetom ’t uus ekeke, mè niks te zien of t’oaren. Da’s toch eigenarig, doch ze en ze goeng wee ni binnen. Ze zou nog mèr even wachte mie te gî slêêpe. Affijn, ze goeng wee mè ligge. Ze luusterden nog ’n stuitje, mè z’oarden niks. En ze rocht de wind kwiet.
Mè op ’n gegeve moment wor ze wakker en awwee, dus voe den derden kêêjr, oarden ze kloppe op ’t blind buten. Voe den derden kêêjr gêê se kieke, roept in den doenker, ovva t’r volk is… Niks t’oaren, niks te zien! Vee ongerust goeng ze den uzen in en ze dust nie mî te gî slêêpe. Ze goeng mè wat an d’r rozenkrans leze en avvast mè ’t êêjn en ’t aar klèrmêêke voe den aren dag: bie ’n zieken in uus is t’r vee te doen dat à in ’n gewoon uusouwen nie voorkomt. Ze docht liever mè nie mî an dat geklop. Mè precies drie dêêgen lêêter is Tante Nan esturve.
 

Het voggende verael is geschreve int dialect van Kwedamme:

In de aerke zit ter een nist mie duumtjes. Op een keêr bin de ou:we lui aolebei gaè vliege, om eten voe de jonge te gaèn aelen, en de kleintjes bin stik alleêne tuus ebleve. Nae een stuitje kom de vaoder trug, en ie zei: “Wa gaè ter noe toch om? Wie:n ei dat edae, jongers? Jolder bin glad in paniek!”

En um der achteran. En net a ten den oek om komt, dan zie ten een leêuw loape, mae ’t duumtje is ter glad nie benauwd voe. Ie gaè bie de leêuw op z’n rik zitte, en ie begun tegen zen te roepen: “Wat ei jie bie mien uusje te zoeken,” zei ten, “en waèrom zit jie mien guus benauwd te maeken?”

Mae de leêuw doe net of a ten niks oôrt, en ie lop gewoon deur. En dan gaè da kleine opneukertje nog vee arder tekeêr. “Jie ei daè niks te zoeken, zegge ’k! En a je ’t nog ’s doet, dan za je ’t gewaere worre!” En sint a ten z’n êne poôtje om’oage doet zei ten: “Ik doe:e ’t liever nie, mae dan trap ik je achter an mekare de rik in.”

En ie vlieg wee trug naè z’n nist. “Zoa jongers,” zei ten, “die ei z’n lesje eleêrd. Die za nie mì trugkomme.” 




#Article 117: Ierland (land) (104 words)


Ierland is 'n West-Europees land wat a grenst an 't Verenigd Koninkriek. 't Land beslaet onheveêr 5/6 deêl van 't eiland Ierland. De rest bestit uut Noord-Ierland. De oôdstad is Dublin. 't Eiland ligt in de Atlantischen Oceaon en de Ierse Zeê. Ierland is aoltied een errum land 'ewist, deerom bin d'r vee mensen naer de VS 'emigreerd. In de 19e eeuwe kwamme d'r zelf nog hongersnoôden voo. De leste jaeren ist stikke riek 'eworre aol ist land aerdig 'ereakt deu de crisis van 2008.

Een bekende Ierse band is U2.

Ierse kranten bin o.a. de

Ierse televisiezenders bin o.a.:

Ierse radiozenders bin o.a.:




#Article 118: Gornaet (101 words)


Gornaet (Nederlands: garnaal) zien kleine kreefachtihe schaeldiertjes uut de infraorde Caridea. Gornaeten komm'n voe in zoet en zout waeter, mè de miste leven in zeê.

't Woôrd gornaet wor ok gebruukt voe beêsjes as gamba's, mè offisjeel zien 't er hin omdan ze een aore kieuwestructuur ène. Bie gamba's is dezen boômvurmig en bie gornaeten plaetvurmig.

Op de Zeêuwse en 'Ollandse kussen kom de hriezen hornaet of Noordzeêgornaet (Crangon crangon) vee voe. D'r wor vee op evist en ael vee vissers binne ofhankelijk van de visserieje ierop. Gornaetvissers komme onger aore uut Goereê, Stellendam, Ouwdurp, Colijn, Iese, Erremu, Bresjes en Zeêbrugge.




#Article 119: Iese (424 words)


Yese ('Ollands Yerseke) is 'n durp an d'n Oôsterschelde, in de gemeênte Reimerswaol. 't Ao op 1 januaori 2011 6663 inweuners.

't Is vural bekend deur de mossels en d' oesters. Iese wor t' êeste enoemd in 966 as Gersika. Iese is ontstaen op 'n kriekrugge, in die tied lag-t 't nog nie an 't waeter. In 1530 wier de kustlijn zò ewiezigg da Iese an zeê kwam te lihhen. Zò oengeveer rond 1860 ao Iese 850 inweuners die-an allemille 'n boedderie aon. In Iersekendam, een durpje flakbie, weun'n toen oengeveer 30 mènsen die-an kokkels en zò vieng'n. Ni 'n poosje, kwamm'n d'r ostreïcultivateurs, dat waorn venters die-an oesterbank'n ver'uurn. 

Dômenees in Iese waere Gerrit Hendrik Kersten en Frans Dieleman.

Dr is nog een boek verschenen. En dat eet duuzend jaer Yese. Het boek is 'eschreven deur W.E.P Van IJseldijk.

't Teêln van oesters gebeur op deze meniere: Deur dekpann'n in 't waeter te zett'n komt 'r broedsel an de dekpann'n. Dit most wè op tied gebeurn wan aors dan was 't broedsol a wig. Naê 1 1/2 jaer wiern ze wee in zêe ezet. Toen-an ze oengeveer 2 toet 3 jaer waern, wiern zu wee uut de zêe ehaeln om opegeetn te wor'n.

't Teêln van mossels is vee ma'elijker. Kwiekers vissen mie korrn op zaed dat-a z'n eigen bie trossen an mekarn spinn'n. In d'n 'erfst wier 't zaed wee uutezaoid in 'n zêe. Nae 2 toet 3 jaer is 'n mossel volwassen. Dan wiern ze ni de perceêln ebrocht winae-an ze verkocht wiern. Van april toet juni zien mossels minder op de mart wan dan plantn ze d'r eigen voort. In de zeumer behunn'n ze bie 't verkoôp'n en da duur toet begun 't voorjaer.

In Iese is ok een ongerzoeksinstituut 'evestigd, het Centrum voor Estuariene en Mariene Ecologie (CEME). Dit was een ongerdeel vant Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Sins 2012 hoort 't bie het Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek.

't Ieses dialect, dat-a nog vee esproken wor, 'oôrt bie 't Zuud-Bevelands en wè bie de Oôst-Zuud-Bevelandse dialecten. Die dialecten klienk'n noga verschilnd vaan aore Zeêuwse dialecten en èn ok onder mekaore anzienlijke verschiln, zoôdat 'n Iesenaer goed an z'n dialect t' 'erkennen is. Een kenmerk voe 't Ieses dialect is buvobbeld da de 'g' bieni nooit aors uutesproken wor as een 'h' en vee meêrvoudsvurmen worn inekort deur de 'e' van de -en in te slik'n. Ok ei 't Ieses dialect nog ienkele typische diengen die an allin in Iese hebruukt worn.




#Article 120: Muusveugels (128 words)


Muusveuhels maekn deel uut van de muusveuhelachtihen. Dur zien mè zesse soôrten die an bestaen uut twi heslachten, Colius en Urocolius. Iervan zien der viere van Colius en twi van Urocolius. Vroeher warn der nog meer muusveuhels. Toen warn der onder are noh de heslachten Masillacolius, Oligocolius, Primocolius en Selmes. 

Muusveuhels kommn allin voe in Afrika, een veuhel kom ter allin voor in Anhola, een endemische soôrt, de roôdstuutmuusveuhel. Muusveuhels èn een specjale teenzettieng, zodan ze op zun kop kunn'n angen. De zesse noh levende sôorten zien:

Iervan is de bruune muusveuhel de meest wied verspreidsen, dezen wor soms deur boern as schaedeluk beschouwt. Muusveuhels zien bruunhrieze veuhels mie een lange stert die an leven in tropische hebieden. Dir eetn ze vruchtn en zaeden. Ze leven in hroepsverband.




#Article 121: Queensland (186 words)


Queensland is un deêlstaet int noortoôstn van Australie. Queensland ei een oppervlak van 1.730.648 km2 en wor dibie de op een ni groste deêlstaet van Australie. De oôdstad van Queensland is Brisbane en das ok de groste stad. De naem is afeleit van Queen Victoria, de konuhinne in de tied a Australie een kolonie was. Ok is ter noe een staet Victoria. Queensland ei oengeveer 4 miljoen inweuners, wivan oengeveer 77 procent christeluk is, 1% hindoe en boeddhist en de rest onchristeluk. 

In Queensland wor een tropisch en un subtropisch klimaet onderscheien. In de oerwoudn komm'n diersoôrtn voe die an nergus ars voorkommn. Der zittn vurral vee endemisch veuhels. Een pèr voorbeeldn: Australische salanhaan (Aerodramus terraereginae), Victoria's heweerveuhel (Ptiloris victoriae), zwartkopraltimalia (Orthonyx spaldingii) en roestflankelfje (Malurus amabilis).

In 't noôrn lig Kaap York, das de stekel van Australie vlakbie Nieuw-Guinea. 't wessen van Kaap York lih an de Holf van Carpentaria en t ôsten an de Hrote Oceaan. In t wessen hrens Queensland an Northern Territory en in t zuuden an New South Wales. An de oôstkant zien de dichtsbieziendste eilannhroepn de Salomonseilan'n, Vanuatu en Nieuw-Caledonie.




#Article 122: 1 oktober (155 words)


Op deze daotum in 1960 wier de Zandkreêkdam geopend en wier de veêrdienste van Wolfersdiek nae Kortjeen opge'even.

Op 1 oktober 2005 wiern op t Indonesische eiland Bali ienkele bomanslaehen epleegt. Deze anslaehen hebeurn in de plekn Kuta en Jimbaran. De iste twi explosies vonn'n plekke om 18:50 bie twi resterantjes in Jimbaran en rond 19:00 lokale tied von een explosie plekke in Kuta bie resterant Raja. De plekkn lihhen oengeveer 30 kilemeter van mekaren vandaen. In totaal vieln 22 dodelijke slachtoffers. Onder de dooie warn drie Australiers, een Japanner en veertien Indonesiers, en de daders. 't Antal gewon'n kwam op 134.

Onder de slachtoffers warn drie daders die warschijnluk warn gerekruteerd deur Jemaah Islamiyah, een orhanisasie die contact ei bie Al-Qaeda. Het brein achter de anslaehen was vermoedeluk Noordin Mohamed Top.De Jemaah Islamiah ontken'n dan ze 't brein warn achter de anslaehen.

Op 1 oktober 2006 stond de Zeêuwse Wikipedia voor het eerst online.




#Article 123: Biotoop (177 words)


De biotoop is t hehiel van voewaern wiran un hebied mò voldoene zodatter un bepaelde soôrt kan leven. Un biotoop ei dus mè betrekkieng op ìn bepaelde soôrt. Un biotoop ang af van de biotische factoorn en de abiotische factoorn. De biotische factoorn zien buvobbold of an der genoeg beêsten leven om op t'eten en de abiotische factoorn of a ter henoeg vehetasie is wiran ze zich kunn'n verschuuln tehen predatoren. Ok is un abiotische factor buvobbold ut klimaat.

De biotoop is iets ars dant verspreidiengshebied, de bioom en de niche. Het verspreidiengshebied is 't aardriekskundihe hebied wira un bepaelde soôrt evon'n kan worn. Binn'n t verspreidiengshebied kaj noh onderscheid maekn tussen een zeumer- en un winterhebied.
Ut bioom is een rilatief homoheen hebied over un zeêr uutestrekt geohrafisch hebied, wat a hekenmerkt wor deur typische vehetasie en de fauna die atter mie saemenangt. De niche is de plekke die a een soôrt of populasie in een ecosysteem inneem.

Enkele voorbeeld'n van biotoopn zien 't oôhhebergte, de tuin, 't rehenwoud, de woestijn, un moeras en de pool'n.




#Article 124: Noorwegen (564 words)


Noorwegen is ìn van de Scandinavische lan'n in Noôrd-Europa. Ut land eet officieel Kongeriket Norge en de oôdstad van Noorwegen is Oslo. Are belangrieke steeden zien Trondheim, Bergen, Stavanger en Kristiansand. Noorwegen lig an de oôskant tehen Scandinavie en wor in t zuudn begrensd deur 't Skagerrak. In t noôrn en wessen grens tut an de Noordzeê, den Atlantische Oceaan en de Noordelijken Ieszeê. Op 't land grens Noorwegen an Zweden, Finland en Rusland. Voe de kust van Noorwegen lihhen de Lofoten, een eilan'nhroep en oengeveer 650 kilemeter in 't noorn lig Spitsberhen. Noorwegen is 10x zo hroôt as Nederland, van noord ni zuid is den afstand 1800 kilemeter. Mè 't land is echter mè smal.

Je kan Noorwegen indieln in 4 lanschapp'n. Ostlandet is t hebied bie de hroste bevolkiengsdichteid en de drukst bezochte vekansiehebieden. In dit hebied lihhen uitestrekte bossen. Vestlandet is 't hebied van de fjorden en de ohe mie sneeuw bedekte berrehen. Troendelag is 't minn van Noorwegen, un redeluk vlak en vruchtbaer hebied. Nordlandet besti uit berrehen, eilan'n en fjorden. Deur dit hebied lop ok de poôlcirkel. In dit hebied weun'n ok de traditionele Samen, ok wè bekend as de Lappen. De fjorden in dit hebied kunn'n tientalle kilemeters in t land deudrieng'n. De versen is 't Sognefjord, dat a 204 kilemeter in t land deu driengt.

't Hroste deêl van Noorwegen wor bedekt deur 't Scandinavisch Oohland. De oôgste bergen bevin'n zich tussen Oslo en Trondheim. Ier lihhen de Glittertind en de Galdhoepiggen, die an bie 2500 meter de oôgste toppen zien. Tussen de fjorden vin je vaak de fjells, da sien onbeweunde rotsige oôgvlaktes. Ok is Noorwegen beroemd om zun uutestrekte gletsjerhebieden. 't Hroste is de Jostedalsbreen, mie een oppervlak van 815 km2 t op in ni hroste van Europa. Noorwegen ei oengeveer 15.000 eilan'n, wivan der oengeveer 2.000 beweund worn.

Noorwegen besti uut 11 provincies wivan an Oslo en Hordaland de dichs bevolkte zien. Ier even de provincies op un rijtje:

Noorwegen aj in 2017 5.267.146 inweuners, mie naeme in de regio's Oslo en Akershus steeg 't inweunertal snel. 't Hroste deêl van de bevolkieng is geconcentreerd an de kust in zuudn en de valleien in t zuudn. Ier lihhen ok de hroste steden as Oslo, Bergen, Drammen, Kristiansand en Stavanger. In 't noorn lihhen steedn as Hammerfest, Narvik, Tromsø en Bodø. De miste inweuners zien Noren, mè in t noôrn zien d'r ok de Samen en de Kvenen, un Finse mindereidshroep.

De staetskerke van Noorwegen is de Lutherse kerke, mè in Noorwegen is hewoon vrieheid van godsdienst dus bi j vrie om jen eihen hodsdienst te belijen. De konieng zelluf benoem de bisschoppen en are geêstelijken. Un strômieng die an in Noorwegen ontstaen is is die van de Noorse broeders.

De meerdereid van de Noren spreek Noors, mâ dineffen spreek de Samische mindereid, de Lappen, het Samisch en de Kvenen nibie de Finse grens spreekn Kveens. Der zien twi varianten van ut Noors, ut Bokmål en ut Nynorsk. Het Bokmål ontspriengt uut ut Deens en ut Nynorsk is evurmt uut Noorse dialek'n. 

Ier èj un pèr nasjonale park'n op un rijtje:

Ier ep je een rijtje mie ienkele bekende Noorse fjorden:

Ut nasjonale beêst van Noorwegen is de Noorse boskatte. De Noorse boskatte is alflangaerig en vin zun oorsprong in de Noorse bossen en rond de boedderieen. De Noren bin vreêd groôs op der katte.




#Article 125: Eksterhanze (170 words)


Den eksterhanze (Anseranas semipalmata) is de ienige soôrt uit de femielje Anseranatinae. 

De ventjes zien hrotter dan de wuufjes, mè 't duudlukste verschil is de schedelknobbel van 't ventje. Die schedelknobbel kan wè 4 cm ôhe worn. 't Verschil mie are eendachtihen is dan ze bieni hin zwemvliezen ène. Eksterhanzen leven bie 't waeter mè ze zwemm'n nie vee. Eksterhanzen ruien t ele jaer deur zodan ze 't ele jaer kunn'n vliehen. Ze slaepen vaak in een boôm of op un oogspanniengsmaste. Ze lèn maximaâl 16 eiers die an ni 26-30 daegen uitkomm'n. Eksterhanzen komm'n voe in Australië, ok op Tasmanië en in Nieuw-Guinea.

In Nederland worn deêze soôrten nie vee ehouen, wan 't zien tropische soôrten en ze zien nie winterard. Ze èn bieni hin zwemvliezen dus bevriezen dr poôten eel snel. De kuukens zien nie sò zelfstandig wan ze worn eest deur der ouwers evoert. Deur dan eksterhanzen bieni hin zwemvliezen èn kunn'n ze nie hoed zwemm'n, mè an den are kant wè hoed in de takkn zitten.




#Article 126: Amfibieën (685 words)


Amfibieën bin koudbloedihe beêsten die an toet de klasse Amphibia beoôrn. De naem is afeleid van amphi-bios, dubbel en leven. Dit wies dr op dan ze en in t waeter en op t land leven. Amfibieën kommn over eel de waereld voe, mie uutzonderieng van de noord- en zuudpoôl. Ienkele soôrten bin ok deuredroengen in kouwere hebieden as t noôrn van Scandinavië, mè dit bin wè uutzonderieng'n wan de mìste komm'n voe in de wermere streken, as tropische en subtropische hebieden. 

De klasse van de amfibieën (Amphibia) besti uut de sallemanders (Caudata), kikkers (Anura) en de wurmsallemanders (Gymnophiona). In totaâl bin dr oengeveer 6300 soôrten amfibieën.

De amfibieën kenmerken der eihen deur een zochte uud, die a waeter en zuurstof deurlit. Dezen uud biedt deurgaens ook weinig beschermieng tehen uutdrohieng, dus dirrum komm'n de miste amfibieën voe in vochtihe habitats. Mistal is dit in de buurte van zoet waeter. In zout waeter komm'n hin amfibieën voe. Een biezonder kenmerk van amfibieën is dan ze nie drienken, waeter wor via der deurlaetbère uud openomen. Om te vorkomm'n dan ze te vee waeter opnemen, èn ze klieren in der uud wiruut ze een sliem uut kunn'n scheien dat a de uud bedekt en zò as een beschermlaehe fungeer.

Amfibieën bin, net as de reptielen, afankelijk van de omheviengstemperatuur voe der eihen lichaemstemperatuur. Ze bin vural hevoelig voe oververittieng en ze zoek'n dan ook vee koele plekken op. Vee beêsten ouen een winterslaep. Zò ok de amfibieën. Deze natuurlijke anpassieng bescherm der tegen omstandigheeën as temperatuurstijhieng en dalieng en een tekort an eet'n. Deze omstandigheeën zou'n zelfs fataâl voe een amfibie kunn'n wezen. A ter een periode van droôgte anbreek, ouen amfibieën een winterslaep, om an ze eel afankelijk bin van een ohe luchvochtigeid of waeter in de buurte. Ze trokk'n der eihen dan trug in een ondergrons ol of ze graeven der eihen in. Ze komm'n pas wé ni buutn a de rehentied vurbie is. De miste amfibieën bin dus actief bie rehenachtig weêr en dan ok bie de schemerieng of 's nachts.

Een amfibie ei een traehe stofwisselieng en dirom ei tun nie vee zuurstof nodig. Een tiedelijk ondergrons verbluuf lever dan ok weinig probleem'n op. Een opvall'nd kenmerk is dan amfibieën in larvestâdium deur kieuwen aedemaelen en laeter pas longen ontwikkel'n. Ze bin in staet om de opnaeme van zuurstof via der uud en via der mondsliemvlies plekke te laeten vin'n, ok a èn ze longen.

Amfibieën èn vee vijan'n, wironder reptielen, veugels en allerlei zoogdieren. In sommihe lan'n eten mensen ok amfibieën, mè de hroste bedreihieng is de vernietihieng van der leefhebied. As beschermieng tehen natuurlijke vijan'n èn bieni allemille de amfibieën de meuhlijkheid om gif uut te scheien, wat a in de miste hevallen ongevèrlijk is voe mensen. Gifkikkers echter kunn'n zò een zwèr gif uut scheien, dat a dodelijk is voe mensen. De plekke van wi at gif wor uut escheien, verschil bie elk soôrt, mè altied via klieren in de uud. 

De miste amfibieën zetten eiers of. Dit hebeur mistal in de vurm van lange striengen, zoas buvobbeld kikkerdril. De eiers worn mistal in 't waeter ofezet, mè ok wè op 't land. Een pèr amfibieën briengen levende jongen ter wereld. Ienkele soôrten plehen broedzurg, in de vurm van 't bewaeken van de eiers. Are soôrten die an der eiers op 't land ofzetten, elpen de larven ut land te bereiken. Bie de vroedmeesterpadde draeg 't ventje striengen eiers mee die an om zun achterlief ewikkeld bin. De miste amfibieën zett'n echter der eiers of en kieken der nie mi ni om. Wunnir an de eiers uutkomm'n, lieken de miste amfibieën nie op der ouwers, wan ze onderhaen eêst een larvestadium, voedan ze der volwassen verschienieng annemen. In 't larvestadium eetn ze vaâk ok ar eet'n dan in 't volwassen stadium. Volwassen beêsten eetn dierlijk eet'n, terwijl an larven plantaârdig eet'n eetn.

De leeftied van amfibieën is verschill'nd. Sommihe amfibieën worn nie ouwer dan 1 jaer, mè der bin ok soôrten die an ouwer dan 20 jaer eworn bin. (in terraria) Dit is een stik ouwer dan de miste mensen vermoed'n.




#Article 127: Reptielen (498 words)


De reptielen (Latijn:Reptilia) vorm een groep koudbloedihe beêsten die an dêel uut maken van de Chordabeêsten. In totaâl zien dr oengeveer 8700 soôrten. Reptielen komm'n voe in tropische en subtropische hebieden, en dr zien dr ok wè ienkele an te treffen in hematihde hebieden as Midden-Europa, mè buvobbeld op de Noordpool komm'n hin reptielen voe. 

Reptielen zijn koudbloedig, dus ze passen hun lichaamstemperatuur aan aan de omgevingstemperatuur. Door dit verschijnsel zijn ze bij warmere temperaturen bewehelijker en kunnen ze ook hauwer eetn verteer'n. Wunnir an de temperaturen daâln, ei een reptiel weinig of hin eetn nôdig en verbruuk 'n ok weinig zuurstof. In zô'n periode beweeg een reptiel ok amper.
en ze leggen allemaal eieren.

De veroornde uud van reptielen besti uut schubben of schil'n en bescherm ze tehen uutdrôhieng. Reptielen kunn'n dus ok nie, as amfibieën, deur der uud aedemaelen. Ze nemen zuurstof op via der long'n, mè deze zien mie lange ni nie zo heavanceerd as die bie de zoogdieren, evenas 't arte en de bloedsomloôp.

De bevruchtieng vin bie reptielen inwendig plekke. De ventjes zien iervoe uuterust mie 1 of 2 penissen, wivan der overihens mè 1 bie de copulasie wor hebruukt. De miste reptielen lèn eiers. De eiers èn een kalkachtihe schaele. Ok ei 't ei altied zò een structuur dat embryo beschermt is tehen uutdrôhieng. Deze eiers worn mistal inehraeven om ze te beschermn tehen roofdieren en temperatuurschommelieng'n. De jong'n komm'n uut ei mie der eitand. Ze kunn'n, oewè kwetsbèr, direct voe der eihen zurrehen. Dat mò ok we, wan reptielen plehen, mie uutzonderieng van krokedill'n, hin broedzurg. Ok zien der eierlevendbârende reptielen. De ontwikkelieng van de jongen vin plekke in 't ei da zen eihen in de eileider van de moeder bevin. 't Jong wor evoed deur voediengsstoffen uut de dooier.

Bie vriewè alle reptielen is ut hezicht 't best ontwikkeld van alle zintuuhen. Den uutzonderieng is de Nieuw-Guinese slangazelwurme (Dibamus novaeguinae). Ut hehoor is bie de miste mè mâtig ontwikkeld, de miste oren warschijnlijk mè laehe frequensies. Typerend voe de reptielen is dan ze bieni hin heluud kunn'n maeken, allin krokedill'n en gekko's laeten wè's van der eihen oren. Hoed ontwikkeld zien altied de reukzintuuhen. Schilpadd'n en krokedill'n èn neushaeten, mè buvobbeld slangen nemen via der tonge heurstoffen op die an deur een reukorhaân in der bek worn gedetermineerd. Dit ist orhaân van Jacobson.

De miste reptielen èn tan'n, mie uutzonderieng van de schilpadd'n, die an arde, verbeênde bekran'n ène. De miste reptielen zien dan ok carnivoren (vleêseters), mè der zien ok herbivoren (plant'neters) en omnivoren (alleseters). Dineffen hroei'n reptielen der êle leven deur. Wè stagneer de hroei een bitje an ze op leeftied zien. 't Hroste reptiel is een slange, de hewone anaconda, die a 9 meter kan worn.

De klasse Reptilia besti uut 4 orden:

De orde Squamata besti uut slangen, aegedissen en wurmaegedissen, Testudines besti uut de schilpadd'n, Crocodilia uut de krokedilachtihen en de orde Rhynchocephalia uut brugaegedissen. Wehens parafyletische indeêlieng worn deze hroepen soms nie mi erkend.




#Article 128: Aalsmeêr (345 words)


Aalsmeêr is 'n hemeênte in de provincie Noord-'Olland en op 1 jannewari 2008 weun'n der 26.569 inweuners. De hemeênte ei een oppervlakte van 34,40 km2, wivan 11,71 km2 waeter.

Aalsmeêr wor voe 't eêst enoemd in 1133 mie de naem 'Alsmar' in een oôrkonde hericht an den abdie van Riensburg. Indertied waeren der nog vee bossen en wier der vee turf ofestoken, zoda op een duur vee waeter ontstoeng en de mensen hiengen vissen. De hrond wier hebruukt voe onder are de teêlt van errebezems. In de 17e eêuw wiern ienkele meren droôhe eleid en wier de visserie minder en wier wee overeschaokeld op de tuunbouw, vurral den teêlt van errebezems.

Om de errebezems an de man te briengen, onstoengen eêste veiliengen behun de 20e eêuw. Toen a ondekt wier dan rozen 't hoed deen op de hrond in en rondom Aalsmeêr, wier de veilieng a hauw hebruukt om blommen te verkoôpen. 

In de Twidde Waereldoôrlog wier Aalsmeêr een nist van de nazi's vanwehe zen stratehische lihhieng bie Schip'ol en den NSB-burhemeêster Kolb. Vanaf 1942 waren der verschill'nde joden in Aalsmeêr uut Amsterdam onderedoken.

In 1972 wiern de twi veiliengen van Aalsmeêr efuseêrd tot 1 hroôte veilieng, de Vereênigde Blommeveiliengen Aalsmeêr, die a dich bie Schip'ol lig. Deur deze hunstihe lihhieng qua infrastructuur ei de blommeveilieng een hoeie plekke veroverd op den Amerikaonsen en Japanse mart.

Aalsmeêr is bekend over den aele waereld vanwehe de blommenteêlt en de blommeveilieng, wat a de hroste blommeveilieng van den aele waereld is. De misten industrie is elehen an de Legmeerdijk, onder are worn der ok jachjes en verpakkiengsmateriaol eproduceerd. 

Te bezichtihen zien onder are de Historische Tuun Aalsmeêr, een botaonische tuun over tuunbouw. Ok ka'j een rondvaert maek'n over de Westènder Plassen, wirin an vee eilandjes lihhen en vee an waetersport wor edaene. An deze Westènder Plassen lihhen ok vee kaoitjes en an de rand sti de waetertoôr'n van Aalsmeêr. 

Eêst wier der ok aoltied een blommencorso ehouwen in Aalsmeêr, mè deurda de belangriekste sponsor, de blommeveilieng, der mie opieuw op 1 september 2007, wier de traditie ofebroken.




#Article 129: Alkmaer (183 words)


Alkmaer is 'n stad en hemeênte in 't min'n van de Nederlanse provincie Noord-'Olland. Op 1 jannewari 2004 a de stad 94.121 inweuners. Neffen de stad Alkmaer zellef besti de hemeênte ok uut de durpen Koediek, Omval en Oudurp. Alkmaar is nae Amsterdam en Haarlem de hroste stad van Noord-'Olland. Beroemd is den Alkmaerse kaesmart.

Alkmaer wor voe 't eêst in den elven eêuwe enoemd, onder Heiloo. In den twaelfde eêuwe lag 't onder de frontlinie van de stried tussen de 'Ollanders en Wes-Friezen. In 1254 kreeg Alkmaer stadsrechen. In 1492 worn de rechen tiedelijk opeschort, omda de stad an de ribellie van 't Kaes- en Broôdvolk meedee. In 1573 wor de stad deur Alva belegt, mè van Alckmaer de victorie ee. Dit beleg was 't kierpunt in de Tachtigjaerihen Oôrlog. In de zeventien'n eêuwe kwam de stad toet bloeie wat a voeduur toet noe mede vanwehe de strattehische plekke.

In Alkmaer staen 'n paer prachtihe kerk'n, wironder de Kapelkerke en de neohotischen Sint-Laurenskerke van Cuypers. 't Bekenste hebou is de Waeg op de Hroôte Mart wir a friedags de kaesmart wor ehouwen.




#Article 130: Amstelveen (156 words)


Amstelveen is 'n plekke en hemeênte in Noord-'Olland, ten zuden van Amsterdam. Op 1 juni 2005 weun'n der 78.804 mensen. Amstelveen besli 42,38 km², wivan 2,13 km² waeter is. Neffen Amstelveen-stad besti de hemeênte ok uut de kern'n Bovenkerke, Nes an 'n Amstel en Ouwekerk an 'n Amstel.

Amstelveen is in de middeleêuwen esticht deur turfstekers die aon an de kant van 't Haarlemmermeêr en 't Spierienkmeêr turf stook'n. Alloewel a dezen bezig'eid wier verbooë in verband mie overstekienge bleef Amstelveen bestaen. In de tied van de Rippebliek Nederland kwamm'n vee rieke Amsterdammers ier voe de ruste weun'n. Ierdeur kreeg 't durp 'n karakter van 'n plekke voe de elite, zoas Wassenaer ok buvobbeld.

De hrens tussen Amsterdam en Amstelveen wor in 1896 verleit van de Boetesiengelhrachte ni den 'udihe Kalfjeslaan. 't Museumplein oôrn dirrum nog tiedelijk binn'n de hrenzen van Nieuwer-Amstel, zoa de hemeênte toen eêtn. In 1964 kreeg de hemeênte zen 'udihe naem Amstelveen.




#Article 131: Andijk (136 words)


Andijk is 'n plekke in de hemeênte Medemblik in de provincie Noord-'Olland. Op 1 feberwari 2008 teln de plekke 6.579 inweuners; den oppervlakte besli 47,70 km², wivan 26,71 km² waeter. De plekke lig in de rehio Wes-Friesland an 't IJsselmeêr.

De naem Andijk kom simpelweg van an 'n diek, wir a een buurte lag die a bestierlijk oôrn bie 'n verzaemelienge durpen mie stadsrechen, Stede Broek. 't Durp was ok nog 'n stuutje onderdeêl van deze durpenstad. In 1667 wier der een kerkje ebouwd in Andijk. Zoas aoltied ewist, lig Andijk in 't hewest Wesflienge. Bie keizerlijk decreet wier 't op 21 oktober 1811 'n zelfstandihe hemeênte wat a op 1 jannewari 1812 inhoeng. In 1926-27 wier de zohenaemde Proofpolder aneleid, 'n polder van 40 hectaore bedoeld as model voe de nog an te lène Zuderzeê/IJsselmeêrpolders.




#Article 132: Anna Paulowna (135 words)


Anna Paulowna is 'n voormaelige hemeênte in Noord-'Olland, in de kop. Op 1 juli 2006 a 't et 14.031 inweuners en 'n oppervlak van 77,56 km2, wivan 2,59 km2 waeter. In de hemeênte lihhen de durpen Wieriengerwaerd, Breezand, Kleine Sluus, Kreil, Nieuwesluus en van Ewiecksluus. De hemeênte is vurral hericht op landbouw.

De hemeênte Anna Paulowna besti uut drie polders: den Anna Paulowna-polder, de Wieriengerwaerd en de Waerdpolder. Vroeher oôrn 't toet Fries klonisaosiehebied, mè in de loôp van de middeleêuwen raekn 't hebied onder waeter. De Wieriengerwaerd wier droôheleid in 1610, de Waerdpolder in 1834. Den Anna Paulowna-polder, enoemd ni konihinne Anna Paulowna, 't wuuf van Wullem II der Nederlan'n, was klaer in 1846 en 't wier in 1870 zellefstandig. Toet 1990 waorn drie polders zellefstandihe hemeêntes, dinae wiern ze saemenevoegd toet Anna Paulowna.




#Article 133: Haerlem (108 words)


Haerlem of Aerlem (Ollans: Haarlem) is 'n stad en hemeênte in Noord-'Olland. Op 1 feberwari 2008 weun'n der onheveêr 147.613 mensen in de hemeênte. Haarlem is den oôdstad van de provincie Noord-'Olland.

Haarlem lig an de rivier de Spaerne en ei dan ok de bienaem de Spaernestad. De hemeênte hrens an de hemeênten Haarlemmerliede en Spaernwoude, Velsen, Bloemendaol, Heemstede en 't Haarlemmermeer. De hemeênte teln op 1 feberwari 2008 147.613 inweuners.

De ahhlomeraotie van de stad Haarlem besli nie allaen de hemeênte van Haarlem zelf, mè ok stikken van de hemeênte Bloemendaol, Heemstede, Zandvoort, Bennebroek, Haarlemmermeer, Hillehom en Velsen. De hemeênte Hillehom lig zelfs in de provincie Zuud-'Olland.




#Article 134: Haarlemmerliede en Spaarnwoude (206 words)


Haarlemmerliede en Spaarnwoude is 'n voormaelige hemeênte in de provincie Noord-'Olland en op 1 jannewari weun'n der 5.483 mensen (bron:CBS). 't Hebied ei een oppervlakte van 2086 hectare en lig as plattelanshemeênte tehen de Randstad an. In 't hebied lig ok 't recreaotiehebied Spaarnwoude wiran vee mensen komm'n zwemm'n, vissen en derhelijke.

De hemeênte Haarlemmerliede en Spaarnwoude ontstoeng op 8 september 1857 toen an de hemeênten Haarlemmerliede en Spaarnwoude saemenevoegd wiern. Eihelijk zou de nieuwe hemeênte Haarlemmerliede eheêten motten ène, mè onder protest wier 't et den uudihe naem vanwehe de rechen van Spaarnwoude as oussen van de twi durpen.

Op 27 september 1863 hoeng der een stik van de hemeênte Haarlemmerliede en Spaarnwoude of, omdan de stikken Houtriek en Polaonen en Zuudschalkwiek overhiengen ni de hemeênte Haerlem. In 1874 kwam der echter nae inpolderienge de 'Outrakpolder bie.

Op 1 meie 1927 hoengen echter de hemeênten Schoten en Spaarndam ok op in de hemeênte Haerlem, wironder de Veêrpolder, de Zuderpolder, de Romeul'npolder en de Waederpolder. Op 1 oktober wier de rest, wironder 't durpje Zuudschalkwiek, overedrohen an de hemeênte Haerlem.

Ok wier in 1963 en 1970 een deêl van den 'Outrakpolder overedrohen an de hemeênte Amsterdam, wat a nie ni de zin was van vee inweuners.




#Article 135: Haerlemmermeêr (167 words)


Haerlemmermeêr is 'n hemeênte en droôgmaekerie in Noord-'Olland. Op 1 feberwari 2008 weun'n der 140.847 mensen. In 't noôrdoôssen van de hemeênte lig de internasjonaole lucht'aeven Schip'ol. De hemeênte Haerlemmermeêr is omheven deur een riengvaert.

Haerlemmermeêr is eên van de hrottere hemeênten van Nederland en besti uut zessentwintig durpskern'n. Heograofisch hezien is 't een divers hebied vanwehe de anwezigeid van industrie, platteland, hightechindustrie enzòvoôrt.

Dwars deur de hemeênte lop den Oôdvaert en om de hemeênte ene lop de Riengvaert van Haerlemmermeêr. De polder wor nog steeds droôhe ehouwen deur 5 hemaeln. Divoe wor 't et deursneen deur een strek systeem van ofwaeteriengskanaol'n. 

Sins 11 juli 1855 is Haerlemmermeêr 'n aparte hemeênte. Sins 1867 sti 't hemeênte'uus in Hoofddurp.

De hroste toeristische trekpleister van Haerlemmermeêr is Schip'ol. Ier komm'n vele vliegtuugspotters ni toe om vliegtuhen te kieken en natuurlijk ok hewoon toerissen om te vliehen. 

Een aore trekpleister is 't Haarlemmermeerse Bos, wir an elk jaer evenement'n zoas Mystery Land, de Concours Hippique of de Floriade worn ehouwen.




#Article 136: Heiloo (126 words)


Heiloo is 'n hemeênte in de provincie Noord-'Olland en op 1 jannewari 2007 weun'n der 21.986 inweuners. De hemeênte Heiloo ei een oppervlak van 19,01 km2. Heiloo is een zusterhemeênte van Świętochłowice in Poôl'n.

De naem Heiloo kom van 'Eilig Loo, wat a heilig bos beteêken. Eind de middeleêuwen was Heiloo een bedevaertsoord, omda Willibrord der een wonder edaen a. Volhens overleveriengen wier deur een boereknecht tot twi keer toe een Meriabeêldje evon'n op dezelfde plekke, winae a een rieke koopman uut Alkmaar dirover droôm'n en in 1409 een kapelletje liet bouw'n. Dezen wier in 1573 mie de hrond helieke emikt.

In 1905 wier dit kapelletje wee ondekt en kwamm'n der wee bedevaerthangers. In 1913 wier as vervangienge de bedevaertskerke Onze Lieve Vrouwe ter Noôd ebouwd.




#Article 137: Wervers'oof (148 words)


Wervers'oof is 'n plekke in de hemeênte Medemblik in Noord-'Olland. In de plekke weun'n op 1 november 2007 8.563 mensen en den oppervlakte besli 30,85 km² wivan 6,72 km² waeter. 't Durp Wervers'oof teln 5730 inweuners.

Wir a de naem Wervers'oof vandaene kom, is nie zeker. Sommihe zèn da de naem is ofeleid van Werenfridus, een volhelieng van Willibrord en preker. Dezen weun'n rond 700 in 't udihe Wervers'oof. Der zien noe ok nog een kerke en een parohie ni Werenfridus enoemd. Wervers'oof wor as eêssen enoemd as banne Werfaertshof in 1288. 

Wervers'oof was mè een klein durpje van onheveêr drie'onderd inweuners, mè naeda 't in 1817 een zelfstandihe hemeênte wier, steeg 't antal en in 1868 waern 't er a bieni achtonderd. Laeter wier de hemeênte verhroôt mie de banne Oôg-Zwaegdiek en Laeg-Zwaegdiek. Nae de Twidde Waereldoôrlog hroei'n Wervers'oof ard en steeg 't inweunersantal ni 5000 man.




#Article 138: Zoogdieren (710 words)


Zoogdieren zien de bekendste gewurvelde beêsten. Zoogdieren zien een klasse van wermbloedihe beêsten. Dit betêken da der lichaem in staet is om der eihen temperatuur te rehel'n, in tehenstellieng toet de amfibieën en reptielen. De lichaemstemperatuur en stofwisselieng passen der eihen tot op zekere oogte an an de omheviengstemperatuur, wideur an deze beêsten in kouwere tieden minder eetn noôdig èn. Bie wermbloedihe beêsten ei 't lichaem juust behoefte an een constante temperatuur en stieg de behoefte ni eetn juust a de temperatuur oher wor. Dideur ei 't lichaem meer voedsel noôdig om de temperatuur op peil te ouen. Deurdan zoogdieren wermbloedig zien, èn ze echter wè de kans om te overleven op de noord- en zuudpool, wiran koudbloedihe beêsten hin kans kriehen.

Zoogdieren zien in oôdzaak landdier'n en vee leven der ok èn op 't land èn op 't waeter. Dr zien relatief mè weinig zoogdieren die an der eihen allin in 't waeter opouen. De miste zoogdieren èn een be'èrde uud. De be'èrieng verschil per leefhebied, wan in kouwere hebied'n èn de beêsten mistal een dichtere be'èrieng. Deze soôrten ontwikkel'n dan ok een winter- en een zeumervacht. Vee zoogdieren, zoas aezen en are knaahdier'n, en beêsten as de poolvos, ontwikkel'n een witte wintervacht. Dit is ok een idieale schutkleure. Zoogdieren leven wereldwied en de inigste zoogdieren die an echt kunn'n vliehen zien de vleêrmuuzen. De soôrt die a 't ouste kan worn is de Groenlandse walvis, dezen kan 200 jaer oud worn.

Alle zoogdieren wissel'n der melkhebit voe der hewone hebit, wibie an de beêsten der ele leven motten doene. Bie sommige zoogdieren, vurral bie knaahdier'n, zien de snietan'n anepast an ut vee knaehen, en groei'n de tan'n der ele leven deur. Wunneer aj echter een tand volledig uut de kaeke eel, hroei'n ze ok bie knaahdier'n nie mi an. Ierin verschill'n zoogdieren van buvobbeld slang'n die an steeds wee nieuwe giftan'n anmaek'n.

De miste zoogdieren communiceer'n deur middel van heluud'n, lichaemsoudieng, gezichsmimiek en heur'n. De miste zoogdieren kunn'n verschill'nde heluud'n maek'n. De heurzin is hoed ontwikkeld en 't hehoor is mistal uutsteek'nd. 't Hezichsvermohen van zoogdieren is vaâk hoed, oewè 't verschil per soôrt, an wat voe vijan'n ze èn en buvobbeld der eetn. Zo èn buvobbeld aesachtihen een uutstekend hezichsvermohen, zodan ze een vijand tiedig an zien komm'n. Bie sommihe beêsten is om die ree'n de reuk juust hoed ontwikkeld en vleermuuzen èn juust wee een vreêt hoed hehoor. De longen, 't arte en 't bloedvaetenstelsel zien varre ontwikkeld. Zuurstof kom via de neuze of via de mond in de long'n, waar attet wor afeheven an fiene bloedvaetenstelsels die an de zuurstof transporteer'n en deur 't ele lichaem afheven.

De voortplantiengsorhaan'n van zoogdieren zien zeêr heavanceêrd. Der vin een inwendihen bevruchtieng plekke en de vruchte ontwikkel zen eihen vervolhens in 't moederlichaem. De vruchte wor bie varrewig de miste zoogdieren mie voediengsstoffen vanuut ut bloed van de moeder evoed deur een placenta. Iermie onderschei'n zoogdieren der eihen van eierlevendbèr'nde reptielen en ok van de vissen, om'an vrucht'n van die beêsten evoed worn deur in de dooier anweezihe voediengsstoffen. Bieni alle zoogdieren zien levendbèr'nd, behalve de snaeveldier'n (Monotremata). Zoogdieren èn der naem te dank'n an de wieze wirop an de wuufjes der jongen eet'n heven. Dit doen ze via moedermelk. Iervoe èn de wuufjes specjale melkklier'n, bieni altied an den onderkant van 't beêst. 't âantal melkklieren verschil per soôrt, 't lig ter an oevee jongen a een soôrt per keer voortbrieng. Ut moederdier en ut vâderdier bescherm'n de jong'n tehen eventuele vijan'n, sommihe beêsten doen dit deur een hol te hraeven. Bie sommihe bêesten kunn'n de jongen a direct ni de heboorte loôp'n. Ze èn dan nog wè moedermelk noôdig. Mistal is der ok een echte moederband tussen de jong'n en de moeder.

't Hroste zoogdier dat a der is, is de bleauwe vinvis. Deze walvis wor a ten volwassen is wè 30 meter. De kleinste zoogdieren zien de spitsmuuzen, die an volwassen mè 5 cm zien. Deze beêsten mo'n ondanks der lichaemshroôtte echter in verhoudieng wè vee meer eet'n dan een hroôt beêst. Dit kom omda'n ze in verhouding meer oppervlak èn werm te ouen.

De zoogdieren worn inedeêld in bieni 30 orden, die an besteên uut ruum 5500 soôrten. Ier de orden op een rijtje:




#Article 139: Kraenveugelachtegen (108 words)


Oewè kraenveugels sterk op reihers lieken, zien ze hin nauwe verwant'n. Kraenveugels be'oorn tot de orde Gruiformes ofwè de kraenveugelachtigen, wironder an ok de echte rallen, ralachtihen zoas de trappen en verwant'n be'oorn. Der zien nog zô'n 15 levende soôrten kraenveugels, die an de femielje Gruidae vurmen. Deze femielje wor wee onderverdeêld in de onderfemielje Balearicinae of kroônkraenveugels, die a besti uut twi soôrten die an allin in Afrika voorkomm'n, en de onderfemielje Gruinae ofwè de echte kraenveugels, die an op alle continenten leven. Rallen zien kleine gedrong'n waeterveugels. 

De orde Gruiformes wor verdeêld in verschill'nde onderorden en femieljes. Ier èj een overzichtje van de noh levende soôrten:




#Article 140: Rhynochetidae (298 words)


De femielje Rhynochetidae mik onderdeêl uut van de orde van de Gruiformes of kraenveugelachtigen. De femielje besti tehenwoôrdig nog mè uut 1 soôrt, de kagoe (Rhynochetos jubatus), oewè der vroeher nog een soôrt bestoeng, de Rhynochetos orarius. De femielje Rhynochetidae is nie zo nauwe verwant mie de kraenveugelachtigen, oewè ze der toch in inedeêld zien. De femielje is verondersteld banden te ène mie de reihers. 

De kagoe kom ienkel voe in de bossen op Nieuw-Caledonië. De kagoe is een bedreihde veugelsoôrt omda'en as hronddier anevallen wor deur ratten, verkens en katten. De kagoe is een withrieze veugelsoôrt mie een kuuve die a ten op kan zett'n in heval van bedreihieng. De kagoe è een vrie plomp lief en zwakke vleuhels. De kagoe is een vrie onheweune veugel omdat 'n best wè opval deur zen kleure in de omhevieng. Dideur is de kagoe een hrondbeweuner. De kagoe jaeg vaak nie actief op een prooi,mè sti op een poôt te zoeken ni insecten. De kagoe graef mie zen snaevel de insecten uut. Divoe ei de kagoe uudflapjes zoda ter hin vuul in de snaevel kom. De kagoe bouw zen nest op de grond van twiegjes en lei dirin een ei. De kagoe wor oengeveer 55 cm en 900 gram. De kagoe is ezeid as 'endangered' volhens de CITES, en heniet de volle beschermieng op Nieuw-Caledonië. Vroeher wier ok op de kagoe ejaegd voe in de pot. De kagoes plantt'n der eihen op dit moment voe in onder andere de Nouméa Zoo en ut Parc Territorial de la Rivière Bleue. Kagoes zien wè belangriek voe Nieuw-Caledonië, omda'n ze soms staen as nasjonal symboôl. De taxonomische positie van de kagoes is vrij onduud'lijk. Ze zien noe eplekt in de Gruiformes, mè sommihe zèn dan ze een afzonderlijke lijn vurmen mie de zunneral.




#Article 141: Hemichordata (147 words)


De stam Hemichordata be'oor toet de claode van de nieuwmondigen, de Deuterostomata of Deuterostomia. De beêsten van de stam Hemichordata leven allemille in zeê. Van de beêsten uut de stam Hemichordata is nie zo vee bekend. Dr bestaen oengeveer 65 soôrten eikelwurmen. Van de Planctosphaeroidea zien allin de larven bekend.De stam Hemichordata is warschijnlijk nauw verwant mie de stam Chordata. Toet de Hemichordata be'oorn drie klassen, wivan at er 1 uutesturven is, namelijk:

Van de leste klasse zien allin de larven bekend. De DNA-structuur van de Hemichordata is warschijnlijk helieke an die van de chorda uut de klasse Chordata. 
De femieljeleden van de Hemichordata bestin allemille uut 3 deêln. As eêste der lief dat a varieer van 2,5 cm tot 2,5 m, een kraeg en as lessen een slurf an de kopkant, de proboscis. De eikelwurmen leven in U-vurmihe buuzen in zeêbodems bie vee zand en modder.




#Article 142: Stellendam (181 words)


Stellendam is een plekke op Goereê-Overflakkeê. Stellendam is 't jongste durp op Goereê-Overflakkeê. De grond waerop Stellendam leit is pas in de achttiende eêuwe droôg evalle.
In 1782 is hier 't eerste huus ebouwd deur ambachsheer meêster Iman Cau. Deerdeur hiet 'd durp gin oud centrum, zoas de meêste aore durpen op 't eiland. 't durp is harde 'etroffe deur de waetersnoȏdramp van 1953. Tegenwoordig heit Stellendam een groôte vissershaevene. 

D'r weune noe om in naebie de 3.500 inweuners. De bienaem voor Stellendammers is gornaetsnokkers.

Tot an 1966 was Stellendam een eige gemeênte al hae het wel altied dezelfde burregemeêster as Goereê. Het bleef mar kleine tot an de ramp, deernae is het flienk uutebreid in de jaeren '50, '60 en '70. Deze buurten hae veel huurweuningen die noe wat verouwerd binne, vandeer dat het durp noe hier en deer wat verpauperd d'ruut ziet. De weuningbouwvereêniging knapt hier en deer al wat straeten op. Sinds een jaer of tien bin d'r gin nieuwe straeten meer bie gekomme, al bin d'r wel wat losse nieuwbouwprejecten geweest zoas Deltion, Spectrum en de Meulekae.




#Article 143: Melessant (133 words)


Melessant (Flakkees: Melessangt, Ollans: Melissant) is 'n plekke op Goeree-Overflakkêê in de gelieknaemige hemeênte in de provincie Zuud-'Olland. In 2004 a 't durp 2230 inweuners. Inweuners van Melessant worre ok we geiten genoemd. De bienaem van 't durp is dan ok 't Geitedurp.

Melessant is onstaene nae den Elisabethsvloed in 1421 toen an ze de kwelders roend Dirksland hoengen bediek'n. Warschijnlijk eêtn eên van de bediekers bie 't 'udihe durp Melessant Melis en verwies sant ni 't zand.

Toet 1966 was Melessant een eihen hemeênte, weeran verscheie polders be'oôrn. De hemeênte bestoeng oôrsproenkelijk eihlijk uut drie hemeênt'n: Roxenisse, Onwaerd en Melessant. Tiedens de Franse bezettieng, tussen 1810 en 1814, wiern deze drie hemeênt'n echter bie Dirksland evoegd. Op 13 juli 1857 wiere Roxenisse, Onwaerd en Melessant saemenevoegd en krehen ze de naem Melessant.




#Article 144: Futen (261 words)


De orde van de futen (Podicipediformes) besti mè uut 1 femielje, die van de Podicipedidae. Futen zien waeterveugels die an leven in meer'n en plassen. Op 't land zien ze vrie onandig, omda'n de poôten zich an den achterkant van 't lichaem bevin'n. Deze poôten worn hebruukt om te stuur'n bie 't zwemmen. Futen duken vaok om an der eetn te komm'n. 

Futen èn verheleken mie are veugels een lange nikke en een vrie korte stèrt. Ze èn helobde pôten en bouwen een nist van planten, dat a mistal drief. Futen eetn vernaemelijk vis en are waeterbeêstjes. In de winter wissel'n ze van veer'nkleêd en worn ze mistal vrie sober ekleurd in plekke van contrastrieke. Ut baltshedrag van futen bevat vaok prachtihe dansen, wibie sommihe soôrten, zoas de fuut (Podiceps cristatus), mekaor waeterplant'n anbied'n. De jongen worn deur de ouwers op de rik vervoerd, toe'edekt deur de vleuhels. Ok bie't duuken bluuven de jongen op de rik zitt'n.

Der zien zes soôrten futen die an ooit in Nederland zien waerenomen, wivan an der vuuve alhemeên zien. De dikbekfuut iervan is mè twi kêer in Nederland waerenomen, deze soôrt kom nurmaâl hesproken ok allin mè in Amerika voe. Dit zien de zes futen:

Van de Andesfuut (Podiceps andinus), een veugel die a leven in 't Tota-meer (Spaâns: Laguna de Tota) op 3000 m oôgte in de oôstelijke Andes van Colombia, wor anenomen da ten is uutesturven. Van de Atitlánfuut, die a leef in 't Atitlánmeer in Guatemala, wor ok anenomen dat 'n is uutesturven. De Atitlánfuut is sins 1990 nie mi wèrenomen.




#Article 145: Spechtachtegen (112 words)


De orde van de spechtachtegen (Piciformes) besti uut 6 femieljes, wivan a de bekendste die van de Picidae, ofwè de echte spechen is. Der zien oengeveer 70 heslachten en iets meêr dan 400 soôrten. Bieni aole spechtachtegen zien insecteneters, mè honiengspeurders eetn bieënwas en toekans eetn vrucht'n. Bieni aole spechtachtegen èn zygodactylische poôten, behalve de twi drieteênspechen uut Noord-Amerika. Zygodactylische poôten wil zène dan de twi middelste teên'n ni voor'n staene en de twi buutenste teên'n ni achter. 

De indeêlieng van de orde Piciformes is as volgt:

Dineffen is der nog de prehistorische femielje Zygodactylidae uut 't vroehe Eoceen, een uutesturven femielje, die a ok vaâk wor inedeêld in de orde Piciformes.




#Article 146: Trogons (190 words)


De orde van de Trogoniformes besti mè uut 1 femielje, de Trogonidae. De femielje Trogonidae besti uut trogons en quetzals, veugels die an leven in tropische bossen over de ele waereld. De miste trogons komm'n echter wè voe in Midden- en Zuud-Amerika. Allin 't heslacht Apaloderma bevat Afrikaanse soôrten en 't heslacht Harpactes Aziatische soôrten. 

Trogons eetn insecten en fruit. Trogons èn korte, dikke snaevels, zwakke poôten en een breeë en lange staert. Der vlucht is flienk, desondanks vliehen ze hin hroôte afstan'n. Trogons trekk'n ok nie. Trogons zien vaâk opvallend hekleurd, en de wuufjes èn een aâr verenkleêd dan de ventjes. Opvall'nd is dan de miste metaalhroen en helderroôd zien ekleurd. Vee trogons èn ok een kaele oogrienge, die a hekleurd is. De twi teên'n an elke poôt wiezen bie trogons ni achter.

Ze nestel'n in boomhool'n en termietennest'n. Ze lèn pastelkleurihe eiers. De trogons uut 't heslacht Pharomachrus worn quetzals enoemd. De trogons zien 't miste verwant mie de vetveugel (Steatornis caripensis), de enihe veugel die a 'n nachtelijke vrucht'neter is. De vetveugel leef in grotten in Zuud-Amerika. De trogons en de vetveugel a'n dezelven voorouwer.

Uutesturven heslachten:




#Article 147: Wikipedia (137 words)


Wikipedia is 'n online encyclopedie zonder winsoôgmerke, dat-a wil zegge dat d'r hin held mie verdiênt wor. Wikipedia zen doel is 't maekn van 'n encyclopedie in iedre taele. Neffen encyclopedische artikels beschik Wikipedia ok over infermasie over zaok'n die an in 't nieuws zien en derhelijke. Iedreên is vrie om de infermasie te bewerk'n.

Den eêssen Wikipedia is behonn'n op 15 jannewori 2001, en wè in 't Iengels. Dees Wikipedia is ok de hrôôtste, mie mier as 4.000.000 artikels in 2012. Den eêssen aorstaelihe Wikipedia, de Fransen, kwam op 23 maerte 2001. Op 19 juni 2001 behon de Nederlandstaelihe versie. Sins 1 oktober 2006 is ok de Zeêuwse versie van Wikipedia online (Zeêuwstaelihe Wikipedia), in september 2012 weare d'r al meer dan 3.300 artikels.

De drie krakterestieke kenmerk'n van Wikipedia op 't World Wide Web zien:




#Article 148: Geschiedenisse (126 words)


Ut woôrd geschiedenisse is de bestudeêrieng van ut verlee'n. Een synoniem van 't woôrd geschiedenisse is historie. Geschiedenisse is een breêd terrein 't a buvobbeld kan haene over de geschiedenisse van de mènsen of van de aerde. De geschiedenisse wor ebaseerd op archeologie en are bronnen as boek'n en interviews. De tied toen a'n ze nog nie konn'n schrieven sti bekend as de prehistorie. Mènsen kunn'n der eihen bezig ouen bie geschiedenisse as verriekieng van de heêst en om te leêr'n oe a'n de mènsen toen leefden.

De geschiedenisse is in te deêl'n in verschill'nde perioden. Der zien verschill'nde opties meugelijk qua indeêlieng. We stell'n deze indeêlieng:

De geschiedenisse is per land verschill'nd. Je kan wè verheliekbère geschiedenissen ène, mè toch is de geschiedenisse aoltied ars.




#Article 149: Vanuatu (796 words)


Vanuatu is 'n eilan'nstaet in Oceanië. Vroeher eêt'n Vanuatu de Nieuwe Hebriden. De buurlan'n van Vanuatu zien 170 km ten nôor'n de Salomonseilan'n, 800 km ten oôsen Fiji en 230 km in 't zuudwessen Nieuw-Caledonië. 1900 km in 't zuudwessen lig Brisbane (Australië). Vanuatu is ruwwig in te deêl'n in drie deêln: de Torres en Banks-eilan'n in 't noôr'n, Espiritu Santo, Efate en Maewo in 't midd'n en de Tafea-eilan'n in 't zuuen. Vanuatu is onderdeêl van Melanesië.

Eêst wier Vanuatu beweund deur Melanesiërs. Der zien zelfs opgraeviengen die an hetuugen van een eeuwenlange beweunieng. De ouste opgraevieng dateer van 2000 voe Christus. Vast sti da 't eiland Malo rond 1400 voe Chr. bluuvend beweund wier duer mensen van de Lapita-cultuur, wat a vernoemd is ni een archeologische vonst op Nieuw-Caledonië. Dit Lapita-volk vestihen zen eihen op de kleinere eilan'n en ze brochen verkens, hon'n en pluumvee mee. De eêste Europeanen die an ankwaâmen in Vanuatu, kwaâm'n in 1606. Een Spaânse expeditie heleid deur twi Portugezen, Luis Váez de Torres en Pedro Fernández de Quirós, beriekt'n Vanuatu. Ze dochen echter da't et een deêl van Australië was. In 1768 wiern de Nieuwe Hebriden wee herontdekt deur Louis Antoine de Bougainville. End de 18e eeuw begon'n de Europeanen Vanuatu te bebouwen, nida James Cook 't uudige Vanuatu in 1774 de naem 'de Nieuwe Hebriden' eheven a.

Rond 1860 kwaâm'n vee Iengelse en Franse kolonisten ni de Nieuwe Hebriden. Ze giengen di mie vee succes kokosnoten, cacao en banaânen verbouw'n. Dideur kwaâ'm'n zowè Frankriek as Engeland op 't idee om de Nieuwe Hebriden 't annexeêren. Ok a'n de Nieuwe Hebriden vee te liene van 't zohenaemde 'blackbirden', ut rekruteren van mensen deur middel'n as buvobbeld kidnapping. Mè in 1906 wiern de Nieuwe Hebriden bestuurd deur een Iengels-Frans condominium. Dit wil zène dan ze deur beie lan'n bestuurd wiern. In de Twidde Waereldoôrlog wiern de eilan'n Efate en Espiritu Santo hebruukt as militaire bases. Roend 1960 kwam nationalisme op en ontstoeng de drang ni afankelijkeid. Op 30 juli 1980 wier, noe Vanuatu, dan ok echt een land. In 1981 wier 't land lid van de VN en in 1983 van de Orhanisasie van Niet-gebon'n Lan'n.

Vanuatu is een republiek mie an 't oôd president Kalkot Maltaskelekele, die a vurral ceremonieêle macht ei. Deze president is verkooz'n voe 5 jaer deur een kiescollege, dat a besti uut leêden van 't parlement en president'n van nasjonale raâden. Twiderde van 't kiescollege mo voe stemm'n. Dit kiescollege ei ok de macht om de president of te zett'n.

Vanuatu ei een ínkaemerparlement van 52 leêden. Deze worn elke 4 jaer deur de bevolkieng ekozen. De overeid en de saemenlevieng van Vanuatu stuut vaâk op probleem'n omda sommihe Iengels en sommihe Frans spreken. De rechtspraâk is ebaseerd op de Britse wet.

De miste eilan'n op Vanuatu zien berhachtig en omriengd deur koraâlriffen en èn mistal ok een vulkanische achterhrond. Oengeveêr 35% van 't landoppervlak lig oôger dan 300 m  en 55% van de hellieng'n ei een helliengspercentagie van meêr dan 20%. De eilan'n èn een tropisch of sub-tropisch klimaet. Ut oôgste punt van Vanuatu is de Mount Tabwemasana op 't eiland Espiritu Santo. Op de eilan'n Ambae, Ambrym en Tanna zien toppen van meêr dan 1000 m. De euvels zien mistal dicht bebost, an de kust zien vee kokosplantazies. Ok zien der vulkanen, zowè op as onder waeter. In totaâl zien der 9 vulkanen, wivan 2 onder waeter. Deze vulkanen staen op de eilan'n Tanna, Ambrym, Gaua en Lopevi. De leste uitbarstieng stam uut 1945. Der val 2360 mm rehen per jaer, mè in 't noôr'n soms meêr as 4000 mm. Ok komm'n op Vanuatu tsunami's voor, o.a. die uut 1999. Een aerdbevieng, hevolgd deur een tsunami, verwoessen een deêl van 't eiland Pentecost en maek'n duuzende mensen dakloôs. Ok in 2002 verwoessen een tsunami, wee as hevolg van een aardbevieng, een deêl van de oôdstad Port Vila. As lessen zien der ok vee heisers en wermwaeterbronnen. De hroste steed'n van Vanuatu zien Port Vila, de oôdstad op Efate, en Luganville op Espiritu Santo. Vanuatu is sins 1994 inedeêld in zes provincies, naemelijk:

Vanuatu besti uut 83 eilan'n, wivan an der 14 hrotter zien dan 100 km2. Twi van de 83 worn eclaimd deur Nieuw-Caledonië, een overzeês hebied van Frankriek. De 14 hroste eilan'n zien:

De cultuur op Vanuatu varieer. Der zien drie zohenaemde cultuurhebieden, ut noôr'n, ut midden en 't zuuen. Verkens stin symbool voe riekdom op Vanuatu. In 't noôr'n wor riekdom ezien as oevee je wig kan heven. In 't midden overheers de Melanesische cultuur. Het zuuen ei een cultuur van ut toekenn'n van titels. Jonge venters in Vanuatu mo'n verschill'nde ceremonies onderhaen ni de volwasseneid, zoas de besniedenis. Bezoekers van Vanuatu worn eacht der eihen beleefd en respectvol te hedraegen.




#Article 150: Flamingo's (197 words)


De flamingo's zien onderdeêl van de veugels (Aves). Ze maeken onderdeêl uut van een eihen orde van flamingo's, de Phoenicopteriformes. Ze worn echter ok bie de Ciconiiformes inedeêld.

Flamingo's zien voedselspecialist'n. Flamingo's èn een filtermehanisme in der snaevel zodan ze der eetn uut 't waeter kunn'n filtern. Flamingo's schoffel'n in ondiep waeter om an der eetn te komm'n. Flamingo's eetn kreeftachihen, schelpdier'n en wurmen, mè der zien ok, de kleinere soôrten, flamingo's die an algen eetn. Flamingo's èn vliezen tussen der teên'n. Dit dien ter voe dan ze nie wigzakk'n in de slik. Flamingo's leven mistal rond zoutmeren en ondiepe zeê'n. Ze leven in de tropen en subtropen, mè komm'n ok wè voe in hematige hebieden.

Flamingo's zien 140 toet 175 cm lange, bie de kop en de nikke der bie. Flamingo's zien altied roze, rood of soms zelfs tehen de witte kant an. De ventjes zien hrotter dan de wuufjes. 

Flamingo's nesteln in hrôte kolonies. Ze baltsen ok in een hroepje. Ze lèn 1 ei op een bergje slik. Wunnir de jongen wat hrotter zien, mo'n ze ni een soôrt oppasplekke wiran de ouwers bie toerburte oppassen. 

Der zien 6 soôrten flamingo's, verdeêld over drie heslachten:




#Article 151: Nieuwkaekveugels (155 words)


't Woôrd 'Neognathae' is op te deêln in twi Griekse woôrden, naemelijk 'neos'(nieuw) en 'gnathos'(kaek). De naem Neognathae verwies ni de structuur van de kaek, die a ofwè oud (palaeos), zie de Paleognathae, of nieuw (neos) is. De veugels van de Neognathae èn ok een bostbeên mie een kiel, terwijl an de veugels van de Paleognathae een bostbeên zonder kiel ène. Ut verschil tussen de structuren van de kaek zit 'm in ut zohenaemde 'Palatinum Pterygoid Complex'. Dit is een complex van bott'n in de schedel die an der bij veugels van de Paleognathae eel ars uut ziene dan bie veugels van de Neognathae. Bie de veugels van de Neognathae zurhen deze bott'n voe de bewehieng van de bovensnaevel. Dit eêt craniale kinese. Bie de Paleognathae is in ut Palatinum Pterygoid Complex echter hin sprake van craniale kinese.

De superorde Neognathae wor onderverdeêld in Neonaves en Galloanseri. De superorde Neognathae besti uut oengeveêr 8000 soôrten.




#Article 152: Denemarken (710 words)


Denemarken is een land in Noôrd-Europa, iets groôter dan Nederland, mee 5,6 miljoen inweuners. De oôdstad is Kopenhagen. Het land bestit deels uut een vasteland, Jutland en deels uut een antal eiland, weerop de oôdstad is 'elegen. 't land grenst an Duutsland en an Zweden via een brugge.

Denemarken is een constitutionêle monarchie. Dit wil zèn dat 'er spraeke is van een monarchie hereheêrd deur een hrondwet. Dit is a zo sins 1953.

De wethevende macht wor uutevoerd deur de monarch, die a tevens ok staetsoôd is, en 't parlement. 't Parlement, ok wè Folketing, besti uut 179 man onderebrocht in 1 kaemer. Vooreen, tot oengeveer 1990, was de Sociale Democratische Volkspartij 't belangriekst, mè 't tie behon te keren en de mensen wiern meer conservatief en liberalistisch. Noe besti de rehering dan ok uut een liberaâl-conservatieve coalitie onder toezicht van de Deense Volkspartij, of in 't Deens de 'Dansk Folkeparti'. De uutvoerende macht wor uutevoerd deur de monarch en de ministers.

Sins 1972 is Margaretha II staetsoôd van Denemarken.

De officiele landstaele in Denemarken is Deens. Deens is de tael van vriewè alle Denen, oewè an de mensen op Groenland en de Faeröereilan'n neffen 't Deens ok der eihen tael spreek'n. In 't zuuden van Denemarken wor ok Duuts esprook'n. Andere taelen in Denemarken zien onder are Zweeds, Noôrs en Faeröers, wat a ok officieel erkend is as een tael.

De nasjonaâle kerke van Denemarken is de evanhelisch-lutherse kerke. Sins 1849 besti 't er in Denemarken vrieheid van hodsdienst. 't Christendom kreeg rond 1100 vassen voet in Denemarken. De evanhelisch-lutherse kerke tel 9 bisdommen, wiran de konieng an 't oôd sti. De 2100 gemeêntes worn bestuurd deur een deur de leden hekozen kerkeraed. Ongeveer 85% van de bevolkieng is evanhelisch-luthers, mè de miste hin allin ni kerke bie bruiloften en derhelijke. 

Buuten de evanhelisch-lutherse kerke ei je in Denemarken ok nog de Roôms-katholieke kerke, en ienkele are kerken. Sins 1953 ei Denemarken wee een eihen katholieke bisschop. Der zien ongeveer 35.000 katholieken. Ok zien der nog 6500 joden. Tevens ken Denemarken ok de bewehieng Forn Sidr (De ouwe traditie), deze mensen vereêr'n nog de ouwe Scandinavische hood'n zoas Thor en Odin.

Denemarken ei mè 1 landhrens en das in 't zuuden van 't land wirat et grens an Duutsland. In 't noôrn ligt 't Skagerrak, in 't oôssen 't Kattehat en de Oôstzeê en in 't wessen grens tet an de Noôrdzeê. Denemarken oor bie Scandinavië en is helieke ok 't zuudelijkste land van Scandinavië. 't Besti uut ongeveêr 500 eilan'n en 't hroste stik land is 't schiereiland Jutland. 

Denemarken grens bieni an Zweden, mè wor escheien deur de Sont, een smalle zeêstraete. Der lig echter wè een bruhhe en een tunnel ni Zweden. Denemarken is bieni illemille vlak. An de weskust is tet vlakste, di lihhen de polders tehen 't Deense waddenhebied an. Oe vadder ni 't oôssen, oe euvelachtiher at wor. Ut oôgste punt van Jutland is Yding Skovhøj bie 173 meter. 

't Hroste eiland van Denemarken is Seeland. Bie een oppervlak van 43.000 km2 is Denemarken net iets hrotter dan Nederland. 't Ei echter mè 5,5 miljoen inweuners dus is vee minder dichtbevolkt.

Denemarken ei twi overzeêse hebiedsdeêl'n, de Faeröereilan'n en Groenland. Deze hebieden èn wè een eihen zelfbestier.  

Hygge is út behrip voe de Deense cultuur. Hygge ei te maeken mie sfeêr, hezelligeid, mè ok interieur. Ok zurhen onder are eetn en drienk'n voe hygge. Hygge is in 't Ollands je vertaâln bie hezelligeid, mè de Denen zelf vin'n 't nie te vertaâln. Hygge wor beschouwt as de uutdrukkieng voe de Deense mentaliteit.

Sins 1 januari 2007 is Denemarken verdeêld in vuuf rehio's. Deze rehio's vervang'n de voormalihe 14 provincies. Ok 't antal gemeêntes is teruhebrocht van 271 tot 98 gemeêntes. De huudihe rehio's zien:

Denemarken was tot 1945 oôdzaekelijk een lanbouwland, mè nae deze tied breien de industrële sector hihantisch uut en noe besli de lanbouw nog slechs 5% van 't BNP. Tradisjonele industrieproduct'n van Denemarken komm'n nog uut de visserie en scheepsbouw, mè dit is de leste jaeren ok ofenomen.

De belangriekste uutvoerproduct'n van Denemarken zien lanbouwproduct'n, mesines, meubilair, vleês en vis. Invoerproduct'n zien ok mesines, metaelen en branstoffen. Lan'n wibie a vee ehandeld wor zien Duutsland, Zweden en 't Vereênigd Konienkriek.




#Article 153: Taelkunde (121 words)


Taelkunde of linguustiek is de studie van de natuurlijke taelen om ze vervolhens te beschrieven zoan de mensen ze in de werkelijkeid hebruuk'n. Natuurlijke taelen zien taelen die an mensen op een natuurlijke wieze as moedertael verwurven èn en worn onderscheien van kunsttaelen. Taelkunde wor zo vee meuglijk afankelijk bestudeêrd van vakk'n as antropolohie en sociolohie, die an, omda'n ze ok te maeken èn bie de mens, di zo vee meuglijk los van staene. Taeluutieng'n worn deur de taelkunde beschouwt as hesproken uutieng'n, opebouwd uut teksen, woôr'n, zinn'n, klank'n en morfemen, dus is de taelkunde ok hericht op 't beschrieven van hesproken taelen.

Theoretische taelkunde omvat de volhende deelhebieden:

Toehepaste taelkunde omvat onder mier de prahmatiek.

Dit zien de belangriekste taelfemieljes:




#Article 154: Taele (283 words)


Tael is een systeem dat a een betêkenisse weerheef deur middel van een alfabet van arbitraire symboôl'n as klank'n, hebaer'n of schriftteêkens. Die symboôl'n zurhen voe een basis voe 't opzett'n van de grammaotica, 't rehelsysteem voe een tael. Ze zurhen ok da'n de woôrden tot een passende eêneid worn herangschikt. 

Nie alle taelen op de waereld beschikk'n over gestandariseerde vurm'n en dideur ka'j nie weten oevee taelen an der zien. Ok is 't er nie percies een grens wunneer iets een tael is of nie. 't Antal taelen op de waereld wor vaâk ehouen op rond de 6700. 

Tael onderschei mensen van beêsten. Elk mens leêr in z'n jonge jaeren van eihens z'n moedertael, mè beêsten zien di nie toe in staet. Wè zien sommihe beêsten, zoas ond'n, in staet bevelen op te volhen ni herhalen, mè ze zien nie in staet zelf een tael te spreken. Wè besti 't er een soôrt dierentael in geval van gevaer en ienkele are diengen.

Taelen worn opedeêld in taelfemieljes en bestudeêrd in de taelkunde.

De leste tied zien der ok taelen deur mensen zelf emikt. Deze taelen worn kunsttaelen enoemd. Binn'n de kunsttaelen kan een onderverdeêlieng emikt worn tussen kunsttaelen die an auxlang zien en kunsttaelen die an conlang zien.

Kunsttaelen die an auxlang zien, zien taelen as Esperanto, Interlingua en Ido. Dit zien hulptaelen, auxiliary language (hulptael), die an dien'n om de communicaotie te verhemakkelijkn. 't Esperanto is echter hin volmikte kunsttael omdan der ok mensen zien die an deze tael as moedertael ène.

Kunsttaelen die an conlang zien, constructed language (heconstrueerde taele), zien taelen die an ontwurpen zien voe boeken of aore fictieve werken. Een voebeêld is 't Klingon uut Star Trek.




#Article 155: Tuvalu (464 words)


Tuvalu is een polynesische archipel in 't zuuden van Kiribati, ten noôr'n van Wallis en Futuna en Fiji, ten oôssen van de Salomonseilan'n en ten wessen van Samoa. 't Is t vierde kleinste land ter waereld, ni Vaticaânstad (0,44 km2), Monaco (1,95 km2) en Nauru (21 km2). Ok ei tet ni Vaticaânstad 't kleinste inweunertal ter waereld. 't Is een van de mist afelehen plekk'n ter waereld en 't is lid van 't Britse Hemeênebest. Dideur is der staetsoôd konehinne Elizabeth II. Der premier is Apisai Ielemia. Tuvalu eêt'n tot 1 oktober 1978 de Ellice-eilan'n.

In 2000 wier ut topleveldomein .tv voe 50 miljoen dollar uutebrocht. Deur de royalty's voe 't hebruuk in de komm'nde 12 jaer wier Tuvalu ineens rieke. Voôreen leev'n Tuvalu vurral van ontwikkeliengsulp, export van kopra, anmaeken van poszehels en veruur van vishebied'n an Japan de de Verênigde Staeten.

Tuvalu wier in 1568 ontdekt deur de Spaânse zeêvaerder Alvaro de Mendaña de Neira. Sinsdien wier Tuvalu anedaen deur slavenandelaeren en walvisvaerders. Deur de Peruaânse slavenandelaeren en Europese ziekt'n liep 't inweunertal van Tuvalu tussen 1850 en 1875 ard terug. Vanaf 1891 tot 1978 eêt'n Tuvalu de Ellice-eilan'n, omdat tet toen deêl uut maek'n van 't Britse protectoraât van de Gilbert- en Ellice-eilan'n. In 1974 koozen de Micronesische inweuners van de Gilbert-eilan'n voe de onafankelijkeid, en 't jaer dirop wiern ze een zelfstandige Britse kolonie. Op 1 oktober 1978 wier de totaele onafankelijkeid aferoep'n.

Tuvalu besti uut 9 atollen en 113 eilan'n. De naem Tuvalu beteek'n 8 eilan'n, dit sli derop dan vroeher mè 8 atollen beweund waâr'n. ('t Eiland Niulakita was tot 1949 nie beweund.) 3 van de 9 atollen bestin mè uut 1 eiland, en de rest uut mirdere. De 9 eilan'n zien:

Vuuf van de bovenhenoemde eilan'n zien korâalatollen, de are viere zien hewoon land dat a uut de zeê ni boven kom. Tuvalu lig op z'n oogst mè 5 meter boven de zeêspiehel. Evreest wor dirrum da Tuvalu a binn'n 50 jaer van de landkaerte verdwien, opeslokt deur de zeê. Ok is deur de stijhieng van de temperatuur van 't zeêwaeter Tuvalu a 70% van de huudihe koraâlriffen kwiet erocht.

De bevolkieng van Tuvalu besti voe 96% uut Polynesiërs en de rest (4%) besti uut Micronesiërs. 97% van de Tuvaluân'n is lid van de Kerke van Tuvalu. Ok weun'n der anangers van 't bahaïsme en zevendedagsadventist'n. De bevolkieng van Tuvalu hroei snel. Van 1980 tot noe is 't inweunertal verdubbelt ni 11.000. Van de 11.000 mensen is 30% jonger dan 15 jaer, 65% tussen de 15 en 64 en 5% is ouwer dan 65 jaer.

De bevolkieng praet Tuvaluaâns, en een klein deêl spreek Kiribatisch, onder are op 't eiland Nui. Den are officiele tael is Iengels, mè deze tael wor allin esprook'n bie buvobbeld officiele helehenheed'n.




#Article 156: Sogn og Fjordane (198 words)


Sogn og Fjordane is een provincie in 't zuudwessen van Noorwegen. De provincie lig ten zuuden van Møre og Romsdal, ten wessen van Oppland, ten noôrdwessen van Buskerud en ten noôrn van Hordaland. De oôdstad van Sogn og Fjordane is Leikanger. 

De provincie wor verdeêld in 3 rehio's: Sogn, Nordfjord en Sunnfjord. Iervandaen kom ok de uudihe naem. Vroeher, tot 1919, eêt'n de provinicie Nordre Bergenhus amt. Deze provinicie wier esticht in 1662 en wier in 1763 verdeêld in een noôrdelijk en zuudelijk deêl.

Sogn og Fjordane ken hin hrôte plekk'n en is vrie dunbevolkt. De hroste gletsjer, de Jostedalsbreen, en 't diepste meer, Hornindalsvatnet, lihhen in deze provincie. Ok zien der in Sogn og Fjordane ienkele waetervall'n, zoas de Ramnefjellsfossen, de derde langsen in de waereld.

Het waepen van Sogn og Fjordane stam uut 1983. De drie blauwe punt'n verwiezen ni de drie regio's en fjorden in de provincie: Sognefjord, Nordfjord en Sunnfjord.

Sogn og Fjordane is vurral hericht op de landbouw. Ok is der enihe industrie op hebied van hydro-elektriciteit en aluminium. In de gemeênte Luster sti de Staefkerke van Urnes, die sti op de waerelderfhoedlieste van UNESCO. 

Sogn og Fjordane besti uut 26 gemeênt'n, naemelijk:




#Article 157: Zandoenders (165 words)


De zandoenders (Pteroclidiformes) bin een kleine orde die a besti uut 1 femielje, de Pteroclididae. Ze leven in woestijn'n en 'alfwoestijn'n in Azië en Afrika. In totaâl bin der 16 soôrten zandoenders.

Zandoenders bin mistal op de hrond te ziene, mè ze kunn'n, net as de duven wiran ze femielje van bin, hoed vliehen. Ze bin aoltied bruinhevlekt as schutkleure in de drohe hebieden wirin an ze leven. Ze leven allin in Azië en Afrika. Zandoenders bin hoed bestand tehen de droôgte, dirrum mot'n ze ok 1 keêr op 'n dag drienk'n. De jong'n kriehen drienk'n deur middel van de ouwers die an waeter mee neem'n deur der bostveêr'n te deurdrienk'n.

De orde van de zandoenders besti uut twi heslacht'n, Syrrhaptes en Pterocles. 't Verschil tussen de twi heslacht'n is da'n de Pterocles allin be'aerde poôt'n ène, en bie de Syrrhaptes bin ok de teên'n evederd. Zandoenders lèn twi tot drie eiers op de hrond.

De orde van de zandoenders besti uut de volhende soôrten:




#Article 158: Roôfveugels (230 words)


De orde van de roôfveugels (Falconiformes) is in van de bekenste ord'n. De miste zien vleêseet'nde veugels mè der zien ok een antal soôrten die an aes eet'n. Der zien meêr dan 300 soôrten wivan a warschijnlijk de Amerikaânse zeêaerend de bekensen is. Roôfveugels jaehen altied overdag.

Net zoas bie are soôrten veugels is der voediengspatroôn te ziene an der snaevel. Roôfveugels èn een aeksnaevel mie scherpe ran'n zodan ze der prooie hoed kunn'n verscheur'n. Valken èn as kenmerk dan ze een aeksnaevel èn mie an de bovensnaevel een uutstulpieng wibie an ze de nikke van der prooie breek'n.

Roôfveugels èn verschill'nde voediengspatroôn'n. Valken eet'n vurral veugels, visaerenden vis, slekkenwouw'n eet'n allin slekk'n en sicretârisveugels eet'n slangen. Buuzerds jaehen zelden ars as van een paeltje, der is bekend an volwassen buuzerds 80-90% van der tied zittend deurbrieng'n. Hieren direntehen zweven uur'n op de thermiek op zoek ni kadavers.

Vee roôfveugels zien bedreigd as hevolg van hiffen die an deur muuzen opevreten worn, en deze muuzen worn wee deur de roôfveugels eheet'n. Ok wor 't er vee op roôfveugels ejaegd, en dideur zien sommihe populaties bieni uutesturven. 't Trieste voôrbeêld is de Californische condor. Op 't dieptepunt in de jaeren '80 tel'n de totâle populatie 27 bêesten.

De orde van de roôfveugels (Falconiformes) besti uut 5 femieljes, oewè an sommihe taxonoom'n de femielje Cathartidae ok wè indeêl'n onder de eiberachtigen (Ciconiiformes).




#Article 159: Scharrelaerveugels (107 words)


De orde van de scharrelaerveugels (Coraciiformes) besti uut een hroôt antal verschill'nde femieljes wivan an de miste een hekleurd veêr'npak èn. De miste leden van de Coraciiformes komm'n voe in de Ouwe Waereld, mè de todies, motmots en een reed'lijk antal iesveugels komm'n allin voe in de Nieuwe Waereld.

De orde Coraciiformes wor as volgt inedeêld in deze femieljes:

Ierbie mo nog worn opemerkt da soms de femieljes Bucerotidae en Leptosomidae in een aparte orde wor eplekt. De femielje Trogonidae (Trogons), die a vaâk as aparte orde wor ezien, wor soms in de orde Coraciiformes onderebrocht.

Tevens besti de orde Coraciiformes nog uut de volhende uutesturven femieljes:




#Article 160: Gierzwaolmachtegen (115 words)


De gierzwaolmachtegen of hroôtvleuhelihen èn een kenmerk alhemeên: Ze vliehen bieni ael der leven. De gierzwâluw, die a af en toe ok in Nederland te ziene is, hi bieni allin zitt'n om te nestel'n. De naem Apodiformes beteêken dan ok: zonder poôten. Ok de kolibries, die an ok deêl uut maeken van deze orde, vliehen bieni ael der leven. Der nectar eet'n ze ok vliehend, mie uutzonderieng van de adelaersnaevelkolibrie (Eutoxeres aquila), die a mo hen zitt'n vanwehe z'n sterk hebohen snaevel. Kolibries zien zelfs in staet achteruut te vliehen. 

De orde is 't miste verwant mie de nachtzwaeluwen, zo a bliek uut DNA-onderzoek. Der zien vuuf femieljes in deze orde, wironder twi uutesturven femieljes:




#Article 161: Melis (360 words)


Melis (Meliskerke) is een durp in de gemeênte Veere. ´t Oort aok wè ´s Melismoskou enoemd. D'r weune ongeveer vuuftienonderd mensen.

Vroeger oorde Melis bie de gemeênte Moariekerke, saemen mee Aegte en Grieps.

Melis leit tussen de durpen Aegte, Grieps, Zoetelande, en Bîkerke.
Et durp eit drie kêrken: Een hervormden, een grifformeerden en een gergem (Grifformeerde Gemeênte). De meêste Meliskerkenears gaen nae de gergem.

Bie Melis oort ook nog een gehucht: vroeger eete da Klein Moariekerke. Mae né de herindeling van de gemeênten (sinds 1 januori 1997) eet ut gehucht Moariekerke. Da bestaet uut ongeveer twintig boederietjes en 't ei zo'n tachuntig inweuners.

Ongerstoônd verael verscheen op 15 maerte 2008 in de PZC. 

Ik was een stuitje gelee in het Pisa van Walchere ( Vô wie 't nie deu eit, geef ik nog een twide anwiezing: in een 'kerke'-durp, mee as voorvoegsel een bekende Zeêuwse familienaeme). Ik moest di booschappen doe en kwam bie de groetenboer binnen. Di stoenge twi joentjes, wi ao je zô an kon zie, da uldere wiege nie in ons werelddeêl gestaen ao. Mè dat maekte het plat praoten des te leuker. Het was vakantietied en ik begon, omda me aolebei moeste wachte, tegen ulder te praoten.

Ik keek mee op 't briefje, wi a in keurige blokletters stoeng dat er twi goudrenetten moeste komme. Toen a'k zei, dat het toch nôha meeviel mee 't schrieven van z'n moeder, gaf'n as ênige antwoord: En m'n vaoder kan nog slechter schrieve, dat kan niemand leze.

Ik genoôt mee volle teugen, toen a'k op z'n briefje zestienonderd zag stae, in ciefers. De groentenman dee ook mee. Oe wou jie die witlof meeneme?

Onze scholenhâter wees op z'n tasse. En ie begreep er niks van, dat de groentenboer zei, dat di bie lange nae hin zestienduzend gram in konde. Het stoeng toch op z'n briefje! Zulle me dan mè zestienonderd doe?, ielp de goeie man. Het ventje knikte, z'n broertje natuurlijk ook. Jae, jongen, op schole is 't nog nie zô slecht, dee ik nog een bitje mee. Di leer je getallen schrieve. En dudelijker dan m'n moeder, besloôt 'n. Ie wenste het onderwerp nie mi an te roeren.




#Article 162: Ulen (157 words)


Ulen (orde Strigiformes) èn een plat en rond hezicht mistal omriengd deur een hezichsrienge. Der oôhen zitt'n vast in de schedel en om rond der te kieken kunn'n ze der kop bieni 180 hraden draâien. Der oôhen zien ok eel hroôt zoda'n ze in 't doenker hoed der proôi kunn'n ziene. Ulen èn, net as roôfveugels, een aeksnaevel en stevihe klauw'n. Een kenmerk van de ulen is da'n ze heruusloôs kunn'n vliehen.

Ulen èn nessen hoeie oôhen ok superontwikkelde oôren. Dit kom deurdan ze assymetrische oôropenieng'n ène. Ierbie wor bedoeld da de lienker- en de rechteroôropenieng'n nie helieke zitt'n. Op deze meniere kunn'n de ulen beter der proôie lokaliseren. Ulen èn dan ok een vee hrotter hedeêlte in de harsens voe oôr'n. Ulen vurm'n in hedachen een plattehrond van den omhevieng deur middel van heluudssignaâlen. 

De pluumen van sommihe ulen en niks bie oôr'n te maeken.

De orde van de ulen (Strigiformes) wor inedeêld in twi femieljes:




#Article 163: Kiribati (578 words)


Kiribati is 'n land in Oceanië in de Hroôte Oceaân. Kiribati ei 'n oôp buurlan'n. Van lienks ni rechs: de Marshalleilan'n, Micronesië, Nauru, Tuvalu, Samoa, de Cookeilan'n en Frans Polynesië. Kiribati besti uut 3 eilan'nhroepen, naemelijk de Gilberteilan'n, de Phoenixeilan'n en de Line-eilan'n. De Gilberteilan'n maek'n deêl uut van de rehio Micronesië en de Phoenix- en de Line-eilan'n maek'n deêl uut van de rehio Polynesië.

Kiribati is qua oceaânoppervlak hroôt, 5 miljoen km2, mè qua landoppervlak besli 't et slechs 811 km2. Jarviseiland, Kingmanrif en de Palmyra-atol op de Line-eilan'n oôr'n nie bie Kiribati mè bie de Vereênigde Staeten. 

Kiribati wier meer as 3000 jaer elejen beweund deur kolonisten vanuut de Carolinen- en Marshalleilan'n. Deze kolonisten weun'n mie verschill'nde femieljes in kainga's, durpjes, op de Gilbert-eilan'n. De kainga wier eleid vanuut de maneaba, 't durpsuus, deur de unimane, de ouwerenraed. De Phoenix- en Line-eilan'n zien nooit bluuvend beweund.

In 1606 ontdek'n Pedro-Fernandez de Quirós as eêssen Kiribati. In 1788 ontdek'n een kapitein, Thomas Gilbert, nog meêr eilan'n en toen wiern de eilan'n de Gilberteilan'n enoemd. In de 19e eeuw kwaâm'n Europese andelaers ni Kiribati en deze ael'n mensen wig ni plantages op Fiji en Australië. Vanaf 27 meie 1892 wier Kiribati bestierd deur een Brits protectoraât. In 1895 wier Tarawa as oôdstad van Kiribati uuteroepen. In 1901 hieng Banaba ok bie 't Britse protectoraât oôr'n, wat a in 1915 een kolonie wier. In 1919 kwam Kiritimati (Christmas Island) bie Kiribati en in 1937 wiern de Phoenixeilan'n der bie evoegd.

In de Twidde Waereldoôrlog wier Banaba ebombardeêrd deur de Japanners. Tarawa, Makin en Butaritari wiern bezet. In 1942 wier een schienanval deur de Amerikanen uutevoerd as afleidieng voe een anval op de Salomonseilan'n. Deze anval luk'n mè as verheldieng wier Butaritari ebombardeêrd en wiern 47 inweuners edoôd. 9 Militairen wiern ontoofd deur de Japanners. Alle Europeanen op de eilan'n Makin en Tarawa wiern e'executeêrd. In november 1943 viel'n Amerikaânse mariniers Betio an mie 5000 mariniers. Deur felle verdedihieng duur'n 't et drie daehen voeda'n de Amerikanen kon'n lan'n op 't strand. 1500 soldaoten kwamm'n om 't leven.

Ni de oôrlog wier een mahistraât anesteld, mè dezen a mè weinig te zène. In de jaeren fuuftig ontstoeng de drang ni onafankelijkeid. In 1963 wier een soôrt parlement opericht, een 'executive council' mie een adviesraed voe de mahistraât. In 1967 wier dezen adviesraed uuteroepen tot Uus van Afevaerdihden. Op 1 november 1976 krehen de Gilberteilan'n binnenlans zelfbestuur. In 1978 scheien de Ellice-eilan'n der eihen af van de Gilberteilan'n en vurmen de staet Tuvalu. Op 12 juli 1979 wier de Republic of Kiribati, bestinde uut de Gilberteilan'n, Phoenixeilan'n, Line-eilan'n en Banaba, as onafankelijke natie verklaerd.

Kiribati besti uut 3 archipels en een oôp eilan'n, vaek atollen, die an bieni nie boven 't zeêniveau uutkomm'n.

De bevolkieng van Kiribati besti voe 80% uut Micronesiërs. Ok weun'n der Polynesiërs en Sinezen. Bieni eel de bevolkieng is christelijk 53% is katholiek en 41% prottestant. 90% van de bevolkieng weun op de Gilberteilan'n. De bevolkieng spreek Iengels en Kiribattisch, een Austronesische tael. Iengels is de officiele tael, mè 't wor weinih' esproken buuten de oôdstad Zuud-Tarawa. De bevolkieng noem der land i-Kiribati, wat a Kiribattisch is voe 'Gilbert', de Iengelse naem voe der vroehere kolonie. 

Kiribati mik deêl uut van 't Britse Hemeênebest en is een presidentiële onafankelijke republiek. Op Kiribati ei de president, de beretitenti, hroôte uutvoerende macht. Ieder eiland ei een eilandraed mie een president. Der zien mè twi politieke partijen op Kiribati, naemelijk:




#Article 164: Struusveugelachtegen (135 words)


De orde van de struusveugels (Struthioniformes) besti mè uut 1 heslacht, Struthio. Struusveugels zien loôpveugels, en ze komm'n voe in Afrika en 't zuudwessen van Azië. 't Ventje en 't wuufje van de struusveugels zien der verschill'nd uut. 't Ventje is zwart en een bitje wit en 't wuufje is bruun. 

Fossielen van struusveugels zien ok in Europa evon'n. Ze heven an da'n ok struusveugels eleeft èn in lan'n as Moldavië en Griekenland. Struusveugels èn mè twi teên'n, wivan 1 een soôrt oeve is. Struusveugels kunn'n 't ardste renn'n van alle loôpveugels, een struusveugel kan arder renn'n as een pèrd. Ze renn'n 65 km/u. Ok zien ze de hroste en zwaerste veugels en lèn ze de hroste eiers. Deze eiers wehen meer as een kilo. Struusveugels kunn'n drie meter worn en 160 kg zwaer wehen.




#Article 165: Pinguïns (377 words)


Pinguïns zien veugels uut de orde van de Sphenisciformes en uut de femielje van de Spheniscidae. Pinguïns leven op 't zudelijk alfront en de mieste komm'n voe op Antartica. In totaol zevene komm'n der voor op Antartica: Keizerspinguïn, koniengspinguïn, kinbandpinguïn, adeliepinguïn, ezelspinguïn de macronipinguïn en de rotssprienger. 

Meêstal worn dur 17 soôrt'n pinguïns onderschein:

Soms wor ter ok nog een are soôrt onderschein, Eudyptula albosignata, de white-flippered penguin. Deêze soort wor egter vaâk as ondersoôrt eziene.

Pinguïns eetn vurral vis en ienktvissen. Mè de drie Pygoscelis-soôrten eetn bienì allien krill. Krill is un verzaemelnaem voe een soôrt kreeftn, mè dan zien ze vee kleinur. Pinguïns kunnn toet 20 kilo in ien kear opfreten, das 1 1/2 kear dur lichaemshewicht. Mè pinguïns zitn soms weekn op t land en dan kunnn zu nie eetn. Pinguïns èn ok un uuthebreid verteriengsstelsol, dat a behun direkt onder der nikke tot an der poôtn. Ze kunnn der maegin'oud binnn zes uur omzetn in vet.

T groste gedilte van de pinguïns kom voe op Antartica. 7 van de 17. De rest van de pinguïns kom voe roend de zuudkuste van Australië, Afrika, Nieuw-Zeêland en Zuud-Amerika. Allin de Halapahospinguïn kom voe op de Halapahoseilan'n, da sien een pèr eilann bie de evenèr. De Halapahospinguïn is de noordelijksen. 

Pinguïns èn eel wat vijan'n. Op ut land zien dat onder are reuzensturmveuhels, jaegers (skuas) en iesoenders die an de eiers en de jonge pinguïns opfreetn. In t waeter worn de pinguïns opefreetn deur zeêluipèr'n, pelsrobb'n en orkas. Ok worn ze opefreetn deur haaien. As lessen is de mens een bedreihieng en parasietn. De parasietn leven van der bloed en zwakke pinguïns hin dur soms van dood.

De pinguïn is illemille anepast an t leven in t waeter. Zun lichaem is estroomlijnd, een pinguïn kan hoed ziene en zun oren zien ok hoed ontwikkeld. Een pinguïn ei massieve botten wideur aj tun een stieve peddol ei en dideur ei tun een weinig bewegelijk ellebooghewricht. Behalve de veern op de vleuhels zien alle veern waeterdicht, omdan de vleuhels ars te dikke zoun worn. Omdan de vleuhels een zwakke deurbloedieng èn, oeven ze ze nie te iesoleern tehun wermteverlies. Een pinguïn ei mè korte pôotn en ze wahheln. Dit doen ze zodan ze zò min meuhluk wermte verliez'n.




#Article 166: Aranuka (201 words)


Aranuka mik deêl uut van de Gilberteilan'n op Kiribati en 't lig iets ten noôrn van de evenaer. Aranuka lig 9 km ten zuudoôssen van 't eiland Kuria en 25 km ten zuudwessen van Abemama. 't Eiland besli een hebied van 15,5 km2 en tel oengeveêr 850 inweuners. Aranuka ei een drie'oekihe vurm en besti eihelijk uut twi eilan'n, 't eiland 't a de basis vurm is Buariki en de punt is 't eilandje Takaeang. Deze twi eilandjes zien verbon'n deur een koraâlrif en zandbank'n. In 't midden van Aranuka lig een lahune.

Aranuka is in 1788 ontdekt deur den Iengelse kaptein John Marshall. De Russische admiraâl Adam Johann von Krusenstern haf in 1820 de naem an ´t eiland. Nae ´t protectoraât wier ´t in jannewari 1915 een eihen kolonie.

In de Twidde Waereldoôrlog wier ´t eiland van auhustus 1942 tot november 1943 deur de Japanners bezet. De leste hevechen wiern evochen op Aranuka op 26 november 1943 wibie an 156 Japanse soldâten vochen tot de leste man.

Op 12 juli 1979 wor Aranuka zelfstandig saemen bie een hroep are eilan´n onder de naem Kiribati.

Op 't hedeêlte Buariki lig Aranuka Airport. 

Aranuka wor ok we Henderville, Nonouki of Starbuck enoemd.




#Article 167: Scheikunde (147 words)


 

Scheikunde is de weet'nschap die a eihenschapp'n, saemenstellieng'n en reacties van stoffen onderzoek, en, zo a de naem a duud'lijk mik, de scheidieng van verschill'nde stoffen. Hekeken wor ni de structuur van moleculen, die an bestin uut atomen, en an de and van deze structuur worn wee conclusies eleit op 't hebied van kookpunt, smeltpunt en derhelijke. Oe sterker de bindieng tussen de moleculen, oe hrotter a 't kook- en smeltpunt is.

't Scheien van stoffen bie scheikunde kan op vee menieren hebeur'n. Voebeêl'n van scheidingsmethoden zien onder are destillâtie, extractie, filtrâtie en kristallisâtie.

Alle scheikundihe stoffen worn onderverdeêld in 't Periodiek Systeem. In totaâl worn ongeveêr 120 stoffen onderscheien. De elementen mie de oôgste atoomnummers komm'n allin nie in de natuur voe. De Rus Mendelejev ei 't iste Periodiek Systeem ontwurpen. Are bekende scheikundigen zien:

Binn'n de scheikunde, ok wè chemie, worn een antal vakhebieden onderscheien:




#Article 168: Zeê (203 words)


Een zeê is nie direct een stik waeter wat a de mens zeê enoemd ei. Een zeê is in feite een hroôt oppervlak an waeter, altied zout, dat a in verbindieng sti mie een are zeê of een oceaon. Een zeê beoor altied tot een Continentaâl Plat. 't Verschil mie een oceaon is da een oceaon een eihen zeêstroôm ei en meer een zelfstandig heheêl is. De Kaspische Zeê en de Dooie Zeê zien dus hin zeeën, wan die zien omriengd deur land.

Waeter verplek zen eihen nie zomè willekeurig. Deur hetieën, drukverschill'n en 't corioliseffect ontstaen bepaelde zeêstroômiengen. De anwezigeid van de zeêstroômiengen, is, net as buvobbeld de anwezigeid van berhen, een belangrieke factor voe 't klimaot.

In de zeê krioel 't et van 't leven, ok vee diersoôrten die an in zeê leven zien nog glad nie ontdekt. Op sommihe plekken in de diepzeê is nog nooit 1 mens ewist. Een van de bekenste mè ok bedreigste ecosysteem'n in de zeê zien de koraâlriffen. Koraâlriffen vin je allin in ondiepe zeeën. Ze bestin uut koraâlpoliepen. Een aer ecosysteem zien de kelpwouden. Dit zien hrôte wouden van kelp, een bruunwier. In deze kelpwouden leven vee soôrten beêsten, zoas krabben, pilk en wurmen.




#Article 169: Staerrekunde (125 words)


De astronomie of staerrekunde ou zen eihen bezig mie 't bekieken en verklaeren van diengen buut'n de atmosfeêr. Staerrekunde is eihlijk is een mislei'nde naem wan neffen staerre bekieken astronomen ok de planeet'n van 't zunnestelsel.

Astronomie is nauwe verwant mie de natuurkunde, omda'n ze bei'n natuurverschienseln bestudeêr'n. Bie astronomie hi dit echter om verschienseln buuten de aerde, buvobbeld de staerre en planeet'n. 't Woôrd astronomie kom uut 't Grieks, van de woôrn άστρον en νόμος. Aστρον beteêken sterre en νόμος beteêken wet; Astronomie is dan ok 't zoek'n van wetmaetigee'n binn'n de staerre.

Astronomie wor vee verward mie astrolohie, mè 't is nie 't zelfde. Bie astronomie worn de staerre bestudeêrd, en bie astrolohie wor de toekomst verspeld an de and van de staerre.




#Article 170: Wolfersdiek (293 words)


Wolfersdiek (Wolphaartsdijk) is 'n durp helegen ant Veerse Meer in Zeêland. 't Mik deêl uut van de hemeênte Hoes en vlakbie lig 't kleine durpje 't Ouweland. Wolfersdiek a in 2004 2190 inweuners. Tot an 1970 was't een eihe gemeênte, dirnae ist bie Hoes gevoegd.

Op Wolfersdiek zien een tennis-, taefeltennis- , paerdrie- en voetbalvereênihe te vin'n. Der zien twi school'n, naemelijk:

Een aore vereênihieng is nog de waetersportvereênihieng, een vereênihieng van 850 leden die a beschik over 422 ligplekk'n an 't Veerse Meer. Ok zien der ienkele campiengs tehen 't Veerse Meer an.

Ok stit der de meul'n De Hoop, een koôr'n- en stelliengmeul'n uut 1808. Ok was Wolfersdiek toet 1970 een eihen hemeênte, winae a 't et overhoeng in de hemeênte Hoes. In 't behun van de 19e êêuw bin Wolfersdiek en 't kleine eiland Oóst-Beveland mie Zuud-Beveland verbonden en toen behon 't eiland te lieken op wat 't noe is.

De postcode van 't durp is 4470-4471. Wolfersdiek eit as 'n vòmaeleg eiland 'n eel eigen dialect binne 't Zuud-Bevelands.

Nae de overstroming in d'n veêrtiende eêuwe wier 't durp Oosterland genoemd. Joan Blaeu noemt 't in 1665 nog steêds zò in zien Atlas Maior. In d'n atlas van Willem Tiberius Hattinga uut 1753 en in de Hemeênte-Atlas van Zeeland uut 1867 wier de plaets angeduud mee Oostkerke. Zelfs in de jaeren vuuftig was de naeme van 't durp Oostkerke mee tussen 'aekjes Wolfersdijk. Vee toerist'n- en autokaert'n hadden 't allenig over Oostkerke, wat zurgde veu vee verwarring. Op 19 september 1960 besloot de hemeênteraed van Wolfersdiek dat 't durp Oostkerke veurtaen Wolphaartsdijk most gaen heten, wan d'n ouwe benaeming wier biena nie meêr hebruukt. Vanaf 1960 gieng 't durp de naeme van 't vòmaelehe eiland en de hemeênte annem'n.




#Article 171: Economie van Zeêland (167 words)


De economie van Zeêland rich zen eihen vurral op een helieke hroei van de landbouw, de visserie, toerisme en recreatie, industrie, aevens en ok de weuneconomie. 

Ok probeêr Zeêland zen eihen te richen op: 

Sins een antal jaer stagneer de Zeêuwse economie, de baan'n nemen of en 't antal werknemers stijg juust. Dideur ist noe ok noôdig da de werkheleheneid wè stiegt. An den are kant zien der ok wè vee kansen voe de Zeêuwse economie en deze worn noe ok vasteleid in 't Provinciaâl Sociaâl Economisch Beleidsplan (PSEB). Vanuut dit plan wor estreeft ni een betere economie, mè ok een beter milieu en rehels ten opzichte van je neste. 

Ok is in Zeêland sins 2 juli 2007 de NV Economische Impuls Zeêland (EIZ) opericht, die a economische ontwikkelieng'n in Zeêland probeêr te stimuleer'n. Dit probeern ze vanuut drie puntn:

Vergeleke mee aore provincies ao Zeêland vee baenen in de zwaere industrie en in 't toerisme. De werkloôsheid is naebie nergenst in Europa zoô leêge as 'ier.




#Article 172: Aari (169 words)


Aari is 'n volksstamme en ok een tael in Ethiopië. De ISO 639-3 code is aiz. De taele wor hesproken deur 158,857 maensen (tellieng 1998). Wivan 129,350 alleên maer Aari praeten. De ethnische bevolkienge besti uut 155,002 inweuners(tellieng 1998). Aari wor hesproken in de Noôrd Centraâle Omo Rehio op 't meêst zuûdelijke punt van 't Ethiopische Plateau, dichtbie de Hamer-Banna.

De volksstamme van de Aari is overwehend christen. De Aari verbouw'n maïs, herst en hroenten, en de miste Aari zien analfabeet. Slechs 1% van de Aari is alfabeet. Vanwehe de hoeie hrond in der hebied en de Aari nie vee last van misoôgst, ok mede omda 't et in dat hebied nie vee rehen. De omlihhende hebieden zien echter droôhe.
 

Aari wor soms ok Ari, Ara, Aro, Aarai, Shankilla, Shankillinya of Shankilligna henoemd. Dialect'n van 't Aari binnen Gozza, Bako (Baco), Biyo (Bio), Galila, Laydo, Seyki, Shangama, Sido, Wubahamer (Ubamer) en Zeddo. Galila is 'n behoôrlijk uuteênlopend dialect. 

Aari is 'n Afro-Aziatische taele, en ok wè een Zuûd-Omotische tale.




#Article 173: Literatuur (126 words)


Een definitie van literatuur is moelijk te vinn. Literatuur is de oôhere vurm van de lectuur. Der is echter ok een hroôt hries hebied tussen literatuur en lectuur. 

Literatuur wor mistal an boeken toeëschreven, mè buvobbeld filmteksen, brieven en zelfs stripveraelen kunn'n ok wè literatair wezen. Diengen zoas hedichen en poëzie wor 't miste as literatuur aneschreven.

Literatuur val moelijk te definiëren. 't Is in ieder heval iets wat a deur de mènsen as waerdevol wor beschouwd en 't a biezondere kenmerken en elementen in zen ei.

Uutèndelijk weet niemand wat a literatuur is, wunnir a'j iets literatuur vin dan èj de vrieheid. Dideur vinn sommihe mènsen bepaelde schrievers wè literaire schrievers en are nie. Literatuur is dus eihenlijk ebon'n an de menieng van bepaelde mènsen.




#Article 174: Gezondeid (111 words)


Gezondeid is die maete wirin a'j jen eihen hezond voel. Dit hi mistal over je lichaemelijke toestand, mè 't kan ok geln in heêstelijke en maâtschappelijke zinne. 

't Behrip gezondeid lig voe den eêne wat ars as voe den are. Sommihe mensen voelen der eihen hauwer ziek as een ar. In bepaelde hevallen is 't zelfs meuglijk iemand ziek te praeten wanneêr je buvobbeld eindeloos herhaâld dat die persoon er ziek uut ziet. Gezondeid angt dus ok nauwe saemen mie hevoel. Mensen vinn der eihen ok vaâk zielig an ze ziek zien, mè wanneêr je iemand ei die altied a een bepaelde ziekte ei, zal die zen eihen nie zielig vinn.




#Article 175: Stekel'udegen (291 words)


De stekel'udegen of echinodermen zien mariene beêsten die an deêl uut maeken van de stamme Deuterostomata. Ze leven vurral in de buurte van de zeêbodem, de volhroeide beêsten zelfs altied der op of der in. Der zien 6000 nog levende soôrten mie 4000 soôrten die an uutesturven zien. Stekel'udegen variëren in hroôtte van 4 mm tot meer as 2 meter. De zwaerste stekel'udegen wehen tot 6 kg.

Stekel'udegen komm'n voe in alle zeeën en oceaonen, mè nie in waeter mie een laeg zouthehalte, wan dat kunn'n ze nie reheln in der lief. 

De stekel'udegen èn net as de zoogdieren e.d. een skelet. 't Skelet besti uut losse kalkplaeten die an een stevig complex vurmen. De buutenkant is stekelig en der zitten bobbels op. Bie sommihe soôrten zitten der ok pedicellariae (schaervurmihe uutsteeksels) an de buutenkant, om de uud schoône te ouwen, vrie van are orhanismen en soms der eihen te verdedihen. De knobbels zien dirrum ok uuterust mie trilaeren en are verdedihiengsmiddel'n.

Stekel'udegen èn een ar inwendig systeem as de andere beêsten van de Deuterostomata. Stekel'udegen èn een zòhenaemd ambulacraâlstelsel. Dit stelsel sti bie sommihe soôrten in verbindieng mie de buutenwaereld deur middel van een soôrt zeêve, de madreporen ofwè de zeêfplaete. Vanier uut wor waeter etransporteerd deur allerlei kanaâltjes ni buuspoôtjes die an in helieke lijnen onder de mondopenienge loôpen. Op die meniere kunn'n ze, zij 't langzaem, der eihen verplekken. Dit stelsel dien ok voe de aesemaelieng en de voedselopnaeme. Nie alle stekel'udegen èn een anus.

Onder de stekel'udegen zien hemafrodieten, mè 't hroste hedeêlte ei hescheien heslachten. De bevruchtieng vin hewoon vrie in 't waeter plekke. Ok vin bevruchtieng plekke deur splitsieng van lichaemsdeêlen van de ouwer. 

De stekel'udegen worn verdeêld in 4 onderstammen en 8 klassen, naemelijk:




#Article 176: Kwastvinnigen (128 words)


De klasse van de kwastvinnigen (Sarcopterygii) mik saemen bie de klasse van de straelvinnigen (Actinopterygii) deêl uut van de superklasse van de beênvissen (Osteichthyes). Ze worn ok wè spiervinnige vissen enoemd.

De beêsten uut de orde van de kwastvinnigen èn as kenmerk alhemeên dan ze allemille 1 of 2 longen ène en dan ze deur middel van aesemaelieng zuurstof uut de lucht kunn'n opneem'n. De vissen die an deêl uut maeken van de kwastvinnigen, (volhens sommihe taxonoom'n komm'n der allin mè vissen in voe) èn bie mekaer alhemeên dan ze hin vinnen èn mè iets dat a meêr op poôten liek.

Onder de klasse van de kwastvinnigen worn deur sommihe taxonoom'n ok de Tetrapoda (Vierpoôters) erekend, mè we haen der vanuut da de klasse besti uut ut volhende:




#Article 177: Nandoes (137 words)


De orde van de nandoes (Rheiformes) besti uut twi soôrten struusveugelachtihe loôpveugels die an allin in Zuud-Amerika voekomm'n. 

Ze verschill'n mie de struusveugels vurral in lengte, voe de rest is weinig verschil mie 't wuufje van de struusveugel te vinn'n. In tehenstellieng tot de struusveugels is der hin verschil tussen beie heslachen. Nandoes èn een kleine staert en drie teên'n.

Nandoes zien polygamisch, 1 ventje kan soms tot zelfs 12 wuufjes ène. Bie de nandoes bouwen de ventjes 't nest en 't wuufje lei dan 10 tot 60 eiers. Ni de leg hi 't wuufje wig en zoek ze een ar ventje. 't Ventje zurg voe de jongen.

Nandoes eetn van alles. 't Liefst èn ze blèren, mè ze eetn ok hraâg insecten, fruit, wortels en zaeden. 

De orde van de nandoes besti mè uut twi soôrten:




#Article 178: Kasuarissen en emoes (147 words)


De orde van de kasuarissen en emoes (Casuariiformes) besti uut slechs 4 soôrten die an allemille leven op 't Australische continent. Ze zien reed'lijk hroôt en kunn'n nie vliehen. De kasuarissen zien nauwe verwant mie de emoes en arsom. 

Kasuarissen en emoes lieken nie erg op mekaore, behalve dan ze allebei hroôte loôpveugels zien en nie kunn'n vliehen. Emoes zien bruun en kasuarissen zwart. Kasuarissen èn een felhekleurde kop en nikke. z'Èn ok verschill'nde eethewoont'n. Emoes eetn vurral zaedjes, blommen, insecten, scheuten terwijl an kasuarissen overwehend vruchten, paddestoelen en kikkers eetn. Ok slangen staen op 't menu.

Ze èn ok een verschill'nd leefhebied. Terwijl an emoes bieni deur eel Australië voe komm'n, behalve midden in de woestijn, in dicht bevolkte en dicht beboste hebieden, komm'n de kasuarissen alline voe in 't dichte rehenwoud van Queensland en Nieuw-Guinea.

De orde Casuariiformes besti uut de twi femieljes van de:




#Article 179: Tinamoes (233 words)


De orde van de tinamoes (Tinamiformes) besti uut ongeveêr fuuftig soôrten die an allemille in Zuud-Amerika leven. Ze zien verwant an de are veugels van de Ratites (loôpveugels). Tinamoes maeken deêl uut van de Paleognathae.

Tinamoes zien bodemveugels mie een taemelijk korte snaevel en een dunne nikke. Tinamoes zien nòha schuw en ze worn dirrum bieni nooit eziene. Der leefwieze is nòha verschill'nd. Sommihe soôrten leven in de open Zuud-Amerikaânse laehlan'n terwijl an are in dichtbehroeide bossen leven. Ze eetn allemille, vruchten, vurral bessen, en zaeden. Sommihe eetn ok insecten. Sommihe tinamoes kunn'n wè een meter sprieng'n om der voedsel te bemachtihen. 

De kleinste tinamoe is de dwergtinamoe. Dezen meet 15 cm en weeg 42 hram. De hrossen, de hrieze tinamoe, meet 50 cm en weeg 1,6 kg.

Tinamoes lèn hlanzende mooi hekleurde eiers. De jongen zien nestvlieders. Ze loôpen a zodrae an ze heboôrn zien. 't Ventje ou zen eihen bezig mie de broedzurg, de wuufjes haen ni de leg direct op zoek ni een are partner. De ventjes paeren bie meerdere wuufjes. 't Broeien duur 16-20 daehen, wibie a 't nest wor bedekt bie blaeren of veern. Buuten de paertied leven de miste tinamoes solitair, mè der zien wè uutzonderiengn. 

De roep van de tinamoes besti uut zochte tril- en fluuttoôn'n, in hevaer briengen ze een snorheluud voe.

De orde van de tinamoes besti uut ongeveêr fuuftig soôrten en 9 heslachen:




#Article 180: Papegaoiachtegen (109 words)


De orde van de papegaoiachtegen (Psittaciformes) besti uut ongeveêr 350 soôrten die an allemille leven in tropische hebieden. De miste zien intellihente beêsten. Ze èn allemille een hebohen snaevel en 4 teên'n wivan twi ni voôr'n en twi ni achter. 

Papegaoiachtegen zien meschien wè de bekenste soôrten veugels, omdan ze vee as uusdier worn hebruukt. Ze wiern vroeher a deur de Grieken as uusdier ehouwen. Ze kunn'n ouwer as 50 jaer worn.

De orde van de papegaoiachtegen wor inedeêld in twi femieljes, de kaketoes en de papegaoien. 't Verschil tussen de twi is dan kaketoes bieni altied een kuuve ène. Ok zien ze hrotter en vaâk minder fel ekleurd.




#Article 181: Kiwi's (119 words)


De kiwi's (orde Apterygiformes), of een ienkele keêr ok wè henoemd snipstruusen, zien een kleine bekende orde veugels die an alleên voekomm'n op Nieuw-Zeêland. De naem kiwi is afkomstig uut de tael van de Māori, die an de kiwi zen naem haven. 

De kiwi ei eihelijk niks te maeken mie de vruchte kiwi, oewel a 't er wè een verband lig. De naem kiwi wier an de vruchte eheven deur Nieuw-Zeêlandse andelaeren die an de oorspronkelijk Zuud-Chinese vruchte in de jaeren '60 op de mart brochen. 

De orde van de Apterygiformes ofwè kiwi's besti uut 5 soôrten die an allemille endemisch zien in Nieuw-Zeêland. Een soôrt, de Rowikiwi, is pas voe 't eêst beschreven in 2003. Ier de indeêlieng:




#Article 182: West-Vlaoms (118 words)


't West-Vlaoms of West-Vlaems (autoniem West-Vlams) is 'n groep Nederfrankische dialecten die-an gesproke ore in 't zuudwesten van wat-a vanous 't Nederlandse taelgebied 'eêt, dat wil zeie grofweg in de Belgse provincie West-Vlaonderen en in Frans-Vlaonderen. De taele is stikke naeuw verwant mee 't Zeêuws en ok wè mee 't Oôst-Vlaems; mee beide dialectgroepen bin d'r dialectcontinua. Voraol de dialecten uut 't zujen van 't Land van Kezand (gemeênte Sluus) trekke vreêd vee op 't West-Vlaoms en ore d'r soms bie gerekend. 't West-Vlaoms onderscheidt z'n eige deu 'n groôten invloed van 't Frans (preciezer gezeid 't Picardisch) mae voraol deudat 't vreêd ouwerwes is en van aolle dialecten van 't Nederlands nog 't meêste op Middelnederlands liekt.




#Article 183: Spanje (663 words)


Spanje is een land int zuujen van Europa mee zo’n 46 meljoen inweuners. De oôdstad is Madrid, de twidde stad is Barcelona. ’t Land heit een rieke geschiedenisse, vooral tussen 1500 en 1600 wast een groot en machtig riek. Groôte delen van Europa waere in han’n van Spanje, weeronger Nederland. Nae de Tachentigjaerige Oorlog wier de Republien der zeven verenigde Nederland in 1648 hillemaele zelfstandig. Spanje verachterende steeds meer toetdat het in de 18e en 19e eêuwe toet de errumste deel’n van Europa horende. In de eerste helt van de 20e eêuwe brak d’r een vreêseleke burheroorlog uut, weer generaol Franco as overwinnaer uut nae voren kwam. Tot 1975 bleef um an de macht. Deerna wier Spanje pas een democratie. De welvaert steeg, al heit ut land ut momenteel moeilek as gevolg van de Eurocrisis.

Spanje is een taemelijk gedecentraliseêrde federatie, vanwehe een antal reeden'n. De oôrzaak iervan is da'n in Spanje ienkele hebieden lihhen die an een stevihe eihen identiteit èn op hebieden van onder are tael en cultuur. Deze hebieden zien Catalonië, Baskenland en Halicië. 

Vanwehe deze verschill'n is Spanje inedeêld in verschill'nde Autonome Hemeênschapp'n (Spaâns: Comunidades Autónomas). Deze hebieden èn een reed'lijk hroôte onafankelijkeid op hebied van zurg, belastieng, onderwies. Catalonië ei zelfs een eihen lokâle reherieng en pelisieorhaân. 

Spanje besti uut 17 Autonome Hemeênschapp'n en twi onafankelijke steeën (Ceuta en Melilla):

In 2007 beriek'n Spanje officieel de 45 miljoen inweuners. Toch is de bevolkiengsdichteid van Spanje mie 87.8/km² toch laeher dan van de are West-Europese lan'n. De mensen weun'n heconcentreêrd op bepaolde plekken, vurral in Madrid en an de kust. 't Binn'nland van Spanje is dunbevolkt.

In 't behun van de twintigsen eêuw teln Spanje noh mè 20 miljoen inweuners, mè as hevolg van een heweldihen hroei in de jaeren '60 en '70 steeg 't antal inweuners veschrikk'lijk snel. De hroei liep ok totaâl onhelieke an de mihratie en slechs elve van de fuuftig provincies in Spanje zag in de jaeren zestig en behun de jaeren zeventig de bevolkieng ofnemen. Nida de bevolkiengshroei afnam in de jaeren '80 kwam een nieuwe bevolkiengshroei op hang veroorzaakt deur buutenlanse mihranten, de miste uut Zuud-Amerika (38,75%), Oôst-Europa (16,33%), Noôrd-Afrika (14,99%) en Afrika ten zuuden van de Sahara (4,08%).

Nog steeds is Spanje 't land mie de hroste antall'n immihrant'n. In 2005 vestihen 38,6% van aolle immihrant'n ni de Europese Unie zen eihen in Spanje.

In Spanje worn vee verschill'nde taelen esproken, mè desondanks is der toch mè 1 nasjonale tael, 't Spaâns. Dit kan verwarr'nd zien, mè 't zit 'm der in dan de are vier taelen officiële rehionaole taelen zien. 
De vier rehionaole taelen van Spanje zien:

Onofficiële rehionaole taelen zien 't Arahonees en 't Asturisch.

Spanje is nogal bergachtig. De Pyreneen bin 't groôste gebergte, mar de hoôgste berg leit int zuujen. De Canarische eilan'n bin vulkaonisch. Groôte delen van het binnenland (bevobbeld Extremadura) bin zoô droôg da ze ok weles 'alfwoestijn worre genoemd. Mie irrigaotie probeert Spanje landbouw meugelijk te maeken in de droôge gebieden. Om waeter vast te 'ouwen bin verscheie stuwmeren angeleid.

De Spaonse economie is flienk 'egroeid nae 1975, mao ok wee aordig int slop 'eraokt nao de Eurocrisis van 2012 en 2013. Een bekende autofebriek is Seat, opgericht deu Franco. Mie onger meer Europees geld bin de leste jaeren vee hoôgesneleidsspoorlijnen angeleid en een uutgebreid snelwegennet.

Spanje is populair vanwege de strangen an de Middelanse Zeê. Vooral de Canarische eilan'n en de Balearen bin druk. Ok Madrid en Barcelona binne steêd'n die vee deu toeristen worre bezocht. Bekenste gebouwen bin de voebalstaedions, het koninklijk Paleis en de Sagrada Família. Int zuujen is vadder 't paleis van de Moren bie Sevilla een belangrieke trekpleister. Wintersportgebied'n bin d'r in de Pyreneen en aok nog int zuujen.  

Een bekende uuting van Spaonse cultuur bin de Stieregevech'n. De leste jaeren komt 'iertegen we vee protest. Voebal is een populaire sport in Spanje. De bekenste clubs bin FC Barcelona en Real Madrid. Het Spaonse voebal 'oort toet de Europese top.




#Article 184: Duven en tortels (216 words)


De duven en tortels (Columbidae) zien middelhroôte veugels die an over bieni eêl de waereld voekomm'n, mè toch vurral in 't Oriëntaols hebied en Australazië. De veugels èn een volle bost en een kleine kop. Een kenmerk van duven is da'n ze zonder moeite waeter mie der snaevel op kunn'n drienken. Jonge duven kriehen drienken uut de kroppe, duvenmelk. Duvenmelk is een eiwitrieke, kaesachtihe substansie. Der zien onheveêr 300 soôrten duven. 

Duven eetn vurral zaeden, fruit en plantaârdihe diengen. Duven lèn twi witte eiers in een slordig nest van twiegjes, die an deur beie ouwers worn uutebroeid.

Tamme duven worn vee ehouwen deur mensen. Zelfs in 't ouwe Ehypte wiern der a tamme duven ehouwen. In deze tied wiern ze vurral ehouwen voe 't vleês, 't a hol as een delicatesse. Ok is de duuve bekend as boodschapper bie kokertjes rond der nikke in onder are de Tachtigjaerihe Oôrlog. As lessen wor in deze tied de duuve vee ehouwen voe duvenwedstrijen, wibie a de duuve in zò kort meuhlijke tied wee ni ruus mò vliehen.

In Nederland komm'n een paer duvensoôrten voe, wivan sommihe soôrten die an oôrspronkelijk van varre wig kwamm'n mè der eihen hoed anepast ène. De stadsduuve is in feite een afstammelieng van de rotsduuve. De volhende soôrten komm'n dus voe in Nederland:




#Article 185: Soria (provincie) (106 words)


Soria is een Spaânse rehio in de Autonome Rehio Kastilië en León. De oppervlakte besli 10.287 km2.

Soria is de minst dicht bevolk'n provincie van Spanje, der weun'n onheveêr 9 inweuners per vierkante kilemeter. 40 % van de bevolkieng weun in de oôdstad Soria. In 2006 a de provincie 93.503 inweuners.

Soria is een vrie onbeteêken'nde provincie die a hrens an La Rioja, Zaragoza, Guadalajara, Segovia en Burgos. De provincie is bekend om z'n schaepevleês, lamsvlees en wossen. Soria is een poppulair vekansiehebied vanwehe de bossen en de berhen. 't Lih ok in de Spaânse Oôgvlakte. 

De provincie besti uut 183 hemeênt'n. De hroste iervan zien:




#Article 186: Almazán (637 words)


Almazán, in 't Arâbisch ‘de versterkte plekke’, is een hemêente in de provincie Soria, in de Spaânse Autonome Rehio Kastilië en León, in Spanje.

Almazán bevin zen eihen 32 km ten zuud'n van de oôdstad van de provincie en 192 km ten zuude'n van Madrid. Almazán is de oôdstad van de gelieknaemihe hemeênte, en ok van 't herechelijke deêl 't a dezelve naem draeg. Der is neffen een kern van diensen vurrral een uutgebreid landelijk, ahrârisch hebied.

Binn'n de hemeênte Almazán bestaen der plekken die an deur de hemeênteraad wor'n beheêrd die an de 30 inweuners nie overtreffen. Dit zien: Almántiga, Balluncar, Cobertelada, Covarrubias, Fuentelcarro en Lodares del Monte y Tejerizas.

Vurral de landbouwsector speêl een hroôte rol. Ok de meubelindustrie speêl in Almazán een rol.

In 1375 wier in Almazán de vrede eteêkend tussen Kastilië en Aragón. Pedro IV (bienaem: El Ceremonioso), konieng van Aragón, en Enrique II van Kastilië, teêken'n 't verdrag.
Juan Hurtado de Mendoza was in 1392 de hroste Mayordomo (bezitter van landhoed) van konieng Enrique III. Konieng Enrique de IV van Kastilië schoenk um de macht over de stad en maek'n um meêster van dezen.

De rehio was escheien in twi deêl'n (een territoriâle scheidieng die a beston uut een zeker antal steëen verbon'n deur hemeênschappelijke eihenschapp'n. De twi deêl'n bestoengen uut 40 steëen, wivan 24 op 't platteland en 16 in de berhen.

De stad wier ereheêrd deur de burhemeêster, zes venters hielp'n um (drie van de klasse van de Hidalgo’s en drie eêrbiedwaerdihe mensen uut 't volk)
Almazán mikken deêl uut van 't markiezaât ‘del Conde de Altamira’, dit ziende wiern ze verbon'n an de reheriengslijn van de Hurtado de Mendoza’s.

Een bekende inweuner van Almazán was Diego Laínez (1512-1565), een Spaânse jezuïtische monnik, een methezel van den eilihen Ignatius van Loyola en zen opvolher as heneraâl van de jezuïeten, en ie was eên van de mist belangrieke persoôn'n op 't Concilie van Trente. Ie was heboôr'n in Almazán, en ie studeêr'n filosofie an de universiteit van Alcalá de Henares en theologie an de universiteit van Paries, wir a 't en kennis maek'n mie den eilihen Ignatius. In 1534 wier 't en bevestigd in de kerke van Montmartre in Frankriek en in 1537 wier 't en ontbooien ni Rome. In 1545 wier 't en als machtènde theoloog ni 't Concilie van Trente estuurd, wir a 't en deêlnam an de zittieng'n en zijn woordje ni voôr'n broch. Vanaf 1556 vervieng 'n ‘San Ignacio’ as heneraâl van de jezuïeten, wir a 'n, in Rome, tot zen doôd bleef.

Uutblienkers van de Romaonse stijl en nie te verheet'n de stijl uut de Renaissance, barok en hotiek in Almazán zien:

Almazán mik deêl uut van de rieke en hevarieêrde Castiliaanse hastronomie; de kok mie zen ball'n, bloedwossen, hroenten en vleês; de knoflooksoep; de typische somarro van hebakk'n keu, zò ok 't hebakk'n lamsvleês, de jachtspecialiteit'n, hebakk'n forel en de roôksignaâl'n vurmen de hroste kenmerken van deze streek. 
Wat a'j ok ei eheet'n, dit verdien den opmerkieng, en de hunst op erkennieng, de Yemas de Almazán, een uutstekend suukerhoed as dessert van een hoeie maeltied.

De plekke Almazán ken ienkele educatieve centra:

Ok zien der 't bioscoop-theater Calderon, 't culturele centrum Tirso de Molina en de Aula Cultural de San Vicente.

't Voetbalteam van Almazán is de Sociedad Deportiva Almazán, die a verschill'nde maelen in de 3e divisie ei espeêld.

In 2006 wier 't antrokkelijke nummer mie de eêste pries van de Sorteo Extraordinario de Navidad verkocht in deze hemeênte. De loteriecommissie van Almazán verkoch 145 reêksen van de ‘Gordo de Navidad’-pries, 20297 kaertjes, die an een pries van 375 miljoen euro vertehenwoôrdihen. Ze wiern volledig uutverkocht en verdeêld over Almazán en de naebie-elehen hemeênte Berlanga de Duero. 't Is den eêste keêr da iemand uut de provincie Soria de ‘Gordo de Navidad’ win.




#Article 187: Afrikaonse sukerveugels (184 words)


Afrikaânse suukerveugels maek'n deêl uut van de zangveugels.  Ze komm'n allin voe in 't zuuden van Afrika. Ze eet'n vurral nectar mè ok we insecten, die an ze in de lucht vliehend vang'n of van de blèrn plukk'n. Ze zien saemen mie de femielje Chaetopidae, de rotsspriengers, heheêl hebon'n an zuudelijk Afrika.

Suukerveugels zien vrie hroôt, wat a kom vanwehe der lange staert. Bie 't ventje kan de staert tot wè twiderde van zen lichaemshewicht beslaene. Ze èn een brunig veêr'nkleêd en een lange snaevel voe 't eetn van de nectar zodan ze varre in de bloemen kunn'n komme. Der tonge mie een kwastvurmihe punt verhemakkelijk 't eetn van de nectar nog meêr. 

Suukerveugels leven in struukhewas en veln mie rooibos. De protea, een dominante plante in 't rooibos, verstrekt de suukerveugels nectar, biedt een schuulplekke en lever nestmateriaol. Suukerveugels bouw'n een komvurmig nest van twiehen en ar plantaârdig materiaâl in de vurke van een takke, ierin worn twi eiers eleid.

Oewel an ze meêr op honiengzuugers lieken, zien ze toch meêr verwant mie de honiengeters.

Der zien slechs twi soôrten Afrikaânse suukerveugels, naemelijk:




#Article 188: Zijdestaert (177 words)


De zijdestaert (Hypocolius ampelinus) is de enigse soôrt uut de femielje Hypocoliidae. De zijdestaert broei in Irak, Pakistan, Iran en Turkmenistan. De zijdestaert overwinter bie de Rooie Zeê, zelfs tot in Sudan, op 't Arabisch Schiereiland, tot an de Perzische Holf en West-India. De zijdestaert is ok zeldzaem an de oôstelijke Middelandse Zeêkust. De zijdestaert is vurral te ziene is struukhewas, tuunen en palmboôm'n. 

Zijdestaerten leven vurral van bessen, viehen, daodels, ok eetn ze insecten en are onhewervelden. Der nest wor deur beie ouwers emikt, verborhen in de struuken. Ze lèn 3 tot 5 eiers. De jonge zien heêlbruun van kleure. Buuten de broedtied om leven ze in kleine hroepjes.

De ventjes van de zijdestaert zien ehaâl bruunhries mie een zwart masker rond der oôhen, wat an de wuufjes missen. Zijdestaerten èn een vrie dikke snaevel en een zwarte punt an de staert. Ze lieken op de zijdevliehenvangers, wibie an ze, saemen mie de pestveugels, soms worn inedeêld. Ok wor ezeit an ze verwantschap èn mie de buulbuuls.

Zijdestaerten zien standveugels of korteafstandstrokkers. Ze zien nie zeldzaem.




#Article 189: Bastaerdhoniengveugels (152 words)


De bastaerdhoniengveugels zien een femielje uut de orde van de zangveugels die an voekomm'n van tropisch Zuud-Azië en Zuudoôst-Azië tot India en de Filippijn'n. Bastaerdhoniengveugels leven in paertjes of kleine hroepjes in tuunen, boômen en struukhewas.

't Zien kleine, en over 't alhemeên saai hekleurde veugels. Allin de ventjes van sommihe soôrten zien fel hekleurd. Ze èn een kromme snaevel, een korte staert en lange buustong'n. Dit is voe 't eetn van nectar te verhemakkelijk'n. Ok eetn ze vee bessen, spinn'n en are onhewerveln. Bastaerdhoniengveugels zien belangriek voe 't verspreien van de zaeden van planten wiran bessen an zitt'n. 

Bastaerdhoniengveugels bouw'n een buudelvurmig nist van plantemateriaol en spinnewabben. Dit nest wor an de takken van een boôm ebouwd, zoda 't er een angn'd nist ontsti. Der zit mè 1 inhang in. 't Broedsel besti uut twi tot vier eiers.

De bastaerdhoniengveugels bestaen uut twi heslachten en onheveêr 45 à 50 soôrten, naemelijk:




#Article 190: Ossenpikkers (225 words)


De femielje van de ossenpikkers (Buphagidae) besti slechs uut twi soôrten die an beie in Afrika ten zuuden van de Sahara leven. Ze wiern eêst inedeêld bie de spreêuwen (Sturnidae), mè bleken een totaâl are femielje te wezen.

De twi soôrten ossenpikkers èn beie een bruune staert en veêrnkleêd, en een helihe buuk. Ze zien middelhroôt en èn sterke poôten, zodan ze vee hrip ène. De twi soôrten ossenpikkers verschill'n van mekaor in de kleur snaevel, de een ei een hele en de are een rooie snaevel. Ossenpikkers leven in oop'n hebieden as savannes. Ossenpikkers broeien in hoôlen, wiran ze een nist bouwen hemikt van de aeren van der hastheêld. Ze lèn twi tot drie eiers.

De naem ossenpikker is logische te verklaeren. Ossenpikkers vin'n der eetn, vurral teken en are parasieten, op den uud van zoogdieren. Ze eten vurral larven. Deze symbiotische relatie wier vaâk edocht as ziende mutualistisch. 

Echter, 't favoriete eetn van ossenpikkers is bloed. Ze vang'n de teken die an volezohen zitt'n bie bloed, en ze pikken ok de won'n van de zoogdieren oop'n zodan der meêr parasieten in komm'n en dus de zoogdieren vee vatbaerder voe ziektes worn. Iermie is dus bewezen da de relatie tussen de ossenpikkers en de zoogdieren nie mutualistisch is, mè hedeêltelijk symbiotisch en parasitair.

De femielje van de ossenpikkers besti uut de volhende twi soôrten:




#Article 191: Pitta's (356 words)


Pitta's zien een femielje uut de orde van de zangveugels (Passeriformes). De miste pitta's komm'n voe in tropische Azië en Australazië, een klein antal soôrten kom voe in Afrika. De naem pitta kom uut 't Telugu 't a hesproken wor in Andhra Pradesh in India. Pitta is den alhemeêne naem in deze tael voe een kleine veugel.

Pitta's zien middelhroôte veugels die an overwehend op de hrond leven. Ze èn dan ok stevihe poôten, een korte staert en een stevihe korte snaevel. Der kop is relatief hroôt en z'èn een korte nikke. Ze zien bieni allemille fel hekleurd. Bie sommihe soôrten zien 't ventje en 't wuufje helieke hekleurd, bie aore zien ze verschill'nd hekleurd. Pitta's worn 15 tot 28 cm lang. 

Ze leven in natte tropische rehenwouden, bamboebossen, boslanschapp'n of manhroven wiran ze vruchen, wurmen, insect'n en are onhewurvelden eetn. Ze leven tot op oôgten van 2500 meter. Ze leven solitair, overdag op de bodem en 's nachs vliehen ze in de boômen om te slaepen. Ok wunnir an ze ziengen, om buvobbeld der territorium af te baeken'n, vliehen ze in de boômen. 
Vee soôrten zien trekveugels, tiedens de trok zien ze dan ok te ziene in tuunen dicht bie uuzen.

An 't ènde van de rehentied behunn'n de pitta's te broeien. In deze tied is der oôdvoedsel, insecten, talrieke, dus is 't er vee eetn voe de jonge. Pitta's zien monohaâm. In de meêr hematihde zoônes, wir a nie direkt spraeke is van een rehentied, plant'n de pitta's der eihen voe in de zeumer. Bie sommihe soôrten ou 't ventje een baltsdans, wibie a 'n zen kleurihe bost lit ziene an 't wuufje en ohe sprongen mik. 't Nist wor in een struuke of tussen de wortels van een boôm emikt tot op een oôgte van 2 meter. 't Nest is emikt van plantaordig materiaol. Ierin worn twi tot zeven isabelkleurihe eiers mie pèse vlekken eleit. Ni 14 tot 18 daehen komm'n de jonge, die an deur beie ouwers worn uutebroeid, uut 't ei. Ni 15 tot 17 daehen verlaeten ze 't nist, winae an ze deur de ouwers nog tien daehen evoerd worn.




#Article 192: Gabon (1161 words)


Gabon is 'n land in westcentraol Afrika an de Holf van Guinee. Gabon deêl zen hrenzen mie Equatoriaol Hunea, Kameroen en Congo-Brazzaville. 't Land is onafankelijk van Frankriek sins 17 auhustus 1960. Den oôdstad en ok de hroste stad is Libreville. Gabon is eên van de meêr welvaerende lan'n van Afrika.

Gabon lig an den Atlantischen Oceaon, an de Holf van Guinee. Den eêle kustlien van Gabon besli 885 km. Vadder tel de hrens mie Kameroen 298 km, die mie Equatoriaol Hunea 350 km en die mie Congo-Brazzaville 1903 km.

Gabon kan ondeverdeêld worn in drie rehio's: de vlakt'n bie de kust, die an uuteênloôpen van 20 tot 300 km vanaf de kustlien, de savannes in 't oôssen en de berhen. De hebergt'n van Gabon zien 't Kristalhebergte ten noôrdoôssen van den oôdstad Libreville, en 't Chaillu-massief in 't midd'n van 't land. 't Oôgste punt van Gabon, de Mont Iboundji (1575 m) lig ok in 't Chaillu-massief.

Vuuventachentig percent van Gabon besti uut tropisch rehenwoud. De langsen rivier, de Ogooué, is 1200 kilometer lange. Vadder is Gabon rieke an vee hrondstoffen, wironder magnesium, iezder, houd en uranium.

De oorsproenkelijke beweuners van Gabon zien de pygmeeën. Zie zien de kleine beweuners van de dicht beboste tropische rehenwoud'n. In de vuuftien'n ieuw kwamm'n den eêste Europeanen ni Gabon. 't Waern de Portuhezen die an as eêssen in 1471 Gabon ontdekk'n. Zie haven Gabon ok der naem, die a voekom uut 't Portuhese woôrd 'gabão', wat a zoiets as cabine beteêken. 't Verwies ni de vurm van 't estuaorium bie Libreville.

De Fransen ontdekkiengsreiziher Pierre Savorgnan de Brazza bezoch in 1875 Gabon en Congo-Brazzaville, wibie a 't en de stad Libreville stichen. Laeter wier um ok de koloniaole gouverneur. Destieds leven ienkele Bantu-hroep'n in 't uudihe Gabon, wat a in 1885 bie Frankriek wier ineliefd. In 1910 wier Gabon eên van de territoria van Frans Equatoriaol Afrika, een federatie van Franse kolonies die a standieuw tot 1959. Op 17 auhustus 1960 wier eêl Frans Equatoriaol Afrika onafankelijk. Den eêssen president, Léon M'ba, wier bevestigd in 1961, mie Bongo Ondimba as vice-president, die a ni de doôd van M'ba in 1967 zellef president wier.

Gabon ei een vreêt werm en vochtig tropisch klimaot. In de rehenseizoen'n val 't er vee rehen. De hemiddelde temperatuur lig rond de 26 hraden. 't Jaer in Gabon kan worn onderverdeêld in de volhende seizoen'n:
Feberwari tot april: Lang rehenseizoen
Meie tot september: Lang droôg seizoen
Oktober tot november: Kort rehenseizoen
December tot jannewari: Kort droôg seizoen

Gabon tel 1,5 miljoen inweuners. De bevolkieng besti uut feêrtig verschill'nde etnische hroep'n, wivan de miste van oorsproeng Bantu-volker'n zien. De hroste etnische hroep'n zien de Nzebi, de Fang, de Adouma, de Myene, de Eshira en de Okande. Wir a vroeher wier edocht dan de Fang de hrossen was, bliek uut recent onderzoek da dit nie klop en da de Bandjabi, ok wè Nzebi, de hroste etnische hroep is. De etnische hroep'n zien minder escheien as in de are Afrikaonse lan'n, mede deurdan ze allemille dezelven tael, Frans, spreekn. Ok noe nog weun'n der meêr as 10.000 Franse in Gabon. 1% percent van de bevolkieng, onheveêr 15.000 tot 20.000 mensen, beoor tot de pygmeeën, de oôrspronkelijke bevolkieng van Gabon. Gabon is eên van de dunstbevolkte lan'n van Afrika, en as hevolg van werktekort komm'n weinig mensen in Gabon weun'n.

Volhens de hrondwet van 1991 is Gabon een presidentiële republiek mie hroôte bevoegdeeën voe 't staetsoôd. De hrondwet wier op 21 feberwari 1961 opesteld en in maerte 1991 wier 't en anepast. Bie dezen anpassieng wier onder are ekeek'n ni betere mensenrechen.

De president wor ekozen voe zeven jaer. Ie ei 't recht om 't parlement 't ontbin'n, ministers te benoem'n en te ontslaene, en die ei ok nog de functie as opperbevel'ebber van 't leher. Den uudihe president is El Hadj Omar Bongo Ondimba, die a reheer sins 1967 en dibie de langszitt'nde president van Afrika is. Ie wier verkozen op 27 november 2005 tot een nieuw'n zevendejaerstermijn. In totaâl kreeg 'en 79,1% van de stemm'n. De leeftied om te stemm'n in Gabon is 21 jaer. De partij van Ondimba, de Democratische Partij van Gabon, ei 84 van de 120 zetels van 't parlement. De premier is Jean Eyeghe Ndong.

De wethevende macht lig in Gabon bie den 120 leed'n van 't parlement. Ok is der een senaât 't a 91 leed'n tel die an elke 6 jaer worn ekozen. Vanaf april 1990 besti 't er in Gabon een meêrpartijenstelsel in Gabon. Voe'eên was allin de PDG (Parti Démocratique Gabonais) toe'estaene. Are partij'n in Gabon zien:

De miste inweuners van Gabon, onheveêr 60% van de bevolkieng, is christen. Iervan is 't hroste hedeêlte, onheveêr 50% Roôms-Katholiek en de rest is protestants. Bieni 40% ang nog de tradisjonele ineêmse relihies an, 't zohenaemde animisme, 1%, wironder president Ondimba, is moslim.

De officiële tael van Gabon is Frans. Heschat wor da 80% van de bevolkieng in staet is om Frans te spreek'n en een derde van de mensen praot Frans as moedertael. Der bestaen onheveêr feêrtig dialect'n. De dialect'n Fang en Pounou worn esprook'n in 't zuuden, Myéné an de kust, Téké in 't zuudoôssen en Kota in 't noôrn.

In 2002 wiern op 't voestel van zitt'nd president Ondimba 13 nationaole park'n opericht, verdeêld over aol de 9 provincies. Deze nationaole park'n beslaen 10% van 't totaole oppervlak van Gabon. Deze nationaole park'n zien de volhende, op volhorde van oppervlakte:

Gabon stel zen hrenzen nie aelemille oop'n voe toerissen, omda 't land hin massatoerisme wens, wat a slechte invloeien zou ène op 't milieu en specifieke cultuur'n. Toch werk 't land ard an 't toerisme op hebied van kwaliteit en beschermieng van de natuur. In 2020 wil Gabon een permanente rol ène binn'n 't Afrikaonse ecotoerisme. De belangriekste reeën voe toerisme in Gabon zien de tropische rehenwouden, de wilde beêsten op de savannes en de tropische stran'n. Eên van de bekenste Gabonese beêsten is de gabonadder (Bitis gabonica).

Gabon is eên van de welvaerender lan'n van Afrika. 't Inkomm'n per oôd in Gabon is vier keêr zo hroôt as 't hemiddelde van de lan'n in Afrika ten zuuden van de Sahara. Voe 't hroste deêl is dit te dank'n an 't delven van aordolie in de Holf van Guinee. Gabon is ok voe een hroôt deêl afankelijk van de delvieng van hrondstoffen. 't Land is onder are exporteur van stoffen as magnesium, iezder en out. De uraniumproductie is in 2001 stille'ezet vanwehe de hroôte concurrentie op de waereldmart. Der zien plann'n de productie wee te heropen'n.

Gabon ei een klein militair orhaon wat a besti uut 5000 man personeêl, onderverdeêld in 't leher, de marine, de luchmacht, de gendarmerie en de nationaole pelisie. De Gabonese striedkrachen zien etraind defensief te 'andeln en der eihen nie anvall'nd op te stell'n. De president ei beschikkieng over een 1800 man tell'nde bewaekieng.

Gabon wor onderverdeêld in 9 provincies en 37 departement'n.
De provincies zien de volhende:




#Article 193: Afghanistan (791 words)


Afghanistan, officieel in 't Pathaons د افغانستان اسلامي دولت en in 't Daorisch دولت اسلامی افغانستان , ofwè den Islamitische Rippubliek van Afghanistan, is 'n land op de hrens van West-, Midd'n- en Zuud-Azië. 't Hrens in 't oôssen an Pakistan, in 't zuudwessen an Iran, in 't noôrdwessen an Turkmenistan, in 't noôrn an Oezbekistan en ok een hedeêlte an China. Den oôdstad en ok de hroste stad van Afghanistan is Kabul.

Afghanistan is 'n lan din Centraol-Azië en 't hrens an de ierbovenhenoemde lan'n. 't Land tel vele oôhe berhen en 't lig ok in 't noôrdoôstelijke hedeêlte van 't Oôhland van Iran. Den oôgsen bergtoppe is de Hindoekoesj mie meêr dan 7300 meter. Neffen berhen tel 't land ok vee vruchbaere valleien en vlakt'n.

In 't zuden van 't land lihhen de woestijn'n, hierin lihhen onder aore de rehio's Seistan en Rehistan. In 't noôrn lihhen onder aore de oôglan'n van Badakhshan en 't Afghaonse Turkestan.
In 't land zien ok eênihe rivier'n te vin'n die an deur 't centraole bergland loôpen of over de vlakt'n stroômen. In 't noôrn stroôm de Koendoez, in 't oôssen de Kabul mie ienkele zierivier'n dervan, in 't wessen de Hariroed en de Helmand, in 't zuden lihhen hin rivieren, dit hebied is hroôtendeêls woestijnachtig.

Ienkele hroôte steeën in Afghanistan zien:

Afghanistan ei een roerihe heschiedenisse. 't Ei te maeken ehad mie vee invall'n deur onder aore de Perzen, Macedoniërs, Arabier'n, Turken en Monhoôln. Ze vurmen een zwak heheel omdan ze pas sins 1919 een vereênigd Afghanistan hoengen vurmen deur de saemenvoehieng van aolle Aghaonse stamm'n.

In 2001, bie den inval van de Vereênigde Staeten op der zoektocht ni Osama bin Laden, wier de toen 'eêrsende talibanreherieng ofezet en in 2004 wier ok een nieuwe hrondwet inesteld. Een nieuwe reherieng onder leidieng van den uudihe president Hamid Karzai wier anesteld. Ok is sins 2001 den ISAF anwezig is Afghanistan en der zien sins 2006 Nederlanse troep'n heleherd in de kamp'n Tarin Kowt en Deh Rawod.

Afghanistan ken verschill'nde bevolkiengshroep'n, wivan de hrossen die van de in 't centraole hedeêlte weun'nde Afgaonen (35%), ok wè Pathaonen, is. In 't centraole en noôrdoôstelijke hedeêlte weun'n Tadzjiek'n (25%), in 't noôrn de Oezbeek'n (13%) en langs de hrens mie Turkmenistan leven nomaodische Turkmeen'n. Ok leven der de Hazari in 't centraole oôgland en de Beloetsji in 't uterste zuden. Vadder zien der nog de Aimak, Nuristani en de Kirhiezen. De miste Afghaonen zien moslim, wivan een hroôte meêdereid soenniet en onheveêr 2 miljoen, wivan hoofdzaekelijk Hazari, sji'iet.

De sociaole levensomstandighee'n in Afghanistan zien ronduut slecht. Op de secundaire school'n wor slechs 10% van de vrouwen ineschreven. De totaole heletterdheid bedraeg 36%, in 2005 was 85% van de vrouwen analfabeet. 30% van de school'n is beschadigd, 50% beschik mè over schoôn waeter en nog gin 40% beschik over acceptabele hyhiëne. Deur de slechte levensomstandigee'n sturf 20% van de kinders voe der vuufde levensjaer. 1 op de 7 kinders sturf a voe der eêste jaer vanwehe ondervoedieng en ziektes.

Der worn verschill'nde taelen hesproke, wivan Daorisch (Afghaons Perzisch, 50%) en Pashtu (35%) de twi mist hesproken taelen zien. Aore taelen zien Beloetsji, Oezbeeks en Turkmeens.

Sins den ofzettieng van de taliban is der binn'n de politiek van Afghanistan vee ewiezigd. In 2004 kwam der een nieuwe hrondwet, opesteld deur de 502 lee'n tell'nde Loya Jirga. Ok is der noe spraeke van een presidensjeel systeem mie twi vice-president'n. Daorisch en Pashtu heln noe as offisjele tael. De reheriengsleider en staetsoôd is Hamid Karzai.

Afghanistan is een erm land mie een BNP per oôd van 150 toet 180 $ per jaer. Economische acitiviteit'n bestaen vurral uut akkerbouw en veeteêlt. Afghanistan is vurral bekend om zen opiumteêlt. In 2002 produceern Afghanistan 3400 ton opium en 't is dibie varruut de hroste opiumproducent van de waereld. Voe de talibanreherieng was 't antal zelfs nog oôher, mè noe wor ok deur de reherieng-Karzai eprobeerd de opiumproductie te stopp'n mè bie hebrek an alternatief wil dit nog nie lukk'n.

De munteêneid van Afghanistan is de afghani (AFN). Eên afghani was in oktober 2006 €0,156. In 2005 voern Afghanistan voe $471 miljoen uut, wironder opium, wolle, ketoen, lapis lazuli en tapijt'n. Deze product'n wiern uutevoerd ni India (22%), Pakistan (21%), de Vereênigde Staeten (14,6%), 't Vereênigd Konienkriek (6,3%), Denemarken (5,5%) en Finland (4,3%). Tevens wier der voe $3,87 miljard inevoerd, oôdzaekelijk aerdolieproduct'n en levensmiddeln uut lan'n as Pakistan, de VS, Duutsland en India.

Afghanistan ei een continentaol steppeklimaot; 't hroste hedeêlte van 't land is droôhe. Der is spraeke van eête, droôhe zeumers en kouwe winters. Rehen val oôdzaekelijk in de centraole berghebied'n en in 't oôssen. In 't zuden en in 't uterste noôrn heêrs een woestijnklimaot.

Afghanistan wor inedeêld in 34 provincies.




#Article 194: Albanië (681 words)


Albanië (Albanees: Shqipëria), officieel de Rippebliek Albanië, is 'n land in 't wessen van de Balkan. Den oôdstad is Tirana. Albanië hrens in 't noôrn an Montenehro en Servië, in 't oôssen an Noôrd-Macedonië en Kosovo en in 't zuudoôssen an Hriek'nland. In 't wessen hrens 't et an de Adriaotische en de Ionische Zeê. Albanië is een van de ermere lan'n van Europa.

In Albanië leven in de tied van de Ouwe Hriek'n de Illyriërs en de Thraciërs, en laeter kwamm'n ze onder 't bewind van de Romein'n, de Byzantijn'n en uutèndelijk de Ottomaonen. Albanië was eêuwenlange een uut'oek van 't Ottomaonse Riek en in 1912 wier Albanië onof'ankelijk.

In 1916 wier Albanië bezet deur beie Oesteriek-Honharije en Bulharije, respectievelijk in 't noôrn en 't oôssen van 't land, en behon Montenehro de stad Shkodër te belehern. In 1922 waeren aole volkern, as lessen de Italiaonen, wihetrokk'n en in 1925 wier Albanië een rippebliek. In 1928 wier 't een konienkriek en dit duurn tot den Italiaonse beleherienge in 1939. Van 1944 tot 1961 was Albanië een satellietstaetje van de Sovjet-Unie.

In 1968 brak Albanië mie 't Warschaupact en sloot 't et een bondhenootschap mie China, en 't land wier communistisch. Pas in 1992 kwam der een democraotie in Albanië.

Albanië is een Balkanland en lei in een vrie woest en berhachtig hebied. 't Oôgste punt is de Korab (2764 m), vlakbie de hrens mie Macedonië. De kussen an de Adriaotische Zeê bin vruchtbaer. Albanië ei een mediterraon klimaot mie 'eête en droôhe zeumers en milde, natte winters. Der bin ienkele rivier'n in Albanië, die an mistied onbevaerbaer bin. Dit bin de volhende:

Een derde deêl van Albanië besti uut bos en moeras, nog een derde deêl besti uut weie en een vuufde is hecultiveerd lanschap. Hroôte steeën in Albanië bin:

Mede deur 't onherbergzaeme hebied is de bevolkieng in Albanië weinig verscheien. 95% van de bevolkieng is etnisch Albanees, 3% is Hrieks en ok zien der siheuners. De bevolkieng is overwehend islamitisch of atheïstisch, 20% is Albanees-orthodox en 10% Roôms-Katholiek. Pas vanaf 1990 zien kerk'n en moskee'n toe-estaene.

De Albanese bevolkieng hroei 't snelste van ael Europa. Ok buten Albanië zien vee Albanezen te vin'n, onder are in Kosovo en Servië. 8% van de mann'n en 22% van de vrouwen in Albanië is analfabeet.

De officiële taele van Albanië is Albanees, ok worn Macedonisch en Hrieks esproken. Ten noôrn van de rivier de Shkumbin wor 't Gehische dialect esproken, ten zuden 't Toskische dialect. 

Albanië is een van de ermste lan'n van Europa en 60% van de werkènde mensen werk in de landbouw. In de diensensector werk slechs een klein percentaoge mensen. In Albanië hel een oôg werkeloôseidsciefer, oewel a dit sins den overhang van planeconomie ni markteconomie sterk is edaeld. Voeheen was aolles staetseihendom, mè sins 1992 is dat eprivatiseerd.

Vanuut Albanië worn onder are product'n as tarwe, petaoten en ketoen verandeld en ok vee delfstoffen as koper, olie, bauxiet en aordhas. De belangriekste handelspartners van Albanië zien Italië, Duutsland, Macedonië en Hriek'nland. De munteêneid is de lek (ALL), verdeêld in 100 qindarta. 1 lek is onheveêr €0,008.

Albanië is onderverdeêld in 12 prefectuur'n die an op ulder burte wee onderverdeêld zien in 36 district'n. De prefectuur'n zien:

't Udihe politieke systeem van Albanië is een rippebliek mie 1 Kaemer, wivan de leed'n deur 't volk voe vier jaer worn verkozen. De president wor voe vuuf jaer deur 't parlement verkozen, de premier wor deur de president anesteld. Den udihe president van Albanië is Bamir Topi.

't Wehennet van Albanië besli 18.000 km, iervan is 5.400 km heasfalteerd. In 2006 wiern drie nieuwe snelwehen aneleid: 1 noôrd-zuud van Hani i Hotit ni Sarandë, 1 oôst-west van Bilisht ni Durrës en 1 van Durrës ni Kukës.

't Spoôrwehennet van Albanië meet 677 km spoôr, mè de staet van de spoôrwehen is slecht. Ok is der in Tirana de Tirana Rinas Mother Teresa-luchtaeven, en tevens is der Kukës Airport. Verbindiengen per veerboôt zien der vanuut Sarandë ni Korfu, vanuut Durrës ni Bari (Italië) en vanuut Durrës of Vlorë ni Brindisi (Italië).




#Article 195: Gurneys sukerveugel (140 words)


De Gurneys sukerveugel (Promerops gurneyi) is eên van de twi soôrten Afrikaânse sukerveugels (Promeropidae), die an allin voekomm'n in zudelijk Afrika. De Gurneys sukerveugel kom voe in Zuud-Afrika, Swâziland, Lesotho, Zimbabwe en Mozambique. De Gurneys sukerveugel is nie te vinn'n in 't uterste zuden van Zuud-Afrika.

De Gurneys sukerveugel leef vurral in subtropische of tropische bossen, vurral droôhe bossen, droôhe savann'n en hebied'n mie mediterraonse vehetatie. Ok de Gurneys sukerveugel kom, net as de Kaâpse sukerveugel, in de buurte van protea's voe.

Gurneys sukerveugels èn een lange staert bie hele tupjes op 't leste, een hele stuut, en een lichthele buuk en kele. Der bost en krune zien roôd. De rik, de staert en de kaeken zien onopvall'nd bruun. Ze èn ok een lange snaevel voe 't eetn van de nectar.

Den Afrikaonse naem voe de Gurneys sukerveugel is rooiborssuikervoël.




#Article 196: Palau (1315 words)


Palau is 'n eilan'nstaet in de Hroôte Oceaon. 't Lig in 't waerelddeêl Oceanië in de rehio Micronesië. Palau lig in 't uuterste wessen van de eilan'nhroep de Carolinen en 't totaole oppervlak besli onheveêr 2,5 keêr de hroôtte van Washington D.C. Palau lig ten oôssen van de Filippijn'n, ten noôrn van Indonesië en Nieuw-Guinea en ten wessen van Micronesia.

Palau mik onderdeêl uut van de rehio Micronesië, dat a besti uut een hroôt deêl van Oceanië, en 't lig in 't uuterste wessen van de eilan'nhroep de Carolinen. Palau besti uut meêr dan 300 eilan'n, wivan onheveêr 10 eilan'n beweund zien. De eilan'n zien mistal atollen van koraelkalk, die an ienkele meters boven de zeêspiehel uut lihhen. 't Hroste eiland is Babeldaob, dat a 409 km² hroôt is. 't Eiland vurm 80% van 't totaole oppervlak van Palau.

De mist bevolkte eilan'n op Palau zien Babeldaob, Peleliu, Koror en Angaur. De eêste drie lihhen in 't zelfde rif, Angaur lig meêr ni 't zuuden. Twiderde van de Palauaânen leef op Koror. Ten wessen van Koror lihhen de Rock Islands, een hroep van plusminus 200 onbeweunde eilan'n. Ten noôrn van Koror lig de koraelatol Kayangel. Ok is der nog een hescheien hroep van zes eilan'n, de Zuudwesteilan'n, 600 kilemeter verwiederd van den oôdhroep eilan'n van Palau. Op de Zuudwesteilan'n bevin'n zen eihen de staeten Hatohobei en Sonsorol.

't Terrein van Palau varieer van 't oôhe eiland Babeldaob toet de laehe koraeleilandjes die an mistal omriengd worn deur koraelriffen. 't Oôgste punt van Palau is de Mount Ngerchelchauus op Babeldaob mie een oôgte van 242 meter. Palau beschik over een antal hrondstoffen as goud, mineraelen en ok out. 

As hevolg van illehaol vissen mie dynamiet, milieuvervuulieng en de stiehieng van de zeêspiehel, wier op 5 november deur president Tommy E. Remengesau een plan opesteld wat a 30% van de kustwaeters en 20% van de bossen in 2020 mò ouwe. Ok Micronesia, de Marshalleilan'n, Guam en de Noôrdelijke Marianen doen ier an mee. Are bedreihiengen voe Palau zien onder are vulkaonische activiteiten, aerdbeviengen en tropische sturmen.

Palau ei een vochtig tropische klimaot. Per jaer val 3500 tot 4000 mm neêrslag en de hemiddelde temperatuur over 't aele jaer is 27 hraden Celsius. Neêrslag val 't aele jaer deur mie pieken in juli en oktober. 't Hemiddelde luchvochtigeidspercentage is 82%. Van juni tot december kunn'n der tyfoons voekomm'n.

De eêste Palauaânen kwamm'n uut Australië, Polynesië en Azië. Zie kwamm'n tussen 2500 en 2000 voe Christus ni Palau en vestih'den der eihen dizò. Ze leven in 'n ontwikkeln matrilineaire hemeêmnschap, die a ni alle warschienlijkeid afstam uut Java, wir an sommihe van de eêste Palauaânen ok zeker vandaene kwamm'n. Land, held en titels wiern overedrohen binn'n de vrouwelijke lien van de heneraotie. Der was op bepaelde plekken ok spraeke van een patrilineaire saemenlevieng, heïntroduceêrd vanuut 't Japanse keizerriek.

De eêste Europeaon in Palau was den Spaânsen ontdekkiengsreiziher Ruy López de Villalobos in 1543. Palau was iermie in van de leste lan'n in de Hroôte Oceaon ´t a wier ondekt, mede deurdan zelfs omlihhende eilan´n soms nie van ´t bestaen van Palau ofwissen. Andelsrelaoties wiern vurnaemelijk onderouwen mie Java en Yap. De naem Palau wier in 1783 eheven deur den Iengelse kaptein Henry Wilson die a schipbreuk lee op ´t eiland Ulong.

Palau maeken toet 1898, tiedens den Spaâns-Amerikaonsen Oôrlog, deêl uut van Spaâns Oôst-Indië en wier vanuut de Filippijn´n ereheerd. In 1885 lieven Duutsland ienkele eilan´n in, winae a paus Leo XII de Spaânse claim op de eilan´n lehitimeern. In 1899 wiern nae ´t verlies van Spanje in de Spaâns-Amerikaonsen Oôrlog de eilan´n in ´t Duuts-Spaânse Verdrag an Duutsland verkocht.

In 1914 viel Japan Palau binn´n en nam de eilan´n formeêl over nae de Twidde Waereldoôrlog onder ´t Verdrag van Versailles. Tiedens de Twidde Waereldoôrlog, in 1944 vurral, wier evig evochen tussen de Amerikaonse en Japanse striedkrachen, wat a uutliep op hroôte verliezen an beie kant´n en den Amerikaonsen overwinnieng. 

Nae de Twidde Waereldoôrlog reheern de VS Palau voe de VN, omda ´t et toen een zohenaemd Speciaol Territorium van Oceanië was. In 1979 wier tehen een ansluutieng bie Micronesia estemd vanwehe hroôte culturele verschill´n en nae een periode van turbulentie wibie a president Haruo Remeliik in 1985 wier eliquideerd en president Lazarus Salii in 1988 zelfmoôrd plehen, stemm´n Palau voe den onafankelijkeid, die a uutendelijk op 25 meie 1994 wier verkrehen.

De bevolkieng van Palau besti uut bieni 21.000 mensen, van wie 70% Palauaânen, 28% Aziaten, van wie oôdzaekelijk Filippijn´n, en 20% Europeaonen. 70% van de bevolkieng weun in de stad Koror op Koror-eiland.

De bevolkieng van Palau hroeien in 2000 mie 1,75%. De kindersturfte is 17/1000 levendheborene. De levensverwachtieng voe venters is 67 jaer en voe de wuuven 73 jaer.

De officiële taelen van Palau zien Palauaâns en Iengels. Op Angaur zien ok Japans en Angaur officiële taelen, wineffen a op Hatohobei Tobiaâns en op Sonsorol Sonsorolees wor esproken. De mist hesproken taelen zien Palauaâns, Iengels, Japans, en as viern de nie-officiële tael Wikang Filipino.

De Palauaânse politiek berus op die van een presidentiële democraotische rippebliek. De president van Palau is oôd van de staet en oôd van ´t parlement. Der is spraeke van een meêrpartijenstelsel. De uutvoerende macht lig bie de reherieng, de wethevende macht lig bie de reherieng en ´t Palau Nationaol Conhres. De rechsprekende macht is van beie onafankelijk.

Op 2 november 2004 wier tiedens de presidens- en parlementsverkieziengen Tommy E. Remengesau mie 64% van de stemm´n verkozen tot president. De vice-president wier Camsek Chiu.

De economie van Palau berus vurral op toerisme, visserie en landbouw. Toerissen komm´n ni Palau om te duken en snorkel´n in de prachtihe onderwaeterwaereld van de Palau-eilan´n, de Rock Islands en de Floating Garden Islands ten wessen van Koror. In 2000/2001 arriveern 50.000 toerissen en zakelui op Palau.

Palau is financieel sterk ofankelijk van de VS. ´t BNP per oôd van Palau bedraeg 6820 US$. Jaerlijks wor voe 99.000.000 US$ heïmporteerd. Importproduct´n komm´n vurral uut de VS, Guam, Japan, Singapore en Korea. Vurral mesines, olie en metaâl worn eïmporteerd. ´t Totaole exportbedrag bedraeg 18.000.000 US$. Eëxporteerd wor vurral ni de VS, Japan en Singapore. Exporthoederen zien onder are tonijn, kopra, schaeldieren, kledieng en kokesneuten.

In juli 2004 wier Palau Micronesia Air opericht, die a vlieg ni Yap, Guam, Micronesia, Saipan, Australië en de Filippijn´n.

Op Palau zien der drie luchtaevens, wivan a ´t er 1 internationaol is. Palau International Airport vlieg direct ni Guam, Taiwan en de Filippijn´n. De are twi luchtaevens in ´t land èn beie oneplaveide start- en landiengsbaenen. Palau wor bevlohen van de volhende bestemmiengen en deur de volhende maetschappijen:

Op Palau bevin´n zen eihen hin spoôrwehen, en 36 van de 61 km weg oneplaveid. De maximaole sneleid op Palau is 40 km/h, men rie rechs. Taxi´s zien allin beschikbaer in Koror. Transport tussen verschill´nde eilandjes is allin meuhlijk deur middel van privéboôtjes.

Palau nam in 2004 voe de twidde keêr deêl an de Olympische Zeumerspeeln. ´t Ei nog nooit medailles ewonn´n.

Palau is verdeêld in zestien staeten, toet 1984 hemeênten enoemd. Iervan lihhen tien staeten op ´t eiland Babeldaob:

De bevolkieng op Palau is overwehend christelijk (77,9%). Iervan is 49,4% katholiek en 21,3% protestants. 5,3% van de bevolkieng be´oor tot de zevendedagsadventissen, 1,1% is jehovahetuuhe en 0,8% be´oor tot de mormonen. 8,7% ang nog de traditionele Palauaânse Modekngei-relihie an. 8,1% ang overihe relihies an, 1,1 % ei hin relihie.

Sins a Palau onafankelijk is, ei ´t land diplomatieke relaties aneknopt mie een antal lan´n, wivan vee van zen Pacifische buurlan´n. Palau is sins 15 december 1994 toe-etreeën tot de VN en is ok lid van ienkele are internationaole orhanisaties.

Op de Rock Islands en are natuurhebied´n van Palau zien plastic zakk´n verbood´n. Toerissen die an plastic zakk´n ni Palau meeneem´n, mon 1 dollar per mee-enoom´n zak betaelen. Zò will´n ze den onderwaeterwaereld van Palau mie zen prachtihe koraelen voe afval bescherm´n.

Palau ei ienkele feêstdaehen:




#Article 197: Georhië (315 words)


Georhië is een land in de Kaukasus 't a voe een stik in Europa lig en voe een stik in Azië. Dibie is 't et een zohenaemde transcontinentaole staet. Georhië hrens in 't noôrn an Rusland, in 't oôssen an Aâzerbeidzjan, in 't zuuden an Armenië en Turkije en in 't wessen an de Zwarte Zeê. Georhië is hericht op Europa, is lid van de Raed van Europa en voel zen eihen dan ok een Europees land.

Georhië is eên van de Kaukasus-lan'n en wor in 't noôrn dan ok behrensd deur 't hebergte van de Kaukasus. Den oôgsen berg van Georhië is de Sjchara (5201 m). Georhië wor in twi elten edeêld deur de Likhi-bergkeet'n en 't minder berhachtihe Zuud-Georhië besti uut lavaplateaus mie ouwe vulkaânkehels. Are berhen as de Sjchara in Georhië zien onder are de Janga (5051 m), de Kazbek (5047 m) en de Tetnuldi (4852 m).

De totaole hrenzen van Georhië (zie ierboven) beslaen 1970 km, wivan a 315 km an de Zwarte Zeê hrens. De overihe 1655 km hrens an de lan'n Rusland, Aâzerbeidzjan, Armenië en Turkije.

Georhië ei over 't alhemeên een subtropisch klimaot, mè an de elliengen en op de oôgtes van de Kaukasus is 't vee droôher en eêrs 't er een steppeklimaot.

De langste rivier'n die an deur Georhië lope zien de volhende:

Der is mè weinig waeter in Georhië, der zien allaenig ienkele meren en 't waeter van de Zwarte Zeê. De hroste meren van Georhië zien de volhende:

Georhië ei te kamp'n mie verschill'nde milieuprobleem'n as luchtvervuulieng in Zuud-Georhië, vurral rond de stad Rustavi, waetervervuulieng in de Zwarte Zeê en de rivier de Kura, en bodemverontreinihieng in 't land deur zwaere chemicaoliën.

Toet 1991 maekende Georhië deel uut van de Sovjet-Unie. In 2008 kreeg ut mee Rusland an de stok. De huujige president is Micheil Saakasjvili. Z'n Zeeuwse vrouwe iet Sandra Roelofs uut Terneuzen.
 




#Article 198: Malta (540 words)


Malta is een dwergstaet in de Middellanse Zeê die a besti uut de eilan'n Malta, Gozo, Comino en de onbeweunde eilan'n Cominotto, Filfla, Filfoletto, Manoel Eiland, de Fungusrots en de Saint Paul's eilan'n.

Malta is 'n rotsachtig eiland bestaende uut kalkstien in 't min'n van de Middellanse Zeê mie weinig bossen en zò. 't Eiland is vrie kael en 't lop of van 't noôrdoôssen ni 't zuudwessen. In tehenstellieng tot wat a'j zou dienken voe een eiland zien der mè weinig en kleine stran'n, de kust besti voe een hroôt deêl uut rotsen. In 't noôrdwessen zien ienkele zandstran'n te vin'n. De totaole kustlien van Malta besli 140 km. Malta ei vee kaoitjes en inamm'n. Over de lengte van 't eiland lop een diepe vallei.

Op Gozo, 't twidde eiland van de rippebliek Malta, is 't zelfde lanschap te vin'n, tot de vallei toe die a 't eiland deursnie. Gozo is een wat ruuher eiland en der is ok meêr behroeiieng.

Malta lig 93 km ten zuuden van Sicilië (Italië), ten oôssen van Tunesië en ten noôrn van Libië. De drie hroste eilan'n van de rippebliek Malta zien Malta, Gozo en Comino. De rest van de eilan'n zien onbeweund. De eilan'n èn vee kaoien die an de aevens hoed beschermen. 't Oôgste punt van Malta is Ta'Dmejrek op 253 meter. Der zien hin rivier'n of meren op Malta.

Malta ei een mediterraons klimaot mie werme, droôhe zeumers en zochte, natte winters. Der zien feitelijk mè twi seizoen'n op Malta, de zeumer en de winter, wideur an der vee toerissen komm'n. Echter in de lente kunn'n der soms ok sterke zeêwin'n waoien. 

De beschikbaereid van waeter op Malta is een probleem, dideur bestaen der onderwaeterreservesoirs mie vers waeter dat a lop deur een systeem van waetertunnels hemiddeld 97 meter onder de hrond ni de uuzen. 't Miste waeter 't wor bruukbaer emikt deur ontziltieng. 

In jannewari 2007 wier Malta verkozen as 't land mie 't beste klimaot in de waereld. De laegste temperatuur op Malta wier emeten in jannewari 1905, +1,1 °C. Den oôgsen temperatuur, +43,8 °C, wier emeten in auhustus 1999. Sneêuw is vreêt zeldzaem op Malta.

Volhens nurmaole maetstaeven bestaen der op Malta hin steeën, mè der zien wè durpjes die an tiedens den eêrschappij van de Maltezer Orde den anduudieng 'cittá' ekrehen ène. Dit zien de volhende:

Malta ei onheveêr 400.000 Maltezen, mè is iermie toch eên van de lan'n van de waereld wir aon de mensen 't dichst op mekaor weun'n. Op 't eiland komm'n 't aele jaer deur ok vee toerissen, ruum een miljoen per jaer, wat a 't et ok druk mik. Neffen de etnische Maltezen is de hroste bevolkiengshroep die van de Iengelse.

De twi offisjele Maltese taelen zien 't Maltees en 't Iengels. 't Maltees kom van 'n Araobisch dialect beïnvloed deur de Saraceen'n, mè is ok vee beïnvloed deur 't Italiaons. Maltees is den eênigste Semitische taele die a in 't Latiense schrift wor eschreven. 't Is de moerstaele van de miste Maltezen. Toet 1930 was ok Italiaons op Malta 'n offisjele taele.

De staetsrelihie van Malta is 't Roôms-katholicisme. Zo'n 98% van de bevolkieng is katteliek, wat a 't land toet eên van de mist kattelieke lan'n ter waereld mik. 




#Article 199: Baerland (120 words)


Baerland is een klein durp in de hemeênte Bossele. In 2016 a 't durp 620 inweuners. Baerland leit 21 km ten oôssen van Middelburg. Den oppervlakte van 't durp Baerland besli onheveêr 0,075 km2. Tot 1970 was Baerland een aparte hemeênte.

Een bekend hebouw in Baerland is 't Slot Baerland. Dit lig min'n in 't durp achter de kerke. Allin de hracht, de muur'n en 't koetsuus staen nog mè overènde. 

Buuten Baerland ei an de weg ni Ouwelande nog de fundament'n van 't kasteêl Ell'nburg, 't a stam uut de middeleêuwen. Tiedens een sturmvloed in de 15e eêuwe wier kasteêl Ell'nburg verwoest.

Even ten zuuden van Baerland lig een camping, die a 't durp ok een overdekt zwembad bie.




#Article 200: Parazoën (102 words)


De Parazoa ofwè de parazoën zien onderdeêl van 1 van de drie onderriek'n van 't riek Animalia, de beêsten. De voôrouwers van de parazoën zien de choanoflagellata, die an verschill'n dirin da'n deze hin hediffensjeerde cell'n èn en da'n de parazoën macroscopisch zien.

Tot de Parazoa be'oôr mistal alleên de stamme van de sponzen, de Porifera. De parazoën zien allemille beêsten zonder hedifferensjeerde weefsels en z'èn dus ok hin spier'n en zenuw'n. Ze kunn'n reaheer'n op der omhevieng deur afzonderlijke cell'n.

Tot de Parazoa be'oôrn soms ok de plakbeêstjes, de Placozoa. De parazoën bestaen uut totaâl 5.000 soôrten. De lerven zien planktonisch.




#Article 201: Sturmmeêuwe (189 words)


De sturmmeêuwe (Larus canus) is een veugel uut de femielje van de meêuwen (Laridae). De sturmmeêuwe liek op de kolle, mè ei hroenihe in plekke van rooie poôten en een hele snaevel zonder rooie vlekke. Ok ei de sturmmeêuwe in plekke van hele zwarte oôhen. De sturmmeêuw is in iets mindere maete een vuulniseter as de kolle en kom ok meêr an de kuste voe. Op de Wadd'neilan'n kom de sturmmeêuwe 't aele jaer voe en an de rest van de Nederlanse kust allênig in de winter. 

Sturmmeêuwen broeien aoltied in de buurte van waeter of moerassen, wir an ze een nist maeken in een boôm of op de hrond. Ze broeien in kelonies die an kunn'n oploôp'n tot 350 paertjes. Der worn tot drie eiers eleid, die an uutkomm'n nae 24-26 daehen en de jong'n vliehen uut nae 30-35 daehen. 

Sturmmeêuwen zien alleseters. De totaole populatie wor eschat op 1 miljoen, wivan 80% in Europa. De rest kom voe in Noôrd- en Oôst-Azië, Alaska en Canada. Ebroed wor allaen in Noôrd-Europa, Noôrd-Azië en 't noôrdwessen van Noôrd-Amerika.

De sturmmeêuwe kan onderverdeêld worn in 4 ondersoôrt'n, naemelijk de volhende:




#Article 202: Keerkriengveugels (298 words)


De femielje van de keerkriengveugels (Phaethontidae) is een femielje van zeêveugels die an 't aele jaer op zeê zitt'n en allaen in de broeitied an land komm'n om te broeien. Keerkriengveugels vliehen vaok oôhe in de lucht van wiruut an ze zoeken ni vissen en ienktvissen die an onder 't oppervlak zwemm'n. Ze vang'n der proôie mie een stoôtduuk.

Keerkriengveugels zien onheveêr 75 tot 100 cm lange en èn een spanwiedte van 94 tot 112 cm lange. Ze wehen tussen de 300 en 750 hram. Aol de drie soôrten èn een overwehend wit veêr'nkleêd mie wat zwart der bie. Der staertveêr'n zien verlengd. Ze èn een stevihe snaevel die a een bitje krom sti, een hroôte kop en een korte nikke. Keerkringveugels be'oôrn tot de pelekaonachtegen vanwehe der vier teên'n bie zwemvliezen, mè in tehenstellieng iertoe èn ze een bevederde kele en beter zichbaere neushaeten.

Keerkriengveugels vang'n der proôie deur stoôtduken, wat an vurral vliehende vissen zien en ok ienktvissen.

Keerkriengveugels leven solitair of in kleine hroepjes. Ze voer'n indrukwekk'nde baltsen uut. Ze vliehen in hroepjes tot 20 veugels in verticale cirkels omoôhe wibie an ze bie der verlengde staertveêr'n eên en weêr zwiep'n. A 't wuufje den baltsdanse beval, paer ze mie 't ventje.

Ze nestel'n in oôlen op de hrond, wir a 't wuufje 1 ei lei, een witt'n bie bruune spikkels. Missentieds broei 't wuufje, terwijl a 't ventje 't eetn brieng, mè 't ventje broei ok wè's. De jonge keerkriengveugel is hries en wach op zen eetn terwijl an beie ouwers wig zien. Nae 12 tot 13 week'n haen de jonge uut 't nist, wini an ze zwemm'n en nog nie helieke in staet zien om te vliehen, dat a pas ni een poosje luk.

De femielje van de keerkriengveugels besti uut drie soôrten:




#Article 203: Snaevelbeêsten (187 words)


Snaevelbeêsten of cloacabeêsten zien een orde van eierlènde zoogdieren die an voekomm'n in Australië en Nieuw-Guinea. Tot de snaevelbeêsten be'oôrn 't veugelbekdier, de mier'nehels en een paer uutesturven verwante soôrten.

Snaevelbeêsten worn ok wè cloacabeêsten enoemd omdan de urineleiers, de blaeze en de eileiers allemille uutkomm'n in 1 openienge, de cloaca, die a nurmaol hesproken bie zoogdieren nie voekom, behalve dan ok bie de buudeldieren. Ok de naem van de orde, Monotremata, bestaende uut de Griekse woôrn 'monos' (eên) en 'trema'(hat), sli op dit biezondere kenmerk.

Snaevelbeêsten lèn as enihe zoogdieren eiers. 't Zien zochte en leern eiers, die an ni een dag of tiene uutkomm'n. Ze worn toch bie de zoogdieren inedeêld omdan ze der jongen hewoon voed'n mie melk, en ok net as aole are zoogdieren wermbloedig zien, een vacht èn, een onderkaeke die a besti uut 1 bot en drie hehoorbeêntjes.

Snaevelbeêsten eetn vurral onhewurvelde beêsjes, die an ze opzoeken mie der snuut die a rieke is an tastorhoanen. Veugelbekdieren eetn vurral waeterinsect'n en schaeldieren, terwijl an mier'nehels mier'n en termieten eetn en vachtehels rehenwurmen.

De orde van de snaevelbeêsten besti uut 't volhende:




#Article 204: Vleermuzen (146 words)


Vleermuzen bin eên van de weinihe zoogdieren die an kunn'n vliehen. Dit kom deurdan ze vleuhels èn bie viengers witussen a een vlieguud zit, dezen zit ok tussen de voôr- en achterpoôten.

Vleermuzen worn inedeêld in de Megachiroptera en de Microchiroptera. De Megachiroptera zien hrotter, zien meêr hericht op 't ziene en eetn meêr fruit. De Microchiroptera ierentehen zien kleiner, maeken hebruuk van echolocatie, dus 't hehoor en zien allemille vleêseters.

Eên op de vuuf zoogdiersoôrten is een vleermuus, en ok in Nederland komm'n 20 soôrten vleermuuzen voe, oewel allin hladneuzen en oefiesderneuzen. Zeven soôrten zien alhemeên, are zien vriewè nooit eziene en komm'n allin as dwaelhast voe. Ienkele soôrten die an voekomm'n zien onder are de waetervleermuus, de meervleermuus en de laetvlieher. Der zien in totaol zo'n 1100 soôrten vleermuuzen.

De orde van de vleermuzen ofwè Chiroptera besti uut twi onderorden en de volhende femieljes:




#Article 205: Antartica (1426 words)


Antartica, ok wè 't Zevende Continent', is 't vuufde hroste continent op aerde en besli mie een oppervlak van 14 miljoen km2 10% van 't totaole landoppervlak op aerde. Op Antartica worn de kouste temperatuur'n op aerde emeetn. Op 21 juli 1983 wier op 't station Vostok 's waerelds laegste temperatuur, -89,2 °C, emeetn. 99% van Antartica besti uut ies. Deze laehe is hemiddeld 2500 meter dikke. Ok is Antartica 't continent mie de laegste luchvochtigeid.

An 't ènde van 't Kenozoïcum, 70 miljoen jaer eleen, was Antartica een subtropisch hebied. In de uutestrekte wouen leven landzoogdieren en in de oceaonen leven beênvissen en overweldihend hroôte reptielen. Antartica lag in 't arte van 't toenmaelihe Gondwanaland, wiran Zuud-Amerika, Afrika, India en Australië omeene lahen.

Onheveêr 60 miljoen jaer eleen hoengen Antartica en Australazië sterk uut mekaore schuuven en wier Antartica omheven deur circumpolaire stroômieng'n. Der ontstoeng een hematigd klimaot en der hroeien vee plant'n.

Antartica onderschei zen eihen noe van de are continent'n deurda 't ofescheien wor deur pakies. In de zuudelijke oceaonen voe de kust van Antartica bevin'n zen eihen ok vee kleine eilandjes.

Meer dan 90% van Antartica besti uut ies, wira onder verstaene wor hroôte oeveelee'n landies en drievende iesplateaus. 't Totaole volume ies is 30 miljoen km3 en 't bevat de hrossen oeveeleid zoet waeter ter waereld.

Antartica wor verdeêld in Hroôt- en Klein-Antartica. Op Hroôt-Antartica is 26 miljoen km3 van 't totaole volume ies te vin'n. Den diksen ieslaehe ier is 4776 meter dikke, in de vurm van een subhlaciaole trohhe an de kust bie Terre Adélie. 't Laegste punt van Antartica is de Bentley Subglacial Trench, 2538 meter onder de zeêspiehel.

Hletsjers zien enurme massa's snieuw. Ze ontstaene deurdan snieuwvlokk'n op een ieslaehe vall'n. Ieran raeken de kristall'n der uutsteeksels kwiet en worn ze ronder, winae a een laehe korrels mie luchbell'n evurmd wor. Deze laehe wor saemeneperst en wor op een duur bieni ondeurlaetbaer. Deze laehe eêt de firn of de névé. Ni een poosje verdwien'n de luchbell'n en onsti hletsjeries. 95% van Antartica besti uut dit hletsjeries. Hletsjers op Antartica zien onder are:

Iesberhen komm'n vee voe op Antartica. Bie een tellieng in 1965 wiern op 4400 km2 30.000 iesberhen eteld. Jaerlijks brokkel 1450 km3 of van den arctische kust en kom in de zee as iesberg. Viervuufde van de iesberhen kalf of van de iesplateaus an de kust, mistal zien dit taefeliesberhen van 200 tot 300 meter. Warschienlijk 1 van de hroste iesberhen ooit wier eziene op 12 november 1956 bie de USS-hletsjer, mie een hroôtte van 31.000 km3, 335 km lange en 97 km breêd, ruwwig den oppervlakte van België.

Den oeveeleid zeê-ies van Antartica verschil per seizoen. An 't ènde van de zeumer, feberwari, is den oppervlakte 4 miljoen km2, tehenover 20 miljoen km2 in september. De rand van 't zeê-ies verplek zen eihen hemiddeld bie 4,2 km per dag.

Antartica besti uut twi deêl'n, naemelijk Hroôt-Antartica en Klein-Antartica. Hroôt-Antartica lig onder den enurmen ieskappe van Antartica en is opebouwd uut een plateau van hesteênte uut 't Precambrium. Op Hroôt-Antartica lihhen onder are de Transarctic Mountains, een lange bergkeet'n wivan de topp'n van de berhen, de nunataks, soms nie boven 't ies uutkomm'n.

Klein-Antartica direntehen is opebouwd uut Mesozoïsche, Tertiaire en vroehe hlaciaole ofzettieng'n. De twi bergkeet'ns op Klein-Antartica zien verbon'n deur een submariene ruhhe, wideur an op de Zuudelijke Sandwicheilan'n actieve vulkaonen zien te vin'n.

Antartica is 't droôgste en kouste werelddeêl op aerde en 't is ok nog omheven deur de woessen oceaon op aerde. An de kust is den hemiddelde temperatuur -10 tot -20 °C en op de centraole vlakken lig 't hemiddelde tussen de -50 en -60 °C. Toch ei Antartica net zò vee zunuren as are hebieden, mè der wor vee minder wermte heabsorbeêrd en ok vee meer terugekaotst deur de snieuw en 't ies.

Neffen 't kouste en droôgste is Antartica ok 't winderigste continent op aerde. Deur sterke katabatische win'n wor kouwe lucht ni werme lucht boven den oceaon eblozen. De sterkste win'n komm'n voe in de Commonwealth Bay bie de George V Coast wir an windvlaehen van 22 meter per seconde mie piek'n toet 40 meter per seconde nie zeldzaem zien.

De oceaonen zien tevens de ruugste ter waereld, wan ier waoien de westelijke circumpolaire win'n onheremd over de breêdte van ael de aerde. Dit hebied sti bie zeêvaerders bekend as de Screaming Sixties.

Vanwehe de kouwe, de droôgte en stofvrie lucht lieken voewerpen op Antartica dichbie te lihhen en komm'n ok vee luchtspiehelieng'n voe. Deurda de zunne op ieskristall'n val, wor ofebrook'n of terugekaotst zien ok vaok optische verschiensel'n te zien. Zunnezulen, halo's en nevelbohen zien iervan voebeêl'n.

Eên van de bekenste natuurverschiensel'n op Antartica is 't zuuderlicht. Deur de Māori wor 't et enoemd 'Tahu-Nui-A-Rang', de hroôte brand in de lucht. 't Zuuderlicht ontsti deurdan binn'nstroômende elektronen helaoden deêltjes in de ionosfeer in hang zett'n en die botsen mie neutraole deêltjes in de dironder elehen thermosfeer, die a fotonen uut hi zen'n. Deur de saemenstellieng van de thermosfeer wor de kleure bepaeld. Roôd en hroen voe zuurstof, violet voe stikstof.

Vanwehe de snel verander'nde temperaturen, de droôgte, kouwe, arde wind, weinig waeter en eetn komm'n weinig diersoôrten op Antartica voe. Op 't land komm'n vurral kosmossen voe, Tot noe toe zien 350 soôrten kosmossen vastesteld. Slechs twi oôhere plant'n komm'n voe:de Colobenthos subulatus en den Antartische smele.

Beêsten komm'n nauwelijks meer voe as microben op den onderkant van steên'n. De miste iervan zien microscopisch kleine, onder are protozoa, rotifeer'n, arthropoden en nematoden. De hrossen onhewurveln is de vleuhelloôze mohhe Belgica antarctica, die a zo'n 12 mm lange wor. Op Antartica leven onder are 112 soôrten kreeftachtigen, wivan 51 parasitair, 58 vrie en 3 soôrten alf-parasitair.

Onder de iesmassa's in 't ieskouwe waeter lig de waereld van 't benthos- de flora en fauna van den Antartischen zeêboôiem. Dezen besti vurral uut wier'n en alhen die an een schuulplekke bien an are beêsten. Vee voekomm'nd zien vlooiekreeftjes en waeterspinn'n die an kruupen over de poliepen en zeêanemoon'n. Ok komm'n der zeêkomkommers, zeê-ehels, zeêsterr'n, sponzen en koralen voe. Tevens vin'n vee napslekken der eetn op de zeêboôiem.

Ten zuuden van den Antartische converhensie komm'n slechs 120 soôrten vissen voe. 84 soôrten iervan be'oôrn tot de suborde Notothenidei; ieruut de volhende 4 femieljes: Nototheniidae, Harpagiferidae, Bathydraconidae en Channichthyidae. De vissen leven in een soôrt onderkoeliengsfase wirin an de lichaemsvloeistoffen onder 't normaole vriespunt lihhen. Ze bevriezen nie deurdan ze 8 soôrten hlycopeptiden kunn'n maeken die an vorkomm'n da der bloed bevries. De miste Antartische vissen èn ok een traehe stofwisselieng en sommihe artische kabeljauwen kunn'n deur anpassieng'n in 't skelet en vethehalte in 't waeter zweven. Voebeêl'n van vissen die an voekomm'n in artische stroômieng'n zien:

Op Antartica zelf komm'n mè weinig veugels voe, de miste leven op 24 eilan'nhroepen in de buurte. Der komm’n onder are ienkele sturmveugelachtegen voe uut de orde Procellariiformes, naemelijk: 23 soôrten sturmveugels, pijlsturmveugels en prions, 6 albatrossen, 4 soôrten sturmveugeltjes en 2 soôrten duuksturmveugels.
Dit zien de volhende soôrten albatrossen:

De sturmveugels komm’n vurnaemelijk voe in oôlen of scheur’n in de lava op de subantartische eilan’n. Ze komm’n allin ’s nachs tevoôrschien. Sturmveugels as de snieuwsturmveugel broeien kilemeters landinwaerts, mè de miste sturmveugels broeien an zeê.

Uut de orde Charadriiformes komm’n op Antartica voe 3 sternen, 1 meêuwe, 2 jaehers, 2 iesoenders en 2 aâlscholvers, die an der eihen vurral rond de kust opouwen. Van de sternen verbluuven de Antartische stern en de Kerguelenstern ael de tied op of rondom Antartica, de Noordse stern kom ulder in de zeumer verhezellen. Der kom slechs 1 meêuwe voe, de Dominicanermeêuwe en twi aâlscholvers, de blauwoôgaâlscholver en de keizeraâlscholver. Vadder de twi soôrten iesoenders en 2 jaehers, de zuudpoôljaeher en de subantartische hroôte jaeher.

Op Zuud-Georhië komm’n de enihe twi landveugels voe, uutezonderd de pinguïns, naemelijk de bruune pijlstaert en de Anthus antarcticus, den enihe zangveugel van Antartica.

Op Antartica komm’n slechs 7 soôrten pinguïns voe, nie, zoas vee edocht, alle soôrten. Allin deze soôrten:

Robben zien hoed beschermd tehen de kouwe en de oceaonen rondom Antartica zien dus een hoeie weunplekke voe der. Robben èn of een onderuudse speklaehe of een dichen pels. De miste Antartische robben zien phocide robben, dat wil zène dan ze hoed kunn’n oren op land en in ’t waeter, mè hin uutwendihe oren ene. De volhende robben komm’n voe op en rondom Antartica:

Rond Antartica komm’n een hroôt antal walvissoôrten voe, die an vurral leven van ’t krill dat a in hroôte oeveel’eden anwezig is. De volhende soôrten komm’n voe:




#Article 206: Ross Iesplateau (153 words)


't Ross Iesplateau is een iesplateau bie Antartica.

't Ross Iesplateau is 't hroste iesplateau ter waereld en 't ei een oppervlakte van 487.000 km2, onheveêr zo hroôt as Spanje. 't Ross Iesplateau wor evoed deur zeven hletsjers. 't Iesplateau is ienkele onderde meters dikke, op sommihe plekken wè 750 meter, 600 kilemeter breêd en 970 kilemeter lange. 't Steek tussen de 15 en 50 eter boven 't waeteroppervlak uut. 't Hroste deêl bevin zen eihen in de Ross Dependency, een deêl van Antartica eclaimd deur Nieuw-Zeêland.

't Ross Iesplateau wier voe 't eêst eziene deur sir James Clark Ross, die a 't voe 't eêst zag op 28 jannewari 1841. Ie was van plan de magnetische zuudpoôl te determineern mie twi boôten, de HMS Erebus en de HMS Terror en een hroep wetenschappers. Op 28 jannewari 1841 stuuten die echter op ´t Ross Iesplateau, wat a laeter ok ni um is enoemd.




#Article 207: Amerikaonse zangers (143 words)


De Amerikaonse zangers (Parulidae) zien een femielje uut de zangveugels (Passeriformes). De Amerikaonse zangers zien nie verwant an de Zangers van de Ouwe Waereld en de Australische zangers.

De miste Amerikaonse zangers leven in de boômen, mè de veugels uut 't heslacht Seiurus zien hrondveugels. Bieni aolle Amerikaonse zangers eetn insect'n en bie vee soôrten, vurral de trokkende noôrdelijke soôrten, zien 't ventje en 't wuufje in broedtoôi verschill'nd. Ok ierop zien de veugels van de Seiurus een uutzonderienge, wibie an 't wuufje en 't ventje in broedtoôi helieke zien.

De Amerikaonse zangers zien vrie kleine veugels, onheveêr de hroôtte van een mosse. De kleinste soôrt is de Lucy's zanger (Vermivora luciae) bie 10,6 cm en 6,5 hram en de hrossen is de heêlbostzanger (Icteria virens) bie 19 cm en 27 hram.

De femielje van de Amerikaonse zangers besti uut de volhende soôrten:




#Article 208: Australische krupers (114 words)


De Australische krupers zien een femielje uut de orde van de zangveugels. 't Zien middelhroôte boômkrupers, bieni overal bruun mie een hevlekt of hestreept patroôn op der onderbuuk. Ze liek'n ok op de femielje van de boômkrupers (Certhiidae). Ze zien aol endemisch in Australië-Nieuw-Guinea. 

Ze leven in boômen wiran ze langs kun loôpen en sommihe jaehen ok op de hrond tussen 't kreupelout en hevall'n blaeren op insect'n die an ze oppikk'n mie der scherpe snaevel. Ze zien tussen 16 en 18 centimeter lange. Ze zitt'n vurral in eucalyptusboômen. 

As nist hebruken ze boômolen, wirin a 't wuufje twi tot drie eiers lei.

De femielje van de Australische krupers besti uut de volhende soôrten:




#Article 209: Iese Moer (244 words)


De Iese Moer is een natuurhebied tehen Iese an en achter 't kanaol deur Zuud-Beveland tehen Kapelle an. 't Sluut an bie de Kapelsche Moer.

Vroeher was den Iese Moer een schorr'nhebied en liep 't in bepaolde seizoen'n onder deur de zeê. Noe is 't echter ofesloten deur een riengdiek en lig 't vrie van de zeê. Noe besti de Iese Moer vurral uut weilan'n, wat kleine rietveln in de dulven en vee drassig terrein. Allin de kreekruhhen zien nog te herkenn'n, ierop zien noe de miste wehhetjes deur de Moer nog ebouwd. Vee van de hrond is onheschikt voe landbouw, omda de hrond ael zout is.

In de middeleêuwen wier vee turf ofehraeven voe de zoutwinnieng. Dit eêt moernerieng, wir a ok de naem vandaene kom. Der zien vee verschill'nde soôrten plant'n te vin'n in de Iese Moer vanwehe 't verschill'nde zoutpercentage en nog wè are factoor'n. Vanaf 15 juli tot 1 november ka'j ok een wandelienge loôpen deur de Iese Moer.

In de Iese Moer zien vee verschill'nde plant'n te vin'n zoas:

In de Iese Moer zien hroôte antall'n veugels an te treffen, vurral in de winter ka'j vee verschill'nde soôrten hanzen spott'n. In de zeumer loôpen der onder are tureluurs en hrutto's. Eên van de opmerkelijkse soôrten is de hroene specht. Me zien der nog steeds nie achter wat a die doe in zo'n vlak hebied mie amper boômen. Dit zien soôrten die a'j an kan treffen in de Iese Moer:




#Article 210: Brandhanze (177 words)


De brandhanze (Branta leucopsis) is een hanze uut de femielje Anatidae van 't heslacht Branta. 

De brandhanze liek vee op de rothanze en de Canadese hanze, ok twi soôrten uut 't heslacht Branta. De brandhanze is overwehend zwart, mie een witte buuk en kop en wat hries op z'n rik. Alle kleeën zien helieke. A 't 'n vlieg is der een wit V-patroôn zichbaer op z'n stuut.

In de zeumer broeien ze in de hebieden rond de Noordpool en in de winter komm'n ze overwinter'n in Nederland, Denemarken, 't Vereênigd Konienkriek en Ierland. De broedhebieden lihhen in Hroenland, Spitsberhen, Nova Zembla en ok is der noe in West-Europa een populatie die a hewoon ok in West-Europa broei, deze populatie besti uut onsnapte exemplaoren.

Brandhanzen bouwen der nissen op kliffen as beschermieng tehen poolvossen en ijsbeêr'n. De jongen worn nie evoerd deur de ouwers en motten 't zelf opbrieng'n. De jongen sprieng'n van de kliffe of en sommihe haen ieran doôd, de miste overleven 't et vanwehe der luchte hewicht. Iernae motten ze voe der eihen hen zurhen.




#Article 211: Rothanze (279 words)


De rothanze (Branta bernicla) is een hanze uut de femielje Anatidae uut 't heslacht Branta.

De rothanze is een zeêr doenkere hanze mie een zwarte kop en nikke bie een witt'n 'alsband en kont. De rik is doenkerhries en de buuk in sommihe hevall'n wit en ars zwart. Ze zien onheveêr 60 cm hroôt en dus vrie kleine voe een hanze, ok èn ze een kort'n staert.

Der zien drie verschill'nde ondersoôrten die an soms as aparte soôrten worn beschouwd, naemelijk:

Iervan kom de hewone rothanze tiedens de broedtied voe in 't wessen van Siberië, en die overwinter in West-Europa, 't Vereênigd Konienkriek, Nederland en Duutsland, vurral langs de Noôrdzeê.

De witbuukrothanze, de soôrt mie een vee lichter'n buuk en flank'n, kom voe op Hroenland, Spitsberhen en Noôrdoôst-Canada, en overwinter in Denemarken, Ierland, de Vereênigde Staeten en 't noôrdoôssen van Iengeland.

De zwarte rothanze, de soôrt mie een zwarte bost en buuk, nog doenkerder as de hewone rothanze, kom voe in 't oôssen van Siberië en Canada en overwinter in 't wessen van de Vereênigde Staeten. Deze soôrte is af en toe ok in de Iese Moer te ziene.

De rothanze leef in de winter vurral an de kust en langs de inamm'n van rivier'n, wir a 't en zeêhos (Zostera marina) eet en een bitje soôrten zeêwier. De rothanze eet zen eetn op 't land en in ondiep waeter. Are soôrten hanzen volhend eetn noe ok hewoon hos op weilan'n. 

In de broedtied leef 'en op de toendra wir a 't plant'n eet as mossen en hos, ier bouw 't en een nist van hos, mistal op heuvelachtig terrein, wir an heêl tot oliefhroene eiers in worn eleid.




#Article 212: Kluut (170 words)


 

De kluut (Recurvirostra avosetta) is een veugel uut de femielje van de kluten (Recurvirostridae) uut 't heslacht Recurvirostra.

De kluut is een 40-45 centimeter hroôte steltloôper mie een zwarte teêkenieng en kappe en een wit veêrenkleêd. De kluut ei een lang'n opewupte snaevel en zeêr lange poôten voe 't foeraheern in ondiep waeter. Juveniele kluten zien in tehenstellieng tot der ouwers bruun in plekke van zwart eteêkend.

An ze vliehen, steekn de poôten buuten de staert uut. De lange poôten dien voe 't zoeken van der eetn, wat an ze vin'n in modder en ondiep waeter deur bie der lange snaevel te zwaoien deur 't waeter. Ze leven aoltied in de buurte van waeter en broeien in kelonies bie moerassihe weilan'n en derhelijke.

Kluten komm'n tiedens 't broedseizoen voe in waeterhebieden in hematigd Europa, West- en Centraol-Azië. Ze leven tiedens 't broedseizoen in hebieden as 't Lauwersmeêr en de Iese Moer. In de winter trokken ze ni Afrika of Zuud-Azië, of meêr noôrdelijker ni de kussen van Frankriek en Portuhal.




#Article 213: Ross' hanze (274 words)


De Ross' hanze (Anser rossii of Chen rossii) is een hanze uut de femielje Anatidae van 't heslacht Anser of soms ok wè ezeid van 't heslacht Chen.

Deur de American Ornithologist's Union wor de Ross' hanze saemen mie de twi aore witte hanzen in 't heslacht Chen eplekt. 

De Ross' hanze is een bieni aelemal witte hanze mie zwarte vleuheltoppen, een roôie snaevel en roôie poôten. Ze zien 53 tot 66 centimer hroôt en wehen tussen de 1,2 en 1,6 kilo. De wuufjes zien iets luchter dan de ventjes. Ie liekt vee op zen broertje de snieuwhanze, mè is bieni 40% kleiner en zen snaevel is kleiner ten opzichte van zen lief. 

De Ross' hanze broei slechs in Noôrd-Canada op de toendra, wir an ze hos en kruu'n eetn, en overwinter in de VS tot 't zuuden en soms in 't noôrn van Mexico. Af en toe worn Ross' hanzen eziene in West-Europa, ok worn vee Ross' hanzen ehouwen in koôien. Ross' hanzen leven in de broedtied in de toendra's en tiedens 't overwintern leven ze in moerassihe weilan'n en derhelijke.

De Ross' hanze lei 4 tot 5 crèmekleurihe eiers in een nistje van stroôtjes en mos ineleid mie veêr'n. De jonge van de Ross' hanze worn hebore op de toendra en zien der vee ars uut as de adulte hanzen. Ze wehen onheveer 65 hram en ze zien aelemille hrauw, mie uutzonderieng van de buuk die a wat lichter is. Ok de snaevel en de poôten zien hroenhrauw. Ross' hanzen kunn'n hybriden vurmen bie de hrauwe hanze (Anser anser), de snieuwhanze (Anser caerulescens), de keizerhanze (Anser canagica) en de roôd'alshanze (Branta ruficollis).




#Article 214: Kleine zilverreiher (353 words)


De kleine zilverreiher (Egretta garzetta) is een reiher uut de femielje Ardeidae van 't heslacht Egretta.

De kleine zilverreiher is 55-65 cm hroôt en ei een spanwiedte van 88 tot 106 cm breêd. Zen veêrenkleêd is aelemille wit, allaen zen poôten en zen dinne snaevel zien zwart. Zen teên'n zien heêlhroen. In de broedtied èn de adulte reihers ok lange plumen in der nikke en op der bost en wor de kael'n uud tussen de snaevel en de oôhen roôd of blauw. De jonge zien der onheveêr 't zelfde uut. De kleine zilverreiher liek op de hroôte zilverreiher mè dezen ei een hele snaevelbaosis.

Kleine zilverreihers komm'n voe in de wermere hedeêlten van Europa, Azië, Afrika en Australië. De miste zien ier standveugels, de veugels uut 't noôrn trokken ni Afrika en Zuud-Azië. 

Tot 1950 kwam de kleine zilverreiher allin voe in Zuud-Europa, mè laeter kwamm'n ze ok voe in Frankriek en in Nederland broeien den eêssen in 1979. In 't Vereênigd Konienkriek kwam 't en wat laeter, 't eêste broedheval is uut 1996, mè noe is 't een rehelmaetihe broeier in vurral de kusthebied'n. 

Ok zien ze in Noord-Amerika op sommihe plekken alhemeên, op Barbados wier den eêssen ezien in 1954 en ier behon den eêssen te broeien in 1994. Ze zien rehelmaetig te zien in 't hebied van Quebec tot Suriname en Brezilië.

Kleine zilverreiher nesteln in kelonies mie are waedveugels in boômen of soms op kliffen. Ze verdedihen 't nist allebei, in een straele tot 4 meter van 't nist of. Ze lèn vier tot vuuf eiers die an 21-25 daehen worn bebroed. 't Zien blauwhroene eiers, mat, wiruut an jonge komm'n die an 40 tot 45 daehen worn verzurgd deur de ouwers.

Kleine zilverreihers jaehen in ondiep waeter en moerassihe weilan'n wiran ze amfibieën, vissen, waeterbeêsjes en insect'n eetn. Deze vangen ze deur te renn'n wideur an de proôien worn opeschrikt of deur stille te staene en der proôie te verassen.

Kleine zilverreihers vliehen snel en mie hebohen vleuhels, in tehenstellieng tot de moeizaeme vlucht van de hroôte zilverreiher. Kleine zilverreihers zien over 't alhemeên ok actiever in bewehieng. 




#Article 215: Kleine pleviere (164 words)


De kleine pleviere (Charadrius dubius) is een pleviere uut de femielje Charadriidae uut 't heslacht Charadrius.

De kleine pleviere ei een bruunhrieze rik, een witte buuk, 'alsband en kele, een zwarte bostband en hezicht, een zwarte band voôrover der kop en een bruunhrieze kappe. Ze èn een korte zwarte snaevel, een hele oôgrienge en vleêskleurihe poôten. De adulte kleine pleviere liek vee op de bontbekpleviere, mè de kleure van de poôten bie de bontbekpleviere is oranje en ok 't koppatroôn is ars. Kleine plever'n worn 15 tot 18 cm hroôt en wehen 25 tot 55 hram.

De kleine pleviere broei op oop'n terrein'n vlakbie waeterhebieden, ok op hrind en steênachtihe plekken, eilan'n en estuaria van riviern in West-Azië en deêln van Europa. 't Nist wor ebouwd op een steên op de hrond bie weinig of hin plant'n. In de winter trokken ze en vliehen ni Afrika.

Kleine plevier'n foeraheern in moerassihe of modderihe hebieden en langs kustlienen, wiran ze jaehen op insect'n en wurmen.




#Article 216: Panevėžys (155 words)


Panevėžys is een stad in Litouw'n en di den op vier ni hroste stad. Tevens is 't den oôdstad van 't helieknaemihe district Panevėžys. Panevėžys ei twi zustersteeën, Hoes (Nederland) en Lünen (Duutsland). Panevėžys lig in 't centrum van 1 van de vuuf rehio's van Litouw'n, Aukštaitija. Panevėžys besli 50 km2 en ei meer as 115.000 inweuners. Panevėžys is 'n zusterplekke van Goes.

Panevėžys lig an de rivier de Nevėžis, den op vuuf ni langsen rivier van Litouw'n, wir a de stad ok ni vernoemd is. Ok lig in Panevėžys de Senvagė (vertaold: den ouwe rivierbeddieng), 't symbool voe de stad en een hewilde plekke voe recreaotie. Tevens lig in Panevėžys 't kunstmaotig aneleide Ekranas meer.

De inweuners van Panevėžys praoten in een zwak dialect, wat a besti uut de verlengieng van de korte medeklienkers, zoda de beklemtoônieng iets verplekt wor.

Panevėžys ei een paer bekende inweuners, die an over den aele waereld bekend zien:




#Article 217: Toponiem (173 words)


Een plekkenaem (Grieks: topos=plekke, nomos=naem) is hewoonwig de naem van een plekke. Een toponiem is de heograofische entiteit van een plekke dus stit 't helieke an een plekkenaem. Een toponiem wor vaok ofeleid van opvall'nde object'n in de buurte.

Durpen, steeën, hehuchjes en buurtschapp'n dank'n der naem vaok an een persoôn, een bepaeld opvall'nd object of een bepaelde hebeurtenis die a di plekke von. Sommihe naemen stamm'n a uut de Romeinse tied, as Noviomagus (Nijmehen) en Trajectum ad Mosam (Maestricht). Aore naemen, eindihend op -horst, -laer en -bos stamm'n uut onheveêr duzend ni Christus. Vee naemen zien ni aol die eêuwen verbasterd as a Byzueden (ten zuuden van) Bazuin wier.

Ok zien vee achternaemen ontstaen uut de plekkenaem. Naemen as van Kruiningen kunn'n der oorsprong vinn'n in Kruniengen, van Woerden in Woerden, enzovoort.

Der zien ok boek'n die an naemen van topohrafische plekk'n verklaeren, onder are:

Der zien verbijsterend lange plekkenaemen te vin'n op de waereld, zo lange as a'j deskundihe mo zien om ze uut te spreken. De langste zien de volhende:




#Article 218: Cnidaria (177 words)


De netelbeêsten (Cnidaria) zien een stamme uut de superstamme van de Radiata die a voe 't hroste deêl besti uut kwall'n en blombeêsten. De ribkwall'n worn echter nie onderverdeêld onder de netelbeêsten. Alle netelbeêsten leven in 't waeter.

Netelbeêsten zien in feite nie meêr as een soppig zakje mie een mond. Rond der mond zitt'n de beruchte tentaokels, wiran netelcell'n an zitt'n, hespecialiseêrde cell'n die an bie anraekieng harpoentjes wigschieten. Dit wor hebruukt om proôien te vang'n, die an deur de harpoentjes verlamd worn. Netelbeêsten beschikk'n over een maehe, een opperuud, een zenuwstelsel, mè z'èn hin anus.

Een jonge kwal za'j nie ziene as een kwal, wan jonge kwall'n zien allaen te ziene in de vurm van een poliepe. Poliep'n zitt'n vast an de hrond en der mond en der tentaokels steekn de lucht in. Kwall'n direntehen drieven mie de stroômieng mee, ze kunn'n nie tehen de stroômieng in zwemm'n. Ze plantn der eihen zowè heslachtelijk as onheslachtelijk voe.

Tot de stamme van de Cnidaria be'oôrn koraolen, kwall'n en zeêanemoon'n. De volhende klassen be'oôrn tot de netelbeêsten:




#Article 219: Neger'ollands (246 words)


't Neger'ollands is 'n intussen uutgesturve Nederlandse creooltaele die-a gesproke wier op de Amerikaonse Maegdeneilanden (vroeger Deens West-Indië). Ondanks de naem was ze (vo 't groôste deêl) gebaseerd op 't Zeêuws, en nie op 't 'Ollands.

't Neger'ollands is ontstae in d'n tied dan slaeven uut Aofrika wiere ingevoerd nae de deur Nederlandse bezette Maegdeneilanden. 'Ier mochte ze om mee mekaore praote te kunnen 'n tussetaele anneme. Die taele wier gebaseerd op 't Nederlands, mee 'n vreêd vereênvoudigde grammaotica en 'n angepaste uutspraek.

Opvallend is 't groôte antal bronnen die d'r al uut de achttiende eêuwe bewaerd gebleve bin. Lutheraonse zendeliengen (de eilanden waeren toet 1917 in Deense 'anden) preekte in de taele en vertaelde zefs 't Nieuwe Testamant d'rin. 'Iervo gebruukte ze 'n wat biegschaefde versie van de taele die-an ze Hochkreol noemde. Ok bin d'r brieven van slaeven bewaerd gebleve. Dit schriefmateriaol leit opgeslaege in Herrnhut, Oôst-Duutsland. Nae de val van 't Iesdere Gerdien konde geleerden uut Nederland die teksten raedplege.

Op de langen dier wier 't Neger'ollands vervange deu 't Maegdeneilandencreools, 'n Iengelse creooltaele. Rond 1900 leek de taele al bekant uutgesturve. Toch ontdekte De Josseling de Jong (1926) en Nelson (1936) dan d'r op 't eiland St.-John nog 'n paer dozien sprekers waere. De leste moerstaelspreker was Alice Steven, die-a deu d'r groôtouwers opgetrokke was en in 1987 sturf. Vandaeg d'n dag loôpe d'r nog altoos mensen rond die-an de taele kunne spreke mae die ze nie as eêste taele geleerd è.




#Article 220: Tsjoektsjenzeê (136 words)


De Tsjoektsjenzeê (Russisch: Чукотское море; Tsjoekotskoje more) ofwè de Tsjoekotkazeê is een rillatief kleine zeê in de Noôrdelijke Ieszeê tehen den Oôst-Siberische Zeê en de Beaufortzeê an. De Tsjoektsjenzeê besli 595.000 km2.

De Tsjoektsjenzeê lig tussen Alaska (VS) en Tsjoekotka, een autonoom district van Rusland. Ten zuden van de Tsjoektsjenzeê lig de Straete van Berieng, de verbindieng mie de Beriengzeê. De Tsjoektsjenzeê is slechs 4 maen'n per jaer toehankelijk vanwehe 't pakies en is vrie ondiepe, 56% is minder dan 50 meter diepe. De Tsjoektsjenzeê herberg hroôte hoeveelheden diersoôrten, wironder walrussen, zeê'onden en walvissen. An de kust leven Aleoetenstern'n en ijsbeêr'n.

Vanuut Alaska stroômen verschill'nde rivier'n in de Tsjoektsjenzeê, onder are:

Vanuut Siberië stroômen onder are de Amguyema-rivier en de Chantalveergyn-rivier in de Tsjoektsjenzeê

Plekk'n an de Tsjoektsjenzeê zien:

De hroste eilan'n in de Tsjoektsjenzeê zien:




#Article 221: Zunig'eid (110 words)


Zunig'eid is 'n deugd die-a d'ruut bestaet om efficiënt om te gae mee geld of mee materiële diengen die-a toet je beschikkienge stae. Overdreve zunig'eid kan in gierig'eid ontaerde, wat-a as 'n ondeugd gezieë oor. 't Tegendeel van zunig'eid is verspillienge.

Vanous is de vonaemste filosofie achter zunig'eid 't goed in stand 'ouwen van jen eige 'uus'ouwienge, bevobeeld om jen eige nie in de schulden te steken. Deze deugd is deu calvinistische prekers sterk gepropageerd. In de modernen tied kan d'r ok 'n aore gedochte achter zitte, zoôas milieubewustzien.

De Nederlanders in 't aolgemeên en de Zeêuwen in 't biezonder ore dikkels uutgemaekt vo zunige mensen, zoôas ok de Schotten.




#Article 222: Squamata (154 words)


De orde van de Squamata (Schubreptielen) is een orde uut de klasse van de reptielen (Reptilia). Der zien meêr dan zesduzend soôrten schubreptielen en ze zien dibie veruut de hroste orde van de reptielen. Iedere weke kom der een soôrt wee bie.

De beêsten uut de orde van de Squamata zien vurnaemelijk landbeêsten, zoas de miste slang'n en de 'aehedissen, en ze komm'n nie voe in oop'n zeê en de poôl'n. Der zien wè soôrten die an in zeê voekomm'n, as zeêslang'n en zeêlehuaonen, mè allaen an de kust. Wurm'aehedissen leven in hrott'n en zien vaok blind.

Schubreptielen verschill'n op een paer punt'n mie aore reptielen, 't belangriekste kenmerk is dan der oôhleden bestaen uut een vlies dat a mee vervel. Ok zien schubreptielen op bepaelde punt'n erg anepast zoas buvobbeld slan'n die an infraroodzintuhen ène.

Aore Latiense naemen voe de 'aehedissen en slan'n zien resp. Lacertilia en Ophidia, mè deze naemen zien verouwerd.




#Article 223: Gent (175 words)


Gent (uutspraok klienk soms ok we as Hent) is de oôdstad van de Belgische provincie Oôst-Vlaonderen. 't Leit an de saemenvloeiienge van de Schelde en de Leie, en oort oôk wè de fiere stede of de Arteveldestad genoemd. De bienaem van de Gentenaers is Stroppendraogers.
Gent telt meer as 9800 'uuzen en gebouwen die bin angemerkt as waerdevol erfhoed. Een groot deel 'iervan is beschermd erfhoed.

De historische binnenstad van Gent is vrêed bezienswaerdig. Het stadssilhouet wor edomineerd deu 'de drie torens', ok wé de Gentse torenrij genoemd: de 95 meter hoge belforttoren, de Sint-Baafskathedraal mit het wereldberoemde Lam Gods van Jan van Eyck in de Sint-Niklaaskerke. De Boekentoren is een modernistisch gebouw ontworpe deu Henry Van De Velde in de jaren '30 in wordt ok wé an'ezien as de vierde toren van Gent.

In Gent praote ze 't Gents dialect, dat in uutspraoke vreêd verschilt van d' omleiende dialecten.

De Gentse Feêsten (Gents: Gensche Fieste) bin een evenement wat-a elk jaor behun de leste weken van juli in't centrum van de stad georganiseêrd oort.




#Article 224: Asities (224 words)


De asities (Philepittidae) zien een femielje uut de zangveugels (Passeriformes). Asities zien endemisch op Madahaskar.

De femielje van de asities besti uut twi heslachen en slechs vier soôrten veugels, wivan a eêst wier edocht dan ze nauwe verwant zien mie de pitta's, mè uut onderzoek bliek dan ze vee nauwer verwant zien mie de breêdbekk'n en hapveugels (Eurylaimidae). De syrinxen van deze veugels heliekn naemelijk vee op mekaor. Soms wor ok de breêdbeksapayoa in de femielje van de asities eplekt.

Asities zien taemelijk kleine bosveugels die an fel hekleurd zien. 't Ventje en wuufje verschill'n in uterlijk, de ventjes èn elder hekleurde pluumpjes rond der oôhen. Deze plumen kriehen der kleure, die a in de broedtied elderder is, van collahene draeden, een meniere van pihmenteern die a uniek is in 't beêstenriek. 

Asities èn een korte staert die a uut twaolf veern besti, en ze èn hevurkte tongen voe 't eetn van nectar. Ze ziengen vurral in de paertied deur middel van een luud zoemn.

Asities eetn vurral fruit. Ze eetn vee verschill'nde soôrten fruit, en ze zien dimie eên van de hroste verspreiers onder de veuhels van zaeden van fruitboômen. Zo zien ze belangriek voe de verspreidieng van zaeden op Madahaskar. De twi soôrten van 't heslacht Neodrepanis eetn ok nectar mie der lange snaevels en tonge, ok eetn aolle asities wè insect'n.




#Article 225: Houdsnippen (152 words)


De houdsnippen (Rostratulidae) zien een femielje uut de orde van de Steltloôperachtegen (Charadriiformes).

Houdsnippen zien hoed hecamoufleerde waeterveugels die an vee lieken op de hewone snippen. Ze èn korte poôten, lange snaevels en zien overwehend bruun. De wuufjes èn beige strepen op der rik en zien elderder hekleurd dan 't ventje. 

Houdsnippen leven over een hroôt verspreidiengshebied, de pampasnip kom voe in Zuud-Amerika, de houdsnip in Afrika, Zuud-Azië en Australazië en de Australische houdsnip kom voe in Australië.

't Nist van de houdsnippen wor emikt op de hrond en dirin worn vier eiers eleid. 't Ventje broei de eiers uut, 't wuufje ei net as bie de jacana's een dominante rolle. Ze paer ok bie meêdere ventjes. Ze verdedig een territorium. De eiers komm'n nae onheveêr 20 daehen uut.

Houdsnippen leven in moerassihe hebied'n bie waeter en ze eetn wurmen, slekken en aore onhewurvelden, die an ze vang'n bie der lange snaevels. 




#Article 226: Carolus Linnaeus (277 words)


Carolus Linnaeus (Råshult, 23 meie 1707 - Uppsala, 10 jannewari 1778), ok Carl von Linné eheêten toen a 't en van aodel wier, was een Zweedsen bioloog-arts. Carolus Linnaeus was deheen'n die a 't systeem van de binomiaole nomenclatuur invoern, een systeem wibie a an plant'n, beêsten en steên'n een genusnaem en een soôrtnaem wor eheven. 

Linnaeus wier heboren in Råshult as kind van Nils Ingemarsson Linnaeus en Christiana Brodersonia. Zen vaoder was doomnie en eihlijk zou Linnaeus ok doomnie worn, mè uutèndelijk hoeng 't een toch heneeskunde studeern. 

Voeda 't een promoveern, wivoe a 't een ni Nederland kwam, ei 't een eêst een reize emikt ni Lapland voe zen studie, wirover a 't een 't boek Florula lapponica eschreven ei. Ie promoveern mie zen proefschrift an den universiteit van Hadderwijk.

In zen Systema Naturae, een twidde boek, publiceern die zen hedachte van de natuur in drie verschill'nde rieken, de steên'n, plant'n en beêsten.

Van 13 september 1735 tot 7 oktober 1737 verbleef Linnaeus in 't zeumeruus van zen vriend George Clifford, die a ok een passie voe vreemde plant'n a. Een vriend van deze Clifford was Herman Boerhaave, een are bekende botaonicus. In deze tied wier Linnaeus 'ortulanus en liefarts van Boerhaave. In 1738 keern Linnaeus trug ni Zweden wir a 't een oôgleraar was.

Linnaeus ei ok een plante die a ni zen vernoemd is, ´t Linnaeusklokje (Linnaea borealis). Linnaeus beschreef ´t Linnaeusklokje in de Flora Lapponica, voe ´t eêst maeken die kennis mie ´t Linnaeusklokje op zen reize ni Lapland. Linnaeus wor vaok ok eteêkend mie een Linnaeusklokje in zen an´n.

Dit zien ienkele van de beêsten die an deur Linnaeus beschreven zien:




#Article 227: Platyzoa (106 words)


De Platyzoa is eên van de drie superstamm'n van de Protostomata, de Oermondegen. De Platyzoa is een hroep die a pas besti sins 1998, toen a voe-esteld wier deur Thomas Cavalier-Smith om deze hroep in te voehen. Bie deze vernieuwieng wier de nieuwe stamme Acanthognatha inevoegd en ok wier bie de Platyzoa de stamme van de Platyhelminthes, de platwurmen, inevoegd.

De superstamme van de Platyzoa is nauwe verwant mie die van de Lophotrochozoa, en sommihe soôrten worn af en toe ok inedeêld bie dezen aore superstamme. De superstamme Platyzoa plus de superstamme Lophotrochozoa vurm'n saeme de Spiralia.

De superstamme van de Platyzoa wor as volgt inedeêld:




#Article 228: Klein Maoriekerke (163 words)


Klein Maoriekerke is een gehucht of buurtschap bieni percies in 't midd'n tussen de durpskern'n van Melis, Aegte en Grieps. Offisjeel oort 't durp bie Melis. Vroeher oorn 't durp bie de hemeênte Maoriekerke die a in 1966 was evurmd, mè deze hemeênte wier op 1 jannewari 1997 opeheven. Tehenwoôrdig oor 't durp bie de hemeênte Ter Veere.

't Gehucht Klein Maoriekerke eêten voeda de helieknaemihe hemeênte der kwam in 1966 hewoon Maoriekerke. In 1966, bie de komst van de hemeênte, hiengen de mensen 't gehucht echter Klein Maoriekerke noem'n. Sins 1997, bie de komst van de hemeênte Veere, eêt 't durp offisjeel wee Maoriekerke, mè in de volksmond is 't nog steeds Klein Maoriekerke. Dit gehucht bestea ut boerderiën en vriesteande ofjes. Tegenwoordig bin d'r vee minicampings en andere badhast activiteiten aanwezig.

In Klein Maoriekerke is ok een vliedberg te vin'n, naemelijk Vliedberg Klein Maoriekerke. Dezen vliedberg is 2,4 meter oôhe en sti op de kruusieng van de Kelderweg en de Mariekerkseweg.




#Article 229: Sport (192 words)


Sport is een vurm van tiedverdrief en 't doel durvan is ontspannieng. 't Kan zowè fysiek as mentaol heschieden, buvobbeld basketbal en schaoken. Der is nie echt een directe defenitie van sport, mè 't is zoiets as een activiteit die a hebaseêrd op mistal verschill'nde hroôtheden as kracht, snel'eid en dienkvermohen, edaene volhens een systeem van rehels.

Sport mò an een antal kenmerken voldoene wil 't een sport zien. Elke sport mò worn uutevoerd volhens een systeem van rehels, die an op plekke en tied kun'n verandern, elke sport ei een competisie-aspect, elke sport besti uut een fysieke of mentaole activiteit en elke sport besti diruut da 't een wor beoefend voe 't plezier van de mensen die an der an deêlnemen en de toeschouwers. Vaok wor een sport ok in hroepsverband uuteoefend, mè das nie aoltied 't heval.

An sport wier a edaene in de Hriekse Oud'eid. De Ouwe Hriek'n beschouwen sport as noôdzaokelijk voe je en ze orhaniseern dan ok speêl'n wiran ze mekaore in kracht kon'n meetn, de eêste Olympische Speêl'n. Der zien veschrikk'lijk vee verschill'nde sport'n en ieronder is 't er dan ok een lieste van verschill'nde sport'n.




#Article 230: Roofdier'n (162 words)


De roofdier'n (Carnivora) bin een orde uut de zoogdieren die an vurnaemelijk vleês eetn. Ze komm'n an der prooi'n deur te jaehen (slupen of sprint'n e.d.), deur te steeln of ok hewoon in de vurm van aes. Bie roofdier'n kan echter ok een stik van 't menu uut plantaordig spul bestaene.

De bekenste roofdier'n bin de katachtehen (Felidae), die an ok bieni allin vleês eetn en dus een hoed voebeêld van vleêseters bin. Toet de Carnivora beoor'n echter ok beêsten as zeê'on'n, walrussen en stienkdier'n. Voebeêl'n van beêsten uut de Carnivora die an hlad hin vleês eetn bin de reuzenpanda (bamboe) en de rolstaertbeer. 

Binn'n de roofdier'n bin 't et nie allin landbeêsten die an de dienst uut maeke, der bin ok zeêbeweuners bie. Vroeher wiern deze beêsten in een aparten orde eplekt, de Pinnipedia. De landroofdier'n wiern toen in den orde Fissipedia eplekt. Voebeêl'n van zeêroofdier'n bin walrussen en zeê'on'n.

De orde Carnivora wor inedeêld in de volhende femieljes en onderordes:




#Article 231: Puertoricaonse Onafankelijkeidspartij (210 words)


De Puertoricaonse Onafankelijkeidspartij (Spaons:Partido Independentista Puertorriqueño), kortwig PIP, is een politieke partij op Puerto Rico. De partij streef ni den onafankelijkeid van Puerto Rico van de Vereênigde Staeten. De partij bezit 9,5 percent van de stemm'n (november 2004) en 't is de op êen ni oussen partij op Puerto Rico.

De Puertoricaonse Onafankelijkeidspartij behon as de politieke takke van de Puertoricaonse onafankelijkeidsbewehieng. Van aolle onafankelijkeidspartij'n is de PIP den eênigsen die a bie de verkiezieng'n op de stembriefjes wor aneheven. De PIP wier offisjeel opericht op 20 oktober 1946 deur Gilberto Concepción de Gracia.

In 1971 orhaniseern de PIP-leier Rubén Berríos een protest tehen de U.S. Navy in Calebra. Iervoe wier 't en drie maen'n opeslootn. In 1999 wier de PIP wee betrokk'n bie de Vieques-protessen, een protest deur de inweuners van Vieques tehen de anwezigeid van 't Amerikaonse leher.

In 2004 leek 't der op da de Puertoricaonse Onafankelijkeidspartij zen offisjele erkennieng hoeng verliezen, mè deur een antekeniengenactie kon dit worn vorkomm'n.

't Symbool van de Puertoricaonse Onafankelijkeidspartij is een hroene vlahhe mie een wit kruus. De partij wor dideur ok wè de hroene partij enoemd. 

De hroene kleur symboliseer volhens de PIP den oop op vrieheid en 't witte kruus 't offer wat a divoe mò worn ebrocht.




#Article 232: Kasuarissen (156 words)


De kasuarissen (Casuariidae) zien een femielje uut de orde van de kasuarissen en emoes (Casuariiformes). Kasuarissen zien stik voe stik loôpveugels, beoorn dus toet de Ratites, en komm'n voe in 't rehenwoud van Nieuw-Hunea en Australië.

Kasuarissen lieken nie op emoes, an wie an ze sterk verwant zien, en zien vrie schoef. Ok zien 't vreêt ahressieve veugels die an ard kunn'n schopp'n bie der poôten. Kasuarissen zien zwart, vrie hroôt en volwassene èn een hekleurde nikke en lelle. De nikke is blauw, de lelle roôd of oranje. De 'elmkasuaris ei een beênihen 'elm op zen kop.

Kasuarissen leven in 't dichte rehenwoud wir an ze zoek'n ni vruchen op de hrond of laehe an de boômen. Ok eetn ze paddestoel'n, kikkers, insect'n en aore kleine beêsten, zelfs wè slang'n. Ze worn 40 toet 50 jaer oud.

De femielje van de kasuarissen besti uut drie soôrten, wivan a de oranjenikkekasuaris ok wè Blyths kasuaris wor enoemd:




#Article 233: Californische condor (435 words)


De Californische condor (Gymnogyps californianus) is een hier uut de orde van de roôfveugels (Falconiformes) en de femielje van de hieren van de Nieuwe Waereld (Cathartidae). In 't wild leven vriewè hin Californische condors mi omdan ze bieni uutesturven zien deur verhiftigd eetn en de jacht. Vanuut sommihe dierntunen, buvobbeld die van San Diego, heln kweêkprohramma's, winae an ze uutezet worn in 't wild.

De Californische condor is de eênihe veugel uut 't heslacht Gymnogyps. 't Is een hroôte zwarte hier mie een kaele kop, den onderkant van zen vleuhels is ok bie wit. Der zien mè weinig veugels die an een hrottere spanwiedte ène, de Andescondor (Vultur gryphus) is eên van de weinihe. De Californische condor ei wè de hroste spanwiedte van aolle Noord-Amerikaonse veugels. De condor kan ael oud worn, 't is zelfs eên van de langstlevende veugels. Ze worn ouwer dan 50 jaer.

De Californische condor is bieni aelemille zwart mie an den onderkant van zen vleuhels drie'oekihe vlek'n of ban'n, die an bie 't ventje overvloediher voekomm'n. De poôten zien hries, de snaevel is ivoôrkleurig en zen oôhen roôdbruun. De jonge veugels zien doenkerbruun hevlekt mie zwart op der kop. Den onderkant van de vleuhels is hries hevlekt in plekke van wit.

't Wuufje is, zoas hewoonlijk bie aolle roôfveugels, kleiner dan 't ventje. De hemiddelde spanwiedte van de veugels lig rond de 2.80 meter en ze kunn'n toet 14 kilo zwaer wehen. 't Hemiddelde hewicht is 8 of 9 kilo.

Eêst kwamm'n Californische condors voe over bieni ael de Vereênigde Staeten, mè in de nehentiende eêuwe namm'n de antall'n sterk of deur voedselverhiftihieng, vernietihieng van der leefhebied en de jacht. In 1987 waeren der nog 22 Californische condors over en iermie wier een broedprohramma inezet. De veugels wiern bie mekaore ezet in San Diego Wild Animal Park en de antall'n namm'n wee wat toe.

In 1991 wiern der voe 't eêst wee Californische condors uutezet in 't wild, een sprong veruut. In november 2007 waeren der wee 302 Californische condors, wivan an der 155 in 't wild leven. Wilde Californische condors zien noe te ziene in den Amerikaonse staet Californië, Arizona en ok wè in 't Mexicaonse Baja California. In de staet Arizona leven ze allaen in de Grand Canyon.

Californische condors ouwen der eihen 't liefst op in hebieden bie laehe vehetaotie as hrassen en korte bompjes, en ok wè hewoon in bossen, vaok coniferebossen. Ze hebruken kliffen of oôhe boômen om der nist in te bouwen. Individuele veugels ouwen een hroôt hebied voe der eihen en vliehen vaok enurme afstan'n tot wè 250 kilemeter om aes te zoeken.




#Article 234: Vereênigde Staeten (321 words)


De Vereênigde Staeten (Iengels: United States of America, afgekort USA of US), is een land in Noord-Amerika. Den oôdstad van 't land is Washington D.C.. 't Land grens an de lan'n Mexico en Canada en vadder hrenst ut an d'n Atlantischen Oceaon, de Hrote Oceaen en de holf van Mexico.
De Vereênigde Staeten eit op tweê ni hroste aetal inweuner ni China en India en is 't op drie ni hroste land van de wereld. De oppervlakte is ruum 9,8 meljoen km² en 't antal inweuners ruum 327 meljoen (2018).

In de loôp van de 16e, 17e, 18e in 19e eêuwe is ut land 'ekoloniseerd deu Europeaonen. In 1776 wiere de kolonies onaf'ankeluk van Iengeland. Vooral in de 19e eêuw kwamme vreed vee Europeanen nae de VS om hier een nieuw leven te beginne. Rond 1900 weunde d'r al zo'n 70 meljoen mênsen. In de jaeren '60 van de 19e eêuw ontstong d'r een conflict over de slaevernieje. De zuujelijke staeten vurmde d'n Geconfedereêrde Staeten van Amerika. 'Ieruut ontstong de Amerikaonse burheroôrlog die deu de noôrdelijke staeten wier gewonne. In de Eerste weêreldoôrlog bleef de unie anvankelijk neutraol, in 1917 kooze ze de kant van Iengeland en Frankriek. Ok in de Twidde Weareldoôrlog bleeve ze tot 1941 neutraol, mae nae d'n anval van Japan op Paerl Harbor wiere ze in de oôrlog meegetrokke. Nae 1945 is de Vereênigde Staeten ut machtigste land op aerde. Tussen 1945 en 1990 voerende 't land de zogenaemde Kouwe Oorlog mee de Sovjet-Unie. De groôste in bekendste stad is New York. As gevolg van de Slaeven'andel kennen de Vereênigde Staeten ok een groôt zwart bevolkiengsdeel. 'Ieruut is de vôrige president Barack Obama deels ofkomstig. 

Bie de verkiezingen van 2020 wier Joe Biden verkooze tot nieuwe president. Ie kreeg meer kiesmannen as z'n rivaol Donald Trump.

De 50 staeten binne de volgende:

De VS beheerse varder nog de volgende eilan'n, die bute de indelieng in staet'n valle:




#Article 235: Schrabbekerke (1037 words)


Schrabbekerke ('s-Heer Abtskerke) is 'n durp in de gemeênte Bossele in de'n Prvincie Zeêland. 't Ao in 2005 zoan 520 inweuners. 't Durp is elegen in de Zak van Zuud-Beveland aen de rand van de Poel waor a den omhevinf vooral bestaet uut kliene durpsjes, polders, dieken, weêlen en kreke. 't Durp deelt d'n brandweêr mie 's-Gravenpolder.
Het durp dat an de rand van d'n Poel ligt is enoemd naer den abten van de Middelburgse abie, die a in den 13de eeuwe ut hebied in eigendom a ekrege van Dirk VII, graef van Olland. Die a hier een kapel opericht die d'n veurganger was van de uidige kerke midden in't durp. De kerke is ebouwd in een gotische stiel en komt uut de 15de eêuwe.

Tot an 1816 toen a de gemeente wier opeheve waere ook Sieskerke en Baesdurp onderdeel van die gemente.

De meule vlakbie Ternisse (mar horende bie Schrabbekerke) is ebouwd in zeeventientwêêevuuftug en 't is naemlóös. Dit Zeeuwse type is 'n achikantug ouie meulije, 't is de kleinste meule van Zuud-Beveland mee 'n vluchje van achttien meter fêêrtug. de hrondzieler sti op 'n meulbergje van zowat ander'aolve meter óhe. 't Stoeng ok hoed op d'n blakken toen a 't ebouwd is en dan ao je niet zö'n óhe meule nóódug. Die wier vanzelfs ok reekenienge mie ehouwe en 't most ok nie mêêr koste as a bróödnóódug was. De vlaemse ponden wazze ok diere in dien tied mó je mè reekene. De fondeeruhhe is van heele IJselstêêntjes emesseld en voe de rest is 't aollemille out, b'aolve d'n iesderen as en de roen, die a vroeher ok van out wêêre. D'r zitte ok noh onderdêêlen van z'n voorhanger in en dat was 'n standermeule. 't Meultje is zó kleine, dat de meulehérs onde rmekaore zeie -zó ard da de meulenêr van Temisse 't óóre kon vanzelfs: a t'r 'n voer óói verbie komt vólt'n nog stille ok. 't Ei ok mè twi zolders, 'n stêênzolder en 'n smoutzolder: Op de stêênzolder lihhe ders stéénen iwi koppel zestien(vroeher vuuftienders of êêndertug deursnee). Zestienders en vuuftienders wil zehhe, dat d'n omtrek van de stêên in Amsterdamse voeten zestiene of vuuftiene is. Eên koppel blaeuwe netuur- of lavastêên uut 't Eifelhebergte (tervestêènen) pel kunststêênen, ok wè en 'n kopkrop- of voerslêênen enoemd (voe bêêstevoer). Die stêênen worre an'edreeve deur 'n staekiesder, da's wè van out op 't onderste stikje nae, want da's 'n iesdere klauw. Di zit van booven 'n stéënschieve an mie staeven van palm'out, dreeve wor deur 't azien oute kammen. dat a wee an'espoorwiel mie Da's de beste kombenaosie mie zó min meuheluk slietaozje. 't Spoorwiel zit vast an de koonung. ok wee'n bonkelër Di zit van booven an mie eikene kammen, dat wee inhriept in 't boovenwiel, verzien van azien oute kammen. 

't Hróóte boovenwiel zit an d'n iesderen as en dirran zitte wee de ieken. Rond da boovenwiel zit de remvelluhhe oftwel de ange, die a je van buiilen bie de vanglouwe los kan lichte (de vanglichte). Da's nöha 'n hevoelswerk, dir a je nöha wat ervaeruhhe in mó è, want di daoit toch aoltied zó'n ton of tiene mie hank deur de ronte (zowat ondert kielemeter in d'uure an d'uutênden van de wieken). Bie veest'ard remmen kunne de stêên en de kammen overbelast worre en ze kunne ze ofbreeke en dan è'jêêle hröóte hank, dat êêl de kappe mie wiekenkruus en aol d'r ofvliegt, a je tenminste 'n hoeie vang eit, die a hoed pakt. 't Is ok meuheluk a t'n deur de vange lapt mei 't nóódlottuhhe hevolg, dat 'n in d'n brand hit. Want da's out op out en deur de vrievuhhe wor dat loei'êêt, zodat 'r brand ontstit. Dirrom is sturmachtug, buiug weer zó hevaerluk. De snel'eid van de meule mó je reehele deur d'oeveeleid zeil, dat a je voorleit. Zó è je: a. in de volle top zeilen; b. zeilen; d. en dat is mie vier volle 't êêste lientje of mie aolve 't sturmzeiltje en e. dan kunne d' onderste windborren d'r noh uut. In 't leste heval sitt'n in z'n blóóte bêênen. A 't êêl ard sturmt dan ka je 't wiekenkruus ok noh 'n bitje uut de wind zette, dus nie pal op de wind, dan hitt'n d'r van eihens lanks en is 't nie zó sterk.

Mè bie te weinug wind ao de meule vroeher ajeren nog 'n ulpmotor en die stoeng in 't motorkot nest de meule. Toet kort nae d'n lesten oorlog wast'r 'noliemoter, 'n êênsielinder, die 'n lange driefrieme 't binnewerk van de meule kon andrieve. Laeter is t'r 'n eelektriese motor van 30 pk voe in de plekke ekomme (toet 1969). Vanof dien tied is de meule vrêêd in in verval erocht, mè in neehentientwêêentachtug is t'n helukkug êêlemille erestereerd deur de hemêênte Bossele, die a 't noe ok in eihendom eit.'En 't is noe 'n trekpleister voe aol de toeristen, die ier komme, eworre.

'k Mo d'r ok noh bie vertelle, dat in d'n lesten oorlog staf van 't verzet, d' onderhrondse dus, in 't meulenêrsbedrief onder'ebrocht was. Op Ternisse bin d'r wè, die di meer van ofweete dan ik.

Dat 'r vee terve voe d'onderduukers zonder maelverhupnuhhe vermaelen is, is wè zeeker. Net as bêèstevoer en ok za t'r wè olie eperst weeze uut kóólzaed eri pepaover. Dat aollemille za op de mêêste meulens wè 't heval eweist è. Deze meule was êêl vroeher 'n ambachtelukke meule, wivoe erfpacht an d'ambachtsvrowue van Ternisse betaeld most worre en vadder most de meulen-er voe niks maele voe d'r uussouwen.

Van 'n boer in de buurte è 'k óóre zehhe, dasse d'n iesderen as, die a in achttienneehentug ehoote is in de febriek De Prins van Oranje in D'n Aog, wissen aelen è an de kaoije in Hoes bie 'n lankwaehen en vier peren d'r voe. De Schrabbenkerkse Zandweg was toen noh nie ver'ard. Voe m'n eihen dienk 'k a 't aolve durp d'r an te passé ekomme is om dien as mie 'andkracht op z'n plekkei in de meule te kriehen. 't Eêle spul was volhens mien toh 'n machtug stik 'and- en vakwerk om zó ies zó oerdeeheluk en hoed passend te maeken mie aol dat ouwerwesse herêêschap.




#Article 236: Libreville (167 words)


Libreville (Frans: de vrieë stad) is den oôdstad en tevens de hrossen stad van Gabon. De stad a op 1 jannewari 2005 578.156 inweuners en lig an de Gabonnese kuste. De stad lig an de Komo-rivier, dichbie de Holf van Guinee. In de stad is de luchtaeven Libreville International Airport te vin'n.

't Hebied wir a de stad Libreville lig wier voe de Franse kolonisaotie in 1839 a beweund deur de stamme van de Mpongwe. De stad Libreville zelluf wier esticht in 1843 as 'andelsstasjon voe de Franse, ier wiern vurral de slaoven wigebrocht. Libreville was de belangrieksen kaoie in Frans Equaotoriaol Afrika van 1934 toet 1946. Toen a Gabon onafankelijk wier, in 1960, a Libreville 31.000 inweuners.

Libreville lig in 't noôrdwessen van Gabon an de Komo-rivier, dichbie de Holf van Guinee. De stad is verdeêld in verschill'nde district'n, wironder Batterie IV, Mont-Bouët en Oloumi. Gabon lig in de provincie Estuaire, in 't departement Komo-Mondah. Dichbieziende plekken zien Cocobeach, Kango, Ntoum, Point Denis en Santa Clara.




#Article 237: Provinciale Zeeuwse Courant (711 words)


D'n Provinciale Zeeuwse Courant (PZC) is 'n regionale krante die a veural nieuws en berichen uut Zeêland briengt. D'n PZC is onderdeêl van Wegener. 't Oôfkantoor is te vinden in Vlissienge. D'n krante ist fusieresultaet van 'n aantal oare kranten zoa de Hoesche Courant, D'n Middelburgse Courant, d'n Vlissiengse Courant, d'n Bresjesse Courant en de Zurrekzeêse Nieuwsbode. Ekeke nae de leeftied van de veurhangers ist een van den ouste krante van eel Nederland. In't joar 2008 bestong de krante 250 joar.

Op 6 feberwari 2007 is de krante veranderd nae tabloid-hroote.

De PZC ei vier edisies: Walchren, Beveland/Tole, Duveland en Zeêuws-Vlaonderen. Den oplage lig rond de 58.000.

Onderstaond stikje is geschreven nao anleiding van het 250 jaorig jubileum in 2008:

Het is wi a een weke gelee, mè 'k bin nog mè nauwelijks bekomme van aole emoties rond de krante, die a 250 jaer bestoeng.

Omda ze vinde dat ik een eêl klein râdertje in de PZC-machine bin, was ik ook uutgenôdigd om d'r bie te wezen toen de kôninginne 't eeste exemplaâr zou kriehe van 't gedenkboek. Wederhelften konde nie mee, wan dan zou't te vol raeke..! Mee Rinus Willemse, je weet wè, die dialectschriever van d'overkant, zou 'k saemen onze streektaâl vertegenwoordige!

D'n aeven vôda'k nè de feêstelijke angelegenheid zou hae, wier ik a vroeg verrast. Di viel een boek mee een hrôte dreun op de deurmatte. Het jubileumboek, in plastic verpakt, lag di zômè in ons simpele Zoetelandse rijtjesuus. Ik kreeg het eeste exemplaâr...! Wat was ik hroôs! De kôninginne kon 'k wè belle, da ze tuus kon bluve..!

Laeter bleke d'r eêl vee mensen a 't eeste exemplaâr gekrege t'ebben, wan ook Rinus uut Biervliet ao d'r a eên! Dat viel even tegen. En de 'mooiste taele van oalemaele' kon 'k nie vinde in 't boek. Mè verder zag 't er prachtig uut! Pet af vô de maekers! 

Ik bin toch mè gehae nè de hrôte kerreke in Middelburg. Rinus en ik kunne gelukkig nog rustig over straete lope en m'aode nie 't idee dat t'r ook vô ons het eên en ander an sterke mannen op de beên was. Ik ao verwacht, da'k in ieder geval moest antône wie a'k was. Misschien zouwe ze me wè fouillere..! Mè niks d'r van ô! Het belangriekste was...je postcode! En an d'and divan kwaeme me binnen.

De plekken waere vrie en alleên in 't middenschip mochte me nie komme. Di zaete zeker de allerbelangriekste figuren! Ik zag vee bekende gezichten, bekend van de krante en van de tillevisie. 

Mensen uut de polletiek, uut het bedriefsleven en weet ik aol nie wi a ze vandaen kwaeme. De juuste naemen bie gezichten wete viel nie aoltied mee, mè saemen kwaeme me d'r uut. En toen a'k zag, dat de oud-commissâris van de kôninginne in dezelfde rij zat as ik, wist ik zeker da ze bie de PZC behoorlijk sociaâl bin! Toch aode d'r eêl wat d'r wederhelft bie d'r...! Ik ao nog een plekke nest me over houwe vô de kôninginne, as ze es wat laete mocht weze..! Mè dat was nie nôdig! Di kwam wè een vrouwe mee een mooie witten oed nest me zitte, mè die ao hin blauw bloed, hloof ik!

M'ebbe eest wat sprekers anhore. Eigenlijk is 'ore' 't goeie woord nie, wan 't geluud was bie ons zô slecht, da'k nie vee verstaen ebbe. En van wat a'k horen ebbe, bin 'k wi a vee kwiet...! Het ging over de krante, over vroeger, noe en laeter! En di wier goed geklapt. Het leek wè of ze blie waere...!

Toen kreeg de kôninginne dat boek, hetzelfde as bie mien op de deurmatte gevalle was. Alleên hin plastic d'r rond. Ik kon nie zie of ze d'r blie mee was, wan d'r oed zat divô in de wege. Ze begon d'r drek in te blaederen. Ik dienke op zoek nè dialectverhâlen. Ze za ze nie gevonden ebbe! Mè dat komt dan wè in 't volgende jubileumboek. Dan is dialect schrieven echt nieuws hore!

De kôninginne liet ons achter bie de drankjes en de hapjes. Toen me saemen deu Middelburg liepe, op weg trug nè Zoetelande en Biervliet, vloog ze net boven de stad. Ik docht, da'k ze zag zwaâie mee d'r boek. Zie blie mee d'r eeste exemplaâr..!




#Article 238: Ellesdiek (183 words)


Ellesdiek (Ellewoutsdijk) is een durpsje in de Zak van Zuud-Beveland in de provicie Zeêland. Tot an 1 januarie 1979 was Ellesdiep een zelfstandihe gemeênte, daarna wir't'n onderdeel van de nieuwevormde gemeênte Bossele. Het dorp is mie ongeveer 400 inweuners de kleinste plekke van de gemeênte.

't Durp is elegen an de Westerschelde, op het meest zuudelijke puntje van Zuud-Beveland. An d'n Schelde bevind zich 'n jachtaoven, een getieaoven die bij eb droogvalt. Ten zuuden van 't durp lig ut veurmaelig fort uut 1837. Dit fort diende ooit als verdediging van de Schelde. Tegenwoordig is't eigendom van Natuurmonumenten.

Bekend ist durp tehenwoordig van 't Kerkje van Ellesdiek, wat een centrum wil weze voe levensbeschouwing, cultuur en vriendschap. 't Kerkje is evestigd in de voormalige Nederlands Hervormde Kerke van Ellesdiek. Nae a deze kerke fuseerde'n en het kerkgebouw leeg kwam te staen, wier de stichting opericht en kocht het leegstaende gebouw om d'r activiteiten in te organiseren en zôdoende ok de publieke functie van het gebouw te kunne bewaeren voe het durp. 't Kerkje drieft op vriewilligers. 

In 2011 wier ier de Zeêuwse Riempjesroute 'eopend.




#Article 239: Song-dynastie (347 words)


De Song-dynastie (Kantonees:Song Chiew) was een dynastie in China die a duurn van 960 toet 1279. In de Song-dynastie wier China wee hereênigd wat a sins 907, bie de val van de Tang-dynastie, nie mi hebeurd was. Vanof 907 toet 960 wier China verdeêld in een deêl van de Vuuf Dynastie'n en een deêl van de Tien Konienkrieken. De Song-dynastie speeln of in twi periodes: De Noôrdelijke en de Zudelijke Song.

De Noôrdelijke Song-dynastie duurn van 960 toet 1127 en ten tiede van de Noôrdelijke Song-dynastie reheern deze over eel China, in tehenstellieng tot de Zudelijke. Den oôdstad ten tiede van deze dynastie was Kaifeng. Op 9 jannewari 1127 vieln de Jurchen den oôdstad Kaifeng binn'n en plundern dezen. Zie richen in 't hebied de Jin-dynastie op, de mensen die an ontsnapt waeren uut de an'n van de Jurchen trokk'n ten zuden van de Jangtsekiang en onderieuwen di de Zudelijke Song-dynastie.

De keizers van de Noôrdelijke Song-dynastie waeren:

De Zudelijke Song-dynastie duurn van 1127 toet 1279 en reheern ten zuden van de rivier de Jangtsekiang. Den oôdstad van deze dynastie was Hangzhou.

In 1140 wouen de mensen van de Zudelijke Song-dynastie een pohieng 't veroverde hebied uut de Noôrdelijke Song-dynastie te herovern onder leidieng van heneraol Yue Fei, mè Yue Fei wier echter vermoôrd deur zen oveliengen vanwehe den angst tehen de macht van de militairn.

In 1234 verovern de Monhoôln Noord-China in de vurm van de Jin-dynastie en ze riepn in 1271 de Yuan-dynastie uut. Vanwehe de dreihieng van de Yuan-dynastie vluchen de keizerlijke of'oudieng a in 1276 ni Kanton, allaen keizer Gong Di bleef in Hangzhou. Een broertje van de keizer, Zhao Shi (keizer Duānzōng), nehen jaer, wier uuteropen toet keizer, winae an ze ni 't hudihe Hongkong trokk'n. Zhao Shi stierf echter an een ziekte en zen broertje Zhao Bing (keizer Bing) van zevene volhen um op. 

Op 19 maerte 1279 wier 't leher van de Zudelijke Song-dynastie ten onder in de Slag bie Yamen en iermie kwam der een ènde an de tied van de Song-dynastie.

De keizers van de Zudelijke Song-dynastie zien:




#Article 240: Bîkerke (676 words)


Bîkerke of Béékerke (Ollans: Biggekerke) is un durpsje op Walchren in de provincie Zeêland, elegen in d'n gemeênte Veere. Op 1 jannewarie 2007 a 't durp zoan 904 inweuners. 't Durp is een typisch Walchers kerkdurp.
D'r wor vaak edacht da de naem Bîkerke iets mie verkens van doen eit, das glad nie waer. Bigge was in de vruuge middeleêuwen 'n hewone persoonsnaem. De pleknaem ei misschien 'n heilige oorsprong. Bîkerke is wellicht enoemd ni den heilige Begga.
Tot an 1966 was Bîkerke een zelfstandige gemeênte. In't jaer derup wer ut durp onderdeel van de gemeênte Valkenisse, vanaf 1 jannewarie ging die gemeênte op in de nieuwe Veere. 

Ruum zesenvuuftig jaer gelee ei een fotograâf foto's gemaekt van de huus van de griffermeerde schole van Béékerke.

Twi foto's ebbe'ik ervan. Die mee de huus van de laogste drie klassen en eên van de huus van d'oogste groepen. Bie mekaore zô'n vuufenveertig huus uut Béékerke en Krommenoeke. Mee die twi foto's as leidraed bin'k, mee nog twi overlevende op zoek gehae nè iedereên. Di waere d'r a vuuve nie mi in leven. Di waere d'r ook, die nie op die foto stoenge, mè wè in die tied nè onze schole hienge. Aole fermieljes ebbe me gevonde en uutgenôdigd vô een achtemiddeg trugkieke, mee dinae saemen ete.

Twi-derde is gekomme en ik kan julder zeie, da zôies meer dan de moeite waerd was. Mee sommige moest je meer dan vuuftig jaeren biepraote! Alleên a 't herkenne was een waere zoektocht in je geheugen. Wan a wist ik, as regelaer, percies wie d'r zouwe komme, di waere huus van toen bie, die hin ienkel lichaemsdeêl aode, wat nog tot herkenning zou kunne leie. As Joop, uut noe Almere, z'n buurman van di gestierd ao, aode m'n ook vô Joop angezie.

M'aode de Béékerkse taâl as voertaâl. Wan ao je op Béékerke op schole ei gehae dan vergeet je dat dialect nooit mi, of je noe in Pernis, Mierlo, Almere, Leiden, Emmeloord of Meliskerke terecht gekomme bin.

En Coby wier toch nog mee Koos angesproke, Rens was vô ons nog aoltied Lou en Elisabeth moest genoegen neme mee Betsy. Die nieuwe naemen zouwe alleên nog verwarrender werreke. J 'ao a moeite genoeg mee aol de nieuwe gezichten. In zeven uren ruum vuuftig levensjaeren van meer dan dertig huus deuspitte, was hlad onmogelijk. Di kwam eêl wat lief en leed vôbie die middeg. Opa's die d'r kleinhuus ophemelde, mensen die naebie net zô vee zwarte as witte sneêuw gezien aode. Ooit gescheie, nooit iemand ebbe kunne vinde, een riek naegeslacht, je baâs vermoord, lope van Krommenoeke nè schole, van alles kwam vôbie.

Mè oevee verschillende zâken mensen in de loop van de tied aode bezig houwe, de herinneringen an schole konde me aol dêle..!

Nou ja, dêle! Het bleek toch dat iedere, noe zestig-plusser, wi andere dingen nooit was vergete. Een kleine hreep. Eên wist nog percies da z'n meêster onredelijk kwaed hore was toen 'n, mee z'n kroôntjespenne, het woord Jezus mee vee vlekken geschreven ao. Een ander zag nog vô d'r oe of de andwerkjuffrouw uutleg gaf over de te borduren merklappe, mee dat ding, rustend op d'r boezem. Wi een ander verhaâlde van een eêl proces op schole omdat degene die luudruchtig daermgassen liet ontsnappe, z'n ( d'r) eihen nie anmeldde bie de juf.

't Meisje, wi a'k op de kleuterschole zeker van wist da ze vô eêuwig van mien zou weze, was t'r ook. Z'is a gerume tied oma, mè nie van mien kleinhuus!

En eên van de pestkoppen uut die tied, was wè z'n aer, mè nie z'n streken kwiet. Z'n naegeslacht ao d'r nog wè es last van, wan ie kon 't nie laete om andere op stang te jaehen. Me wiste aolebei nog dat er es een joen tegen im gezeid ao:  Mien moeder ei gezeid, da jie een hrôten ulk bin!

Bie 't afscheid wier d'r drek over een herhâling gesproke. Mè zô mooi as d'eeste keer kan 't naebie nie mi ore! Dien aeven bleef 't nog lang onrustig in m'n oôd!




#Article 241: Itâlië (272 words)


Itâlië is een land in Zuud-Europa en lid van d'n Europeese Unie.
In 't Noôrden hrenst 't an Frankriek, Zwitserland, Oôsteriek en Slovenië. De reste van 't land wor omringd deur d'n Adriatische Zeê, d'n Ionische Zeê, d'n Middelandse Zeê en d'n Tyrreênse Zee. D'eilanden Sicilië, Sardinië en Elba en een aental kleinere eilanden be'oren oôk bie Itâlië.
D'n oôdstad van Itâlië is Rome, die stad ei zo'n 2 miljoen inweuners. Aore belangriek steê bin Milaan, Turien, Bologna, Palermo, Venetië (ok we 't Zeêland van't zuujen enoemd) en Napels.

Itâlië eit zo'n 57 miljoen inweuners. Vanaf de jaoren 90 daolde het aotal inweuners deurdat 'r minder huus ebore werre dan dat'r mensen overleê. De leste paer jaore groeit d'n bevolking weer deurda er mensen van buuten Itâlië binnenkommen.

Itâlië heit een lange heschiedenisse. Bekend is ’t ouwe Rome, rond ut begin van de jaertelling was dit de grooste stad ter wearelt. Nea de val van Rome kwamme stadssteaten as Venetië in Genua op. In de vroege Middeleeuwen bloeiende hier de kunst in de wetenschap. Deerna trad verval in. Pas in de 19e eêuw wier ’t land een eenheid zoas da’ men die noe kenne. In de jaeren '20 kwam Benito Mussolina an de macht in het land. Mussolini koos in de Tweêde Wereldoôrlog de kant van Adolf Hitler. Nae de oôrlog was het land een van de oprichters van de Europese Unie. Economisch ging het Itâlië voh de wind, mae politiek was het nie zoô stabiel. D'r waere vee wisseliengen van kabinet'n en bijzonder vee verkieziengen. Een bekend fihuur uut de Italiaanse politiek is Sylvio Belusconi. Tehenwoordige premier (2019) is Giuseppe Conte.




#Article 242: Psyholohie (108 words)


't Woôrd psyholohie kom van 't Hriekse woord ψυχή (ziel of verstand) en λόγος (hedachte, rede) en iermie wor helieke 't woôrd psyholohie ok verklaerd. Psyholohie is de leêr die a 't innerlijke bestudeer. Ok wor binn'n de psycholohie 't hedrag van de mens bestudeerd, voe beêsten hel dat ok mè dan in de dierpsyholohie.

Ut doel van de psyholohie is kennis opneem'n over t doen en laeten van mens en beêst, divan leern en toekomstig hedrag voorspelln. Voe hroepn mensen of beêsten ka'j in reelijke maete der te doen hedrag voorspelln, mè bie individuu'n hi dit bieni nie.

De psyholohie kan verdeêld worn in verschill'nde terrein'n, naemelijk:




#Article 243: Niue (441 words)


Niue is een eilan'nstaetje in Polynesië in de Hroôte Oceaon in 't werelddeêl Oceanië. Niue lig ten oôssen van Tonga, ten wessen van de Cook-eilan'n en ten zuden van Amerikaons Samoa. Niue ei een oppervlak van 260 km2 en 't oôgste punt lig op 65 meter. In 2016 weunen der 1.612 minsen. 't Eilanje is nie onafankelijk, mè ei een Vrieën Associaotie mie Nieuw-Zeêland.

James Cook zag as eêssen Europeaon in 1774 Niue. Ie probeern drie keêr op 't eiland te komm'n, mè vanwehe de Polynesische inweuners die an ulder nie hoed ezind waeren, lukn dat nie. Omda Cook docht dan de inweuners bloed op der tan'n an esmeêrd, wat a volhens de lehende echter roôie benaonen waeren, noem'n Cook 't eiland 'Savage Island' (Wild eiland).

Laeter kreeg 't eiland zen offisjele naem, Niu ē, wat a zoiets as 'ouwer van kokesnoten' beteêken. Den offisjele naem is noe Niuē fekai, 'wilde ouwer van kokesnoten'.

Niue is ok nog een poosje Brits protectoraot ewist, mè in 1901 wier Niue veroverd deur Nieuw-Zeêland en in 1974 kreeg Niue de staetus van een Vrieën Associaotie. Robert Rex wier den eêssen president van Niue.

Niue ei een oppervlak van 260 km2, lig op zen oôgsen 65 neter eb der weunen in 2007 1.492 minsen. Niue lig 700 kilemeter ten oôssen van Tonga en is eên van de hroste koraelatoll'n ter waereld. 't Eilanje besti uut kalksteên mie steile kliffen an de kustlien.

Der zien vuuf hroôte koraelriffen op Niue, naemelijk:

De economische activiteit'n op Niue bestaen vurral uut zelfvurzienende landbouw en der is ok een klein bitje industrie. Der worn onder aore passievruchen, kokesnoten en honieng verwerkt. Vaddere inkomsen zien 't toerisme en de verkoôp van poszehels. Qua economie is Niue sterk afankelijk van Nieuw-Zeêland.

Op Niue leven slechs ienkele zoogdieren, wivan onder aore de Tongavleêr'ond (Pteropus tonganus). Vadder leven in de riffen rondom 't eiland vee vissesoôrten, walvissen, dolfien'n en vanzelfspreek'nd koraelen.

In jannewari 2004 wier Niue etroffen deur de cycloon Heta wideur an 300 minsen dakloôs wiern en 2 minsen wiern edoôd. De uzen wiern nie mi herbouwd en de minsen trokk'n wig. Nieuw-Zeêland stell'n as reactie ierop da wunnir a de bevolkienge nog vadder ofneem, Niue zen udihe status hi verliezen. Den udihe houverneur, Mititaiagimene Young Vivian, ei dit ofewezen.

Op Niue lihhen veêrtien verschill'nde plekken, wivan de hroste stad en den oôdstad Alofi is. De stad Alofi besti echter wer uut twi deêl'n, Noôrd- en Zuud-Alofi, die an saemenevoegd zien. Ier een tabelletje mie de plekken op Niue:

Niue ei ok een eihen topleveldomein, .nu. Vurral in Nederland wor dit topleveldomein vee hebruukt voe homepages vanwehe ok 't Nederlandse woôrdje 'nu'.




#Article 244: Iesveugel (473 words)


Den iesveugel (Alcedo atthis) is een felhekleurde waeterveugel die a deêl uut mik van de femielje van de iesveugels. Den iesveugel is een felhekleurde waeterveugel die a ok in Nederland voekom. 

Den iesveugel is overwehend felblauw hekleurd, mè val nie direct op omda 't en soms doôdstille zit op een takke om een visjie te verschallek'n. Zen rik, zen kop en zen kele zien aollemille 'elderblauw, zen buuk en zen kaeken zien rossig roôd en die ei een witten 'alsvlekke. Zen oôhen en zen snaevel zien zwart, wibie a 't ventje een aelemille zwarte snaevel ei en 't wuufje een zwarte snaevel mie een roôie baosis. De poôten zien roôd. Den iesveugel is middelhroôt en ei een taemelijk hroôte snaevel.

Iesveugels eetn vurnaemelijk vissen, mè soms eetn ze ok wè waeterinsect'n. De vissen worn evang'n deur vanof een takke een snelle duuk te neem'n in 't waeter. Ok worn ze evang'n deur stille te ang'n boven 't waeter, te verhelieken bie 't bidden van roôfveugels, en wunnir a 't ur een vis langskom, dezen te vang'n.

Evang'n vissen worn deur de veugel tehen een takke doôd emept en in zen heheel opeheetn. Wunnir an tiedens strenge winters beekn en stilstaende waetertjes dichtevrozen zien, jaehen iesveugels ok op oopn waeters. Onverteêrde visressen, de hraeten, worn uutebrikt in de vurm van een braekbal.

Nae de winter allaenig te èn deurebrocht, trokkn iesveugels in 't voejaer ni de broedhebied'n. Wunnir an de ventjes en wuufjes mekaor ontmoetn in 't broedhebied, overwinn'n ze eêst der angst en ahressie tehenover mekaor en probeern ze tevens indruk te maekn. Dit doen ze deur middel van de balts, die a besti uut 't et naevliehen van mekaor deur de toppn van de boôm'n of flak over 't waeteroppervlak. Nae dit riteweel heef 't ventje vissen an 't wuufje. Iernae volg de paerieng.

Iesveugels broeien bie 'elder stroômend of stillestaend waeter mie vee vis. Voewaerde is dan steile kant'n anwezig zien De veugels hraeven een nistpupe an de kant van 't waeter die a mistal 50 cm tot 1 meter lange is. An 't ènde van de nistpupe zit de nistkaemer. De nistpupe lop onheveêr 10 hraoden omoôhe as eventuêle beschermieng tehen oôhe waeterstan'n. De nistpupe wor ehraeven in maerte en in april haen de iesveugels broeien.

In de nistkaemer worn 5 toet 6 eiers eleid. Beie veugels broeien in periodes van onheveêr anderalf ure, wini a den are ouwer wee eetn hi zoekn. In de maend meie komm'n de jonge uut, de eêste daehen worn ze nog werme ehouwen. Nihelang de hroôtte van de jonge worn steeds hrottere vissen evoerd. De ouwerveugels wassen der eihen nae iedere voerburte vanwehe de ontlastieng die a vanuut de nistpupe ni benee lop. Nae 't eêste legsel volg vaok nog een twidde of derde legsel.

Der zien 8 verschill'nde ondersoôrten van den iesveugel, naemelijk:




#Article 245: Svalbard Global Seed Vault (225 words)


De Svalbard Global Seed Vault is een heen'nbanke vlakbie Longyearbyen op Spitsberhen (Svalbard), een eiland ten noôrn van de Noorse kust.

Deze heen'nbanke is een opslagplekke voe zaeden, ebouwd in een berg. De heen'nbanke bevin zen eihen 120 meter diepe in de berg op 130 meter boven zeêniveau. De opslagplekke voe de zaeden wor onder aore betaeld deur de reherieng van Noorwegen en deur de Bill  Melinda Gates Foundation. 't Doel van deze hroôtscheepsen operaotie is de beschermieng van vele soôrten zaeden van over de aele waereld. 't Project vin plekke onder leidieng van de Global Crop Diversity Trust.

De heen'nbanke wor zo hoed meuhelijk beschermd en is dirrum ok 130 meter boven zeêniveau eplekt voe 't heval a de zeêspiehel deur de smelt'nde ieskapp'n ard smelt. De zaeden worn bewaerd onder een temperatuur van -18 °C. 

De zaeden zien eleverd deur 't Centrum voe Henetische Bron'n Nederland in Waheniengen. Verwacht wor dan vee aore lan'n zun volhen. Ok de Nasjionaole Plantetuun van België wil musschien 211 soôrten wilde boôn'n levern. In totaol wiern 18.000 monsters mie elk 500 zaeden eleverd deur bedrieven over ael de waereld. In totaol dus 9 miljoen zaeden. De Svalbard Global Seed Vault wier offisjeel e'opend op 26 feberwari 2008, oewel de minister-president'n van Noorwegen, Zweden, Finland, Denemarken en Iesland op 19 juni 2006 a den eêssen steên eleid an.




#Article 246: Equatoriaol Hunea (610 words)


Equatoriaol Hunea is een klein lanje in Afrika. Equatoriaol Hunea besti uut een hedeêlte op 't Afrikaonse continent, Mbini, dat a hrens an Kammeroen in 't noôrn en voe de rest omriengd wor deur Gabon. 't Aore hedeêlte besti uut 't eiland Bioko ('t vroehere Fernando Pó) wir a den oôdstad Malabo op lig en 't eilanje Annobón.

Naeda Equatoriaol Hunea tientall'n jaern een kelonie ewist was van Spanje, wier 't et in 1963 deur de Spaonse dictator Franco toet zelfbestuur emachtigd en wier de socialist Bonifacio Ondó Edu toet minister-president emikt. In 1968 wier Equatoriaol Hunea nae 190 jaer een kelonie ewist te zien volledig onafankelijk van Spanje en Ondó Edu wier ofezet. De leier van de PUNT, de Partido Unido Nacional del Trabajador, henaemd Francisco Macías Nguema wier den eêssen president van Equatoriaol Hunea.

Nae hroôtscheepse relln in 't land wiern in 1969 aolle Spanjaarn uut 't land ezet en in 1972 riep Nguema zen eihen uut toet leier voe 't leven en liet tehenstanders van zen regiem executeern. In 1978 wier elke vurm van hosdienstoefenienge verboodn en wier 't land een atheïstischen rippebliek.

In 1979 wier der een coup epleegd deur heneraol Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, die a lukn en Macías Nguema wier doôdeschootn. Der wier een vrieë marteconomie inevoerd en hosdienstoefeniengen wiern wee toe-estaene. Tehen tehenstanders wier echter nog ard opetreen.

In 1986 probeern ienkele oôhe militairn Mbasogo of te zettn, mè dit mislukkn en in 1987 richen Mbasogo de eênihe toe-estaene partij van zen eihen, de Partido Democratico Guinea Ecuatorial, op. In 1991 wiern ok aore politieke partij'n toe-estaene, mè deze mon an zovee rehels voldoene da der hin spraeke kan zien van een hoeie opposisie.

Equatoriaol Hunea hrens in 't noôrn an Kammeroen en wor voe de rest omriengd deur Gabon. Vadder besti Equatoriaol Hunea uut verschill'nde deêl'n, naemelijk Mbini, 't vasteland, 't eiland Bioko in de Holf van Guinee en de kleindere eilanjes Annobón en Corisco.

In 't land heers een tropisch rehenklimaot en der is dan ok vee rehenwoud. Tevens is 't land vrie berhachtig en der komm'n vulkaonen voe. Voebeêl'n zien de Pico del Fuego en de Pico Surcado op Annobón. Ok 't eiland Bioko is van vulkaonischen oôrsproeng.

De miste inweuners van Equatoriaol Hunea zien van oôrsproeng Bantu's. De hroste stamme ierbinn'n is varuut de Fang, die a oôrsproenkelijk voekwam in Mbini, mè deur migraotie ok in hroôte hetaele vertehenwoordigt is op Bioko. 80% van de bevolkieng besti uut Fang.

De stamme van de Fang besti wee uut 67 clans, verdeêld over ael Equatoriaol Hunea. De Bulu Fang leven buvobbeld in Rio Muni. Een aore bevolkiengshroep zien de Bubi, die an 15% van de bevolkieng beslaen en op 't eiland Bioko leven. Tevens zien der nog stamm'n langs de kuste zoas de Ndowe's, de Kombi's en de Benga's.

In Equatoriaol Hunea leven rillatief weinig buutnlanders, de hroste hroep besti uut Spanjaorden en Portuhezen. Ok besti 't ur een toeneemnd antal van mensen uut Kammeroen, Niheria en Gabon. Vadder zien der nog Chinezen, Britt'n en Liberiaonen.

Equatoriaol Hunea wor inedeêld in zeven provincies, naemelijk:

De Equatoriaol Hunese hrondwet zei dan de offisjele taelen van 't land Spaons en Frans zien en dan de inheemse taelen worn beschouwd as onderdeêl van de nasjonaole cultuur. Spaons is a een offisjele taele van Equatoriaol Hunea sins 1844 en de miste mensen, vurral in den oôdstad Malabo, spreekn Spaons.

In juli 2007 verklaeren president Teodoro Obiang Nguema Mbasogo ok de Portuhese taele as offisjele taele van Equatoriaol Hunea.

Over de natuur in Equatoriaol Hunea is vrie weinig bekend vanwehe 't vrie ontoehankelijke karakter van 't rehenwoud. Ienkele diersoôrten die an voekomm'n in Equatoriaol Hunea zien:




#Article 247: Oranjenikkekasuaris (218 words)


De oranjenikkekasuaris (Casuarius unappendiculatus) is een kasuaris uut de orde Casuariiformes, wiran ok de emoes bie oorn. Den oranjenikkekasuaris leef in 't rehenwoud van 't vroehere Irian Jaya, noe Nieuw-Hunea.

De oranjenikkekasuaris is een vrie hroôte loôpveugel die a toet anderalve meter lange kan worn. Ze kunn'n nie vliehen en ze èn een ruug roetzwart veêrnkleêd. Der kop en een stik van de nikke is felblauw en an de kop liekn flapp'n te angn. Der nikke is felroôd of heêl ekleurd, beie heslachen van dit soôrt zien der helieke uut. 't Verschil tussen 't ventje en wuufje is echter da 't ventje kleiner is. Vadder ei de oranjenikkekasuaris enorme poôten bie een klauwachtehe binste teên.

De oranjenikkekasuaris is zoas aolle aore kasuarissen een schoeve veugel van 't dichte rehenwoud. De veugel is endemisch in 't rehenwoud van 't noôrn van Nieuw-Hunea en ok we in beboste hebied'n langs de kuste. De kasuaris wor bedreigd deur bejaehieng en 't verliezen van zen habitat.

't Wuufje mik bie de oranjenikkekasuaris de dominante positie uut. 't Nist wor deur 't ventje emikt op een hoed hecamoufleerde plekke, de veugels paern en 't wuufje lei drie toet vuuf hroene eiers winae a ze een aor ventje hi zoekn. 't Ventje onderouw de jonge en zoek eetn voe der voe onheveêr nehen maen'n.




#Article 248: Māori (283 words)


De Māori zien de oôrsproenkelijke beweuners van Nieuw-Zeêland en ze weun'n ok in antall'n in Australië.

In het Māori, de tael van de Māori, beteêken Māori 'nurmaol' of 'hewoon mens'. 't Woôrd kom ok in aore vurmen voe in Polynesische taelen, zoas maoli in 't Hawaiiaons en maohi in 't Tahitiaons. Ok de oôrsproenkelijke inweuners van de Cook-eilan'n worn Māori enoemd.

Wunnir an de Māori percies ni Nieuw-Zeêland kwamm'n, is nie bekend. Warschijnlijk kwamm'n ze a in de middelieuwen vanuut Hawaiki, der moederland, in der waka's (kano's) op zoek ni een nieuw land en eetn. Toen an ze bie Nieuw-Zeêland kwamm'n zahen ze volhens de lehende in de varte een stik land bie een hroôte witte wolke derboven, dat an ze Aotearoa noemn.

Vanof den 18e ieuwe kwamm'n de Europeanen ni Nieuw-Zeêland, die an hroôte invloed an op de Māori vanwehe de voe ulder biezondere diengen die an ze mee brochen. De Europeanen kochen echter ok soms voe een schientje een stik hrond van de Māori, tot hroôt onhenoehen van sommihe stamm'n. Dideur wier deur ienkele Māori-leiders en de Brittn op 6 feberwari 1840 't Verdrag van Waitangi eteêkend.

Iernae, in 1856, wier deur de Māori der eêste leider anesteld, Potatau I. Dit was voe de Māori een hroôte veranderienge, omdan ze eêst beston'n uut verschill'nde stamm'n mie ieder een eihen stamoôd. De hudihe Māori bestaen onheveêr uut 500.000 mensen en beslaen onheveêr 15% van de Nieuw-Zeêlanse bevolkieng.

Bie de Māori bestaen een hroôt antal mythen, wivan an ok a vee mythen verloorn zien ehaene. Vaok zien dit verhalen over oe an mensen of beêsten onstaen zien of verhalen over de heldendaden van een Māori-leider. In deze verhalen zit vaok ok een moraal.




#Article 249: Mytholohie van de Māori (519 words)


De mytholohie van de Māori is een vrie onbekende mytholohie, mè zò uutebreid dan zelfs de Māori nie in staet zien der eihen mythen en aore volksverhalen volledig te kenn'n. Echter ael der cultuur, ritueeln en heloôf wor beïnvloed en kom voe uut der mytholohie. De hrondslag van ulder mytholohie lig in Polynesië, en aore Polynesische volkn en een verheliekbaere mytholohie. 't Hroste hedilte van de mytholohie wor edomineerd deur verhaolen over de scheppieng van de aerde.

Over de mytholohie van de Māori is weinig bekend. De eêste Europeanen die an der mie kennis maekn waeren de missionarissen, die an 't heloôf en de ritueeln van de Māori mistal as werkn van de duvel bestempeln, zoda ier hin bron lig van kennis over ulder mytholohie. Uutzonderiengen binn'n J.F. Wohlers op 't Zudereiland, Richard Taylor uut de omhevieng van de Taranaki-rivier en William Colenso uut de Hawke's Bay.

Eên van de mensen die an de mythen van de Māori verzaemelen was Sir George Grey. Ok verzaemelen die ginialohieën, hezangen en verhalen. Ok der enurme mythencycli wiern vasteleid. Grey beschreef de mytholohie van de Māori in zen boek 'Nga Mahi a nga Tupuna', vertaeld as Polynesian Mythology' in 't Iengels. Een aore bron is 'Ancient History of the Māori' deur John White.

De lehende van de Māori wor uutedrukt in drie verschill'nde vurmen van overdracht: de ginialogische reciteriengen, de verhaalnde proza en de poëzie.

De ginialogische reciterieng van de Māori, in 't Māori whakapapa, was hoed ontwikkeld in de mondelienge literatuur van de Māori en dien'n in de verteltradisie. De ginialogische reciteriengen haven een lienk an tussen levende mensen en de goden. Deur ginialogische lijn'n te schetsen beklemtoôn'n de schriever zen connecties mie de daan van de beschreven karakters in zen vertellienge.

De poëzie van de Māori wor bieni aoltied ezongen. Et muzikaole ritme onderscheien de poëzie dan ok eêder van de proza dan a 't taelhebruuk da dee. Der wier hin riem hebruukt in de poëzie en ok hin stijlfihuurn as alliteraotie en zo. Wè komm'n verschill'nde metra ni voôrn. Kenmerkn voe de poëzie van de Māori zien 't hebruuk van synoniemn en typische hrammaticaole constructies.

De verhaalnde proza vurm 't hroste deêl van 't materiaol over de lehen'n en de mytholohie van de Māori. Deze verhaaln wiern vurral in de lange aevun'n in de winter verteld bie 't knappernde outvuur. Deze verhaaln waeren 't poppulairst en iervan zien dan ok de miste bewaerd ebleven. Ze dien'n nie allaene voe 't plezier van de mensen, mè ze verteln ok over 't onstaen van buvobbeld vuur, doôd en 't land.

Volhens de Māori waeren voe aolles de periode van de kore en de tien periodes van de pō. Dit waeren de periodes van de duuster'eid voe a der ok mè iets op de aerde was. 't Eênigste wezen was Io Matua Kore, den opperhod. Dezen schiep de hemel (Rangi, laeter Rangi-nui) en de aerde (Papa). Uut Rangi en Papa kwamm'n 200 zeunen voe die an 't behun vurmen van 't leven op de aerde.

De mythen van de Māori kunn'n verdeêld worn in drie oôddeêln en dibie een paer onderdeêln, naemelijk:

	




#Article 250: Flevoland (690 words)


Flevoland is eên van de twaolf provincies van Nederland. Ze bestaet vo 't groôste deêl uut land dat-a in de twintigste eêuwe gewonne wier op de zeê en wier pas in 1986 opgericht. 'Oôdstad is Lelystad, awast is Almere vee groôter. Flevoland grens vol an Friesland en Overiessel en mee dieken an Gelderland, Utrecht en Noord-'Olland. Ten westen leit 't an 't Markermeer en 't IJsselmeer. Flevoland is uniek in de waereld, nergenst aors is zo'n oppervlak op zeê 'ewonne.

Zoôas bove gezeid bestaet Flevoland naebie 'elemaele uut joenk polderland. Van noord nae zuud bin dat de Noordoôstpolder, Oôstelijk Flevoland en Zudelijk Flevoland. Binnen de bediekienge van de Noordoôstpolder leie tweê vroegere eilanden: Urk en Schokland. Gemiddeld leit d'eêle provincie 'n paer meter onder de zeespiegel.

't Groôste deêl van de provincie is bestemd vo landbouw. 'n Nie onbelangriek stik - vee meer dan ze oorspronkelijk bedoeld aodde - oor vandaeg d'n gebruukt vo bebouwienge, daerin overloôp vanuut de Randstad, voraol van Amsterdam, in kom weune. Vedders bin d'r ok natuurgebieden in de polder; 't bekendste en belangriekste bin de Oôstvaerdersplassen tussen Almere en Lelystad, 'n stik polder wat-a nie droôggevallen is omdat 't te diepe leit.

In de negentiende eêuwe ontstoenge d'r vee plannen om de Zujerzeê, of stikken d'rvan, droôg te maeken. Dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d'r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen. In 1918 wier de Zujerzeêwet angenomme, daerin beslote wier 't plan van Cornelis Lely uut te voeren. De drie polders die-an Flevoland uutmaeke 'oorde daerbie. In 1942 kwam de Noordoôstpolder klaer. Oôstelijk en Zudelijk Flevoland volgde in 1957 resp. 1968. De tweê zujelijke polders, daer-a in 't begin nog vreêd weinig mensen weunde, wiere ondergebrocht in 't Openbaer Lichaem Zujelijke IJsselmeerpolders. De Noordoôstpolder 'oorde agauw bie Overijssel. As de polders meer beweund raekte wiere d'r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken: Dronten (1972), Lelystad (1980), Almere (1984) en Zeewolde (1984). Uutendelienge wier in 1986 't Openbaer Lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie Flevoland gesticht uut Urk, de Noordoôstpolder en de Zujelijke IJsselmeerpolders.

De naem Flevoland wier gekoze nae Flevo, de naem van 'n meer of binnezeê in de Romeinsen tied dat/die zou uutgroeie toet de Zujerzeê. 'n Vroeg-middeleêuwse naem van datzelfde waeter, Almere, wier gebruukt vo eên van de steeën.

De Provinciaole Staeten in Flevoland è 41 zeêtels (vo 2015 waeren dat 'r 39 en vo 2007 43). De verdeêlienge is sins de verkieziengen van maert 2019 zoô:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunt op 'n coalitie van CDA, VVD, SP en D66. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van VVD, GL, CDA, PvdA, CU en D66. 

Commissaoris van de Konieng is Leen Verbeek van de PvdA.

Flevoland ei nie meer as zes gemeênten, mee vosproenk de minste van aolle provincies in Nederland. In de korte geschiedenisse van de provincie bin d'r ok noôit 'erindeêliengen gewist.

De provincie Flevoland vaol saeme mee 't Waeterschap Zujerzeêland.

Flevoland ei gin eige rechtbank. De provincie maek deêl uut van 't arrondissement Zwolle-Lelystad, mee de rechtbank in Zwolle. Dit ressorteert onder 't 'Of van Arnem.

Flevoland bestae grof gezeid uut drie cultuurgebieden: Urk, 't nieuwe platteland en de steeën.

Urk is eên van de meêst orthodox-christelijke durpen in Nederland. Zoô goed as iedereêne zit bie 'n kerkgenootschap - aollemaele protestants. Op 't nieuwe land bin de kerken, en zeker de orthodoxe, nie zoô over'eersend. In de steeën zitte vee butenlandse immigranten, die-a dikkels moslim of soms hindoe bin. 't Merendeel van de mensen is onkerkelijk.

Deu de joenge geschiedenisse oor d'r alleên op Urk 'n traditioneel dialect gepraot, maer dan wè wee deur 'eel de bevolkienge. Dit Urkers is 'n uniek dialect wat-a 'n bitje tussen 't 'Ollands en 't Nedersaksisch instaet. In Lelystad en Almere bin vee Amsterdammers gae weune, zoôda je dae vee Amsterdams oor. Op 't platteland spreke de ouwere boeren dikkels nog 't dialect van de streek daer ze vandaene komme, mae de middelbaeren en de joengeren praote d'r Algemeen Nederlands. In de polders van Flevoland oor volgens onderzoek zelfs 't zuverste Nederlands van 'eel 't land gesproke.




#Article 251: Budelmollen (181 words)


De budelmollen zien een orde van zoogdieren (Mammalia) en ze maekn onderdeêl uut van de budeldieren. De budelmollen zien endemisch in 't noordwessen van Australië.

Budelmollen zien een zusterhroep van aolle aore Australische budeldieren en de neste verwantn zien de budeldassen. Ok èn ze verwanschap mie de houdmollen. Budelmollen leven net as onze bekende mollen mistal onderhrons, wir an ze soms ondiepe tunnels hraeven in 't zand of soms ok erg diepe. Mistal komm'n ze allaen boven nae zwaere rehenval.

Budelmollen èn korte, stevihe poôten wibie an ze hoed kunn'n hraeven. Vadder zien ze naebie blind en der oôrn bestaen slechs uut een openienge in der oôd. Budelmollen worn 12 tot 16 centimeter lange, der staert is 2 toet 2,5 centimeter en ze wehen 40 toet 70 hram. Vadder èn ze een kleine mond en een bek wirover a een soôrt schildje zit van een leêrachtig spul tehen de hrond.

Budelmollen zien insect'neters en ze eetn hin aore beêsten. Ze eetn oôdzaekelijk lerven van kevers en rupsen van nachtvlinders.

De orde Notoryctemorphia besti slechs uut 1 femielje en twi soôrten, naemelijk:




#Article 252: Atlantischen Oceaon (322 words)


D'n Atlantischen Oceaon is d'n oceaon tussen Europa en Afrika en de beide Amerika's. Nae de Hroôte Oceaon is 't de hroste oceaon op aerde en ze besli een vuufde van 't oppervlak van de aerde.

De naem Atlantischen Oceaon kom oôrsproenkelijk van 't Hriekse Ἀτλαντὶς θάλασσα (zeê van Atlantis) en deêze term wor voe 't eêst hebruukt deur Herodotus. Herodotus bedoeln der de zeê westelijk van de Straete van Hibraltar mie. Herodotus baseer zen naem op 't mythologische continent Atlantis.

D'n Atlantischen Oceaon lig ten wessen van Europa en Afrika en ten oôssen van Noord- en Zuud-Amerika. De noôrdelijke hrens lig bie Hroenland wir a 't et overhi in de Noôrdelijke Ieszeê. De hrens mie de Hroôte Oceaon lop van 't zudelijkste punje van Zuud-Amerika, Kaop 'Oôrn, toet Antartica. De hrens mie d'n Indische Oceaon lop van zudelijkste punje van Afrika, Kaop Agulhas, toet Antartica. Vadder vurm òk 't Panamakanaol nog een verbindieng mie de Hroôte Oceaon.

D'n Atlantischen Oceaon ken verschill'nde binn'nzeên die an soms mee-ereeknd worn in 't totaole oppervlak van d'n oceaon. Deêze binn'nzeên zien de Noôrdzeê, d'n Oôstzeê, de Middellanse Zeê, de Holf van Mexico en de Caribische Zeê. Zonder deêze binn'nzeên besli 't oppervlak 82.362.000 km2, mie de binn'nzeên derbie ineslootn 106.450.000 km2. 't Diepste punt, de trohhe van Puerto Rico, is 8605 meter diepe. De hemiddelde diepte is 3926 meters en mie de binn'nzeên ineslootn 3332 meters.

In d'n Atlantischen Oceaon lihhen verschill'nde eilan'n, wivan der ier ienkele op een rijtje:

De Mid-Atlantische ruhhe is een in 1950 ontdekn onderzeêse berhruhhe van 15.000 kilemeter lange die a van 't noôrn tot an 't zuudn deur d'n Atlantischen Oceaon lop. Op deze ruhhe kom vee vulkanisme voe omdan di de aerdplaeten uut mekaore schuven wideur a 't er magma ni buten kom. Op deze meniere zien ok eilan'n as Iesland, Sint-Helena en de Fernando de Noronha onstaene. Ok komm'n der rond deêze ruhhe vee aerdbeviengen voe.




#Article 253: Abaiang (272 words)


Abaiang, ok wè Apaiang, 't vroehere Charlotte Island, Matthews of Six Isles, is eên van de koraolatolln van Kiribati, helehen naebie den evenaer in de Hroôte Oceaon. Den atolle mik deêl uut van de Gilberteilan'n. Tiedens een volkstellieng in 1998 teln ze 3.628 inweuners.

De Abaiang-atolle lig noôrdelijk in de Gilberteilan'n en tel 30 eilanjes, wivan a 't oôdeiland Abaiang, Ribono en Nuotaea beweund zien. Op de Abaiang-atolle lig eên verbindieng, naemelijk een tunnel tussen Abaiang en 't kleindere eilanje Teirio in 't zuudwessen van de atolle.

Abaiang ei een oppervlakte van 16 km2 en de dibie helehen lahune ei een oppervlak van 208 km2. Abaiang lig 7 kilemeter ten noôrdoôssen van den oôdstad van Kiribati, Tarawa.

Den ondekker van Abaiang was kapitein Thomas Gilbert in 1788, die a 't et Charlotte Island noemn. De eêssen Europeaon die a 't er kwam weunn was de missionaeris Hiram Bingham op 16 november 1857. Bingham hoeng in 't durp Koinawa weunn, wir a in oktober 1907 ok de Church of Our Lady of the Rosary ebouwd wier.

In 1939 wier ok 't Sint Joseph's College in Tabwiroa esticht deur Paul Chilton, een Iengelse mihrant. Deze schole is eên van de beste van Kiribati. Ok den udihe president, Anote Tong, ei op deze schole zen opleidieng henootn.

De hemak'n op Abaiang zien beperkt. Onder aore is der de schole van 't St. Joseph's College, eên van de beste van Kiribati. Vadder is der de Stephen Whitmee High School in Morikao en ok is der nog een klein pensionnetje, henaemd 'Ouba Island Fishing Lodge', wat a 12 persoôn'n kan herberhen.

De volhende plekken lihhen op Abaiang:




#Article 254: Friesland (841 words)


Friesland (officieel Fryslân) is 'n Nederlandse provincie die-a in 't noorden van 't land leit. Ze grenst an Greunienge, Drenthe, Overiessel, Flevoland en, over d'n Afsluutdiek, an Noord-'Olland. 'Oôdstad en groôste stad is Leeuwarden. Friesland is de eênige provincie daer-a nessens Nederlands ok nog 'n aore taele officieel is, naemelijk 't Fries. De Friese naem van de provincie, Fryslân, is ok in 't Nederlands d'n eênige officiële.

Friesland bestaet uut 'n vasteland en de Waddeneilanden Vlieland, Terschellienge, Ameland en Schiermonnikoog. Dit bin vier van de vuuf beweunde Waddeneilanden in Nederland. Deze eilanden bin in vroeg-historische tieden ontstae deur overstromiengen; 't groôste deêl van 't toen ondergelope land vaolt nog altoos bie ebbe droog. Die gronden, die-an Wadden genoemd ore en leie in de Waddenzeê, bin 't riekste natuurgebied van Nederland.
't Vasteland is 'eel agraorisch en bestaet vo 'n groôt deêl uut polderland. Deu turfsteken in vroegere tieden bin d'r groôte plassen ontstae die toet meren uutgroeide. Vandaeg bin dat voraol nog 't Tjeukemeer, 't Sneekermeer en de Fluessen. 't Lauwersmeer is 'n kreêke op de grenze mee Greunienge.

In de Romeinsen tied wier Noord-Nederland beweund deu 'n Germaons volk de Frisii of Friezen, maer 't is nie zeker of dit volk 'tzelfde was as de Friezen die-an d'r vandaeg d'n dag nog leve. Op 't laegliggend land bouwde de beweuners terpen, groôte vliedbergen, daer-a laeter 'eêle durpen op zouwe ontstae. Nae de Groôte Volksver'uziengen besloeg 't gebied van de Friezen (vanaf noe gaet 't mee zeker'eid om 'tzelfde volk as tegewoordig) 'n eêl kustgebied wat-a liep van de Vlaemse kust toet an de Weser. In de Vroege Middeleêuwen verstoenge de mensen onder Friesland dit 'ele gebied. In de zevende eêuwe onderwerpe de Franken de Friezen. 't Gebied oor dan in drie deêlen verdeêld: West-Friesland ten westen van 't Vlie, midden-Friesland tussen Vlie en Lauwers, Oôst-Friesland ten oôsten van de Lauwers. 't Middeste stik bluuf bekend stae as Friesland.

In 't zuden van West-Friesland ontstaet 't graefschap 'Olland. De 'Ollanders, die-an 'n Frankisch dialect bin gae spreke en agauw nie meer as Friezen gezie ore, breie ulder macht steês meer uut toet ze uutendelienge onder Floris V van 'Olland 'eel West-Friesland onder controle kriege. In Oôst-Friesland gaet 't aors: daer komt de macht bie locaole 'eren te leien. In 't stik tussen Lauwers en Eems kreeg de stad Greunienge, intussen Saksischtaelig, lanksaeman de macht. 't Ende kwam in 1498, as 'ertog Albrecht van Saksen toet 'Eêre van Friesland benoemd wier. Dit is ok 't moment daerop de verschillende Frieslanden definitief van mekaore gescheie wiere. Zoôwè ten westen as ten oôsten was 't Fries uutgesturve ten gunste van aore taelen, zoôdat alleêne Friesland tussen Vlie en Lauwers as echt Friesland overbleef.

De kommende eêuwen wier Friesland glad geïntegreerd in de politiek van 'eel de Nederlanden. 't Kwam onder regerienge van Kaerel V, wier agauw calvinistisch en kwam mee in opstand tegen de Spanjolen. Nae 1648 wier 't 'n gewoon gewest mee 'n kleine afvaerdigienge in de Staeten-Generaol. Tiedens de tweê Stad'ouwerloôze Tiedperken ao Friesland gewoon 'n stad'ouwer.

In d'n Tweêde wereldoorlog wiere de eilanden Vlieland en Terschellienge, die-an altoos bie Noord-'Olland g'ore aodde, bie Friesland gevoegd. De ouwe indeêlienge van 't vasteland in 11 steden en 30 grietenieën wier, in de vurm van gemeênten, onveranderd ang'ouwe toet 1 januaori 1984, as 'n 'erindeêlienge 'n ende maekte an de kleinste van die gemeênten.

De Provinciaole Staeten van Friesland è 43 zeêtels (vò 2007 waeren dat 'r 55). Sins de verkieziengen van maert 2019 is de verdeêlienge zoô:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n coalitie van CDA, VVD, SP en FNP. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van CDA, PvdA, VVD en FNP. 

Commissaoris van de Konieng is Arno Brok van de VVD.

Friesland ei 18 gemeênten (2019). Vier gemeênten divan bin eilandgemeênten, naemelijk Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoôg.

Friesland kent mar een waeterschap, het Wetterskip Fryslan.

Friesland is groôtendeels protestant. De Griffermeêrde kerke is nae verouding groôt in Friesland. D'r bin nie vee Kattelieken of Bevindelijk-Griffermeerden. De leste jaeren wint onkerkelijkeid terrein, evenas in de rest van Nederland. Moslims vin'je d'r nie vee.

't Westerlauwers Fries oor gesproke in 't groôtste deêl van de Nederlandse provincie Friesland. Uutzonderiengen bin de eilanden Vlieland en Ameland, de Stelliengwerven (in 't zuudoôsten), 't Kollumerland en 't Bildt. 'n Klein gebiedje in westelijk Greunienge is weer wè Friestaelig. In de steeën oor sins jaer en dag Stadsfries gepraot, wat-a 'n Nederlands, gin Fries, dialect is. Aolles bie mekaore praot iets meer as d'elt van de Friezen nog Fries, dat bin zoô'n 350.000 mensen. Nog vee meer mensen kunne Fries praote mae doeë 't nie zoô dikkels. Vèruut de meêsten kunne 't verstae. Toch gaet 't gebruuk van 't Fries merkbaer achteruut, in elk geval in 't daegeliks leven. Op schrift is de taele aolomtegenwoordeg en de schriftelike be'eersienge van 't Fries gaet juust voruut.

Een bekende Friese folklore is de Elfstedentocht, een schaestocht van ruum 200 kilometer. Fierljeppen en Kaetsen binne bekende Friese sporten. 




#Article 255: Brunei (549 words)


't Sultanaot van Brunei, offisjeel Negara Brunei Darussalam, is een land in 't noôrdwessen van 't eiland Borneo in Zuudoôst-Azië. An de landziede wort heheel omriengd deur Maleisië, an de kustziede deur de Zuud-Chinese Zeê. 't Land wor verdeêld in twi deêln deur Limbang, een stik van de Maleise provincie Sarawak.

't Oôgtepunt bereikn 't sultanaot van Brunei in de veêrtien'n tot de zestien'n eêuw. In deze tied besloeg 't et 't eêle eiland van Borneo en 't zuudwessen van de Filepijn'n. Europese invloedn maeken een ènde an deze macht. Nae een kortn oôrlog mie Spanje wirin a Burnei zeheviern verloor 't land een hroôt hebied an de Witte Rajahs van Sarawak, wideur a 't land ok in twi deêln wier verdeêld. Van 1888 tot 1984 was Brunei een Brits protectoraot.

Op 6 jannewari 1942 wier Brunei deur de Japanners bezet en op 14 juni 1945 wee bevried. In de jaeren '60 kwam der de Brunei Opstand die a probeern de North Borneo Federation te stichen. Op 1 jannewari 1984 wier Brunei onafankelijk.

't Staetsoôd en tevens reheriengsleider is sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah, eên van de riekste mensen ter waereld. Ie wor in deze functie bie-estaene deur zen ministers en adviesraeden. Der is hin hekozen wethevende macht. Den eêste minister wo deur de sultan anewezen, in den udihe situatie oefen 't een deze functie zelf uut.

Brunei besti uut twi hescheien lihhende deêln die an edeêld worn deur de Maleise provincie Sarawak, West-Brunei en Oôst-Brunei. In 't westelijke deêl van Brunei leef 97% van de Bruneise bevolkieng tehen 3% (10.000 mensen) in de berhachtihe provincie Temburong. De totaole bevolkieng tel 383.000 mensen, wivan 46.000 in den oôdstad Bandar Seri Begawan. Andere hroôte steedn zien Muara, Seria en Kuala Belait.

't Klimaot van Brunei is tropisch mie vee rehenval, zunneschien, oôhe temperatuurn en luchvochtigeid 't aele jaer deur. 't Land lig iets boven den evenaer.

Twiderde van de bevolkieng is van Maleisen ofkomst en den offisjele taele is dan ok 't Maleis (Bahasa Melayu). Vadder vurmen Chinezen (15%), Brittn en Australiërs een deêl van de bevolkieng, zodan ok Chinees en Iengels vee worn esproken.

De offisjele relihie van Brunei is den islam, wivan de sultan an 't oôd sti. Aore hosdiensen zien 't boeddhisme, chrissendom en in kleinere hemeênschappn ok nog inheems hosdiensen.

De productie van ruwen olie en aerdhas in Brunei is hoed voe bieni den elt van 't BNP. Aore bronn'n van inkomsen zien onder aore de klediengindestrie. De hezondeidszurg is hraotis en weuniengen en riest worn esubsidieerd. Der wor estreefd ni een minder afankelijk te worn van de productie van olie en has. Vadder probeer Royal Brunei hoeie vliegverbindiengen te vurmen mie Europa, Australië en Nieuw-Zeêland. 't Land is ok lid van de APEC.

Brunei is verdeêld in 4 districtn, de daerah:

Deze districtn zien wee onderverdeêld in 38 mukims.

De verkoôp en publieke nuttihieng van alcohol is in Brunei verboodn. Butenlanders en nie-moslims is 't et toehestaene 12 flesjes bier of twi liter aore alceholische drank vanuut 't butenland over de hrens mee te neem'n. In 2007 hol deze rehel voe iedere 48 uur, noe hel iervoe hin tiedmarzje mi. Naeda de verkoôp in 1990 wier verboodn, waeren aolle nachclubs en cafés henoôdzaekt te sluten. Sommihe resteranjes schienkn echter nog alcohol heserveerd in theepottn.




#Article 256: 'Oenderkoeten (128 words)


De oenderkoeten (Anhimidae) zien een femielje uut de orde van de waeterveugels (Anseriformes). Voeheen wier aoltied edocht dan ze bie de Galliformes, de 'oenders oôrn, mè dit bleek gin waer te wezen, ze zien naemelijk verwant an de een'n.

'Oenderkoeten zien vrie hroôte veugels mie een kleine kop en hroôte, stevihe poôten. De poôten zien slechs deêls elobd. Nie zoas de aore een'n èn ze een hedeêltelijke ru en kunn'n ierdeur 't aele jaer deur vliehen. 'Oenderkoeten lên twi toet zeven witte eiers.

De 'oenderkoeten komm'n allaene voe in Zuud-Amerika, mie een verspreidiengshebied van 't noôrn van Arhentinië tot an Venezuela. Onzeker is of an de veugels bedreigd zien of a de soôrt in antall'n ofneem.

De femielje van de 'oenderkoeten besti uut twi heslachen en drie soôrten:




#Article 257: Engel Reinhoudt (161 words)


Engel Reinhoudt (Wolfersdiek, 26 jannewari 1946 - 11 juli 2020) is een zanger die a vriewè allaenig in 't Zeêuws ziengt. Tehenwoordig weunt Reinhoudt in Serenoek. Z'n bienaem is 'de Zeêuwse Bard', z'n bekenste lied eêt 'Een bolus bie de koffie'. Voe deze cd werkt'n 'ie saemen mie de muziekhroep Ambras uut Zeêuws-Vlaonderen, die-a de muzikaole beheleiding verzurgd'n. 

Saemen mie aore is Reinhoudt een dialectkring 'estart in 't kerkje van Ellesdiek. In 2013 is het boekje Nijntje aan Zee van Dick Bruna deur Reinhoudt vertaeld ni 't Zeêuws onder de titel Nijntje an Zeê. De eêste zin hi zô: Op een dag zei vaoder pluus, wie gaèt 'r mee mie mien, naè de dunen en het strand, en om de zeê te zien. Daar 'goeng ze mie d'r eêmer schelpen zoeke.. In september 2013 ist boekje gepresenteerd in Middelburg.

Engel schrieft ok in de PZC. Vadder is 'n bekend eworre mie z'n Zeêuwse vertaelingen van de kinderboeken Nijntje en Boer Boris.




#Article 258: Gelderland (241 words)


Gelderland is 'n provincie van Nederland die a in 't oôssen van 't land leit. Ze hrenst an Limburg, Noord-Braebant, Zuud-Olland, Overiessel, Flevoland en Duutsland. Oôdstad me nie de hroste plekke is Arnhem.

A je kiekt nae 't oppervlak van Gelderland is 't d'n hroste provincie van Nederland. 
De hroste stad in Gelderland mie 172.000 inweuners is Nijmegen evolgd deur Aepeldoorn (159.000) en d'n oôdstad Arnhem (154.000). Aore hroote plekke bin Ede, Barneveld, Zutphen en Tiel.

Hrofweg kan je Gelderland is 3 deêle opsplitsen.

Aore Gelderse hebieden bin ut Riek van Nijmegen, D'n Liemers, D'n Gelderse vallei, D'n Bommelerweerd, en d'n Iesselvallei.

Gelderland wor doorkruust deur de Rien mie zien aftakkingen Waol en Iessel. De Maos vormt d'n hrens mie Noord-Braebant. De hoôgste punten binne de Torenberg en de Aerdmansberg bie Aepeldoorn (107 meter boven NAP) en de Posbank bie Rhenen (110 meter boven NAP). Zou Limburg nie bie Nederland ‘ebleve binne in 1815 dan zouwe dit de hoôgste punten van Nederland weze.

De Provinciaole Staeten van Gelderland è 55 zeêtels (vò 2011 waeren dat 'r 53). Sins de verkieziengen van maert 2019 is de verdeêlienge zoô:

Commissaoris van de Konieng is John Berends van 't CDA.

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n coalitie van VVD, CDA, D66 en PvdA. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van VVD, CDA, GL, PvdA en CU.

Gelderland ei 51 gemeênten (2019).




#Article 259: Volksrepubliek China (228 words)


China is een land in Azië en 't is eên van de hroste lan'n op aerde en eit de meeste inweuners (1.321.851.888 in 2008). Den oôdstad van 't land is Peking. China is eên van de vroegst ontwikkelde beschavingen en was biena in 2000 voe Christus a een keizerriek. De Song-dynastie  was een dynastie in China die a duurn van 960 toet 1279. In de Song-dynastie wier China wee hereênigd wat a sins 907, bie de val van de Tang-dynastie, nie mi hebeurd was. Laeter is 't land veraermd in verlierzende ut z'n vooranstoônde posisie an Europa, zo rond 1500 nae Christus. Rond 1900 wier 't land op 't nippertie nie 'ekoloniseerd tiejens de Bokseropstand. Nea den oôrlog wier China communistisch. In de jaeren '50 en '60 wier 't land 'eteisterd deur een zwaeren hongersnoôd tiejens de groôte step voorwaerts. Momenteel is 't land economisch sterrek in opkomst. Vee van wat wulder int wes'n gebruuke is in China 'eproduceerd. Over 't geheêl 'enome ist echter nog een èrrum land en ok nie democraotisch. 

Op 12 meie 2008 vin in de provincie Sichuan 'n zwaeren aerbevienge plekke mie 'n kracht van 7,8 op de schaol van Richter. De bevieng wor deur ael Oôst-Azië evoeld. Er wiere 69.136 doden en 374.061 gewonden 'eteld.

De oôgste berg van China is de 8.848 meter oôge Mount Everest, op de grens mee Nepal.




#Article 260: Geografische utersten (114 words)


(oppervlakte in vierkante kilometer)

Extra: Het hroste eiland in Midden-Amerika is Cuba mie 110.900 km²

(oppervlakte in vierkante kilometer)

(1) Niettegenstaende de naem, is de Kaspische Zeê un meêr omdat ze volledig deur land omringd is. Het noôrdelijke deêl van het meêr ligt in Europa.

(Oôgte in meters)

(1): De Elbroes ligt in de Kaukasus, en wordt soms tot Azië gerekend. In dat geval wordt de hoôgste berg van Europa de Mont Blanc, 4807 meter

(lengtes in kilometers)

(diepte in meters)

(1): De Libische Woestijn, die aores qua oppervlakte (2 miljoen km²) in dit liesje zou tuusoôren, is as ongerdeêl van d'n Sahara heteld.

(1) Niettegenstaende de naem, is de Dooie Zeê un meêr.




#Article 261: Anna-Maria Ravnopolska-Dean (111 words)


Anna-Maria Ravnopolska-Dean (Bulhaors: Анна-Мария Равнополска-Дийн) is 'n Bulhaorse 'arpiste en componiste. Ze studeern an 't Indiana University-College of Music. Sins 2002 is ze Ph.D (Doctor of Philosophy).

Anna-Maria Ravnopolska-Dean is heboôrn in Sofia wir a se studeern bie de Italiaonse professor en 'arpist Liana Pasquali. Iernae vervolhen ze der opleidieng an de Indiana University in Bloomington. Op deze schole wier Anna-Maria onderscheien mie an diploma voe 'Superior Artistic Achievement in Harp Performance'. Ze maekn in New York City der debuut in 1992.

In 1992 wier Anna-Maria eên van de stichters van de American University in Bulharije. Op dezen universiteit heef se praktische en theorethische lessen op den 'arp en de piano.




#Article 262: Scheppiengsverhaol van de Māori (563 words)


In 't behun waeren der allaen de periodes van te pō en te kore, ieruut kwamm'n Papa en Rangi voe. Den eênigste hod was Io Matua Kore, den opperhod.

Papa en Rangi hoengen ni mekaor toe en omielzen mekaor in de duusternis en ze krehen 200 mannelijke huus. Deze wiern de hoden van de Māori. De kinders wiern opeslootn in de omhelzieng van der ouwers in eêuwihe duusternis, en ze wouen 't licht ziene. Ze twufeln of an ze der vaor en moeder zouen dooien of dwiengen te scheien.

Tūmatauenga, de hod van den oôrlog, zei: 'Laeten we onze ouwers dooien.' Mè Tāne zei dan ze der ouwers mossen scheien. Zen idee was da Rangi de lucht hieng vurmen en Papa de aerde. Aolle kinders stemm'n mie 't voorstel in, Tūmatauenga incluus.

Tāwhirimātea, de hod van de win'n en sturmen, was den eênigsen die a dit nie wou. Ie was benauwd da zen macht wier ineperkt en werkn de kinders tehen bie der pohiengen der ouwers te scheien. Aolle kinders probeern 't et: Rongomatane, Haumia-tiketike, Tangaroa, Tūmatauenga, niemand lukn 't et.

As lessen kwam Tāne-mahuta an de burte. Sterk as de kauri-boôm zetten die zen schoeren der tehenan en douwen ard voe een lange tied, winae an Rangi en Papa wiern escheien. Rangi wier op een paele etild, die a Pou-tu-te-Rangi enoemd wor. An deze paele zitt'n tien hono, wiran de tien hemels an vast zitt'n. In elk van de hemels liet Papa 20 van zen kinders plekken.

Iernae zahen de kinders voe 't eêst 't daglicht binn'nstroômen. Toen a dit hebeurd was, trok Tāwhirimātea ni de lucht om zen vaor te verhezelln. De udihe sturmen en win'n worn nog steeds veroôrzaekt deur Tāwhirimātea as wraak voe zen verheldieng.

Noe an Rangi en Papa waeren escheien, was der een hemel en een aerde onstaene. Iernae besloot Tāne-mahuta zen eihen een vrouwe te maeken. Uut een hebied, Kurawaka Tāne enoemd, aelen die wat slik en vurmen ieruut een vrouwe. Ierin blaezen die leven en haf 't een heêst. Dit was Hine-ahu-one, de vrouwe hevurmd uut hrond.

Tāne en Hine-ahu-one krehen een dochter henaemd Hine-titama. Toen a ze ouwer was, kreeg zie dochters van Tāne. Toen a ze een keêr allaen op aerde was en Tāne wig was, kwamm'n twi zeunen van Rangi en Papa, Te Ahuhu en Te Amarurangi, die an vertelln da Tāne der vaor was. Iernae vluchen ze beschaemd ni Te Reinga (Rarohenga), den onderwaereld. Van ieruut trok zie nog de levende zieln ni den onderwaereld. Vanaf ieran wier der naem ok Hine-nui-te-pō, vrouwe van de duusternis. Der twi dochters, Tahu-kumea en Tahu-whakairo, kieken bie Whare-o-Pohutukawa, een uus, toe oe an de zieln ni de onderwaereld haene.

Tāne, die a de hemel en de eêste vrouwe a eschaepen, maeken ok de vehetaotie. Toen a 't een zag oe nikt a Papa was, besloot een zen naekommeliengen ni de aerde te zen'n in de vurm van boômen. Onder ulder waeren onder aore Totara, Matai, Kowhai, Houi en Rata.

De vissen en reptielen onstoengen op de volhende meniere: Toen a Tāwhirimātea in zen kwaedeid voe 't eêst zen whaitiri (dunder) liet oôrn, sprongen de vissen en reptielen uut de hemel en von'n der weg ni de aerde. De veugels (Tiki-auaha) onstoengen uut dezelfde 'wortel' as de vissen (Tiki-kapakapa) en de mens (Tiki-tohua), naemelijk die van de Tiki. Deze naemen zien as volgt te verklaeren:

	




#Article 263: Holf van Guinee (202 words)


De Holf van Guinee is een vrie breên inamme van den Atlantischen Oceaon in 't wessen van Afrika. In de Holf van Guinee lihhen twi baoien, naemelijk de Baoie van Benin in 't noôrdwessen en de Holf van Bonny in 't noôrdoôssen. De Holf van Guinee lop ruwwig van Kaop Lopez in Gabon tot Kaop Palmas in Liberia.

In de Holf van Guinee mon'n een hroôt antal rivier'n uut, wironder de rivier de Niher, bekend van 't land Niher, de Kongo, de Volta en de Sanaha.

In de Holf van Guinee lihhen ok een hroôt antal vulkaonische eilan'n, wivan a 't hroste hedeêlte deêl uut mik van Equatoriaol Hunea. Deze eilan'n lihhen op een breuke wivan an ok de Mount Cameroon en 't Adamawahebergte deêl uut maeken. De vulkanische eilan'n in de Holf van Guinee zien van lienksboven ni rechsonder: Bioko, Príncipe, São Tomé en Annobón. Een aor eiland is Corisco.

De Holf van Guinee verberg hroôte hoeveelheden ruwen olie, omdan de rivier'n die an uutmon'n in de holf hroôte hoeveelheden orhaonisch sediment, zoas blaeren, ofzett'n, en zò voe eên van 's waerelds hroste hoeveelheden ruwen olie ezurgd ène.

De volhende lan'n hrenzen van west ni zuudoôst an de Holf van Guinee:




#Article 264: Chili (968 words)


Chili, offisjeel de Rippebliek Chili (Spaons: República de Chile) is een Zuud-Amerikaons land, in 't noôrn hrenzend an Peru en Bolivia en in 't oôssen an Arhentinië. In 't oôssen lihhen de Andes en in 't wessen hrens 't et an de Hroôte Oceaon. Den oôdstad is Santiago. Chili claim ok een stik van Antartica, wivan een hroôt hedeêlte ok deur Arhentinië wor eclaimd. 't Heografische middelpunt van Chili lig voe de Chileen'n dan ok bie Punta Arenas, een stad in Vuurland.

De eêste beweunieng van Chili is tot noe toe vastesteld in Monte Verde op 12.500 jaer eleen. De oôrsproenkelijke beweuners waeren de Aymara in 't noôrn, de Mapuche in 't midd'n en zuden en de Yagán en Kawésqar ok in 't zuden. Dit zien aollemille indianestamm'n. Van 1493 tot 1527 verovern de Inca's onder leidieng van der keizer Wayna Qhapaq Noôrd-Chili toet de Maule-rivier.

De eêste Europeaan die a Chili bereikn was de Spaonsen ontdekkiengsreiziher Diego de Almagro in 1535. Pas in 1540 en 1541 wiern mie de expedities van Pedro de Valdivia de eêste Spaonse nederzettiengen evestigd. Chili wier een Spaonse provincie.

In 1810 verklaeren Chili zen eihen onafankelijk van Spanje wirop a de Chileensen Onafankelijkeidsoôrlog volhen. In 1814 verovern de Spanjaerden der kelonie wee trug, mè in 1817 wissen de Chileen'n onder leidieng van generaol Bernardo O'Higgins asnog den overwinnieng te be'aelen. Iernae wier O'Higgins 'oppersen directeur' van Chili, mè wier in 1823 ofezet.

Vanof 1879 toet 1884 heersen de Salpeteroôrlog mie Bolivia en Peru om de salpeterveln in 't noôrn, wir a Chili hrens an deze lan'n. Chili won dezen oôrlog en nam ok hroôte stikken van Peru en Bolivia in beslag. 

In 1891 brak de Chileensen Burheroôrlog uut. 't Chileense leher onder leidieng van José Manuel Balmaceda vocht tehen 't Conhres en de marine, en most 't onderspit delleven. Tussen 1923 en 1938 kwamm'n verschill'nde reheriengen an de macht, wironder die van generaol Carlos Ibáñez del Campo. Ok wier der een nieuwe presidentialistische hrondwet uuteropen. Vanof 1938 kwam de Radicaole Partij an de macht en in de jaeren '60 de chrissendemocraot Eduardo Frei Montalva. In 1970 wier dit Salvador Allende.

Tiedens een staetsgreep op 11 september 1973 deur generaol Augusto Pinochet wier Allende ofezet en vermoôrd en voe 17 jaer kwam der een militaire dictatuur. Pas in 1990 kwam der pas een democraotie. In jannewari 2006 wier den eêssen Chileense presidente ekozen, Michelle Bachelet, die a inezwoorn wier op 11 maerte 2006.

In juni 2006 a Chili 16.432.674 inweuners, wibie a 't et 't zestigste land qua inweunertal wier. De bevolkieng besti vurral uut naekommeliengen van Europese immihrant'n, wivan vurral Spanjaerden, Duitsers, Zwitsers, Fransen, Iengelsen en Kroaatn. 5% van de bevolkieng is indiaan, wivan 't hroste hedeêlte Mapuche.

De offisjele taele van Chili is 't Spaons. Aore taelen zien 't Quechua, Yámana, Aymara, Huilliche, Rapa Nui en Kawésqar.

Chili is eên van de meêst heïsoleerde en 't langwerpigste land ter waereld. In 't wessen en zuden hrens 't et an de Hroôte Oceaon, in 't oôssen an de Andes en in 't noôrn lig de onherbergzaeme Atacamawoestien, de droôgste woestien ter waereld. Tussen de Andes en 't Chileense Kusthebergte lihhen de centraole valleien van Chili, wir an de miste mensen weunen. In 't zuden lihhen de fjorn, eilan'n en hroôte iesvlaktn die an nae Antartica de hroste zoetwaeterreserve ter waereld bevatt'n.

Chili kan inedeêld worn in vuuf heografische rehio's, van noôrd ni zuud: Norte Grande, Norte Chico, Zona Central, Sur en Extrema Sur. In de Zona Central weunen de miste mensen en dit is ok 't economische centrum van 't land. De Norte Grande en de Norte Chico zien droôhe en eête hebieden en der vin vurral mienbouw en veeteêlt plekke. In 't hroene en vruchbaere zuden vin vurral land- en bosbouw plekke.

Vadder ei Chili drie eilan'nhroepen in de Hroôte Oceaon: de Juan Fernández-archipel, de Desventuradeseilan'n en Paeseiland. Chili claim een deêl van Antartica, mè deze claim wor deur 't Antartisch Vedrag nie erkend.

't Staetsoôd van Chili, de president en tevens reheriengsleider, wor iedere 4 jaer verkozen. Op 15 jannewari 2006 wier Michelle Bachelet mie 53,5% ekozen toet de eêste vrouwelijke president in de Chileense heschiedenisse. Zis lid van de Socialistische Partij van Chili (PSC).

't Parlement, 't Congreso Nacional, besti uut twi kaemers: 't Senaot (Senado) mie 48 leedn en de Kaemer van Afevaerdigden (Cámara de Diputados) mie 120 leedn. Verschill'nde politieke partijen zien:

't Economisch zwaertepunt van Chili lig in de Zona Central. Chili ei eên van de mist stabiele economieën van Zuud-Amerika. Sins 2000 is der spraeke van een stabiele hroei en sins 2007 ei Chili ok een oopn mart en is de economie ebaseerd op de export van vurral primaire hrondstoffen.

Volhens de Chileense Centraole Bank steeg den export in 2006 ten opzichte van 't jaer divoe mie 40,7%. Dit as hevolg van 'andelsovereênkomsen mie de EU, de VS, Zuud-Korea, 't SEP en China. 't BBP per oôd was mie $8.875 ok 't oôgste van Zuud-Amerika. Dit was mie 4% estehen.

't Belangriekste exportproduct van Chili is koper, wat a 36% van de waereldmart besli. Ok worn zilver, goud en molybdeen edolven. De belangriekste delviengshebieden zien Chuquicamala en El Toniento. Mienbouw is in de rehio's Tarapacá, Antofagasta en Atacama de belangriekste economischen activiteit.

In 't zuden en middn van Chili zien landbouw en veeteêlt de belangriekste economische activiteitn. Vurral de export van hroentn en fruut neem een belangrieke plekke in op de waereldmart. Vadder exporteer Chili meer zalm dan Noorwegen en is 't een hroôt wienexporteur.

De industrie is vurral elehen in Santiago, Valparaíso en Concepción. Vurral de voediengsmiddelindustrie is belangriek. De Chileense munteêneid is de Chileense peso.

Chili is onderverdeêld in 15 rehio's, die an wee onderverdeêld zien in 51 provincies, die an ok wee onderverdeêld zien in 346 hemeênten. De 15 Chileense rehio's zien:




#Article 265: De âlde Friezen (232 words)


 Frysk bloed tsjoch op! wol no ris brûze en siede,
 En bûnzje troch ús ieren om!
 Flean op! Wy sjonge it bêste lân fan d'ierde,
 It Fryske lân fol eare en rom.
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

 Hoe ek fan oermacht, need en see betrutsen,
 Oerâlde, leave Fryske grûn,
 Nea waard dy fêste, taaie bân ferbrutsen,
 Dy't Friezen oan har lân ferbûn.
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

 Fan bûgjen frjemd, bleau by 't âld folk yn eare
 Syn namme en taal, syn frije sin;
 Syn wurd wie wet; rjocht, sljocht en trou syn leare,
 En twang, fan wa ek, stie it tsjin.
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

 Trochloftich folk fan dizze âlde namme,
 Wês jimmer op dy âlders grut!
 Bliuw ivich fan dy grize, hege stamme
 In grien, in krêftich bloeiend leat!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

Tekst: Eeltsje Halbertsma




#Article 266: Monholië (768 words)


Monholië (Monhoôls:Монгол Улс) is een land in Centraol- en Oôst-Azië en 't land hrens in 't noôrn an de autonome rippebliek Tuva in Rusland en in 't zuden an de autonome provincie Binn'n-Monholië, lihhend in China. Sins 1990 is Monholië een democraotie.

Binn'n-Monholië verklaern zen eihen op 1 december 1911 autonoom van China, mè China erkenn'n dit nie. Mè toen a een Monhoôlse delehaotie in 1912 der voe zurhen da 't onder beschermieng van Rusland kwam te staene, viel China Monholië toch nie binn'n. Nae de onafankelijkeid wier de Bogd Haan, de hereïncarneerde lama-'eerser, jabzandamba koetoektoe (priester-konieng) van Monholië. In den Eêste Waereldoôrlog wier deur de Chinese generaol Soe eprobeerd Monholië te verovern, mè die wier verdreven deur een hroep Monhoôln onder leidieng van Chorloin Tsjoibalsan.

Op 4 feberwari 1921 viel Monholië in an'n van baron Roman von Ungern-Sternberg, die a de koetoektoe verdreef en 't land een dictatuur maeken. As reactie ierop wier de Monhoôlse Volkspartij opericht, een partij die a streven ni de hereênihieng van aolle Monhoôlse hebieden. Mie d'ulpe van 't Roôie Leher wier in juli 1921 de dictaotor verdreven en de koetoektoe wee anesteld. Nationaole held van de Monhoôlse Volkspartij wier Soeche Bator. Revolusjonairn doôpn den oôdstad Urga in 1923 om in Ulaanbaatar, de Roôie Held.

Naeda op 20 meie 1924 de koetoektoe was esturven, wier de Volksrippebliek Monholië uuteropen. De naem Monhoôlse Volkspartij wier omedopt in Monhoôlse Revolusjonaire Volkspartij (MPRP) en de voôrzitter van 't parlement wier staetsoôd.

In 1935 waerschuwen Peljidiyn Gendoen, een oud-premier en MPRP-lid, da 't sovjetsysteem nie heschikt was voe Monholië, wirop a 't een in 1937 wier terechtesteld en de partij en staet wiern ezuverd. In deze tied kwam ok maerschalk Tsjoibalsan, dezelven die a generaol Soe verdreef, die a de lamaïstische kloôsters mie de hrond helieke maeken. De landbouw wier ecollectiveerd en de nomaeden 't zò moeilijk emikt dan ze nie mi rond konn'n trokkn. In de Twidde Waereldoôrlog vocht Monholië bie Rusland.

Op 9 auhustus 1945 erken China de onafankelijkeid van Binn'n-Monholië as autonome provincie binn'n China. Vanaf 1952, tiedens de reherieng van Tsedenbal, kom in Monholië langzaem een ènde an 't stalinisme en in 1980 kom der een meêrpartijenstelsel. Den udihen president is Nambaryn Enkhbayar.

Monholië lig in Centraol- en Oôst-Azië, hrenzend in 't noôrn an Rusland en zudelijk an China. Vanwehe 't varof lihhen van de zeê ei Monholië een extreem landklimaot mie lange, kouwe winters en korte, eête zeumers.

't Land lig op de Monhoôlse oôgvlakte mie in 't noôrn de toendra's en de stepp'n, in 't min'n de bergkeet'n van de Altaj en in 't zuden de Gobi-woestijn. De oôgste berhen zien te vin'n in de Altaj. Op 't drielan'npunt van Monholië, China en Rusland lig de Tavan Bogd, mie 4374 den oôgsen bergtoppe van Monholië. De totaole lengte van de hrenzen bedraeg 8114 kilemeter, wivan 4673 km mie China en 3441 mie Rusland.

Ienkele hroôte steeën in Monholië zien:

Monholië was tot 1990 een communistische eêpartijstaet en destieds eêtn 't et Volksrippebliek Monholië. De communistische partij (MPRP) was den eênihe toehestaene partij. 't Land was emodelleerd volhens 't sovjetsysteem. Nae een periode van instabiliteit wiran a onder aore de landbouw wier ecollectiveerd, wiern in 1990 een nieuwe hrondwet emikt en democraotische hervormiengen deurevoerd. Den udihe president is Nambaryn Enkhbayar.

Ienkele Monhoôlse politieke partijen zien:

Monholië is onderverdeêld in 21 provincies (Monhoôls:ajmguud, enkelvoud:ajmag), wivan a den oôdstad Ulaanbaatar een hemeênte vurm die a buten elke provincie val. De provincies van Monholië zien:

De economie van Monholië berus vurral op lanbouw. In de jaeren '90 verdubbeln zelfs 't antal vee'ouwers en in 1998 was een derde van de Monhoôln lanbouwer. Iermie was Monholië 't eênigste land ter waereld dat a een sterke afnaeme in de industriêle sector en een sterke toenaeme in de ahroarische sector ken'n. De Monhoôlse bevolkieng werk in de volhende percentages in de volhende sectoor'n:

Belangrieke exportlan'n voe Monholië zien China, de VS en 't Vereênigd Konienkriek. Eëxporteerd worn vurral koper, textiel en kasjmierwol. Vadder voer Monholië produc'tn as petrolium, mesines en hereêdschapp'n in vanuut Rusland, China en Japan. 't BNP bedroog in 2003 514 Amerikaonse dollars.

Sins 1991 is 't beoefen'n van een relihie in Monholië wee toe'estaene. Ienkele boeddhistische en sjaomanistische kloôsters zien wee herbouwd. Den eêrbied voe de dalai lama is hroôt, wat a bliek uut de vele potrett'n.

De tradisjoneêle Monhoôlse drank is een lichen alcoholische drank, airag enoemd. Deze drank wor deur de Monhoôln in hroôte hoeveelheed'n edronkn. Biezonder is ok de zangkunst van de Monhoôln, de boventoônzang, die a khuumi wor enoemd. Deze zang wor beheleid deur een muzikante die a een paerdenikkeviool bespeel.




#Article 267: Witbrauwliesterhaoie (372 words)


De witbrauwliesterhaoie (Garrulax canorus), in 't Chinees hwamei, is een zangveugel die a deêl uut mik van de femielje van de timalia's (Timaliidae) en 't heslacht van de liesterhaoien (Garrulax). Van oôrsprong leef de veugel in China, Vietnam en Laos.

Zowè de Chinese naem (画眉, huà-méi), die a heschilderde wenksbrauwe beteêken, as de Nederlanse naem duden op de helderwitte wenkbrauwstrepe van de veugel die a sterk contrastreer mie 't roôdbrune veêrnkleêd van de veugel. De witbrauwliesterhaoie wor 21 toet 25 cm lange en ei breêë, aferonde vleuhels. Neffen zen roôdbrune veêrnkleêd ei 't een doenkere vlekken op zen rik, kop en kele. Zen snaevel en zen poôten zien heêlachtig. 

't Verschil mie de ondersoôrte owstoni van Hainan is da de lessen bleêker en op zen rik meêr oliefhroen is. De Taiwanesen ondersoôrt taewanus is hriezer, meêr hestreept en missen de witte rienge rond der oôhen die a de Chinese vurm wer ei.

De witbrauwliesterhaoie ei een lude, afwisselnde zang die a ard en dudelijk is en vee naebootsiengen van aore veugels bevat. Ze roepn bie een rasp'nde fluite of riedel. Vanwehe der mooie zang worn ze vee ehouwen in kooien en op sommihe marten in China zitt'n der onderde van deze veugels. 

In sommihe parken zien der ok speciaole hwamei-'oekjes wir an eihenaers der veugel ni toe kunn'n briengen zodan de veugels mooier ziengen wunnir an ze onder soôrthenoten zien. Soms worn der ok zangwedstrijden bie ehouwen.

De witbrauwliesterhaoie kom oôrsproenkelijk voe in China, Vietnam en Laos. Der zien drie ondersoôrten, wivan a de ondersoôrt G.c.canorus voekom van centraol China toet Noôrd-Laos en Midd'n-Vietnam, den ondersoôrt G.c.owstoni op Hainan en den ondersoôrt G.c.taewanus op Taiwan. De G.c.canorus is ok eïntroduceerd op Taiwan, Singapore en Hawaii.

De witbrauwliesterhaoie leef vurral in hrassig land, park'n en tunen tot een oôgte van 1800 meter boven zeêniveau. Ze vin'n der eetn tussen de blaeren op de hrond en zien vrie schoef en dan ok moeilijk te ziene. Mistal leven ze in paertjes of kleine hroepen.

De veugels broeien van meie tot juli en bouwen een komvurmig nist tot twi meter boven de hrond in een boôm of een struke. Ok wor 't nist wès op de hrond ebouw. Der worn twi tot vuuf blauwhroene eiers eleid.




#Article 268: Duuts (166 words)


Duuts is een West-Germaonse taele en beoôr toet de Germaonse taelen. Duuts is den eênihe offisjele taele van Duutsland, Oôsteriek en Liechenstein, en is ok een offisjele taele in Zwitserland, Luxemburg, België (bepaelde hedeêlt'n) en Itâlië (Zuud-Tirol). Ok wor Duuts esproken in Namibië en Poôl'n en aore Slavische lan'n.

Ok èn de zohenaemde Wolhaduutsers in 't Aziaotische deêl van Rusland, Kazachstan, Oezbekistan en Kirhizië Duuts as der moedertaele. Deze Duutsers wiern in de tied van Stalin verdreven uut der heboorteplekke. Vadder weun'n nog in de VS en Canada zo'n twi miljoen mensen die an Duuts as moedertaele ène. Ier worn onder aore de dialect'n Texasdeutsch en Pennsylvania-duuts esproken.

't Duuts ei vier naemvall'n, naemelijk:

De verbuhienge bie de lidwoorn is as volgt:

't Bievoegelijke naemwoord krieg dezelven eindletter as 't bepaelde lidwoord. Den uutgang van 't bievoegelijke naemwoord wor dan dus -e, -er, -em, -en of -es. De lidwoorn ierboven mie een rooien achterhrond èn hin uutgang en ierbie worn de bievoegelijke naemwoorn as volgt verbohen:




#Article 269: Poôl'n (728 words)


Poôl'n is een land in Min'n-Europa 't a in 't noôrn an den Oôstzeê, Rusland en Litouwen, in 't oôssen an Wit-Rusland en den Oekraïne, in 't zuden an Slowakije en Tsjehhië en in 't wessen an Duutsland hrens. De hrens bie Rusland besti deur a 't er 't exclaof Kaliningrad lig.

De eêste beweuners van 't hebied wir a noe Poôl'n lig waeren een pèr Germaonse stamm'n en deze beweunieng voer onheveêr trug toet 500 v.Chr. In 966 n.Chr. wor spraeke van een Poôl'n naeda de vorst Mieszko I zen eihen toet 't chrissendom bekeern en verschill'nde stamm'n van Slavischen ofkomst op de vlakte tussen de Oder en de Wisła saemenbrocht. De eêste konieng wier zen zeune Bolesław de Dapper'n.

In de veêrtiende eêuwe, tiedens de reherieng van Casimir de Hroôte, wier Poôl'n opeheven, den economie hroei'n ard en verschill'nde universiteit'n, wironder die van Krakau, wiern opericht. In 1386 wier Litouwen bie Poôl'n evoegd in een hemeênebest deur Władysław II Jagiełło. Tussen 1386 en 1572 was 't Poôls-Litouwse riek 't hroste qua oppervlak in Europa, en 't strekken zen eihen uut tot Wit-Rusland en hroôte deêl'n van de Oekraïne.

In 1791 kreeg Poôl'n as eêste land in Europa een heschreven hrondwet. Den oplevieng van Poôl'n stopp'n bie de verdeêliengen van land onder Rusland, Oôsteriek en Prusen. In 1830 en 1863 von'n der twi opstan'n plekke mie as doel 't herstell'n van Poôl'n. Deze mislukt'n, mè zouwen laeter van belang zien voe 't streven ni de onafankelijkeid.

In 1918 wier Poôl'n onafankelijk, wirop a de Poôls-Russischen Oôrlog volhen. In 't behun van de Twidde Waereldoôrlog wier Poôl'n verdeêld tussen Duutsland en de Sowjet-Unie. Nae de Twidde Waereldoôrlog wiern de hrenzen verleit en veruzen vee mensen.

In Gdańsk onstoeng arbeidersonrust onder leidieng van de vakbond Solidarność en Lech Wałęsa. In 1989 won'n deze de verkieziengen en dinae stort'n aolle communistische regimes van de aore lan'n in. 't Oôgtepunt iervan was de val van de muur. In 1999 kwam Poôl'n bie de NAVO en sins 1 mei 2004 is 't land lid van de EU.

Poôl'n tel 38,5 miljoen inweuners en ei dibie den achstes hroste bevolkienge van Europa. De miste mensen weun'n in Katowice (3,5 miljoen), Warschau (3 miljoen), Krakau (1,3 miljoen) en Łódź (1,3 miljoen).

't Heboôrte- en sturftesiefer lag in Poôl'n in 2007 beie op 9,94. 98,7% van de bevolkienge besti uut Poôl'n en dus mè een klein hedeêlte uut immihrant'n. Bie Gdańsk zien ienkele Wit-Russische, Oekraïense en Litouwse mindereed'n te vin'n, evenas een mindereid Kasjoeb'n, die an ok een eihen taele ène.

De offisjele taele van Poôl'n is 't Poôls. Vadder wor ok Kasjoebisch esproken in Noôrd-Poôl'n, wironder in de stad Gdańsk. De jongere bevolkienge van Poôl'n spreek reed'lijk tot hoed Iengels, de ouwere bevolkienge vriewè hin.

't Hroste hedeêlte van de Poôlse bevolkienge (89%) is Roôms-Katholiek, wivan 42% praktiseernd. Slechs in Podlachië, in 't noôrdoôssen, is der een kleine Russisch orthodoxe mindereid. De patroôneilihen van Poôln zien Stanislaus van Krakau, Casimir, Wojciech, Stanislaus Kostka, Andreas Bobola, Hyacinthus en Cunehonde van Luxemburg.

Poôl'n is een land in Midd'n-Europa en wor behrensd deur den Oôstzeê, Rusland, Litouwen, Wit-Rusland, Oekraïne, Slowakije, Tsjehhië en Duutsland. De totaole landhrenzen beslaen 3014 kilemeter, wivan a de kustlijn 524 kilemeter besli.

Der stroômen ienkele rivier'n deur Poôl'n, wivan an de Wisła, de Oder, de Warta en de Westelijke Boeg de langste zien. De Wisła is mie 1047 kilemeter varuut de langsen.

Den oôdstad van Poôl'n is Warschau (Warszawa).
Ienkele hroôte Poôlse steed'n zien:

Poôl'n is onderverdeêld in 16 woiwodschappen of provincies die an wee verdeêld zien in powiats. Deze powiats zien wee verdeêld in gmina's, hemeêntes.

Voe liesten van bestierlijke indeêliengen bekiek dan:

De 16 woiwodschapp'n of provincies zien:

In Poôl'n is der sins 1989 een twikaemerstelsel, dat a verdeêld is in een Oôheruus en een Laeheruus. 't Laeheruus, de Sejm, besti uut 460 en 't Oôheruus, 't Senaot, uut 100 leed'n. Sins 1991 is der een stelsel van evenredihe vertehenwoôrdihieng. Den udihe president is Lech Kaczyński.

De president wor rechstreeks ekozen en ei varrehaende bevoegdheed'n zoas 't kunn'n ontbin'n van 't parlement en ok ei 't een vetorecht. Sins 1990 krehen ok de lokaole overheed'n in Poôl'n meer bevoegdheed'n. Bestierlijk is 't land verdeêld in woiwodschapp'n.

Ienkele politiek partijen zien:

In Poôl'n zien diverse nationaole parken te vin'n. Eên iervan, 't bos van Białowieża, is 't oust bewaerde oerbos in Europa:




#Article 270: Lieste van taelen (alfabetisch) (257 words)


Omda 't er hin eêndudig criterium is voe wunnir a iets een taele is of wunnir a iets een dialect is, kunn'n der diengen in dit artikel staene wir a over te discusjeern val. Der zien naemelijk verschill'nde criteria om te zène wunnir a iets een taele is. Sommihe vatt'n bepaolde taelen as eên taele op, terwijl an aore dat as eên taele opvatt'n. De lieste is ok nie compleet.

Faeröers - Farsi - Fataluku - Filepijns - Fins - Fon -  Francoprovençaols - Frans - Fries - Frioelisch - Fulfulde - Fyem

Galicisch - Galicisch-Portuhees - Hebaer'ntaele - Georhisch - Germaons - Gotisch - Guaraní - Gujarati - Gutamål

Hai//om - Haïtiaons Creoôls - Hausa - Hawaïaons - Hebreeuws (Ivriet) - Herero - Hindi - Hiri Motu - Honhaors - Hrieks - Hroenlands

Ladinisch - 
Laotiaons -

Ma'anjan - Macedonisch - Maithili - Malayalam - Maleis - Maltees - Mandan - Mandarijn - Mantsjoe - Manx - Mapudungun - Maori - Marathi - Mari - Marshallees - Masikoro-Malagasi - Ma'ya - Mbukushu - Middelnederlands - Minangkabaus - Minhreels - Moksha - Moldaovisch - Monhoôls - Mor (Mor-eilan'n) - Mordwiens

Occitaons - Oekraïens - Oezbeeks - Oriya - Oshiwambo - Ossetisch - Oudehyptisch - Oudiengels - Oudfrans - Oudhrieks - Oudkerkslaovisch - Oudnederlands - Oudnoôrs - Oudprusisch

Reto-Romaons - Ripuarisch - Roemeens - Roma (of Romani) - Romaons - Rukai - Russisch

Savoenees -
Scots - 
Schots-Gaelisch - 

Singalees -

Steno -
Subiya -
Surinaoms -

Ungali - Urak Lawoi' - Urdu - Usprenta

Xhosa - !Xóõ




#Article 271: Economie (147 words)


Economie is 'n sociaole of hedragsweet'nschap die a zen eihen bezigouw mie de verdeêlienge en voortbriengieng van hoedern en diensen. De economieweet'nschap, de overkoepelnde naem voe de verschill'nde soôrten economie, besti uut onder aore de politieke economie en de nasjonaole economie. De nasjonaole economie wor ok wè staetsuudoudkunde enoemd.

De cruciaole thema's binn'n de economie zien vraeg en anbod. De kant van den anbod ang of van de productiefactoorn arbeid, kapitaol en natuur. Dus buvobbeld oe meer arbeid a 't er verricht wor, oe meer anbod a 't er is binn'n een bepaolde sector.

De ziede van de vraeg bieni in zen heheel afankelijk van de consument. De vraeg wor hroôtendeêls bepaold deur de wensen van de consument, mè deze wensen kunn'n beïnvloed worn deur reclaome.

Der zien verschill'nde meniern om de staetsuusoudkunde te orhaniseern en in te speeln op 't productieproces. De drie belangriekste vurmen zien:




#Article 272: Minkébé Nationaol Park (195 words)


't Minkébé Nationaol Park is een uut oerwoud bestaend nationaol park in 't noôrdoôssen van Gabon (provincie Woleu-Ntem) tot an de hrenzen van Kammeroen ten noôrn van Gabon en ten oôssen tot an de hrenzen van Congo-Brazzaville. 't Minkébé Nationaol Park besli een oppervlak van 7560 km². Toet den eêsten 'elt van de twintigsten eêuw leven der nog mensen van de Fang-stamme, mè deze zien noe vertrokk'n.

't Rehenwoud wirin a 't Minkébé Nationaol Park lig is 't lèste Afrikaonse rehenwoud dat a aneênhesloten een oppervlak van zo hroôt as Nederland besli. Minkébé is in 1997 uuteropen toet nationaol park en dus beschermd hebied eworn. Een hedeêlte van 't hebied besti nog uut primair bos. 't Minkébé-project van 't WWF zurg voe bestrieding tehen illehaole outkap en derhelijke.

In 't nationaole park leven nog horilla's en chimpansees, oewel an deze tussen 1994 en 1996 wè mie tot een tiende terugebrocht zien deur onder aore stroperie. Minkébé herberg een hroôt antal diersoôrten en plantesoôrten. Tussen deze zit ok de bongo, de hroste bosantilope ter waereld.

In 1996 wier 't antal inweuners van 't durp Mayibout in Minkébé hedecimeerd deur ebola, warschienlijk overebrocht deur een dooien aap.




#Article 273: Woiwodschap Święty Krzyż (159 words)


Woiwodschap Święty Krzyż (Poôls: Województwo świętokrzyskie) is eên van de zestien woiwodschapp'n van Poôl'n en lig in middenzuud Poôl'n. De naem is ofeleid van de Góry Świętokrzyskie, een berhachtihe streek in de buurte, en 't beteêken letterlijk 't 'eilihe kruus. 't Woiwodschap besti sins 1 jannewari 1999 en is voe'ekomm'n uut de saemenvoehienge van 't voormaelihe woiwodschap Kielce en een stik van Tarnobrzeg.

Święty Krzyż ei een inweunertal van 1.263.176 man (2014) en ei een oppervlakte van 11.711 km². Den oôdstad is Kielce. Den anhrenzende woiwodschapp'n zien in volhorde van noôrd ni west: Mazovië, Lublin, Subkarpaot'n, Klein Poôl'n, Silezië en Łódź.

Nae Opole is Święty Krzyż 't kleinste woiwodschap van Poôl'n.

Święty Krzyż is onderverdeêld in 14 powiats; wivan eên stedelijken en dertien landelijke. Vadder is 't verdeêld in 102 gmina's.
De powiats wirin a Święty Krzyż is onderverdeêld zien:

't Woiwodschap tel 31 plekk'n en steeën die an ier erangschikt zien op inweunertal. Deze ciefers heln voe 2006.



#Article 274: Działoszyce (251 words)


Działoszyce is een stadje in 't Poôlse woiwodschap Święty Krzyż in 't zuden van Poôl'n. 't Stadje lig in de powiat Pińczowski. De totaolen oppervlakte besli 1,92 km² en in 2014 weun'n der 981 mensen. De stad lig 45 kilemeter ten noôrdoôssen van Krakau en 60 kilemeter ten zuden van Kielce, den oôdstad van 't woiwodschap Święty Krzyż.

De plekke Działoszyce onstoeng an een 'andelsroute die a liep vanuut Silezië ni Lviv in den Oekraïne. In 1220 wier langs dezen 'andelsroute 't eêste behun van Działoszyce esticht in de vurm van een steên'n kerke die a deur bisschop Iwo Odrowąż toehewied wier an de Heilihe Florian.

Op 23 auhustus 1409 kreeg Działoszyce stadsrechen, eschonken deur konieng Władysław II Jagiełło. In 1795, bie de Derde Poôlse Deêlieng, wier Działoszyce een deêl van Oôsteriek, in 1807, bie den oprichtieng van 't 'ertogdom Warschau, wier 't et ier deêl van, en in 1815 hoeng 't et deêl uut maeken van Conhres-Poôl'n.

In den Eêste Waereldoôrlog wier de stad deur verschill'nde partijen bezet, en de Oôsteriekers hebruken 't et as plekke voe der militaire transport'n. In de Twidde Waereldoôrlog wier de stad op 7 september 1939 bezet deur de Duutsers. Op 2 september 1942 ieuwen de Duutsers in Działoszyce een razzia en dwongen aolle Jood'n uut de stad en omhevieng op 't marktplein te verzaemeln. Deze wiern aolle ni concentraotiekamp'n hedipporteerd. Op 18 jannewari 1945 trok 't Roôie Leher de stad in, mè desondanks wier de stad een dag laeter nog deur de Duutsers ebombardeerd.




#Article 275: Recht (158 words)


Recht is een verzaemelienge van of te dwiengen rehels om in den maotschappij de relaosies tussen minsen onderlieng te orhaniseern en de acties wirmie an deze rehels worn e'andaefd. De weet'nschapplijke bestudeêrienge van 't recht wor rechen of rechsheleêrdeid enoemd.

Neffen 't recht zien der nog aore rehelsysteem'n die an ons hedrag bepaeln, zoas cultuur en moraol. Deze systeem'n verschill'n mie 't recht deur de meniere wirop an ze kunn'n worn afedwongn.

't Continentaol recht is ebaseerd op hecodificeerd recht, wat a beteêken dat 't hroste deêl van 't recht in de wet vasteleid lig. De rechter wor tradisjoneêl eziene as de persoôn die a deze wetteksen interpreteêr en toepas, mè die a zelf hin eihen rechsrehels mik. Dit is in tehenstellieng tot de Angelsaksische traditie, wir a de rechter eacht wor 't recht te maekn in zen rechspraek, wat a jurisprudensie enoemd wor, en op deze meniere bie te draehen an 't rechssysteem, of 't Common Law-systeem.




#Article 276: Costa Rica (591 words)


Costa Rica (Spaons voe 'de rieke kuste), offisjeel de Rippebliek Costa Rica, is 'n land in Min'n-Amerika dat a in 't zuden hrens an Panama en in 't noôrn an Nicaragua. In 't oôssen hrens 't et an de Caribische Zeê en in 't wessen an de Hroôte Oceaon. Den oôdstad is San José.

Den oôrsproenkelijke bevolkieng bestoeng uut de Chibcha-indiaon'n, die an varre voe de komst van de eêste Europeaonen a in Costa Rica weun'n. Naeda Columbus in 1492 Amerika a ondekt, volhene in rap tempo aore reizen ni Amerika en in de 16e eêuw wier Costa Rica deur de Spanjaorn onderworp'n. In 1821 wier 't onafankelijk van Spanje en hoeng een stik van 't Mexicaonse Riek vurm'n, wivan an de Min'n-Amerikaonse lan'n der eihen in 1823 ofscheien om de Vereênigde Staeten van Centraol-Amerika te vurm'n. Dit bondhenoôtschap viel in 1840 uut mekaor.

Den eêste democraotische verkieziengen von'n plekke in 1899, winae a 't land slechs twi keer deur heweld om politiek reen'n kreeg te maeken. Dit waern de reherieng van dictaotor Federico Tinoco Granados van 1917 toet 1919 en een kleine burheroôrlog nae een omstreeën verkieziengsuutslag in 1948. Iermie is Costa Rica eên van de veiligste lan'n ter waereld.

De burheroôrlog wier ewon'n deur José Figueres Ferrer, die a 't leher afschaffen en een nieuwe hrondwet opsteln. Costa Rica eêt ok wè 't 'Zwitserland van Centraol-Amerika', omda 't eên van de riekste lan'n van Centraol-Amerika is.

Costa Rica is eên van de lan'n op de istmus, de landiengte, van Centraol-Amerika. Ten noôrn lig Nicaragua, ten zuden Panama, lienks de Hroôte Oceaon en rechs de Caribische Zeê. 't Min'n van 't land wor edomineerd deur een bergkeetn, de kussen zien vlak. Vadder oor Kokeseiland bie Costa Rica.

't Oôgste punt van Costa Rica is Cerro Chirripó mie 3810 meter. 't Land besti oôdzaekelijk uut tropisch rehenwoud, wivan a een hroôt stik nationaol park of reservaot is. 25% van 't land is beschermd hebied. Ok komm'n der in de provincie Guanacaste hraslan'n voe en op sommihe plekk'n lans de kust manhroôven.

Vadder tel Costa Rica nehen vulkaon'n, naemelijk: Arenal, Poás, Irazú,Turrialba,Tenorio, Orosi, Rincon de la Vieja, Miravalles en Barva.

Costa Rica is onderverdeêld in zeven provincies, wirover a 't een houverneur as oôd sti. Dezen wor deur de president anewezen. De provincies, die an mistal dezelfde naem èn as den oôdstad, zien wee onderverdeêld in kantons. De provincies zien:

Costa Rica is sins een lange tied een democraotie en der zien hin politieke oneênigeden ewist sins de burheroôrlog van 1948. In 1949 wier 't leher deur president José Figueres Ferrer ofeschaft, en in den udihe situaotie ei 't land nog steeds hin leher.

Costa Rica is een democraotische rippebliek. 't Staetsoôd is dus een president, momenteel Oscar Arias Sanchez, die a voe 4 jaer verkozen wor. Der zien 2 vice-president'n. Der is een eênkaemersysteem en 't parlement besti uut 57 leed'n. 't Parlement ei een wethevende functie.

Ienkele steed'n in Costa Rica zien:

Costa Rica ken een uutebreid anbod en beêstesoôrten die an soms typisch Centraol-Amerikaons zien, mè soms ok Noôrd- of Zuud-Amerikaons. Wasbeêr'n en prairiewolven zien typisch van 't noôrn, mierneters en aopen van 't zuden en quetzals en aerdbeihifkikkers zien wee typisch Min'n-Amerikaons.

De miste Costaricaonse diersoôrten leven in de rehenwouen, mer ok in de koraolriffen verberhen een hroôt antal diersoôrten der eihen. In Costa Rica zien duzende soôrten onhewurvelde, ca. 150 amfibieën, 215 reptiel'n, bieni 900 soôrten veugels en ca. 250 zoogdieren te vin'n. Iervan zien een hroôt antal, zoas de manhroôveamazilia (Amazilia boucardi), endemisch in Costa Rica.




#Article 277: Lieste van taelen (ni taelfemielje) (201 words)


Ier volg een (oewel incomplete) lieste van taelen die an op de waereld esproken worn. De hroep'n die an mie een asterisk zien aneheven zien hin taelfemieljes of worn allenig deur een mindereid an taelkundihen aerkend.

Deens;
Noôrs;
Zweeds;
Faeröers;
Ieslands;
Norn (uutesturven)

Iengels;
Schots;
Westlauwers Fries;
Oôstfries;
Noôrdfries;
Nederlands (Westnederfrankisch);
Limburgs (Oôstnederfrankisch);
Nedersaksisch;
Oôstnederduuts;
Ripuarisch (Noôrdwestmiddelfrankisch)
Luxemburgs (Zuudwestmiddelfrankisch);
Duuts (Oôgfrankisch);
Oôgsaksisch;
Nederaelemannisch (Elzassisch);
Oôgaelemannisch (Zwitserduuts);
Beiers-Oôsterieks;
Pennsylvaons;
Jiddisch;

Waels;
Picardisch;
Frans;
Normandisch;
Gallo;
Campaonisch;

Boerhondisch;
Franc-Comtois;
Poteviens;
Francoprovençaols;

Catalaons;
Arahonnees;
Castiliaons (Spaons);
Asturiaons;
Halicisch;
Portuhees;

Reto-Romaons;
Frioelisch;

Corsicaons;
Italiaons;
Dalmaotisch (uutesturven);
Istriotisch;

Istro-Romaons;
Roemeens;
Aroemeens;

Iers;
Schots Gaelic;
Manx Gaelic (uutesturven en wee toet leven ebrocht);

Welsh;
Cornish (uutesturven en wee toet leven ebrocht);

Poôls;
Oppersorbisch;
Nedersorbisch;
Kasjoebisch;
Tsjehhisch;

Russisch;
Witrussisch;
Oekraïens;

Sloveens;
Kroatisch;
Bosnisch;
Servisch;
Bulhaars;

Lets;
Litouws;
Prusisch (uutesturven)

Nieuwhrieks;

Perzisch;
Pashtu;

Hindi;
Urdu;

Berbers; Toeareg

Turks; Azerbaidzjaons; Turkmeens; Oesbeeks; Kazachs; Tataors; Kirhizisch; Toeva

Monhoôls; Kalmukkisch

Tamil; Kannada; Malayalam; Telugu

Thais e.a.

Lozi; Swahili; Xhosa; Sesotho; Zulu

Nama; Sandawe; !Xóõ

Cree; Cheyenne; Nahuatl; Mayataole

Quechua; Aymara; Pirahã

Rotokas; Hiri Motu

Westelijke Woestientaele; Wiradjuri

Aysyen; Jamaicaons; Papiaments; Sranantongo (Surinaoms); Tok Pisin

Volapük; Esperanto; Ido; Interlingua; Lojban; Toki Pona; Interlingue; Languademon; Lingua Franca Nova; Novial

Klingon; Quenya; Sindariens; Lingua Ignota




#Article 278: Indo-Europese taelen (126 words)


De Indo-Europese taelen zien een femielje van taelen die an vurral in Europa, mè ok in Zuud-Azië en in lan'n over ael de waereld worn esprook'n. De taelfemielje wier ondekt deur sir William Jones. Bieni den 'elt van aolle mensen op aerde ei een Indo-Europese taele as moedertael. Ok èn vee mensen een Indo-Europese taele as twidde taele, vurral Iengels.

De belangriekste subhroep'n binn'n de Indo-Europese taelfemielje zien:

Vanuut de verschill'nde Indo-Europese taelen is een veronderstellnde oertaele emikt, 't Proto-Indo-Europees. Ieruut zien de volhende subtaelfemieljes onstaen:

Neffen de Indo-Europese taelfemielje kom in Europa ok de Finoehrische taelfemielje voe. Iertoe behoôrn 't Fins, 't Estisch en 't Honhaars. 't Baskisch is een aparte taele en oôr bie hin ienkele Europese taelfemielje mè misschien bie de Zuud-Kaukasische taelen.




#Article 279: Religie (102 words)


Religie is wir an de mensen in heloôven. Een aor woôrd voe religie is hosdienst. De naem stam of van 't Latijnse woôrd religio. Bie religie is spraeke van 't anbidd'n van een bepaolde hod of meerdere hood'n. 't E te maekn bie een oôhere macht en ok mie 't woôrd spiritualiteit. Iemand die a ni een bepaolde relihie leef of probeer te leven en buvobbeld lid is van een kerke, noem je een ananger van een bepaolde religie.

Ier zie je een lieste van 't antal mensen 't a zei een bepaolde hodsdienst an te angen. Deze hehevens zien van 2005.




#Article 280: Slowakije (248 words)


Slowakije is 'n land in Min'n-Europa in de Karpaoten. Slowakije hrens an Poôl'n, Tsjehhië, Oôsteriek, Honharije en den Oekraïne. Den oôdstad is Bratislava en de staetsvurm is een rippebliek. Aore hroôte stee'n in Slowakije zien Košice en Zvolen. Slowakije ei zen eihen op 1 jannewari 1993 ofescheien van 't toenmaelihe Tsjehhoslowakije.

Slowakije is opedeêld in ach verschill'nde rehio's die an kraje worn enoemd. De naem van deze rehio is 't zelvde as den oôdstad divan. De rehio's zien as volgt:

Den eêste Slaoven vestihen der eihen in de vuven eêuwe op Slowaoks hrondhebied en in de zeven'n eêuwe wier 't onderdeêl van 't riek van Samo. De onstaen'n protoslaovische staet Hroôt-Moraovië beriekn in de nehen'n eêuwe zen oôgtepunt en Cyrillus en Methodius introduceern in dezen tied 't chrissendom ier.

Toet de veêrtien'n eêuwe maeken Slowakije deêl uut van 't konienkriek Honharije, mè toen a 't Osmaonse Riek hroôte stikkn land op de Balkan behon te verovern, behon 't centrum van dit riek te verschuven en nam de macht of. In deze tied verschoof 't centrum ni Bratislava, 't a in 1536 den oôdstad van 't konienkriek wier.

In 1918 hoeng Slowakije saemn mie Moraovië en de Boheem'n Tsjehhoslowakije vurmen. In 1938 wier Tsjehhoslowakije in opdrach van Hitler onslootn en wier Slowakije een aparte rippebliek onder 't bestier van Nazi-Duutsland. In 1945 bie de bevriedieng deur de Russen wor Tsjehhoslowakije wee saemnevoegd. Op 1 jannewari 1993 schei Slowakije zen eihen diffinitief of van Tsjehhoslowakije en wor ok Tsjehhië evurmd.




#Article 281: Honharije (273 words)


Honharije (Honhaors: Magyarország) is 'n land in Min'n-Europa wat a nie an 'n zeê hrens en wor omriengd deur de lan'n Oôsteriek, Slovenië, Kroatië, Servië, Roemenië, den Oekraïne en Slowakije. Den oôdstad is Boedapest en aore hroôte steed'n zien Debrecen en Miskolc.

Den offisjele taele van Honharije is 't Honhaors, een Oeralische taele, neffen 't Fins en Estisch den eênigste Oeralische taelen in Europa. Aore mindereidstaelen zien Slowaoks en Duuts.

Honharije is onderverdeêld in comitaot'n of provincies (Honhaors: megye) en dat zien der sins 1950 nehentiene. Ok krieg sins 1990 elke stad mie meêr as 50.000 inweuners 't comitaotsrecht. Dit zien in totaol drientwintig steed'n. De comitaot'n van Honharije zien as volgt:

In 2007 teln Honharije 9.956.108 inweuners, wat an der in 1980 nog bieni 11.000.000 waern. 't Heboorteciefer is dus 'ard edaeld, mè lig noe onheveêr op Europees hemiddelde, mè 't sturfteciefer is in verheliekieng mie aore lan'n vrie oôhe. De levensverwachtieng lig verheleekn mie 't Europees hemiddeld voe venters ok 7 jaer laeher.

Bieni ael de bevolkienge besti uut etnische Honhaoren. Bie de volkstellienge van 2001 wier 92% van de bevolkienge as etnisch Honhaor bestempeld. Den eêste mindereidshroep vurmen de siheuners, mie een heschat antal van vieronderd toet zezzonderdduzend. Aore mindereidshroepen zien Duutsers, Slowaok'n en Kroaoten. Den offisjele taele is 't Honhaors.

De hroste kerke van Honharije is de Roôms-kattelieke kerke, witoe a 52% van de Honhaorse bevolkienge be'oôr. Vadder ei'j ok nog de Honhaorsen Hriffermeerde Kerke, mè slechs 10% van de bevolkienge heef an frequent ni kerke te haene.

Den oôdstad Boedapest is mie 1,7 miljoen inweuners varuut de hroste stad van Honharije; de tien hroste steed'n van Honharije zien:




#Article 282: Pest (comitaot) (116 words)


Pest is 'n comitaot in 't min'n en noôrn van Honharije. Den oôdstad is Boedapest, oewel a dezen stad zellef buten 't comitaot val. In 2001 a 't comitaot 1.083.877 inweuners. De omlihhende comitaot'n zien Nógrád, Heves, Jász-Nagykun-Szolnok, Bács-Kiskun, Fejér en Komárom-Esztergom.

't Comitaot lig tehen de Slowaokse hrens an en lop deur toet 't min'n van Honharije. De Slowaokse rehio Nitra lig in 't noôrn en dan op volhorde van de klok de comitaot'n Nógrád, Heves, Jász-Nagykun-Szolnok, Bács-Kiskun, Fejér en Komárom-Esztergom. 

Ok stroôm de rivier de Donau deur 't comitaot, naemelijk van 't noôrdwessen mie een bohe ni 't zuudwessen. Vadder lihhen der de nasjonaole parken Donau-Ipoly in 't noôrn en Kiskunság in 't zuden.




#Article 283: Slag van Německý Brod (121 words)


De Slag van Německý Brod was een velslag binn'n de Hussiet'noôrlohen die a plekke von op 10 jannewari 1422 in 't Tsjehhische plekje Německý Brod (Duuts: Deutschbrod), wat a Duuts broôd beteêken ('udihe naem: Havlíčkův Brod). In deze slag belehern de Hussiet'n onder leidieng van der leider Jan Žižka 2000 konienklijke kruusvaerders die an in Německý Brod zaot'n, die an voe de Hussiet'n hin partij waern en wiern veslohen. De plekke wier inenoom'n.

De Hussiet'n naam'n een arsenaol van de kruusvaerders in bezit en ok een anvoertrein mie benoôdigde hoedern voe de kruusvaerders mie in totaol rond de 500 wahon'n, eên van de hroste oôrlogsbuten die an de Hussiet'n op de kruusvaerders maekn ooit. De kruusvaerders verloorn in totaol 500 man.




#Article 284: Ecser (277 words)


Ecser (Slowaoks:Ečer) is een plek in Min'n-Honharije in 't comitaot Pest. In 2001 a 't durpje 3252 inweuners witoe an ok een mindereid an Slowaok'n be'oôr. Ecser lig flak bie den internasjonaole lucht'aeven Ferihegy International Airport en is mie Boedapest verbon'n deur middel van een spoôrlien. Ecser besti uut vier historische kern'n.

Op 15 december 1315 wier Ecser voe 't eêst in de heschriffen vermeld; oewel a de plekke zelf ouwer is. Bekend is da in 896 volhens een lehende de Honhaorse (Magyaorse) prins Arpad die a zen Aziatische volk 't Donau-hebied bin'nlein, tehen een eike zou èn uuterust. Toen a 't een vroog oe a de plekke eêten, zeien de mensen da hin topohrafische naem bekend was en toen zei 't een: 'noem 't et dan eike'. 't Honhaorse woôrd voe eike is cser.

Tiedens den eêuwelange Ottomaonsen over'eersieng van Honharije (1526-1686) wier 't durp heheel verlaeten, mè in 1669 vestihen de eêste inweuners der eihen wee in Ecser. In den onafankelijkeidsstrijd onder anvoerienge van Rákóczi van 1703 toet 1711 levern Ecser elf soldaot'n.

Toet in de nehentien'n eêuwe was 't Honhaorse platteland onderdeêl van 't feodaole stelsel en de durpen waern in 't bezit van hroôthrondbezitters, de zohenaemde magnaot'n. 't Durp Ecser was in de an'n van graef Antal Grassalkovich die a in 't behun van de 17e eêuwe Slowaok'n ni 't durp aeln, den oôrzaek van de Slowaoksen mindereid.

't Durp is in Honharije bekend om zen uut 1740 stamm'nde monumentaole kattelieke kerk en de volksdanse, de Ecseri lakodalmas, oftewè Ecserse boernbruiloft. De kerke, de danse en de mythischen eike staen aollemille in 't waepen van Ecser.

't Durp Ecser ei twi zustersteed'n, naemelijk:

 




#Article 285: Baesdurp (175 words)


Baesdurp is een hehucht in de hemeênte Bossele in de Nederlanse provincie Zeêland. In vroeher tieden vurmen Baesdurp saemen mie Sinoutskerke de hemeênte Sinoutskerke en Baesdurp, mè deze hemeênte besti nie mi. Vanaf de middeleêuwen toet 1795 is Baesdurp een 'eêrlijkeid ewist, die a in 1271 bestoeng. 

't Hehucht Baesdurp lig lans den A58 in de hemeênte Bossele. 't Durp is onstaen rond een voormaelihe motte, een verdedihiengsheuvel, wirop a een kasteel was ebouwd. Op dit moment zien der allaen nog twi heuvels van over, 't kasteel is in den achtien'n eêuwe ofebrook'n. Deze twi heuvels zien, zoa vaok wor edocht, hin vliedberhen, mè de overbluufsels van den opper'of en de neder'of van 't kasteel. Neffen 't kasteel stoeng vroeher ok nog een hotische kerkje, mè ok dit is rond 1870 ofebrook'n.

De heern die an in de periode a Baesdurp een 'eêrlijkeid was, in 't kasteel weun'n, eêtn Van Baersdorp. Dit heslacht voern a in de dertien'n eêuwe een waepen mie een dwarsbalke en een andreaskruus, wat a noe 't waepen is van Baesdurp.




#Article 286: Koôke (111 words)


Koôken is iets wat an daehelijks miljarde mensen doen, as noôdzaekelijke bezigeid of voe der plezier. Koôken is iets wat a betrekkieng ei toet de primaire behoeft'n van een mens, en dus een bezig'eid is die a nooit verloorn za haene.

Een maeltied kan uut verschill'nde prohramma's bestaen, oewel a dit nie aoltied noôdig is. Vurral in resterants wor de maeltied vaok opedeêld in verschill'nde hangen. Volhens de horecawet mot een maeltied aoltied zien opedeêld uut drie werme component'n, te weetn petaoten, vleês en hroente. Een voôrbeeld oe a een luxe maeltied of menu der uut kan ziene, is:

Binn'n de hastronomie, de proffesjoneêle keuken, zien der veêrtien verschill'nde kooktechniek'n, naemelijk:




#Article 287: Kolhanze (209 words)


De kolhanze (Anser albifrons) is een hanze uut de femielje Anatidae en mik deêl uut van 't heslacht Anser, de hrieze hanzen. Tevens be'oôr 't een tot de onderfemielje Anserinae.

Qua uterlijk liek de kolhanze vrie vee op de hrauwe hanze, ie is onder aore wat kleiner; ie is overwehend bruun mie een witte kont. De poôten en snaevel zien oranje of roôzig. Vadder ei de kolhanze een witte strepe die a scheidieng mik tussen de flanke en de vleuhels. 't Opvalnste kenmerk is de witte kolle, een witte vlekke, net as bie een paerd de bles, boven de snaevel. Ok is een verschil in bruun te zien bie de veugel, de kop is 't doenkerste. 

't Verschil tussen de Siberischen ondersoôrt Anser albifrons albifrons en de Hroenlansen ondersoôrt Anser albifrons flavirostris is da den eêssen een roôzen en de lessen een oranje snaevel ei.

Heliekende soôrten zien de hrauwe hanze, de dwerghanze en de riethanze.

Kolhanzen haen ieder jaer ni de zelfde plekke trug. Ze broeien in 't noôrn van Rusland en op Hroenland. Kolhanzen verbluven in Nederland vurral van onheveêr november toet maerte, in hebieden hraslan'n en waeter. De miste kolhanzen zitt'n in Friesland. Tussen de hroepen kolhanzen zien vaok ok brandhanzen en hrauwe hanzen te ziene.




#Article 288: Snieuwhanze (157 words)


De snieuwhanze (Anser caerulescens) is een hanze die a be'oôr toet 't heslacht Anser, de hrieze hanzen, ondanks zen uterlijk.

De snieuwhanze is een vrie hroôte hanze die a vriewè een aelemille wit veernkleêd ei mie uutzonderienge van de zwarte vleuhelpunt'n. De poôten en snaevel zien doenker roôzeroôd mie een doenkere verkleurienge op de ondersnaevel. An deze verkleurienge is de snieuwhanze hoed te determineern ten opzichte van de Ross' hanze, een heliekende witte hanze. Neffen de witte variante kom ok een meêr brunihe variante voe, de blauwe variante (vanwehe kleine hedeêlt'n die an blauw ekleurd zien).

Snieuwhanzen komm'n allaen voe in noôrdelijke hebied'n en ze broeien op de toendra's van Noôrd-Canada. Overwintern doen ze an de Atlantische kuste van de VS, Texas, mè rehelmaotig zien ze ok in Europa te ziene. Ok in Nederland worn ze rehelmaotig eziene. In Zeêland zien ze onder aore soms te ziene in de Sophiapolder bie Oôstburg en in de Iese Moer.




#Article 289: Klein'n karekiete (163 words)


De klein'n karekiete (Acrocephalus scirpaceus) is een zangveugel uut de femielje van de zangers. 

De klein'n karekiete is een zangveugel van onheveêr 13 cm lange en een vleuhelspanwiedte van onheveêr 20 cm. De bovenkant is bruun, wideur a de veugel moeilijk te ziene is in dicht riet. Den onderkant is heêlwit en ok de kele is wittig. Vadder ei 't een een spitse snaevel en hriesbrune beên'n. Kleine karekiet'n kunn'n tot 12 jaer oud worn. 

Kleine karekiet'n zien te onderscheien van de hroôte karekiet'n deur de bieni afwezigeid van een lichte wenkbrauwstrepe en deur der kleinere formaot. Moeilijker is 't onderscheid mie een bosrietzanger, de lessen is iets oliefbruner dan bruun en ei een ludere zang.

De klein'n karekiete kom bieni in ael Europa voe, mie uutzonderienge van Ierland en 't noôrn van Scandinavië, van april tot oktober. De veugel trok'n en overwintern in Afrika ten zuden van de Sahara. Om de 6000 km lange reize te deurstaene, lèn ze een vetreserve an.




#Article 290: Bieneter (171 words)


De bieneter is een veugel uut de scharrelaerveugels (Coraciiformes) die a be'oôr tot de femielje van de bieneters (Meropidae).

De bieneter is as eên van de weinihe hekleurde Europese veugels fel hekleurd en dideur onmiskenbaer. De buuk tot an de kele, de staert en een stik van de kop zien blauw, de vleuhels, nikke en achterkop zien bruun, de rik en kele heêl en 't oôgmasker en de snaevel zien zwart. 't Oôhe is roôd. Bieneters leven in hroep'n en ze nesteln in hoôl'n van oevers en ok berhen.

De bieneter ei nie voe niks zen naem ehad en 't oôdmenu besti dan ok uut bien. Ok eetn ze wespen en aore insect'n. As beschermieng zien ze dan ok immuun voe wespe- en bieësteekn. Om steekn te voôrkomm'n ael de bieneter de angel drof deur ze tehen een takke an te vrieven.

In noôrdelijk Europa kom de bieneter nauwelijks voe, mè in zudelijk Europa is de veugel alhemeên. De bieneter overwinter in zudelijk Afrika. Uut Nederland zien een antal waernemiengen bekend.




#Article 291: Arhentinië (132 words)


Arhentinië (Spaons:Argentina) is een land in Zuud-Amerika 't a hrens an de lan'n Chili, Bolivia, Paraguay, Brezilië en Uruguay. Den offisjele taele is Spaons en den oôdstad Buenos Aires. In Arhentinië lig ok een hedeêlte van de bergkeet'n de Andes. Arhentinië is nae Brezilië 't groôste land van Zuud-Amerika. 't Zuujelek deel wor ok we Patagonië 'enoemt. Saeme mee 't zuujelek deel van Chili bin dit de lan'n die 't kortste bie de Zuudpoôl ligge. Arhentinië bezit ok een deel van 't eiland Vuurland. De Nederlandse prinses Maxima Zorreguieta komt uut Arhentinië.

Arhentinië besti uut 23 provincies (provincias) en een federaol district (distrito federal), Buenos Aires. De provincies zien wee onderverdeêld in departement'n, be'alve 't federaol district dat a onderverdeêld is in partidos.

Arhentinië is onder te verdeêln in zes rehio's, naemelijk:




#Article 292: Frans Huyana (349 words)


Frans Huyana is 'n Frans overzeês dippartement in Zuud-Amerika 't a hrens an de lan'n Surinaome in 't wessen en voe de rest allaen an Brezilië. 't Is 't hroste hebied van den Europese Unie buten Europa. Tussen de riviern de Marowini en de Litani lig een hebied 't a betwis wor deur Surinaome en Frans Huyana. Den oôdstad van Frans Huyana is Cayenne

Bie Kourou leit de lanceêrbaosis Centre Spatial Guyanais van de ESA, het Europeêse ruumtevaertproject. Op 1 jannewari 2002 is ok in Frans-Huyana d'n euro as munteênheid in'evoerd.

Rond 1500 wiert land voo 't eerst verbie 'evaeren deu Spaonse ontdekkingsreizigers. De Fransen kwamme rond 1604, in 1637 wier Cayenne 'esticht. Van 1660 toet an 1664 wier het gebied bezet deu de Ollanders. In 1676 veroverden ulder het weer tiejes de Ollandsen Oôrlog. Een jaer laeter heroverden de Fransen het opnieuw, in 1801 wier het een kolonie van Frankriek. Van 1794 toet an 1805 wast in gebruuk as strafkolonie. In 1809 bezetten de Portuhezen uut Brezilië de kolonie, in reactie op de verovering van Portuhal deu de Fransen. Nae de val van Napoleon wiert in 1814 weer toegewezen an Frankriek. In 1817 vertrokke de Portuhezen. Naedat Frankriek in 1848 de slaevernieje ofschaffende verdween de economische bloeie.

In 1852 wier deur Napoleon III Duvelseiland as strafkolonie in'esteld. Dit eiland dienende as gevangenis voo meer as 80.000 politieke gevangenen, dieven en zwaere moordenaers. In 1946 sloot de strafkolonie.

Van 1940 tot 1943 vielt bestier onger Vichy-Frankriek. In 1946 wiert wee een overzeês dippartement van Frankriek. In 1974 wier Frans-Guyana ok een bestuurlijke rehio. Op 10 jannewari 2010 kozen de inweuners in een referendum voo hand'aeving van dizze staotus. Mee een meerder'eid van 70% verwierpen ze voorstellen tot uutbreiding van ulder autonomie.

Frans Huyana is verdeêld in slechs twi arrondissement'n:

Vadder tel Frans Huyana 22 hemeênten.

Den oôdstad van Frans Huyana is Cayenne. Aore steed'n zien:

 

De veertien qua oppervlakte groôste Franse gemeênten ligge allemaol in Frans-Huyana; 19 van de 22 Frans-Huyaanse gemeênten sto in de top vuuftig van groôste van de 36.782 Franse gemeênten, 17 in de top twintig.




#Article 293: Peru (121 words)


Peru (Spaons:Perú, Aymara en Quechua:Piruw), is 'n land in Zuud-Amerika 't a hrens an de lan'n Ecuador, Colombia, Brezilië, Bolivia en Chili. In 't wessen hrens 't et an de Hroôten Oceaon. Een bekende toeristische trekpleister in het land is de ouwe Incastad Machu Picchu.

Tehenwoordige president is Martín Vizcarra; Premier is Salvador del Solar.

De dippartement'n van Peru, sins 18 november 2002 rehio's (regiones), zien 25 in totaol, exclusief den apart'n Lima. De rehio's zien opedeêld in provincies, die an ok wee in district'n zien verdeêld. 

De 25 Pirruaonse rehio's zien: Amazonas, Ancash, Apurímac, Arequipa, Ayacucho, Cajamarca, Callao, Cuzco, Huancavelica, Huánuco, Ica, Junín, La Libertad, Lambayeque, Lima, Loreto, Madre de Dios, Moquegua, Pasco, Piura, Puno, San Martín, Tacna, Tumbes, Ucayali. 




#Article 294: Matuku-tangotango (150 words)


In de mytholohie van de Māori is Matuku-tangotango (ok wè Matuku) een oher (lillijk monster) die a Wahieroa, de zeune van Tāwhaki, kil. Naeda Matuku Wahieroa edoôd ei, hi Rātā, de zeune van Wahieroa, ni Matuku's weunplekke om zen vaor te wreek'n. Dir oôr 't een van een diensknechte van Matuku da Matuku kan edoôd worn deur 'n te doôien bie een volle maene wunnir a 't een zen hezicht en 'aer was in een poel. 

Wunnir a 't een keêr volle maene is, wacht Rātā tot a 't monster uut zen rots'ol, wat a Putawarenuku eêten, kom en over de poel leun. Iernae pak 'n 't monster bie zen 'aer en kil 't een. Dan vetrek Rātā om de beênders van zen vaor te ren'n van de Ponaturi.

Een versie van 't Zudereiland van Nieuw-Zeêland zei de naem van de eilan'n wir a Matuku leven as Puorunuku en Puororangi.

	




#Article 295: Poôls (392 words)


Poôls (język polski) is 'n Slaovische taele mie fuuftig miljoen sprekers die an heconcentreerd zitten in Poôl'n (38,6 miljoen). De miste aore sprekers weun'n in aore Slavische lan'n, ok is 't Poôls sins 1 meie 2004 een Europese werktaele. 

'n Zeêr  sterk mie 't Poôls verwante taele is 't Kasjoebisch. In iets mindere maete bin ok 't Tsjehhisch, Slowaoks en Sorbisch mie de Poôlse taele verwant.

't 32 letters tell'nde Poôlse alfabet wor eschreven in 't Latiense schrift, bie toevoehienge van ienkele letters mie diakritische teêkens. De q, v en de x komm'n nie voe, oewel an ze soms wè hebruukt worn in bepaolde leenwoôr'n, zoas TV. In 't Poôls komm'n de diakritische teêkens ć (kreska), ą  (ogonek) en ż (kropka) voe. De letters ierbie zien slechs een voôrbeeld. 't Poôlse alfabet lu as volgt:

Aa, Ąą, Bb, Cc, Ćć, Dd, Ee, Ęę, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Łł, Mm, Nn, Ńń, Oo, Óó, Pp, Rr, Ss, Śś, Tt, Uu, Ww, Yy, Zz, Źź, Żż 

Nae de b, f, g, k, m, n, p en w heef de i hin klank an, mè heef 'n an de voehaende klank 'n palataol karakter eit. 't Woôrd nie, nie, wor dus uutesprook'n as njè.

De ą en ę worn vurral voe fricatieven as zuvere nasaol'n uutesprook'n, (buvobbeld mąż (man)). An 't ènde van 'n woôrd wor de ą aoltied, zoas in chcą (zie willn) nasaol uutesprook'n, mè de ę wor vaok hewoon as een è uutesprook'n (buvobbeld proszę, asjeblief en dziękuję dank je). De ą en ę worn ok vaok as om/on of en/em uutesprookn: (mądry/on, wies) en (będzie/en, toekomstige tied van zien, 3e persoôn enkelvoud).

Voe klienkers worn in plekke van de letters ć, ń, ś en ź de combinaoties ci, ni, si en zi hebruukt. Zò wor buvobbeld de genetief van jesień (herfst) jesieni.

Stemhebbende medeklienkers (b, d, dz, dź, dż, g, rz, w, z, ź, ż) worn an 't ènde van 'n woôrd stemloôs uutesprook'n: róg /roek/ (oek'), raz /ras/ ('keêr').

De kern van de Poôlse woôrnschat is Slaovisch, mè d'r zien ok vee leenwoôrn en leenvertaeliengen uut vurral 't Duuts, mè ok 't Latien en 't Iengels. Voôrbeeln uut 't Duuts zien regał (toônbanke), kino (bioscoop) en ratusz (raed'uus). Latiense leenwoôrn zien buvobbeld museum en uniwersytet. Mie recent zien de leenwoôrn uut 't Iengels: e-mail, mecz en komputer.




#Article 296: Amerindische taelen (143 words)


De Amerindische taelen zien een supertaelfemielje die a bedocht is deur den Amerikaonse taelkundihe Joseph Greenberg.

De Amerindische taelfemielje is eên van de drie taelfemieljes van de oôrsproenkelijke bevolkienge van de beie Amerikaonse continent'n. De Amerindische taelfemielje is van deze drie de hrossen. De taelfemielje wor nie deur vee linhuïssen anvaerd, mè voe de 'andigeid wè vaok hebruukt.

De verscheienheid tussen de taelfemieljes zou dideur verklaerd kunn'n worn dan de sprekers van de Amerindische taelen as eêssen de landiengte tussen Azië en Amerika zien overetrokk'n. Vee linhuïssen volhen de indeêlieng van Greenberg echter nie omda verwanschap tussen deze taelen nie is bewezen en 't de superfemielje tot een verhaerbak van aolle overbluvende taelen, dus hin Na Dené-taelen of Eskimo-Aleoetische taelen, mik.

Tussen de Amerindische taelen zien echter wè een paer verwante taelfemieljes te bedienken, die an een onderlienge verwanschap mie mekaore ène, naemelijk:




#Article 297: Baltische taelen (126 words)


De Baltische taelen zien een taelfemielje die an be'oôrn toet de Indo-Europese taelen, net as aore taelfemieljes as de Slaovische taelen en de Germaonse taelen. De Baltische taelfemielje besti nog uut slechs twi levende taelen: 't Lets en 't Litouws. Al zehh'n sommih'n da 't Samogitisch en 't Latgaols ok tael'n zien. Beie taelen maeken deêl uut van de Oôst-Baltische taelen. 't Litouws is iervan erg archaïsch. Geschat wor dat er ongeveer 7 miljoen sprekers binne, vooral in Letland in Litouwen.

Toet 1700 bestoeng der nog een aore takke van de Baltische taelen, de West-Baltische taelen. Tot deze subhroep be'oôrn 't in 1700 uutesturven Prusisch. Op hrond van overeênkomsen mie Slaovische taelen worn deur sommihe de Baltische taelen as een dialecthroep binn'n de Indo-Europese taelen eziene.




#Article 298: Papoeataelen (140 words)


De term Papoeataelen is in feite een verzaemelplekke van taelen in 't wessen van de Hroôte Oceaon die an nie be'oôrn toet de Austronesische of de Australische taelen. Bieni aolle Papoeataelen worn esproken op Nieuw-Hunea, een bitje op de Solomoneilan'n en ok op een paer eilan'n van Indonesië. Ok wor der eên Papoeataele esproken in Australië.

In verheliekieng mie de Austronesische taelen is ni de Papoeataelen weinig onderzoek verricht; toch zien der een antal afzonderlijke hroep'n (phyla) verwante tael'n ondekt. 't Hroste phylum is 't Trans-Nieuw-Hunea-phylum uut de oôglan'n van Papoea tot an Papoea-Nieuw-Hunea.

Abinomn (isolaot) 
Amto-Musantaelen (2) 
Bayono-Awbonotaleen (2) 
Burmeso (isolaot) 
Busa (isolaot) 
Heêlvienkbaoitaelen (33) 
Guahibantaelen (5) 
Karkar-Yuri (isolaot) 
Kibiri (isolaot) 
Kwomtari-Baibaitaelen (6) 
Left Maytaelen (7) 
Laeg-Mamberamotaelen (2) 
Oôst-Veugelkoptaelen (3) 
Oôst-Papoeataelen (36) 
Sepik-Ramutaelen (104) 
Skotaelen (7) 
Torricellitaelen (48) 
Trans-Nieuw-Huneataelen (552) 
West-Papoeataelen (26) 
Yale (deur Würm als Heêlvienkbaoitael heclassificeerd isolaot) 




#Article 299: Tagalog (120 words)


Tagalog is 'n Austronesische taele en de mist esproken taele van de Filepijn’n. 't Filepijns is ok op 't Tagalog ebaseerd. Tagalog is den oôrsproenkelijke taele van de Tagaolen, een volk 't a leef in 't hebied rondom Manilla, de Filepijnsen oôdstad. 't Woôrd Tagalog kom van tagá = herkomst en ílog = rivier.

As Austronesische taele is 't Tagalog direct verwant mie 't Māori (taele)Māori, Hawaiiaons, Malagasy, Samoaons, Tahitiaons, Chamorro, Indonesisch, Maleisisch, Tetum en nog aore Austronesische taelen.

Heschat wor da'n der zò 'n 20 miljoen mensen 't Tagalog as moerstaele ène en dan 50 miljoen mensen de taele as twidde taele ène. 't Tagalog is waereldwied bekend eworn deur 't nummer Anak (Tagalog voe 'kind') van Freddie Aguilar.




#Article 300: Abadi (135 words)


De Abadi (Motu:Gabadi, Kabadi) is 'n taele en volk van ca. 4500 man dat a in onheveêr elf durpjes leef op Papoea Nieuw-Hunea, een stikje ten noôrdwessen van Port Moresby, ten noôrn van Galley Reach. De miste Abadi werk'n in Port Moresby en verkoôp'n di der opbriengsen uut de tuun.

De Abadi èn een hroôt deêl van der traditie be'ouwen, mè ze èn ok de beschikbaereid over vorzieniengen as has, waeter en elektriciteit. Vee Abadi haen ok ni schole, zelfs wè ni den universiteit.

Der taele, ok Abadi enoemd, wier in 2003 bie een tellieng deur 2121 mensen esproken. Heschat wor dan der ok zo'n 4500 zien die an de taele spreek'n. Abadi wor esproken deur aolle leeftiedshroepen, mè vee jongern haen Tok Pisin of Iengels spreek'n. De indeêlieng van 't Abadi is as volgt:




#Article 301: Na-Denétaelen (150 words)


De Na-Denétaelfemielje is eên van de oorsproenkelijke Amerikaonse taelfemieljes. Warschienlijk is de femielje een subfemielje van de Dené-Jenisejische taelen. Saemen mie de Alhischen en den Uto-Azteeksen taelfemielje is de Na-Dené eên van de drie hroste taelfemieljes van Amerika, en de femielje is dan ok hoed bestudeêrd.

De Na-Denétaelen zien wee onder te verdeêln in twi subfemielje, wivan den eêssen slechs besti uut eên taele, 't Tlingit, een taele die a deur zo'eên 700 mensen op een paer eilan'n voe de Canadese kust wor esproken. Den aore subfemielje is 't Athabaskisch-Eyak, die an wee onder te verdeêln zien in de verschill'nde Athabaskische taelen en 't pas in 2008 uutesturven Eyak (nog 1 spreker). Toet de Athabaskische taelen be'oôrn taelen as Navajo en Apache. In aore hevall'n wor nog een derde takke van de Na-Denétaelen eziene, die van de Haida, mè dezen is omstreeën, de missen zien 't Haida as 'n isolaot.




#Article 302: Toerisme (100 words)


Toerisme is 't mie ricreatieve of zaokelijke doelèn'n reizen. Toerissen kunn'n belangstellieng ène voe een aore cultuur of natuur van de lan'n die an ze bezoek'n of voe de steeën en hebied'n, 't klimaot. Vroeher was toerisme een luxehoed dat a allaen voe de rieke bestemd was; nieuwe taelen leêrn en varre wig haene.

Toerisme is noe eên van de mist belangriekste economische takk'n van de waereld. In sommihe lan'n is 't zelfs de belangriekste bron van inkomsen. Toerisme kan ok nehatief worn, der is dan spraeke van ricreaotiedruk.

Der zien 'n oôp verschill'nde soôrten toerisme, wivan ier een paer:




#Article 303: Seksualiteit (108 words)


Seksualiteit is 'n complex van hevoelns en 'andelienge die a 'n mens kan ervaern of uutvoern; dit ang saemen mie lichaemelijke hevoelns mie betrekkieng op 'n aore persoôn. Sommihe mensen hebruukn 'n aore diffenitie en zien seksualiteit as de lus ni heslachshemienschap tussen mensen en de heslachshemienschap zellef.

Seksualiteit is in 't leven aoltied bluvend van belang voe 't kriehen van guus, de bevestiging tussen 'n relatie, en 't beleven van genot. In bepaalde cultuurn is oorspronklijk praten over seksualiteit taboe, nog strikter is 't bie 't celibaot in de Romse Kerke. Veel relighuize heroeperiengen zien van meênienge da geslachtsgemeenschap ook alleen binnen 't huwelijk plekke kan vin'n.




#Article 304: Voedienge (110 words)


Voedienge (ok eetn) is 'n verzaemelnaem voe aolles wat a 'n orhanisme tot z'n eihen neem om zen stofwisselienge haende 't ouwen. Dit zien aoltied orhaonische stoffen. Mie deze stoffen kunn'n orhanism'n innergie opwekk'n zodan aolle processen in zen lief haende bluven en 't betreffende orhanisme ok kan hroein en 'erstelln.

Der zien verschill'nde meniern om an voedienge te komm'n, 'n orhanisme kan heterotroof, dus zen voedsel aeln van 'n aor orhanisme, mè ok autotroof zien, wat a beteêken dan de betreffende orhanism'n in staet zien om uut een anorhaonische stof een orhaonische stof te maekn. Bieni aolle orhanism'n zien heterotroof, mie uutzonderienge van de plant'n, alhen en sommihe bacteriën.




#Article 305: Athene (288 words)


Athene is den oôdstad van Hriek'nland en helieke de hroste stad van 't land. Hroôt-Athene ei plusminus 3.700.000 inweuners. 'n Ouwe historische plekke is den Akropolis mie 't Parthenon. Athene is in 'n twintigsen eêuwe flienk ehroied, wat a noe rissulteer in 'n oôhe luchvervulieng, verkiersopstoppiengen en overbevolkienge.

In de bronstied onstoeng bie Athene voe 't iest een meêr heorhaniseerde maotschappij, deêl van de Myceense cultuur, die a rond 1200 v. Chr. zen oôgtepunt viern. Van 900 v.Chr. toet 640 v.Chr. hroein de stad as konienkriek, mie neffen de tredisie Teseus as ieste konieng. Nae de koniengstied kamn ze in de periode mie tirann'n. Deze stell'n wett'n op en ierdeur kam de cultuur te bloeie. In 510 stell'n de Atheners mie 'n ulpe van Sparta een nieuwe staetsvurm, de democraotie op.

Van 494 toet 479 voe Christus was 't 'r oôrlog mie de Perzen, 't a leien toet den overwinnieng van Hriek'nland, wideur a de stad binn'n Hriek'nland nog blangrieker wier. Dit heheven broch twi keer oôrlog mie Sparta, ma da kwam wee hoed. In 338 v. Chr. wier Athene, krek as aore stikk'n van Hriekeland, deur Macedonië overwonn'n.

In 86 v.Chr. wier Hriek'nland inenoom'n deur de Romein'n. In 't Romeinse Riek wiern de blangriekste steeën Rome en Byzantium. Deurda 't riek was opesplitst in oôst en west, lag Athene in 't Byzantijnse Riek. Van 1204 toetan 1458 wier tussen Byzantium, de Fransen en de Italiaon'n om Athene evochen en kreeg Athene Franse, Siciliaonse en Catalaonse 'iersers. In 1458 wier Athene diel van 't Ottomaonse Riek. 

In 1822 wier Athene nae Hriekse opstan'n deur de Hriek'n inenoom'n. In 1826 wier 't wee Turks, ma in 1833 wier 't diffinitief Hrieks. Athene wier den oôdstad van 't moderne Hriek'nland.




#Article 306: Byzantijnse Riek (1749 words)


't Byzantijnse Riek was 'n overhang van 't Romeinse Riek. 't Offisjele behun wor ehouwen op 330 n.Chr., toen a Byzantium den oôdstad wier in plekke van Rome, dat a steeds minder blangriek wier as hevolg van anvall'n van buutnof, burheroôrlohen en aore probleem'n. Byzantium wier, toen a 't den oôdstad van 't Oôst-Romeinse Riek wier, ofwè 't Byzantijnse Riek, omedopt toet Nova Roma, laeter wier de naem Constantinopel anehouwen.

't Byzantijnse Riek wor ok wè 't Oôst-Romeinse Riek enoemd, Eihlijk is deze benaemieng onjuust, wunnir a 'j der vanuut hi da der nae 395 hin spraeke mi is ewist van 'n West- en Oôst-Romeins Riek, mè van eên Romeins Riek verdield in twi 'elt'n.

Constantinopel was 'n economisch hoed lihh'nde stad, omda 't an verschill'nde 'andelsroutes lag. Dirrum was 't vrie logisch da, nae 't verval van Rome, voe deze stad as nieuwen oôdstad wier ekozen. Ok militair eziene lag de stad op een stratehisch punt.

Den eêste keizer van 't Byzantijnse Riek was Constantijn de Hroôte. Deze voern hroôte hervormiengen deur op administratief, economisch en militair hebied. Zoe steln die onder aore de praefectus praetorio an, deze minsen stoengen 'n bie op 't hebied van burherlijke en militaire zaok'n (lees: minsen voe burherlijke en mensen voe militaire zaok'n). Ok 'andeln Constantijn tehen de voôrmaelihe Romeinse behripp'n deur ok christen'n oôhe functies te laetn bekleeën. Deur zen afwiekende 'andelswieze onstoeng der een splitsienge tussen 't West-Romeinse en 't Oôst-Romeinse Riek.

Vanwehe de betere finansjele middels kon 't Oôst-Romeinse Riek zen eihen vee beter weern tehen vijan'n deur 'uursoldaot'n of ofkoôpienge. Zo wier in de vuven eêuwe 't West-Romeinse Riek overweldigd deur Germaonse stamm'n en bleef 't Oôst-Romeinse Riek espaerd. Deze Germaonse stamm'n erkenn'n in 476 de keizer van 't Byzantijnse Riek, mè ouwen der eihen voe de rest afziedig. De beweuners van 't Oôst-Romeinse Riek voeln der eihen echt Romeins en voeln der eihen dan ok de offisjele erfhenaemen van 't hroôte Romeinse keizerriek. Ze noem'n der eihen dan ok ρομαιοι (romaioi).

Omda 't Byzantijnse Riek een vervolg was van 't Romeinse Riek, was den offisjele taele van 't Byzantijnse Riek toet de zeven'n eêuwe 't Latiens, mè iernae wier dit 't Hrieks. Sommihe weetnschappers stelln da ier pas 't Byzantijnse Riek start en ier de scheidieng lig tussen 't Byzantijnse en Romeinse Riek.

In 527 kwam keizer Justiniaonus I op de troôn van 't Byzantijnse Riek. Iermie behon en tied van uutbreidieng van 't aele Byzantijnse Riek dat a zen eihen tiedens 't oôgtepunt van zen reheêrienge uutstrekk'n van Zuud-Spanje toet Perzië en Noôrd-Afrika. 't Belangriekste front bevon zen eihen an de hrens mie 't Perzische riek, wir a toentertied de dynastie van de Sassanied'n eersen. Mie ulder konieng, Khusro I, sloot Justiniaonus in 532 een vredesverdrag, wirin a was vasteleid da Justiniaonus ieder jaer een bepaold bedrag an de Sassanied'n zou betaeln.

In 529 volhen hroôte ontwikkeliengen op politiek hebied. 't Romeinse recht wier onder leidieng van de praefectus Jewannes de Cappadociër herziene en ieruut wier de Corpus Iuris Civilis saem'nesteld. In deze verzaemelienge van wett'n wazzen onder aore de Justiniaonse Codex en de Dihest'n anwezig. In de lessen ston'n rehels en andvessen voe Romeinse jurissen, die an tot voe kort zelf der eihen rehels kon'n bepaeln.

In 533 behon Justiniaonus de Vandaolsen oôrlog, een veltocht ni Noôrd-Afrika tehen de Vandaoln. De Byzantijn'n verslohen de Vandaoln, mè 't duurn toet 548 voedan echt aolle stamm'n waorn onderworpn. Ok behon Justiniaonus de Hotischen oôrlog tehen de Ostrohoot'n in Itâlië, uut ni mier macht en hrondhebied. De Ostrohoot'n verzaemeln der eihen echter in 546 onder leidieng van konieng Totila en erovern op 17 december Rome. In 549 riep Justiniaonus zen heneraol trug uut Itâlië, mè in 551 versloog een Byzantijns leher, tell'nde 35.000 man, onder leidieng van heneraol Narses de Ostrohoot'n. De Ostrohoot'n wiern ondanks der verzet voehoed uut Itâlië verdreven, ondanks aore invall'n van Germaonse stamm'n tehen de Byzantijn'n.

'n Aor an de Byzantijn'n vieandig hezind volk waeren de ieder henoemde Sassanied'n. Tiedens de Romeins-Perzische oôrlohen verovern zie onder aore de Romeinse provincie Mesopotamia. Ok wier af en toe ofewisseld mie een periode van vrede. In 561 kwamm'n deze Perzische oôrlohen toet een ènde mie 't sluten van een vredesvedrag tussen Khusro I en Justiniaonus I. Bie deze vredesoverienkomst zat der nog slechs ien zwakke schaokel in 't Byzantijnse Riek, de Balkan. In 559 wier op dit punt 't riek anevalln deur de Slaoven en de Kutrihuurn. Nae een vredesakkoôrd raekn ok de toestan'n in dit hebied rustig. Uuteindelijk raekn 't Byzantijnse Riek in 565 op 't oôgtepunt van zen macht en a 't hroste hrondhebied wat a 't oeit ekend ai.

In 565 vieln de Lanhobarn Itâlië binn'n en verovern twiderde van 't land; intussen weihern de opevolgde Justinus II schattieng an de Perzen te betaeln. Naeda Justinus krankzinnig was eworn, kwam Tiberios an de macht, die a te maeken kreeg mie Perzische en invall'n van de Avaorn. In 582 kwam voemaelig heneraol Maurikios an de macht, die a vrede sloot mie de Perzische sjah Khusro II en de Avaorn en Slaoven verjoog. Maurikios wier echter vermoôrd bie een staetshreep deur Phokas. Tiedens um zen reherieng wier de Romeinse provincie Mesopotamia wee veroverd; in 610 wier 't een ofezet.

De nieuwen 'eêrser was Herakleios. Onder zien reherieng verovern de Perzen 't Min'n Oôssen toet Damaskus (Syrië) en Jeruzalem (Israël). Ierbie wiern de relekwieën van 't 'eilihe kruus mee'evoerd ni Perzië. In de Slag bie Nineve wiern de Sassanied'n echter wee deur Herakleios verpletternd verslohen. De oôrlog a vee van beie volk'n eëist, wat a zou blieken bie de anvall'n van de Arabiern.

Tiedens de reherieng van Herakleios von een blangrieke verschuvieng plekke. Ie was naemelijk den eêste keizer die a de titel βασιλευς anieuw, de Hriekse benaemieng voe konieng of keizer. Ok wier bie offisjele helehenheed'n en document'n noe bieni aoltied hebruuk emikt van 't Hrieks in plekke van 't Latien. Neffen deze verschuvieng zien we onder de reherieng van Herakleios ok de teruggang van 't Byzantijnse Riek. De Arabiern aon ondertussen 't Min'n Oôssen veroverd en waern deuredrongen toet in een hroôt deêl van Turkije. Van 674 toet 678 belehern ze zelfs de Byzantijnsen oôdstad Constantinopel.

De verplekkieng van 't oôdfront ni de Arabiern zurhen der voe dan de volkern op de Balkan langzaem mè zeker oprukk'n en de Bulhaorn wiern verslohen deur de Khazaorn. Constantijn IV teêken'n een akkoôrd mie de Bulhaorse khan Asparoech, wimie a 't Eêste Bulhaorse Riek behon.

Toen a Constans II an de macht ekomm'n was, hoeng dezen deur mie 't monotheïstische beleid van Herakleios, wirop a vee tehenstand was. Vanwehe de rissestensie op zen reherienge vetrok Constans ni Syracuse, vanwir uut a 't een noe zeteln. De steeds blangrieker eworn senaot a echter ok steeds meer kretiek op 't keizerlijke 'andeln. In de zeven'n eêuwe ressen van 't Riek deur de enorme hebiedsveroverienge van de omlihhende volk'n nie meêr dan Anatolië (in 't udihe Turkije), ienkele hebied'n in Itâlië, de zudelijke Balkan en de Chersonesos.

Nae een periode wirin a 't iconoclasme, 't verbod op de icoon'nvereêrienge, een blangriek punt was, von een nieuwen oplevieng van 't Byzantijnse Riek plekke. Den 'andel leven op vanwehe een sterkern, compactern militaire lihhieng en 'n verbeterde veiligeid.

Deze zohenaemde 'Byzantijnse Renaissance' zurhen voe een verbeterienge op economisch, cultureel, administratief en wethevend hebied en 't themata-systeem wier eperfecsjoneerd. Dit ieuw in dan verschill'nde lehers op bepaelde vastestelde stikken land civiele autorriteit aon, mè wè onderheschikt waern an de keizer. Den opleving van 't Byzantijnse Riek was dus te dank'n an de perfecsjonerieng van dit systeem, de versoepelieng van 't Romeinse recht en 't toevoehen van Hriekse element'n ierin.

In de nehen'n en tiende eêuwe was 't er wee een zekern stabiliteit in 't riek en onder de reherieng van Nikephoros II Phokas en Jewannes I Tzimiskes wier 't riek wee uutebreid toet in Syrië en Irak. De verhoudieng'n mie 't Vaticaon waern slecht, wideur a in 894 tsaor Simeon I van 't hekerst'nde Bulharije 't riek binn'nviel. Pas drie eêuwen laeter, in de Slag bie Kleidion, wier 't Bulhaorse leher verpletternd verslohen nae tientalle oôrlogscampanjes van Basileios II. In 1018 ieuw 't Bulhaorse Riek op te bestaene en wier 't onderdeêl van 't Byzantijnse Riek.

In 1054 was 't er, naeda de paus de bul van excommunicaotie a laetn stell'n op 't altaer van de Hagia Sophia, een dieptepunt van de scheidieng tussen oôst en west. Oewel a deze splitsieng vurral op relihieus hebied plekkevon, was dit ok 't heval op poletiek en bestierlijk hebied. De splitsieng tussen de Roms-kattelieke kerke in 't wessen en de Byzantijns Orthodoxe kerke in 't oôssen zou hroôte hevolhen èn.

In den 11e eêuwe von een hroôte crisis plekke voe 't Byzantijnse Riek. De vanuut Centraol-Azië komm'nde Seltsjoek'n verslohen de Byzantijnse keizer Romanos IV verassend tiedens de Slag bie Manzikert en verovern bieni ael Anatolië toet an Armenië.

Iernae volhen de vuuf kruustochen. Iets voe de Derde Kruustocht, in 1186, behonn'n de Bulhaorn een twidde opstand, wiruut a 't Twidde Bulhaorse Riek onstoeng. Vanaf de 13e eêuwe behon de macht van 't Byzantijnse Riek of te neem'n. In 1204 wier Constantinopel deur Latiense kruusvaeders eplunderd en veroverd. 't Eênihe 't a nog ressen van 't riek waern 't Keizerriek Nicea, 't Keizerriek Trebizonde en 't Despotaot Epirus.

In 1261 slaehen 't Keizerriek Nicea derin Constantinopel te herovern. Michaël VIII Palaiologos, den an de macht ekomm'n keizer, koos der echter nie voe zen bezittiengen veilig te stelln, mè wiln zen hebied uut hen breien. Ierdeur viel in 1390 ok de leste Byzantijnse stad in Anatolië, Philadelphia.

In de veêrtien'n eêuwe vereênihen de Turken der eihen toet 't Ottomaonse Riek, en nae de burheroôrlog die a eheerst a, stortn bie een aerdbevieng in Gallipoli in 1354 een Byzantijns fort in, wideur an de Ottomaonse Turken onehinderd Europa kon'n binn'ntrokkn. In datzelfde jaer verovern de Turken nog Servië en trokk'n deur toet in Kosovo.

Op de veroveriengn van de Ottomaon'n vroog keizer Jewannes V om 'ulpe an de paus, mè omda 't een eêst de Oôsters-Orthodoxe kerke a escheien van de Roms-kattelieke kerke, hoeng de paus nie akkoôrd. Omda 't een vriewè hin aore keuze am hoeng Jewannes V over toet 't Roôms-katholicisme. De Ottomaon'n ston'n echter op 2 april 1453 voe de poôrt'n van Constantinopel. De verwaerloôsde stad, eplaegd deur conflictn', teln slechs nog 7.000 soldaot'n tehenover 't 80.000 man tellnde leher van sultan Mehmet II. De leste Byzantijnse keizer, Constantijn XI, wier zeêr warschijnlijk edoôd in de strijd.




#Article 307: Eskimo-Aleoetische taelen (119 words)


De Eskimo-Aleoetische taelen zien een taelfemielje die a wor esprook'n in vurral Noôrd-Amerika ('t noôrn van Canada, Alaska), mè ok vee sprekers ei op Hroenland en in stikken van Siberië. In Hroenland, Canada en West-Alaska wor de taelenhroep Inuit, in Noôrd-Alaska Yup'ik en in Siberië Yuit enoemd. Oewel a de naem eskimo in de naem Eskimo-Aleoetisch voekom, wor deze benaemieng deur de Inuit nie hewardeerd.

Vanwehe 't feit dan de bevolkiengshroep'n varre uut mekaor leven zien de dialect'n binn'n de Eskimo-Aleoetische taelen onderlieng nog a verschill'nd, zo varre zelfs, dan de varst verwiederde stamm'n mekaore in der eihen taele soms nie kunn'n verstaene. De Aleoetische taelen worn slechs nog esprook'n deur de inweuners van de Pribilof-eilan'n en de Commandeur-eilan'n.




#Article 308: Dravidische taelen (100 words)


De Dravidische taelen zien een taelfemielje van onheveêr 25 taelen die an vurral esprook'n worn in 't zuden en oôssen van India en Sri Lanka. 't Brahui wor ok esprook'n in Pakistan en is iermie een uutzonderienge. Vanwehe de koloniaole achterhrond worn de taelen ok esproken op Fiji en in Huyana.

De Dravidische taelen zien aollemille ahhlutineernd en maekn allaen hebruuk van achtervoegsels. 't Proto-Dravidisch a acht naemvall'n andre taelen a miender moar tenmienste zes.

Nae antal sprekers (ca. 175 miljoen) is de taelfemielje van de Dravidische taelen ni hroôtte de viern van de waereld. taelhroep wor as volgt inedeêld:




#Article 309: Iengels (274 words)


Iengels is 'n West-Germaonse taele die a verwant is an 't Schots en 't Fries. Mie 't onstaen van de Iengelse koloniën ei 't Iengels zen eihen over den aele waereld vespreid. Binn'n 't Iengels zien vee leenwoôrn trug te vin'n uut 't Latien, Spaons, Italiaons en Frans. Vee mensen èn Iengels as twidde taele en Iengels hel dan ok as de lingua franca van de waereld.

A'j 't totaol antal sprekers van 't Iengels as moerstaele en as twidde taele optel, is Iengels de mist hesproken taele ter waereld.

Wunnir a'j allaen de moerstaelsprekers tel, wor 't allaen nog overtroffen deur 't Chinees en Spaons. Iengels funheer ok as de lingua franca in 't internasjonale sircuit: de weet'nschap, politiek en de economie.

In Nederland is Iengels voe vee mensen ok de twidde of derde taele. In 't voorthezet onderwies is Iengels 'n verplicht vak, en 't wor vaok ok a op de baosisschole eheven. Leerliengen van 't voorthezet onderwies mott'n ok exaam'n doene in Iengels.

't Iengels ei net as 't Nederlands een vreêt hroôte woôrnschat vanwehe 't feit dan der vaok twi woôrn zien voe eên woôrd: der is spraeke van 'n Germaons woôrd en van 'n Romaons woôrd. Net as in 't Nederlands worn de Germaonse woôrn vaok in de spreektaele hebruukt en de Romaonse woôrn bie den offisjele schrieftaele. In 't Nederlands is ier echter wè vee minder spraeke van. Eschat wor da 't Iengels minimaol 500.000 woôrn ken.

't Nederlands ei ok een biedraehe ehad an 't Iengels, in 't biezonder bie woôrn die an te maeken ène bie de scheepvaert. Bekende woôrn zien yacht (jacht) en cookie (koekje).




#Article 310: Germaonse taelen (141 words)


De Germaonse taelen bin een taelfemielje binn'n de Indo-Europese taelen. De hroste Germaonse taele is 't Iengels dat a hebruukt wor as lingua franca over ael de waereld. Drie hroôte taelen neffen 't Iengels bin 't Duuts (meer as 100 miljoen Europeaon'n) en 't Nederlands en Afrikaons (20 miljoen in Nederland en evenzovee in Zuud-Afrika). Dit bin tevens aole West-Germaonse taelen. Kleinere Germaonse taelen bin de Noord-Germaonse taelen Ieslands, Deens en Faeröers.

De hroste Germaonse taelen van Europa qua antal sprekers bin 't Duuts (110 miljoen), Iengels (63 miljoen) en Nederlands (23 miljoen). Kleindere taelen bin 't Zweeds (10 miljoen), 't Noôrs en Deens (beie 5 miljoen). Nog kleindere taelen bin buvobbeld 't Fries (400.000) en Faeröers (70.000).

Neffen de ieronder staende taelhroep'n bestoeng der vroeher nog de hroep van de Oôst-Germaonse taelen, mè dezen is uutesturven. Deze taelhroep bestoeng uut:




#Article 311: Zuud-Afrika (601 words)


Zuud-Afrika of de Zuud-Afrikaonse Republiek (Afrikaans: Republiek van Suid-Afrika, Iengels: Republic of South Africa) is 'n land in 't uuterste zuden van Afrika 't a hrens an Namibië, Botswana, Zimbabwe, Mozambique en Swaziland. Vadder omsluut 't et ael 't land Lesotho. Vadder lig 't et an de Atlantischen en de Indischen Oceaon. Den oôdsteed'n van Zuud-Afrika zien Pretoria, Kaopstad en Bloemfontein. In 't land wor vee Afrikaans 'esproken, een sterk an 't Nederlands verwante teale. In Zuud-Afrika worren vee verschillende taelen gesproken. Elf daarvan binne officieel. Na India heit Zuud-Afrika deermee de meêste officiële taelen ter wereld. Zuud-Afrika is eên van de meêr welvaerende lan'n van Afrika mè zakte in de index van de mênselijke ontwikkeling van een 85e (ten tieje van de verkiezing van het ANC in de jaeren negentig) nae de 125e plekke in 2008. Deêze index van de Vereênigde Nâties bevat 177 lan'n over de 'eêle waereld.

Toe het 'Ollanse schip Nieuw Haarlem op de terugreis van Batavia op 25 maerte 1647 strandde an de Kaep, kwamme de plaetselijke Khoikhoi voo de eerste keer in contact mie Europeanen.
De schipbreukelingen bouwden een klein fort dat ulder de naem Zand Fort van die Kaap die Goeie Hoop gaven. Op 6 april 1652, kwam Jan van Riebeeck an bie Kaep de Goeie 'Oop. Het gebied mie Nederlandse kolonisten breidde zich in de 17e en 18e eêuw langzaam uut in oôstelijke richting tot bie de Visrivier. In 1795 bezetten de Britten de streek rond Kaep de Goeie 'Oop mae gaven het weer vrom an de Nederlanders in 1803. In 1806 namme de Britten voorgoed bezit van de Kaep. Er ontstong al gauw onenigheid tussen de Britten en de Nederlanse boeren. Vee van de Nederlandse en ok Duutse kolonisten, bekend als Boeren, trokke in de jaeren 1830-1840 in de zogenaemde Groôte Trek weg uut de Kaepkolonie. Ulder stichtten een tweê staeten, de Oranje Vriestaet en de Transvaal. 

In 1867 wier diamant ontdekt in Kimberley op de grens van de Oranje Vriestaet en Goud werd in 1886 an de Witwaetersrand in Transvaal gevonden. Dit leidde tot een stroôm van blanke immigrantennae Transvaal. De Boeren verzetten zich tegen inmenging van de Britten, wonnen de Eêrste Boerenoorlog (1880-1881), mae wieren verslaegen in de Tweêde Boerenoorlog (1899-1902). In 1910 wier de Unie van Zuud-Afrika opgericht, die een onafankelijke staet binnen het Britse Gemeênebest wier. In 1931 wier Zuid-Afrika een dominion en de facto volledig onafankelijk. Ongertussen waere de blanken een mindereid in Zuud-Afrika geworden. Zwarten kreege gin stemrecht en meer rech'en. De blanken wiste ok wè dat dit nie recht te praeten was, mae waere benauwd om onger zwarte 'eerschappij te moeten leêven, kiekend nae de dramatische economische situatie op aore plekken in zwart Afrika. In de jaeren 90 eindigde de apart'eid. Toenmaelig president De Klerk liet de bekende anti-apartheidsactivist Nelson Mandela vrie op 11 feberwari 1990 en in 1994 wieren er voo het eerst algemeêne verkiezingen voo alle rassen gehouwen, winnaer was het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) onger leiding van Mandela.

In bepaelde regio's van het land is het etnische geweld en de bendecriminaliteit in de laeste tien jaer sterk toegenomen, weerbie Afrikaners (Boeren) en aore blanke groepen het doelwit vurme. De boeren hoeven niet op steun te rekenen van het regerende ANC want deze partij ziet de boeren en aore blanke Zuud-Afrikanen nog steeds as ongerdrukkers uut de periode van de apart'eid. De anvallen hebben dan ook gin prioriteit voo het ANC. In plaes van actie te ongernemen om de genocide te voorkomen verklaert het ANC dat de erfanvallen (Plaasmoorde) onger de noemer 'gewone criminaliteit' vallen.

De groôste stad van het land is Johannesburg.




#Article 312: Namibië (115 words)


Namibië is 'n land in 't zuden van Afrika 't a hrens an Anhola, Zambia, Botswana en Zuud-Afrika. Vadder hrens 't et an den Atlantischen Oceaon. Den oôdstad van Namibië is Wind'oek. Een aore bekende stad is Walvisbaai. Het land telt slechts circa 2,6 miljoen mensen. Vanouds kent het land Nederlandse invloeden, via de Kaapkolonie. D'r wor oak nog steeds Afrikaons 'esproken, vooral in het zuujen.

In 1994 is het land onafankelijk geworren. Voo die tied stong het ok we bekend as Zuud-West Afrika. Van 1880 tot 1914 was het een Duutse kolonie.

Namibië is in 13 rehio's ingedeeld:

Damaraland-4888 - Flickr - Ragnhild  Neil Crawford.jpg|Damaraland
Aus (37049668503).jpg|Aus
B1 Namibia at Otjiwarongo.jpg|Otjiwarongo
Buiobuione-Namibiia-Namib-Desert-1.jpg|Namib
JLP 2323-2.jpg|Waterberg




#Article 313: Babia Góra Nasjonaol Park (171 words)


Babia Góra Nasjonaol Park (Poôls:Babiogórski Park Narodowy) is eên van de 23 Poôlse nasjonaole parken, 't lig in 't zuden van 't land in 't woiwodschap Klein Poôl'n, tehen de hrens bie Slowakije. 't Park besli 'n oppervlak van 33.92 km2 en 't oôdkwartier van 't park lig in Zawoja. De Babia Góra is den oôgste pieke van de Żywiec Beskied'n.

Babia Góra Nasjonaol Park besli 't noôrdelijke en 'n stik van 't zudelijke stik van 't Babia Góra massief. Over de Slowaokse hrens is 't er ok 'n beschermd hebied, 't Babia Hora risservaot.

't Hebied van Babia Góra wier 't eêst lehaol beschermd in 1933, toen a 't Babia Góra Reserve wier emikt. Op 30 oktober 1954 wier 't et offisjeel verklaerd as Nasjonaol Park. Sins 1976 stit 't bie UNESCO erehistreerd as biosfeerrisservaot. Dit risservaot wier in 2001 uutebreid.

In 't park leven onheveêr 500 soôrten vaetplant'n, bieni 200 soôrten mossen en antall'n kosmossen, alhen en levermossen. In de Babia Góra leven de verschill'nde plantesoôrten op bepaelde oôgen:




#Article 314: Kuuftinamoe (167 words)


De kuuftinamoe (Eudromia elegans) is 'n veugel die a be'oôr toet de tinamoes (Tinamiformes). De kuuftinamoe leef in Arhentinië en Chili.

De kuuftinamoe is 'n middelhroôte tinamoe, dus 'n loôpveugel, die a 37 toet 41 cm lange wor. Ze wehen 400-800 g. Ie ei een lange, ni voôrn ebohen kuve en zen lief is licht- toet doenkerbruun mie zwarte streep'n en stippen. Op zen vleuhels ei 't een witte dwarsbandjes en onder zen oôhe een witte strepe. Zen poôten zien wittig en zen snaevel hries. In der leefhebied èn ze een hoeie schutkleure. Beie heslachen zien helieke.

Kuuftinamoes zien vrie schoeve veugels die an in kleine toet middelhroôte hroepjes op de hrassen en in bosachtehe hebied'n leven. Ze leven in Arhentinië en 't zuden van Chili. Ze kunn'n evon'n worn tot 'n oôgte van 2500 m.

De kuuftinamoe zen dieet besti uut zaeden, blaeren, fruit en insect'n, 't an ze vin'n op de hrond. Zelf wor de kuuftinamoe ok vaok bejohen deur de mens voe 't eetn.




#Article 315: Quebracho-tinamoe (120 words)


De Quebracho-tinamoe (Eudromia formosa) is eên van de veugels uut de femielje van de tinamoes (Tinamidae). Deze tinamoe kom voe in droôhe bossen in tropische en subtropische rehio's toet 'n oôgte van 500 m. De soôrt leef in Paraguay en Noôrd-Arhentinië op 'n heschatte oppervlakte van zo'n 290.000 km². De naem wier de soôrt eheven deur Miguel Lillo.

De Quebracho-tinamoe is 'n middelhroôte tinamoe, 'n loôpveugel, en zo'n 39 cm hroôt. De bovenkant van zen lief is hriesbruun toet zwartig mie 'n bitje witte vlekken. Zen onderkant is bleek helig of wittig en zwaer zwart hestreept. Op zen oôd ei 't een 'n lange, dinne, zwarte kuve. Achter zen oôhen zit 'n doenkere strepe, van boven behrensd deur witte streep'n.




#Article 316: John Ray (137 words)


John Ray (Black Notley, Braintree, Essex), 29 november 1627 – ok dirro, 17 jannewari 1705) was 'n Brits botaonicus die a belangrieke werk'n publiceern over plant'n, beêsten en natuurlijke theolohie.

John Ray wier heboôrn as zeune van den durpssmid in Black Notley, Vereênigd Konienkriek. Ie hoeng studeern in Cambridge en haf di les in Hrieks en wiskunde. Ok publiceern die werk'n over beêsten, plant'n en natuurlijke theolohie. Ie zett'n ierbie belangrieke stapp'n ni de taxonomie in onder aore zen boek Ornithologia in 1676 over de veugels en in zen boek Historia Plantarum in 1686 over de plant'n.

Ray verwierp 't dichotome classificaotie-systeem en baseern dus zen classificaotie op baosis van hehevens, heliekenissen en verschill'n, die a 't een waernam. Ie was op deze meniere 'n tehenstander van 't rasjonalisme van de scholestiek en voe 't weetnschappelijk empirisme.




#Article 317: Oôdstad (126 words)


Den oôdstad van 'n land, provincie, staet of wat dan ok is bieni aoltied de belangriekste stad van wiruut a 't betreffende stik land wor bestierd. Op kleindere schaol wor vaok esprook'n over 'n oôdplekke. Den oôdstad is bieni aoltied de hroste stad van 't betreffende hebied en ei 'n centraole functie. Oôdsteed'n èn, zeker in kleindere hebied'n, vaok dezelfde naem as 't bestierlijke hebied wir a 't in val. 

In sommihe lan'n is der spraeke van eihlijk meêrdere oôdsteed'n. Zo is in Bolivia den offisjele oôdstad Sucre, mè de reherieng zetel in La Paz, wat a ok de belangriekste stad is. In Zuud-Afrika is de wethevende, uutvoernde en rechterlijke macht verdeêld over de drie steed'n Kaopstad, Pretoria en Bloemfontein.

Ier een incomplete lieste mie oôdstadverplekkiengen:




#Article 318: Bessenpikkers en honiengjaehers (120 words)


De bessenpikkers en honiengjaehers (Melanocharitidae) zien een kleine femielje uut de zangveugels die aon allaen voekomm'n in de bossen op Nieuw-Hunea. Voeheen wier de femielje inedeêld bie de femielje Dicaeidae.

De veugels uut de femielje Melanocharitidae zien middelhroôte veugels mie 'n vael hekleurd veêrnkleêd mie hries, bruun, wit en zwartig. De bessenpikkers èn wig van kortsnaevelihe honiengeters en de honiengjaehers liek'n op vaele honiengzuhers. Ze eetn fruit, insect'n en aore onhewurveln.

De soôrten uut de Melanocharitidae leven mistal solitair of in paertjes. Over 't broeihedrag is weinig bekend; ze broeien in 't droôhe seizoen. Ze bouwen 'n komvurmig nist in een takkevurke wirin aon ze eên of twi eiers lène. 't Nist wor vastehouwen deur spinnewabben en versierd mie kosmossen.




#Article 319: Kleine tinamoe (179 words)


De kleine tinamoe (Crypturellus soui) is 'n veugel uut de orde van de tinamoes (Tinamiformes). De veugel leef van 't zuden van Mexico toet Panama toet Zuud-Amerika ni Colombia, Venezuela, de Huyana's, Ecuador, Peru, Noôrd-Bolivia en 'n hroôt stik van Brezilië.

De kleine tinamoe leef in vochtihe bossen op 'n oôgte van 2000 meter en in aore dich behroeide habitats wir a 't dampig en vochtig is. De kleine tinamoe wor nie vaok eziene omda 't een dicht in de onderbehroeiieng leef in de doenkere bossen, vliehen doe 't een nie. De tinamoe kan worn ondekt deur of en toe een langzaem fluit'nde roep. Dit heluud wor deur beie heslachen eroop'n. Ze eetn beiers, insect'n en zaeden.

De kleine tinamoe weeg circa 220 hram en wor 22 toet 24 cm lange. Ie leef solitair en terugetrokk'n, en liek op veugels as kwartels, mè is der nie an verwant. De veugel ei 'n onhebandeerd ehaol bruun veêrnkleêd, wat a hries wor op zen kop en een wittere kele. De buuk is kaneelachtig bruun. De poôten zien hriezig, olief of wittig.




#Article 320: Kaketoes (100 words)


De kaketoes zien een veugelfemielje binn'n de papegaoiachtegen (Psittaciformes) van onheveêr 20 soôrten veugels. Ze komm'n allaen voe op Australië, Indonesië, Nieuw-Hunea en ienkele omlihhende eilan'n. De naem kom van 't Maleise woôrd kakaktua (kakak is zus en tua oud), wat a ouwere zus beteêken.

Kaketoes èn net as aolle aore papegaoien 'n kromme snaevel en poôten mie twi teên'n ni voôrn en twi ni achter. Aolle kaketoes èn een kuve en hin felle kleurn, mè ze zien bieni aollemille wit of zwart. In de lèste twi kenmerk'n onderscheien ze der eihen van de papegaoien. Ok zien kaketoes hemiddeld hrotter.




#Article 321: Turkse tortel (203 words)


De Turkse tortel (Streptopelia decaocto) is een duve uut de de femielje van de duven en tortelduven (Columbidae). De Turkse tortel kom op 't moment voe in Europa, 'n hroôt deêl van Azië, Marokko, Tunesië, de VS en stikk'n van de Caraïben.

Voe 1950 kwam de Turkse tortel bieni nie voe in Nederland, mè deze veugel ei zen eihen vanuut de Balkan over ael Europa verspreid. In 1949 wier 't eêste broedheval erehistreerd en sinsdien ei de veugel een hestaehen opmars emikt. De veugel is 'n cultuurvolher en leef vaok in tuun'n. Sins 1980 neem de soôrt of in antal.

De Turkse tortel is 'n bieni aelemille hrieze veugel die a onheveêr 29-32 cm lange wor. Ie ei een zwart-wit streepje in zen nikke. Zen staert is van onder voe den 'elt wit. De veugel eet vurnaemelijk kleine vruchen, torretjes, rupsen en zaeden. Ze zien ok op veugeluusjes te ziene.

De Turkse tortel bouw een simpel nist van losse takjes die aon een platje vurm'n. Ierin worn twi eiers eleid. Ze broeien in aolle maen'n van 't jaer; 't ei wor in 14 toet 18 daehen uutebroeid en de jongen vliehen nae 15 toet 19 daehen uut. Zie èn nog gin zwarte rienge.




#Article 322: Bladveugels (153 words)


De bladveugels (Chloropseidae) zien een kleine femielje veugels uut de orde van de zangveugels (Passeriformes). De veugels leven in India, Sri Lanka en Zuudoôst-Azië. De bladveugels be'oôrn aollemille toet 't heslacht Chloropsis. Vroeher wiern ok de iora's derbie evoegd, mè deze worn noe in de aparte femielje Irenidae eplekt.

Bladveugels zien sexueel dimorf, wat a beteêken dan ventjes en wuufjes verschill'nd in uterlijk zien. De ventjes zien 'elder 'ekleurd, vaok in hroen en heêl, en mistal mie zwart en blauw op der kele. De vrouwtjes zien saoi bruun. Der tonge is anepast an 't eetn van nectar.

Bladveugels leven in de boômen en struken in aoltied hroene woud'n behalve, mie uutzonderieng van de goudvoôroôdbladveugel, die a in moessonwouden leef. Bladveugels komm'n voe tot op 'n oôgte van 2500 meter. De nissen zien oop'n kommetjes, mistal omhord mie spinnewebb'n. De wuufjes lèn twi of drie roôzihe eiers mie rooie en pèse stippels en lijntjes.




#Article 323: Bosruter (144 words)


De bosruter (Tringa glareola) is een steltloôper uut de femielje van de snipachtegen (Scolopacidae). De bosruter kom voe in Europa, Afrika, Azië en Australië. De soôrt is ok vrie alhemeên in Nederland in moerassihe hebied'n. De soôrt trek ni Afrika en Zuud-Azië, vurral India.

De bosruter broei op de hrond in natte veenhron'n mie af en toe wat struken en kleine bompjes. In 1939 wier in Nederland in Drenthe 't leste broedheval van de bosruter vastesteld.

De bosruter is een kleine waedveugel mie 'n korte zwarte snaevel, 'n brune rik mie wat witte veerran'n, een hriezihe bost en een witte buuk. De poôten zien helig. Heliekende soôrten zien 't withat en de Amerikaonse bosruter. De bosruter is kleiner dan 't withat en ok bruun op zen rik in plekke van zwart. Den Amerikaonse bosruter kom praktisch nie in 't leefhebied van de bosruter voe.




#Article 324: Struusveugel (219 words)


De struusveugel (Struthio camelus) is eên van de twi soôrten uut de femielje van de struusveugels (Struthionidae). De struusveugel leef op droôg hosland en woestijnachtehe hebied'n in Afrika. 't Is de hroste nog levende veugelsoôrt.

De struusveugel wor hemiddeld zo'n 2,5 meter lange en kan nie vliehen. Ie ei hroôte en sterke poôten wimie a 't een ard kan trapp'n en kan renn'n toet 60 km/u, wat a 't een een alf ure volouw. Ie verdedig zen eihen dan ok tehen hroôte katachtehen deur ard wig te loôpen of te trapp'n. De heslachen zien uterlijk verschill'nd. 't Ventje is zwart mie een witte staert, 't wuufje is bruun. Struusveugel èn een vreêt hoed hezichsvermohen.

Struusveugels zien nomadische veugels en hoed anepast an 't leven in de woestijn; ze kunn'n lange zonder waeter. Ze komm'n onder aore an waeter deur dit op te neem'n uut de plant'n die aon ze eetn. Neffen plant'n eetn ze ok kleine hewurvelde beêsten.

Struusveugel vurmen pèrn, mè 't ventje pèr mie verschill'nde (3 toet 5) wuufjes. Deze lèn der eiers in een hemeênschappelijke nistkule, wiruut a 't dominante wuufje mistal ienkele eiers (die van der rivaol'n) verwijder. Bie de balts verlei 't ventje de wuufjes deur te hen zitt'n op de hrond en mie zen vleuhelpluum'n te zwaoien. Beie ouwers zurhen voe de jonge.




#Article 325: Bonte piet (319 words)


De bonte piet (Haematopus ostralegus) is een veugel uut de femielje van de zeêlieven (Haematopodidae). De bonte piet kom voe in bieni ael Europa toet Centraol-Azië en overwinter zudelijk toet Afrika en India. De bonte piet kom vurral voe an de kuste, in riviermondiengen en slikveln. Ie is soms echter ok op heidehron'n en weilan'n te vin'n.

Vanwehe zen contrastreêrnde en opvall'nde kleurn is de bonte piet 'n opvall'nde veugel, mè as eêssen val vaok zen roep op. De bonte piet wor 39 toet 44 cm, ei een zwartwit veêrnkleêd, een roôd oôhe, oôhrand, snaevel en poôten. In winterkleêd èn de adulte veugels een witt'n keêlband. Juveniele veugels èn bruunzwarte bovendeêl'n en 'n bleêkoranjen snaevel mie een zwarte punte. De onderdeêln zien wit.

De bonte piet is 'n vreêt luudruchtihe veugel die a buten de broeitied vaok in hroôte hroep'n leef. In 't voejaer vurmen de mannelijke veugels baltshroep'n wibie aon de ventjes aldeur roep'nd voroverhebohen mie oop'n snaevel ni de hrond wiezend op mekaore toeloôp'n. In de rest van 't jaer leef de veugel sollitair. Sommihe veugels trokk'n, aore zien standveugels. In de broedtied leven ze in pèrn.

Bonte piet'n eetn aollerlei weekdiern, zoas zeêslekken, mossels, kokkels, wurmen mè ok krabb'n. Mie behulp van der snaevel opern ze de schelp'n. Bie 't foeraheern steekn ze der snaevel in de slik of aeln ze der proôie van de steên'n of rotsen of.

Bonte piet'n vurmen pèrtjes in de lente en de zeumer. Ze nesteln in een ondiep kuultje op de hrond; in weilan'n, op zand- of hrind-boôiem. In steed'n wor soms op platte daek'n ebroeid. Ze lèn 3 toet 4 eiers, die aon deur beie ouwers worn bebroeid. Ze broeien vurral in kusthebied'n, mè ok vadder in 't binn'nland en lanks riviern.

De bonte piet roep 'n kort piek-piek of tepiet. Tiedens de balts op de hrond is 'n serie trill'nde toôn'n te oôrn die aon oploôp'n in snel'eid.




#Article 326: Myanmar (126 words)


Myanmar is 'n land in Azië 't a hrens an de lan'n Bangladesh, India, China, Laos en Thailand. Vadder hrens 't et an de Indischen Oceaon. Toet 1989 eêt'n 't land Birma, mè dit wier deur 't miletaire regiem offisjeel veranderd in Myanmar. Den oôdstad is Naypyidaw; de ouwe oôdstad Rangoon ot noh steêds deur sommihe lan'n arkend as oôdstad, wironger deur Belhië en de VS. Op 3 meie 2008 trok de tropische cycloon Narhis over Myanmar. Op 6 meie wor bekend dan der a 22.000 dooie zien evalln. Op 13 mei sprak het Internationale Rooie Kruus van een dodental tussen de 68.833 en 127.990. 

't land is een dictatuur in wor 'ereert deu een militaire junta, al kom ter de leste jearen wa verbetering in.




#Article 327: Fezante (266 words)


De fezante (Phasianus colchicus) is een veugel uut de femielje van de fezant'n (Phasianidae). De fezante kom voe op landbouwhrond, in bossen en moerassen in Europa via Azië toet in China en is ok eïntroduceerd in stikk'n van Noôrd-Amerika en Oceanië. Oôrsproenkelijk kom de veugel uut Azië.

De mannelijke fezante wor zo'n 70 toet 90 cm en is 'n opvall'nde veugel. Ie is overwehend roôdbruun mie een zwarte schubbieng op zen buuk, de staert is ebandeerd. De kop is blauwhroen mie een hroôte roôie lelle voe zen oôhen. Vadder ei 't een 'n witt'n 'alsband en een helihe kromme snaevel. 't Wuufje is onopvall'nd lichbruun mie een doenkere teêkenienge en ei een kortere staert dan 't ventje. De kukens zien lichbruun mie 'n zwarte strepieng. Een heliekende veugel is de petrieze (Perdix perdix).

De fezante is een hrondveugel die an in nie-stedelijke hebied'n leef wir a vee beschuttieng is in de vurm van hewassen, hos, aehen en bossen. Ze briengen 't hroste deêl van der leven deur op de hrond op zoek ni eetn, mè ze slaepen wè in de boômen. Ze eetn zaeden, beiers, hraen'n, mè ok wurmen en aore onhewurveln.

Fezanten leven 't hroste deêl van 't jaer in kleine hroepjes, en vurmen in de broedtied pèrtjes of een harem, wivan aon de wuufjes nae epèrd te ène zelfstandig hun broeien. Ze broeien in een uutekrauwd kuletje, hoed verstopt in de behroeiieng. Der worn toet 15 eiers eleid die an deur 't wuufje worn uutebroeid. Nae vier week'n te èn ebroeid komm'n de eiers uut. De kukens bluven nog twi week'n bie der moeder.




#Article 328: Fuut (316 words)


De fuut (Podiceps cristatus) is 'n veugel uut de femielje van de futen (Podicipedidae). 't Is nae de zwaenenalsfuut de hroste veugel uut deze femielje. De fuut kom voe van Europa tot in Azië in China; vadder in Afrika en Oceanië. De hewone fuut is de talriekste futesoôrt in Europa.

De fuut is in zeumerkleêd onmiskenbaer. Ie ei dan een zwarte rik en nikke mie 'n witte buuk, voe'als en hezicht. Zen verlengde kopveêrn zien roôdbruun en ie ei een hroôte zwarte kuve. 't Oôhe is roôd. In winterkleêd zien zen kop, voe'als en buuk wit en ei 't een 'n brunihe rik, nikke en kopkappe. De snaevel is roôzeachtig. Juveniele veugels zien doenker mie zwartwitte streep'n op de kop en 'als in de lengte. 

De poôten van de fuut staen varre ni achter, kenmerk'nd voe 'n echte waeterveugel. Deur zen kleine vleuhels vlieg een bie hevaer nie weg, mè duuk 'n onder. De fuut is hoed estroômlijnd en ei stevihe poôten die aon deêls vurziene zien van zwemvliezen. Futen worn 59-73 cm.

Futen zien beroemd vanwehe der spectaculaire balts, wat a hepaerd hi mie vee vertoôn. De ventjes en wuufjes vurmen à in de winter pèrtjes. Tiedens de balts till'n ze der eihen synhroon mie hestrekte bost en nikke op uut 't waeter mie waeterplant'n in der snaevel die aon ze mekaorn anbieën. Ierbie slaen ze ok bie der kopp'n een en weer. Ze bouwen een drievend nist wat a besti uut plant'nmaterjaol verankerd an stengels. 't Nist lig mistal verschoôl'n, mè soms ok op 'n opvall'nde plekke. Der worn 4 of 5 eiers eleid, die aon onheveêr 4 week'n worn bebroed. De kukens kunn'n helieke zwemm'n en liffen, ok tiedens 't duken, op de rik van der ouwers mee. Futen broeien in hroôte stilstaende waeters, mè soms ok in vievers en hrachen.

Futen eetn vurnaemelijk vis, mè eetn ierneffen ok kikkers, kikkervissen en waeterinsect'n.




#Article 329: Moernerieng (133 words)


Moernerieng is 't ofhraeven van veenhrond (turf) voe de winnieng van zout. Bie 't woôrd moer wor 't veen of 't veenhebied bedoeld.

Moernerieng von vurral plekke in de provincies Zeêland en Noord-Braebant wir aon de veenhebied'n deurdrienkt waorn mie zeêwaeter. De darienk, de laehe veen die a zen eihen onder de zeêklei bevin, wier ofestook'n en verbrand in de zohenaemde zoutkeet'n om 't zout der uut te aeln. Dit d'r uut aeln van 't zout eêt selnerieng, ni zel, de naem voe verbrande darienk.

Nae de moernerieng onstoeng een typisch landschap mie allerlei hobbels en bobbels, wat a 'n hollebollig landschap wor enoemd. Vadder ieuwen ze an de moernerieng de zoekwehhetjes over; rechte wehhetjes in 't veenhebied wilangs an de mensen ten tiede an ze turf stoken kon steek'n in 'n patroôn.




#Article 330: Heêle zanger (140 words)


De heêle zanger (Dendroica petechia) is een veugel uut de femielje van de Amerikaonse zangers (Parulidae). De heêle zanger broei in bieni ael Noôrd-Amerika en kom voe toet 't noôrn van Zuud-Amerika.

Heêle zangers èn een gouwen veêrnkleêd, wibie an op de bost van 't ventje kestanjebrune streep'n zitt'n. Bie de wuufjes zien deze streep'n vaeg of nie anwezig. Sommihe ondersoôrten èn ok roestkleurihe streep'n op de flank'n. De ondersoôrten die aon in de manhroôvebossen leven èn een kestanjehekleurde kroône op der kop. Bie aolle ondersoôrten is 't veêrnkleêd van 't wuufje vaeler. De bovenkant divan is heêlhroen toet oliefhroen. De snaevel is spits en hries. Heêle zangers worn, verschill'nd per ondersoôrt, 8 toet 18 centimeter.

Heêle zangers eetn overwehend insect'n, die aon ze in den vlucht of van 'n takke plukk'n. Ok eetn ze wè kleine vruchen as beiers.




#Article 331: Elisabeth Willeboordse (107 words)


Elisabeth Willeboordse (Middelburg, 14 september 1978) is 'n Zeêuwse judoka. Ze kom uut in de klasse toet 63 kilo.

Willeboordse is 'n laetbloeister. D'r groôste succes was 't winnen van 't Europees Kampioenschap in 2005. 'n Jaer laeter kwam ze nie vedder as brons; ze wier uutgestuukt deu Sarah Clark uut Groôt-Brittannië, die-a 't toernooi goeng winne. In 2007 'aelde ze brons op 't Waereldkampioenschap. Tussendeu won ze verschillende waereldcup-tournooien. In 2008 stoeng ze in Pekieng op de Olympische Spelen. Daer 'aelde ze brons deu in de verliezersfinaole te winnen van de veteraonse Driulis González, die-a a vuuf keêr ao meegedae en altoos 'n medalje gewonne ao.




#Article 332: Ternisse (179 words)


Ternisse (Nisse) is 'n plekke en 'n voormaelige gemeênte (toet an 1979) in de gemeênte Bossele in de Nederlandse provicie Zeêland. Ut durp is helegen in het zuudelijk hedeelte van de Zak van Zuud-Beveland. Ut durp ei 630 inweuners (2005). In 't durp is nog een vaete, vroeger een drinkplekke voor beês'n.

Bie Ternisse leit de D'n Ouwe Kaemersediek, een 'erdenkingsdiek voo kinders die an een stofwisselingsziekte bin overleên. Engel Reinhoudt eit ier een liedje van gemaekt, mie de naem; Drie lindebômen langs d’n diek.

Een van de meêst karakteristieke aspecten van Ternisse is het groôte rechtoekige durpsplein mie an de zuudkant de kèrk en toren uut de 15de en 16de eêuw. De schole is lang 'ongerdeel' van de kèrk gewist en had een gebouw tegen de kèrk. In 1856 is op het durpsplein een aparte schole gebouwd. Tot 1966 stong 'ier de schole. 

De tehenwoordige schole an de Diaconielaan wier in 1965 geopend. Eind jaeren '90 vong uutbreiding plaes an de zuudkant van Ternisse. De leste nieuwbouw is in 2012 gestart en wordt de Heerlijckheid van Nisse genoemd.




#Article 333: Finland (173 words)


Finland is ìn van de Scandinavische lan'n in Noôrd-Europa. Ut land eet officieel Rippebliek Finland en den oôdstad van Finland is Helsinki. Aore belangrieke plekk'n bin Oulu, Lahti, Kuopio en Jyväskylä. Ut land is helegen tussen Rusland en Zweden. Ten zuuden van Finland gescheie deur de Finse golf ligt Estland. 

Finland wor ok we 't land van de duuzend meere henoemd, me in werkelijkhied bin dr onheveer 188.000 meren. 't hroste meer is 't Saimeer. In't zuudoosten lihhen ontelbaer vee meren as huvulg van den iestijd die a de beudum ier a uutheschuurd. 

't land is een democratiesche rippebliek mie 'n hekozen president. 't presidentschap in Finland duur zoon 6 joar plus een eventuele herverkiezing. Da betekend dat a nie meugelijk is meer dan 12 joare president te weeze.

Finland a zoon 3,7 miljoen heeteluchtbaden. Die bin uuthevond'n in Finland ten tijde van de strenge winters. Laeter beweerde Zweee dat a hulder zelluf d'n heteluchtbade adden uutevond'n, maer da komt deurda toen a 't heteluchtbad wier uutevonden Finland in handen was van Zweee.




#Article 334: Zweden (163 words)


Zweden of Koninkriek Zweden (Zweeds: Konungariket Sverige) is een koninkriek in Noôrd-Europa mee een hoeie tien meljoen inweuners. 't Is gelegen in Scandinavië. De'n uudige koning is Kârel XVI Gustaaf. De'n ôofdstad is Stockholm, de twidde stad is Goteborg. Uuteraard is de meest 'esproken taele ut Zweeds.
 
Zweden beslit de oôsteleke helt van 't Skandinavisch schiereiland in grens in 't west'n an Noorwegen en in 't oôst'n an Finland. Naer 't zuujen komt 'land tot verbie de 55e breedtegraad, 't heit een kleiner andeel in de arctische gebieden van Noord-Scandinavië dan z'n beie buurlan'n. In 't zuujen wor't deur een smalle zeêstraete van Denemarken 'escheie. De ofstand van 't noor'n nae 't zuujen bedraegt 1.572 kilometer. De groôste breedte is ongeveer 500 kilometer.

Zweden is een ontzettend riek land en loopt wereldwied voorop mee vee zaeken as internetansluutingen, vrouwenrechten enz. De leste jaeren binne d'r wel wat problemen mee immigranten, zoas in Malmö. Zweden is mee Denemarken verbonde door middel van een brugge.




#Article 335: Bolus (170 words)


'N bolus (ok soms we jikkemien enoemd) is 'n Zeêuws zoet streêkgerecht. Bolussen worren ebakken van een soôrt broôddig dat a in 'n sliert in een spiraolvorm wor operold en mie suukerstroôp en kaneêl bewerkt. Vee bakkers vurmen d'n bolus nae eihen inzicht. Ze worre vaek bie d'n koffie enuttigd, waerbie de (vlakkere) onderkant meêstal mie wa beuter besmeêr wor.

D'n bolus wier a tiedens de eêsten helft van de zeventiende eêuw veur 't eêst in Zeêland ebakken deur de bakkers van d'n Sefardiem. 'N joôdse begraafplekke in Middelburg erinnert nog an dezen Portugese joôdse emeênschap, die toen in Zeêland leefde. 'T waere de joôdse bakkers toe toen 't fundament legden voe de nu beroemde zeêuwsen bolussen.
De laetere zeêuwsen bakkers e de kunst van 't bakken van 'n hoeie, zeêr smaekelike bolus, waarveur soms stoômovens wor'n ebruukt om 't kaneêlhebak mals te houden, biena tot a in d'n perfectie opevoerd.
D'n moderne bolus is deur de Zeêuwen van heneratie op heneratie veredeld en dirom is't 'n echt Zeêuws product.




#Article 336: Ambras (180 words)


Ambras komt uut 't Land van 'Ulst. 't Kwartet da veural oude liedjes ziengt, startte in 1981. Piet Scheerders (voormalig onderwiezer in Westdorpe) dukelt het liedmateriaal op allerlei plekken op. Ok worden oude Nederlandse liedjes of versjes uut een aore streek deur de groep omgezet in 't Zeêuws-Vlaoms. De eerste LP van Ambras wier heproduceerd deur Piet Brakman.
De groep bestaot al vanof 't begun uut Hans van Bellen (gitaar en zang), Rob van Bellen (viool), Jos Neve (accordeon, bas en zang) en Piet Scheerders (gitaar en zang). Scheerders speelde en zong ok in 't Duo Ellende in 1981.
Ambras treedt vaok op als begeleidingsgroep van Engel Reinhoudt. Met Miel de Piel bereikte Ambras de twaolfde plekke in de Zeeuwse Top-40 van 2007.

En gaoi strek weer t'rug naor Ulst
of naor Lamswjèrde; 't Eilug Land.
Stao d’ouw uis op Ruspad
of moej naor d'Elft of naor 't Zand
Deenk nog even t’rug aon deze aoved oe da’t was,
meej die liekes en da schôône spel van Ambras.

LP's:

CD-single met Engel Reinhoudt:

CD's:

CD's samen met Engel Reinhoudt:

DVD's:

 




#Article 337: Koniengsfezante (155 words)


De koniengsfezante (Syrmaticus reevesii) is 'n veugel uut de femielje van de fezant'n (Phasianidae) die a oôrsproenkelijk voekwam in de berhen van Min'n- en Noôrd-China. Ze zien heïntroduceerd in ienkele Europese lan'n wironder Frankriek en Hroôt-Brittanië. Den koniengsfezante leef in bossen toet zoôn 2000 meter oôgte.

't Ventje ei een zeêr lange stert die a toet 1,80 meter lange kan worn en is in zen heheêl hrotter dan 't wuufje. Zen veêrn zien houdheêl mie zwarte topp'n. De vleuhels zien roestbruun mie wit en zwart. De lange stert is bruun en wit hebandeêrd, de kop is wit mie een brune band voe de oôhen. 't 'Ennetje ei een doenkerbrune rik mie zwarte veêrpunt'n, en okerkleurihe, roôdbruun hevlekte onderdeêl'n. De kop is lichbruun mie 'n doenkere kappe.

't 'Aentje is polyhaom: saemen mie drie wuufjes bezet 'n een eihen territorium. De 'ennetjes lèn 7 toet 15 eiers, die aon in 24 toet 25 daehen worn uutebroeid.




#Article 338: Bredevoort (143 words)


Bredevoort ok wè Brevoort, is 'n plekke - officieel 'n stad die-a in 't oôste van d'n Gelderse Achteroek leit mie 1.525 inweuners.

Bredevoort oor vò 't eêrst vermolde in 1188 as Breidervort, van 't woord voorde (Germaans: furdu) dat doorgang of doorwaadbare plaats betekend. Mede vanwehe de strattehische plekke ontwikkelt 't daenae z'n eige lanksaem tot 'n plekke van betekenisse, en in 1388 kriegt 't stadsrechten. In d'n Tachtigjaerihen Oôrlog wor de stad in 1597 deur Prins Maurits belegt, dit beleg was 't kierpunt in de geschiedenisse van Bredevoort. Toet 1818 was Bredevoort 'n eige gemeênte.

Bredevoort is nog dudelik 'n ouwe vestiengstad, mee 'n veste die vo 'n klein deêl nog lanks d'n stad loôp. Bredevoort eit betrekkelik vee monumente, daervan de Sint Joriskerke en de ouwe aeves de meês opvallende bin. Ok molen Prins van Oranje mag nie onvermolde bluve. 




#Article 339: Zaomslag (1990 words)


Zaomslag (in Zeêland boven de Onte zehh'n ze Zaemslag) is een durp in de gemeênte Terneuzen. Het ao 2845 inweuners in 2015. Toet an april 1970 was Zaomslag een eihe gemeênte. Zaomslag ôr bie ons in de buurte het durp henoemd. D'inwoners êt'n 'stropielekkers'. Ze ôr'n stropielekkers henoemd, omdat-er ooit een stropiekarre achterover hekipt was in 't durp. De mens'n uut Zaamslag die achter de karre liep'n zouen de stropie die op straote helop'n was, opgelekt ên van de straote. Vandaar udder naam.

Tiejens d'n Tachentigjaorige Oôrlog kwam Terneuzen in 1583 in han'n van de Spanjaor'n. 'Ierna wier Zaomslag in brand 'estoken. An de brand van 3 feberwari 1584 'erinnert nog een vesje:

Nao de droôglegging van de Zaomslagpolders rond 1650 kwam een ouwe commanderie tervoorschien van Maltherzer Ridders. Het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, van A.J. van der Aa (1851) vermeldt: Een stuk lands, hetwelk nog den naam draagt van de Groote en Kleine Tempel (...) wijst door zijne hoogte de plaats aan waar het kasteel gestaan heeft, hetwelk door Prins MAURITS, in 1586, op de Spanjaarden veroverd en daarna onder den vloed bedolven werd. Bij het opgraven heeft men onderaardsche kelders ontdekt en aldaar muntspeciën gevonden, hetwelk soms nog plaats heeft bij het ploegen, en waaruit de oudheid van het gebouw gebleken is. Trouwens hier bestond vroeger eene commanderie van de Maltheser-Ridders, hetwelk oorspronkelijk een preceptorie van de Tempelheren was, zijnde de landerijen, ter opbouw van den zoogenaamden Heiligen Tempel van Zaamslag in 1282, gegeven door de Heer GERARD VAN DER MAELSTEDE, ridder.

In 1714 wier Zaomslag etroffen deu een groôte brand. Een beschrieving uut die tied: dewijl door de Goddelijcke voorsienigheijd op Saemslach ontstaan is een seer swaere brant, waardoor 16 huijsen en eenighe schuijrtiens in de assche geraakt sijn en eenighe van de geruïneerde menschen hebben ter verghaderinghe van de Eerw. Kerkeraad binne gestaen op de 15 julius nadat het college al gesloote was en versogt de behulpsaeme hant van dese eerw. vergaderingh waarop doen geresolveert wierde de Ed. Aghtb. Magistraat van Axel door ons begroeten, en haer agtbaren te versoecken dat we soudenmooghen collecteren in ons lant. Deze collecte is ehouwen ent held is verdeeld onger de hedupeer'n.

In 1970 wor Zaomslag bie Terneuzen evoegd, tehen de zin van de inweuners.

Is meer as zestig jaor geleejn da vee wienkeltjes op Zaomslag 't goed deejn. Dao bin dur vee van uutgeroeid maor oek 'n stik of wa hr ter hehroeid.

Merinus Galle die was timmerman en maokten dur nog w van. De buurtwienkel van Van Langevelde Ko verkocht van alles en d dee die ZO. Jan Fraoien'ove beter bekend as Jan Schoen, z'n kleinzeune zit noe op 't Plein, je moet 't um maor is naodoen. Van Westen Herenmode en Kleermaokerieje zit noe oek op 't Plein wan z'n zaokje d wier w te klein. Arjaon de Vos, buurtwienkel, hieng mee kar-en-p rd nest de deuren om zo z'n agosie uut te leuren. Kapper Buuze was de heren- en daomeskapper. Zit noe mee alles in Terneuzen das oek dapper. De Fuiter, koleboer, uut de Veerstraote leverde kolen van vroeg tot laote. Teeuwtje de Blaoi, waohenmaoker was z'n stiel, maokten alles, was 't maor 'n wiel. Deurwaorder, buurtwienkel, nog maor is n, daovan ao je dur op 't durp wel n an iedere t n. Duvestein, drank verkocht ie, hieng nao 'd Axelsestraote ver'uuzen, dao verkocht ie oek drogisteriespullen en verhif v de muuzen.

Daor ao je Slotemao boek'andel en drukkerie, dao liep je nie zomao v bie. Jan de Krieger mandemaoker was z'n vak. Mao knikkers kon je der oek k pen, voor een stuuver 'n le zak. Jannao van de Velde aod een krujenierswienkeltje in die straot en iew dao vee m nsen aon de praot. Een schoenwienkel van Jan de Vos, die verkocht der lustig op los. Paul Dees, behang, verf en drogisterie, end ie dee dao nog van alles bie. Joris Wisse's slaoherieje mee slachtplaots en al, die slachtten de koeien z uut de stal. 'Aomelink de Sparkrujenier verkocht oek melk der bie, hieng nao 't Plein, 't wier Meermarkt en je moet et noe is zie.

Wisse die was schoenmaoker van z'n vak en zelf was tie van de slaoherstak. Timmerman Keiser verkocht een plankje latje en een spieker en z, dochten wudder, wier Keiser apmao rieker. J' ao daor oek nog een krujenier d was Ante 'Aok wad je daor oek kocht 't was altied raok. 't Stoofstraotje Daor ao je Wullem de Fuiter die verkocht pannen en potten, en was l dgieter, dao viel nie mee te spotten. En Lensen, die was vrachtriejer en krujenier, wa d'n bedrief. Mao dad ao, hl f ik, nie vee om 't lief. En oek 'n postkantoor, dao zurgdn van Vessem v r Bram Bastieng was slaoher, die verkocht vl s van l vet tot l maoher.

Daor ao je bakkerieje Molzaoke, da was niet zo'n kwaode. Z'n zeune was reiziger in snoepjes en sukelaode. J' ao daor oek Kees Oppe die verkocht mosterd ,zelf gemaokt en serviesgoed aot ie oek in z'n zaok. Je kon werkeluk om van alles vraohn, ie leurden 't uut mee de kruuwaohn. Van Biezen, w r een buurtwienkel in de straote, verkocht van alles van 's morgens vroeg tot 's aovens laote. De daomes Duvestein verkochten mooi 'oeien en lekkere wijn. Wanne Joris verkocht drukjes en snoep en d was zeker h n troep. Oele d was 'n w rme bakker, die was oek altied l vroeg wakker. 'Aok ten Kaote aod 'n wienkeltje in tabak, das noe een hr te bank, dus een l ander vak.

Daor ao je Dieleman de timmerfabriek en dao w rkten altied een le kliek. Leen'outs was krujenier. Verkocht van alles behalve bier. Bie Kee van Wanne, een soort supermart, dao koch je voo een cent van 't schiemblad. Stokvis en appelsienen die laohn v 't raom mao 't schiemblad d gaf eur eihenluk naom. En mee al dur krujenierswaoren iew ze 't vol vele jaoren. Dekker was w zo'n timmerman en die kon der oek w van. Kees Rouw dao kon je kleren laoten maoken, je tenminste an centen kon geraoken Geelhoedt, slaoherieje jaorenlange, die was v r een verbouwing nie bange. Knijf, garage en fietsenwienkel in de straot stieng v r ieder n paraot.

Bie Stoffels kon je kachels kopen of een nieuwe fiets. Achteraf ao je nog Van Rentals, die brocht over de vracht. Maor aod oek den lekkersten ijsco, lekker zoet en lekker zacht. 

Markusse van de smederieje, besloeg de p rden zod je dur w mee kon riejen. Van Breen, krujenier, maokten zelf boter, d wist iedere kleine k ter Heel'oedt w een w rme bakker, vroeg nao bed en oek vroeg wakker Kapsalon Lonsen vo daomes en vo heren hieng 't z'n zeune oek leren. Daon Riemes, verve en behang en da was in ieders belang. Bakker Boer war 'n krujenier, die tel ik een leboel ier. Almekinders, textiel, dekens, laokens en slopen. Van alles kon je daor op d gebied k pen. Gezusters Heel'oedt,verkochten koffie en kaos en waoren lekker udder eihun baos. Keetje Schieman serviesgoed da was geslaogd, maor ze wier deu de kinders vaok geplaogd. Keetje Pupuntje noemden ze eur en ze liep dikkels v niks nao de deur. De Ruischer, electriciteit en lampen, die ao mee concurrentie te kampen Kees 'Aok verf ,behang en textiel, je snap nie dat er nog w te verdienen viel. Fraoienove, slachterieje, hieng oek an uus slachten en tur vee waoren dan mos je mao wachten. Wullemsen d was de paeresmid, ik dienk tao nog brood in zit. Daor ao je oek een fotograaf, Aordewerk Loe dao hieng je mee al je foto's nao toe. Cornelissen petrolieboer, die maokten elke weke z'n toer. Hotel De Appel d was een echt hotel. Je kon dur drienken maor slaopen oek wel. Risseeuw dun bakker op den oek, die ao lekkere br djes en oek wel is koek. Kees 'Aok mee z'n zuster die zaoten in textiel. Mao Keesje docht dat er as badm ster meer te verdienen viel. Cafe De Vlasbloem ei nooit ard gel pen, oewel je dur toch altied bier kon k pen. Dan ao je nog bakker Westerwol, die verkocht oek nog veel. Wannes Fraoien'ove groenten en fruit, die leurden z'n waoren liengs de deuren uit. Marie Wullemsen d was de supermart, dao kreeg je altied je part. Dan nog 't cafe van Van der Veken. Die ao de zaok oek goed bekeken.

De gezusters Scheele, krujenier maor ze naoiden oek kleren. En je nog jonk was kon je dur oek nog w van leren. Rein de Krieger was juwelier, mao verkocht oek wittekruuspoeiers ier. Putter de Kok verkocht radio's en anverwante zaoken. Dao zou die noe nie v re mee geraoken.

Stoffels, snoep en krujenierswaoren, en da ao tie gedaon vele jaoren. Janna van de Vrede een echte buurtsuper verkocht klompen en snoep. En misschien oek nog wel iets vo de soep.

Ko van Cadzand, die noemden ze Ko van Giet, verkocht snoep en v dur weet ik ut niet. Kees Jansen was vrachtriejer mao verkocht oek gas. Die zurgden dur v d 't altied w rm in uus was. Dao zat oek nog annemer Houg, Piet 'Oog zeijen ze dao tegen. Die nam alles an in wind en in regen.

Jan en Siene van de Vrede die dao mee krujenierswaoren op de voorgrond ziin getreden

Slaogerieje den 'Aomer zat dao mee z'n zaok. Die sloeg bie 't v rken altied raok. Jan de Zeeuw, l dgieter was z'n vak, potten en pannen was een andere tak. En Stout'aomer die schoenmaoker was, kwam nogal is van pas. Van de Velde Siene ao een krujenierswienkeltje en praots vor tiene. Dao zat oek nog een groenteboer, Wannes van Doorn mao d ei je, dienk ik, h rn. Driesje Keizer en Maotje Deurwaorder, krujenier. Al wa je n dig ao d von je ier. Mietje Riemes, textiel en handwerkmateriaol, d verkocht ze allemaol. 'Eintje 'Oog, eihenluk Houg geheten. Elektrische artikelen en lampen, je moet 't mao weten. De bakkerieje van Moens was daor oek in 't straotje en die was nie vies van een praotje.

Dao zat nog de Pooter, die was koleboer Om dao te weunen was 'n len toer.

Johantje Wisse, een electriciteitszaak, die ao w voor ieder z'n smaok. Kees Keizer was schilder, z'n vrouwe dee de drogisterie. D kon allemaol derbie. Bram D, textiel en wol, dao'van was z'n wienkel vol. Chris van de Velde, annemer en metselaor. Z'n zeune stong nog lang voor ons klaor. Jan 'Aomelienk was bakker. En d was een echte rakker. De slaoherieje van Wisse d was een kruus wan die slachtten eihenluk liever an uus. Piet van de Velde, buurtwienkel, laoter de V G . Al die buurtwienkels w moe je der mee. Jan van Pier, w 'n metsel r 'ier. Slabbekoorn dao kon je bloemen en planten k pen Dao mocht je dus nie zo v re v l pen. Dao was oek nog een Stoffels die kon de geweren maoken en de jaogers konden dao van udder buit afgeraoken. Wullem 'Outzaoger verkocht fietsen en j'n ouwen wier dao hersteld, en in de werkplaots wieren nog verhaolen verteld. Kees 'Aok d was de meulen r, oek mee je graon moes je niet v r. Joris De Vos, schoenen en zadelmakerieje, je naor een ander hieng was tie nie blieje. Jacob Wisse, drukkerieje, boekhandel en bibliotheek. Speelgoed en serviesgoed over waor je keek. Nico Van Antw rpen nog 'n buurtwienkel. Dao was tur een voor iedere boerekienkel.

Mietje Fraoienove, krujenierswaoren en 'n snoepje. Vo 't wienkeltje lag een klein stoepje. 't Achterstraotje Jan van Langevelde, krujenierswaoren, laoter wier d Henk en Kaotje. Ik kocht daor al mun boodschappen en maoktn dur een praotje. Neeltje Peterolie, 'k weet nie eur echte naom. Mao mee dur peterolie maoktn ze faom. Korte Delft Daor ao je 't Goese Pietje, mee z'n zaok. Die aod wa kinders, 't was daor altied raok.




#Article 340: Grieps (135 words)


Grieps of Hrieps (Burgers: Grijpskerke) is 'n durp in de gemeênte Ter Veere dat naebie presies in 't midden van Walchren leit. 't Eit vuuf toegangswegen en je bin mee 10 minuten in Middelburg, Zoetelande of in Oôskappel.

't Bestaed a zeker negen'onderd jaer, mae precies wete ze 't nie. Grieps is bekend om z'n kasteeltje 't Munnikken'of. Dae eit Jacob Cats geweund, die-as Raadspensionaris van 'Olland was in de zeventiende eêuwe. Grieps is vanaf 1812 een eihe gemeênte saeme mie Ter Bottienge en Hoôgelande wimie het in 1816 wier saemengevoegd. Op 1 juli 1966 wier Grieps mie Aegte en Melis saemengevoegd toet Maoriekerke.

Grieps is de leste jaeren bekend ehaore deur ´t boerenrockfestival dat a ´t weekend vô kaoneginnedag (vanof kommende jaer kaoniengsdag) ehouwen aort. Dit festival aort, net as 't durp, Hrieps enoemd. 




#Article 341: 't Nieuwedurp (119 words)


 't Nieuwedurp is 't op eên nae joengste durp van de gemeênte Bossele. D'r weunden in 2008 ruum 1100 mênsen. 't Nieuwedurp is eên van de wienige durpen in Nederland waer a da de kerke in de rienk niet d'n 'ervormde kerke is, mae d'n griffermeerden.

Naedat de ambachtseren van Sraskerke in oktober 1641 beslote om de West-Kraaijert te bedieken en droôg te leggen, ontstong in een 'oekje van die West-Kraaijertpolder omstreeks 1642 de ouwe durpskern van 't Nieuwedurp. De eerste gedrukte bron werin spraeke was van 't Nieuwedurp dateert uut 1722. Het nieuwere deel van 't Nieuwedurp ligt in de Nieuwe West-Kraayert polder die rond 1676 droôggelegd wier. Tot 1924 lag d'r midden in het durp een vaete. 




#Article 342: Kunst (130 words)


Kunst vertrekt vanuut de kunstenaer en is in de eêrste plekke de subjectieve expressie van 'n mens. Kunst, in expressionistische zin, drukt de verbeêlding of gevoeles van de kunstenaer uut in 'n scheppende activiteit of in impressionistische zin; is 'n schepping die bie de waerneêmer 'n gevoel of verbeelding oproept, met as doel 't voortbrenge van 'n origineel, zintuuglijk waerneêmbaere (of anderszins vòstelbaer) uuting of product met 'n bepaolde gevoelswaerde of vòstelling. Meêstal doet kunst 'n beroep op 't menselijk gevoel vò esthetiek, maer kan daer soms ook op schokkende wieze afstand van doen. An de waerneêmer biedt kunst de moôgelikhede om te worden meeënome uut de daogelikse realiteit, naer 'n door die kunstenaer ecreëerde waareld, of aors de mogelikhede om die daogelikse realiteit vanuut 'n ander perspectief te ervaeren.




#Article 343: Zak van Zuud-Beveland (103 words)


De Zak van Zuud-Beveland (Ollans: Zak van Zuid-Beveland) is een gebied op het voormaelihe eiland Zuud-Beveland in Zeêland, geheel elegen in de gemeênte Bossele. 't Is 'n kleinschalig landschap dat wor ekenmerkt deur kleine polders en talloze binnendieken. Het ebied is ontstaen door talloze kleine inpolderingen, waormee estart wier in de twelfde eeuw deur de monniken van Sint Bavo uut Gent. Van ulder is de naem Beveland afkomstig.

De Zak van Zuid-Beveland is een prachtig gebied mie belangrijke natuur-en landschapswaerden zoas weêlen, grenslinden, kreken, vliedbergen en kleine durpen. De overheid ei dirom in 1994 de Zak van Zuud-Beveland anhewezen als Waardevol Cultuur Landschap.




#Article 344: Rusland (342 words)


Rusland (Russisch: Россия, Rossija), officieêl Russische Federasie (Russisch: Российская Федерация, Rossijskaja Federatsija), is een land, hedeêltelijk helegen in Europa en vo hroste deêl in Azië. Het land ligt echter vanuut 'n politiek perspectief in Europa, omdat d'n belangriekste delen d'r van int Europese deêl liggen en ruum 70% van d'n bevolking ier weunt. D'n oôdstad is Moskou.

Mie 'n oppervlakte van 17.098.242 km² is Rusland het hroôtste land ter wereld, biena tweê mael zo hroôt als het diropveulgende land, Canada. In't inweunertal is Rusland het achtste land ter wêreld. Rusland deelt zien hrenzen mie de volgende landen (tegen den klok in van NW naor ZO): Noorwegen, Finland, Estland, Letland, Litouw'n, Poôl'n, Wit-Rusland, Oekraïne, Georhië, Aâzerbeidzjan, Kazachstan, China, Mongolië en Noôrd-Korea. Varder is het door een zeê of door een relatief smalle zeêstraot gescheie van de volgende lan'n: Vereênigde Staeten (Alaska), Canada, Turkmenistan, Iran, Turkije, Zweden en Japan.

In de 17e en de 18e eeuw wiere groôte delen van Siberië veroverd. In de 19e eeuw wiere volken in centraal-Azië ongerworpe as de Oezbeken, de Turkmenen en de Kirgiziërs. De invloed van de Russen reikte tot an Alaska, wa-a in 1869 wier verkocht an de Vereênigde Staeten. Het land vormde van 1917 toet an 1991 as Russische Socialistische Federatieve Sovjetrepubliek (RSFSR) de kern van den Sovjet-Unie. Rusland is noe een onafhankelijk land en een invloedriek lid van't Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS). In diplomatieke zaken wor Rusland gezien as den opvolgerstaete van de Sovjet-Unie. 

In 1917 kwamt in Rusland tot een revolutie. Toe kwam Lenin an de macht, leater op'egovolgt deur Stalen. Na de overwinning van Stalin op Adolf Hitler wier de Sovjetunie een supermacht. Mee de Vereenigde Staeten vochte ze de Kouwe Oorlog uut. In 1989 viel het iesdere gerdien tussen oôst en west. Boris Jeltsin wier premier vant land, wa-a een zwaere crisis deurmikte in de jaeren '90. Na 2000 kwamt land deer weer aerdig bovenop. Rusland eit vee inkomsten uut olie en gas. Een belangriek staetsbedrief is Gazprom.

De munteênheid van Rusland is de Russische roebel. Tehenwoordig president is Vladimir Poetin.




#Article 345: Islam in Nieuw-Zeêland (129 words)


De Islam is in Nieuw-Zeêland 'n relatief kleine en nieuwe religieuze hemeênschap van meêr dan 36.000 mense.

De Islam in Nieuw-Zeeland begon meê de komst van Islamitische-Chineêse mieënwerkers in de 1870 jaere. Tusse 1900 en 1960 vestigde zich ook kleine aantalle Islamitische immigranten uut India en Oôst-Europa in Nieuw-Zeêland. Groôtschaelige islamitische immigratie begon in de 1990 jaere, meê de komst van immigrante en vluchtelinge uut verschillende door oôrlog verscheurde lande.

De eêrste islamitische organisatie in Nieuw-Zeêland, de Nieuw-Zeêland Muslim Association, werd in 1950 opgericht. 't Eêrste islamitische centrum werd opgericht in Auckland City in 1959. De eêrste moskee werd gebouwd tussen 1979 en 1980. In 1962 werd eên islamitische vereêniging opgericht in de Nieuw-Zeêlandse vòstad Wellington. In 1977 werd eên darde islamitische organisatie opgericht in Christchurch, op 't Zuidereiland. 




#Article 346: Boômkorvisserie (291 words)


Bie boômkorvisserie is een visserie die vooral vee voo'komt op de Noôrdzeê. Er wor hebruuk hemaekt van een kotter mee tweé bokken. An die oallebei die bokken zit dan een net, dat wor over de zeébodem hesleept. 
Da net wor openhouwe deu 'n boôm, das een metaelle buuze an de voorkant van't net. An die boôm zitte verschil'nde kettiengen: kiettelaers en wekkers. De kiettelaers bin wat luchtere kettienkjes dan de wekkers. Die kettiengen bin dr vô om de vissen te laete schrikke, zôda ze't net in zwemme. 

De maezen int net bin vanonder een groôte van onheveer 8 centimeter, terwiel asse van bov'n onheveer 24 centimeter bin. Die maezen kunne anhepast worre vô verschillende soorten vis die hevange moet worre. 
Soms meugge de vissers wat kleinere of wat groôtere vissen vange en dan doe ze dr binnenstearten in, waerdeu de maezen wat kleiner worre. 
Ok zitte dr ant net, an d'n onderkant groôtte lappen of pluus, om't net te bescherremen.

De kotters ebbe motoren mee een vermohen van onheveer 2000 pk. Vroeger was da nog wel is 4000 pk, ma deudat de oliepriezen zô ontieggelijk oôg bin heworre, bin dr wat kleinere motoren in hebruuk henome.

De vissers bin meéstal een eéle weéke op zeé. As ze dan in d'n aeven komme, wor oal de vis die asse hevange ebbe, op de kaaie hezet, en dan in de vismijn gepeekt. Daernae wort ut in de vismijn verkocht, en haet ut overoal ni toe, deur't eéle land.

Boômkorvisserie komt in Zeêland voo bie vissers uut onger meer Vlissienge en Erremu. Ok de Kop van Goeree kent een grôot antal kotters uut Ouwdurp, Goeree in Stellendam. Iese kent vee mosselvisserie, die worre op'evist mee eenzelfde techniek as bie de boômkorkotters op de Noôrdzeê.




#Article 347: Ouwelande (212 words)


Ouwelande is een klein durp en voormaelige gemeênte (tot 1970) in de gemeênte Bossele, in de provincie Zeêland. Het dorp ei 713 inwoners (2008).

D'n heren van Baerland, t naéburige dorp, hadden vroeger véé invloed in Ouwelande, zij leiden belastingen en andere verplichtingen op.

De protestantse kerk van het dorp dateert oet de 15e eêuw, de toren woort gebouwd omstreêks 1400. De klokken zien in d'n oôrlog in beslag genome, maar later teruggevonde en opnieuw geplaats. Naost de kerk staot rond 'n kastanjeboom de klapbanke, bankjes waér a den dorpsroddels wiere uutgewisseld. Karakteristiek bin de leilinden in de straoten rond de kerk.

Ten noôrden van Ouwelande ligt 't ouwe stationnetje van d'n stoômtrein Goes - Bossele. De dienst op dees toeristische spoôrweg bin echter al een aantal jaoren beperkt tot Oedjeskerke. Rond 't durp ligge boôgerds, mie veural appelboôme en akkers.

In het durp bin hin verkeêrsborden te vinden, op het maximum snelheidbord onder de plekkenaem nae. Ok 't bordje dat a buurtschool ankondigt, is weggehaeld. Net a d'n aanduudingen van doôdlopende straoten Dit is bewust gedaan om het aanzicht van het dorp te verfraoien. Dit was 'n ideê van d'n dorpsraed, die door de gemeente daerna is overgenomen. Tot nu toe bliekt de opzet niet tot minder verkeersveiligheid te hebben geleid.




#Article 348: Brezilië (174 words)


Brezilië is een land in Zuud-Amerika 't a hrens an de lan'n Frans Huyana, Surinaome, Huyana, Venezuela, Colombia, Peru, Bolivia, Paraguay, Arhentinië en Uruguay. Ok hrens 't et in 't oôssen an de Atlantischen Oceaon. Den oôdstad is Brasilia. Groôste steden binne Rio de Janeiro en Sao Paulo. Brezilië is 't vuufde groôste land ter weareld en eit meer as 190 miljoen inweuners.

Brezilie is in het jaer 1500 ontdekt deur Europeaonen. De paus ao Zuud-Amerika voo Spanje en Portuhal grofweg deu de helt 'edeeld, 't westelek deel an Spanje, int oôstelek deel an Portuhal. Toet an 1820 was dit Portuhees gebied, aol hao ok de Ollanders stikken in bezit 'ehad. Vandeer dat Portuhees noe nog de taele van 't land is. 

't Noordelek deel van 't land wor in'enome deu 't reusachtige Amazonewoud. 

Alleverwege de negentiende eêuw emigreerden zo’n vuufonderd inwoners van west Zeêuws-Vlaonderen nae Brezilië. Tot op de dag van vandaege wor d'r in de staet Espírito Santo nog deu een paor femilies Zeêuws-Vlaoms gesproken. Mae dan wel een eel biezondere vurm.




#Article 349: 'Eintjeszand (849 words)


 'Eintjeszand  (Ollans: Heinkenszand) is een durp in de gemeênte Bossele, in Zeêland. Het durp is mie 5487 inweuners (2016) 't hroste durp van de gemeênte.

Eintjeszand is 't bestuûrlijk centrum van de gemeênte Borsele en vervult, onder aore deur het winkelbestand, een rehionaole functie. In het durp bevindt zich 't ontmoetingscentrum De Stenge, waorin een sporthal en 'n bibliotheêk onderhebracht bin. De rooms-katholieke Sint-Blasiuskerk te Eintjeszand is hebouwd in neogotische stiele. De kerk stamt uut 1866 en is hewied aan d'n Heilige Blasius.

Sinds 2007 draoit de hrote stellingmeulen De Vijf Gebroeders in het durp wee regelmatig. An de rand van Eintjezand bevindt zich het natuurhebied Landgoed Landlust. In het koetsuus van het Huis Landlust zetelde voe 2007 Stichting Het Zeeuwse Landschap.

Omstreeks 1904 is Klompemaekerieë Traas ontstae. Ruum een eêuw maeke ulder klompen. Elken dag èn nog aoltied op dezelfde plekke in Eintjeszand. Vier generaties lank toe'ewijdm oer-Ollands en bekend over eêl de waereld. Natuurlijk is t'r in de lôôp van den tied eêl wat veranderd. Van puur andwerk nae mechanisatie, van leure langs de deure naè digitale verkôôp. Van een gebruuksvoorwerp naè souvenirs en Zeêuwse producten. Mae ondanks deze veranderiengen bluve m' ons ambacht koestere. Puur ambacht daè a Olland naem en faem mie eit en 
geschiedenis schrieft over eêl de waereld. Mae, wil je noe echt de geschiedenis zie herleve, dan zou je toch echt een bezoekje motte brienge an het unieke klompemuseum in Oedjeskerke. 't Is 't het meêr dan de moeite waerd.

Het ongerstinde verael is geschreven deu M. J. Huissoon in het dialect van Eintjeszand: 'k E't vak elêêrd van m'n voader, die a'n klêêremaekerswienkel ao op Eintjeszand. 'k Was'n jêr of vêêrtiene, toen a'k in 't vak ekomme bin, 't was in neehentienachtiene. In dien tied waere d'r nog vee venters op d'r boers, dus me waere nog echte boereklêêremaekers. 'k E toet m'n 26e jêr tuus ewist en toen è'k op Schraevenpolder 'n zaak oover'enoome en di è'k ok nog volop boerehoed emikt.

't Goed voe die boerepakken, kwam aol uut Engeland, de knoppen ok. Bekende grossiers waer'in dien tied de firma Stieher in stad en Boasson in Middelburg. Die ao dat goed in voorraed, dus dat was makkeluk. Voe de burherpakken most aoles op't stael uut'ezocht worre, wan di was zóvee verschil in hoed, a j't nie in voorraed è kon.

Voe 's zondags wiere de boerebroeken ier emikt van zwèr zwart ferwêêl, 't vest, ok rok enoemd, en 't ondervest was van zwart laeken. (bie de walchenérs was d'n broek ok van dat laeken). 't Boezeloen was van zwart kamhêren, mie ziede blommetjes of fihuurtjes op. In de weeke, op 't werk, droehe z'n broek en 'n 'emdrok van zwart bommezien en 'n hestreept boezeloen van schortebont.

Dat hoed voo daegs wier aol ier in 't land emikt. Di was ok nog 'n klein verschil in 't hoed van de Romse en de Prottestanse boeremènsen. Je kon 't zieje an de hestikte fihuurtjes op 't vest (rok). Bie de Romse was 't aoltied 'n blomme en bie de Prottestanse waere 't heeometrische fihuurtjes. Vroeher, toen aze nog 'n pluuzen 'oed droehe, kon je ze di ok an kenne. Romsen ao dan de rand van voorenni benee en bie 'n Prottestant stoeng de rand rondom ni booven, mè bie die harrebalderoeën van teehenwórug is t'r hun verschil mi in.

'k E 't wè mee'emikt, a t'r 'n zeune van 'n Romsen boer trouwden, a'k twi nieuwe pakken most maeke, êên van 'n bitje mindere kwaliteit om voe de wet te trouwen en één van de beste kwaliteit om in de kerke te trouwen. Van aol de klanten wier de maet'enoome, mè van klanten di a je hereeheld voe werkten, was dat nie mi nóódug, temissen a ze nie dikker of maeherder wiere. 'k Ao 'n klant, die, a'k'n teehen kwam mè op z'n broek wees en zei: „'t Is wee zö varre. Dan wist ik a, a'k'n nieuwen broek voe z'n maeke most. Di hieng êêl wat tied in zitt'oor, om zö'n pak te maeken. Je kon voe zo'n ferwêêlen broek ruum'n dag reekene, voe 'n emdrok en 'n ondervest ok en dat waere dan daehen van zö'n uur' of tien twelleve.

't Gerêé'schap, di a me mie moste werke, wier ok aol mè anduhher. Vaoder ao zö'n sestug jêr 'elee nog 'n striekbout, die a'j op de kachel êêt maeke most. 't 'Waere zwêr'iesders, dat most wè ok voe dat zwêre boerehoed. Laeter ao m'n striekiesder, di a me beukenouskoolen in ao, van die hloejende ouskoolen bleef j'n iesder lekker lank werm. Laeter mie't elektriese, hieng 't nog beeter. Mie 't naoimesien was 't vroeher aoltied mè draoje of trappe. Vadder ao me natuurlijk aolderande nilden, scheren en wat a t'r voe 't kléêremaekersvak nóódug was.

Was, mö'k zêhe, wan 't vak is uut'esturve. Vee kléêremaekers bin d'r a vroeg mie 'estopt, om op 'n confectiefabriek te hae werken. Di bin d'r mè ienkele, die a 't nog doeë. Zelf ê'k't ok lank 'edae en noe a'k tachentug bin, maek'k nog wè is 'n ienkele kêér 'n boere pak.




#Article 350: Rittem (190 words)


Rittem (Nederlands Ritthem) is 'n durpje in de gemeênte Vlissienge in de provincie Zeêland, mee naebie vuuf'onderd inweuners. 't Leit kort an de 'Onte en d'n 'Aeve Vlissienge-Oôst. Rittem is juust as de meêste Walcherse durpen 'n kerkdurp; de kerke daer a 't om gaet is oorsproenkelijk veertiende-eêuws mee 'n schip uut de zestiende eêuwe. Kort bie Rittem leie ok 't Fort Rammekens en de groôste rioolwaeterzuveriengsinstallatie van Zeêland.

Rittem oor vo 't eêste vermolde in 1235, as de plekke 'n eige parochie wier. Toet dan toe wier ze vanuut West-Soeburg bestierd. In dien tied laege noordelijk van Rittem 't durp en de 'eêrlijk'eid Nieuwerve en 't g'ucht Welzinge. Die wiere an 't begin van d'n Tachtigjaerigen Oôrlog deu 't geweld verwoest. De verwoestienge van de Rittemse kerke dwoeng de Rittemers toet 1612 in Oôst-Soeburg nae kerke te gaen. In dat jaer wier d'r in Rittem 'n 'Ervurmde Gemeênte gesticht. 't Ambt Rittem viel toe an de Vlissiengse fermielje Lambrechtsen, die-a d't toet 1849 rechten op ao. Toet 1 januaori 1966 was Rittem 'n aparte gemeênte, daenae viel 't an Vlissienge toe.

D'r bin in en bie Rittem vier Rieksmonumenten:




#Article 351: Touter (176 words)


Een touter (ok we routouter) is een speêltoestel, ut zeeuwse woord vò schommel. Ier staet ut in een vobeeldzin:  'k gae even ni den speeltûûn om op de roetouter te spelen.

'N touter bestaet uut n zitplank die aan weêszíe'en mie 'n touw of iezer is ophehangen. Deur op een bepaolde manier mie 't lichaom te bewegen hi de schommel heen en weêr. Dé manier is:

De moeilijkheid zit veurnaemelijk in 't starten. Dit kan vanuut het stilstaon, me in het algemeen gebeurt dit deur zich even achteruut af te zetten van de grond. Kleine huus hebben vaek moeite mie op gang komen en vaek oak om op gang te bluuven. Zie wurre daarom aangeduwd, dat wil zeggen geholpen.

In het Nederlands wor de touter een schommel genoemd. De touter wordt in Noord-Holland ook wel: zuzooi of taalter genoemd. In Vlaanderen worden veel verscheie termen gebruukt en deze bin erg streekgebonden. .  Voorbeelden zijn biezabijs in de omgeving van Gent, touter in Antwerpen en onder meer renne in West-Vlaanderen.

Ieronger wor een bekend Zeeuws touterlie'ie weer'egeve:




#Article 352: Zeêuwse grammaotica (1372 words)


De Zeêuwse dialecten verschillen op vee punten van 't Standaerdnederlands. Die verschillen ore nie alleêne uutgedrukt in woordenschat en klanklere, maer vozeker ok in de grammaotica. Die ei vee aorig'eden die-a in de standaerdtaele onbekend bin. Dikkels leie de overeênkomsten eêrder bie aore dialectgroepen zoôas 't 'Ollands, West-Vlaoms en 't (voraol West-)Braebants. Wat vo de klanken en de woordenschat ok a geldt, gaet 'ier ok op, dat de Zeêuwse grammaotica voraol Vlaemse en 'Ollandse elementen miengelt.

In dit artikel oor zoôwè ingegae op de aolgemeêne trekken van 't Zeêuws as taelgroep op z'n eige as op de specifieke verschillen mee 't Standaerdnederlands en aore dialecten. Ok de verschillen tussen de meêrdere Zeêuwse streêktaeltjes komme vanzelf an bod.

Naemwoorden laete d'r eige opdeêlen in zelfstandige en bievoegelijke naemwoorden.

't Zeêuws ei drie woordgeslachten: mannelijk, vrouwelijk en onziedig. Dat is t'r eên meêr as in de Noord-Nederlandse spreektaele. Drie geslachten kom wee wè vo in de omriengende dialecten: 't West- en Oôst-Vlaoms, 't Braebants en de dialecten in 't uterste zuje van d'n 'Ollandsen taelgroep.

In Nederlandse woordenboeken staet 't geslacht d'r dikkels bie. Bedienk dat dit vo 't Zeêuws dikkels nie 'tzelfde is. Vedders 'ouwe nie aolle sprekers de drie geslachten eve goed uut mekaore. Je kunne diengen ore as d'n aele, awast moet dat feitelijk d' aele weze.

J'ei bepaelde en onbepaelde lidwoorden. 't Onbepaeld lidwoord is altoos  'n. Soms oor dat vo medeklienkers as e uutgesproke. Verschil in geslacht is d'r nie.

Bepaelde lidwoorden bin de, d'n, d'  en  't.

Mannelijke woorden kriege d'n as lidwoord as t'r 'n b, d, t of klienker op volgt. Op Goeree-Overflakkee ei je dat ok vo 'n h (in de rest van 't Zeêuws bestae die letter nie). In aore gevaollen kom d'r normaol gesproke de as lidwoord.

Vrouwelijke woorden en woorden in 't meêrvoud kriege meêstentieds de. Dat oor d'  as 't woord dat d'rop volg mee 'n klienker begint. Dit lidwoord vurm dan gin lettergreep op z'n eige, mae maek deêl uut van d'n eêste lettergreep van 't volgende woord.

't Lidwoord vo 't onziedig is altoos ’t. Dikkels oor dat an de vògaende of volgende lettergreep verbonde; 'n eige lettergreep vurmt 't feitelijk alleêne as 't fonetisch nie aors kan. Zò oor ’t ’uus uutgesproke as 'tuus', mae klienkt ’t knien wè gewoon as et knien.

D'n uutgang vò 't meêrvoud is meêstentieds -en. Woorden die op -e èndige, kriege -n as uutgang: dulve - dulven, boerinne - boerinnen.

In Zeêuws-Vlaendere en in 't oôsten van Zuud-Beveland klienk dat -en as alleên maer 'n -n (boerinne - boerin’n, taèle - taèln); nae 'n b, p of m oor dat 'n -m (kwabbm, puupm, trom’m), nae 'n g of k is dat 'n -ng (biggng, bakkng). De regel bie zòwè 't Woordenboek as bie de Noe-spellienge is dat dit 'inslikken' nie oor uutgeschreve (gewoon taelen, pupen, bakken).

Woorden op -el, -em, -en, -er è -s as meêrvoud, ok in gevallen daer-at 't 'Ollands da nie (altoos) doet: kreukels, braesems, dorens, snokkers. In sommige dialecten vinde je woorden mee -e op 't ènde die-a vrommegae op -en. Zukke woorden è in principe ok 'n meêrvoud op -s: verke - verkes (awast is verke - verken wel gevonde, in Erremu).

Bie de woorden paerd en bord vaolt de -d in 't meêrvoud weg: paeren en borren. Net zòiets gebeurt bie 't woord ’oôd, wat in 't meêrvoud ’oôn is.

D'r bin 'n 'andjevol onziejige woorden die nie op -en uutgae, mae op -ers, zòas kind - kinders, ei - eiers, ’oen - ’oenders.

't Woord juun krieg glad gin uutgang; dat is in 't ienkelvoud en 't meêrvoud 'tzelfde. 't Woord kind ei neffens de bovestaende vurm kinders ok nog 'n meêrvoud van 'n aore stam: guus. De tweê meêrvoudsvurmen ore somtieds deu mekaore gebruukt, mae over 't algemeên stae guus vò de kinders uut eên gezin (dus: iemand z'n guus), en kinders vò aolle aore groepen (kinders op straet, op schole etc.).

Net as 't Nederlands en de aore streektaelen in Nederland en Vlaenderen maakt 't Zeêuws vee gebruuk van verkleinwoorden. De vurmieng d'rvan is wat minder gecompliceerd as in sommige aore streektaelen.

Woorden die-an altoos op 'n medeklienker endige, kriege meêstentieds -je as achtervoegsel (kindje, puupje, keunienkje). Nae 'n -l, -n is dat -etje (baolletje, bonnetje), nae 'n -r kom -tje (’aertje), nae 'n -m is 't  -pje (boômpje).

Bie woorden die op 'n -e èndige, of kunne èndege, gaet 't verkleinwoord meêstentieds uut op -etje: kinnetje, bruggetje, maer soms bluuf die -e weg. Dit is voraol 't geval nae -d- en -t-: padde - padje, konte - kontje.

Woorden op 'n volle klienker kriege -tje: zeêtje, bureautje.

In aolle vurmen mee (e)tje oor de tj uutgesproke as [ç], da wil zeie 'n soort zachte ch.

Net as in aore Nederlandse streektaelen bin de naemvallen rond 1500 uut 't Zeêuws verdwene. Stiekempjes leve ze toch nog vedder in 'n groôt antal versteênde uutdruksels.

De genitief ao in 't Middelnederlands meêrdere functies. De belangriekse functie, die van 't bezit (de gewone of possessieve genitief) oor noe meêstentieds omschreve mee van, ok in gevallen daer-at 't Nederlands 'm wè zou gebruke, maer 'n leef nog wè voort in verbindiengen as m'n mans moeder. De partitieve genitief, die-a angeeft dat d'r 'n bepaelde 'oeveel'eid van iets in 't spel is, oor nog gebruukt in zegswiezen as vuuf jaer tieds, en is vedders nog productief bie bievoegelijke naemwoorden (ziet onder). D'n absolute genitief kom alleên zò versteênd vò da jen 'm amper erkenne kunt, in woorden as volgens, aolles en vedders. Zò a je an de vògaende vòbeelden zieë kun, èndig de genitief in de regel op 'n -s, bie mannelijk en onziejig teminsen.

Ook d'n daotief komme je nog noe en dan tege. Je kunne 'm deudat mannelijke en onziejige woorden 'n uutgang -e kriege. 't Zeêuws, zeker wat ouwerwesser Zeêuws, puult uut van de versteênde uutdruksels mee datiefvurmen, dikkels in verbindienge mee 't vòzessel te: te paerde, t'n tiede, te rikke. Ok in pleknaemen kom je die vee tege (T'r Veêre, T'r Bottienge, T'r Neuzen). In tiedsanduidiengen is d'n datief zelfs nog productief, of was dat toet nog nie zò lang geleje: te jaere, te meie. Datief-uutdruksels kunne ok bie aore vòzessels vòkomme (in d'n 'uze).

Bievoegelijke naemwoorden bin d'r in tweê soorten: attributief en predicatief. 'n Attributief bievoegelijk naemwoord zeit wat over 'n zelfstandig naemwoord, en kom d'r (direct) vò. D'r bin tweê soorten verbugienge vò: sterk en zwak. Alleêne bie onziedige woorden maek dat verschil. De sterke verbugienge kom nae 'n onbepaeld lidwoord of as t'r glad niks vò kom, de zwakke nae 't bepaeld lidwoord, verschillende vònaemenwoorden en nog wat gevallen.

Bie mannelijke woorden is d'n uutgang -en as 't volgende woord mee 'n b, d, h of klienker begint; aors bluuf dien -n weg.

Bie vrouwelijke woorden is d'n uutgang altoos -e. As 't volgende woord mee 'n klienker begint, vaolt d'n -e weg; dit oor in de regel nie uutgeschreve.

Bie onziedige woorden is d'n uutgang -e in de zwakke verbugienge; in de sterke verbugienge komt 'r glad gin uutgank achter. Ok 'ier zal d'n -e uutvalle (g'elideerd ore) as t'r 'n klienker nae komt.

Woorden in 't meervoud gae net zò as in 't vrouwelijk ienkelvoud.

D'r bin 'n paer uutzonderingen 'ierop. Sommige bievoegeleke naemwoorden èndige in d'r onverboge vurm al op -e. Die kunne ore verboge mee -en in aolle geslachten: diere - dieren zaed.

Nessens attributief gebruukte bievoegelijke naemwoorden ei je ok nog predicatieve. Dan is 't bievoegelijk naemwoord deêl van 't naemwoordelijk gezegde en zeit 't wat over 't onderwerp. 'n Predicatief gebruukt bievoegelijk naemwoord oor in 't Zeêuws nie verboge. D'r is altoos 'n koppelwerkwoord noôdig wat 't onderwerp mee 't naemwoord verbindt.

Van 'n bievoegelijk naemwoord kun je ok 'n biewoord maeke. In de vurm liek dat vreêd vee op 'n predicatief bievoegelijk naemwoord: 't oor ok nie verboge en d'r stae dikkels 'n werkwoord tussen. 't Verschil leit in de betekeênisse: 'n biewoord zeit nooit wat over 'n zelfstandig naemwoord maer altoos wat over 'n ander woord. A je noe zeit die mensen doeë gek, dan zei je niks over die mènsen zelf, mae zòvees te meer over d'r manier van doeën.




#Article 353: Poppendamme (144 words)


Poppendamme is 'n g'ucht in de gemeênte Ter Veere, wat-a gerekend oor toet de weunkern Grieps, daer-a't kortbie leit. T'n zuje van Poppendamme leit de buurtschap Kapel 'Oôgelande; kort nae 't zuudoôsten leit ok 't g'ucht Ter Bottienge. De plekke ei ongeveêr vuuftig inweuners. De meêste bebouwinge is geconcentreerd bie de krusienge tussen de Poppendamsewegt en de Zwagermanwegt.

Poppendamme wier is de middeleêuwen gesticht; de naem laet z'n eige afleie uut de Friese vonaem Poppo en 't woord damme. Die Friese naem wiest op d'n ouwerdom van de plekke: 't leit vo d'n 'and da d'r toen in Zeêland nog Ingweoons gesproke wier. Toet 1816 lag 't in de gemeênte Grieps en Poppendamme, daenae toet 1966 in de gemeênte Grieps, vanaf 1966 in de fusiegemeênte Mariekerke en sind 1997 in de groôte gemeênte Ter Veere.

In d'omgevienge is de plekke bekend om z'n bieëlozze.




#Article 354: De Wasschappelse Toneelploeg (384 words)


De Wasschappelse Toneelploeg ei z'n eige toet doel esteld om de Zeêuwse, en in 't biezonder de Wasschappelse, cultuur in stand te ouwen. Dat oudt in dat oale stikken in 't Wasschappels opevoerd oare. Di oare oak eige toneêlstikken en sketches eschreve. In die stikken oare dikkuls de eige gewoonten belacheluk emaekt. 

Om op een aeven een volledig programma an te bieën, oare d'r nest de toneelstikken oak vaesjes eschreve. In 2009 is 'r een volledig programma ni anleidienge van de bevrijdienge van Walchren eschreve. De vaesjes goeng over de geschiedenis van Wasschappel van vô d'n oôrlog en natuurluk oak over d'n oôrlog zelluf. As voorbeeld is 'r ieronder zo'n vaesje uut dat programma toe'evoegd. Dat veasje gaet over de problemen van iemend van achter d'n toren om op Wasschappel te komme weunen. De Wasschappelse woorden in dat vaesje wier vô d'n oôrlog nog gebruukt, mè tegenwoordug is dat a een bitje minder. Aole vaesjes van de Wasschappelse Toneelploeg bin nae te lezen op .

(origineel: Shine silently – Nils Lofgren)

ie kom nie van ier

weunt ier op durp

ie ken nie wenne an Wasschappelaers, wan

ie is nie van ier

wa bin freinzen

of een lawwiet

kop over konte begriep t’n oak nie, wan

ie is nie van ier

Wa-a-aschappelaers

Ie begriept nog nie, wa ze zêie

Wa-a-aschappelaers

Ie begriep nog nie oale naemen

Ie is nie van ier

Een strontroengker

Zoôje ni de zak

Erregewêre doet t’n mè nie, wan

ie is nie van ier

Wat is zuumtig

of een purjan

ie is ’t beu as gespooge spek, wan

ie is nie van ier

Wa-a-aschappelaers

Ie begriept nog nie, wa ze zêie

Wa-a-aschappelaers

Ie begriep nog nie oale naemen

Ie is nie van ier

Eine Kale

en Jirre Prik

ze wier kwaed toen d’n die naemen zei, wan

ie is nie van ier

oe êet Pieston

of Fien Kojan

en oak Baemeskaeter snap t’n nie, wan

ie is nie van ier

Wa-a-aschappelaers

Ie begriept nog nie, wa ze zêie

Wa-a-aschappelaers

Ie begriep nog nie oale naemen

Ie is nie van ier

dus je begriept

ie wen nie gouw

en oak z’n vrouwe zei nog gin kwa, mè

ie doe z’n best

liekend a op ons

boalzak op z’n rik

z’n vrouwe bakt koeken nae een sturm, jae

ze doe d’r best




#Article 355: De Gooischiêters (517 words)


't Gooischiêten in Waschappel stam nog uut de middeleeuwen. In dien tied oa ze soldoaten nodig en die wier dan eronseld bie 't schieten, naeda ze êest een berreg drank evoerd waere. De gewoonten van vroeger bin zo vee mogeluk vast ehouwe. Zo moge d'r nog oaltied allêen mè mannen uut Wasschappel an meedoe. Een Wasschappelaer is iemend dien a t'r noe weunt of dien a t'r geboren is. Di oardt eschote mee loaie kogels, die a ze zelluf smelte. As gooi gebruke ze troenken. 't Is een mooie gewoonte dat 'r tegen die troenken scheepjes en afbeeldiengen van biezondere gebeurtenissen uut 't ofeloape jaer espiekerd oare. Ienkele jaeren elee mode d'r mè een maximum aantal persoanen meedoe, mè inmiddels mag iederendêen meedoe dien a wil en an de voorwaerden voldoet natuurluk. De belangriekste gebeutenissen bin ieronder op een rijtje ezet.
Op zondagaeven oardt de rolle opemaekt. De persoanen die mee wille doe moete dat dus op dien aeven melde en d'r naeme oardt dan op de rolle eschreve. Di kê je an zie da 't uut middeleeuwen stamt.

Op zaterdagochen gae d'n tamboer (iemend mee een trommel) bie 't opkommen van de zunne deur 't durp om oale gooischiêters uut bêdde te trommelen. Zodra a ze oal op de baene onder an d'n diek stae, begunne ze te schieten op de burgemêestertroenke. Dien a dat 'r ofschiet krieg de burgemêesterpries. Iederêen dien a t'r een troenke ofschiet krieg een lintje, di a ze dan d'n êelen dag grôos mee rondloôpe.

Rond een uur of negene gae ze mee z'n oalen een oen ge'nete in êen van de plaetseluke resterants.

Tegen de middeg gae ze ni 't Kasteel van Batavie, di a 't grôotse gedêelte van de Wasschappelaers is verzaemeld. Dat is een mooi moment om ouwerwesse te zienge. De slokjesjoen zurgt 'r vô da ze oal genoeg te drienken kriege. Tussen de middeg moge oale gooischiêters ni ruus om te gen'eten. Om êen uure moete ze dan wi present wizze. Zo nie dan kriege ze een boete van de Kaptein.

's Zaeterdagsmiddegs schiete ze net zô lange deur toetda oale troenken d'r of bin. De leste jaeren valt dat nie mee, omda ze nie mi mee zo vee kruut moge schiête. A de leste troenke d'r of is, voege de mêeste gooischiêters d'r eige onder de fêestende Wasschappelaers in de café's. Sommigste gooischieters soenkele a een bitje nae zô'n dagje schieten.

Op zondagmiddeg is 't priesuutriekienge. 't Is dan gebrukeluk dat de bitter de ronde doet. In elk geval is 't dusdaenig sfeer ver'ôgend da de middeg êel lank duurt.

Op de maendagaeven is 't de bedoelienge da de burgemêester bedankt oardt, en dat de vlagge, dien op de mart angt, ni beneé oar egaele. Di nest gae ze dan oak me z'n oalen in de kerremèsattracties en ni de café's. As lesten komme ze in 't Kasteel van Batavia. Dan oardt 'r nog een stuitje lekker ouwerwesse ezoenge.

Dit stikje is eschreve deur iemend dien a nog nooit ei mee edae an de gooischiêters en dirom oopt dat 't anevuld za oare deur een ervaeriengsdeskundige.




#Article 356: Israël (698 words)


Israël, officieel in 't Hebreêuws מדינת ישראל en in 't Arabisch دولة اسرائيل, ofwè den Staet Israël, is 'n land in West-Azië. De bevolkieng tel ongeveer 9,2 miljoen mensen (2020). Israël is zo'n bee'ie d'n ênigsen democraotie in 't Midden-Oôsten.

De gebeurtenisse uut de Biebel spelende d'r eige voo een groôt deel of in Israël. De Biebel vurmde voe de zionistn de basis van ulder recht op 't gebied in 't Middn-Ôost'n en de oprichting van de staet Israël. Dur waere ok vee orthodoxe Joodn die di aors over dochte.

Sins die tied kende de jonge staet vee gewelddaedige conflict'n, die tot noe vôortdure.

In de 19e êeuw wiere de jooden voorà in Ôost-Europa zwaer vervolgd. Dideu ontstong er et verlang'n nae een eige joodse staet. Vo de jood'n kon da alleen mae in Palestina gevestigd wor'n, want di vô ulder 't beloofde land was.

De Joodse journalist Theodor Herzl uut Oôstenriek-Hongarije richtte de zionistische bewegieng op, die a streefde nae n eige staet. Um mikte da verlang'n bekend op het zionistisch wereldcongres in 1897. Palestina was toe nog en stik van 't Ottomoanse Riek.

De Turk'n kwamme sterk verzwakt uut den Eerste Weareldoôrlog en in 1920 wier Palestina een Brits mandoatgebied.

Achter den Twidde Wereldoorlog vertrokke d' overleevende jood'n van de nazi-concentroasjekamp'n massaal nae Palestina. In 1947 behon den Arabisch-Israëlische Oorlog, un burgeroorlog tussen Arabische (Christenen en Moslims) en Joodse inweuners van 't Brits Mandoatgebied Palestina. Israël slaehende derin om ut grôoste dêel van 't Brits gebied te verover'n. Vee Palestijne vluchtende wig of wiere verdreeve deu Israëlische troep'n. Dit wier ok wel deur de islamitische en christelijke Palestijn'n dun Nakba of ramp genoemd. Iedere 14e meie herdienke ze dat.

De 14ste meie 1948 riepe de jood'n de staet Israël uut. Dirop kwam d' immigroasje serieus op hang. In d' êeste drie jaer verdubbelde de joodse bevolking. De Araobieren waere nie gediend va die nieuwe situoasie en der volgdn nog vee oorloog'n. Mit behulpt van onger meer Amerikaônse steun kon Israël een leger opbouwe da sterker was as al de legers van d' omringende lan'n.

Israël eit hin volledige scheiding van godsdienst en staet.][32] De ultraorthodoxe bevolkingsgroep (charedim) 'eit best vee invloed. Deze groep stong nie achter de oprichting van de Joodse staat in 1948. Daarom 'eit dun eeste premier van Israël, David Ben Gurion een antal concessies 'edae. Seculiere Joodn neme ut Ben Gurion kwaeluk dat um nie gezurgd 'ei voe een scheiding van godsdienst en staet.]

Israël verbood tot an 1993 dun import van nie-koosjer vleis en an koosjere restaurants wiere de strikte orthodoxe regels opgeleit.[33] Er bin echter ok nie-koosjere restaurants die op zaeterdag open bin[34] en verkesvleis serveern (verboden volgens zuwel dun Thora as dun Koran).[35] An 't leger en vee aore staetsinstellingen worre de joodse spijswetten op'eleid. Israël 'eit gin openbaar vervoer op de sjabbat. 

Het land 'eit gin grondwet, omdat de ultraorthodoxe groep stelt dat de wetten van God de grondwet vurme. In de basiswetten is alleên opgenome dat Israël een democratisch land is. Netanyahu gaf in 2015 an dat um in de wet wilde vastleggen dat de staet Israël de natiestaat van het Joodse volk zal weze, wimee de scheiding tussen godsdienst en staet vadder verminderd wordt.[37]

Tehenwoordig wor 't land bedreigd deu de meugleke ontwikkeling van een kernwaopen deu Iran. De voormaelige president Ahmadinejad ao een bloed'ekel an de Zioniste en ao meermaolen 'edreigd 'land van de aerdbodem weig te vaegene. Vandeer dat Israël op z'n hoede is voo een Iraonse kernbomme.

Tehenwoordig bin der nog vee probleme in de Gaozastroôk. In 2008 en 2012 viel Israël vanwehe de raketanvallen deu Hamas de stook binne. De westerse media bin steeds meer op de hand van de Palestynn, om mar te zwiegen over media in de moslimlan'n. 

Israël ao z'n eihe economisch flienk ontwikkeld en ao een hooger welvaertsnivaeu dan z’n buurlan'n. Vooral in technologie blienkt ut land uut.

't Hrens in 't noôrn an Libanon, in 't noôrdoôssen an Syrië, in 't oôssen an Jordaonië, in 't zuden an Ehypte en in 't westen an d'n Middelandse Zeê. Den oôdstad en ok de hroste stad van Israël is Jeruzalem. Aore belangrieke stee'n bin Tel Aviv en Haifa. Een bekende stad int zuujen van 't land is Eilat. 

De distrikten (mechoz, meervoud: mechozot) binne:

De distrikten Noor'n, Haifa, Centrum en Zuujen binne ongerverdeeld in subdistrikten (nafa, meervoud: nafot).




#Article 357: Londen (192 words)


Londen (Iengels: London) is den oôdstad van 't Vereênigd Konienkriek. Londen is een stad mee een groôtse historie. In de 19e eeuwe was ut onbetwist de belangriekste stad van de weareld in tot 1939 ok de groôtste stad ter weareld. Londen is de eênige stad weer-a drie keer de Olympische Spelen bin gehouwen.

In de regio Greater London weune circa 7,6 miljoen mênsen. Belangrieke gebouwen bin de Tower of London, de Tower Bridge, de Big Ben en Buckingham Palace. Omstreeks 1300 hao de stad 100.000 inweuners, en in 1801 bereikte de stad een inweunerantal van 1 miljoen. Tussen 1831 en 1925, toe New York de Britse metropool verbie ging, zelfs de groôste stad op aarde. Het inweunertal was in 1939 mie 8,6 miljoen op het hoôgepunt. De bevolkieng van de City of London nam steeds vadder of - van 130.000 in 1851 tot 11.700 vandaege de dag. De City is nog aoltied wè één van de belangriekste financiele centra van de waereld. En natuurlijk wordt het centrum deu vreed vee toeris'n uut de aolle lan'n bezocht.

Londen wordt tegen 'oôg water beschermd deu de Thames Barrier, in de mondieng van de Thames.




#Article 358: Canada (149 words)


Canada is 'n groôt land in Noord-Amerika, noordelijk van de Vereênigde Staeten. Canada heit een oppervlak van 9.970.610 km² en tellede in 2009 33.487.208 inweuners wat op een dichtheid van 3,4/km² komt. De oôdstad is Ottawa. Mit het Statuut van Westminster in 1931 kreeg Canada meer autonomie binnen het Britse Rijk en pas in 1982 wier het land deu de Canada Act ok formeel onafhankelijk van Groot-Brittannië.

Ut noor'n van Canada bestoat uut een groôn antal eilanden in de Noordeleke Ieszeê. Vanwege ut barre klimaot weune d'r mar weinig mêssen. Slechts ier en deer weune wat eskimo's. In 't zuujen grenst Canada an de Vereênigde Staeten en in het noor'wes'n an Alaska, wa-a ok een staet is van de Vereênigde Staeten, mae apart leit van de rest.

In Canada en de Vereênigde Staeten bin ok een antal Grifformeerde Gemeênten, die zich Netherlands Reformed Congregations noeme. Die èn 11.500 leden.




#Article 359: Flupland (eiland) (1188 words)


Flupland (Ollans: Sint Philipsland) is een van d'n Zeêuwse (schier)eilanden. D'r leit ien grôte plekke op 't eiland, ut gelieknaemige Flupland. Het eiland telt 2.720 inweuners weevan d'r 2.300 in het durp Flupland weune. De oare durpen binne Annajacobapolder in De Sluus. Vee inweuners van 't durp binne lid van de Oud Grifformeerde Gemeênten in Nederland. Flupland is ontsto in 1484. Tot 1995 was Flupland een eihen gemeênte, deernea is 't een ongerdeel eworre van de gemeênte Tole. Flupland was de enige Nederlandse gemeênte weer de SGP ooit de meêrder'eid 'ehad eit in de gemeênteraod. 't Fluplands is 't Zeêuws van 't eiland en liekt vee op 't Tools.

Flupland is 'n schiereiland van Zeêland, 't is onheveer 2650 hectare hroot. Van origiene is Flupland 'n landbouwstreek- mee bedrieven tussen de fuuftug en sestug hectare. De megenisoatie maek èrrebaaiers nie noódig. 'n Hróot gedeelte van de bevolkieng pendelt nae Rotterdam, Oalblasserdam en Maessluus. Nie nae bedrieven in Zeêland. In de zeumermaenden is t'r 'n hroote bedrievigheid deu de zulverjuun, wan daevan is Flupland a jaeren 'n belangriek teelhebied. D'ofgeloape jaeren wier per jaer mêêr as achtduuzend ton hewasse juun ofgevoerd. komt, mö je voor vaerder onder wies nae Stêênbèrrehe, Bèrrehe, Roozendael, Ouwenbosch en Thole. Voo at te Hreevelienge damme d'r was mee d'n Aeriengvlietbruhhe, was 't veer Anna Jacobapolder-Ziepe de belangriekste verbindieng voo de reizihers van Schouwen-Duuveland nae 't station in Roozendael. Daer ei Flupland in 't verleejen van heprofiteerd, óm'at tie verbindiengen taemeluk goed waere. De vervoerder was de Braebantse Buurtspoorweehen en autodiensten van de BBA. Noe at tie verkeersstroom vanuut Schouwen is vervalle, is oak de direkte verbindieng mee Roozendael, Breda, Bèrrehe vervalle en is 'n secundaire buslienne ontstae vanuut Stêênbèrrehe nae Annajacobapolder. A je eihe vervoer eit bi je deu openstellieng van de Volkerakdam zoo in Rotterdam en d'n Aeg. Over de nieuwe ansluutende weehen rie je zoo vanof Stêênbèrrehe en Dinteloôrd rechtuut tot an't Zuudplein in Rotterdam. Zoo'n vieronderd meter ten oosten van Flupland is de dam nae Thole tot stand hebrocht. D'n êêste vaste verbindieng mee Zeêland. De bruhhe van Thole, tussen Oud- en Nieuw Vosmeer is 'n hróóte verbeeterienge.

Fluplanders bin Zeeuwen in arte en nieren; toch binne d'r êêl weinig contacten mee Zeeland. Van kleins af an hae bienae iederéén nae Braebant voo voortgezet onderwies. Voo 't ziekenuus mö je nae Braebant, m'n doe inkoapen in Braebant en hae zoo mae deu. Duudeluk is te mèrreken dat 't waeter, 'n natuurlukke behrenzieng, dus 'n barrière vurrempt voo 't onderouwen van contacten. Noe atte dam en bruhhe tot stand gekomme bin, bin d'r mêê contacten mee Thole.

D’r is de lesten tied vee te doe gewist over de weegbrugge van Flupland en dat is te begriepe, want die mò bluuve. ’t Is een herinneriengspunt dat à bie Flupland 'oôrt. Vlakbie de weegbrugge 'ao je ’t pak’uus, daer wier graen, aerepels en kunstmis opgesloge. De weegbrugge woôr opgeknapt en daer bin me op Flupland blie mee. Een jaer of wat geleeje ‘eit ‘r oak spraeke van gewist à de kaoie geslote zou woôre. Je mot 'r toch nie an dienke à dat zou gebeure. Vroeger reeje de boerewaegens of en an mee suukerpeeën, aerepels en graen. Alles wier mee d‘and gelost, zwaer werk was dat ‘oô. Vlakbie de meule stong ’t wachtje, noe is dae ’t ouwemannekotje.

Wienkeltjes waere d’r vroeger in 't 'eêle durp te vinde, soms zomè in een ziekaemertje of een achter’uusje. Op de Voorstraete, dae weunden j' op stand. Dae was oak café de Druuvetros, d’ontmoetiengsplekke vò de riekere mensen. In ’t Karreveld weunden d' errebeiers. Achter d' uuzen stonge de vaerekeskoten en de plee was oak buuten. 't Was een gemoedelijk buurtje, de mensen ‘ielepe mekaore à ’t noôdig was. Vanaf ’t Schooldreefje nae de Voorstraete was een prachtig laentje, ’t Kerkdreefje wier dat genoemd.

Toe in 1847 de Anna Jacobapolder en de Kraemerspolder waere ingediekt wier het oppervlak van het eiland Flupland meer as verdubbeld, mae het kleinste eiland van Zeêland bleef geïsoleerd gebied. De bereikbaereid was nie makkelijk. a'je nae Brabant wou, dan wa'j afankelijk van de veerman, mae bie leêg waeter ko'j over de slikken loôpe. Voe een reis nae Tole mos je bie veerman Cornelis Faasse weze, laeter op z'n zeunen Adriaon en Marinus. Cornelis was ok be'eerder van het postuus.  

D'n eêrste dam deu het Slaek wier op 24 maerte 1859 officieel geopend. De krune stak één meter boven ôog waeter. In 1860 bleek al dat die ôogte te leêg was. Op 6 november ontstonge deurbraeken, zoôdat de dam nie meer kon worre gebruukt. Pas in 1884 wier Flupland definitief mie Braebant verbonden met de tehenwoordihe Slaaekdam. Iets onger de krune wier een weg angeleid die op het Zeêuwse deel van grind wier voorzieje en op het Braebantse deel wier bestraet. 

Op vriedag 27 april 1900 wier over deêze diek een tramspoortje angeleid, ongerdeel van een tramverbindieng nae Schouwen-Duveland. Een belangrieke schaekel in deze verbindieng was de overtocht over het smalle Ziepe. An de Fluplanse kant kwam een remise van 46 meter lang mie daerin drie sporen. 'Ier wier ok ongeroudswerk verricht. Vadder wier er op de Tramhaeven een 'uus voe de chef-machinist gebouwd en een brikettenloôs. Het stationsgebouw stong op het oôd van de zuujelijke haevendam. De tocht mie de tram vanaf het durp Flupland voerde de passagiers deu de polder nae Anna Jacobapolder. Daar was een halteplek mee stationsgebouw. Deernae red de tram nae het eindpunt; Anna Jacobapolder - Veeraeven. Naest de tweê vaste halteplekken stopte de tram op verzoek bie de coupure an de Noorddiek, de Lageweg en op Lombok. Bie Flupland en Anna Jacobapolder was een meugelijkeid om beês'n in te laejen.

Voe Schouwen-Duveland was het veer een belangrieke ontsluuting. Het toenemende autoverkeer ging daer in 1938 pas goed van profiteren, nae de anleg van de betonweg over de Slaekdam en de Rijksweg Flupsland - Anna Jacobapolder - Veeraeven. Deêze weg was kaersrecht over het eiland getrokken. Op 10 mei 1940 kwamme aole veer- en tramdiensten stil te liggen. Op 18 juli wier pas weer gevaeren. In feberwari 1943 volgde de inundatie van een groôt deel van Schouwen-Duveland, waerop de bevolkieng geëvacueerd wier. Op 11 maert wier de tramdienst op Schouwen en deermee ok de veerdienst gestaekt. De hervatting van de veerdiensten kon in 1945 alleêne provisorisch. In maerte 1948 kwam de zielaedingspont Grevelingen in de vaert. De anlegsteigers moste worre angepast. Het schip wier gebouwd op de wurft van H.J. Koopman uut Dordrecht.

In 1954 en 1959 wiere koplaeders in gebruuk genomen. Toch konne die het toegenome autoverkeer nie an. In de jaeren '60 liepe de wachttiejen in de vekantieperiodes op tot vier uren. 

Tot an 1965 was het veer de belangriekste verbindieng voe Schouwen-Duveland mie het vasteland. In dat jaer kwam de Greveliengendam, een ongerdeel van de Deltawêrken, gereêd wideur een rechtstreekse vaste verbindieng mee de Randstad tot stand kwam. Het veer wier na die tied minder druk. Op 1 september 1972 wier ofscheid genomen van de stoomvaert op de veerverbindieng over het Ziepe. Toe in 1988 de Flupsdam klaer kwam viel het doek voor de veerverbindieng. Op 6 juli 1988 voer de boôt voor het lest. 




#Article 360: Overiessel (182 words)


Overiessel is 'n provincie van Nederland die a in 't oôssen van 't land leit. D'r weune 1.142.000 minse (2015). D'oôdstad is Zwolle. Ze hrenst in 't noôrdwessen an Flevoland en Friesland, in 't noôrden an Drenthe, in 't oôssen an Duutsland en in 't zuuden en wessen an Gelderland. De provincie wier zoô genoemd omdat ze vanuut 'Olland gezieje an de aore kante van de Iessel lag.

Overijssel is in drie deêle op te splitsen:

De Provinciaole Staeten in Overiessel bestae uut 47 zeêtels. De verdeêlienge is sins de lèste verkieziengen in maert 2019 zoô:

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2015-2019 steunde op 'n coalitie van CDA, VVD, D66 en CU. 

't College van Gedeputeerde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunt op 'n coalitie van CDA, VVD, PvdA, CU en SGP.

Commissaoris van de Konieng is Andries Heidema (CU).

Overiessel ei 25 gemeênten. De Tankenberg is mie een 'oôgte van 85 meter boven NAP de 'oôgste 'berg' van de provincie. Tussen 1942 en 1986 'oorde ok de Noordoôstpolder bie Overiessel en was de provincie dus wat groôter.

Bron: 




#Article 361: Politiek (128 words)


Politiek is de (per definitie onvolmaekte) wieze waerop in eên saemenleving de belangetegenstellinge van groepe en individuen tot 'un recht komme - meêstal op baosis van onder'andelinge - op de verschillende bestierlijke en maotschappelijke niveaus. Waer de scheidslien loôpt tusse 't politieke en 't ethische en sociaole is 'n vraege waer veê verschil van meêning oôr bestit. De meêste weêtenschappers erkenne dat e er spraeke moe zin van eênig potentieel tot 't gebruuk van macht of geweld om 'n vraegstukke as politiek te bestempelen — bie 't beslisse van 'n politiek conflict is meêstal spraeke van 'n verschuving van macht van de eêne groep of persoon naer 'n andere groep of persoon. Eên persoon die eên ambt of functie in de politiek vervult hit 'n politicus (vrouwelijk: politica).




#Article 362: Oesteriek (124 words)


Oesteriek (Duuts: Österreich), officieel de Republiek Oesteriek (Duuts: Republik Österreich), is een land in Min'n-Europa. 
De oôdstad van Oesteriek is Wenen.

't Land hrens op volhorde van noôrd an Duutsland, Tsjehië.

Oesteriek was eeuwenland ongerdeel van ut veel hrotere Oesteriek-Hongarije. Dit land in in 1919 uut mekoare evallen.

Rondom Wenen is vee industrie. In de bergprevincies zien meer landbouw en bosbouw; Vorarlberg hoa ouwe textielindustrie. Een belangrieke bron van inkomsten is het wintertoerisme in de vele skigebieden.

De officiele landstaele in Oôsteriek is Duuts. 88,6% van de Oôsteriekers gebruukt het Duuts as eerste taele. Deernaest spreekt 2,3% Turks, 2,2% Servisch en 1,6% Kroatisch.

De bevolking is grôtendeels Roôms-Katholiek. Protestande kerreken binne mar kleine in 't land.

Oesteriek wor inedeêld in 9 deêlstaeten (Duuts:Bundesländer), naemelijk:




#Article 363: Toerisme in Zeêland (154 words)


't Toerisme in Zeêland bestit zoôwel uut dagjesmensen as uut mensen die er langer meê verkansie gaen. M'èn in Zeêland veê strand en campings, maer oôk steêde as Vlissienge en Middelburg die veê mensen trekke. Andere plekke as Iese en Bru bin voorà bekend deur de mossels en d'oesters.

Deu de rieke geschiedenisse eit Zeêland vee aordige kleine stadjes zoas Ter Veere, Zurrikzeê, Brouwes'aeven en Sint Anna ter Mu. De kust van Zeêuws-Vlaonderen trekt vee Belhen. De Zeeêrmen bin nae anleg van de Deltawerken verandererd in eldoraodo's voo waetersporters. Voora de Greveliengen en 't Veerse Meer bin stikke druk.

Biezonder is ok de boulevard van Vlissienge weer a-j de zeêschepen naebie kan anraeke. Een leste mooie plekke is de Zak van Zuud-Beveland wa-a biezonder is deu de kronkelende diekjes mee bloeiende blomen en kleine durpjes as Ternisse en Kwedamme. Dwars d'r deu ene lopt een museumspoorlijn, ok we 't peeëlijntje 'enoemd in de volksmond. 




#Article 364: Puut'n (124 words)


Puut'n (Anura) bin eên van de drie groep'n van amfibieën, neffen de salamanders (Caudata) en de wurmsalamanders (Gymnophiona).

Puut'n ein vier poôt'n mae gin staert en verschill'n hiermee van de meêste aore amfibieën. Alle puut'n ein 'n ofgeplat, peervurmig lief en uutpulende oôg'n. De kop en bek bin breêd, de lange achterpoôt'n sterk gespierd.

Puut'n eet'n vele soôrt'n proôien, meêstal kleine beêst'n as insect'n en aore ongewerveld'n. Z' ein echter ok vele viand'n zoas vissen, veugels, zoogdieren en reptielen. 

Puut'n komm'n vriewel waereldwied voe, zoôwel in tropische, subtropische as gemaotigde gebied'n, en zelfs in zeêr koude gebied'n zoas bie de Noordpool. In Europa leev'n oengeveer 50 soôrt'n waovan ok 'n stik of wa in Nederland, waor a vriewel alle soôrt'n bedreigd zien en beschermd.




#Article 365: Kroaotië (112 words)


Kroaotië (Kroatisch: Hrvatska), officieel Republiek Kroatië (Republika Hrvatska), is een land in Midden-Europa, onstoô in 1991 uut het voormalihe Joegoslaovië van Tito. De oodstad is Zagreb. 't land is ietwat groôter dan Nederland en eit een lange kustlijn langs de Adriaotische Zeê. Een aore bekende stad is Dubrovnik. Ok 't schiereiland Istrië oort groôtendeels bie 't land. De mist 'esproken taele ist Kroaotisch. Dizze taele liekt eel vee opt Servisch, in feite ist een en dezelfde taele.

't Land eit een taemelek succesvol voebaltaem, da'a dorde is 'worren opt WK in Frankriek in 1998.

Voo 1918 mikkende Kroaotie deel uut van Oostenriek-Honharije.

Sinds 2013 is 't land lid van den Europese Unie.




#Article 366: Brouwersdam (522 words)


De Brouwersdam is 'n dam die in de jaeren '70 'ebouwd is tussen Goereê-Overflakkeê en Schouwen-Duveland. In 1971 is de dam 'eopend, weerdeur de haevene van Ouwdurp van zeê wier of'esloten. 'Alverwehe liet Port Zelande. Van Ouwdurp nae Port Zelande is in de jaeren '90 een trem an'eleid. In 2012 is de stoamtram dûhetrokke nae Schaerendieke. Over ’t tracé è ze nie zô lank oeve te praeten as over de rondwegt die of bie dat durp mot komme. Kort nae de ramp is op Schouwen overigens d’n tram verdwene. De schoolkinders uut de West’oek è nog vô de ramp ’n paer daehen estaekt omdat ze nie mî mit de koekedoôze nae schole in Zurrikzeê wouwe. 

Sins ienkele jaeren wor in juni op de dam Concert at Sea georhaniseerd. 'Ierbie treed onger meer Bløf op. Dit concert trekt mees as 50.000 bezoekers per jaer.

In 2012 binne d'r vergevorderde plannen op de Brouwersdam weer ope te maeken in de vurm van een getiejecentraole.

Noe dienk ik zômâ dat wet’ouwer Verseput van Schouwen-Duveland in burhermoeder v.d. Velde van Goedereede de Brouwersdam saeme verkocht è an Engeland. Want d’r is ’n project vô d’n dam gaende mit de naem: Brouwersdam, Hotspot for Active Leisure. ’t Mot toch nie zotter ‘ore. De bedienker van deze naem is te ard mit z’n oôd tehen ’n deure an’eloape. Wet’ouwer Stouten is ok tehen ’n deure an’eloape. Ie wil dat ’t openbaer onderwies in ’t christelijk onderwies mî mekaore overlehhe, oe dat ’t varder mot as de scholen in ’n bepaeld durp aolebeie te klein ‘ore. Daer eit ’n netuurlijk groôt geliek in. Mâ de baezen van Radar, dat is de vereênehieng van christelijke scholen op ’t eiland, è noe â de deure dicht’ehoôid. In dat kan ik nie behriepe. Want ik docht, dat in 2011 ’t kind toch wè ’t belangriekste zou weze, mâ bie Radar is de “identiteit” net even belangrieker, liekent ’t wè. Ze wille eihenlijk nog liever saemenhae mit ’n geliekhezinde groep buten ’t eiland. Noe lieg ik nie, as ik zaahe dat eêl vee ouwers agheêl nie naer de identiteit kieke. Ze kieze de schole die dichtebie staet in ok goed is. Mâ wat gae ze noe doe as zô’n schole eêl klein ‘oort? Op Renisse aode m’n aoltied mâ eêne schole in wat is dat belangriek vô de kinders. Want kinders van “nietkaarkelijken” spele mit kinders van godsdienstihe femieljes in dat gae eêl goed. ‘t Maek nie uut dat d’n eênen op zondag gae voetballe in d’n aoren nae de kaarke gaet. Kinders motte verdraegzaem’eid lere in respect vô ’t geloaf van ’n aore. Ok vô ’t durp is dat eêl goed. D’r is bie de groôte maansen maklijker saemenwaarkieng. Dat è m’n op Renisse dikkels ezie. Noe wil ik eêmae nie d’ouwe strijd tussen christelijk in openbaer ankaerte. Aalk maans mag z’n eihe principes d’r op nae’ouwe. Mâ ik vinde ‘t jammer dat ’t bestuur van Radar nog dienkt as vuuftig jaer elee. Ik zie ze nog ’s naer onze Engelse Brouwersdam marcheere, ziengend dat ouwe strijdlied “Onward Christian Soldiers”. Mâ of t’r dan ok nog vee ouwers meeloape? Ik betwufel ‘t.




#Article 367: Mark Rutte (147 words)


Mark Rutte (D'n 'Aegt, 14 feberwari 1967) is 'n Nederlandse politicus vò de VVD. Sins 14 oktober 2010 ist'um premier van Nederland. Saemen mee Maxima Verhagen van het CDA en Geert Wilders van de PVV vurmende um de minderheidsregerieng van 't Kabinet-Rutte I, die in 2012 ten val is 'ekomme. Van 2012 toet 2017 vurmende um mee Diederik Samsom (vertrokken eind 2016) van de PvdA de regerieng van 't Kabinet-Rutte II. Sinds 2017 vurmt um mee het CDA, D66 en de CU de regerieng van 't Kabinet-Rutte III. 

Mark Rutte was bie z'n antreden de één na jongste premier van Nederland. Vò z'n premierschap was um lid van den Tweêde Kaemer en staetssecretaris. 

Van 1985 toet 1992 studeerde d'um geschiedenisse an de Universiteit van Leiden. In z'n studietied wier 'um van 1988 toet 1991 voorzitter van de JOVD. Na z'n studietied werkte um tien jaer bij Unilever.




#Article 368: Stalland (281 words)


Stalland of Setalland (Ollands: Sint-Annaland) is 'n durp op 't eiland Tole in de provincie Zeêland, elegen in d'n gemeênte Tole. Op 1 jannewarie 2010 a 't durp 3.445 inweuners. 

In de 18e eêuw wier Stalland al omschreve as: een van de voortreffelijkste dorpen van het eiland'. 'Een bekwaame Haven- en Zeehoofd, die niet alleen tot afvaart en aankomste van veele Vaartuigen, maar ook tot lyfberging by hard onstuimig Weder en Wind gelegenheid geeft en al van ouds plagt te geeven'.

De Setallander is nogà ‘onkvast. Vee mensen die at erges anders werke wille toch graeg op 't durp bluve weune, oak à motte ze d'r soms een ende vò rieë. Op ‘t durp waere vroeger ‘eêl vee zogenaemde kleine boeren mee een paer gemete grond. Dae verdienden ze de kost op deu ‘soches ‘eêl vroeg op de joôje te wezen. In negentien’onderddertig richtten ze saemen de veiling verênigieng op. Zodoende konne ze de producten zo diere meugelijk verkoape. Oak vandaege an d’n dag bin d’r nog vee kleine zelfstandige. D’r is oak een bloeiend verênigiengsleven. Bevobbeld de meziekverênigieng Accelerando bestae al ‘onderddertig jaer, en de voetbalverênigieng W.H.S. wier in juni 2011 tachentig. À je à jaeren nie meê op ‘t durp weunt, en je komt ‘r weer, dan oôr je d’r ineêns weer bie. Oak de zogenaemde import woôr à gauw opgenome, temissen, at die ‘t zelf wil. Setallanders ‘ouwe van gezelligheid en beschikke over een bepaelde humor. En noe nog over dat toaverkot. Eêl vroeger is t’r spraeke van gewist at sommige konne toavere. Op lange donkere winteraevenden wiere daer bie de sleekachel wel ’s ver’aelen over verteld. Noe wete julder zo'n bitje wat at de Setallander eige is. 




#Article 369: Europese Unie (153 words)


De EU stit voor Europeese Unie. D' Europeese Unie stit vór een beter en welvearender Europa. Op't moment binne d'r 27 lidstaeten an'esloten. De unie is op'ericht in 1957 deu Nederland, Duutsland, Frankriek, Belhië, Itâlië in Luxemburg. In onger meer 1973, 1986, 1995 in 2004 is de unie uut'ebreid. Op 1 juli 2013 treed Kroatië toe tot de unie. In 2002 voere 17 lan'n de Euro in as munteênheid. 

De leste jaeren komt d'r meer kritiek op de Europese Unie, dat z'n eige steeds meer macht toeeigent, zonger deer eigelek democratische verantwoording voor of te leggene. In 2005 wier in Nederland en Frankriek de Europese grondwet of'ewezen. De Eurocrisis van 2012 en vadder doet d'r nog een schep bovenop, vee mensen sto kritischer tegenover de EU. Op 31 jannewari 2020 is 't Verenigd Koninkriek uut de Europese Unie vertrokken.

In 2012 kriegt de Europese Unie de Nobelpries voor de Vrede uut'ereikt in Oslo.




#Article 370: Kalender (154 words)


'n Kalender is 'n systeem vò 't iendeêl'n van de tied ien period'n, as jaer'n, mand'n, week'n en daen. Ien deze alhemeêne zin is kalender synoniem vò tiedrekenienge. Oôk de (fysieke) weerhaeve van 'n kalender, ien de vaorm van 'n tabelle of aorszins, òt kalender henoemd.

Dò 'n kalender aord'n meêstal oôk de feêst- en hedenkdaen aenheheev'n. Naer analogie daemeê sprèk men in rumere zin oôk van verjaerdagskalender, mee daerop de te hedenk'n verjaerdaen, of de voetbalkalender, mee heplande voetbalevenement'n.

'n Kalender bepaelt de lengte en de iendeêlienge van 't jaer en is hebaseerd op maetstaev'n die de astronomie aenreêkt. 'n Kalender is hekuppeld aen 'n jaertellienge en 'n jaerstiel, die beide hebaseerd zin op conventies of op historische hebeurtnissen die bie de ienveurienge van de kalender as essentiële behinpunt'n van de beschaevienge aord'n beschouwd. De jaertellienge bepaelt daebie 't jaer weerien de kalender aenvangt, de jaerstiel bepaelt op welke dag 't jaer behint.




#Article 371: Schraevenpolder (819 words)


 

 
Schraevenpolder ('Ollans: 's-Gravenpolder) is een durp in de gemeênte Bossele in de Nederlandse previncie Zeêland. 't Durp 'ei 4611 inweuners (01-01-2011) en is dimmee de twidde kern van de gemeênte, nae Eintjeszand. Vee mensen van Schraevenpolder bin lid van de Grifformeerde Gemeênte. Bie de Twidde Kaemerverkiezingen van 2012 'aelde de SGP net gin meerdereid van de stemmen in het durp, 46,7%. Tot 1970 was Schraevenpolder een zelfstandehe gemeênte, wirra ook de in 1816 op'eheven gemeênte Zweêke toe be'oorde. Schraevenpolder leit an de ouwe tramlijn van Hoes nae Bossele. Vroeher wier dit 't Peeëlijntje genoemd. An de rand van het durp stit meule De Korenhalm uut 1876.

'T waopen van 's-Gravenpolder is in zilver een adelaer van sabel (zwart), mie een rand van azuur (blauw) wira'n acht pennieng'n van zilver sti'n. 'T is 't waopen van de baronnen Van Polheim, die'an korte tiet heren van 's Gravenpolder 'ewist bin. 'T waopen wier a in de 17e eeuw hebruukt en wier op 31 juli 1817 bevestigd als hemi'ntewaopen.

De vlahhe besti uut drie horizontale baenen in de kleur'n van 't wapen (blauw, wit, zwart) en wier door de hemi'nteri'd bevestigd op 6 april 1954. De vlahhe wier ni' de hemi'ntelijke herindi'lieng ni'bie nie mi hebruukt, maar tehenwoardig wor 'n ieder jaer tijdens de braderie van 's-Gravenpolder op de eerste zitterdag van juni wee 'ehese.

Dit stikje is geschreven deur vrouwe Walrave-Nijsse:
 
Zoas zó vee misjes most 'k ok a vroeg lêêre breie, mè d'r zulle d'r nie vee weeze, die zoas ik 't breien deur d'r vaoder elêêrd is.

'k Behon mie 't breien van 'n lankwerpug lapje in de rubbelsteeke. A 't dubbel'esloohe toe'enaoid en d'r 'n knopje an'ezet wier, wirroover dan 'n lusje kwam, was 't 'n portemunneetje. Iets brêêjer lapje wier 'n nachtzakje, mè dan was t'r a 'n aeverechse steeke an te pass' ekomme en was 't breisel an d'êêne kant rechs en an d'aore kant aeverechs. Teehenwórug noeme ze dat 'n tricoosteeke.

't Bostrokje most twi rechs twi aeverechs ebreid worre en ziedaer d'êêste andwerkjes wazze herèêd. 'n leverug kind kon éêl wat bie meakoare breie, mè 't wazze nie aollemille hezelluhhe of leuke 'andwerkjes.

Wat te dienken van twi lange kousen, wivan d'n êênen sestug sentimeter lank was, kompleet mie minderingen in 't béên en da voe 'n kind benee de tiene. Kó je hoed mie breien of 'andwerken in 't alhemêên overweg, dan moch je ok noh wè 's wat leuks maeke. Zöas 'n jasje voe 'n klein kind breie, 'n overhóóijertje van matting naoie en mie kruussteekjes borduure, 'n neusdoekje mie 'n hestupt randje maeke, enzómeer.

Zoas uut 't boovenstaende bliekt, wier t'r nie allêêne ebreid, mè ok naoie, aoke, maoze en kruussteekborduurwerk kwamme an de burte.

'n Noailappe mie aollerleie naedjes en zómpjes, knopshaeten, nesselhaetjes en lusjes anzette. Ok 'n kinder'emmetje van zowat fêêrtug sentimeter lank van onheblêêkt ketoen, ofezet an d'n aols en èrmshaeten mie zóhenaemd èmdepunt, 'n emmetje voe'n klein kind mie'n êêl smal puntje, 'n kossak mie knopshaeten en êên mie hnters, 'n boekezak mie je naem d'r op eborduurd, wirrin ielke weeke 't boek uut de schoolbiebleteek mee ni ruus en trug ni schoole enoome wier en 'n lappe hoed wirrin twelf stikken 'ezet moste worre.

't Noaisel wier vast'ezet an 'n band, 'n zóhenaemde naoiband. Dat waz 'n meubelsingelband van fuuftug sentimeter lank, an 't ênde versterkt mie leer, wirrin 'n knopshat zat. Da knopshat hieng over 'n koopere knoppe, die op de lessenêr van de schoolbanke vast zat. Vervolhens wier t'r op de siengelband mie 'n spelle 't noaisel vast'ezet. Op die meniere wier 't werk strek ehouwe.

Aoke is wee êêl wat aors dan breie. Aoke doe je mie'n aokeprieme in plekke van mie vier priemen, zoas bie 't breien. Noe wor t'r êên priempje van zowat twelf sentimeter hebruukt.

In de schoole mos je dan behunne mie 'n leer'oaklapje van losse, stokjes, vaste en oalve vaste, enzómeer. Waz je dan d'aokkunst machtug, dan moch je an 'n kleedje behunne. Ooverehens wè kleine kleedjes, laeter ok nöh 'n kraogje.

Dan maozze, dat waz op breisel noh wè te doen, mè op stremien was 't wè errug moeiluk, dat wil zehhe a t'r 'n hat in eknipt was. Dir ao de huus vee dol mie, omda fesoenluk te kriehen.

'n Téêkenlappe was wee hlad iets aors. 't Abc van kruussteekje mie róód en blauw dmc-haeren en twi soorten letters, de siefers van nul toet neehene, verschillende randjes en twi kêêr de naem van de maekster mie 't jêrtal weire a borduurend op de téêkenlappe ezet. Ok 'n overhóóijertje van matting moch verzie worre van 'n rand van róód-blaeuwe kruussteekversieruhhe.

't Andwerk wier op'eborhe in 'n kisje, 't'andwerkkisje in de kasse in 't schoollokaal. Op de voorkant was b'aolve 'n nummer eschilderd mie zwarte verve ok 'n koopere rienk bevestugd. Dit leste om 't kistje makkelukker uut de kasse te trokken. lelk kind ao d'r eihen nummer.




#Article 372: Keessie Bok (188 words)


Keessie Bok (doapneam Cornelis van der Bok) (Ouwdurp, 3 maerte 1912 - Dirksland, 28 jannewaori 1998), is een bekende figure uut 't verleejen van Ouwdurp.

Op jonge leeftijd startende Keessie Bok een eige ongerneming in schoewen an de Weststreate op Ouwdurp, wat uutgroeiende tot 'n hele straete met verscheije wienkels. Bok Koopcentrum was 'n begrip in Ouwdurp in omstreken in was voor vekansiegangers ean van de bekenste bezienswaerdigheden van 't durp. Verscheie ouwe panj'ies weare (tot de sluuting in 2011) vol'estouwd met allerhande spullen.

Grôte bekendheid kreeg Keessie Bok mit z'n uutgebreide collectie van bot'n van mammoeten in aore bees'en. Honderden kiezen in ribben conserverende hie in de kelders onger z'n huuzen. Deurdat de botten vooral op minder diepere delen van de Noôrdzeê worre evange, zoas de Bruune Bank zag 'n dat as 'n bewies voor de Biebelse zondvloed. Bie deze ramp zouwe de mammoeten dan naer 't hoôgste punt in 't gebied 'evlucht. In 'n gesprek mit Prins Bernhard heid 'n die theorie wel es uut de doeken edae.

In 2011 binne z'n wiekels eslote, in verkocht an een projectontwikkelaer. In 2012 binne deer nieuwe wienkels 'eopend.




#Article 373: Grifformeerde Gemeênten (138 words)


 
De Grifformeerde Gemeênten (Gergem) is een bevindelijk grifformeerde kerke mie 107.299 leden op 1 jannewoari 2015. In 1953 binne de Grifformeerde Gemeênten in Nederland of'escheije van de Grifformeerde Gemeênten.

In Zeêland binne groôte gemeênten in Aegte, Melis, Middelburg, Goes, Borssele, Schraevenpolder, Iese, Kapelle, Krabbendieke, Tole in Scherpenisse. Een belangrieke persoôn die ier 'enoemd kan worre is Huibert Jacobus Budding, die in de 19e eeuw vee gemeêntes in Zeêland eit opgericht as Grifformeêrde Kerken onger 't Kruus. Dit bin laeter in 1907 de Grifformeerde Gemeênten geworren. Drievende kracht 'ierachter was de toenmaelige doômenee van Melis, Gerrit Hendrik Kersten. De Grifformeerde Gemeênten bin flienk gegroeid, van zoô rond de 30.000 in de jaeren '30 tot 106.000 leden noe. In Canada en de Vereênigde Staeten bin ok een antal Grifformeerde Gemeênten, die zich Netherlands Reformed Congregations noeme. Die èn 11.500 leden.




#Article 374: Jeajn'ie van d'n Duunkant (134 words)


Jaantje Tanis (Ouwdurp, 16 jannewari 1895 - Ouwdurp, 19 december 1990), beter bekend as Jeajn'ie van d’n duunkant is 'n bekende vrouwe uut 't verleden van Ouwdurp in oak in bevindelijk griffermeerde kringen.

Jeajn'ie stong bekend as ‘bekeerde vrouwe’. Bekeerd wil zegge dat 'n mês deur God uutverkore wordt, weerdeur men een heel aor leven kriegt. Naer eige zeggen is Jeajn'ie op 38-jarige leeftijd deur God stil'ezet. Vanuut 't hele land reizende mêssen naer d'r of'elege huûssie in de duûnen van Ouwdurp om d'r over Gods werrek te hore spreken. Van hur binne oak wonders bekend. Eenmaal kwam ze op zondag toe het buûten stortregende hemeale droag in de kerreke an in ze was vanof de duûnen komme loape. Een aore keer wier ze deur engelen bewaerd toe inbrekers d'r huûs op geld deurzochte

 




#Article 375: Wòstburg (348 words)


Wòstburg (ned. Oostburg) is 'n stad in provincie Zeêland van Nederland. In 2012 'ao de stad 4.740 inweuners, 't oppervlak beslit 23 km². Wòstburg is de centrumplekke van 't westelijk deel van Zeêuws-Vlaonderen en eit onger meer een theaoter en een ziekenuus. Ok 't gemeênte'uus van de gemeênte Sluus is ier. In de Twidde Wereldoorlog ist centrum voo een groôt deel verwoest, vee uuzen komme noe uut de jaeren vuuftig

Onderstaand biebelgedeelte komt uut Marcus en is geschreven int dialect van Wòstburg;

Een reprimande voo de schriftgelêêrden. (12,38) En de mêêste van de mènsen ôôrd’n Êm (Jezus) hèrn. En Ie zei udder in zun lêêrienk: Oudt de schriftgelêêrden in de gaot’n, z’èn de gewènte in lange klêêr’n rônd te lôôpen (39) en mekaore te zien op de mart en op de êêreplekk’n in de synagoge en op d’êêste plekk’n bie ’t eet’n te gaon zitt’n, (40) die d’uuz’n van de weduwen stikje bie bitje opeet’n en net asof ze ’t mêên ’n lange hebeed’n doen: zukke mènsen haon un zwaorder oordêêl kriegen. Het muntje van de weduw vrouwe. (41) En Ie hieng an d’ândre kânt van den offerkiste zitt’n en Ie kon hoed zien oe de mènsen koperhèld in d’offerkiste hôôiende. (42) En vele rieke mènsen hôôiende ‘r véé in, en dao kwam un èrme weduw vrouwe die dao twêê kopermuntjes in dee, dad ‘is un duit. (43) En Ie riep zun leerling’n en Ie zei toet udder: noe moej û kêê luuster’n, Ik zegg’n judder, deze èrme weduw vrouwe èt ’t mêêste in den offerkiste gedaon van âl die dur wa’ in gedaon en. Wan iederêên êt ur wa in gedaon van ’t geene, wadda ze te vee aon, mao sie èt ur in gedaon van eur èrmoe, âl was ie ao; waovan sie mos leev’n. (13,1) En toen Ie uut de tempel gieng, zei één van zun lêêrling’n toet Êm: Mêêster kiekt uh kêê nao die stêên’n en die hebouw’n! (2) En Jezus zei tot um: Zie je hie die hrôôte hebouw’n? Ur za hêên stêên op den ander’n bluuven liggen, die nie za worren afhebrook’n.




#Article 376: Kloôster (durp) (102 words)


Kloôster (Nederlands: Kloosterzande) is 'n durp in de gemeênte 'Ulst in de provincie Zeêland. Kloôster ao 3000 inweuners in 2012. Kloôster was de oôdplekke van de voormalihe gemeênte Ontenisse. Korte bie Kloôster lit Perkpolder. Naodat de boôt in 2003 uut Perkpolder verdween kwam 't durp meer geïsoleerd te lihhen. D'r stit ok nog een ouwe meule uut 1744.

De kerke komt uut de 13e eêuw en is as kloôsterkappel deu de monniken van Ten Dunen 'ebouwd. Een aore bezienswaordig'eid ist Pand Collot uut 1868 dat is 'ebouwd deu de aodeleke femilie Collot d'Escury.

Ambras ziengt in 1997 over Kloôster int voggende nummer:




#Article 377: Bru (1931 words)


Bru (Ollands: Bruinisse) is 'n durp in d'n gemeênte Schouwen-Duveland. 't ao op 1 januaori 2016 3.891 inweuners. Bru is 'elegen an de Rieksweg 59. In 1967 wier ier de Greveliengendam 'eopend nae Flakkee, de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Toet an 1997 was Bru een eihe gemeênte. Nae vee protest ging Bru op in Schouwen-Duveland. Landelek stit Bru even as Iese bekend as mosseldurp. Bru is een eihegereid durp en ulder noeme d'r eige ok we de Republiek Bru. Het is nog aoltoos een kerkelijk durp. Vee inweuners binne lid van de Grifformeerde Gemeênte in Nederland. De Grifformeerde Gemeênte in Nederland van Bru wier in 1847 deu Pieter van Dieke, een oefenaer uut Flupland gesticht. De gemeênte scheidde zich in 1953 of van de synodale Grifformeerde Gemeênte. Van 1948 tot 1960 was Frans Mallan 'ier doômenee. Vadder bin d'r nog een 'Ervormde Kerke en een Grifformeerde Kerk. Van vars is Bru te 'erkennen an de kraene van Scheepswurf Duuvendiek. An den diek woont dn familie Slingerland.

De schorren an de oôstpunt van Duveland weere in 1468 bediekt. Het op die plek 'estichte durp wier anvankelek Oôst-Duveland 'enoemd, maar uitendelek kreeg de ouwere naam Brunisse de overhand. In deze naam is nisse een aor woord voor landtong, bruun is werschienlek of'eleid van een persoônsnaem, mar kan ok verwiezen naer de bruune kleur van de schorren. De kerke uut 1467 wier 'ebouwd ter eeren Gods, Sijne gebenedijder moedere de maget Sinte Marie en den heyligen apostel Sinte Jacobus de Mindere, die aldaer een patroon wesen zal. Tot de rech'en die de ambachtsheerlek'eid Bruinisse verkreeg, behorende ok 't uutoefenen van rechspraek. As wulder de vele ordonnanties van ambachtsvrouwe Anna van Bourgondië leze, bliekt da-at handhaeven van de orde in die eeste tied nog nie zo eenvoudig was. D'r stit onger meer: Soe wie in onsen ambochte an yemandts huys slaet, steect of worpt, bij daghe ofte bij nachte, alsoe veel vechters als dair sijn, verbueren 27 schellingen, elcken schelling eene groote. Zij verbood ook het dragen van loode codden [knotsen], haecxbijlen, gespannen stalen boghen enz.

In de 18e eêuwe was Bru een welvaerend durp. Dat kunne wulder lezen int boek 'De Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, Beschrijving van Zeeland’. Dit wier in 1753 uut'egeven in Amsterdam. Deerin wort volgende vermeldover Bru: 
Het dorp Bruinisse is het grootste en treffelijkste Dorp des geheelen Eilands, leggende aan de Noordoostzyde van de Polder tegen het water, weinig minder dan derdehalf Uur van Zierikzee. Het is voorzien van een bekwaame Haven, daar gelaadene Schuiten kunnen af en aanvaaren, van welke een Veer op Battenoord is, hebbende de Haven, wegens hare goede gelegenheid, de overvaart op en van Herking en Battenoord, in 't land van Flakkee, geheel naar zich getrokken. Ook vaart 'er een Marktschuit van op Holland Voorts is 'er mede een Veer op Steenbergen, en nog in Zijpe, onder deze Heerlijkheid, een Veer op Filipsland en St. Annaland Het dorp legt meest langwerpig. Van de Haven loopt een ruime Straat regt uit op de Kerk, ten welken aanzien dit Dorp niet ongelyk is aan dat van Sommelsdyk. Bezuiden de Kerk heeft het ook een lange rechte Straat. De toegang tot dezelve wordt gemaakt door een regten weg, omtrent 150 Roeden lang, en wederzijds met Olmeboomen beplant. Voorts is het Dorp, rondsom het Kerkhof, ook betimmerd en alom wel bestraat. Honderd en negen huizen worden 'er te Bruinisse geteld, die allen wel onderhouden worden, en onder welken veele aanzienlyk zyn. Onder dezelven zyn ook een Brouwery en twee Bakkeryen, terwijl op de andere Dorpen niet meer, dan op ieder eene Bakkery, gevonden wordt. Buiten dit getal van Huizen zyn 'er drie en twintig Hofsteden te Lande. In 't jaar 1747 zyn 'er honderd een en zeventig weerbaare Mannen, boven de agttien en beneden de zestig jaaren oud, bevonden. Het getal der Ingezetenen, zoo jong als oud van beiderlei geslagt, wordt op zeven honderd gerekend. De Kerk, omtrent het midden des Dorps staande, is niet alleen ruim en groot, maar ook de regelmaatigste van geheel Duiveland Zy is voorzien van een vierkanten spitsen Tooren, hebbende twee Klokken en een Slaguurwerk, met twee Uurwyzers. 
Tot geryf der Ingezetenen en tegens gevaar van Brand, is aan de Noordzyde der Kerk een goede Regenbak. Van binnen heeft de Kerk een Konsistorie en een School. Voorts zyn in dezelve onderscheidene zitplaatsen voor den Heer Baljuw, Wet, Gezwoorens, Kerkmeesters en Kommies, alsmede een Grafkelder voor de Heer en Vrouwen. Ook is zy versierd met veertien Geslagtswapens der overleedene Heeren en Vrouwen, daar onder twee zyn van de laatstoverleedene Heeren Willem de Jonge en Anthony Nollens, van Marmer, met Beeld en Lofwerk heerlijk opgesierd, tegenover malkanderen in den muur uitmuntende. Voor de Hervorming was de Kerk den Apostel Jakobus toegewyd, en stond ter begeevinge van de Heer De Deken en 't Kapittel van St. Salvator te Utrecht, genoot twee deelen haarer Inkomsten. 
De Kerkeraad bestaat 'er uit een Predikant, vier Ouderlingen en twee Diakenen, waar van twee Ouderlingen en een Diaken jaarlyks afgaan. De Vermaaking geschiedt doorgaans op den tweeden Paaschdag, in een Collegium Qualificatum. Ruim tweehonderd Ledematen worden 'er thans geteld. Veertien Predikanten, de tegenswoordige daaronder begreepen, hebben sedert de Hervorming deeze Kerk bediend,- de eerste is geweest eenen Remeeus de Monier. In 'tjaar 1590, op den 10 van Zomermaand, zynde Pinxsterdag, hield men 'er het eerste H. Avondmaal. 
Weleer werdt op Bruinisse een jaarlykse Kermis gehouden op St. Jakob, ter oorzaak van gedagte Kerkwyding doch in 't jaar 1690 is dit, op verzoek van den Heer Willem de Jonge van Bruinisse, by Oktrooi van de Staaten van Zeeland, om, gelyk het Oktrooi zegt, zoo veel doenlijk alle overblyfselen van bygeloof te weeren, veranderd, en daartoe bepaald de naaste Week voor de Goesche Markt, in welke Week, van den eenen Zondag tot de anderen niemand te Bruinisse mag worden beslaagen of bekommerd over eenige Geldschulden. Ook moeten 'er des Donderdags in die Week, alle de Paarden der Parochie te Markt komen, op zekere boete. 
De voornaamste Handel der Ingezetenen van Bruinisse is de Meeneering, die 'er meer dan elders gedreeven wordt, en door welke, in zoo een klein begrip, twee Meestooven worden gaande gehouden.Voorts onderhouden zy zich met het bouwen van Koornland, hebbende, buiten de Dyken en Gorssen, weinige bekwaame Weiden, die naauwlyks, tot noodig voedzel van Paarden en Beesten, genoegzaam zyn. 
Sommigen vinden ook hun bestaan uit het visschen en verkoopen van Oesters, Mosselen en anderen Schulpvisch, waartoe hier doorgaans vijf en twintig, ja dertig Hoog-aarsen en andere Schuiten voor handen zyn. 
De Stoofpolder, aan de Oostzyde van Bruinisse tegen Wydaars en 't Zype leggende, en zynen naam ontleenende van de Meestoove van Bruinisse, bij dezelven staande, is in 't jaar 1621 eerstmaals bedykt. 
  
Op 5 jannewari 1945 wier Bru vanof Flupland 'ebombardeerd deu de geallieerden. 'Ierbij gingen tientallen weuningen en onger aore de kerke uut 1467, eertieds gewijd an Jakobus de Mindere, en korenmeule De Zwaluw uut 1866 verlore. Meule Het Hert uut 1772 was weges de straetegische liggiengk in 1943 op last van de Duutsers of'ebroken. In 1952 wier een nieuwe kerke in gebruuk 'enomen. Frans Mallan was ier dommenee tiejes de Waetersnoȏdramp van 1953. Nae d’n oorlog ae vee Bruenaers nog een vaerke in wier beest meestâ nae n’jaer dood e’stooke, in mee stroo e’brand, de kinders uut de buurte, kreege zweerte, sluven in kaontjes, de slachter aelde oak z’n daermen d’r uut want dae most de woste in. Stront van t’vaerke gieng op de mispit, mae dae gooide ze oak net zo makkelijk den beer uut t’uusje bie, de mis was voo tof want dan groeide de blomkool, de roapen, de spruten, de aerbezems in de doornappels véé beter. In 1967 wier ier de Greveliengendam 'eopend nae Flakkee, de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Toet an 1997 was Bru een eihe gemeênte. Nae vee protest ging Bru op in Schouwen-Duveland. 
Bru stô bekend om z'n mosselschêpen, nae Iese eit Bru d'r de meêste schepen van Nederland. Varder kent Bru een antal scheepswurven, Maaskant, Padmos en Duvendiek.

Vanof Ziepe, vlakbie Bru vertrok de boot nae Flupland. In 1967 wier ier de Greveliengendam 'eopend nae Flakkee, de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de Flupsdam. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters.
 

De voebalclub van Bru iet Bruse Boys. 

Dit stikje is geschreven deu vrouwe Wiebrens-Beekman: ’t Was nog in den tied dat bie ons op ’t durp bienae aolle mensen der un keu op nae iewe, zoan spekfabriek, was in de winter best lekker, spek, vleis, in woste je kon net zo véé snie as je wouw. ébiggen deu ’t durp, in ze déé goeie zaeken, dae ging éél wat mannen mi un bigge op ter rik nae ruus in de bigge tied. Mun moeder (Pietje Beekman-Zoeter) was oaltied ok gek van zoan beesje, mé men oade geen verkenskot, dus ok geen keu.

Me op un keer, dae kwaeme de biggetjes weer an é kuierd, in moeder moster natuurluk ok even bi gae kieke op d’Ouwestraete, allo Pietje zei Jan Vleugel is ter niks vo je bie, kiek us wat éénlief kleintje (dat was ’t keuninkje un beesje dat eigelijk te vee was bie de kroo, die kaje voo un riesdaelder (5) kriege ze koste maest negen gulden dus voo een riesdaelder dat was geen pries. Moeder bekeek un van voren nae achter wat oade ze der zin in, mé ja dae was geen kot. Toe Pietje neem ten noe zei Jan dat kot da kom wae – moeder liet der eige overpraete, allo zei ze, zet un dan mae in de schuure, Jan was a lank a lekker dat un der van of was, in wist nie oe gauw of ten dat beesje in de schuure zou zette. Jan kreeg zun riesdaelder in gieng weg in moeder zat in de schure bi de bigge, ze gieng trek a voozun zurrege ie kreeg un schutteltje melk mé brood in een mum van tied slobberden ie oalles op.

Me ja noe kwam het; waer most ze noe mit dat beest nae toe, me ze zat nie gauw verlege, ze zei tegen mien, Joantje gae is bie Koos Aak (Haeck) om een spekkiste(dat waere verschrikkelijk grote kisten die a je voo un gulden koape kon as ze der waere. Gelokkig trof ’t goed in kwamk mit un kiste thuus, ze wier achter neer é zet, in de bigge oade un kot.

Mé dae kwam voader thuus, mé Pietje wat is dat noe zeit ten, oe kom ja an die bigge ie is nie groter dan un ond, wat mo je dae noe mee doe. Opkweeke zei moeder, weet je zei voader, dan zet ik un in de bestie dan kan un vannacht bie joe slaepe, moeder wee – noe beje toch nie gek é waer zit je verstand, jie mit je bigge.

Zo gieng ’t nog un stuitje deur, op den duur docht voader. ‘k Za der zin me geve un mens zun lust is un mens zun leven, zo was ’t, de bigge in zun kiste groeide als kool in mit Sinterkloas wier un u slacht. Ondertussen was ter un nieuw verkenskot é komme, in ieder voorjaer wier der een bigge in u zet. Mé op dat eerste biggetje was moeder vreed groos, in gaen mens kon begriepe oeter uut zo’n klein beesje zoan flienke keu é komme was. ’t Gevolg was dat mun iedere winter wee spek en woste van onze keu aete.

  

  




#Article 378: Schotland (345 words)


Schotland ist noordelijk deel vant Vereênigd Konienkriek. D'r weune circa 6 miljoen meêssen op een oppervlakte van ruum 70.000 km2. De hoofstad is Edinburgh, de groôste stad is Glasgow.

De meêst 'esproke taele is 't Iengels. Het Gealic wor ienkel nog 'esproke op of'elege delen, zoas de Buuten-Hebriden.

Onder invloeden vant adellijke eslacht Van Borssele uwde Wolfert VI van Borssele in 1444 de Schotse kôningsdochter Mary Stuart, dochter van Jacobus I van Schotland. Deurda ut in 1541 de staepelplaet van Schotse wol in 'Olland wier, kwam de plekke Ter Veere toet grôte bloeie. 'T staepelcontract, een verdrag tussen Karel V, heer van 'Olland en de Schotse keuninge leidde toet de vestigieng van un grôte Schotse kôlônie in de kleine haevenstad. In 1600 wère 300 van de 3000 inweuners Schots en zie bezaeten in hun Lord Conservator, een deur de Schotse keuninge benoemde bestuurder, een eige notaoris, ouwerlieng, politieagent en rechter. In dun tiet van vo de machtenscheiding konde dizze functies nog verênigd oôre. De Lord Conservator droeg as têken van zun waerdigied een ovale zilveren plaete mee de Schotse distel, de koningskroon en ut motto van de Orde van de Distel Nemo Me Impune Lacesset. Di onder ieng een kleiner schildje mee een afbeêldienge van Sint-Andreas en zun andreaskruus. Un dergelieke plaete oôr in Veere bewaert. In de Tachtigjaerige Oorlog wier Veere Spaensgeziend, toet in 1572 op 4 meie een groepe Geuzen vo de poorten stoenge en de Inname van Veere binnen eên dag een feite was.

De Schotten waere in een biezonder privilege vrie esteld van de accijnzen op bier en wijn en mogte van 1613 tot 1795 in un eige erberge an de Wijngaardstraat goedkoôp drienke. Dur was oôk een Schotse, presbyteriaanse, kêrke wi in de rite van de Schotse staetskêrke wier evolgt en in 't Iengels wier epreêkt.

Men andelde in Schotse wol. De scheêpen brochte dekpannen, laeken, tuunbouwprodukten en waepens trug ni Schotland.

Drie van de Lords Conservators, 't begrip Lord beteêkent in dit geval nie da me mee oôge edelen te maeken eh, 't duid un magistraat an, zun vermeldienswaerdig




#Article 379: Vuurtoren Ouwdurp (130 words)


De Vuurtoren Ouwdurp (ouwere uutspraek: Viertoren Ouwdurp, plaetselijke bekend as D'n toren) staot in de duunen van Ouwdurp bie de Groenediek in de buurte van Vissershoek. De vierkante bakstêêne toren is in 1947-1950 'ebouwd in heid een hoagte van 56 meter. In 2007 is d'n toren erkend as Rieksmonument.

In 1862 stong d'r al een gietiesderen toren op 't eiland. In 1911 wier d'n toren vervange deur een toren van gewaepend beton. Op 5 meie 1945 hao de Duusters d'n toren op'ebleaze. D'n toren is saeme mit de Brandaris op Terschelling de leste vuurtoren in Nederland die nog bemand is. In scheepvaartkriengen heit deze post de benaeming kustwachtpost Ouwdurp en is een anspreekpunt voor kotters en aore scheêpen die het Goereese Gat invaere. De toren is niet ope voor publiek. 




#Article 380: Durpskerke (Ouwdurp) (206 words)


De Durpskerreke van Ouwdurp is een kerreke en een rieksmonument in 't centrum van Ouwdurp.

De kerreke is 'ebouwd op een netuurleke verhoaging in 't landschap in komt uut 't jear 1348. Rond 1594 wier de kerreke deur de hervormde in gebruuk enome. In 1791 wier d'n preekstoel verpleatst near d'n torenkant, de westkant. Begin 20e eeuw is de kerreke uut'ebreid mit ziebeuken, dearna tellende dezen 1160 zitplekken. In 1963 en 1995 wier d'r een nieuw urgel in 't gebouw 'ezet. In 2004 ging de hervormde gemeênte van Ouddorp over near de Hersteld Hervormde Kerreke. Echter de PKN meakende anspreaken op 't gebouw, omdat er leater in 2005 toch een (kleine) PKN gemeênte was ontsto in Ouwdurp. In 2010 ist gebouw deerom over'edroge en kerrekt de hele gemeênte in Verênigingsgebouw Durpstienden. In 2013 is de nieuwe Eben-Haëzerkerreke in gebruuk genome, waara die gemeênte noe gebruuk van meakt. De Durpskerreke is flienk teruggebrocht in zitplekken.

D'n toren is 'ebouwd an de westkant van de kerreke in de 15e eeuw. Bovenin is 't jaertal 1508 te ziejene. D'n toren ha' een rooie spits, mar die is halverwege de 19e eeuw 'esloopt. In 1983 is de spits weer in ere hersteld. D'n toren heid een hoagte van 33,06 meter.




#Article 381: Rijssen (234 words)


Rijssen (Nedersaksisch: Riesn) is een stad in Overiessel mit circa 34.000 inweuners (2018). Vee inweuners binne lid van de Nederlandse Hervormde Kerke, de Grifformeerde Gemeênten, de Hersteld Hervormde Kerke of de Oud Grifformeerde Gemeênten. De stad lei in de hemeênte Rijssen-Holten.

Het volkslied hiet Mooi Riessen, dat int Rijssens 'eschreven is:

Tusken 't heed en bos en akker,
tusken 't hoog' en leege laand,
woer 'n Oa zo laankzaam, laankzaam kroonkelt,
zik 'nen weg noar 't noorden baant,
woer nog zeent, de vennekoelen
met de bolnpeeters in 't reet,
woer 't nog völle, völle oolderwàts is,
weet ie woer dàt is of neet,

Dàt is in Riessen, dàt oole Riessen,
't mooiste plaetsken oet heel Twentelaand
in heele groote stean, kon 'k vaste aalt nit wean
mear Riessen, jonge joa, jonge joa, jonge joa,
dàt lig mie toch zo noa, toch zo noa, toch zo noa
dàt lig mie zo heelder en zo fris,
umdàt 'r mear één Riessen is
umdàt 'r mear één Riessen is.

Het Riessens kent drie woôrdgeslachten: masculien, feminien, en neuter (ofwè mannelijk, vrouwelijk en onzijdig). Nederlands kent ter verglieking slechts tweê bepaelde lidwoôr'n (de en het) en zelfs mar één onbepaeld lidwoôrd (een). Int Rijssens hangt het gekozen lidwoôrd of vant geslacht vant woôrd. Dit komt tot uuting in de bepaelde en onbepaelde lidwoôr'n en anwiezende voornaemwoôr'n.

Topograofisch kaertbeeld van Rijssen, 2010-2011. Klik op de kaerte voo een vergroôtieng.




#Article 382: Barneveld (113 words)


Barneveld is een plekke en 'n gemeênte in Gelderland mie circa 28.000 inweuners. Vee inweuners binne lid van de Hervormde Kerke, de Hersteld Hervormde Kerke of de Grifformeerde Gemeênten. De groôste kerke in 't durp is de Hoeksteên. Barneveld ligt in de zogenaemde Gelderse Vallei. Een groôt bedrieventerrein is gelegen langs de A1, genaemd de Harsselaar.

Barneveld is ok bekendheid deu de ruiteranvoerder Jan van Schaffelaer, die 'ier op 16 juli 1482 van de deu 'Oeken belegerde toren sprong. Op het Torenplein stit sins 1903 een standbeeld van um. Kasteel De Schaffelaer en het angrenzende Schaffelaerse bos, bin naar um vernoemd. 

Topograofisch kaertbeeld van Barneveld, 2010-2011. Klik op de kaert voe een vergroôtieng.




#Article 383: Spitsberhen (136 words)


Spitsberhen is un Noorse eilandengroep duchte bie de Noordpoôl. De heograofische ligging is tussen 74°-81° NB. In oppervlakte is 't naebie net zo groôt as de eêle Benelux, 62.049 km².

Al vroeg in de 17e eêuw start op Spitsberhen de verwerkieng van walvisvet of blubber tot olie. In 1619 behinne Amsterdammers op het ten noôrwessen van Spitsbergen 'elegen kleine eilandje Amsterdam een traenkokerieje, Smeerenburg 'enaamd. Het is in de zeumermaen'n een drukke nederzetting. Hier wor blubber van groôte oeveelheên walvissen in enorme ketels omesmolten (ekoôkt). 
Zeêuwse walvisvaerders stichten anvankelek een eihe traenkokerieje, De Zeêuwse Uutkiek enaemd, op het eilandje Ytre Norskøya. Vanof 1623 vestige zich Vlissiengse, Middelburgse en Veêrse walvisvaerders ok in Smeerenburg. 

In 2004 weunende d'r 2.756 mensen op de eilanden. De oôdstad is Longyearbyen.

Spitsberhen is mede bekend deur de Svalbard Global Seed Vault.




#Article 384: Iesland (364 words)


Iesland is een land in het noordwesten van Europa. Iesland had een bevolkingsaantal van 328.452 per 1 januari 2011 en een oppervlakte van 103.000 km². De oôdstad is Reykjavik. 't is een zeer welvaerend land, al is 't wel arde 'etroffe deu de crisis van 2008. De dunbevolkte en woeste binnenlanden mee z'n geisers en vulkaonen trekke vee toeristen. De inweuners leve tehenwoordig vee van de financiele sector, vroeher vooral van de visserieje.

Vogges de overlevering was de Noor Ingólfur Arnarson, die in 874 arriverende, de eêste permanente beweuner van Iesland. Eeuwenlang wast een ongerdeel van Noorwegen en Denemarken, tiejens de Twidde Wereldoôrlog is Iesland in 1944 zelfstandig 'eworren.

Iesland leit in de Noôrd-Atlantischen Oceaon juust ten zuuken van de noôrdpoôlcirkel. Alhoewel het zowel op de Nôord-Amerikoanse en op den Eurazioatise liet, maekt Iesland cultureêl meêr deêl uut van Europa, en wor deur z'n naeste band'n mee Noôrweeg'n en Denemark'n as een deêl van Scandinavië beschouwd.

't Dichtste land is Groenland (287 km) en de Faroer eiland'n (420 km), en den dichtsten ofstand toet 't Europese vasteland is 970 km nae Nôorweeg'n.

Iesland is 't achtienste groôste eiland in de waereld, en den twidden in Europa achter Groôt-Brittannië. 't Hoodeiland hèt een oppervlakte van 101.826 km², mee de eiland'n derrond is 't heêle land 103.000 km². Doavan is 't er 62,7% toendra, mè nog 14,3% gletsjers en meer'n. Slechs 23% van de oppervlakte is begroeid meè vegetoatie.

Deur de vele fjordn ao Iesland een lange kustlijn van 4970 km, weeran de meêste steed'n en durp'n ligg'n, angezien 't grooste deêl van 't binnenland onbeweunbaer is. 't Klimaot an de kuste van Iesland wor op'ewermd deur den Golfstroôm. Deerdeur is de kuste meestal vrie van ies. 

De officiêle 'eschreve en 'esproke taele ist Ieslands, een Noôrd-Germaonse taele die 'ofstamd van 't oud Noôrs. Iengels en Deens worre vee as tweêde taele 'esproke. In plekke van femilienaem'n gebruuk'n ze in Iesland patroniem'n, wa beteêekent dat een persoôn an'eduujd wor as de zeune of de dochter van ulder vaoder (bevobbeld: Ólafur Jónsson (Ólafur, zeune van Jón) of Katrín Karlsdóttir (Katrín, dochter van Karl). Deerom ist tèlefoônboek in Iesland 'erangschikt vogges de voôrnaemen in plekke van de femilienaeme.




#Article 385: Europa (156 words)


Europa is 'n werelddeel in bestoôt uut circa 50 landen. Nae oppervlak ist ien van de kleinere werelddelen, je kan eihenlijk twiste of Europa we een apart werelddeel is, in plekke van een deel van Azië. Ma zeker deu z'n heschiedenisse ongerscheid Europa zich van de rest van de wereld. Van 'ieruut begonnen rond het jaer 1500 de grote ontdekkingen. Amerika wier 'ekoloniseerd, leater ok Afrika, Australië in grote delen van Azië. Rond 1900 was Europa op 't toppunt van z'n macht. Vooral Iengeland was zeer machtig. Aore belangrieke koloniaole mach'n waore Frankriek en Nederland.

Na 1950 begon de dekolonisaotie in nam de macht van Europa of, awast tehenwoordig nog wel ien van de riekste delen van de weareld is. Tussen de Twidde Weareldoorlog in 1990 was Europa verdeeld in een oôstelek communistisch deel in een westelek kapitalistisch deel. Dizze periode wor ok we de Kouwe Oôrlog 'enoemd.

Vee landen binne verenigd in de Europese Unie.




#Article 386: Afrika (232 words)


Afrika is een continent mit een oppervlakte van 30.244.050 vierkante kilometer. Het is een zeer errum werelddeel.

Afrika was eeuwenlang voo Europeaonen groôtendeels onbekend terrein. Van 't binnenlang wist men toet an de twidde helt van de 19e eeuwe vriewel niks. Rond 1880 wor meer bekend. In 1885 wor de Koloniaole Conferentie van Berlijn 'ehouwen, weerbie de koloniaole lan'n uut Europa 't ele continent Afrika verdeêle. Rond 1960 worre de meêste Afrikaonse landen weer onaf'ankelek. Tehenwoordig telt Afrika zo'n vuuftig lan'n. Het riekste land van Afrika is Zuud-Afrika, het land mie de meêste inwôners is Niheria. Een groôt deel van 't noôr'n van 't continent wor ingenome deu de Sahaora, een vreêd groôte woestijn. D'r is verschil tussen de lan'n deerboven, die-a cultureel verwant bin mie de Araobische Wereld, en de lan'n d'ronger (Zwart Afrika). De belangriekste rivieren bin de Nijl, de Niger en de Kongorivier.

Ons wete aomè twint wè dat je beter nie in de buurte van Somalië kan gae vaere in zeker nie mit groôte schepen, want dae bin vee zeêroavers. Je kan gereheld in de krante leze, dat ‘r wî ’n schip in’epikt is in d’r schient nie vee tehen te doen te wezen. Jao, d’r vaere wat merineschepen, mâ ’t gebied is zô groôt, gaet’r mâr an stae. Vaneihest zouwe d’r bewaekers mit vee waepens mee kunne op aole andelsschepen, mâ dat mag nie van de reheerieng.




#Article 387: Sommerdiek (840 words)


Sommerdiek (Ollans: Sommelsdijk) is 't groôste durp van Goeree-Overflakkee. D'r weune circa 7.400 inweuners. Het durp is an Menheerse vast'egroeid. Sommerdiek orende as eênige plekke in het tehenwoordihe Zuud-Olland toet Zeêland, zoas Bommeneê op Schouwen-Duveland wee tot 'Olland 'orende. Het durp heit een mooie ouwe kerreke en de ouwste meule van 't eiland. De haevene van Sommerdiek is een antel jaer geleje dichtgegooid voor de nieuwbouw an de Westplaete. In tegenstellieng tot Menheerse was Sommerdiek altied een landbouwdurp, Menheerse was meer op de visserieje gericht. Sins begin 20e eeuw ligge de tweê durpen zo'n bee'ie an mekaore vast. Nae de herindeêling van 1966 en de bouw van de veugelbuurte is Sommerdiek een bee'ie z'n eige identiteit kwiet'erocht. Het durp heit nog wel altied een eige brandweer. Behalve de Hervormde durpskerreke heit Sommerdiek aok een Hersteld Hervormde Kerreke en de Exoduskerreke, een meer evangelische gemeênte. 

Ongerstoons verhael is geschreve int dialect van Sommerdiek: 

De lesten tied kom ik nie meer zoveul op Flakkee, mien moeder is in april gesturve, ze was 95, en ajje d’r geen vader en moeder meer heit dan gae je d’r toch nie meer zo dikkels nae toe. ‘k Hae nog wel familje op Flakkee mar daer gae je toch niet elke weeke heen.

Dat leste kon ze zelf nie meer zo goed begriepe. ‘k Bin gisteren pas verhuusd, zei ze elken dag. Dat je m’n nog weet te vinden, k’zit hier nog maar net. Ze kon ons nog wel or ammen kwamme, maar vaarder wist ze niet veul meer. M’n vader zou gezeid hae da ze plimpende was. Echt zo’n uitdruksel van m’n vaoder. In as  hie zei dat er een plimpende was, dan wisje zeker dat het nie meer goed zou komme. 

Ze had ut er wel naer der zin in dat Geldershof. Ze wier buutengeweun verzurgd en ze jerimieerde nooit, ze was d’r op heur menier tevreeë over. Veul spelletjes doeë ’s avonds in de huuskamer. Ze docht dat ’t meer een hotel was. D’r is daer een kaemer zei ze daer kejje zuvvel eten kriege ajje wil, heemaal voor niks. Ze nam wel altied d’r portemonnee mee naer de huuskamer om te kenne betalen. Geregeld an vroeg ze ’t, as ze der brood ophad: hoevel kriejje vammen?

Ik was een keer bie der op visite gunter in die kamer in’t verpleeghuus en toen brocht de zuster een bakje kofje voor dur. Kofje mit melk. Ik za teen die zuster: geef je d’r noe kofje mit melk ? Mien moeder drienkt al heel der leven zwarte koffie. Nee hor zeit de zuster, jou moeder drienkt kofje mit melk. En mien moeder zei het zelf oak: k hoa altied nog kofje mit melk gedronke. En dan laet je dat mar so.

De leste tied dienk ik wel us trug aan die leste jaeren en van de week zat ik te dienken over die kofje mit melk, in toen wist ik het aneens.
Wiele hadde zeumerhuusjes in Ouwdurp, t’eerste huusje dat was in het Jonkersteebos in ’54. Een lapje grond kostte haest niks. M’n Opa, dat was een aannemer, die had een directiekeete over, dus dat wier het huusje. In van ’t Rampenfonds hadden men bedden en dekens genog. Dus zo wier dat huusje ingetuugd.

Laeter in ’63 hadden m’n twee huusjes aan de Ouwe Nieuwelandse weg, das tussen Toppershoedje en het Flaauwe werk, op die haogte. ‘k Zae ’t mar voor de Ouddurpers hier. Niet op ‘t Prinsenhof mar langs de weg. Daer neffen was zo’n ouwerwets steetje. Een lapje luchte grond tussen drie van die hoagten, een huusje, een blommentuuntje, moestuun, en een geitje. 
Breen hieten die mensen, Mina en Eeuwit, in de dochters hieten Krientje en Sjaan. Mar ze zeië geen Krientje, mar Krienie, die leste lettergreep most je inslikke. Dus mun leerden d’r ampersant oak wat ouddurps van. Goa je nae strange? zee Mina dan, ammen naer strand ginge. ’t Waere aerdige mensen, oaltied stonge ze klaer. Ammen ankwamme mit Paesen gieng mien moeder altied eerst naer Breen, die maensen pasten oak zo’n beetje op dat huusje in ze haelde d’r wat groente.

Vrouw Jongejan wijje kofje? was dan teerste wat r gevroge wier. Bejaet zei m’n moeder dan, das goed. Mar ze dee d’r wel een stuitje over voor ze ’t ophad, in toen mina pasjes de kaemer uutging trok ze een vies gezicht.  Hoe langer het stoeng hoe dikker dat vel op die kofje wier. Want Geitemelk is toch weer oares as geweune melk.
Trug in t’huusje had ze ter nog over, ’t binnen aerdige mensen zee ze, in ik kan d’r nie van buuten om kofje te nemen, mar die mellek, ‘k mo d’r geweun van koake.

Toen mun met Pinksteren weer ankwamme hadden m’n alles uutgepakt en gieng moeder eerst pasjes naer Breen. Vrouw Jongejan wijje kofje zei Mina. Bejaet  das goed zei m’n moeder. Mar ik drienke de lesten tied zwarte kofje, da vink veul lekkerder.
In zo is ze op d’r 50e jaer zwarte kofje gaen drinke. 

Mar dat was ze vergete toen ze 95 wier.




#Article 388: Waetersnoôdramp van 1953 (208 words)


In de nacht van 31 jannewari op 1 feberwari 1953 gebeurende De Ramp, daerbie voraol Schouwen-Duveland in Goereê-Overflakkeê zwaer getroffen wier. Ok in de reste van Zeêland, nog 't minste op Walchren (daer aodde ze de dieken nae 1944 juust opnieuw angeleid), waeren overstroômiengen, mae mee vee minder doôien. In 1953 komme d'r in totaal 1.836 mensen om. Buuten het rampgebied wier pas nae een paer daegen duudelijk dat het een ramp van zo'n omvang was. Nae de ramp wiere in vlot tempo aolle dieken 'ersteld. 't stroômgat bie Ouwerkaarke wier pas ant ende van '53 'edicht in anwezigheid van Konienginne Juliaona.

Nae anleiienge daervan wier 't Deltaplan ontworpe en uutgevoerd: diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden, die 't gevaer uut de zeê-aermen moesten aelen. Op 't lest kwam d'r uut de milieubewegienge wè verzet tege 't Deltaplan; daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van 'n damme de Oôsterschelde afgeschermd mee 'n Sturmvloedkeêrienge. Deur de Deltawerken werd Zeêland viel beter beriekbaer, en nam 't toerisme flink toe.

In Zeêland wieren de durpen Stavenisse en Nieuwerkaarke ut zwaest 'etroffen. Het gehucht Capelle is nae de ramp nie eens meer op'ebouwd. Buuten Zeêland wier vooral Ouwe Tonge mee 300 slachtoffers arde 'etroffen.




#Article 389: Biebelgordel (192 words)


De Biebelgordel, ook wel in 't Iengels Bible Belt, is een aanduuding voor de geografische band in Nederland die loapt van het westen van Overiessel naar Zeêland. Hier weune relatief vee bevindelijk grifformeerden, oak wel an'eduud as de zwartekousenkerken. Voo'beelden van bevindelijk kerken binne de Hersteld Hervormde Kerke, Grifformeerde Gemeênten, Grifformeerde Gemeênten in Nederland in Oud Grifformeerde Gemeênten in Nederland. 

De beste indicaosie voo de ligging van de Biebelgordel vurmt de anhang van de Staatkundig Grifformeerde Partij bie de verkiezingen. Ok de ChristenUnie heit binnen de biebelgordel vee meer aanhang dan in aore streken van Nederland. 

De Biebelgordel lôpt globaal van de Zeeuwse eilanden en het Zuud-'Ollandse Goeree-Overflakkee via het rivierengebied van de provincies Zuud-'Olland, Noord-Brabant, Utrecht, en Gelderland, door de Gelderse Vallei en de Veluwe naar Overijssel. Plekken mit 'n groot aandeel van bevindelijk-grifformeerden in de bevolking, as Staphorst, Genemuiden, Elspeet, Barneveld, Scherpenzeel (Gelderland),  Ederveen, Ede, Opheusden, Nieuw-Lekkerland, Hardinxveld, Werkendam, Wijk en Aalburg, Sprang-Capelle, Ouwdurp, Menheerse, Flupland, Scherpenisse, Stavenisse, Krunige, Krabbendieke, Iese, Schraevenpolder, Borssele, Erremu, Melis en Aegte liggen in dit gebied. Enkele plekken die buuten het gebied liggen, maar waor wel relatief vee bevindelijk grifformeerden weune, zien Rijssen in Urk.




#Article 390: Bevindelijk grifformeerden (176 words)


Bevindelijk grifformeerden (oak wel aan'eduud als de zwartekousenkerken) binne orthodox-protestantse kerken. Voo'beelden van bevindelijk grifformeerde kerken binne de Hersteld Hervormde Kerke, Grifformeerde Gemeênten, Grifformeerde Gemeênten in Nederland in Oud Grifformeerde Gemeênten in Nederland. Bevindelijk grifformeerden weune vooral in de biebelgordel, die ok deu Zeêland lopt.

De meêste grifformeerd'n stemm'n op de SGP of de ChristenUnie. De groep bestoat uut circa 230.000 tot 250.000 personen, ofhankelijk van de gebruukte definitie. De biebel is erg belangrijk voor de bevindelijk grifformeerden, die geloôft men van essen tennen. De uutverkiezing speelt een belangrieke rol in 't leven van de mênsen. Men geloôft dat God aolles al van te voren eit vast'eleit, voor j'n eige maekt ut nie uut oevee je nea de kerreke git, ol eij zowat een kerkbanke versleten. Soms zeit men ok wè: die binnen binnen binnen binnen me die buuten binnen binnen buuten. As gevolg van 't hoôge geboôrteciefer groeit er antal bevindelijk grifformeerden licht.  

In Canada en de Vereênigde Staeten bin ok een antal Grifformeerde Gemeênten, die zich Netherlands Reformed Congregations noeme. Die èn 11.500 leden.




#Article 391: Urk (188 words)


Urk is 'n plekke in gemeênte in Flevoland mie 20.342 inweuners op 30 april 2017. Urk is eên van de meêst orthodox-christelijke durpen in Nederland. Zoô goed as iedereêne zit bie 'n kerkgenootschap - aollemaele protestants. Op Urk wor dialect gepraot, dit Urkers is 'n uniek dialect wat-a 'n bitje tussen 't 'Ollands en 't Nedersaksisch instaet. 

Urk is zo'n bee'ie de snelstgroeiende gemeênte van Nederland en groeiende van 3.000 inweuners in 1942 nae meer as 20.000 noe. Oorzaek is 't hoôge geboorteciefer en 't feit da Urkers nie graeg van de bult vertrekke.

Urk is aoltie een eiland 'ewist. Nae anleg van de Ofsluutdiek lag Urk nie meer in de Zuujerzeê mae in 't IJsselmeer. In 1939 was Urk eiland of, toe wier de diek rond de toekomstige Noordoôstpolder nae Urk 'eleid. In 1942 viel de Noordoôstpolder droôg. Overigens wier de polder eerst Urkerland 'enoemd. De Urkers waere d'r niks blieje mee, mae achterof wast wè een voordeel, want d'r bin stik vee nieuwe uuzen en bedrieven in de polder 'ebouwd. Dao hao op 't eiland nie 'epast.

Uutslaegenoverzicht van de Twidde Kaemerverkieziengen op Urk sins 1994:




#Article 392: Libië (128 words)


Libië is een land in Afrika. D'n oôdstad is Tripoli. Het land is vroeger een kolonie 'ewist van Itâlië en is 'evurmd uut de voormaolihe kolonies Tripolitanië, Cyrenaika en Fezzan. Voormalihe dictaotor is Muammar Gadaffi. Dezen is in 2011 of'ezet in doôd'eslege.

As gevolg van de revoluties in de Araobische wereld kwam 't ok in Libië tot geweld. De oôsteleke stad Benghazi kwam in han'n van opstandelingen. Gadaffi greep arde in. Ie trok op nae Benghaozi, mae 't lukkende um nie de stad in te nemen. Deer mos overiges nog we de Naovo bie an de pas komme. Alverwege 't jaer trokke de opstandeliengen op nae Tripoli, mae Gadaffi bleek onvinbaer. Pas 't ende van 't jaer wier Gadaffi op'epakt en kwam ant geweld in Libië een ende. 




#Article 393: Antwerpen (plekke) (156 words)


Antwerpen is een haevenstad in de gelieknamige Belgische provincie Antwerpen in mee 500.000 inweuners de groôste stad van Vlaonderen. De stad leit an de Schelde. De inweuners van Antwerpen noemen ze ok we Sinjoren. De stad Antwerpen is verdeêld in de volgnde district'n: Antwerpen, Berchem, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk. Antwerpen is een belangrieke stad voo een deel van West-Zeêuws-Vlaonderen. De haevene van Antwerpen is een groôte concurrent van Rotterdam.

De naeme Antwerpen komt volgens de legende va nde reuze Druon Antigoon. Dien stoeg op de Schelde mi zyn eêne beên op de lienkeroever, en mi ze rechterbeên op de rechteroever. An oal de schepen die oender nem passeerd'n vroog 'n belastieng. Moa dat woas ni na de goeste va Silvius Brabo, e Romeinsn soldoat. Brabo kapte 'n and of van de reuze en smêet nem in de Schelde (hand-werpen). De echte betekenisse komt van angeworpen land in de draoi van de Schelde.




#Article 394: Rotterdam (167 words)


Rotterdam is d'n tweêde stad van Nederland en heit ruum 644.000 inweuners (2019). Jearenlang was de heavene van Rotterdam de groôsten van de wearelt. Op 14 meie 1940 is de binnenstad verieneweerd deu Duutse bommenwêrrepers. Nae den oôrlog is de stad in moderne stijl op'ebouwd. Ier stit noe ok 't oogste gebouw van Nederland, de Maestoren. Vee inweuners van Flakkee en Schouwen werreke in Rotterdam. De leste jaeren is de stad qua bevolking aerdig van kleur verschote. Meer as d'n helt is van buutelanse oorsprong.

Tussen de noordkante en de zuudkante liggen een antel bruggen en tunnels zoas de Erasmusbrugge, de Wullemsbrugge en de Maestunnel. Een bekende plekke is vadder Diergaerde Blijdurp.

Sinds 2009 is Ahmed Aboutaleb (PvdA) burhemeêster.

Wilhelminapier.jpg|Willeminapiere
Rotterdam Erasmusbrug Kop van Zuid 20050928 40201.JPG|Kop van Zuud
Rotterdam skyline.jpg|De skyline van Rotterdam
Rotterdam NationaleNederlanden.jpg|Gebouw Delftse Poorte
Rotterdam met Euromast.jpg|Euromast en ventilaosiegebouw Maestunnel
potlood-kubus2.jpg|Bibliotheek (Stofzuiger), Blaaktoren (Het Potload) en de Kubuswoningen
Rotterdam Nieuwbouw op Zuid.jpg|Gezicht op de nieuwbouw in Rotterdam-Zuud
Montevideo 2010.JPG|Montevideo
Rotterdam vanbrienenoord brug.jpg|Van Brienenoordbrugge




#Article 395: Krabbendieke (844 words)


Krabbendieke of Krabb'ndieke (Ollans: Krabbendijke) is een plekke in Reimerswaol in Zeêland mee circa 4.000 inweuners. Vee inweuners binne lid van de Grifformeerde Gemeênten. Het durp leit an de A58 en aan de Zeêuwse lijn. Van der Aa omschrieft Krabbendieke in 1839 as volgt: Krabbendijke, heerl. op het eil. Zuid-Beveland, prov. Zeeland, arr., kant. en distr. Goes, gem. Krabbendijke-en-Nieuwlande; palende N. aan de heerl. Nieuwlande en het verdronken land van Zuid-Beveland, O. aan het Verdronken land van Zuid-Beveland en de heerl. Maire, Z. aan de heerl. Maire, de heerl. Valkenisse en de heerl. Waarden, W. aan de heerl. Kruiningen. Deze heerl. bestaat uit den Maags-polder, den Monnike-polder, den Nieuwe-polder, den Oost-polder en den polder Stroodorpe, benevens gedeelten van den Oud-Krabbendijkepolder, den Nieuwlande-polder, den Nieuw-Valkenissepolder en den Maire-polder. Zij bevat het d. Krabbendijke en een gedeelte van het geh. Oostdijk, benevens eenige verstrooid liggende woningen. Men telt er eene bevolking van 590 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw. Ook heeft men er eene meestoof en eenen korenmolen. De inw., die hier allen Herv. zijn, maken eene gem. uit, welke tot de klass. van Goes, ring van Kruiningen, behoort. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Cornelis de Koning, die in het jaar 1699 herwaarts kwam, en in het jaar 1670 naar Kloetingen vertrok. Het beroep geschiedt met medestemming van den Ambachtsheer.

Achter d'n diek ligt het verdronke Land van Zuud-Beveland. De resten van het verdronke durp Nieuwlande bin bie leeg waeter nog wè zichtbaer, mae is noe verboden gebied.

Ieronger een stikje in 't dialect van Krabbendieke over de Baon, 'n straete op Krabbendieke. Dit is geschreven deu Jan van Gilst, die ier is geboren in vuuvenvêêrtug, d’n tienden september om p’rsies te weezen. Op nummer twêêuntaohtug. Laeter ê’n m’ in de Baon ok nog op nummer vierenneehentug en noh laeter op ‘onderdentiene ‘eweund. Nae de ramp zien me nessen ‘t postkantoor haen weunen, bie de schilderswienkel van Polderman. Tot m’n achste jêr è’k in de Baon ‘eweund. (Wilhelminastraat stoeng ‘t er op ‘t naemborretje, wa’k toen’a kon leezen, mè iederéén zei toen de Baon en sommugte doen dat noe noh wè).
Wat weet ‘k di noe nog van. Eén van d’êêste dieng’n die a’k noh weete bin de renners die deur de straete kwammen: wielrenners. Dat mö.op êênendertug auhustus achenvéértug ‘ewist zien, toen a Wullemien’tje d’r mie opnieuw, mè da wist ‘k toen noh nie natuurluk. ‘k Weet nie mi zeeker of t’r toen a stoepen wazzen. ‘k Dienke van nie, want d’r is een footootje uut dien tied di’a’k op stae (bie m’n vaoder vóórop de stange op zö’n klein zaeltje) en di is nog gin trottwaor op te zien. Nae a die trottwaors eleid bin ei’t ‘n kéér zó ‘ard ‘ereehend da de Baon bekant ëêlemille blank stoeng. Toen è me wè henooten, toen a ‘t wee dróhe eworren was. Me speelden mie bootjes en éél wat kinders én toen natte voeten ekreehen.
Wat a’k ok noh weete? Dat ‘r soms één mie de belle deur 't durp kwam. Dawas Jan Lootus; ie éêten eihenluk aors, mè ‘k kenden toen allêéne bie die naem. Die kwam dan om d’n ‘oek bie ‘t stasjon, dan stoeng t’n stille, dan luud’n ie mie de belle en dan riep ‘n wat. Watta t’n riep? Da kon van oalles weezen; dat ‘r een nóódslachtuhhe was of zè...
Noe a ‘k ‘t tèh oover ‘t slachten è. Dat weet ‘k ok noh éél hoed. Da gebeurden aoltied in noovember a Jan de Slachter kwam uut Wérde. Die kwam aoltied ieder jêr bie d’overbuuren slacht’n. Dat slacht’n hebeurde hewoon achter ‘t uus. A ‘t verken dóódeschooten was, dan wier’t ófebrand en a me dan van schoole trugkwammen dan kreehen me ‘n lekker zwirtje. We méér as één ok. Die konnen töh lekker weezen, bienae net zö lekker as de vèrkenspütatjes die a buuten op ‘t fornuis ekookt wier’n. Di zat ‘t schèlletje noh an.
Wat is dat toch gèk, dat da je biebluuft: oe of dat rook, oe of dat smikte, die zwirtjes, die pütatjes. Noe a ‘k ‘t tèh over de reuke è, wat ok zö lekker kon ruuken en wat ök zd lekker kan smaeken wazzen de hedróhd’ appeltjes. Die wier’n booven op zolder te dróhen ‘eleid. En die konnen ok ‘n bitje lekker weezen. Mè op ‘n hoeie dag (of achteraf natuurluk ‘n kwaoje dag) mocht dat nie mi. As kind è ‘k nóóit goed behreepen wirrom.
D’r is vee méér te vertéllen over ‘t weunen as kind in de Baon. Op ‘n kêêr was t’r ‘n pêrd op’ol’esloohen; dat was ‘n éêle konsturnaosie en nae de ramp was’t ‘n stuitje êêl druk mie bussen voe ‘t stasjon. A’k noe ‘n pêr kêêr in ‘t jêr trugkomme in de Baon, dan is de Baon de Baon nie mi. Toen wazz’n d’r mè ‘n pêr mie ‘n auto. Noe is’t êên en aol auto dat a ‘j ziet. ‘k Dienke dat de huust noe nie zè lekker kunnen speelen as óóns toen, mè misschien è ‘k ‘t mis.




#Article 396: Staevenisse (562 words)


Staevenisse ('Ollans Stavenisse) is een plekke op Tole in Zeêland mie circa 1.700 inweuners. Vee inweuners binne lid van de Oud Grifformeerde Gemeênten in Nederland.

Vaek à je 't over Staevenisse 'eit, dan 'ei je 't over de waetersnoôdramp. Tiedens d'n Ramp van 1953 was Staevenisse een van de zwaerst getroffen durpen, d'r verdronken 153 mêssen, waeronger de bekende ouwerling Leen Potappel. Zie ok het artikel: Oud Grifformeerde Gemeênte van Staevenisse.

Staevenisse is 't durp van de bienaemen, misschien wè meê dan de rest van 't eiland Tole. Zo 'ei je bevobbeld Puup'ol, Paerd'ol, Musse, Luttie en Butter. Voo de ofsluuting van de Oôsterschelde was er an de kaoie aoltied leven in de brouwerij. Zo 'ao je de pruumebar van Koos van Pruume, mà oak de vissers die à weggienge mee d’r boôtjes. Nog vreoger wiere 't graen en de suukerpeeën mee boôten verscheept.

D'r is nog aoltied een supermart op de Voorstraete, mà vroeger gieng je vò groente nae Mao van Saore of vò zoute vis nae Lambregt de visboer.
'Ao je vroeger de Brak om te feêsten, tegenwoordig 'ei je de Stove, je weet wè naest 't ouwe gemeênt'uus. Oak bin d’r vee toeristen te vinden in de zeumer. De meêste bin Belzen en Duitsers en die zitte op de campieng an 't Scheld. 

De Staevenisser meule is in 1801 gebouwd ter vervangieng van een standerdmeule die het jaer divoor omgewaaid was. Tot 1964 bleef de meule op windkracht in gebruuk. Het jaer dinae kwam de meule in eigendom van een Rotterdams transportbedrief en wier d'r een vakantie'uus van gemaekt. Het binnenwerk bleef echter gespaerd en in 1976 kwam de meule in eigendom van de gemeênte Tole. In 1983 en 1984, 2004 en 2006 wiere restauraties an de meule uutgevoerd. De meule wordt vaek in bedrief gesteld deu een vriewillige meulenaer.

Staevenisse wor voo 't eest 'enoemd as eiland in een oorkonde uut 1206. Dit eiland is in 1509 overstroômd en wier herdiekt in 1599. De naem Staevenisse is op'ebouwd uut nisse, een landtonge, en staeve. Dit kan betrekking ao op de eigenaar vant land. 

Steavenisse is een voorstraetdurp waarbie de oôdstraete lopt van de haevene an het Keeten nae de hervormde kerke. De kerke is 'ebouwd in 1910 as vervanging van de te klein 'eworren vooganger uut 1617. De toren uut 1672 en een kapel mee een grafmonument voo ambachtsheer Hieronymus van Tuyll van Serooskerken († 1669), 'emikt deu Rombout Verhulst, binne van de oorspronkeleke kerke over'ebleven. Bie de haevene vant durp stit de Staevenisser Meule, een korenmeule uut 1801.

In 1653 liet Hieronymus van Tuyll van Serooskerke buten 't dorp een deu waeter omgeven slot bouwen, mee dromhene tunen en bossen. Alleêne een deel van de gracht en een stik van de grachtmuur is nog anwezig. In 1944 wiern de beweuners van Staevenisse 'eëvacueerd omdat een deel van Tole deu de Duutse bezetter wor 'eïnundeerd. 

Mee de ramp van 1953 was Staevenisse eên van de zwaerst 'etroffen durpen, er verdroenk'n 153 mensen, weeronger Lin Potappel. Een monument an de weg naar Smerdiek herinnert an de ramp. De aev'n wier nae de Ramp as zwakke plekke in wier mie sluting bedreigd. Weges verzet 'iertegen bin de aev'ndieken ver'oôgd en is in 1977 een keersluus 'ebouwd, de aev'n is nu in gebruuk as jachtaev'n.

Tummerbedrief Roôzemond uut de Voorstraete is voo zovarde bekend één van de ouwste femiliebedrieven van Nederland.




#Article 397: Veluwe (225 words)


De Veluwe is een hrote bosachtige streek in Gelderland. De oppervlakte is ruum 1000 km2, biena net zo hroôt as de provincie Utrecht. De Veluwe zelf is dunbevolkt, d'r leie wel vee plekken rondom as Apeldoorn, Barneveld, Ede, Harderwijk in Arnhem. 

Vooral an de westrand van de Veluwe weune vee bevindelijk grifformeerden. Ok plekken as Elspeet en Uddel binne groôtendeels orthodox-protestant. Ierdeu eit de Veluwe in de oren van vee Nederlanders de bieneam ouwerwets te wezene, even as Zeêland da een bitje eit. Het andeel van de bevindelijk grifformeerden neemt eerder toe as of.

De hoôgste punten binne de Torenberg en de Aerdmansberg bie Apeldoorn (107 meter boven NAP) en de Posbank bie Rhenen (110 meter boven NAP). Zou Limburg nie bie Nederland ‘ebleve binne in 1815 dan zouwe dit de hoôgste punten van Nederland weze. Bekende punten op de Veluwe bin het Solse Gat bie Garderen, het Jachtslot Sint Hubertus op de Hoôge Veluwe en het Aerdhuus bie Uddel. 

Bie Uddel leit ok het Uddelermeer, een overbluufsel uut de leste iestied. Het is ontsto uut een zogenaemde Pingo, een iesklomp die laeter esmolte is. Bie Kootwiek bevind z'n eige een groôte zandverstuuving, het Kootwiekerzand. De Veluwe is nie aoltied zo bosachtig 'ewist as noe. In de 19e eeuw wast groôtendeels een kaele vlakte. 't Leste oerbos van Nederland, 't Beekbergerwoud wier rond 1870 'ekapt. 




#Article 398: Staetkundig Grifformeerde Partij (207 words)


De Staetkundig Grifformeerde Partij (SGP, Ollans:Staatkundig Gereformeerde Partij) is een kleine mar relatief invloedrieke partij in Nederland. De partij heit sinds 2012 drie zetels in de Tweêde Keamer, sinds 2015 twee zetels in de Eêrste Keamer en sinds 1984 een zetel in 't Europees Parlement, mar levert oak 'eel wat wetouwers, reasleden en burgemeêsters. De achterban bestoat vooral uut bevindelijk grifformeerden.

De SGP is op'ericht in 1918 in Middelburg en is deermee de ouwste politieke partij van Nederland. De huidige fractievoorzitter is Kees van der Staaij.

In Vlissienge is d'r in 2013 voe 't eêrst een vrouwe verkoze as kandidaot-hemeenteraodslid voe de SGP. Lilian Janse stelde d'r eihe kandidaot omdat d'r gin aore kandidaten voor 'anden waere. Op 19 maerte 2014 wier ze verkoze en was ze de eerste vrouwe die naemens de SGP volksvertehenwoordiher wier.

Sinds oktober 2020 is Paula Schot de eêste vrouwelijke wethouder naemens de SGP, naemelijk van Schouwen-Duveland.

SGP-fractieleiders in de Tweede Kamerfractie:

In 1958 'aelde de SGP nog in vier gemeênten de meerder'eid, naemelijk in Ouwdurp, Flupland, Melis en het Zuud-'Ollanse Wijngaerden. Deu 'erindelingen waere d'r in de jaeren, 70 gin gemeênten meer mie een SGP-meerder'eid. Bie de kaemerverkiezingen in 2010 behaelde de SGP in de volgende gemeênten het hoagste percentage stemmen:




#Article 399: Turkije (185 words)


Turkije, officieel in 't Turks Türkiye Cumhuriyeti (Rippebliek Turkije), is 'n land in West-Azië. 

't Hrens in 't noôrn an Swarte Zeê, in 't noôrdwessen an Bulharije en Griek'nland, in 't noôrdoôssen an Georhië, in 't oôssen an Armenië, Aâzerbeidzjan en Iran, in 't zuudoôssen an Syrië en Irak, in 't zuden an d'n Middelandse Zeê en in 't wessen an d'n Egeise Zeê. 

In d'n Eersten Weareldoorlog is d'r een genocide op de Armenen epleegt deu de Turken. Hierbie kwamme meer as 1,5 miljoen Armenen omme. Deze Armeênse Genocide wor nog steeds ontkend deu Turkije. Een aor conflict wao nog aoltied nie is opgelost bin de Koerden ist oôs'n van 't land. De eêste president van het huujege Turkije was Mustafa Kemal Atatürk.

De bevolkieng tel 75.000.000 mensen (2011). De officiële landstaele is Turks. Den oôdstad van Turkije is Ankara en de groôste stad is Istanbul. Ut noor'n van Cyprus wor deu Turkije sins 1974 bezet 'ehouwen.

Op 25 feberwari 2009 stortende vlucht 1951 van Turkish Airlines vlak voo de landing op Schiphol neer. Nehen van de 135 inzittenden kwammen deerbie om 't leven.




#Article 400: Wilhelmus (557 words)


Het Wilhelmus is 't Nederlands Volkslied.

Alleên 't eerste en zesde couplet worre nog geregeld gezonge. 't volledige Wilhelmus gaet as vògt:

Wilhelmus van Nassouwe
ben ik, van Duitsen bloed,
den Vaderland getrouwe
blijf ik tot in den dood.
Een prinse van Oranje
ben ik, vrij onverveerd,
den Koning van Hispanje
heb ik altijd geëerd.

In Godes vrees te leven
heb ik altijd betracht,
daarom ben ik verdreven,
om land, om luid gebracht.
Maar God zal mij regeren
als een goed instrument,
dat ik zal wederkeren
in mijnen regiment.

Lijdt u, mijn onderzaten
die oprecht zijt van aard,
God zal u niet verlaten,
al zijt gij nu bezwaard.
Die vroom begeert te leven,
bidt God nacht ende dag,
dat Hij mij kracht zal geven,
dat ik u helpen mag.

Lijf en goed al te samen
heb ik u niet verschoond,
mijn broeders hoog van namen
hebben 't u ook vertoond:
Graaf Adolf is gebleven
in Friesland in den slag,
zijn ziel in 't eeuwig leven
verwacht den jongsten dag.

Edel en hooggeboren,
van keizerlijken stam,
een vorst des rijks verkoren,
als een vroom christenman,
voor Godes woord geprezen,
heb ik, vrij onversaagd,
als een held zonder vrezen
mijn edel bloed gewaagd.

Mijn schild ende betrouwen
zijt Gij, o God mijn Heer,
op U zo wil ik bouwen,
Verlaat mij nimmermeer.
Dat ik doch vroom mag blijven,
Uw dienaar t'aller stond,
de tirannie verdrijven
die mij mijn hart doorwondt.

Van al die mij bezwaren
en mijn vervolgers zijn,
mijn God, wil doch bewaren
den trouwen dienaar dijn,
dat zij mij niet verrassen
in hunnen bozen moed,
hun handen niet en wassen
in mijn onschuldig bloed.

Als David moeste vluchten
voor Saül den tiran,
zo heb ik moeten zuchten
als menig edelman.
Maar God heeft hem verheven,
verlost uit alder nood,
een koninkrijk gegeven
in Israël zeer groot.

Na 't zuur zal ik ontvangen
van God mijn Heer dat zoet,
daarna zo doet verlangen
mijn vorstelijk gemoed:
dat is, dat ik mag sterven
met eren in dat veld,
een eeuwig rijk verwerven
als een getrouwen held.

Niet doet mij meer erbarmen
in mijnen wederspoed
dan dat men ziet verarmen
des Konings landen goed.
Dat u de Spanjaards krenken,
o edel Neerland zoet,
als ik daaraan gedenke,
mijn edel hart dat bloedt.

Als een prins opgezeten
met mijner heires-kracht,
van den tiran vermeten
heb ik den slag verwacht,
die bij Maastricht begraven,
bevreesde mijn geweld;
mijn ruiters zag men draven
zeer moedig door dat veld.

Zo het den wil des Heren
op dien tijd had geweest,
had ik geern willen keren
van u dit zwaar tempeest.
Maar de Heer van hierboven,
die alle ding regeert,
die men altijd moet loven
en heeft het niet begeerd.

Zeer christlijk was gedreven
mijn prinselijk gemoed,
standvastig is gebleven
mijn hart in tegenspoed.
Den Heer heb ik gebeden
uit mijnes harten grond,
dat Hij mijn zaak wil redden,
mijn onschuld maken kond.

Oorlof, mijn arme schapen
die zijt in groten nood,
uw herder zal niet slapen,
al zijt gij nu verstrooid.
Tot God wilt u begeven,
zijn heilzaam woord neemt aan,
als vrome christen leven,-
't zal hier haast zijn gedaan.

Voor God wil ik belijden
en zijner groten macht,
dat ik tot genen tijden
den Koning heb veracht,
dan dat ik God den Heere,
der hoogsten Majesteit,
heb moeten obediëren
in der gerechtigheid.




#Article 401: Donald Maclean (254 words)


Donald Maclean (Glasgow, juni 1915 - Inverness, 13 augustus 2010) was een Schots predikant en voorman van de Free Presbyterian Church of Scotland. Maclean was een man van groôte statuur in dat kerrekgenoôtschap, mede door z'n zeer lange staet van dienst. 

Maclean is 'eboren in Glasgow, weer toentertied nog een groôte gemeente was van meer dan duuzend leden. Naar eigen zeggen kwam 'm op 19 jarige leeftijd tot bekering en is op 30 december 1948 bevestigd as predikant in Portree op het eiland Skye. Deze kleine gemeênte levende nea z'n komst himmel op, zelfs diensten deur de weke trokke meer dan ongderd mênsen. Vanaf 14 juni 1960 dienende 'm de gemeênte in Glasgow, weer hie 40 jaar voorging in de St Jude's Church. Laeter was hie betrokken bie de opleiding van nieuwe predikanten van de Free Presbyterian Church in Schotland. Hij was twee keer voorzitter van de synode en een antal jaeren secretaris. 
In 2000 ging ds. MacLean met emeritaat, maar hie bleef preke, tot op 95-jarige leeftied. Ds. MacLean bezocht regelmatig Nederland, hie sprak verscheie keren op de Mbuma-zendingsdagen. 

Maclean verdedigende as voorzitter van de synode in 1989 tegenover onger meer de pers het besluut om James Mackay te schorsene as kerklid. Tiejens deze perioôde ontstoôt een scheuring in de kerke en splitst de Associated Presbyterian Churches zich of. Een in aor komt 'm op vee kritiek te stoôn. Maclean omschrieft dit zelf as een zeer moeilijke periode.

Hie was getrouwd mit Grace MacQueen die overleed in 2008, seamen krege ze vier kinders.

 




#Article 402: Die Schuldigkeit des Ersten Gebots (335 words)


Die Schuldigkeit des Ersten Gebots (KV 35) is een werrek van Wolfgang Amadeus Mozart, wat 'n in 1767, op elfjaerige leeftied componeerde. 't Libretto is geschreve deu I.A. Weiser. Van Mozart is alleêne 't eêste deêl; deêl II is van Michael Haydn, deêl III van Anton Cajetan Adlgasser. Van deêl II en III is de muziek nie bewaerd gebleve.

Die Schuldigkeit oor soms beschreve as Mozart z'n eêsten opera, mae oor dikkels ok bie z'n (weinige) oratoria ingedeêld. D'n opzet is net as bie 'n opera, mee afwisselend aria's en recitatieven, mae 'n echten opera is in principe waereldlijk en Die Schuldigkeit is geêstelijk. 't Stik staet in de traditie van 't jezuïtisch schoolspel, wat-a de leerliengen van 't Salzburgse gymnasium sind jaer en dag elk jaer opvoerden. Muziekweêtenschappers dienke da z'n vaer (Leopold Mozart) Wolfgang bie de compositie g'olpen ei; zien 'andschrift is in d'n otograaf vromme te zieën. Die Schuldigkeit moe in de eêste maenden van 1767 gecomponeerd weze; op 12 maert was de opvoerienge.

't Stik is bezet mee 'n 'oôpe allegorische figuren: de christen, de geêst van de waereld, de geêst van Christus, de Barm'artig'eid en de Rechtvaerig'eid. Deze figuren praote mee mekaore over 't Eêste Gebod ('Je moete gin aore goden vo Mien angezicht 'ebbe'): dit gebod liek zonder beteêkenis in d'n tied dat iedereêne christen is, mae feitelijk, zò is de boodschap, dienke de mènsen voraol an ulder lusten, eige belang, geld en zò, en vereêre ze dat neffens God. 't Werk is bedoeld om de 'oôrders dat bie te briengen.

Lief'ebbers en kenners bin over 't algemeên nie zò te spreken over de muziek. David Humphreys vond da gin van de aria's karakter ao, en dan de recitatieven mae wat 'oekig waere. Toch aod 't werk succes, en bos daenae kreeg Mozart opdracht vò 'n nieuwen opera, Apollo et Hyacinthus. Dien opera kwam in mei op de planken.

H.C. Robbis Landon (ed.), Het Mozart Compendium, Baarn 1990 (vertaelienge van The Mozart Compendium, Londen 1990): pp. 224, 308, 310




#Article 403: De Koewacht (662 words)


Koewacht of De Koewacht is een durp in Zeêuws-Vlaonderen, in de gemeênte Terneuzen. Op 1 jannewarie 2012 ao Koewacht 2.575 inwoners, 1.274 manne en 1.301 vrouwe. Het durp is verdeeld in een Ollans en een Bels deel. Tot an de Eêste waereldoôrlog ging de bevolkieng uut het Ollanse deel nae kerk in België. De bevolkienge is, ongeweun vò Zeêland, in meerder'eid katholiek. Toe-a de Duusters de meête ofslote is een eihe kerke gebouwd. Smokkelen op grûte schaol, da word ier vroeger gedaon, mao dat waoren gêên Koewachtenèèrs.

Koewacht is ut sentrum van de vlaskultuur. In den zòòmer kregt 'et laandschap ier pragtig 'vlasblond aor'. Ruim de elft van de Nederlaandse vlasproduksie komt ier vaandaon. In museum 't Vlasschuurke erleeft de geschiedenis van de vlasbewaarkieng in ut dekor van een traditionele Zeeuws-Vlaomse zwiengelstal. Koewacht eit een gezellig dorpscentrum mee een ambachtelijke middenstand. In het landschap in de omgeving van Koewacht bin nog restant'n van forten. Ze maken deel uit van de Staats-Spaanse Linies, cultuur'iestoriesje verdedigiengslienies uit de Tagtigjarige oorlog. 

Tussen 1825 en 1970 ao Koewacht de volgende burgemeêsters:

Ongerstind stukje over Koewacht wier geschreve deu Frans van der Heide:

Noe is mien vrouwe d’r fiets verslete en die van mien nog redelijk goed en dienk ik bovendien da’k er nog niet an toe bin. Dus wou ik hraog wete of ’t echt ”niks waerd” is. Een goeie kennis van ons is in de gezegende omstandigheden, da z’n vrouwe “steun” kriegt en ie nog “naturel” meetrapt. Mee dat paer bin me een dagje he fietse. Drie “gewone” en eên mee  “nooit mi de wind tegen!”

Nou, ik kan julder zeie, dao je echt nie ’t gevoel oef te kriehen da jie een wielrenner hore bin .”Zie” ree, op de eco-stand, nie hinderlijk ard en ze ao zelf ook nie ’t gevoel, da ze drie “blokken” an d’r beên ao. Dus mannen ( en misschien ook wè een paer vrouwen ) het kan; d’n ênen mee en d’n anderen zonder. En ’t is vô aolebei een gezonde bezigheid, wibie d’n ênen wè meer moe douwe dan d’n anderen. Afzie is nie nôdig.

Hrôter is misschien ’t probleem van de snelheid die je ongemerkt kan ebbe en bie ’t ouwer oren gevaerlijke vurmen an kan neme, of je noe op een “gemakfiets” riedt of alleên op bênenkracht in ’t verkeer zit. Mè di ebb’ik nog een eêl nuttige anwiezing vô. Bie toeval ondekte me op die fietstocht mee dat eerder genoemde echtpaer ies bijzonders. Me waere in het vô ons êlemaele onbekende Koewacht begonne ( ons fietse hraog in een onbekend gebied). Het frietkot stoeng di nest een grenspaele en in ’t grenscafé wist je nie wi of je je blaeze leegmaekte in Nederland of in België! Mè ’t is een mooie plekke as startpunt om ’t grensgebied mee onze zuderburen te verkennen. Me kwaeme di in een klein plekje, Klein Sinaai, toch terecht bie de “grot van onze lieve vrouwe van de fietsers”, vlak achter ’t kerkof…! Een grot om “O.L.V.” te vraehen je te beschermen op aol je fietstochten. Ze beschermt joeng en oud, wielrenners en senioren, huus en recreatieve fietsers. Het staet er nog nie bie, mè ze is t’r vast ook vô “e-bikers”.. Een paer beroemde Belgische wielrenners ( ik las de naeme van Philippe Gilbert) ebbe, dienkelijks uut dankbaerheid, uldere kampioenstrui geschoenke an onze lieve vrouwe. In een vitrinekasje laehe ze nest de grot te proenken.

Me ebbe d’r, mee z’n vieren, een stuitje eêl stilletjes gezete en Maria angekeke.De grot was gebouwd van stênen en..kasseien! Ik ao zelf het gevoel da ze ons ook zag en even lachte, mè dat weet ik nie zeker! Toch hienge me verder mee de gedachte da me hin gevaer mi te vrêzen aode. En zonder ongelukken kwaeme me trug in Koewacht. Zelfs hin ketting was t’r afgelope…! Zô’n bezoekje an die grot kan’k  iedereên anraoie…!  En ’t is ook nog hoekoper dan het betaelen van een verzekeringe “pech onderweg vô fietsers” bie de ANWB. 




#Article 404: Aksel (1373 words)


Aksel is een stad in Zeêuws-Vlaonderen, in de gemeênte Terneuzen. Op 1 jannewarie 2012 ao Aksel 7.892 inwòòners, 3.889 manne en 4.003 vrouwen. Aksel is 260 ektaore groot, waorvan 160 ektaore bosgebied. De bevolkienge is, ongeweun vò Zeêland, in meerder'eid katholiek. Deze vestiengstad et tijjes de tagtigjarige oorlog flienk geleeje. Ook de tweede wereldoorlog et diepe spòòre agter gelaote. Aksel wit zich nu veilig omriengd dur polders, de Akselse kreek en de Gròòte kreek. Aksel is 'elegen in het Land van Aksel. Terneuzen lag oorspronk’luk ok in ‘t Assenederambacht lag en in 1572 wier’n ut Akselèrs, toe wier ut bie ’t Akselerambacht 'evoegd. De veruûziêng van ’t eêne ambacht næ ’t ând’re viel bie die Terneuzenèrs nie in de ghoeie smaek. Dâttâ mae tot 1584 was deê niks ter zaeke. Dus vanaf die tied bestæt er â un vrieviêng tuss’n Terneuzen en Aksel. Dæ was toen â spræke van afghunst en rivaliteit tussen de twee plèkk’n. De stadsrechten van Terneuzen wiêr’n op 23 april 1584 verleênd. De inweuners van Aksel worre Eêrpelkappers 'enoemd, die bijnaom daanke ze aon ut feit da ze vroeger na den aordappeloogst met der 'kapper' (schoffel) naor ut veld trokke in den 'oop nog wa 'erpels'  (aordappeulen) te vinde. Ut beeld De Eêrpelkapper erinnert daor nog aon. In de Twidde Wereldoôrlog wier Aksel bevrijd deu Poolse troepen onger leiding van kolonel Szydlowski. Een antal straetnaemen in de stad, Polenstraet, Generaal Maczekstraet, Generaal Sikorskistraet en het Szydlowskiplein 'erinneren 'ier nog an.

Op kultureel gebied is er in Aksel vee te beleve. In ut streekmuseum ut Land van Aksel is een verzaomelieng klederdragte en sieraaje te zien. De begaone grond van de waotertòòre in Aksel is omgetòòverd tot een ekspositieruimte meej wiesselende tentoonstellienge. Verrugeet voral uw verrekieker nie mee te nemen: vanaf de zestig meter oge waotertòòre et u een pragtig versnoet over de wijde omgeving. Bij voldoende wiend draoit de Akselse meule uit 1750 op zaoterdaoge. Het meel wor dur de Akselse bakkers gebruukt om ut over'eerlijke meulenbrood te bakke. 
Ook kunstlief'ebbers kunne der aart op'aole in Aksel. Ut meest opvallende kunstpròòjekt in den stad is van an deij. Zijn beelde en ook aandere kunstobkekte en skulpture, kleeje de stad prettig aon.

Buite de bebouwde kom ligt ut 160 ha gròòte natuurgebied Smitsschorre. een deel daorvan is uitgeroepe tot kunstbos met laandschapskunst van zo'n twaolf kunstenaors. bòòvendien bevinden zich in di bosgebied een golfbaon, een zweefvliegveld en een motorkrosssierkuit.

Naost deze kunst en kultuur staot Aksel bekend om de zaoterdagse weekmart en ut leutige wienkelaonbod. Ok is ut aongenaom vertoeeve in één van de orekaogelegen'ede en op de gezellige terrasse.

Nog vee beet'r dan an de taol, ku-j' an da klêêderdracht mèrk'n dat 't Land van Aksel en Walcher'n noga vee mee mekaore te maok'n aod'n. A-je da vergeliikt zóó rond 1860, dan is t'r nie vee verschil tuss'n. Teeh'n 1900 veranderd'n da, wan toen begonn'n in 't Land van Aksel de bekende „vleugels te groej'n toe boov'n udder 'óófd en de móóje kleur'n verdween'n: 't wier sagjes-an ammao zwart. De R.K.-mèns'n, die in 't Land van Axel waor'n komm'n weun'n 'iêw'n udder eih'n taol en klêêderdracht. Gevolg: Katholieke mèns'n gieng'n nóóit op udder boers! Van d'n Axels'n dracht is noe óók nie vee méér oov'r. Je moed a-gauw naor 'n Boerekaomer gaon, om d'r nog iets van te zien. 

Allêên bi biizondere geleeh'nt'eed'n óór'n de móóje ouwe spull'n nog wel's uut 't kammenet g'aold. Jammer, dad êêl wa van d'n opschik die a t'r bii óórd'n, via opkóópers, nao 't buut'n land ver'uusd is! Mao, jao, da's mee d'n oorlog van vêêrtiêne begonn'n. Je kón da goed moeil'k krieh'n; 't wier êêl diere en dan kost 'aost gêên mens 't mêê maok'n. Bij de mann'n begon da. Eest verdween 't êên-tièntje. Boeremannen mee 'n burgse pet op, da was d'êêste step in de verkeerde richtieng. De „confectie sloog toen z'n slag. Da was noga wa goedkóóper en óók vee makkel'ker. Allêên voeld'n je 't êè'st 'aost nie of a je wad an je liif ao. Wem, da was nogal's 'n verschil mee 'n bommezii'n broek, 'n laokense rok, en zóó! Mao, 't gieng wè deu! De vrouwelieng'n iêw'n wa méér an udder dracht vast. In, laot'n me maor êêrl'k ziin: kléêr'n maok'n de man, mao vooral de vrouwe. Knappe boeredochters, die a dan laoter óók op z'n burgs gieng'n, dao was „nie vee méér èm. In mee d'n oorlog van '40-'45 was 't êêmao afgelóóp'n. Klêêremaokers die a boeregoed konn'n maok'n, waor'n d'r biinao nie mêê. Je kon da goe óók nie mêê krieh'n. In wiên kon d'r nog 'n trekmutse opdoên?,Gao zóó mao deu! Gelukk'g bin d'r mèns'n, die d'r nog éêl wa van weet'n. Wan die klééderdracht was eingel'k juust zóó iets biizonders. Dan moet'n m' óók 's kiik'n deu wiên a da goed g'drooh'n wier. Wan, dao was tenslotte 'n onderscheid in stand: óók bii de boer'n. Juust dao! Je most kunn'n zien, dat 'r tuss'n gróóte boer'n, keuterboertjes in èrrebeij'rs 'n êêl gróót verschil was. Dad 'óórd'n óók zóó! De gedachte was: je moe laot'n zien, wiên a je ziit. De verschil zat naotuurl'k óók in de stof waovan de kléêr'n gemaokt waor'n, mao toch voornaomel'k in d'n opschik, die a t'r an 'ieng. En omda uutpotrett'n (fotograferen) d'r bii d'èrrebeij'rs nog nie bii was, bin die ouwe footoos óók van die jongere boer'n in boerinn'n. Dad ei 't voordeel, da me zoodoende de mooiste dieng'n nog goed kunn'n zien.

De bêêtekampanje was d'n tiid ad in Sas de suukerfebriek'n draojd'n. 't Gieng dus nie oov'r „koebêêt'n, maor ovv'r 'suukerbêêt'n'. Die most'n nao de fabriek in Sas gebrocht 'óór'n (dao waor'n toen zelf twêê fabriek'n in Sas). Da kon dus mee d'n trein, d'n tram of de bóót vèn de Sassieng'n. Eél vee wiêr'n d'r gelaoj'n op de staosie an de Kiikuut. Mao dao waor'n ze nog nie. Bêêt'n steek'n was a van 't zwaorste en vuulste wérk dat'r was! Je kon d'r 'n aorege sent mee verdiên'n, wan 't gieng nie in daggell'n, mao bii de roe of bii 't gemet (=300 roeden, 44 è. 56 ca). De vrouwelieng'n deej'n eev'n goed mee: kropp'n kapp'n. Die mèns'n waor'n dan modder in slik van kop toe têên. In de boerejongers, die de bêêt'n van 't land aold'n zaog'n óók af óór. In nie te vergeet'n: de perr'n! Mee vierr pèrr'n (soms we zesse!) voo de waog'n, mee de waojspaon'n d'r op, wier noem'n. De wegt dreef óók a-gauw van de taoje modder. Eingel'k most'n de boerejongers voor as ze van 't land waor'n êêrst de wiel'n schóónmaok'n: mao da was gêên doen!. Dan reej'n ze nao de stasie. In dien tiid kon je echt nie mêêr op de wegt komm'n. 'An de stasie stieng de „bêêteploeg gerêêd om de waog'ns te loss'n, óf direkt in de waggon, óf op 'n gróót'n 'óóp. De „bêêteploeg was 'n vaste klub èrrebij'rs, die da wérk ieder jaor deej'n, in dan wee nao d'n boer gieng'n. 't Was zwaor wérk mee die gróóte béêteriek'n, mao 't wier goed betaold. De waog'n wier vol op de weekbrugge gereej'n in a-t-ie leeg was wee gewoog'n.

Daar op 'et Spui (onger Aksel) daar lagen bij 'nen boer de koebêêten die 'an voor zaad geplant waren den anderen merrent ammaal deur mekaar, en snachts dan stongen de laketten te slaan. Dan gingen z'uit 'ulder bed en 'an ze gingen kijken, dan waren ze dicht, en en ze waren nog nie in 'ulder bed, dan stongen ze wêêral te slaan.
't Was daar altijd wà'. De knechten die sliepen op de kluis en z' 'ôôrden de schôôven deur de schuur vliegen, maar 'an ze gingen kijken, zagen ze niks niemer. Amèts 'ôôrden ze geld tellen, êên, twêê, drie, vier; maar 'an ze gingen kijken, dan wast er niks te zien, en pas waren ze trug, dan begost 'et wêêr.
En 't gebeurden ôôk dikkels savens 'an ze de pjaerden op stal dejen, dat er 'n wit pjaerd mee kwam gelôôpen, maar 'an ze 't wouen binnen, dan was 'et weg.

De gemeêntevlahhe van Aksel is in een baon om de aorde ewist. Lodewijk van den Berg, eboren te Sluuskille, nam de vlahhe mee de ruumte in op um z'n missie mee de Spaceshuttle Challenger.




#Article 405: Noord-Ierland (124 words)


Noord-Ierland is 'n deel van 't Vereênigd Konienkriek. D'r weune ruum 1,8 miljoen mensen in 2017. De grôoste stad is Belfast. In de 20e eeuw was Noord-Ierland vaek onrustig deur oneênigheid tussen protestanten en katholieken, oftewel de oorspronkeleke beweuners van Ierland en immigranten vanuut Schotland, mar deer is noe wel een ende an 'ekomme. 

't gebied beslaet onheveêr 1/6 deêl van 't eiland Ierland en grenst allenig an ut land Ierland. De oôdstad is ok Belfast. 't Gebied ligt deels an de Atlantischen Oceaon en de Ierse Zeê. Evenas Ierland is Noord-Ierland aoltied een errum land 'ewist, deerom bin d'r vee mensen naer de VS 'emigreerd. In de 19e eeuwe kwamme d'r zelf nog hongersnoôden voo, al wast we minder as in Ierland zelf. 




#Article 406: Asia Bibi (168 words)


Asia Bibi is een Pakistaanse chrissenvrouwe, die in 2010 ter doôd is veroordeeld weges blasfemie (godslastering).

Asia Bibi weunende met d'r gezin in het durp Ittanwali in het oôsten van 't land. In 2009 haelende Asia waeter uut de plaeseleke put voor hur en oare vrouwen die 't land rond 't derp bewerkende. Verscheie moslima’s weigerden het waeter te drinkene; het zou onrein weze, omdat het deu een christen was 'eheale. Daarop volgende een ruzie, waarin Asia zou ezeid ha dat Jezus een betere profeet was dan Mohammed. 
De vrouwen vielen d'r an en willende d'r gezicht zwart kalke en hur op een ezel te schande deu het durp voere. Zover kwam 't nie; de plisie kwam tussenbeie en zette hur gevangen. Volgens Asia waren d'r al langer spanningen tussen hur en de aore vrouwen, omdat die d'r proberende te bekeren tot de islam. Ze zit nog steeds evange. In oktober 2011 wordt bekend dat Asia Bibi zeer slecht wordt behandeld tiedes d'r gevangenschap en oak wor mishandeld.




#Article 407: In Zijn arm de lammeren (456 words)


In Zijn arm de lammeren is een roman van Cornelius Lambregtse. De oôdpersoôn is 't vierjarige guus Fransje Weststrate. Het boek speelt z'n eihe of in een durp op Zuud-Beveland (Reimerswaol), weerschienlek Rilland. Ut boek is in 't Ollans eschreve, mar d'r komt vee Zeêuws in voo.

Het boek is lôvend ontvangen, ok in bevindelijk grifformeerde kringen en verscheie keren herdrukt. In 2006 verscheên d'n 12e druk.

Cornelius Lambregtse portretteert in In Zijn arm de lammeren de bevindelijk grifformeerde op Zuud-Beveland. Ie doet dat vanuut het gezichspunt van Fransje, die onbevange over geêstelijke zaken praot. Poete, à jie nae den emel gaet, neem je mien dan ok mee op jen ermen? En zu' je me dan goed vastouwen, dà 'k nie vale? Of een andere keer: Poete, ist er vee snièuw in den emel? Fransje sturft al veur zyn vierjaerige leeftied.

Voorin het boek is om die reden de volgende tekst opgenomen: In precious memory of my only son Calvin John, who at the age of three years and 7 months had finished his earthly sojourn, and on the day of his departure said: I am going home to Jesus. Don't cry, Daddy.

Vader, Poete, guust! roept Fransje. Kiek es oen òòp centen à'k ae! En 'k ae ok een groaten dubbel van de vrouwe van Kees de Visser ekregen! Hij rammelt het busje geld op en neer onder Moeders neus. Allen kijken het opgewonden kereltje aan. Zijn wangen zijn koud en rood van de frisse buitenlucht. En hij heeft een natte neus. Dag Fransje, zegt Moeder, terwijl ze met haar grijze neusdoek zijn neus afveegt. Bèzoa, ei jie zòvee centen ehad? En oe moeë bî je noe toch wè nie? Vader zegt: Zoa, groate knecht! Ei je 't nae je zin ehad? En ei je varre elòpen? Hij gedoogt anders geen laatkomers aan tafel, maar voor deze keer ziet hij het door de vingers. 

Wantje en Kees zijn ondertussen ook binnen gekomen, en die zijn al even luidruchtig als Fransje. Maar Moeder zegt: Julder motten dakent ales mae es vertellen, oor. Noe ièst je anden wassen en gaen eten. Toe, Meria, gae jie es even mee naer achter mie Fransje, en was 'n es goed. Maar Fransje moet eerst nog eens vertellen dat hij een grote dubbel van de vrouwe van Kees de Visser gekregen heeft. Niemand schijnt hem echter te begrijpen, behalve Wantje. Die zegt: Toe, joan, dat is gin dubbeltje, dat is een kwartje! En tegen de anderen: Ie alliènig ei een kwartje van dat wuuf ehad. Er spreekt jaloezie uit haar stem. Maar Moeder korrigeert haar en zegt: Allee, wat is dat noe! Kun jie gin vrouwe zaen? Toch moeten de anderen lachen om zijn eigengevonden naam voor een hem onbekend geldstuk.




#Article 408: Ain (185 words)


Ain (01) is 'n departement in 't oôst'n van Frankriek, vernoemd ni de riviere Ain, en leit in de rehio Rhône-Alpes. De prefectuurstad is Bourg-en-Bresse.

Òrspronkelijk waos 't hebied deêl van Boerhondië; deur de graev'n van Savoy werd 't in 1601 deêl van Frankriek.

't Departement waos eên van de 83 departement'n die wer'n hecreëerd tiedens de Franse Revolutie, op 4 maert 1790 deur de uutvoerienge van de wet van 22 december 1789. 't Is 'n saem'nvoehienge van vier provincies uut de rehio Bourgogne: Bresse, Bugey, 't prinsdom Dombes en 't Land van Gex en 'n deêl van de provincie Franc-Lyonnais.

't Land van Gex werd aofescheid'n van 1798 tot 1814, om vervoggens wer anesloet'n te wor'n bie 't ouwe departement Léman.

De beweuners sproek'n vanaof de 13e eêuw 'n amparte taele, 't Bressaons. Deêze taele werd tot in de 20e eêuw hesproek'n. Teeg'nwoôrdig 'od 't nie meê as daegelijkse taele hebruukt.

Zas hemeênt'n in de omgevienge van Lyon wer'n in 1967 aofescheid'n en anesloet'n an 't departement Rhône.

Ain bestit uut de vier arrondissement'n:

Lieste van de tien hroôste hemeênt'n in 't departement Ain:




#Article 409: Rhône-Alpes (129 words)


Rhône-Alpes is 'n bestierlijke rehio in 't zuudoôst'n van Frankriek mei Lyon as oôdstede en hroôste stad van de rehio. 't Is de tweêde rehio van Frankriek wa betref 't oppervlak (nae Midi-Pyrénées mei as oôdstede Toulouse) en wa betref economie en inweunertal (nae Île-de-France mei as oôdstad Paries). De rehio 'ei 6.215.840 inweuners (2007) op 'n oppervlak van 43.698 km². Rhône-Alpes is de achste rehio van Europa.

Rhône-Alpes grens an de Franse rehio's Provence-Alpes-Côte d'Azur, Languedoc-Roussillon, Auvergne, Bourgogne en Franche-Comté, de Italiaonse rehio's Valle d'Aosta en Piemonte en de Zwitserse kantons Vaud, Wallis en Genève.

Rhône-Alpes kant 25 arrondissement'n, 335 kantons en 2879 hemeênt'n, en is verdeêld in de departement'n Ain (01), Ardèche (07), Drôme (26), Isère (38), Loire (42), Rhône (69), Savoie (73) en Haute-Savoie (74) (74).




#Article 410: Ribemont (103 words)


Ribemont is 'n hemeênte in 't departement Aisne, in de rehio Picardie, in Frankriek. In 880 wier 'ier het Verdrag van Ribemont 'etekend tussen de Duutse koning Lodewijk de Jonge en de koningen van Frankriek Lodewijk III en Karloman van Frankriek. Een twidde verdrag wier 'ier op 2 meie 1179 tussen de naekommeliengen van de hertog Mattheus I van Lothaeringen ongertekend. Ribemont lei op de coördinaot'n 49°47’ 0’’ N 3°27’ 33’’ L (49,7963888889; 3,45916666667). 't Oppervlak omslit 26,91 km². In 2005, vogges 't Bureau van de Statistiek'n in Frankriek, 'aod Ribemont 'n inweunersantal van 2 059. De bevolkiengsdichteid bedroe 76,8 mins'n per km².

                          




#Article 411: Allier (126 words)


Allier (03) is 'n Frans departement dat-a zien naem dankt an de riviere Allier.

't Departement waos eên von de 83 departement'n die-a op 4 maert 1790 wer'n hecreëerd (tiedens de Franse Revolutie) deur uutvoerienge von de wet von 22 december 1789, uuthaend von 't hroôste deêl von de provincie Bourbonnais.

In 1940 installeerde de reherienge von Vichy-Frankriek zich in Vichy. Deêze tiedelijke, Duutsezinde, reherienge stong onger leidienge von Maerschalk Pétain. In 1944 werd Vichy deur de Vrieë Frans'n bevried.

Allier maek deêl uut von de rehio Auvergne. 't Oor begrens deur de departement'n Cher, Nièvre, Saône-et-Loire, Loire, Puy-de-Dôme en Creuse.

Allier 'ei 35 kantons en bestit uut drie arrondissement'n:

Vedder bestit Allier uut 320 hemeênt'n:

Lieste von de 10 hroôste hemeênt'n in 't departement Allier.




#Article 412: Lieste van hemeênt'n in Allier (328 words)


In Allier, 'n Frans departement, lihh'n de voggende (320) hemeênt'n (communes): 

Cérilly - Cesset - Chambérat - Chamblet - Chantelle - Chapeau - Chappes - Chareil-Cintrat - Charmeil - Charmes - Charroux - Chassenard - Château-sur-Allier - Châtel-de-Neuvre - Châtel-Montagne - Châtelperron - Châtelus - Châtillon - Chavenon - Chavroches - Chazemais - Chemilly - Chevagnes - Chezelle - Chézy - Chirat-l'Église - Chouvigny - Cindré - Cognat-Lyonne - Colombier - Commentry - Contigny - Cosne-d'Allier - Coulandon - Coulanges - Couleuvre - Courçais - Coutansouze - Couzon - Créchy - Cressanges - Creuzier-le-Neuf - Creuzier-le-Vieux - Cusset

Deneuille-lès-Chantelle - Deneuille-les-Mines - Désertines - Deux-Chaises - Diou - Domérat - Dompierre-sur-Besbre - Doyet - Droiturier - Durdat-Larequille

Ébreuil - Échassières - Escurolles - Espinasse-Vozelle - Estivareilles - Étroussat

Ferrières-sur-Sichon - Fleuriel - Fourilles - Franchesse

Gannat - Gannay-sur-Loire - Garnat-sur-Engièvre - Gennetines - Gipcy - Givarlais - Gouise

Hauterive - Hérisson - Huriel - Hyds

Isle-et-Bardais - Isserpent

Jaligny-sur-Besbre - Jenzat

Paray-le-Frésil - Paray-sous-Briailles - Périgny - Pierrefitte-sur-Loire - Poëzat - Pouzy-Mésangy - Prémilhat

Saint-Angel - Saint-Aubin-le-Monial - Saint-Bonnet-de-Four - Saint-Bonnet-de-Rochefort - Saint-Bonnet-Tronçais - Saint-Caprais - Saint-Christophe - Saint-Clément - Saint-Désiré - Saint-Didier-en-Donjon - Saint-Didier-la-Forêt - Saint-Éloy-d'Allier - Saint-Ennemond - Saint-Étienne-de-Vicq - Saint-Fargeol - Saint-Félix - Saint-Genest - Saint-Gérand-de-Vaux - Saint-Gérand-le-Puy - Saint-Germain-de-Salles - Saint-Germain-des-Fossés - Saint-Hilaire - Saint-Léger-sur-Vouzance - Saint-Léon - Saint-Léopardin-d'Augy - Saint-Loup - Saint-Marcel-en-Marcillat - Saint-Marcel-en-Murat - Saint-Martin-des-Lais - Saint-Martinien - Saint-Menoux - Saint-Nicolas-des-Biefs - Saint-Palais - Saint-Pierre-Laval - Saint-Plaisir - Saint-Pont - Saint-Pourçain-sur-Besbre - Saint-Pourçain-sur-Sioule - Saint-Priest-d'Andelot - Saint-Priest-en-Murat - Saint-Prix - Saint-Rémy-en-Rollat - Saint-Sauvier - Saint-Sornin - Saint-Victor - Saint-Voir - Saint-Yorre - Sainte-Thérence - Saligny-sur-Roudon - Sanssat - Saulcet - Saulzet - Sauvagny - Sazeret - Serbannes - Servilly - Seuillet - Sorbier - Souvigny - Sussat

Target - Taxat-Senat - Teillet-Argenty - Terjat - Theneuille - Thiel-sur-Acolin - Thionne - Tortezais - Toulon-sur-Allier - Treban - Treignat - Treteau - Trévol - Trézelles - Tronget

Urçay - Ussel-d'Allier

Ygrande - Yzeure




#Article 413: Auvergne (110 words)


Auvergne  (Auvèrnha of Auvèrnhe in 't Occitaons) is 'n rehio in 't zudelijke centrum von Frankriek, in 't Centraol Massief. De inweuners wor'n Auvergnats en Auvergnates henoemd. De oôdstad is Clermont-Ferrand.

Auvergne dankt zien naem an 't Gallische volk de Arverni, wivon Vercingetorix de koôning waos t'n tiede von de Romeinse invaosie. In de Middeleêwen wier Auvergne in vier feodaole hebied'n versnipperd:

Deêze vier vormd'n tot an de Franse Revolutie de zelfstandige Franse provincie Auvergne. In 1790 werd deêze provincie in de vier departement'n verdeêld die 'r vandaeg de dag noh zin, 'oewè Haute-Loire en Allier òk deêl uutmaekt'n von de hrond'n von de historische provincies Bourbonnais, Lyonnais en Languedoc-Roussillon.




#Article 414: Eben-Haëzerkerke (Ouwdurp) (140 words)


De Eben-Haëzerkerreke is een kerkgebouw van de Hersteld Hervormde Kerke in Ouwdurp. De bouw is estart in meie 2012 en 't gebouw is in gebruuk genome op weunsdag 28 juni 2013. 't Gebouw heit 1.071 zitplekken in is deermee de groôste kerke van Goereê-Overflakkeê. De spits van de kerke is 30,5 meter hoôge. 

De bouw was nôdig omdat de Durpskerke naer de PKN is egao bie de kerkscheuring van 2004. De gemeênte kwam nae een rechszeak in 2010 zonger kerke te zittene. D'r is tiejelijk ekerkt in verênigingsgebouw Durpstienden. Bie de eerste zondaekse dienst in het gebouw bleek dat er te weinig zitplekken waere. D'r moste flienk wat stoelen bie-ezet worre.

De kerke staot an de Preekhillaen, naest 't al bestaonde verênigingsgebouw Eben-Haëzer. Voor de bouw van de kerke is een perceel anekocht. D'r binne 108 parkeerplekken rond de kerke.




#Article 415: Hendrik-Ido-Ambacht (119 words)


Hendrik-Ido-Ambacht is 'n gemeênte en 'n durp op 't eiland Iesselmonde in de previnsie Zuud-Olland. Ut heit ongeveer 30.100 inweuners (2017) en 'n landoppervlakte van 10,67 km².

Tot 1855 hietende de gemeênte Hendrik-Ido-Schildmanskinderen-Ambacht en de Oostendam

De ouwste naem voor deze plekke was Hendrik-Ido-Oostendam-Schildmanskinderen-Groot-en-Klein-Sandelingen-Ambacht.

Hendrik-Ido-Ambacht kent een groôt antal kerken. Opvallend binne vooral de groôte reformatorische kerken, onder meer een Grifformeerde Gemeênte, een Grifformeerde Gemeênte in Nederland en een Vrieje Oud Grifformeerde Gemeênte. De Petrakèrreke (Petrakerk) van de Grifformeerde Gemeênte telt 1620 zitplekken, maar is te kleine voor deze groeiende gemeente eworren.

Onderdijk.jpg|De Onderdiek (De Onderdijk)
Petrakerk hendrik ido ambacht.jpg|Petrakèrreke van de Grifformeerde Gemeênten
Detail Hendrik Ido Ambacht 1584.jpg|Kaerte uut 1584 mit Hendrik-Ido-Ambacht
Hia-wereldbol.jpg|Rotonde
Bridge Alblasserwaard.jpg|Brugge over de Noôrd




#Article 416: Rome (392 words)


Rome is den oôdstad van Itâlië, een stad mit meer dan 2 miljoen inweuners. As ouwe hoofdstad van het Romeinse Rijk in centrum van de Roams-katholieke Kerke is Rome bijzonder riek aan bezienswaerdigheden. Bekende voorbeelden van bezienswaerdigheden uut de tied van 't Romeinse Rijk zien het Colosseum, het Forum Romanum en het Pantheon.

Een voorbeeld van een bezienswaardigheid van latere doatum is de Trevifontein, uut de 18e eeuw. Het Sint-Pietersplein en de deer elegen Sint-Pietersbasiliek binne ok wereldberoemd.

Een deel van Rome stoat bekend as Vaticaânstad. Ier zetelt de Paus mee z'n medewerkers. Vaticaanstad is een zelfstandige staat, de kleinsten ter wearelt in valt dus niet onger Itâliaons gezag.

In de Ab Urbe Condita moestn de dichters Vergilius en Livius van keizer Augustus vertelln oe da Rome ountstoan is. 't Moeste dudelik zyn dat Rome deur de goodn esticht wos.

Ezô schreevn ze 't veroal van Romulus en Remus, 'n twilienk van Mars en Rhea Silvia, die deur e wolvinne ezoogd zyn. 't Is uutendelik Romulus die in 753 v.Chr. Rome sticht up de 7 euvels van Rome (Palatyn, Aventyn, Capitool, Quirinoal, Viminoal, Esquilyn en Celio). 

De geschiedenisse van Rome begunt round 1000 voo Christus, toune an de Latynn, en Itoalisch vook, gienkn goan weunn up 2 euvels (Palatyn en Esquilyn) an de riviere 'n Tiber. Doarachter zyn der nog 3 foazn ewist. Round 800 v.Chr. kwaamn der nieuwe dorptjes by up die twêe euvels en oek up e derdn, 'n Celio. Toune en ze oek voe 'n êeste kêe e meur ezet round de Palatyn. In de zesde êeuwe vieln d'Etruskn binn en ze kustn olle dorpn overneemn en ze verênigdn ze toet e stee. In de 4de êeuwe wos er byebouwd up de vier aar euvels en kwamt er e meur round olle zevene.

Doarachter is Rome uutegroeid van e stee tout e grôotmacht die ounder de keizers olle gebied'n rond de Middellandse Zeê veroverd adde en zelfs toet teegn Schotland kwame. Ok de verschillige Keltische stammn (Menoapiërs, Morienn) in nuze streekn moestn nunder overgeevn.

In 330 wundn der in Rome mêer of 1 meljoen mens'n, wa pas in de twintigste eêuwe weer 't geval was.

In 1960 bin de Olympische Speel'n in Rome 'ewist.

In Rome is voebal populair, mee AS Roma en Lazio Roma. Ze spele aoletweê in 't Stadio Olimpico en ok aoletweê in de Serie A.




#Article 417: Indonesië (493 words)


Indonesië is een land in Zuud-Oôst Azië. Den oôdstad is Jakarta op Java. 't land telt tehenwoordig meer as 240 miljoen mênsen op een oppervlak van 1.904.569 km².

Tot 1949 maekende 't land ongerdeel uut van ut Nederlandse koloniale riek onger de neam Nederlands Oôst Indië. De Hollanders in Zeeuwen kwamme d'r voo 't eerst in 1602. Jakarta wie vervolgens d'n ôodstad van 't land, onger d'n Nederlandse neam Batavia. Nederlands Nieuw-Guinea was een Nederlands overzeês gebiedsdeêl van 1949 toe 1962. De oôdstad was Hollandia, tehenwoordig Jayapura. In de jearen vuuftig was ut binnenland nog groôtendeels onbekend, op de kearte was ut een blinde vlekke. Het land telde in 1962 nie meer dan een half miljoen inweuners, minder as 1 per km².

Tehenwoordig meakt ut deel uut van Indonesië. Vee immigranten van Jaova verdringen de oorspronkelijke Papoeao's, wat leid tot spanningen.

Oôst-Timor waos 't 'n kolonie van Portuhal, in tegenstellienge tot Indonesië, dat-a 'n kolonie van Nederland waos. In de jaeren '50 ist deu Indonesië bezet. Oôst-Timor is in 2007 onafhankelijk 'eworre. D'n oôdstad is Dili. Oôst-Timor bezit zo'n bee'ie d'n helt van ut eiland Timor. D'n oaren helt is nog wel van Indonesië.

Op 26 december 2004 vong een zeer zwaere zeêbeving plaes in de Indische Oceaon bie Indonesië, die een tsunaomi veroorzaekende die zich in verscheie richtingen over de Indische Oceaon verplaesende.

De beving ao een kracht van 9,1 op de schaol van Richter mee meer as 200.000 doôden as gevolg, vooral in Atjeh. Zelfs toet an Afrika viele doôdeleke slachtoffers. Zwaer getroffen lan'n waere varder Sri Lanka, India en Thailand. Ok 36 Nederlanders ao 't nie overleefd.

Op 1 oktober 2005 wiern op t Indonesische eiland Bali ienkele bomanslaehen epleegt. Deze anslaehen hebeurn in de plekn Kuta en Jimbaran. De iste twi explosies vonn'n plekke om 18:50 bie twi resterantjes in Jimbaran en rond 19:00 lokale tied von een explosie plekke in Kuta bie resterant Raja. De plekkn lihhen oengeveer 30 kilemeter van mekaren vandaen. In totaal vieln 22 dodelijke slachtoffers. Onder de dooie warn drie Australiers, een Japanner en veertien Indonesiers, en de daders. 't Antal gewon'n kwam op 134.

Onder de slachtoffers warn drie daders die warschijnluk warn gerekruteerd deur Jemaah Islamiah, een orhanisasie die contact ei bie Al-Qaida. Het brein achter de anslaehen was vermoedeluk Noordin Mohamed Top.De Jemaah Islamiah ontken'n dan ze 't brein warn achter de anslaehen.

Op 11 april 2012 vong een zeer zwaere zeêbeving plaes in de Indische Oceaan bie Indonesië, die een tsunaomi veroorzaekende die zich in verscheie richtingen over de Indische Oceaon verplaesende. De zeebeving dee zich voor om 08:38:38 (UTC) op een diepte van 33 kilometer. Vrijwel direct wier een tsunami waerschuwing of'egeven, voor de complete Indische Oceaon

't Klimaot van Indonesië is tropisch mie vee rehenval, zunneschien, oôhe temperatuurn en luchvochtigeid 't aele jaer deur. 't Land lig precies op den evenaer. De Julianatop is een van de hoôgste bergen van 't land, net iets leager dan de Carstenzpiramide.




#Article 418: Armenië (193 words)


Armenië (Armeens: Հայաստան, Hajastan), officieel de Republiek Armenië (Armeens: Հայաստանի Հանրապետություն, Hajastani Hanrapetut῾jun) is een land in Europa. 't land lig in de Kaukasus 't a voe een stik in Europa lig en voe een stik in Azië. Dibie is 't et een zohenaemde transcontinentaole staet. Georhië hrens in 't noôrn an Rusland, in 't oôssen an Aâzerbeidzjan, in 't zuujen an Turkije. Armenië is hericht op Europa, is lid van de Raed van Europa en voel zen eihen dan ok een Europees land.

In d'n Eersten Weareldoorlog is d'r een genocide op de Armenen epleegt deu de Turken. Ierbie kwamme meer as 1,5 miljoen Armenen omme. Deze Armeênse Genocide wor nog steeds ontkend deu Turkije. Nea die oorlog behorende Armenië tot 1991 bie de Sovjetunie. 

De oôdstad van Armenië is Jerevan, vlakbie de berg Ararat. 

Armenië is het eeste land ter weareld dat het christendom annam as staesreligie, dit hebeurende in 301. 94,7% van de inweuners van Armenië behoor toe de Armeens-apostolische Kerreke. 

Armenië ei over 't alhemeên een subtropisch klimaot, mè an de elliengen en op de oôgtes van de Kaukasus is 't vee droôher en eêrs 't er een steppeklimaot.




#Article 419: Estland (187 words)


Estland (Estisch: Eesti) is een land in 't noor'oôsten van Europa. Estland grens an Rusland in Letland. Ten noor'n van Estland gescheie deur de Finse golf ligt Finland. D'n oôdstad is Tallinn, vroeher Reval enoemd. Estland is ietwat groôter dan Nederland, mar d'r weune slechts 1,3 miljoen mensen. De teale Estisch is weer verwant an 't Fins.

Tot 1991 was Estland ongerdeel van de Sovjetunie. Sinds 2004 is 't land lid van den Europese Unie.

Estland is te verdelen in tweê geografische zones: de kustregio in het noor'n en westen mie veenmoerassen, meren en eilan'n. De gemiddelde 'oôgte is ± 50 meter boven zeêniveau. Het oôs'n en het zuujen van het land bestaen uut een zandsteênplateau dat iets 'oôger gelegen is dan de rest van Estland. Het 'oôgste punt van Estland is de Suur Munamägi mie 318 meter.

Estland telt onheveer 1400 meren en 1500 eilan'n. De eilan'n maeken saemen onheveer 10% van het landoppervlak uut. De voo de kust gelegen eilan'n bin res'n van een ouwe kust. De groôste eilan'n bin Saaremaa (2670 km2) en Hiiumaa (990 km2). Ter vergelieking, Zeêland is onheveer 1700 km2 groôt.




#Article 420: Letland (219 words)


Letland (Lets: Latvija; Letgaals: Latveja; Lijfs: Lețmō) is een land in 't noor'oôsten van Europa. Letland grens an Rusland, Estland in Litouwen, westelijk liet de Oôstzeê. D'n oôdstad is Riga. Letland is ietwat groôter dan Nederland, mar d'r weune slechts 2,1 miljoen mensen. De teale Lets is weer verwant an 't Litouws, ut bin allebeie Baltische taelen.

Tot 1991 was Letland ongerdeel van de Sovjetunie. Sinds 2004 is 't land lid van den Europese Unie.

De oôdstad Riga leit an de Golf van Riga in het mi'n van het land. De oppervlakte van Letland is 64.600 km2 en het land is dimêe anderhalf keer zoô groôt as Nederland. Letland is over het algemeên vlak of een bitje 'euvelachtig. Letland is aerdig dicht bebost (42% van het land), 'eit vee meren en rivieren en landbouwgebieden. Op Riga nae bin d'r niet echt groôte steên. Letland telt ongeveer duuzend rivieren. De langste rivier is de Daugava, 1020 km lang wivan 370 km deu Letland stroômt. Aore groôte rivieren bin de Gauja, de Lielupe, de Venta en de Aiviekste. Onheveer 10% van het land bestit uut veen, drassige gebieden en moerassen. Letland 'eit zo'n vuufduuzend kleine meren. Het groôste meer is Razna (55 km2). De meêste meren bin ondiep en in de winter ienkele maen'n bevroze.

Etnische saemenstellieng van Letland (volkstelling 2011):




#Article 421: Brabançonne (volkslied) (895 words)


De Brabançonne is 't Belhisch Volkslied.

De volledige Brabançonne gaet as vògt: (de vethedrukte tekst is de tehenwoordige officiële versie) 
 
O dierbaar België
O heilig land der Vaad'ren
Onze ziel en ons hart zijn u gewijd. 
Aanvaard ons kracht en het bloed van onze ad'ren,
Wees ons doel in arbeid en in strijd.
Bloei, o land, in eendracht niet te breken;
Wees immer u zelf en ongeknecht,
Het woord getrouw, dat g' onbevreesd moogt spreken:
Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht.
Het woord getrouw, dat g' onbevreesd moogt spreken:
Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht.
Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht.
Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht.

O Vaderland, o edel land der Belgen,
Zo machtig steeds door moed en werkzaamheid,
De wereld ziet verwonderd uwe telgen,
Aan 't hoofd van kunst, van handel, nijverheid.
De vrijheidszon giet licht op uwe wegen,
En onbevreesd staart gij de toekomst aan.
Gij mint uw Vorst, zijn liefde stroomt u tegen,
Zijn hand geleidt u op de gloriebaan.
Gij mint uw Vorst, zijn liefde stroomt u tegen,
Zijn hand geleidt u op de gloriebaan.
Zijn hand geleidt u op de gloriebaan.
Zijn hand geleidt u op de gloriebaan. 

Juicht Belgen, juicht in brede vol' akkoorden
Van Haspengouw tot aan het Vlaamse strand,
Van Noord tot Zuid, langs Maas- en Scheldeboorden,
Juicht, Belgen juicht, door gans het Vaderland.
Een man'lijk volk moet man'lijk kunnen zingen,
Terwijl het hart naar eed'le fierheid streeft.
Nooit zal men ons van onze haard verdringen
Zolang een Belg, 't zij Waal of Vlaming leeft.
Nooit zal men ons van onze haard verdringen
Zolang een Belg, 't zij Waal of Vlaming leeft.
Zolang een Belg, 't zij Waal of Vlaming leeft. 
Zolang een Belg, 't zij Waal of Vlaming leeft.

Andere versie (van de hand van Victor Ceulemans):
Juicht! Belgen, juicht! in vreugdevolle akkoorden
Van Haspengouw tot aan het Vlaamsche strand 
Van Noord tot Zuid, langs Maas en Scheldeboorden,
Juicht, Belgen, juicht, door gansch het Vaderland!
Een manlijk volk moet manlijk durven zingen
Terwijl het hart van eedle fierheid beeft;

Nooit zal men ons een morzel gronds ontwringen, 
Zoolang één Belg, 't zij Waal of Vlaming leeft.(bis)

Geen morzel gronds, geen enkel van de rechten
Waarvoor het bloed der vadren heeft gevloeid,
Zoolang een man, een vrouw, een kind kan vechten,
Zoolang een hart in Belgisch harte gloeit.
Geen slavenboei wordt ooit ons aangevijzeld,
Geen schandig juk van vreemde dwinglandij,
Of 't wordt op 't hoofd des dwingelangs verbrijzeld
Ons Belgenland blijft eeuwig, eeuwig vrij. (bis)

Zingt hooger nog en laat Europa 't hooren,
Hier heeft de Vorst, de Grondwet in de hand,
Voor God en volk den heil'gen eed gezworen
Dat hij slechts leeft voor 't dierbaar Vaderland.
Naast d'eersten Belg staan moedvol al de Belgen,
Vol eendrachtszin ten heldendood gereed,
Die m'één voor één en allen moet verdelgen
Eér iemand ooit ons Land het zijne ziet. (bis)

O Belgique, ô mère chérie,
A toi nos coeurs, à toi nos bras,
A toi notre sang, ô Patrie !
Nous le jurons tous, tu vivras !
Tu vivras toujours grande et belle
Et ton invincible unité
Aura pour devise immortelle :
le Roi, la Loi, la Liberté !
Aura pour devise immortelle :
le Roi, la Loi, la Liberté !
le Roi, la Loi, la Liberté !
le Roi, la Loi, la Liberté !

Après des siècles, des siècles d'esclavage,
Le belge sortant du tombeau
A reconquis par son courage
Son nom ses droits et son drapeau.
Et ta main souveraine et fière,
Peuple désormais indompté,
Grava sur ta vieille banière :

Marche de ton pas énergique,
Marche de progrès en progrès!
Dieu qui protège la Belgique
Souris à tes mâles succès.
Travaillons! Notre labeur donne
A nos champs la fécondité
Et la splendeur des arts couronne
Le Roi, la Loi, la Liberté
Le Roi, la Loi, la Liberté
Le Roi, la Loi, la Liberté

Ô Belgique! Ô Mère chérie!
A toi nos coeurs, à toi nos bras.
A toi notre sang, ô Patrie
Nous le jurons tous, tu vivras.
Tu vivras toujours fière et belle,
Plus grande en ta forte unité
Gardant, pour devise éternelle
Le Roi, la Loi, la Liberté 
Le Roi, la Loi, la Liberté 
Le Roi, la Loi, la Liberté

Nach fremder Knechtschaft dumpfen Zeiten
Entstieg der Belgier dem Grab
Durch seinen Mut sich zu erstreiten
Was Banner, Recht, ihm gab.
Und deine Hand, die stolze, hehre,
O Volk, das einst an Ketten zog,
Grub in den Schild der alten Ehre:

Grub in den Schild der alten Ehre:

Nun schreite dein festen Bahnen,
Von Glück zu Glück, von Nacht zu Nacht,
Gott, der beschützet Belgiens Mannen,
Auf deine Wohlfahrt hat bedacht.
Zur Arbeit Auf! Uns winkt zum Lohne
In Feldern reiche Ernte noch;
Im Glanz der Künste strahlt die Krone -
Gesetz und König und die Freiheit hoch!
Im Glanz der Künste strahlt die Krone -
Gesetz und König und die Freiheit hoch!
Gesetz und König und die Freiheit hoch! (bis)

O liebes Land, o Belgiens Erde,
Dir unser Herz, Dir unsere Hand,
Dir unser Blut, dem Heimatherde,
Wir schwören's Dir, o Vaterland!
So blühe froh in voller Schöne,
Zu der die Freiheit Dich erzog,
Und fortan singen Deine Söhne;
Gesetz und König und die Freiheit hoch!
Und fortan singen Deine Söhne;
Gesetz und König und die Freiheit hoch!
Gesetz und König und die Freiheit hoch! (bis)




#Article 422: Wasschappel 'Oôg (152 words)


Dun viertoren van Wasschappel, biegenaemd Wasschappel 'Oôg,  't Oôge licht of Zuuder'ood is dun groôtste viertoren van Wasschappel. Dizze toren vurmt saemen mee 't laege licht un lichtlien nit Oôostgat. Dun viertoren is un rieksmonument.

Dun toren is oorsproenkelijk in 1470 ebouwd as baksteênen kerktoren van de Sint-Willibrorduskerk. In 1817 ei men ierop un licht mee un roôdkleurige bovenstik eplaetst ni ontwerp van J. Valk. Dun toren bestaet uut zes verdiepingen en ei un oôgte van 53 meter. Dun viertoren staet ant begin van de oôfdstraete genaemd de Zuudstraete, is onbemand en op gezette tieën geopend vo't publiek. 't Publiek ken dan dun toren beklimmen toet 't dak van dun toren. Du roôdkleurige bovenbouw mee di in 't optiek is nie toegankelijk vo't publiek.

't Licht, bestaende uut un droaiend optiek, ei un sterukte van 2.600.000 cd en is zichtbaer op 28 zeêmijlen. 'T lichterkarakteristiek bestaet uut un schitterlicht iedere 3 seconden.




#Article 423: Slag bie Wasschappel (1024 words)


De Slag bie Wasschappel was een slag die plaetsvond op 4 juli 1253 bie Wasschappel tussen Holland en Vlaonderen.

Zeêland wier allang betwist deur de graeven van Vlaenderen en 'Olland. In 1012 wier door keizer Hendrik II de Zeeuwse eilanden en 't gebied dat laeter de Vier Ambachten zou oôre, beleênd an Boudewijn IV. Deur de Investituurstrijd viel 't gebied vanaf 1076 egter onder de graef van 'Olland, as leên van Vlaonderen. Dit leidde toet verschillende schermutselingen tussen Vlaenderen en 'Olland. In 't Verdrag van Brugge van 1167 wier bepaeld da Zeêland bewesten Schelde geregeerd wier as condominium, wibie de soevereiniteit gedeêld wier deur Vlaonderen en 'Olland.

Gwijde van Dampierre was mee z'n halfbroers Jan en Boudewijn van Avesnes verwikkeld in de Vlaams-Henegouwse Successieoorlog. In juli 1246 wier Willem II van Vlaanderen deu een uutspraok van Lodewijk IX van Frankriek en bisschop Odo van Tusculum, de jure erkend as erfgerechtigde in Vlaonderen, terwijl Henegouwen wier toe'ewezen an Jan van Avesnes, de ouwste zeune uut Margaretha van Constantinopel's eeste huwelijk. Willem overleed echter op 5 meie 1251 an z'n verwondingen op'elôpen tiejens een steekspel te Trazegnies. Z'n jongere broer, Gwijde van Dampierre, twidde zeune van de regerende gravin Margaretha van Constantinopel, wier deermee erfgerechtigde op de troon in Vlaonderen. In 1248 nam Lodewijk IX van Frankriek echter deel an de Zevende kruustocht weervan hie pas vromme kwam in 1254. Jan van Avesnes begreep ongertussen dat z'n moewder Henegouwen niet zou ofstôaan en kwam in opstand tegen hur. Hie vong een bondgenoot in graaf Willem II van Holland met wiens zuster Aleid van Holland hij trouwende.

Voh Willem II was de ansluuting bie't Uus van Avesnes un mogelukhied om de 'eerschappij over Zeêland tun westen van de 'Onte te verkriege. 'T kwam toet een conflict toen'n, vanaf 1248 koônienge van 't Heilige Roômse Riek, wiegerde leenhulde te briengen an Margaretha van Constantinopel. Sins Willem koônienge was, bestoeng naemelijk de vreêmde situatie da ie leenman was van Margaretha, omda ie Zeêland bewester Schelde als graaf van 'Olland in achterleen ô van eur. As koônienge was ie echter leenheer van Margaretha.

Op de rieksdag in 1252 verklaerde Willem Margaretha van eur lenen vervallen en wees dizze toe an z'n zwaeger Jan van Avesnes. Margaretha begon ierop een groôt leger van bondgenoten uut Bourgondië, Poitou, Frankrijk, Picardië en Henegouwen en huursoldaten te verzaemelen en vroeg Willem di nae leenhulde af te leiën. Dizze wiegerde dat volgens Meyerus onder de woorden Zou ik, opperheer van Duitsland, wegens goederen, die aan het rijk toebehoren aan een ander trouw zweren? Met zulk een schande laat ik mij nimmer overdekken! Margaretha is mijn vazallin en zij zal het blijven.

Ierop zou Margaretha ebruuk è emaekt van een liste. 'Ertog Hendrik III van Brabant zou in Antwerpen een vredesconferentie è eorganiseerd wi ie Willem vastield terwiel Margaretha de aanval liet voorbereiën deur heur zeunen Gwijde en Jan van Dampierre.

Gwijde en Jan van Dampierre scheêpte volgens Melis Stoke een leger van ridders en ambachtslieden in't laeter verzwolgen Waterdunen in. De vohbereidiengen viele dermaete op dat de mannen van Willem II enoeg tiet oôh om zich voh te bereiën. Dizze wier di bie esteund onder andere deur Diederik VI van Kleef.

Uuteindeluk voere de Vlaemienge ni Walcheren en gienge bie Wasschappel an land. Melis Stoke vertelt in z'n Rijmkroniek da Floris de Voogd, broer van Willem II, toet ridder eslaegen wier toen ze de vijand zaege, wasschijnluk om 't moreel op te vijzelen. De Vlaemiengen wiere opewacht deur een Zeêuws-'Ollands leger onder Floris de Voogd en Diederik VI van Kleef. 'T eêste schip oôh Vleamse en Franse ridders aan boord, in plaets van de ebrukeluke (kruis)boôgschutters die di nae dekkienge konde gee an de ridders. Nog voh dat de ridders hun paeren oôh ontscheêpt wiere ze an evalle. Ierdeur moeste de ridders te voet strijde en krege gin kans om in formatie te komme. Naebie oalle Vlaemingen wier edoôd of evange enome. Gwijde en Jan van Dampierre waeren tweê van de gevangene. Gwijde liep verwondiengen op an beie bènen en hinkte de rest van z'n leven, terwiel Jan een oôg moest misse.

Willem II zou in Antwerpen op de 'oogte wizze esteld van de aanval. Ie kwam an bie 't strijdtoneêl toen de strijd tun einde liep, dan we kort durnae.De graaf van Guisnes gaf zich over zôdrae ie 'oorde dat Willem II mee z'n troepen was anekomme op Walcheren. De gevangene moeste hun waepens inlevere en zich ontklede vohdat ze in vrijeid wiere esteld. Voh de edelen moest een losgeld betaeld oôre. Tegen betaling van een groot bedrag werden Gwijde en Jan vrijgelaten.

De slag was één van de zwaerste nederlaegen die een Vlaems leger ooit oôh elé. In juli 1255 wier een waepenstilstand eslote, nae de doôd van Willem II op 28 januari 1256 in West-Friesland evolgd deur een vrede nae uutspraek van de Dit de Péronne, een arbitrage onder koônienge Lodewijk IX van Frankrijk. De 'Ollandse graaf moest nog steeds leenulde afleie an de Vlaemse graaf voh Zeêland bewester de 'Onte, mè der was gin spraeke mi van een condominium. De eluft van de inkomsten die anvankelijk ni de Vlaemse graaf gienge, kwaeme nu toe an Floris de Voogd, die as regent optrad voh Floris V. Toen Jan van Avesnes overleed in 1257 leek de eêle situatie een overwinnienge voh Margaretha in de Vlaems-Henegouwse Successieoorlog. De schuldelast van de Vlaemse overeid was echter dusdanig estege, da de steden meer privileges krege in ruul voor kapitaal.

'T lag in de bedoelienge van Margaretha dat Zeêland een apart graafschap onder Floris de Voogd zou oôre, afankeluk van Vlaenderen. Floris de Voogd overleêd echter in 1258 tiedens een toernooi, wi nae de ouwe situatie trugkeerde, toet ergernisse van Vlaenderen. Dit wier nog versterukt toen Floris van Avesnes in 1272 stadouwer van Zeêland wier. In 1290 leide dit toet de gevangenneming van Floris V deur Gwijde van Dampierre tiedens vredesbesprekingen in Biervliet op initiatief van 'ertog Jan I van Brabant. Floris wier pas vrie elaete nae leenschap te èh toe ezeid voh Zeeland en de betaelienge van een schattieng. Uuteindeluk trok'n zich niets an van de edaene toezeiïngen, afezie van een kleine betaelienge van de schattieng.




#Article 424: Ter Veere (plek) (594 words)


Ter Veere is een istorische stad op 't ouwe eiland Walchren in de provinsjie Zeêland. 'T leit tun noordoôsten van Middelburg an ut Kanaol deu Walchren en ant Veerse Meer. Op 1 januoari 2010 oh ze 1650 inweuners. Ter Veere is underdeêl van de gelieknaemige gemeênte Ter Veere.

Veere begun in de 12e of 13e eêuwe ast gehucht Kampvere. In 1509 wier de stad deur un stormvloed etroffe. Onder invloeden vant adellijke eslacht Van Borssele uwde Wolfert VI van Borssele in 1444 de Schotse kôningsdochter Mary Stuart, dochter van Jacobus I van Schotland. Deurda ut in 1541 de staepelplaet van Schotse wol in de 'Olland wier, kwam de plaets toet grôte bloeie. 'T staepelcontract, een verdrag tussen Karel V, heer van 'Olland en de Schotse keuninge leidde toet de vestigieng van un grôte Schotse kôlônie in de kleine haevenstad. In 1600 wère 300 van de 3000 inweuners Schots en zie bezaeten in hun Lord Conservator, een deur de Schotse keuninge benoemde bestuurder, een eige notaoris, ouwerlieng, politieagent en rechter. In dun tiet van vo de machtenscheiding konde dizze functies nog verênigd oôre. De Lord Conservator droeg as têken van zun waerdigied een ovale zilveren plaete mee de Schotse distel, de koningskroon en ut motto van de Orde van de Distel Nemo Me Impune Lacesset. Di onder ieng een kleiner schildje mee een afbeêldienge van Sint-Andreas en zun andreaskruus. Un dergelieke plaete oôr in Veere bewaert. In de Tachtigjaerige Oorlog wier Veere Spaensgeziend, toet in 1572 op 4 meie een groepe Geuzen vo de poorten stoenge en de Inname van Veere binnen eên dag een feite was.

De Schotten waere in een biezonder privilege vrie esteld van de accijnzen op bier en wijn en mogte van 1613 tot 1795 in un eige erberge an de Wijngaardstraat goedkoôp drienke. Dur was oôk een Schotse, presbyteriaanse, kêrke wi in de rite van de Schotse staetskêrke wier evolgt en in 't Iengels wier epreêkt.

Men andelde in Schotse wol. De scheêpen brochte dekpannen, laeken, tuunbouwprodukten en waepens trug ni Schotland.

Drie van de Lords Conservators, 't begrip Lord beteêkent in dit geval nie da me mee oôge edelen te maeken eh, 't duid un magistraat an, zun vermeldienswaerdig

In 1572 sloôt Veere zich, mee de meêste andere Walcherse steden, an bie de opstand tegen 't bewind van Alva. In de Republiek nam de stad een vooranstaende posisjie in.

Tiedens de Bataafse Republiek wier Veere in plaets van handelsstad wi een (earme) vissershaven. In 1809 vong de Slag bie Veere plaes, de Iengelse verovernde 't stadje tiejes de Walchernexpeditie.

De rieke eschiedenisse van Veere, eên van de zeventiene beschermde stads- en dorpsgezichten in Zeeland, bliekt uut de veêle monumenten die ut kleine stadje ei:

Di bie komme nog dieverse kleinere mônumenten. Weinige zu zich kunnen vostelle da Veere een belangrieke havenstad is ewist en da einde 17e eeuw binnen de stadswallen zo'n 750 uuze eh estae tegen noe amper 300.

Veere eête oorsproenkelijk Kampvere: ut was de plaets wi ut veer vertroek van Walcheren ni Noord-Beveland. 'T veer voer ni ut in 1530 verdroenke durp Campen, laeter ni Kamperland. De Campveerse Toren erinnert mee zun naeme an dit veer. De afsluutienge in 1961 van ut Veerse Gat ei ut veer overboôdig emaekt, mè ei oôk ut einde beteêkend van Veere as zeêhaven. Naedien ei ut Veerse Meer zich ontwikkeld toet un belangriek recreaotiegebied mee vee pleziervaert.

Veere ei un strikt parkeerbeleid. In ut centrum bin oale parkeerplaetsen betoald of alleên vo vergunningouwers. Net buuten ut stadscentrum bin dur tweê zeer groôte parkeerterreinen wi parkeren de eêle dag graetis is.




#Article 425: Waeterschap (264 words)


Een waeterschap of oôgheêmraedschap is un overheidsinstantie die in un bepaelde regio in 'Olland toet taek eit de waeteruusoudienge te regelen. Oôk oôr de tèrum waeterschap gebruukt om de regio an te duden waerover die instantie zeieschap eit. 'T gebied oôr nie bepaeld deur hemeênte- of provinsjiegrenzen, mè deur stroômgebieden of afwaeteriengsgebieden in un bepaelde regio. As un waeterschap an zeê leit, oôr dit mee naeme in Zuud- en Noôrd-'Olland un oôgeêmraedschap enoemd. Per 1 april 2018 bin dur 21 waeterschappen in 'Olland.

Waeterschappen oôre toet de ouste instituties van 't 'Ollandse staetsbestel. 'T eêrste officiële waeterschap was ut Oôgeêmraedschap van Rijnland, da in 1255 wier inesteld deur graef Willem II van 'Olland. A eeder wêrkte durpen en buurtschappen saemen om de waeteruusoudieng te regelen. De ouste saemenwêrkienge voeng plaets in Utrecht omstreêks 1122, toen twintig  buurtschappen saemenwêrkte voh een afdammieng van de Kromme Rijn onder Wiek bie Duursteêde. In 1323 wier dizze saemenwêrkienge ut Oôgeêmraedschap van dun Lekdiek Bovendams.

Waeterschappen vurme letterlijk de basis van 't poldermodel: van oudsher eh waeterschappen de taek naemens de beweuners van een bepaeld gebied de waeteruusoudienge te regelen. In polders is da in eeste instantie de zurg voh de waeterstand. Weliswaer eh gemaelen vriewe overoal de taek van de windmeulens overenome, mè nog oaltiet bluuft ut land nie vanzeluf droôg. 'T buten ouwen van ut waeter is van oudser un algemeên belang, waerbie polderbeweuners genoôdzaekt waere saemen te wêrke. Uut die noôdzaekelijke saemenwerkienge bin de waeterschappen ontstaen. Die nimme oôk in de 'Ollandse rechtsgeschiedenisse un biezondere plek in.

In Zeêland is tehenwoordig slechts ien waeterschap, Waeterschap Scheldestroômen.




#Article 426: Ehypte (294 words)


Ehypte (Arabisch: مصر, Miṣr), officieel de Araobische Republiek Ehypte (جمهوريّة مصر العربيّة, Jumhūriyat Miṣr al-`Arabīyah;) is 'n land in Afrika. D'n oôdstad is Cairo, 't land telt tehenwoordig ruum 80 miljoen inweuners. De meeste weune vlak in de buurte van de Nijl. Een groôte mindereid van de Ehyptenaoren beoort toe de Kopten. Dizze worre echter we op groôte schaol gediscrimineerd. Ehypte is lid van de Araobische Liga. Bekendste bouwwerk van Ehypte is de Piramide van Cheops. 

De geschiedenisse van Ehypte is al zoô oud as de menseid. Bekend bin de Pyraomides. In de 19e eêuw wier Ehypte een kolonie van Iengeland. In 1869 wier 't Suezkanaol 'eopend, weerdeu Ehypte straotegisch kwam te liggen. In 1922 wier 't land zo hoed as onafankelijk. Bekende presidenten van 't land in de 20e eêuw waere Nasser, Sadat en Mubarak. Ehypte hrenst onger meer an Israël. Van dat land heit Ehypte in 1956, 1967 in 1973 verscheie oorlogen verlore. 

As gevolg van de revoluties in de Araobische wereld wier 't  ok onrustig in Ehypte. As eerste mos de president van Tunesie 't veld ruume, nie vee laeter 'evolgt deu Mubarak van Ehypte in feberwari 2012. De protes'n opt Tahrirplein in Cairo wiere over de eêle weareld aedemloôs 'evolgt. In vee lan'n wiere in verkieziengen 'ehouwen, die vee 'ewonnen wiere deu de Moslimbroederschap, zoas in Ehypte. Echt vee democraotischer wiere de lan'n nie. Vaek wiere ze vijandiger richting 't Wes'n en Israël, en de Araobische Lente wor deerom ok we de Araobische winter 'enoemd deu critici. Ehype bevobbeêld ao vrede 'esloten mee Israël, mae de Moslimbroederschap wast deer nie mie eêns. Ok de meerdereid van de bevolkieng nie, dus in die zin ister we spraoke van democraotie. Tehenwoôrdige leider van het land is Generaol Sissi. Um eit Morsi ofgezet.




#Article 427: Jeruzalem (185 words)


Jeruzalem (Hebreeuws: ירושלים Jeroesjalajim) is d'n oôdstad van Israël. De stad tellende 901.302 inweuners in 2017. De stad was de ouwe oôdstad van het koninkriek Israël, nae de scheurieng de oôdstad van het koninkriek Judea en laeter van het Latijnse Koninkriek Jeruzalem. Het is ien van de mist omstreë gebieden ter weareld. As een duuzenden jaeren ouwe stad is ut een baekermat van 't jodendom en 't christendom, en worre de stad deu volgelingen van deze tweê religies en deu de islam as heilig beschouwd. Ondanks de anslaegen die er gereheld plaesvinde, trekt de uut natuursteen op'etrokken stad jaerlijks honderdduuzenden pelgrims en aore toeristen.

Bekende bezienswaerdigheën binne de Klaegmure in de Rotskoepel op de Tempelbêrreg. Sins kort is de Hurva Synagoge die in 1948 deu Araobieren wier verwoest wee opgebouwd.

In 1948 wier de ouwe stad veroverd deu Jordaonië. Niemand op de waereld die d'r wat van zei. Totdat Israël de stad terugveroverende in 1967. In 1980 wier Jeruzalen de oôdstad van Israël, weernae vee lan'n over Israël 'ene viele. De VN (aoltied partijdig) veroordelende Israël.

De Knesset, het parlement van Israël, stit in Jeruzalem. 




#Article 428: Disoek (189 words)


Disoek ('Ollands: Dishoek)  is een durp an de Noordzee in de Zeêuwse hemeênte Ter Veere, tussen Zoetelande en Vlissienge mer ongeveer 400 inweuners (2008), mè bestadt voornadmelijk uut tiedelijke beweunde vakansjie uuzen. 'T durp ei tradisjioneel een stêrke band mee Koukêrke.

Dishoek is, net as De Vijgheter as uutkiekpost voh Vlissienge esticht en wier ierdeur veiliger, wideur mèssen dicht bie de plek kwaeme weune. De Vijgheter bestaet tegenwoôrdig nie mi.

In de dunen bie Disoek von in 1566 de eêste hagenpreek in de noordelijke Nederlanden plaets.

'T durp leit gliek an de voet van de dunen en dirom komme der, vonaemelijk seumers, vee toeristen en inweuners van de omriengende durpen Disoek voh 't strange bezoeke. De 'otels, resturants, kempings en fietsewienkel bin oôk zeker afankelijk van 't toerisme. Mee de aanlei van niêuwe parken rond 't durp en bouwe van een antal ruum opezette niêuwe uuzen, probeert Disoek een mondaine staetus te verkriegen.

Disoek kom van 't woord diek'oek. Dizze naeme kreeg 't durpje omdat 't bie een zeêdiek lag. Restanten van de diek bin nog steêds te zien as bie stormvloed vee zand van 't strange is espoeld.




#Article 429: D'n Polder (351 words)


D'n Polder ('Ollands: Vrouwenpolder) is een durp in de Zeêuwse hemeênte Ter Veere. Op 1 januoari 2010 oa 't durp 1121 inweuners. D'n Polder leit an de noordpunt van Walchren, vlak bie de Veerse Gatdam die 't eiland verbindt mee Noord-Beveland. 'T ei een breêd Noordzeêstrange, dat mede dideur seumers betrekkelijk rustig is. Niettemin is toerisme een vonaeme bronne van inkomsten in dit durp. Vlak bie D'n Polder leit h't natuurebied Oranjezon. 'T durp is beriekbaer via de N57, die van Middelburg ni Europoort loôpt.

D'n Polder is, in vergeliekienge mee andere Walchrse durpen, betrekkelijk laet ontstae: de kapelle, ewied an Maria (Onze Lieve Vrouwe, an wie 't durp zun naeme ontleênt) wier ebouwd in de veertiende eêuwe, in gebied da een eêuwe divoh inepolderd was. In 1588 wier Fort den Haak ebouwd om de ingange van 't Veerse Gat te dekken. In 1809 verwoeste de Iengelse, die in dat jaer via de 'Ollandse kust Napoleons riek probeerde binnen te valle, 't fort, wivan noe nie meer over is dan een paer lège vlaktes achter de dunenrij.
D'n polder vurmde van 1816 tot 1966 een zelfstandige hemeênte, witoe Breêzand, Gaepienge (1857), Schellach en Zanddiek Buuten oorde. Nae dien tied oorde 't durp toet de hemeênte Ter Veere.

In 1314 wier in Nuwenpolre buuten Stroôskerke een kapelle esticht die 10 jaer laeter toet parochie van 't durp Niepolre wier vereve. Laeter wier 't durp D'n Polder enoemd ni Maria an wie de kêrk was ewied.

In de Tachtigjaerige Oorlog (1572-'73), tiedens 't Beleg van Middelburg (1572-1574), wier de kêrk ernstig beschaedigd. In de jaeren dinae (1622-1624) wier de kêrk wi ersteld mee gebruukmaeking van de resterende muurdêlen. 'T resultaat is een typisch 17e-eêuwse zaalkerk, vuuf traveeën lang en mee een dekruuter op de Nok van 't dek. D'ouwe kêrk is groôter ewist, zoas de Restauratie van 1955 antoônde. 'T 19de-eêuwse pleisterwêrk wier toen oôk verwijderd. 'T intrieur bevat een preekstoel, doophek en een vohleêzersbanke uut dun tied van d'erbouw. Varder bevind der een doôpbekken uut 1718 in de kêrk mee de inscriptie: 'O jeugdig vlees en bloet, denckt dat ghij sterven moet'.




#Article 430: Islam (112 words)


De islam is nea 't chrissendom de groôste waereldgodsdienst, mee ruum 1 miljard anhangers. De islam is gesticht deu Mo'ammed in de 7e êeuwe in 't zuudn van Saudi-Arabië. Volgens moslims ontving de profeet en boodschapper Mo'ammed via den ingel Gabriël instructies van God vo et geloof van Adam en Abraham opnief t' introduceern. Dienen ingel Gabriël is dezelfdn ingel die a kwam zeggn an Maria da ze dik zat van ne zeune en em Jezus moest noemn wa al een êeste verbintenisse vormt tussn den islam en et chrissendom. De Belangriekste plekke van de islam is Mekka in Saoedi-Arabië. Sinds 1960 bin d'r ok vee moslims in Nederland. In Zeêland is minder as 4% moslim.




#Article 431: Walcherse schaepen (950 words)


Oaltied waere 'd'r 'oofsoakeluk op Walchren schaepen. lelke 'boer oa d'r wè één, twee of drie. Dan kreehe de èrrebeijers op zaetermiddeg 'n kaesje mee. De werkmensen 'ieuwe 'n heite. De boeren ieuwe de schaepen vö de natte kaes. 't Is 'n behoorlukke lekkernie vó mien in de zeumer, ving 'k, as 't wèrrem wéér is. A j't ob dad bróód oa, da se 's één kéér in de weeke bakte en 't was Weunsdag en 't oa wat wèrrem wêêr heweest, en j'oa 'n nie al te koele kelder, dan wier dat wè 'n bitje stug. Je kon d'r dan 'n lekkere laehe van die kaes obdoe, dan wou die booter'am d'r wè in, ee!

't Is 'n produkt dat gewild is, deu de mensen, die dichte bie de netuur wille leeve. D'r zit fee vet en eiwit in. De natte kaes óör fee an de deure verkocht.

'n kaesje is êên lieter mèllek. 'n Schaep is makkeluk t'ouwen, is flug tevree en a j'n pit mee waeter eit, ei j'r vedder hin omkieken ni.

Echt Walchers is de natte kaes. 't Resept is 'éêl eenvoudig. Je doed in de mèllek 'n stripje stremsel en dat roer je deu mekoare. Stremsel is aftreksel van de lebmaehe van koejen, en ook fan de maehe van joenge heitjes moet 't sö hoed weeze. De deuheroerde mèllek laet j'n stuit stae, toet te mèllek gestremd is. Je moe wè oppasse, dat 't niet tevee afkoelt. Dan schep je de hestremde mèllek in 'n kaesfatje, dat op 'n plangkje staet, wirin 'n stik of fuuve toet neehen kleine haetjes geboord bin.

't Fatje zelf is fan vier eeven hröóte plangkjes gemaekt en an mekoare hespiekerd, dus sonder boom en zonder deksel, 't Kaesfatje stae meestal op 'n stêên in 'n tëêle of klokje. De weij loopt tan deu de haetjes en deur de harren in 't klokje. Nae onhevêêr 24 uuren is de weij d'r uutgeloope. 't Kaesfatje óórdt 'r afgenoome, 'n schaeltje onderstebooven oover de kaes ob de plangke heleid. 't Schaeltje mee te duumen teehen de plangke bedrukt, die je mee je wies- en riengkvienger teehen 'oudt en zó scheiluk omhedroajd, zodat te kaes eihenluk onderstebooven in 't schaeltje terecht komt. 't Schaeltje öórd op 'n heruute theedoek gezet, die kruuselingks dichtgeknoopt öórdt. Zö waz de kaes zuuver inhepakt en makkeluk te draehen.

Oa je vee natte kaes, die je nie kwiet kon, dan liet je ze iengkele daehen stae toet se zuur wier. Je kneed 't goed mee peeper en zout en kneep 't focht t'r uut. Die bolle wier in 'n de kaesoore. neeteldoekje opgange in 't leng zodoende hoed in de wind en de vliehen en maeneschieters kond'r nie bie.

Me noemde die hjedroogde kaesjes: kropperljes. Vö uuifoer is 't Walchers schaep niet geschikt, 't Is te lucht. 'n Beile (vrouwelijk schaap) óór nie net as 'n heite hemolke. 'n Heite mèllek je tussen de achterpóóten. 'n Engkeling doet tat ook sö bie 'n beite. 't Mêérendêêl daerom an de ziekant. Me bin nie sö vö langst achter mèlleke. 'n Beite ei oaltie de neihienge om te haen waeteren weet je, as je an z'n speenen komt. 'n Heite is nie sö oakelug, die ei wi 'n ander humeur a je an 't elder (uier) komt. Bie 'n beite is 't nog sö, jae as se de vrouwe of de meid goed gewend bin, dan kü je zö behinne te mèlleken, mè pas mèr op, as ik dat 'n kêêr moch doe, of 'n ander moch 't doe, za 'k mè zehhe, dan moe je 't êêst 'n bitje opklusse, hliek az dat 'n lam as se hae zuuhe, soms ook doe en di kon 'n beite teehen en 'n heite nie.

'n Beite ei twi kwartieren (kamers) en twi speenen. Ze heeve drie toet fier lammers. 'n Schaep kan, as 'n 'n hoeje verzurhienge eit en ie óór biehevoerd, sdhis wè zes a zeeven jaer óóre.

't Schaep leevert vleis en wolle. D'r wier ook wè 's 'n lam heslacht, as se 't ferreke nog nie wouwe slachte. Dat moch dan Noovember óóre, j'oa dan koeler wêêr en anders was 'n ook te vroeg op. Duz dat was Noovember slachte en zou je 'n tied ob de slaoher anheweeze weeze en dat was nog a diere duz dan wier de spoelinge 'n bitje dinner van vleis bie 't bróód of 's middegs bie d'aerepels, en dan slachtte je wè 's 'n lam mee je buurman.

'n Lam was schóón 22 kieloo, dus dan oa je elf kieloo vleis en dan dee de buurman 't d'andere maend en dan pikte je di d'n 'èlt fan. Zö wier 'r wè 's 'n lam heslacht en dat was wè lekker, mè je moet 't nie te langk bewaere in de standerd, want tan wier 't toch te sterk. A j'n schaep slacht, moe j'm vlug opeete. Echt 'óór, 'óór. 't is lekker

't Walchers schaep ei 'n móóje vacht. De wolle hieng vroeher ni de wolfeederoasie in Tilburg en dan kreeg je van j'n eihe schaepewolle prachtuhhe wolle deekens trug. De bikkels waere vö de joenge hasten om mee te bikkelen. Vö 'n schaepekaes wier 'n dubbeletje hereekend. Dat spaerde de vrouwe op. M'oade toen 'n èrrebeijer en 'n meid en dan kocht z'op dunderdag vier boohissen van dat geld. Z'eit sö dikkels opgaele. Op 't Nieuwelangd wier 'r hin kaezen h'eete, direnteehen op Erremu wè.

Schaepen bin moejluk in de weije t'ouwen. Rond ulder nikke kreehe ze dan schaepebieleije, en 'ieran wier 'n koppelsiok fastgemaekt, zodat se nie oover dulleven konde sprienge en onder deu d'ekkens kruupe. Heiten oade netuurluk 'n heitebielelje.

Voo de schaepen wiere dikkels koejepitten‎ aneleid.




#Article 432: Erten (221 words)


Erten binne een gewassoorte die vee in Zeêland verbouwd wier en nog wè. Erten zette je mee te bóónekapper. In 'n bóóne— of ertekuute wiere drie of fier bóónen of erten beleid. Dat 'ieng natuurluk af fan 't plansoen, dat je wouw 'ebbe. Ook wier 'ier de hrond, tie uut 't êéne kuutje kwam in 't andere ooverhekapt.

Toen 'r nog gêên ruiters gebruukt wiere, hienge de witte en de bruune bóónen, naedat se hetrokke waere, rond 'n stok, die midden tussen musters stieng, om ze van de hrond t'ouwen. 'lerom 'êên wiere de bóónen en de erten heruiterd. Soms kwam 'ierboovenop nog 'n kapje van riet. De erten wiere hepikt mee 'n zeisje, d'n ertepikker en d'n 'aek. De erten wiere toet 'n lebbe opgerold. Ze wiere hekêêrd toet as se droohe waere en dan hemend (naar de schuur gebracht). Paerebóónen wiere in 'n Zeeuwse stuuke hezet, twêê an twéé teehen mekoare in 'n reeke van acht of tiene.' Op 'n 'of was t'r 'êêl wat werk an de wiengkel.

Erten en bóónen verleeze (uitzoeken, de slechte wegnemen) wier deu bezinnen hedae, die zó prebêêre om nog 'n sentje bie te verdienen, 't Eêle bezin rond de taefel mee in 't midden ob d'n 'oop de peeteroolielampe om bie 't lampelicht toch nog de kwaeje d'r uut te kunne pikken.




#Article 433: Zeêuws-Vlaoms (446 words)


Zeêuws-Vlaoms is de noame vo de dialect'n die gesprook'n wordn in westelik Zeêuws-Vlaonderen. Zêeuws-Vloandern ligt in een gebied dat onderevig is an Vlaomse, Zêeuwse en Broabante invloed. Most de geschiedenisse anders verloop'n zyn, gieng'n de Zêeuws-Vlaomse dialect'n verzekers wel meegedoan en an de processen die ‘t Vlams oundergoan et, want Zêeuws-Vloandern makte dêel uut van ‘t groafschap Vloandern, zowel bestierlik als socioal-economisch. Moa ‘t is anders verloop'n.

De Tachtigjoarign Oorloge tusschnn Spanje en de protestantsche ‘rebelln’ wierd vor e grôot dêel uutgevochtn in 't strategisch geleegn Zêeuws-Vloandern. ‘t Gebied gerakte hêlegans verwoest, de dykn wierdn deuregestookn en de bevolkienge was ip de vlucht. Binst ‘t Twoalfjoarig Bestand (1609-1621) begostn ze met de erbedykienge in West-Zêeuws-Vloandern en ‘t Land van Aksel en protestantsche boeren van de Zêeuwsche Eilandn wierdn angetrokkn vo ‘t gebied te erbevolkn. Ook protestantsche Vloamiengn, Woalen en Hugenoten. In ’t katholiek gebleevn Land van Ulst begost de erbedykienge moa achter de Vrede van Münster in 1648 en gebeurde de erbevolkienge surtout vanuut ‘t katholieke Woasland. Ook de oger geleegn centrale en ôostelike grensdorpn blêven katholiek.

De dialectn ten nôordn / ten westn van die grenze ein an den êne kant oude ‘zuudwestelike’ eignschappn (“rype”, “kupe”, “booëm”, “steeën”), woadeure  da z’ ip ‘t West-Vlams trekkn. An den andere kant is 't er ook Zêeuwsche beïnvloedienge (“noe” vo “nu” en “zeumer” vo “zomer”). West-Zêeuws-Vloandern en ‘t Land van Aksel zyn dus een dêel van ‘t grôot West-Vlams/Zêeuws complex. ’t Valt ook ip dat de katholieke mindereid in ’t gebied soms eigen klankn bewoard eit tegenover de protestantsche mêerdereid: “keuningk” (kath.) – “koning” (prot.); “vleeës” (kath.) – “vleis” (prot.).

De dialectn ten ôostn / ten zuudn van de grenze, dus ‘t Land van Ulst en een dêel grensplekkn, sluutn an by een Ôostelik-Vlams gebied (surtout van ‘t Woasland).
Echte Zêeuwse elementn zyn d’r nie vele. In da gebied ein de dialectn met een dêel Ôost-Vlamsche vernieuwiengn meegedoan. In de ôostelike grensdorpn klappn ze Woaslands. Typisch is de uutsproake “buuëm” vo “boom”. In ’t Land van Ulst zeggn ze ’t oudere “boeëm”.
Ook de centrale grensdorpn (Westdorpe, Zuuddorpe, Overslag) zyn goed in ‘t Ôost-Vlams geïntegreerd. Een poar typisch westelik Ôost-Vlamsche vernieuwiengn zyn de i in vis en de u in put die lik in ‘t Meetjesland wordn uutgesprookn met een “naslag”. 
Eede, Philippine en Sas-van-Gent zyn aparte gevalln. In Eede wordt er oungeveer
Maldegems geklapt: (“zistere” vo “zuster”, “baa” vo  “balle”, “peu” vo “pyle”…). Philippine sprikt een geïsoleerd visschersdialect met dudelik minder (Ôost-)Vlamsche kenmerkn of  d’ andere grensplekkn. Ook Sas-van-Gent is een taeleilandje: typisch zijn bv. “stuk”, “vuur” en “duur” lik in ‘t Algemêen Nederlands woa dat ’t in ’t Vlaoms en Zêeuws “stik”, “vier” en “diere” is.




#Article 434: Brugge (stad) (134 words)


Brugge (ok wè Bruhhe) is d'oofdstad en de groôste stad van de Vlaomse provinsie West-Vlaonderen en van 't arroundissement Brugge. 't Ligt in 't nôordwestn van België.

De Burg is 't pling woa dat de geschiedenisse van Brugge begost is en woa dat den eestn burcht stound van de graven van Vlaonderen, ols verdedigienge van de Vlaomsche Kust teegn de Vikings. Round dien burcht groeide Brugge in de loatere eeuwn uut tout e weireldstad. De riviere de Reie die in dien tyd deur Brugge strôomde is nu hêlegans gekanaliseerd.

De stad eêt de vorme van 'n ei en is entwat van een 430 hectare grôot. Dêelgemêenten zien Kôolkerke, Sint-Andries, Sinte-Machiels, Assebroeke, Sinte-Kruus, Dizzêle, Zêebrugge  en Lissewege. Der weunn mêer as 116.000 man in Brugge. Voebalclubs van Brugge binne Club Brugge en Cercle Brugge. 

 --




#Article 435: Twidde Weareldoôrlog (722 words)


De Twidde Weareldoôrlog was een zeer groôtschaelige oorlog, de meêst bloedigsten die ooit op de aerdbol is 'evoerd. Vechtende partijen waere an de ene kant Duutsland, Japan, Itâlië, Ongarije, Roemenië, Bulgarije, Finland en Mantsjoekwo  in an de oare kant onger meer Frankriek, Iengeland, de Vereênigde Staeten, China en de Sovjetunie. Naer schattingen kwamme 72 meljoen mênsen 'ierbie om 't leven. Voorà in Oôst-Europa is vreêd 'arde 'evochte, deer viel 82,5% van aolle militaire slachtoffers.

Deur vee historici wor de Twidde Weareldoôrlog deels verklaerd deur de vernederende vredesvoorwaerden an Duutsland nae Eerste Weareldoôrlog. Deu de opkomst van dictaotor Adolf Hitler in Duutsland kwamme de Duutsers steeds meer tegenover de Iengelse in de Franse te stoô. De oôrlog startende op 1 september 1939 mee de Duutse inval in Poôl'n. Nederland rocht in mei '40 bie de oorlog betrokke. Uze koneginne Willemina ield 'n striedlustige reê, waerin ze zei dat uze troepen dapper stand ieuw en da' m'n achter de Waeterlinie veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel vreêd optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer Iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger.
Alleên Zeêland vocht nog deur tot 19 meie. An de draedomroep ao m'n nie vee meer. Aol 't nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radiowienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an'eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, konne de meêste van ons gin Iengels verstae, daerom wier d'er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Vanof naejaer 1940 gieng et er langzaemerand minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Duutsers verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe mit een tegenreactie. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z'n è en nae acht ure 's aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op 't platteland viel't nog wè mee wat 't eten angaet. Het binnenlandse nieuws wier d'r ok nie beter op. Regelmaetig stong d'r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden wiere of 'evoerd naer Amsterdam en laeter nae Westerbork en uuteindelijk nae Duutsland. Die leste bestemmiengen wiste m'n pas nae den oôrlog. De Duutsers krege 't moelijker. In Rusland gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf z'n eige op 2 feberwari 1943 over. In 't zelfde jaor op 13 Meie gaeve de restanten van 't Afrika-Kurps d'r eige over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne 'm al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweefvliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten te zetten. Iedereên die nog nie as dwangerrebeier nae Duitsland was of 'evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders 'ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. 
Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duutse veldmaarschalken. Laeter wier 'n beschuldigd dat ie in 't complot zat om Hitler op 20 juli 1944 te vermoôren en wier 'n 'edwonge om op 14 oktober 1944 zelfmoord te plegen. Verscheie eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Binnen een paer daegen most biena iedereên weg weze vanwege de inundatie. Voora rond Walchren wier zwaer 'evochten. De oorlog durende toe september 1945, toe gaf Japan zich over naedat de Amerikaonen twee atoombommen op 't land 'egooid ha. Vanof 1941 was ok Japan betrokke 'ereakt bie de Twidde Weareldoôrlog deu de anval op Pearl Harbor. Duutsland ha z'n eige al een paer maenden eerder over'egeve. Ut meêst verschrikkelukke van dizze oorlog was de Holocaust, weerbie zowat 6 meljoen joôden ommebrocht binne. De Twidde Weareldoôrlog zurgende wel voo een tweêdeling in Europa, weerna de zogenaemde Kouwe Oorlog ontstong. Europa herstellende z'n eige wel verbaezend snel van de verschrikkingen van de oorlog. Nae de oorlog kwam d'r een enorme economische groei die voor vee welvaert zurgende.

Het antal slachtoffers is onevenredig verdeeld over de verscheie lan'n. Dit is vooral 't geval bie burherslachtoffers. 




#Article 436: Slaeven'andel (351 words)


Een minder fraoi kapittel uut de Zeêuwse geschiedenis is de slaeven'andel waer a ons voorgeslacht vreêdvee geld mee verdiende. D r waere oôk een êle klus Zeêuwse planters, die a voraol in West-Indië onderden slaeven in dienst aodde. Die slaeven kwaeme van verscheiene Afrikaanse stammen en konde mekaore mae moeilijk verstae. Ze gebruukte daerom woorden van de blanken op de plantage om mee mekaore te praoten. Die woorden wiere op zò n bitje op z n Afrikaans uutgesproke en zinnen wiere eêl primitief opgebouwd. Zukke taelen ête creooltaelen. Papiamento en Sranan tongo (Surinaoms) bin dae voorbeelden van.

D'r waere oôk wat creooltaelen die uut t Zeêuws voortgekomme bin. De taele van wat a noe de Virgin Islands bin en drie taeltjes in t stroômgebied van de rivieren Berbice (van nae de barbiesjes gae), Essequibo en Demerary in Guyana, è een Zeêuwsen basis. Tweê daevan, Skepi en Berbice, ore nog aoltied gebruukt, a bin ze op sturve nae doôd.

Zò n bitje rond 1700 wiere d r een berg slaeven op de Virgin Islands gekerstend deur hernhutters uut Duutsland. Die hernhutters leerde de creooltaele en vertaelden d r biebelteksten in. De slaeven zelf gebruukten de taele op den duur oôk om in te schrieven. Een jaer of tiene gelee, is de leste spreker van dat soortje neger-Zeêuws overleë.

Ieronder een stikgaeve, oprechte brief uut 1740 van de slaevin Lena (eigendom van Johannes Klaas) an hernhutter-zusters in Duutsland. 

De groetnis an alle de Zusters,

Mie è was een erm verloren mensch. Noe, mie è kom vin die Eiland zijn bloed. Die bloed è kom wasch mie art. Mie è was zo lang tied vor oor de Eere zijn woord, mar mie nie è vraag na die. Mar toen mie è kom voel de Eiland zien kracht na mie art, da mie è kriesch na Em vor pardon-pardon. En zo mie vin die genade è kom over mie.

Mie noe nie kan dank de Eiland genoeg, vor daer zien bloed è was mie art. Mie gelof vast na die Eiland. Em è ang an die out vor mie erm zondaer.

Lena van Johannes Klaas,




#Article 437: Psalmen (255 words)


Psalmen is een Biebelboek uut 't Ouwe Testamant. Ieronger wor psalm 73 in 't Zeêuws weer'egeve:

'Oe goed is God voe de oprechten.

'Oe goed voe die, die zuver bin van 'arte !

M'n voeten waere bienae uut'eslierd,

't schilden niks of 'k was gevalle,

want gròòtspraeke van zondaers

maekten mien in m'n 'arte jeloers:

ik zag 'oe ze verkoevereerden.

Voe ulder binne d'r gin belemmeriengen;

ze blienke van gezond'eid, 

rechte binne ze van lief en leeën;

de moelast die oons overkomt

slaet nie boven ulder 'òòd saemen,

't gemartel van gewone meinsen

gaet an ulder ziele verbie.

Mot je zieë 'oe ze d'r eigen optuge:

mie verwaend'eid of 't 'n stel kraelen is;

mie macht asof ze in 't nieuwe gestoke bin.

D'r oogen glienstere boven d'r vette kaeken;

d'r geest wordt an'edreve deur opschepperieë.

Kwaed wille ze bedrieve en d'r eigen 

verheffe boven 'n aâr mie d'r gròòte laere 

die j'overaol 'oort, 

wat ze voe kwaed vertelle gelòòft iedereen.

D'r vuulpraot gaet tot boven kerken en torens;

d'r kwaeie toenge raest over d'aerde.

Zòdat oons volk d'r voorbeeld volgt

en meent dat 'r niks valt te verleggen

op aol 't gene dat ze gròòs ten beste geve,

ok nog nie as ze treiterend vraege:

'Nou, wat weet God dan eigelik wè ?

den Alder 'Oogsten laet z'n eigen nie

gelege ligge an aerdse diengen.

Daer eit 'n glad gin weet van.'

Zò kun je de doerakken geregeld 'oore

en reken mae dat 't ze nog goedgaet ok,

de schoften maeke winste op winste




#Article 438: Den Oôsdiek (129 words)


Den Oôsdiek is een gehucht bie 't sta'ie Goeree op Goereê-Overflakkeê. D'r weune zowat 200 mênsen. 't leit mooi 'elege tegen de duunen an. Kerkelek heit 't altied bie Goeree 'ehoord, al viel onger de ouwe gemeênte Ouwdurp. 't bestoot mar uut twee straeten, de Hondswegt en de Oôsdieksewegt. Tegenwoordig leit d'r achter een groot waeterwinstation van Evides, het Pompstation Ouddorp. 

Een bekende boerderieje is Boerderieje Zeêzicht uut de zeventiende eêuwe. Dit is een Rieksmonument.

Tot nae de oorlog was d'r een legere schole in Den Oôsdiek. Die zat bie 't kruusie van de Hondswegt mit de Oôsdieksewegt. Laeter is d'r een motel in 'ekomme, tegenwoordig ist geweun een weunhuus.

Vroeger was Den Oôsdiek stik ermoejeg, tegenwoordig wor 't aok wel De goudkust 'enoemd en dat zeij wel genoeg.




#Article 439: Land van Aksel (495 words)


Om goed te begruup'n, oe a 't Land van Aksel (Ollans: Land van Axel) sóó'n apart 'oekje van Zeêland g'óór'n is, moe me 'n êêl'n tied t'ruggaone. Wa noe Zeêuws-Vlaonderen êêt, waor'n ammoal eilandjes, waor 'iêr in dao wa mèns'n weund'n. Aksel, Saomslag in Terneuz'n bestieng'n a wè mao 't órd'n eingel'k nog nèrges bii, wan me zaot'n net in d'n b'roerdst'n tiid van d'n 80-jaorig'n oorlog. In 1584 was Prins Willem van Oranje vermoord. In 't jaor daorop ao de bekwaome Spaonse landvoogd Parmao Antwèrp'n veroverd. Toen wier d'n toestand voo Zeêland êêl kretiek. Eêl 't land lag nao die kant oop'n in blóót. Dao was 'n soort bolwerk nóód'g, om ons land nao 't zuuj'n toe te beschèrm'n; dan konn'n de Zeeuwse Geuzen óók de Schelde afsluut'n.

Eên van de weinige plekjes die a m'n aod'n was de Moffenschans bi Terneuzen. Toen èn j'n plan gemaokt, om vanuut Vlissieng'n 'n troep soldaot'n te stiêr'n nao Terneuzen, wao Piron in die Moffenschans lag, om zóó te prombeer'n onverwachts Axel te pakk'n te kriih'n. Eêl de leidieng ao Prins Maurits, die toen net 18 jaor was. Nou in d'n nacht van 16 op 17 juli 1586 is da gelukt. In de Lange Straote gieng 't d'r nog eev'n boov'nschèrms op, mao da was zóó gebeurd! Aksel bleef as vast steunpunt an onze kant. In Aksel wiêr'n d'r êêle straot'n opgeruumd om nieuwe bolwerk'n an te legg'n in boo'v'n dien wiêr'n d'r êêl wa polders onder waoter gezet voo de veiligheid. Zoodoende was t'r vee ruumte. Mee de troep'n van Maurits waor'n d'r vee mèns'n van Walcher'n meegekomm'n, in die bleev'n noe iêr weiui'n. 't Was 'n ander soort mèns'n, dan m'n iêr gewend waor'n. Nèst'g waor'n ze, maor óók 'n bitje stug, in Calvinist'n, dus noga zwaor op d'and. Ze praott'n naotuurl'k óók anders, in aod'n andere maniêr'n. Mao vooral udder klêéderdracht was anders: in da vriêr noe d'n Aksels'n boer'ndracht. In Aksel zelf kreeh'n me d'n Axels'n burgerdracht, mee 'n lange mutse. D'n band mee Walcher'n bleef vooral zóó stérk omda 't Land van Aksel kerkel'k bie de Classis Walcheren kwam. 

Nao de Vrede van Munster (1648) wier d'n toestand weer 'n bitje normaol. Dao zaot'n iêr in dao noga wad 'aok'n in óóg'n (moeilijkheden). Alle stikk'n land, die amme d'r in 1648 bii gekreeh'n aod'n zouw'n vanuut D'n Aog besturd óór'n deu de Staten Generaal, dus de Generaliteitslanden Da wier dus bii ons Staats-Vlaanderen (daar was ok een Staats-Braebant en een Staats-Limburg).

Nêê, zeij'n die koppige Zeeuwen, wudder èn 't Land van Axel veroverd, in wudder èn 't dao voo 't zehh'n. Affijn, daor èn D'n Aog in Middelburg zóó'n paor onderd jaor ruzie oov'r gemaokt. Mao 't daogel'ks bestuur bleef wè bii de Gecommitteerde Raden van Zeeland (zóóiets as de Gedeputeerde Staten noe) in Middelburg. Op kaort'n uut dien tiid óór 't Land van Aksel óók: Committimus van Zeeland genoemd. Op zóó'n eenvoudige maniere wier 't Land van Aksel 't eingel'ke Zeêuws-Vlaonderen.




#Article 440: Opperman (610 words)


Een Opperman dreagt de stenen an voo een messelêr of een straetmaeker. Opperman weeze, was vroeher 'n slaovenleeven. A je bie'n messelêr wérkte, die è 'n k'rwei an'enoome ao, dan was't nóóit henoeg, dan riep 'n aoltied mè van de stelluhhe: „Stêênen! Speecie! 't Behon a van 's ochens wan a 'n messelêr om zeeven uuren hieng behunne, dan was j'as opperman zeeker a 'n aollef uure beezug, wan de messelêr most zóó kunnen behunne.

Di moste dan 'n pér kuupen speecie klêr stae en di moste voldonde stêênen op de stelluhhe lihhe en è je noe weet, da je 't waeter soms mie 'n êêmer tien of twintug meeter vadder uut 'n dulv' of pit most aele en a je die speecie drie kêêr om most zette, voor è t'nhoed was, dan kü je behriepe, a je hin kouwe mi ao, a de messelêr hieng behunne.

Je most mie dróh en zunnug weer de stêênen ok nat ouwe, niet te vee en nie te wienug, anders kreeh je'n standje. Zó lank a j'op de behaene hrond was, hieng 't nog wè, dan kö je de kuupen vuile mie 'n kruuwaegen, mè z hauw è j' 'n meeter boven de hrond was, dan most je de speecie a hae draehe mie de speecieschuute en de stêênen op 'n plankje. J'ao aoltied zö'n vêêrtug toet vuuftug kilo op je schoere.

Ajan 'n hróóte schuure beezug was, was 't voe 'it opperman 'n bêêstug werk, je most overal hlieke weeze. Je was 's aevens dóódop en je most dikkuls nog 'n uure fietse voe a je tuus was. Je hieng 's aevens aoltied vroehni bedde, wan 't was d'n aore ochend wee vroeh dag.

Toch waere me gelokkug en tevree, wan m'ao 't beeter as 'n errebeier op 't land, óóns ao 'n riesdaelder op 'n dag en me werkten vuuf en aolven dag in de weeke, dus ao me deriten hullen vuufenzeeventug. 'n Errebeier ao toen twelluf hullen in de weeke, ie mikten langeren daehen en ie most zitterdagsaevens werke. De zondag was 'n feestdag. Me hienge ni de kerke, me zatte d'r ok wè 's te slaepe, mè da's van hin wonder, a je zo vee werke mot. M'ao dan wè's 'n koekje bie de koffie of thee en a 't leie kon êên of twie siehaoren. Sommugte 'ieuwe nog wè's 'n endje over voe's maendags, mè a ze je dl mie zagge, dan zeie z'ahauw: „'tis gin zondag mi, oor!

Oe a t'r vroeher in 't gezin van 'n werkman toegoeng, ku'j je noe ahauw nie mi indenken. Oe bezweet a j'ok tuus kwam, verschóóne was t'r nie bie. Dat dee je allêêne 's zitterdags, j'ao trowuens mè één stel klêêren, dus vee te verschóónen ao je nie, en 'n doesj ao nöh gin mens. Aje ziek wier, of 'n onhelok kreeg, dan was j'r hlad an. Di is wat hebrek elee, wan sociaole wetten waere d'r nog nie, dan most je ni de diakunnie, of ni d'n hróóten èrmen en dat wier dikkels as 'n schande ezieë. A j' 't werk van toen mie noe vergeliekt, dan is 't 'n verschil as van dag en nacht. Oóns ao hin kratte bier op 't werk, mè 'n flesse waeter, om miet 't schof je bróöd mie op 't eeten. s Mirrugs ao me koffie; di most d'n opperman ok voe zurrehe, mè of'ewassse wiere de kommetjes nóóit, zö nauwe wier 't vroeher nie 'enoome. Teehenwoorug is t'r op ieder werk 'n wc, mè vroeher most je mè 'n bosje opzoeke, a 't nóódug was. Mie koud en nat weer, waer m'ok nie best in'espanne. Me kwaeme dikkuls deurnat tuus.




#Article 441: Oôsterschelde (155 words)


De Oôsterschelde is een groôte zeêerrem tussen Noôrd- en Zuud-Beveland an de zuudkant en Schouwen en Tole an de noôrdkante. Vroeher was 't uutende van de rivier de Schelde. Sinds 1986 kan de Oosterschelde nae ut gereêd kommene van de kering volledig 'ofesloten worre.

In de loap der eeuwen is de Oôsterschelde steeds breejer eworre. Uut de zuudkant van Schouwen is een 'ele hap enome. Noord-Beveland is in de 16e eeuwe geheel in de golven verdwene en laeter weer in'epolderd. De Oôsterschelde kent een antal zeer diepe plekken, tot over de vuuftig meter diepe.

Voo Zeêland is de Oôsterschelde tehenwoordig van belang voor de scheepvaart en ut toerisem. D'r komme vee duukers opof. De Oôsterscheldekering is een bekend symbool van Zeêland eworren. Iese eit z'n oesterteelt an 't waeter te dankene.

Het Markiezaotsmeer is een ofgedamt stik Oôsterschelde da a in 1984 int kaoder van de Deltawêrreken deur de anleg van de Markiezaotskaoi is onsto.




#Article 442: Saoedi-Araobië (101 words)


Saoedi-Araobië is een land in Azië en is de baokermat van de islam. 't bestit grotendeels uut woestijn. De 'oodstad is Riyad. Aore bekende stee'n bin Mekka en Medina. Deu de olie is 't land rieke 'eworren, mae mee de mensenrechten is't nog aoltie nie best. Vròuwen magge d'r nie eens auto rieje. As je j'n eige tot 't chrissendom bekeerd ka'j zelfs de doôdstraf kriege. 

Sins het begin van de 20e eeuwe is de bevolkieng meer as vertwintigvoudigd, van 1,5 miljoen inwoners tot onheveêr 33 miljoen in 2018. D'n oppervlakte is 2.149.690 km². Saoedi-Araobië is lid van de Araobische Liga.




#Article 443: Oôsterscheldekering (198 words)


De Oôsterscheldekering is een beweegbaere kering in de mond van de Oôsterschelde tussen Schouwen-Duveland en Noôrd-Beveland. Over de kering lopt een 9 kilometer lange wegverbinding, die deel uut mikt van de N57. Onderweg oor de kerienge onderbroke deu tweê opg'oôgde zandplaeten, de werkeilanden. 't Zudelijke werkeiland Neeltie Jans is vreêd bekend g'ore as attractiepark. Op de noordelijk gelegende Roggenplaete is buten de wegt en 'n aeve niks te vinden. Oorspronkeluk was 't de bedoewling de Oôsterschelde of te dammene. Hier waeren ze end jaeren '60 al mee begonne. De protest'n weire steeds luujer, en in 1974 wier dat werk stille 'eleid. Al vuuf van de nehen kilometer was toe gereed, mar toe is beslote om de resterende vier kilometer (dat waere juust de stoômgaeten) te voorzie van schuuven. In 1976 wier 't werk hervat. De sturmvloedkering wier op 4 oktober 1986 'eopend deu Koningin Beatrix, die deerbie de bekende woorden De stormvloedkering is gesloten. De Deltawerken zijn voltooid. Zeeland is veilig sprak. De weg wier pas 'eopend op 5 november 1987. Deu tehenvallers is 't werk een stik dierder dan eerder begroôt 'eworren.  

De procedure is dat bie waeterstan'n boven de drie meter NAP de kering wor gesloten.




#Article 444: Bèstee (614 words)


Een bèstee (Nederlands: bedstede) is een in de wandbetimmering op'enomen slaepplaese in de vurm van een kaste en of'eslote mit deurties of een gerdien. Bèsteën wiere tot in de 19e eêuwe vee 'ebruukt, vooral in boerderiejen. Meestal was t'r an weerskante van de spinne êên. In d'n êênen sliejpe de ouwers, in d'n aoren de kinders. Errebeiersmènsen hadde meestal mar êên vertrek om in te wennen en in te slaepen. Bie de burgermènsen had je in de kaemer aok wel bèsteen, mar aok in de weunkeuken. As ze n flienk huus hadde, nog 'n binnekaemer, wat ze an de overkante 'n alkoof noeme. Bie de boeren op 'n gróóte stee had je veul mêêr bèsteen, dichte op zolder, in soms in 't opkaemertje, dat wat haog lei, omdat de kelder daeronder was.

Overdag gienge de bèsteedeurtjes dicht, 's nachts oope, mar dan hienge d'r weer gerdienen voor, mêêst groewne, in an d'n balk 'n wit rebatje mit 'n móói gehackt kantje. Je most wel 'n gróóte stap neeme om d'r in te stappen in d'r was nogal 's 'n balkje, de bèsteesponse, om op te gaen staen. Achter dat balkje zat de bèsteeplanke. Die gieng d'r mit de schóónmaek uut. Dan wiere de metrassen d'r uutgehaeld om te luchten, net as 't bed. De bedden gienge hêêl d'n dag nae buuten, de planken wiere geschuurd, de bèstee gewit, de rebat gewasse in dan kon je d'r's aevens weer schoon in.

Soms sliejpe d'r mensen op 'n stróózak: 'n gróóte zak mit stróó gevuld. Laeter kreeg je stróómetrassen. 't Bed zelf was 'gevuld mit pluumen. Zoo'n pluumebed was wel diere, zwaer om te roeren in op te schodden. De tieke most aok 'n apparte behandelieng ondergaen, want die wier mit was zoo gemaekt. dat de pluumen d'r niet deur konne of liejver dat de scherpe punten van de pluumen de slaepers niet prikten. Toen de kepokbedden kwamme, raekten de pluumebedden uut de mode. In bed lag d'r voor je 'n hóód êêrst 'n hóódpeule (peluw) over de hêêle breedte van 't bed. in daerop de kossens. Om de hóódpeule in om de kossens zat éérst 'n onderslaop in daerover weer 'n geweun kossenslaop. Onger je hóódkossen lag dichte 'n kopbosje (rond zakje met stro).

Op de metrasse lag êêrst 'n ongerspreie, op Goeree 'n sprêê genoemd, al nae gelang 'n molton, 'n gehaekten of 'n gebreiden. Diejn lesten wier meestal deur ouwe vrouwen gebreid, die toch niks mêêr te doewen hadde. Op de onderspreie 't onderlaeken, dan 't laeken (soms mit 't tussenzetsel), 'n molton deeken in 'n wollen in de zeumer, 'n wollen in 'n gestikten in de winter. Die gestikte deekens wazze soms hêêl móói gemaekt van lapjeswèrk in dan mit de hand op voorgeteekende lijnen deur in deur mit riegsteeken dwors deur de laege watte heen an mekaore gemaekt; an de achterkante netuurluk n effe voering, róód of groewn.

In de bèstee had je nog, as t'r kleine kinders wazze, 'n kribbe an 't voetènde. dan hoefde de moeder d'r niet uut as d'n kleinen schreeuwde. As t'r niet te gauw 'n tweeden kwam, sliejp zoo'n kind d'r wel in tot 't 'r uutgegroeid was. An 't hóódênde was an de boovenkante 't bèsteeboord. Daerop stond de pot, 'n petrooljelampje of 'n kaerse, in soms 'n busje mit dropjes, 's Nachs stong de pot op de grond in 'n lichtje op de taefel. Omdat 'n ooljelampe kon stoome, gebruukte ze aok wel 's 'n drievertje. Dat was 'n glaesje half vol waeter mit oolje d'r op. In de oolje dreef 'n blikje of kartonnetje mit 'n pitje d'r op. Dan stong je teminste niet in 't pikkedonker, as je d'r uut most.




#Article 445: Vierde Iengels-Nederlandse Oôrlog (514 words)


De Vierde Iengels-Nederlandse Oôrlog was een oôrlog tussen Iengeland en Nederland, vanwege de Nederlandse steun an de Amerikaanse opstand. De Amerikaanders een beetje vóór dien tiid 't al moe geworre waere
om onder de veugdië van de Iengelsen te staen en zich daervan losrokten, zoodat
'r 'n zwaeren orelog op volgde; want dat het Moederland, d.w.z. de Iengelsen, de'r
dochter niet wilde loslaete. Wellington stong an 't hood van de Amerikaanders, in
de lengelsen maekten de condiessie, dat niemend tussen beije zou komme om den
eënen of den oaren te helpen.
Dat gong an; maar die Hollanders binne altied grööte liefhebbers
van de dubbeltjes - in wat deëze noe? Ze verkochte kruut in loöd in geweeren an
de Noord Amerikaanders, in maekte daerdeur de Iengelsen zoö erg, dat die oak ons
den örelog verklaerden. In daer hà-je de poppen an 't dansen. De schout bi nacht
Zoutman hieuw nog wel zöwat de eëre op van de Ruyter in de Trompen - mar bi slot
van rekening had 't ons veul geld gekost. In tegenstelling tot de eerste drie Iengels-Nederlandse Oorlogen was dit een aor soort oorlog. De eerste drieje draoiende om de hegonomie op de zeê, de lesten droog meer het karakter van een Iengelse strafexpedisie vanwege de Nederlandse steun an de opstandelingen in Noord-Amerika. De oorlog durende van 1780 toet an 1784.

De patriotten gavve de stadhouwer de schuld 'iervan. de prins wier geminnacht in verdronge -
zoödat 'n in 1787 de wiik nam nae z'n buuteplaesse in Gelderland want hi was niet opgewasse tegen zooveul haet in geharewar. Mar ze'n vrouwe
Wullemientje van Pruussen, de stadhouweresse docht er oâres over. Ze schreef daedelik 'n brief an der broer de Keuning van Pruussen, of die
ze geen voldoening zou wille bezurge voor zoo'n mishandelienge?
In dat Prusense bloed kwam boven; hi stierde daedelik 'n 20.000 man om de
patriotten te regt te zetten. 't was gauw
opgeruumd, in de prins weer in den Haag. In de patriotten giengen op den draf nae
België in Frankriek, bie d'er broers troöst zoeke. 't volk begon vooreest in de steeën mit oranjevlaggen rond te loapen in de
huzen van patriotten te plunderen, in dat gong nae de durpen over; o.a. oak in Oud
Beijerlend, daerse vreëselik huusgehouwe haauwe, laeter oak naer Overflakkee. An d' eeste beurte lei Simon Post, 'n vreëdsaem koapman in winkelier te Dirksland,
in dan den dominé Brinkman, allebeije bekend as vule keezen. Misschien, zei
Meëster, hadde die mannen der eige wel 's te veul uutgelaete ten naedeele van de
prins. Mar dat zouwe ze noe dan oak dier betaele; althans in den naevend begon
't gejoel van 't gespuus. 't Heële huus van Post wier uutgeplunderd in al de
wienkelwaeren op straete gegoöid, de bedden opegesneë, in bi den domenè van
't zelfde; de vrouwe van Post mit dat kindje
van 'n half jaer oud en oak dominé Brinkman waere deur goeie vrinden 's nachs
geburge in mit den dag over Herken nae Zeêland gebrogt. In Simon Post is nooit
meër in Flakkeë komme weunne, mar heit te Haerlem 'n zaedhandel begonne,




#Article 446: Stad an 't Haeriengvliet (892 words)


Stad an 't Haeriengvliet (of kortweg Stad) is een durpje in de gemeênte Goeree-Overflakkee, gelege an ’t Haeriengvliet. D’r weune ongeveer 1.400 mensen. In ’t durp binne een Hervormde kerreke, een Griffermeerde kerke en een Griffermeerde Gemeente. Varder een jachthaevene in een voebalverenigieng. Tot 1966 was Stad 'n eige gemeênte (mae noôit gin 'stad'), daenae hoorden 't tot 2013 bie Menheerse. 

In 2006 ging de leste wienkel op Stad dicht. Tot an de jaeren '70 hao het durp een redelijke middenstand, daarnae is het harde teruggeloape. In de jaeren '50 hao je aerdig wat wienkels op het durp. Bovun an de Voorstraete had je op 't 'oekkie van Nierop, die verkocht gaeren in band an de eêne kante in de wienkel in an de are kante raakwaar, de pruumtebak in de segarun waare erug in trek. Lienks hao je Piet Sniejer, die verkocht krujenierswaar, de losse stroope was erug in trek, je most dan wel zaalf un pot mee brienge. Naest Piet Sniejer had je bakkur Silvis, die had niet alleen broad in zo mar die verkocht aak ijs in zaalf gemaekte petat. Daernaest zat schildur Dorsman mit zun wienkel. Daer weer neffen had Hans de melkboer zun wienkel, die kwam aak nog langs de deure mit van allus in nog wat. 

Daernaest ao slaeger van der Piel z'n wienkel, die verkocht aolles vant vaareke in van de koeje. Verderop zat Hendrikse mie potten in pannen in daer was vaek 'n smitse bie. In dan ao je an die kante aak nog de bakkerieje Teun Niep, die ao elleke weeke wel 't een of aore koekkie in de anbieding. An de overkante zat Piet de kapper. De klompemaekur heit nog un tiedje zun zaak gehad int gemeentehuus. Daer weer neffen had de scheerbaas zun wienkel. Naest de scheerwiekel had bakker Braber zun wiekel. Verdurop had je dan nog Krien van der Meide de schoenmaekur.

Koninginnedag was vroegur een groot feest op hut durp, iedereen dee mee mit de spelletjes. 't durp was versierd, zelfs mit un erepoorte bie de meule in boven an de Voorstraete. In de Stadse meziekvereniging blies ulder neutje mee.
De kinderspeulen waare sogguns op de voetbalweije in de Baagerdreef, smiddags was ter un algorische optocht over het durp, savens ware dur allerlei spelletjes in de Voorstraete.
Dur was aak nog un aubade op de Voorstraete, de burgemeester stoend dan niet op het bordes mar op het balkon wat vroegur an het gemeentehuus zat. 

Vroegur was hut Haeringvliet nog ope waeter, dus had je nog eb in vloed. Je had toen aak nog strienge winters, soms vroor 't dat 't kraokte, zoas in '63. Dur kwam dan un lage ies op 't Haeringvliet. In as hut dan dik genog was kon je loôpend nae Tiengemete. Dat was meestal un vezetje op de zoendagmiddag. 't was soms harstikke druk op 't ies.

D'r lagge tonnen in 't waeter, van die rooje in groene om de schepen in goeje baenen le leijen. As 't d'r ies lag gieng'j vaek naer die tonnen toe om daer je naem op te schrieven, das leuk voor hut naegeslacht. Wat wielle niet wiste was dat die tonnen om de zoveul tiet uit hut waetur gehael wierre om te worden opgeknapt, ze wiere dan aak weer gevaarfd, dus as je enkele jaerun laetur weer gieng kiekke kon je die naemen niet meer vinde.

Dur is nog un jaer geweest dat hut zo hard gevroore had dat je aan mit de auto ovur hut waetur naer Tiengemeete kon rieje. Dur binne nog wel maasun die daer foto's van ha dienk ik.

Op Tiengemete gieng je dan roend kiekke, hut was tur altiet rustug, dur waare brommers geen auto's of zo. Ik dienk dat hut nog steeds de moeite waerd is om daer us te gaen kieke. Ik ha begrepe dat hut bootje dur nog enkele weekun naer toe vaert, dus ik zou zaage griep die kans mit twee handun an noe hut nog ken.

In 1946 wier de VVS op'ericht in in dat eerst seizoen wiere we al kampioen van Flakkee. We gienge dan mit de uut wedstrijen mit un vrachtwaegun van Trommel. Over de bak was un zeil gespanne, in dur stoende veilingkissies om op te zitte. Je hobbelde oendur weg van de ene naer de are kante van de auto deurdat de verieng niet al te best was, in de wegen waare aak niet wat ze noe binne. Zoon ritje heen in terug mit de vrachtwaegun naer Nieuwe Tonge koste 7 nederlandse zulvere guldens.

Wielle hadde toen aan un koolketter, Bram Wagner kon zo hard schiette dat menege keeper de bal niet zag gaen mar alleen mar hoorde fluite, in hareken schoot tie de bal zelfs dwars deur hut net heen.

Je had toen aak un Flakkees elftal, daerin voetbalde de beste speulers van Goeree-Overflakkee. Jaas Mellaard, Aren de Gans in Aai Arensman wiere daer regulmatig voor gevraegd.

VVS voetbalde toen in de baagerdreef, daer waer noe Malieflouwer zit. Daer stieng toen un houte keet as kleedkaemer. Wasse kon je je eige daer niet dat most je thuus mar doen.

In 1947 most de naem van VVS verandert worre, omdat tur al un club was in de RVB mit die naem, dus toen wier hut SNS. Deur de jaeren heen is SNS menig keertje kampioen geworre, mar aak menig keertje gedegradeerd, hut Volendam van Flakkee.




#Article 447: Johan Hendrik van Dale (264 words)


Johan Hendrik van Dale (Sluus, 15 feberwari 1828 – Sluus, 18 of 19 meie 1872) was hoofdounderwyzer, archivoaris in Sluus en moaker van woordeboekn. 

Zyn ouders woarn ofkomstig uut 't Vlaamse Eeklo, moa deurdat er juste en epidemie van pokkn in 't Meetjesland was uutgebrookn, vluchtte voader van Dale mè z'n zwangere vrouwe weg, de grenze over noa Sluus. Hendrik van Dale is surtout bekend omdat 'n zyn noame gegeevn het an 't Groot woordenboek der Nederlandse taal, of den Dikke van Dale.

Van Dale hoalde zyn êeste ounderwyzersdiplom an z'n zestiene. Op 23 meie 1854 wast 'n angesteld als hoofdounderwyzer an d' openboare schole in ze geboorteplekke. Vanof 1855 wast 'n doar ook stadsarchivoaris. Tusschenin schrêeft 'n lêerboekn over toalzuverheid, sproakkunste en zinsontledienge, geschiedkundige artikels en brocheures over Sluus en je richtte d' oude rederykerskoamer 'De Oranjebloem' were ip. In 1867 vroegen z'hem van den êestn druk van 't Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal uut 1864 t' herzien. Je dêed der vier joar over. Je was nôois styf content gewist over de voage, ondudelikke informoatie in de bestoande woordeboekn. Je stelde hoge eisn an d' exacte omschryvienge van de begrippn. In 't vôorbericht by den druk van 1871 schrêeft 'n zelve: Het schrijven van een Woordenboek is een ondankbaar en verdrietig werk. Is er veel dat men heeft opgenomen of verbeterd, er is nog veel meer dat men is vergeten.

Je was nog bezig an de latste fase van zyn werk, ost 'n in 1872 dôodgienk an de pokkn. D' êeste ofleveriengn woarn al uutgegeevn. Z'n lêerlienk Jan Manhave hè zyn werk ofgemakt.




#Article 448: Wasschappel Laeg (218 words)


'T Noorderhoofd (of Wasschappel laeg) is de naem van de tweêde viertoren in Wasschappel tur onderscheidienge van de 'ooge viertoren in het durp. De viertoren is een rieksmonument.

Midden op de Zeêdiek in Wasschappel staet 't kleine viertorentje. Dizze gietiezdere toren uut 1875 is ontwurpe deur Quirinus Harder, die oôk veé andre 'Ollandse viertorens ei ontwurpe. De viertoren ('t iezder) is emaekt deur iezdergieterij Nering Bögel in Deventer. Dizze toren vurmt saemen mee 't 'ooge licht een lichtlijn ni 't Oostgat.

De toren is roôd, mee een witte band. 'T licht van de toren ei 3 kleuren; roôd, wit en groene. Dit is escheie deur een soort gurdientjes. As de schipper de roôie sector ziet, moet'n onmiddellijk z'n koers wiezege. De witte lichtsector is 6000 candela, de roôie en de groene beide 1800 candela.

An de voet van de toren ei een ebouwtje estae dat ebruukt wier deur de Kustwacht. 'T wier in de jaeren zestig van de twintigste eêuwe ebouwd van beton en baksteên, as vervangienge voh een kleiner kustwachtebouwtje, wat di sinds 't begin van de twintigste eêuwe stoeng. Naeda de kustwacht uut 't ebouwtje was vertrokke raekte 't in zeer vervalle staet en was 't regelmaetig onderhevig an vandalisme. In 1995 is 't esloôpt omda ter gin nieuwe bestemmienge voh 't ebouwtje evonde kon oôre.




#Article 449: V.V. SNS (549 words)


VV SNS is een voebalclub uut Stad an 't Haeriengvliet. In 1946 wier de club op'ericht as VVS, in in dat eerst seizoen wier de club al kampioen van Flakkee. We gienge dan mit de uut wedstrijen mit un vrachtwaegun van Trommel. Over de bak was un zeil gespanne, in dur stoende veilingkissies om op te zitte. Je hobbelde oendur weg van de ene naer de are kante van de auto deurdat de verieng niet al te best was, in de wegen waare aak niet wat ze noe binne. Zoon ritje heen in terug mit de vrachtwaegun naer Nieuwe Tonge koste 7 nederlandse zulvere guldens.

Wielle hadde toen aan un koolketter, Bram Wagner kon zo hard schiette dat menege keeper de bal niet zag gaen mar alleen mar hoorde fluite, in hareken schoot tie de bal zelfs dwars deur hut net heen.

Je had toen aak un Flakkees elftal, daerin voetbalde de beste speulers van Goeree-Overflakkee. Jaas Mellaard, Aren de Gans in Aai Arensman wiere daer regulmatig voor gevraegd.

VVS voetbalde toen in de baagerdreef, daer waer noe Malieflouwer zit. Daer stieng toen un houte keet as kleedkaemer. Wasse kon je je eige daer niet dat most je thuus mar doen.

In 1947 most de naem van VVS verandert worre, omdat tur al un club was in de RVB mit die naem, dus toen wier hut SNS. Deur de jaeren heen is SNS menig keertje kampioen geworre, mar aak menig keertje gedegradeerd, hut Volendam van Flakkee.

Voor veel jonges was 't een probleem da ze op zaeterdag zekur tot 12 ure moste waareke. Dat was lastig bie uut wedstriejen. Ze moste dan bevoorbeeld om 11 uur weg om de boot van half twaaluf te kenne haelen, dus gienge ze op de fiets naer Meneerse hood, dan mit de boot naer Hellevoet, in an de overkante mit un bus naer hut veld van de tegunstandur. As ze gelok hadde kwamme ze daer op tied an, soms was hut zo kort an dat ze in de bus moste verkleeje.
Aak as ze uutgevoebalt waare moste ze soms drek de bus in, zoendur te wassus of te verkleejen. Verkleeje most dan mar in de bus in dan tuus mar in de teile om je eige te wassun, want je most de boot haele.
Meestal waare ze dan tegun un uur of achte savens weer terug op stad. Dan wist je pas of ze verlore of gewonne hadde, dur wier nog niet gebeld de meeste hadde geen telefoon in aak tuus niet as je most belle gieng je naer Piet de kappur. In toen hadde we zekur geen mobieltje.

Dur waare maasun die an de overkante waarukte in die gienge dan deur de week mit de boot vanuut Menheerse naer de overkante. Die hadde allemaele un weekkaert voor de boot die was 6 daegun gelkaert. Om kostun te bespaerun wiere bie de maasun die an de overkante waarukte de boodkaertun opgehaeld in an de jongus gegeve die moste voetballe.

Zo zieje dat as je lid was van un verenigieng je aerdug wat geld kwiet was om un partijtje te voetballun. Un ure verlette, op de fiets naer Menheerse-hood, in as je geen bootkaerte had op de boot betaele (un retourtje koste toen al 1 gulde vuuftien) in dan nogus betaele voor de bus.




#Article 450: De bende van Pier Zuudof (691 words)


De bende van Pier Zuudof (Nederlands: De bende van Pier Zuidhof) is een Zeêuwse volksverhael, mee we een bepaelde kern van waer'eid.  

De zôôgenêêmde bende van Pier Zuudof bestieng uut ’n man of zevene: Pier Zuudof, Koa Zuudof, Klaas Westdurp, Joane Westdurp, z’n zuster, dan nog Merien Traas, ’n zekere Luuk, en nog êêjn die z’n nêêm à ‘k nie mî wete. Die Westdurpen ôô de bienêêm Leze. Êêjl die bende kwiem uut ’t Ouweland onder Entjessand.
Dî bin vee ver-alen van, mè ’t mêêjst bekend is wè de inbrêêke in De Brouwerie, je weet wè, dien ofstee onder Bèrlande. Dî weunden toentertied Mertiene en Illebrecht Driediek, die à oallebei jonk were. Dî was ’n knecht, Joannesje van Eikeren, en de meid was Bette van ’t Westende; Bette à dî zôôwat 97 mô worre.
De bende kwêêm op ’t of, mè de deure zat op de griengel, natuurlik, wan ’t weer à duuster. Affijn, ze langden ’n bôôm en ze poemerdn de deur open.
Ze pakten Illebrecht en gooiden ‘m bie Mertiene op bède en zeiden: Noe motte julder mèr is gezellig ’n nachtje mie mekare deurbrienge en ze deje de deure toe en trokten de krikke uut die deure.
Bette sliep in ’t opkêêmertje, je weet wè, boven de kelder – dî goeng je mie ’n tree of drie viere nî boven. Ze zat mie de dôôdschrik op d’r lief in bède en toen à Pier Zuudof binnenkwam wou ze d’r spèrcentjes (die à ze in ’n kouse ôô) geve. Mè Pier zeiden: Van joe motte me niks è; ouw jie joe centjes mè, mè ze bonne d’r vast op d’r bède.
Ze wazze goed zat en ze begonne mè is volop spek en woste te bakken voe d’r eigen!
Joannesje van Eikeren was kunne vluchte en die weer nî de buren evloge, nî Pier Vermue, de voader van Ko Vermue van de Langewegt en van Arjêên Vermue van den Essendiek onder Bieselienge.
Pier Vermue kwiem in de bôôgert mie ’t geweer offelôôpe. Natuurlik keek t’n wè goed uut, wan um weer mer allêêjnig tegen ulder mie t’r zevenen. De poemerbôôm in ’t deurgat zag t’n an voe ’n veint en dî schoot ’n twî kêêjr op.
De bende oarden ’t schiete en dîr ôô ze nie van terug: ze sloege op de vlucht. Ze namme êêjl wat geld en affecten mee, mè mie die affecten bin ze tegen de lamp elôôpe, temissen de elers. Dî mòt ’n Brabander, ’n zekere Hutjesson, bie ewist è. Die è ze temissen in Antwerpen of Brussel, in oalle geval in Belzen divvoe epakt.
Pier Zuudof en z’n bende è ze nie epakt. Dat wor werris aars ezeid, mè ik weet dat van um zelft. Ja, da’s arig, mer ik è vee ni z’n eluusterd. Die kon pas vertelle. Nee, ’t is zôô egêê: Pier Zuudof die is nî Walchere evlucht mie zien part van de buit. Ze wazze ’n gauw op ’t spoor. Dir is nog een liedje van, luustert:

Sondagsoches, à elkendêêjn nî de kerke was op ’s-Êêjrenoek, bleef een meid die à an den Sloesen Dam weunden op d’oeve en ze bakten dan spek voe ’n êêjle weke gelieke. Noe ôô de vrouwe ezeid: A Zuudof soms onder de kerke mocht komme, dan geef je ’n mè oal dirra t’n om vrêêgt.
En Zuudof kwiem! Ie ôô à drie dêêgen en nachten in de geeste ezete en ie verrekten van den grôôten oenger. M’n moeder dee de deure open en liet ’n d’r in. Nêêjè, ie wou gin geld è – dat ôô t’n genoegt van De Brouwerie – mè ie most eten è. Zes grôôte stuten (van die grôôte eigenbak, je weet wè) mie spek at ’n op en nam t’n mee.
Over Walchere is t’n toen in Belzen erocht en divvandêên nî Canada. In Canada trouwden ’n mie ’n rieke kunstschilderesse, die à dî ’n stik of drie farms ôô. Kinders eit ’n nie ehad en z’n wuuf is an sukerziekte overleje. Toen is t’n op z’n ouwe dag nog is nî Zêêjland ekomme. De fermielje ei nogga wat eorve, toen à Pier Zuudof dôôdegêên is, zo rond 1925.




#Article 451: Den kwêêjen and (457 words)


Den kwêêjen and (Nederlands: De kwade hand) is een Zeêuwse volksverhael of sage van Zuud-Beveland.  

In Oedjeskerke weunden Jantje Westdurp – ze noemden ’n ok wè Jantje Petoet. Die was etrouwd mie Belle Pantus; die kwêêm van Entjessand. Vanzelf goeng ze werris nir Entjessand op verziete nì d’r moeder.
En zôô was ’t is ’n kêêjr midden in de zeumer, da se wee nir Entjessand goeng. Z’oa nog mè net ’n stuitje ’n kleinen en dat kind droeg ze op d’r erm mee. Ja, ze wazze vroeger niet zôô fleeuw as noe!
Ze goeng over Ternisse en stapten nì Den Dôôman, je weet wè, dien ofstee mie dat Wêêltje d’r voor. Dì komme d’r ’n pèr zieweggetjes uut De Poel sêêmen. Uut êêjn van die weegjes kwiem ’n oud vrouwtje annestapt.
Die most toevallig nèt dezelfde kanten op en ze stapten dus tegère, en ze mikten ’n praatje: “Wat is ’t werm, ee!” “Dat is ’t nèt!” “Wì kom jie vandêên en wì mò jie nì toe?” vroeg ’t wuufje. Belle zeiden, da ze glad van Oedjeskerke kwiem en da ze nì Entjessand most. Ze klêêgden, dat ’t kind zôô zwèr woog en da ze blieë zou weze, a ze bie d’r moeder was.

Mè ’t jonk begon te schrêêuwen van geweld.
Belle oa nog nergest ergen in en docht: ’t Zà van de wermte weze; ’t zà doaken wee wè zakke. Mè ’t goeng nie over. Ze vertelden thuus natuurlijk, wat a t’r onderwegt gebeurd was; gin mèns kus raaje, wien a tat wuufje ewist kon è.
Belle oa glad gin plezierigen dag bie d’r moeder. Oallemè dat brullende en schrêêuwende kind! Dust, ze goeng ongerust êêjl gauw wee mè nir uus. ’s Êêves thuus, oallemè nog dat kind schrêêuwe. ’t Ieuw mèr an, dêêgen an ’n stik!
Oppenduur docht ze: ’t kind is erocht van “den kwêêjen and”. Ze zou d’r mie te pastoor van Kwedamme over gì prate. Mè die wilden ’t êêjle veraal nie gelôôve en ie zeiden: “’t Zà wee wèr overgêê.” En Belle awwee nir uus. Mè ’t kind wou nie bedère.
D’n aren dag keek Belle toevallig deur ’t rêêm nì buten – en wien kwiem dir an?? De pastoor! Die zeiden: “Ik mos toch toevallig deze kanten op weze en dirrom docht ik: Lit ik gelieke mer is nì ’t kind kieke. Schrêêuwt ’t nog aoltied?” Nou, en of: ’t brulden nog net êêjnder as den êêjsten dag. “Mag ik t’r even allêêjnig bie weze?” vroeg de pastoor en ie stapten à nì de krubbe.
Ielkendêêjn goeng den uzen uut en de pastoor bleef allêêjnig mie t’t betôôverde kind. Toen à ze eventjes lêêter wee vrom kwêême, weer ’t kind stille. En ’t ei nooit mì zôô akelik ebruld




#Article 452: De tôôvervrouwe van Biesterveld (221 words)


De tôôvervrouwe van Biesterveld is een Zeêuwse volksverhael of sage.  

Op Biesterveld (een duunhoeve bie Renesse op Schouwen-Duveland) weunde een duunboertje, die s’n vrouwe kon tôôvere. Op ’n goeie dag mos moeder kaerne. Ze was net doende en di kwam buurvrouwe van Biesterveld. Ze zei: “Wel, wel, bi jie an ’t kaerne?” “Jaet,” zei moeder. “Noe,” zei buurvrouwe, “dat za je vandaege nie meevalle.” “Zôô,” zei moeder, “dat kan wè, mae ‘k doe toch.”
Toen buurvrouwe weg was, gieng moeder deur mie kaernen, mae de kaern wou nie af gaen. ’t Mens zwêêtte as ’n paerd, ze wier compleet raedelôôs. 

Vader zei: “Kaern noe nog is.” In een ommezien was de kaern af.
Een kwartier laeter kwam buurman van Biesterveld ard annelôôpe. Ie was gewoon buten aesem en ie riep a van ’n ende: “Buurman, kom ’s gauw mee, want m’n vrouwe is zo erg verbrand!”
Vader lacht’n in z’n eigen, mae ie gieng mee en jawel oôr, buurvrouwe zat ieselijk te brulle van de piene in d’r stoel. Z’ao d’r bêên verbrand. D’r stieng een grôôt oefiesder op d’r bêên, zo rôôd as ’n krote.
Soms betôôverde z’ok d’r zeuntje. Die was nie goed bie z’n ôôd en a z’n moeder wee ’s wat mie z’n uutehaele ao, lag ’n in de dune as ’n wilde te kêêr te gaen.




#Article 453: Nieuwerkaarke (471 words)


Nieuwerkaarke is een durp op Schouwen-Duveland mee circa 2.645 inweuners in 2016 en is 'elegen langs de Rieksweg 59. Tiejens de Waetersnoȏdramp van 1953 verdronken 288 van de 1800 inweuners die Nieuwerkerk destieds tellende. Nieuwerkaarke is nog altied een kerkelijk durp.
Nieuwerkaarke is een ringdurp uut de 12e eêuw. Het was een ofsplitsing van de parochie Ouwerkaarke, wat de naem van baie plekken verklaert. De vuuftiende-eêuwse kerke eit een zeskante toren. De toren is in 1975 'erbouwd op de fundamen'n van de in 1945 deu de Duutsers opgeblaezen ouwe toren. Het koor en de toren bin van mekaore gescheiden naedat het schip in 1586 is ofgebrand.

In Nieuwerkaarke stit een naemloze korenmeule uut 1844.

In het durp is 't volgende volksverhael bekend uut 't verleden:  

Jaop Meulmeester was knecht bie Job van der Have in ’t oekje van den Nieuwerkerksen diek. Op ’n keer zei d’n baes: “Jaop, gae ja vanaevend es ’n keer mee visse? In ’t Stêênzwaen zit vee paelik.” Jaop zei netuurlijk: “Da doe’k baes.” Ze gienge ’s aevens om zeven ure weg. Toet twelf ure vienge ze meraokel vee paelink. Mae toen ieuw ’t op. D’n baes zei: “Jaop, jie bin toch gin benauwde schieter, ee?” Deze zei: “Da bin ‘k nog nooit eweest; waerom vraeg je dat?” “Ja,” zei d’n baes, “di za wat te kiek komme en daerom ek joe ok mee enome. Oôr mè, di komme ze.” Een geruus deur ’t riet. Ze konne nie zien, wat ’t was, ze zagge allêên mae twi ôôgen, zo grôôt as ballen. Jaap verschrok toch wè ’n bitje en ie vroeg: “Wat is dat noe?” “Stille mè,” zei d’n baes.
Recht voe d’r was ’t net uut espanne. En allemae ôôrden ze dat geruus in ’t riet en die oôgen bleve mae kieke. Nae ’n kwartier of zo gieng ’t weg. Ze wouen ’t net opaele, mae dat zat stik vast. Dat zoue ze dan mergenochend wè doe.
Ze gienge nir uus. Op d’n diek ôôrden ze ’n soort geritsel of gekraek. Net zo ies as van nieuwe kraekende schoenen. Dat geluud bleef altied zowat vuuftig meter achter ulder. 
Bie ’t zwarte sluusje stieng een weegbrugge. D’n baes zei: “Jaop, nie over de brugge lôôpe, oor.” “Waerom nie?” vroeg vaoder. “’k Lop er altied over.” “Ja, dat kan wè,” zei d’n baes, “mae toch nie ’s nachs tussen twelve en êên. Ze kunnen je ni benee trekke.” Toen ze bie de brugge kwamme, zag vaoder d’r onder een grôôte klompe vier, net of a ’t brand was. Jaop zei: “Baes, de boel stae in brand,” mae den baes zei: “Neeë, gin nôôd. Mae nie op de brugge lôôpe.” Jaap zei: “Oe is dat noe ier? ‘k Begriepe d’r niks van.” “Spoken, “ zei d’n baes, “uut de oudheid. Da’s iederen aevend zo van 12 tot 1 ure.”




#Article 454: Poôfliet (497 words)


Poôfliet is een durp op eiland Tole mee circa 1.500 inweuners in 2012. Ut liet tussen Tole en Smerdiek. Tiejens de Waetersnoȏdramp van 1953 kwam ut durp onger waeter te stoô. Vee mense kenne ut durp vanwege de grote meubelboulevard. An de Langstraete stit 't Ouwe Raad'uus uut 1863, wa-a een antal keren is verbouwd. 

Cornelis Steenblok was 'ier dômenee van 1942 tot 1948.

In het durp binne de volgende volksverhaelen bekend uut 't verleden:  

Op Pauluswerf, een ofstie onder Poôfliet werkte een knecht, een Braeber. Bie ’t peeënrien ni de kaaie, praat’n ie onderweg nog a ’s mit een ouwe vrouwe, die a kon ekse. Op ’n keer dat ’n wee onderweg was mit een voer peeën en toen a ‘t ’n verbie een viever kwam daer a vee waeter in stieng, wier ’t ‘n ineens mit ’t hêêle zootje in die viever ezet en ie kon nie van de waegen af want ie zat ‘r zo vast op, dat ’n z’n eigen nie kon bewege. En toe kwam die ouwe vrouwe ni z’n toe, di a ‘t ’n a’s wôôrden mee ehad ad en die zei: “Wel Kris, wat bi jie noe overkomme?” “Ja,” zei ‘t ‘n, “ik kom zo anrieë mit dat voer en ik wor zo mè midden in de viever ezet.” “Ja,” zei ze, “dat is wè een bitje je ’n eigen schuld éé, want jie ei me toch zo vrêêd etreiterd.” “Ja,” zei ‘t ‘n, “das wè waer, maer ik zou zo graag d’r uut wille komme, maer ik weet nie oe, want ik kan nie van de waegen af.” Ze zei: “Dan za’k j’s eve elpe” en toen gieng ze ni de kant en ze pakte de paerden bie de lienen en zo stieng ’n inêêns elemaal op de weg en ie was glad drôôge!

Op ’t durp was een wienkeltje, di âân ze ’n meisje, di a vreemde diengen mee gebeurd’n. Di kwam ok dikkels een reiziger, die a van aoles verkocht en die kon tôôvere.
Op ’n ochend was dat meisje ziek en toen èn ze d’n dokter ehaele en toen dee dat meisje zo raar, da d’n dokter d’r ok gin raed mee wist. En toen èn ze d’r kossen van d’r bède openeknipt en toen zat ‘r ’n êêle kranse in van blommen. En a dat meisje ’t zo erg kreeg, dan danste ze op de sponne van ’t raem en de bestie. Toen èn ze die reiziger laete komme en toen mosse ze van um ale gaeten opstoppen ok de sleutelgaeten en toen èn ze die kranse van blommen mit dat kossen in een panne mit waeter edae en dat mos koke. En toen a ’t tegen ’t kookpunt was, toen zei die reiziger: “Mènsen, ’t wor niks, want j’èn vergete om dat gatje di te stoppen en noe is de geest di deur weggevloge. Noe zu’n j’n nooit mi te pakken kriege.”
Dat meisje kreeg aol mae meer aanvallen en z’is erg jong gesturve.




#Article 455: Nieuwland (650 words)


t Nieuwland (Nederlands: Nieuw- en Sint-Joosland) is een durp bie Middelburg mee circa 1.300 inweuners in 2012. Deu z'n laete ontsto is 't gin kerkdurp mar meer een wegdurp. 'liet vlakbie Knoôppunt De Rooie Leeuw. In het durp is 't volgende volksverhael bekend uut 't verleden:  

Noe was ’t in êêl den omtrek bekend dat ‘r op ’t Olmenof soms rare diengen gebeurden en dat de vrouwe van ’t Olmenof, de weduwe Dekker, di de schuld van was. D’r wier verteld dat die an de zwarte kunst dee. Noe zag ze di ok wè ’n bitje ni uut: z’aa mar êên ôôge en ze liep aoltied mee een stok, wan ze was krepel. Je begriept dus da Jôôs z’n vrouwe wè ’n bitje verschrok toen a z’ôôrde dat d’r man zō laete di nog ni toe mog en dat ’n dus in de stikke doenker nir uus zou motte komme. Mè dat durfde ze tegen die knecht nie zeie en ze zei dan ok ma da ze d’r vent zou stiere.
Jôôs a aoltied nog a ’n grôôte mond over zukke diengen en ie wou voo z’n wuuf nie wete dat ‘n eigeluk ok wè ’n bitje bange was en ie trok z’n laezen an, zocht z’n slachtersgerêêdschap bie mekare en gieng op stap. Mer ie voelde z’n eige toch nie erg op z’n gemak en toen a ‘t ’n bie d’erreberge “De rooie Leeuw” kwam doch ‘n: ik gae even om ’n borrel en toen a ‘t ’n vertelde wi a ‘t ’n ni toe mog keek de kastelein ok ’n bitje bezurgd en Jôôs nam ‘t ‘r toen nog êêntje. 
Toe a ‘t ’n op ’t Olmenof kwam, stieng aoles a gerêêd en de slachtienge verliep goed. D’n baes, de ouste zeune van vrouw Dekker, was êêl tevree en ie tapt’n nog ienkele borrels. Jôôs kreeg al mè meer moed wan d’r gebeurde niks en de vrouwe a ‘t ’n nog glad nie ezie.
Toen aoles an kant was gieng ’n mee in den uze en di zat de vrouwe en die vroeg an z’n of a ‘t ’n boteram mee bleef eten. Jôôs docht da ze me d’r êêne ôôge dwas deur ‘m eene keek en ie stoeng te beven op z’n bêênen en ie zei gauw: “Nêêe vrouwe, dā zā ‘k nie doe, wan ’t is noe a doenker en ‘k mō nog ’n alf uure lôôpe voo da’k tuus bin.” De vrouwe zei: “Ik dienke dā je d’r wè langer over za doe as ’n alf uure.”
Z’n vrouwe zat tuus al mè ni de klokke te kieken en ’t wier al mè laeter. ’t Was a negen uure eweest en toen kon ze ’t nie mir uut ouwe en ze liep ni de velwachter en zei wat a ‘t ‘r gaende was. De velwachter vond ’t ok verschrikkeluk mae ie zei dat ’n d’r noe niks an kon doe mè dat ’n den aren ochend a ’t licht wier zou komme vraege of a Jôôs a tuus was. Dat gebeurden en den aren ochend stoeng de velwachter bie ’t êêste licht a an de deure bie vrouw Diengemans mar ie oefd’n niks te vraegen wan ze zat nog mee d’r omslagdoek an bie de kachel. Z’aa êêl den nacht nie op bède eweest.
De velwachter gieng trek op stap en ie was nog gin onderd meter buten ’t durp en di vond ’n Jôôs onder an d’n diek legge slaepe. Toen a ‘t ’n wakker gemaekt was begon ’n te vertellen wat a ‘t ’n die nacht beleefd aa. Ie was nog mè net van ’t Olmenof af, of ie was de pad kwiet eraekt en ie aa uren lank gelôôpe, over ekkens eklomme, deur dulven elôôpe, mae de pad kon ’n nie vinde. Ie aa noe ondervonde wat ā de zwarte kunst was en ie zou nooit mi ni ’t Olmenof g’n slachten.




#Article 456: Ouwerkaarke (320 words)


Ouwekaarke is een durp op Schouwen-Duveland mee circa 621 inweuners in 2016. Tiejens de Waetersnoȏdramp van 1953 verdronken d'r vee inweuners. Ier is tende van 1953 ut leste sluutgat 'edicht in 't biezien van Koningin Juliana. In 1956 kreeg ut durp een nieuwe kerke mee een losse toren.

Int durp is 't volgende volksverhael bekend uut 't verleên:  

Un oūwe vroūwe, die alléénig woonde, bakte elken ochend spek. As ’t dan ebraeie was dan zette ze de panne naest d’n aerd. En dan kwam d’r aoltied un oen, un zwarten, in die pikte dan een krippe spek uut die panne in liep d’r dan aord mee weg.
In ’t eest vond die vroūwe dat nog kemiek, ma op ’t laaste wier ze dat toch moeē in ze docht bie d’r eige: di za’k toch ’s un einde an maeke. In wat dienk je da ze dee? Toe dat oen op un ochend wi kwam, ei ze de panne mi ’t gloeiend êête vet epakt in dat mieterde ze toen over dat oen. ’t Bêêst was eelemaele verbrand, dat begriep je.
En d’n anderen ochend gieng die vrouwe us bie un buurvroùwe kieke want die ao ze sins d’n vorigen ochend nie mi bute ezie in ze docht bie d’r eige: di za toch niks mi buurvrouwe weze?
In ze kwam bie die buurvroūwe in uus in ja ôôr, di zat ze dubbel in een dotje in d’r stoēl in je kon zieë da ze êêlemaele nie goed was. En ze zei: “Ma bure, wat doe ’t er op? Bin je nie goed? Mèns je ziet ’t er uut of a je doôdziek bin.” In de buurvroūwe zei: “’k è toch zō’n piene. ‘k Bin êêlemaele verbrand.” “Toe ma,” zei ze, “in oe komt da dan?” Ma da wou die buurvroūwe nie zegge. Ma de vrouwe wist ’t er toe aoles van, want dat oen dat was die buurvrouwe netuurluk eweest!




#Article 457: Pietsjen de Smid (851 words)


Pietsjen de Smid is een Zeêuwse volksverhael of sage van Zeêuws-Vlaonderen. Eihenlijk is 't meer een sprook'ie. 

Toen-'a 'Pietsjen de Smid nog na' 't school ging, kreegt-ij altijd vee' slages van de mêêster. Op 'ne keer wiert er ij kwaad om, in ij gong na' de smid in ij vroog, oft de smid 'm 'nen ijzere staf wou maken. De smid die zee, da' Pietsjen die toch nie kost dragen, maor Pietsjen die docht dad et wè gaan zou, in ij ouden nie op of nie af, voor 'at de smid 'm'nen ijzere staf gemaakt aai.
De staf was 'a gauw klaar, en a'te mêêster 'm wêêr 's wou slaan, pakten-ij zijne staf in ij sloogt de mêêster dôôd. Dan liept-ij weg, want ij docht, dat de polisie 'm zou vangen. IJ was nog nie lank aan 't gaan, 'at ij 'ne jager tegenkwam, die 'ad aan 't jagen was.

Pietsjen die vroog: Ga-je mee?
De jager zee van ja. Toen 'an ze 'n entsje gegaan aaien, kwamen ze 'ne mulder tegen, die 'a' mee zijnen neus wind aan 't maken was.
Pietsjen die vroog: Ga je mee, mijnen vriend?
In de mulder zee van ja. Toen 'an ze weer 'n entsje gegaan aaien, kwamen ze 'nen 'ardlôôper tegen, die liep achter 'nen 'aas, maar ij kost 'm nie krijgen.
Pietsjen die vroog: Ga je mee, mijnen vriend?
In den 'ardlôôper zee van ja. Toen 'an ze weer 'n entsje gegaan aaien, kwamen z'aan een klein 'uisken. Ze gongen d'r in, in ze zagen da' d'r geweren in revolvers 'ongen.

Maar de jager mocht tuisblijven, in 'et eten klaar maken. In 'at 't eten klaar was, dan mocht-ij bellen, dan kosten d'andere 't ôôren. De jager bleef allêên tuis in d'andere gongen weg.
't was rond ellef uren, dan kwamt er 'n klein manneken binnen.

Die zee: E, da's koud, ee baas.

De jager gaft 'm 'ne luusjfer, 't manneke stakt 'm aan in op de zelde mo-ment gaft-ij de jager 'ne slag in zijne nek, dat ij in bezwilt lag.
Toen 'att middag wier, zeet de mulder: Daar, 'ôôr nie' gebeld, wa' zout er nou zijn?
Ze gongen naar 'uis, maar 't eten was nie' klaar.
Ze vrogen oe-of 't kwam, dat-ij-nie' gebeld aai, maar de jager zee: Ge zou ôôk we' nie' bellen.

Da' was goed. Den anderen dag wachtte-n-de mulder tuis, in d'andere gongen jagen.
't Was wêêr rond ellef uren, 'at da' zelde manneke daor wêêr was.
IJ zee: E, da's koud, ee baas.

Het ventsjen schreepte-n-de luusjfer aan, in de mulder kreeg ne slag in zijnen nek, dat ij in bezwilt lag.
Toen 'att middag was, was 't eten nog nie' klaar, in ij belde-n-nie'.
Den 'ard-lôôpere zee: IJ beld ook nie'.

Toen 'an ze tuiskwamen, vrogen ze aan de mulder: Oe kom et da' ge nie' gebeld et ?

Da' was goed. Den 'ardlôôper bleef tuis, in d'andere gongen jagen.
't Was wêêr rond ellef uren, 'at da' manneken kwam.
In ij zee: E, da's koud, ee baas.

Het manneken schreepte-n-'m aan, in den 'ardlôôper kreeg 'nen slag in zijnen nek, dat ij in bezwilt lag.
Toen 'att middag was, wiert er wêêr nie' gebeld.
Pietsjen de Smid zee: Nou 'ôôrt er weer nie' gebeld.
In 'an ze tuiskwamen, vroogt-ij direkt: Oe kom 'et da'-ge nie' gebeld 'et?

Maar ze vonnen 't toch goed.
Den anderen dag bleef Pietsjen de Smid tuis, in d'andere gongen jagen.
Toen 'an z'in den bos waren, vroogt de jager aan d'andere: Et da' ventsjen bij ulder ook gewist?

't Was wêêr rond ellef uren, 'at da' manneken bij Pietsjen binnenkwam.
IJ zee: E, da's koud, ee baas.

Toen 'att middag was, belde-n Pietsjen, in ze kwamen alle drie eten.
Toen-'an ze g'eten aaien, zee Pietsjen: Kom, we ganen 't manneken zoeken.
Ze gingen weg, in ze volgden 't speur van 't bloed tot in den bos. Daar vonnen ze 'nen stêên, waar 'att bloed inliep, in op dieën stêên stong geschreven:

Ze lichtten 'm op, in ze zagen 'n klein mandsjen aan 'nen kittink 'angen, in in da' mandsjen 'ong 'n belleken.
Ze zeeën: Wie gaat er 't êêst in?

De jager ging in 't mandsjen zitten, maar ij was nog nie wijd, 'at ij belde-n.
Ze trokken 'm op, in ij aai niks gezien.

Maar ij kwam nie' veel wijer dan de jager, in ij aai ôôk niks gezien.

Maar ij kwam nie' veel wijer dan de mulder, in ij aai ôôk niks gezien.

IJ gong in 't mandsjen zitte in ij liet 'm zakken tot op den grond. Daar zagt ij 'n plaats, daa'an êêl veel wilde bêêsten in waren, in in 'nen 'oek zat 't manneken.

Het manneken liet 'm alles zien.

't Manneken beloofde-n 't, in Pietsjen de Smid gong in 't mandsjen zitten, ij belde-n, in ze trokken 'm op.

Ze kwamen nog net voor den donkeren tuis. In 't vervolg gongen z'altijd jagen, in om de burt bleeft er êênen tuis, maar z'aaien nooit geen last nie' meer van da' manneken. Daar wier altijd gebeld, in 't eten was altijd op tijd klaar.




#Article 458: Erreburg (289 words)


Erreburg of Aerenburg is een stad in West-Zeêuws-Vlaonderen mee 2.423 inweuners in 2012. De plekke behoord bie de gemeênte Sluus. Mee carnaval wor Erreburg ok we 't Uulehat enoemt.

Volgens de gegevens kunnen me toch zeker zeggen dat Aerenburg al van uut ’t steenteidperk een bewoonde plaots geweest is door de vele vuurstenen voorwerpen dat me hier dan ook in de grond vinden é. In de Romeinse tied was ier un vesting. De Sint Baofkerk is de enege kerk in Nederland die in de Vroeg Scheldekotiek gebauwd is. Omdat de verspreiding nooit verder gegaon, dan de Schelde. En die zau gebauwd zien op een plaots waor d'r een kapel gestaon geeft. Een kapel waor me dan bie de opgraovieng in de kerk, toen die kerk in 1944 zwaor deur den oorlog beschaodegd was, is die dan helemaol geristoreerd. De'r staot in de Sint Baofkerk hier in Aerenburg staot er gêên êên pilaore rechte.
De'r zein d'r hier oek veel uut Aerenburg toen, onder de graof van Vlaanderen, oek eegetrokken ter kruistocht naor 't Geilege Land. Zei moeten dat ginter die kunst gezien hebben en dat hier beginnen naomaoken, wat ze ginter gezien hebben. We gebben nog een aude stadspoort ook, de Kaoipoort in de volksmond genoemd. En dat is dan nog de enige poorte die overgebleven is van de vier poorten die Aerenburg vroeger had.  Nu hebben me nog zô'n aud gebruik dat 's aovonds om acht uren de klokke geluuidwordt. Ze wisten niet hoe laot of 't was, want ze haodden nog gêên herlogies. En zô als ze dan de klokken hoorden luuin, dan wist men dat het acht uren was. En dan ze thuus waren, dan giengen ze nog een bord karnemelksepap eten voordat ze giengen slapen.  




#Article 459: Phelippine (354 words)


Phelippine of Phelpine is een stadje in Zeêuws-Vlaonderen mee 2.127 inweuners in 2009. Op 1 jannewarie 2012 ao P'ilippiene 2.085 inwòòners, 1.071 manne en 1.014 vrouwe. 

Het durp bestit sinds 1505. De inweuners zèin daor deur Maurits en deur Frederik Hendrik overvallen, en die zeinweer weggejogen, en dan zèin de Spanjaorden weer teruggekommen. Op den duur dan zein die vissers van het Belhische Bechaute, noor Philippine gekommen. En dan is Phielippine eigelek op beginnen leven mee die mosselvisserei. Dat gingen ze al naor de Wadden gaon haolen. En dan jao mee de zeilen, dat gieng natuurlek niet zô vlug dan. Dan gingen ze mosselzaod gaon haolen en naor de Oôsterschelde brengen tot ze volgroeid waorem. En die gingen d'r mee leuren naor Belgen dan. Dat stik kenaol dat of t'r vroeger geweest is, is ingepolderd. Het was erg smal, betonning was t'r niet. Daor moest je werkelek schipper zèin van Phelippine, want anders wist je dat niet. 

Wie P'ilippiene zegt, zegt mossele. Ooit waar P'ilippiene een mossel'aove, verbonde meej de Braokman. Di waoter waar bijzonder geschikt om mossele te kweke. De verzaanding en de afsluitieng van de Braokman in 1952 betekende egter ut einde van de 'aoveaktiviteite van P'ilippiene. Nu zijn ut de restauraants die de mosselnaom oog'ouwe. Een dorp meej slegts een paor duizend ienwòòners, maor wel agt mosselrestauraants. Vijf van de patrons zijn familie van ellukaor. Ze emme dezelfde grootvaoder: mosselvisser Arie Wieskerke die ier in 1949 een mosselrestauraant begon. Saome servere ze zo'n alf miljoen kilo mossele per jaor. Ut resept van de mosselmaoltijd is nog steeds één van de best bewaorde ge'eime van Zeeuws-Vlaondere.

Ut aksentpunt in den buurt Waoterdijkbos, langs de Mosselverkortieng et de status staandaord groen. De funksie van 'et staandaord groen is meej naome aonkleding. Aonkleding van de direkte woonomgeving van de bewòòners van de gemeente. ut is dan ook terug te vinde in den wijke (wòònen) en op bedrijventerreinen (waarken). Staandaord groen is over ut algemeen wa grootschaliger e ut plaantmaoteriaol bestaot uit afwiesselend groene eesters en uitbundige bloeiers. De beplaantiengsvakke emme een robuuster uiterluk en een kultuurluk karakter. Ut spuikompark et de onder'oudsstatus staandaord groen.




#Article 460: Maestricht (336 words)


Maestricht (Limburgs: Mestreech) is d'n oôdstad van Nederlands Limburg. De stad ligt in 't uuterste zuujen van de provincie an de Maes. Meastricht telt ca. 121.000 inweuners. 

In oorsprong is de stad nie egt Nederlands. De stad is al ontstoô in de Romeinsen tied. In 1632 veroverende Frederik Hendrik de stad in naem van de Republiek der Zeven Verenigde Nederland. Nadien wier de stad verscheie keren deu Franse troepen bezet. Op 1 auhustus 1814 wier Maestricht oôdstad van de nieuwe previncie Limburg in het Verenigd Koninkriek der Nederlanden. Tiejes de Belse opstand in 1830 bleef de stad in Nederlandse 'anden, dankzij ut in de stad anwezige garnizoen. Zoô bleef de stad toet an 1839 Ollans, mae de rest van Nederlands Limburg was in Belhische 'anden, de bevolkieng had zich immers achter de opstand 'eschaerd. Maestricht was een geisoleerde 'Ollandse stad in Bels hebied. Toe de lienkeroever van de Maes op 8 auhustus 1843 an Belhië wier toe'ewezen, wier besloten om een gebied van 1.200 vaem (2,3 km; 1 kenonschot varde) rond Maestricht bie Nederland te voegene. Toet varde in de 19e eeuw bleef de elite Frans preate. Tot an 1892 bleef d'r een Franstaelige krante verschiene, Le Courrier de la Meuse. In de twidde helt van de 19e eeuw wiere d'r vee febrieken 'ebouwd in de stad. Bekend binne de keremiekfebrieken van Regout, laeter Sphinx.

Blikvanger van de stad is de Sint-Pietersberreg, 171 meter hoage. De berg kent veel grotten, overigens deu de mens derin 'emaekt. In de oorlog wiere die nog as schuulplekke 'ebruukt. De ENCI graeft in de berg nea cement, een diep gat is deer uut'egraeve. De stad is populair bie toeristen, vooral vanwege ut 'buutelandse' overkommen. Sinds de jaeren '70 heit de stad ok een eihe universiteit.

Bekende gebouwen in de stad binne ut stad'uus, de Sint-Servaeskerreke in de Helpoorte. Nae Amsterdam kent Maestricht de miste rieksmonumenten van oale Nederlandse ste'en.

Vanof 1982 is de Maetrichtse read as volgt saemen'esteld:

Topograofisch kaertbeeld van Maestricht, 2010-2011. Klik op de kaerte voe een vergroôting.




#Article 461: Sluus (plekke) (165 words)


Sluus (Nederlands: Sluis) is 'n stadje in Zeêuws-Vlaonderen. 't Maekt dêel uut van de gemêente Sluus. Sluus wos in de joaren '60 en '70 bekend voe ze seksboetieksjes, moa dat toerisme is verminderd awast dat er nog alsan van die wienkeltjes zyn. Nu is 't e rustig stadje mè wienkelstratjes. Vee Belhen goan nu en ton noa Sluus achter homeopatische en andere natuurproductn. Den Damsche Vaort, die begunt in Brugge, komt toe in Sluus.

Jantje van Sluus wos in tyde (rond 1600) de klokkeluder va Sluus. Op e nacht, op de kop of 'n driejn, giengn de Spanjoardn Sluus binnvoln. Moa Jantje adde tevele efêest, en e wos in sloape evolln. De Spanjoardn vertrouwdn 't boeltje ni (z'ôorndn gèn klokkn) en z'en ton ni anevolln. De lehende leeft nog ossan vors: Jantje va Sluus is nu verêeuwigd in e biertje me zyn noame.

Bekend is ok 't Belfort van Sluus, een van de weinige van Nederland. De Brak is de lest overgebleêve meule van Sluus.




#Article 462: Japan (179 words)


Japan (Japans: 日本 Nippon, Nihon) is een land in Azië en is 'elegen op een antal grote in kleine eilanden (in totaol 6.852) oôstelijk van China en Korea. De groôste eilanden zien Hokkaido, Honshu, Shikoku en Kyushu, die saemen 97% van de totale oppervlakte van Japan beslaen. Japan is ien van de groôste economieën van de weareld. D'r komme stik vee auto's en electronica vandaen. De oôdstad is Tokio. Het land heit 126 miljoen inweuners, dit antal neemt langzaem of. Op 1 september 1923 wier Tokio 'etroffen deu een zeer zwaore aordbeving mee een kracht van 8,2 op de schael van Richter. Er valle dan meer as 140.000 dooien. Japan spelende een belangrieke rol in de Twidde Wereldoôrlog as companjon van Duutsland. 't wier uuteindeluk versloge deu de Amerikaonen mee een atoombomme op Hiroshima en Nagasaki. Ok Nederlands-Indië wier in die oorlog deu Japan bezet.

Nae de oorlog wier Japan een belangriek exportland en kennende 't land een snelle groei. Nae de jaeren '80 stagnerende die groei. Een van de belangriekste exportartikels binne auto's.

De belangrijkste Japanse steên zijn:




#Article 463: Adolf Hitler (181 words)


Adolf Hitler (Braunau am Inn, 20 april 1889 – Berlijn, 30 april 1945) was een Duutse dictator. Hitler veranderde Duutsland van een beginnende democratie, de Weimarrepubliek, in een totalitaire staot, die ieleken tegenstand tegen het regime op meedogenloze wieze de kop indrukkende. Tegenstanders wiere op'esloten in concentraotiekampen of vermoord. Hitlers streven om de vernederingen van de Vrede van Versailles (1919) voor Duutsland on'edae te maekene en z'n expansiepolitiek om Lebensraum voor Duutsland te creërene, veroorzaekende de Twidde Weareldoôrlog. Een aor kenmerk van Hitlers politiek was de nazi-ideologie weerbiee een ras van Arische 'Übermenschen' most worre 'ecreëerd. Dat veroorzaekende de systematische uutroejieng van miljoenen 'Untermenschen' as joden, gehandicapten en aore minderhejen, in de Holocaust. Toen dudelijk wier dat Duutsland de oorlog zou verlierze gaf Hitler tevergeefs de opdracht dat het Duutse volk tot het ende deur most vechten. Zelf plegende hie in z'n ongergrondse bunker in Berlien zelfmoord. An 't ende van z'n regerienk lag Duutsland en een groot deel van Europa in puije en waere d'r tientallen miljoenen doôden te betreurene.

Hitler schreef zelf een boek over z'n ideeën, Mein Kampf.




#Article 464: Frans Mallan (382 words)


Frans Mallan (Rotterdam, 18 april 1925 - Alblasserdam, 8 juli 2010) was een Nederlands predikant van de Grifformeerde Gemeênten in Nederland. Nae het overliejen in 1966 van de stichter van dit kerkgenootschap, dr. Cornelis Steenblok, was Mallan gedurende vele jaeren de leidinggevende persoôn 'ierbinnen.

Mallan wier op de relatief jonge leeftied van twintig jaer toe'elaeten tot de predikantenopleiding van de Grifformeerde Gemeênten. Hier volgende um de lessen van Gerrit Hendrik Kersten, docent A. van Bochove en Steenblok. In 1948 wier um deu Jozias Fraanje bevestigd in de gemeênte van Bru. Hier maekende um de Waetersnoȏdramp van 1953 mee. Toe in hetzelfde jaer Steenblok weges eenziejigheên in z'n ongerwies wier 'eschorst as docent van de Theologische Schole ging Mallan en zien gemeênte mee naer de deu dr. Steenblok opgerichte Grifformeerde Gemeênten in Nederland. Na Bru dienende um achtereenvolges de gemeêten in Veenendaal (1960), Gouda (1968), Vlaerdingen (1972), Rhenen (1976) en Alblasserdam (1984). In deze leste plekke ging um in 1996 mee emeritaat.

Toe dr. Steenblok in december 1966 overliejende, wier Mallan de nieuwe leider van de Grifformeerde Gemeênten in Nederland. Hie was hoofdredacteur van het kerkblad De Wachter Sions en was van 1964 tot 2008 docent an de theologische opleiding, die echter slechts een gering antal studenten kennende. Onder zien leiding ontstong rond de Grifformeerde Gemeênten in Nederland een mini-zule binnen de reformatorische zule mee onger andere een eigen bejaerdenhuus, eigen basisongerwies en een eigen organisatie voor hoôger opgeleiden, het KLS. Weer Steenblok een weinig sociaal vaerdig academisch dienker was, tonende Mallan z'n eige meer een saemenbindende persoônlukheid die breejere laegen van het kerrekvolk wist an te sprekene. Hie wist echter nie te voorkommene dat in 1980 het kerkgenootschap opnieuw schorende weerdeu de Grifformeerde Gemeênten in Nederland (bute verband) ontstongen.

Mallan publicerende een groôt antal boeken, voornaemelijk prekenbundels en aore stichtelijke lectuur. Saeme mee L.M.P. Scholten publicerende um een verantwoording van het ontsto van de Grifformeerde Gemeênten in Nederland, Uit ons uitgegaan, weervan de titel enig stof deed opwaoie angezien deze niet alleen suggererende dat de vee grotere Grifformeerde Gemeênten het kerkverband hao verlaete, mar ok verwees nae een Biebeltekst over dwaelleraers in de vroeke christelijke kerreke.

Frans Mallan overliejende begin juli 2010 op 85-jaerige leeftied te Alblasserdam. Op zien begraefenis, geleid deu ds. J. Roos, in diezelfde plekke kwamen duzenden mensen of.

 




#Article 465: Wasschappelse Zeêdiek (196 words)


De Wasschappelse Zeêdiek is een vuuf kilometer lange zeêwerienge van basaltsteên in de dunenrij die't eiland Walcheren tegen de zeê bescherumt. Voh de Deltawerken was dizze diek 't teken van Nederland tegen 't waeter.

De diek is emaekt in de 16e eêuwe. In 1483 startte ze mee de anlei van een inlaegdiek achter de ouwe dunen. Op 15 juli is estart mee de anlei van de zeêdiek mee vergunnienge en anwizzegied van Kaerel d'n Vuufden. Van de originele diek is tegenwoordig weinig mi over, omdat'er oalmè betere materialen kwaeme. Noe vin je der vee basaltsteên. In 1906 is ter bescherming van de diek een pael'oôd gebouwd, in Wasschapel stit dit bekend as het Groôt 'oôd.

Tiedes de Twidde Waereldoôrlog wier dun diek op 3 oktober 1944 deur Britse bommewerupers ebombardeerd. 'T resultaet was een gat van ruum 150 meter breêd. 'T was springtie, en't binnendriengende zeêwaeter overstroômde 't dorp Wasschappel. Op 29 oktober wier de diek opnieuw ebombardeerd, mee as resultaet da 80% van Wasschappel wier verwoest. De bombardementen wiere uutevoerd om Duutse troepen van Walcheren te verdrieven en zô de Scheldemonding te kunnen veroveren, opdat de aeven van Antwerpen voh geallieerde bevoorraedienge kon oôre ebruukt.

   




#Article 466: Van den vos Reynaerde (727 words)


Van den Vos Reynaerde (tehenwoordig ok we Reinaart de vos of Reinaert de vos) is een episch dierdicht dat geldt as een 'oogtepunt in de Nederlandse middeleeuwse literatuur. Het telt in totaal 3469 versregels en is 'eschreven in het Diets. 'verheal speelt z'n eigen of in de het tehenwoordige grensgebied tussen Zeêuws-Vlaonderen en Oôst-Vlaonderen. In 'Ulst stit een standbeeld voor de beroemde vosse.

Beisn e dag an 't hof va keunienk Nobel zyn olle bêesn te plekke, buutn Reynaert de vos. Reynaert en is gin froain en ol d'aar bêesn kloagn dervan. 'n Keunienk wult nem ankloagn en ne zendt Bruun en Tybeert achter Reynaert. Mo 'n dien is vaneigens veel te lêep (peis mor an d'uutdrukkienge  't Is e lêepn vos) en ne lokt z'in de volle deur diengn te zeggn woa dan ze gin nêen en kunn teegn zeggn. Bruun grakt vaste at 'n zêem wult eetn en Tybeert in 't hennekot van e paster at 'n muuzn wult pakkn. 

't Is uutendelik de koozn van Reynaert (Grimbeert) die nem kut overtuugn voe mei te goan. At 'n vôorn 'n keunienk stoat, wulln ze nem van olles te laste leggn, mo Reynaert zei da Nobel moeste uppassn van Isengryn (Reynaert ze voader), Bruun en Tybeert en dan ze voun 'n trôon over te neemn e masse goud han. 't Wos de keunienginne die nem overtuugde voen de drie te stekkn en up te sluutn. Reynaert zevve wos dus vry en gienk zogezeid up bedevoart no Rome.

Wuk da Willem hiere doet, is lachn met olles en iederêen (zounder dan ze 't zevve deure han, verzeker). Pasters en wuuvn, de menschn van oadel zyn dom en 't geweun vook is wrêed en primitief. De vromenschn en noamn die ollemoale wulln zeggn dan ze geirn va bille goan (Ogerne (o geirn), Julooke ('k lokkn joun, 't wuuf van 'n paster), Hersint (neur zint het) en Vuilemaerte (vule moarte)). Hieroender viend je d'êeste verzn van Van den vos Reynaerde.

In te plekke va Madocke ('n êestn versregel), stoat er in bepoalde handschriftn vele bouke. Dat is e veraanderienge die nie juste is, 't is gebeurd omdan ze loater nemêe wistn wuk da Madocke wos. 't Bovenste stik van bepoalde perkamentn is ofeschript en doarup is ter toune vele bouke eschreevn. A je up 'n êestn lienk duuwt (hieroender by de lienks), goj e vôorbeeld zien van e verkêerde versche.

In de latste versregels (3340 toet 3448) stoat er oek en acrostichon (noamdicht, d'êeste letters van die verzn moakn e wôord of e zinne): BI WILLEME (deur Willem), wuk dat in êestn lienk ieroender oek nie stoat. In 't Comburgsche 'andschrift stoat dat wel, mo stoat er oek vele bouke.

Bruun merkten aolles, à was n dan nie vrie

En éél die troep kwam almae korter bie

Ie docht: Wacht noe nog even

Da kost me dat m n bere-leven... 

Daevoe gaf n n paer arde snokken

Om z n kop d ruut te trokken.

Mae oejemiene ... om glad vrie te raeken

Scheurden ie de vellen van z n kaeken.

t Bloed stròòmden as uut n gote

Over èèl z n gevilde bere-tote.

Z n lienkerore bleef an n splinter ange

Z n twì pooten zatte nog gevange.

Gosternokke! - wat brulden toen dien beer.

Mae ja, t dee ok zò ieslik zeer.

En werentig: t lukten mie vee snokken

Aollebei z n klauwen d ruut te trokken.

Lieve meinsen ... Neeë, dat was gin fèèst,

Nooit maekten God zò n lillijk bèèst

Mie z n pooten zou n nooit mì kunne krauwe.

t Vel en z n naegels waere van z n klauwen.

Feitelik kon n amper gaeë.

Op z n voorpooten kost n ommers glad nie staeë. 

Over èèl z n bakkes stròòmden t bloed

En daevoe zag n ok nie goed

Want mie moeite kost n onderscheie

Wie dae aollegaere kwaeme deur de weie

An ulder schreeuwen kost je oore

Da ze n graag woue vermore

Lamfroid èèst - de pestoor, -Julok,

Gròòt en klein, mie knuppel of mie stok.

Eèl de perochie, ouwe zoo goed as jonge

Aolles kwam d r an gespronge

Mereeja Bielo, n wuufje zonder tanden,

Kwam mie n poker in d r anden.

 
Zoo gaet dat; -zoo is t overal!

Krieg je n kwaeje naem of ongeval,

Je mot de roddel en de slaegen

Van Jan Boezeroen ok nog verdraege.




#Article 467: Berlijn (114 words)


Berlijn (soms misschien we Berlien, mar nie vee meer) is de oôdstad van Duutsland, mee 3.479.740 inweuners is't oôk de groôtste stad van Duutsland en de eên nae groôtste stad van de EU. De stad leit in noôrdoôsten van 't land. In z'n eschiedenisse, die truggaet toet de dertiende eêuwe, was Berlijn de oôdstad van Pruisen (1701–1918), het Duitse Keizerrijk (1871–1918), de Weimarrepubliek (1919–1933) en nazi-Duitsland (1933–1945). Nae de Twidde Waereldoôrlog was Berlijn edurende meer dan veertig jaer een verdeêlde stad, wibie 't oôstelijke deêl als oôdstad fungeerde van de DDR en West-Berlijn een de facto exclave van West-Duutsland was. Nae de Duutse erenegienge in 1990 wier Berlijn de oôdstad van de Bondsrepubliek Duitsland.




#Article 468: Koningin Victoria (108 words)


 
Alexandrina Victoria van Hannover (Kensington Palace, Londen, 24 meie 1819 – Osborne House, Isle of Wight, 22 januari 1901) was koningin van het Vereênigd Konienkriek van 1837 toe 1901 en keizerin van Brits-Indië van 1877 tot 1901. Koningin Victoria is, mee 63 jaar en zeven maanden, de langst regerende Britse monarch uut de geschiedenisse. De periode stit zowè in het Vereênigd Konienkriek as in de wereld beter bekend as het Victoriaonse tiedperk, the Victorian era.

Onger Victoria was Iengeland de toonaangevende natie op de waereld en het Vereênigd Konienkriek een wereldriek. Hoe men in Groôt-Brittannië over de zaeken docht, wier over naegenoeg de hele waereld van belang 'eacht.




#Article 469: Straô (1237 words)


Straô, stra, strarieje, strao of straorieje is een jaerluks terugkerende feêstdag op het Nederlandse eiland Schouwen-Duveland. 

Renisse behint aoltied acht weken vô Paese. ‘n Weke laeter kom Aemstie. De aore durpen Noordwaale, Sêêskaarke, d’n Ouwendiek (Ellemêêt) in Schaerendieke ouwe d’r eihe nie an Paese, die è vaste daehen, bevobbeld d’n êêsten zaeterdag in maerte.

De Straô eit vee merken van d'n vasten, d'n Aemstiese Straô voalt hliek mit de Rosemondag in Keulen, aelebeie daegs vao d'behin van de vasten. De vraog is noe ma; of de Straô nog nie vee uower is dan de Roomse kerke. Dat is ageel nie onmogelijk. In dan zu m'n ‘t motte bekieke as ‘n vojairsfeest. 

Oe in wanneer dat strao ontstae is weet eihenlijk gin maans dus percies. ‘t Straofêêst is allank â nie mî zô-as vroeher. Jaeren lank è ze ‘t fêêst evierd op maendag. De meziek miek op Renisse drie rondjes om de kaarke mit de klokke mee in daenae doke ze ‘t café in. Omstebeurte in de twî cafés op de Rienk. Dan wier d’r leutihe meziek eblaeze in de maansen gienge dan lekker sprienge in d’r eihe uutleve. D’r dee d’r nog â ‘s êêne zat naer uus loape om mit wat soep bie te kommen. Want jao, drank waere ze toe nog nie zô gewoon, dust d’r wier wè ‘s tevee edroenke, â waere ‘t gin zuperds. Op de aore durpen wier d’r ok nog wè an riengsteken edae. Dat deeje ze op Renisse nie, daer aode ze dienk ik tevee dost. Toe dat de maansen meer gienge verdiene konde ze nie mî de maendag verlette in gieng ‘t fêêst naer de zaeterdag. Dat was in de zestiher jaeren. Laeter ei strao bienae op z’n leste bêênen estae op Renisse, mâ ‘t straocomité is t’r flienk an gae trekke. Ze è d’r bevobbeld rienkrieje bie edae. In ze è d’r leutige diengen bie bedocht vô de kinders. De echte straomaansen motte daer eihenlijk niks van è, mâ ik vinde dat wè êêl goed. Beter ‘n fêêst zô-as ‘t noe is as êêmae niks. ‘t Comité ‘oopt aoltied dat de riejers in echte straokleren komme, zwarte jas in witte broek in ‘n bol’oedje, want d’r bin d’r, die dienke dat ‘t carneval is. Mâ dat is ‘t noe juust nie! De meziek is nie mî zô trouw in ‘t bie’ouwen van de traditie. Drie keer om de kaarke is t’r nie mî bie in mit de klokke meeloape om de kaarke ok nie aoltied. Ik dienke trouwes, dat ‘t ‘n bitje te maeken eit mit ‘t rienkriejen op de rienk, je kan d’r dan nie mî zô maklijk loape. Op Renisse è ze trouwes nog wat nieuws, wat of je in de aore durpen van de West’oek nie zâ zie. D’n doomnie die â t’r noe staet, ei bedocht dat de maansen ok wè d’r voeten in ‘t kouwe waeter kunne ofspoele. De maansen motte zô ok vernieuwd ‘t nieuwe jaer inhae. De gedachte d’r achter gaet dust ‘n bitje dieper as bie de maansen, die of op nieuwjaersdag de zêê induke.

Zeewaiter zou hoet vo de beês'en weze. De Straô van noe is nie mae die van vroeher. Tegenwoordig zie je jongers op ‘n paird zitte mi'n jockie-pette op. Oak zitte di van zottigheid meisen op ‘n paird. Da's niks. Vroeger krope ,z op de pairen zonder zail in zonder beugels, zelufs dikkels zonder kleedje. Ik verbeele m'n eige dat dat zo oord, as ze temissen de Straô wille laite zo as't vroeger was. Zò'n viertien daegen vò de Straô zag je zò zo noe en dan al enkele pairen op de weght om wat te draiven. As ‘t er mit de Straô zu'n eel schofd in de weere moote weze, in as ze nooit ze nooit van stal komme, ei je kans dat ze een broerte kriege. Vooràl mit die zwaire pairen zag je dat dat nog a's hebeure. Emireckt oort ,r nie mit de Straô van te voore è ze al afgesproke wie ‘t er mee ried, in wie of ‘t voore motte rie'e. ‘s Ochens wiere de pairen opetuugd mi rozen in strikjes in d'r mainen in d'r stairt in vam oalf negene honge ze nai Burgh. Dai komme ze bie mekaore in rie nai Wesschouwe in zo nae Straô. Dai rie,e ze mi mekaore tot d'r buuk on de zeeë in, dinae rie ze nai d,eeste pleisterplekke, ut cafè van Wesschouwe, dai neme ze d'r eeste slokje. Dai vadain rie ze nai Sluusje want dai is oak ‘n kroegje ( vroeger “de Bonnefute”) . Dai na de over de Meeldieck nai Burgh. Dai stai de meziek “Witte van Haemstie” te wachten. Mit de meziek voorop he ze rond de kerreke nai ‘t hemeenteuus. Drie brienge de burgemeester ‘n serenade in afstappe bi aelebeie de cafès, nog ‘n rondje rondDe kerreke in dan achter de meziek nair Aemstie, mit ‘t jonge volluk di achterop. Mit de muziek voorop oak ier nai ‘t hemeenteuus, dai stai oak de burgemeester a te wachten, in dan hait aolus, de rieers in de muzikanten ‘t cafè in. As dai nog ‘n deuntje espeeld is hai aolus nai bute want noe motte de pairen nog om ‘t ardst rie in de dreve van ’t slot. Anders bin d ‘ekkens aoltied toe, ma mit de Straô ‘hai’ z’ope. As ze wete wie ’t ewonne eit, neme ze nog ’ n slokjein rie ze nair uus. In d’ èrebèrege is ‘druk. Dai hai vee slokjes nai binnen. D’r oor op onze durpjes mit de mart of mit de Oranje feëst weinig edronke, ma mit de Srao is dat anders. Nie dat‘r noe dronkige mensen laope, ma toch is’t mit de Straô anders dan mit ’n aor feëst. In dat was vroeger vee èriger. ‘k è m’n eihe wè’s wies laite maike, dat vroeger mit de Straô de mensen van ’t durp op kosten van de Baanderheer (die op ’t slot woonde) net zô vee mochte eten in drienke as ze wouwe. In dan d’n aoren dag de vasten in. Zou ’t kunne weze' dat ’t meer drienke mit de Straô daivan overschote is? Vô de kinders stienge d’r taifeltjes. Je kon d’r schroðsels, okkernoten, aizelnoten, appelsienen, zuurstokken . D’r was een stoðtbord, je kon d’r draoie vo ‘n cent. Om ’n ure of eéne hieng elken wi ete in ’t jong volk kwam ’s middus wée trug nai d’ érreberge. Dai was muziek vô d’n dans. Tussendeur kwam Klaos Natte van Brouwsaiven, die mit ’n karre mit appelsienen ekomme was aok in d’ éreberge. Ie schreeuwde overal boven uut “wie mot’r nog drie plankjes?” Die kostte ’n dubbeltje, ma op ieder plankje stienge drie nommers. Dus j ‘ao vô je dubbeltje 9 kansen op ’n déel appelsienen. As Klaos henog plankjes verkocht ao, trok ’n nommertje uut ’n zak vol, in die dat op eén van z’n plankjes ao kreeg 10 of 15 appelsienen. Klaos verdiende ’n hoed daggeld, nam nog a wat slokjes in ree aoluf zat terug. ‘t Ei eweest da’k ’n mande most leéne om oal m’n appelsienen mee nair uus te nemen. Dit is aomai vurbie, want ik meéne dat ’t spilletje mit de plankjes verbo wier van wege de loteriewet! Vroeger wier d’r ’s aives aok nog e’danse, noe heve z’ enkel mar ’n film meer. Zö is d’r van de ouwe Straô nie zô vee meer overeschote. Net nog de pairen in de meziek.




#Article 470: Renisse (716 words)


Renisse (Ollans: Renesse) is een badplekke op Schouwen-Duveland. Renisse is bekend deu onger meer Slot Moermond en van ut Straôrieje. D'r komme vee Duutsers. Op 31 december 2015 hao 't durp 1.532 inwoners.

Op Renisse is vee drukte deu 't toerisme. Zô è mn aoltied op woensdagochen mart. Dâs best wè gezellig. t Oor wat minder as tr in dezaalfde weke op zaeterdag n nachmart is. Want dat doe ze n paer keer in de zomer. t Is zaalfs gebeurd dat r drie keer in êêne weke mart was.
Die mart is trouwes nie zô as vroeher, want toe wier dr nog wè s gezeid. dat n gulden op de mart n daelder waerd was. Nog vee gezelliher is de Renissese mart (kaarmisse). Dâs dienk ik wè êên van de grôôtste van Zeêland. De waehes komme op woensdag anrieje nae ofloap van de weekmart in vanof dat memènt kan Endrik t durp nie mî zie, want dan staet r wat êêl oags vlak vô zn deure. De Renissese mart briengt vee leut vô de badhasten, in de gemêênte eitr vô gezurgd dat t leven nie mî zô aarg is as jaeren elee. Dust daer è mn dan n bitje vree mee. Dn aore weke op donderdag bin de mêêste waehes soches â verdwene in smiddegs leit t durp dr wî schôôn bie, want die kaerels van de gemêênte è dan bienae aoles â gedae.
Dat è’k noe wè wî eleze van Renisse. De baes van de polisie op ons eiland ei teminsten ezeid, dat daer de overlast vô omwonenden is toehenome. Jao, vin j’t gek? Dat wiste wulder allank â. De gemêênte ei ‘n paer jaer elee de slutiengstieden vô de horeca van twî naer drie ure snachs verzet. Ik g’loave dat ‘n proef was. Noe, die is dust dudelijk mislukt. ‘t Zâ, dienke wulder, wè nôôdig weze om die tieden wî trug te draoien naer twî ure of misschien wè naer twaolf ure. Want de polisie ei ok ezeid, dat ‘r toch ‘s ’n keuze emaekt mot ‘ore. Wille je noe eihenlijk ‘n femieljebadplaes ‘ore of nie? Noe, baes van de polisie, ik kan je dat êêl dudelijk zaahe: dat wille ze nie. Ze roepe dat â jaeren, mâ ze wille ‘t nie. Want die overlast, daer geve ze âghêêl nie om. ‘t Persenêêl van de horeca gae pas nae vier ure naer uus in dat doe ze ok nie stille. Misschien zou wet’ouwer Verseput toch ok ‘s mit de omwonenden motte praete in nie enkelt mit de sector.

D’r bin de leste jaeren vee nieuwe dunen te zien. D’r is eihenlijk ’n êêl nieuwe duunreke vô de ouwe gekomme. ’n Môôi gezicht. Diepe daelen, nog êêmae zonder struken. Of de toeristen dat net zô waerdeêre weet ik nie, mâ ’t bin plekken waer of je aoltied vee kinders zie spele. D’r stae borretjes “verboden toegang”, mâ daer è de badhasten gin booschap an. Ik è daer de Stichtieng Duunbe’oud nog noôit over ore klaehe, twint dat ’t toch eêl kwetsbaere netuur is. Ze ê wê ulder meênieng ehee over de paer kitebuggyers op ’t Verklikkerstrand. ’n Eêl breêd strangd waer of je die sport goed kan beoefene. De badhasten ê d’r gin last van, want die bin daer nie zô vee, ’t is te varre wegt. De duuntjes ê d’r ok gin last van, want de sporters bluve dichter bie de zeê. Mâ d’r bin ok duzende veuhels in dan laet de Veuhelwacht Schouwen-Duveland d’r eihe ‘oôre. Volhes Gert-Jan Buth ê die veuhels last van dat kitebuggyen. Noe è ik daer nog â ’s eloape in â je lengst zô’n groôte kro strangdloapertjes in meêuwen loapt bluve ze gewoon zitte. Kom je aarg dichtebie, dan vliehe ze ’n rondje over ’t waeter in achter je rik komme ze naer benee om ulder ouwe plekke in te nemen. Dust ik dienke dat ’t verstoren van zô vee veuhels aarg meevaolt. Ok â, omdat ’t strangd zô breêd is, dat sporters in veuhels mekaore nie biete. Indertied was de Veuhelwacht ok â tehen ’t fietspad lengst de Oôsterschelde, want die paer fietsers zouwe de rust van die duzende beêsjes verstore. Ik dienke eerder dat ’t andersomme is. ’t Fietspad leit ‘r gelokkig â jaeren in â je ’t mien vraegt bin d’r enkelt meer veuhels ekomme




#Article 471: Smerdiek (138 words)


Smerdiek (Ollans Sint-Maartensdijk) is een smalstad op eiland Tole mee 3.300 inweuners. In de middeleêuwen was 't een bloeieden plekke. Ut durp is neabie an Schaerpenisse vastegroeid. Nae Tole is Smerdiek de groôste plekke van 't eiland. Smerdiek eit een aerdig bedrieventerrein. 

Smerdiek eit aoltied een speciaole band 'ehad mee 't Oranje'uus. Koningin Beatrix is Vrouwe van Smerdiek. Nae de troônswisseling draegt Willem-Alexander de titel 'Eer van Smerdiek. In het monumentale raed'uus van Smerdiek, dat in 1628 mee financiële steun van prins Frederik Endrik is gebouwd, 'ange nog een antal 17e-eêuwse portretten van Oranjes. In dit pand, dat in 1979 is uutgebreid, was de zetel van de gemeênte Tole gevestigd tussen 1971 en 2005. Tot 1971 was Smerdiek een eihe gemeênte me een oppervlak van 21,86 km².

Smerdiek was op 30 april 1996 mee Berrehe gast'eer voo Koninginnedag.




#Article 472: Floris ende Blancefloer (325 words)


Floris ende Blancefloer is een verheal van rond 1260 en 't is een avontuur van minnen (en oofse roman). 't Verhoal bestit uut 3973 verzn en 't goat over oe da makoar echt geirn zien olles overwint, los van ofkomste of geloof. 't Is eschreev'n deur Diederik van Assenede en 't is een vertoalieng uut 't Frans van Floire et Blancheflor. Z'n bedoelienge wos voen 't veroal voen iederêen verstoanboar te moak'n.

Een Saraceens'n keunienk gift e christelyie groavinne an ze wuuf en zie meugt neur en lyk slavinne. Ze komn goed overêen en ze krygn olletwêe e kind (de Sareceensche e zeune (Floris) en de groavinne en dochter (Blancefloer). Die kienders groein tope up en komn achter en ende verliefd up makoar. 'n Keunienk en wult dadde nie en ne zendt Floris nor e verre schole en Blancefloer verkopt 'n an commerçantn uut Babylonië. A Floris werekêert, zeggn ze derteegn da Blancefloer dôod is. At 'n ze zevn tekort wult doen, vertelt ze moeder wuk dat er echt gebeurd is en ne zweirt dat 'n nie go rustn vôorn dat 'n Blancefloer were evoen et. E krygt van ze moeder nog e toverrienk mei die nem uut olle rieschelike situoasches ku reddn.

Een viendt neur were in Babylon, woa da ze upeslootn zit in e torre die van en emir van doa te plekke is. Floris komt moat met 'n bewoaker (die portwerder) en 'n dien krygt nem binn in e grôte mande bloemn. 't Lukt, mo 'n emir viendt ze ogliek en e rechtbank (vierschaar) verôordêelt nunder toet verbrandienge. Floris wult ze rienk geevn an Blancefloer, mo zie wult nie vors zounder nem en wult dien rienk nie gebruukn voen weg te groakn. De rechters vien dadde zo oofs, danze nunder vrie loatn. Oendertusschn zyn d'ouders van Floris dôod en ze komn keunienk en keunienginne. Ze krygn e dochter die Baerte metten breden voeten noemt en de moeder van Karel de Grote is.




#Article 473: Karel ende Elegast (349 words)


Karel ende Elegast is een verhael over ridders en Karel de Groôt'n. 't Is 'eschreev'n rond 1250 deur iemand uut Braebant. 't Verhael is êen van de weinige Middelnederlanse romans woavan da de hêle tekste nog bestoat.

Karel de Grote kriegt 'n visioen met een iengel. Dien iengel zegt dat 'n moe goan tsjoepn. Achter e ment luustert Karel en e goat 't bus in. Op ze peard peinst Karel a vanolles, oender andere an Elegast: dat wos e goei'n ridder die zwoar estraft wos voer een klênigied. Op een zeker moment komt Karel e zwortn ridder teegn en 't komt toet e duel. De zwortn ridder - die eigentlik Elegast is - verliest. Karel duft nie zeggn wie dat 'n is en e zegt dat 'n Adelbrecht noemt. 

Adelbrecht vroagt an Elegast om by 'n keunienk (by z'n eigen dus) te goan tsjoepn. Elegast wilt nie: en is nog ossan moat mi 'n keunienk, 't bewys dat Elegast e goein ridder is. Elegast stelt vôorn om in te breekn by Eggeric, de stoete schôonbroere va Karel. Azô ezeid, azô edoan. Elegast rakt toet in 'n koamer van Eggeric e ze vrouwe (die de zuster is va Karel). Doar ôort Elegast da Eggeric 'n keunienk wil vermôorn. Ze vrouwe protesteert en Eggeric sloa neur e bloeneuze. Elegast, die oender 't bedde legt, vangt da bloed op in zyn anschoe.

Elegast goa were na buutn e vertelt olles an Adelbrecht. Adelbrecht zegt dat 'n olles goa vertellen a Karel de Grote. E dag loater, op 'n ofdag, is olleman tope op 't kastêel va Karel. Karel zegt dat Eggeric e verroader is. Elegast meugt getuugn en e toogt d'anschoe mi bloed. 

Eggeric komt kwoad en e zegt tegen Elegast da z'er vôorn goa vichtn. Elegast wint. En 't veraal krygt e schôon ende: 'n verroader is dôod, 'n keunienk is ered, en Elegast meugt trouwn mi de weeuwe van Eggeric.

In dit stiksje legt Elegast oender 't bedde van Eggeric. Eggeric verklapt an ze vrouwe wuk dat 'n va zinne is. Dedie is kwoad en Eggeric sloat neur e bloeneuze.




#Article 474: Zeêlandbrugge (253 words)


De Zeêlandbrugge is een brugge over de Oôsterschelde tussen Schouwen-Duveland en Noôrd-Beveland. De brugge eit een totaele liengte van 5.022 meter en is deermee nog aoltied de langste brugge van Nederland. De wegt over de brugge maekt deel uut van de N256.

De brugge wier 'ebouwd op initiatief van de previnsie Zeêland. De opdracht voor de brugge wier op 29 meie 1962 'egeve an de Combinatie Brug Oosterschelde, die de brug tussen 1963 en 1965 realiserende. Dit bedrief was een saemenwerkingsverband van de annemers Van Hattum en Blankevoort NV uut Beverwijk en de NV Amsterdamsche Ballast Maatschappij uut Amsterdam.

Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. De brug bestit uut 54 pijlers mee deertussen 52 overspanniengen van 95 meter en een beweegbaor hedeelte van veertig meter. Op 15 december 1965 stellende Koningin Juliaona de brugge officieel ope. De dag d'rvoor was de veêrboot Koningin Emma van de veêrdienste van Zurrikzeê nae Kats voor de leste keer 'een en weer 'evaoren tussen Kats en Zurrikzeê. Bie opleverieng was 't de langste brugge van Europa.

Het geld voor de bouw van de brugge had de Previnsie Zeêland 'eleend. Om de lenieng vromme te kunnen betaele most voor ieleke passage bie Colijn tol betaeld worre. Toe 1989 is de tol gebruukt voor de ofbetaeling, deerna wier de tol in een ongerhoudsfonds 'estort. Op 1 jannewari 1993 wier de brugge tolvrie.

De Zeêlandbrugge is een rieksmonument.




#Article 475: Haeriengvliet (196 words)


Het Haeringvliet is een zeêerm tussen Goereê-Overflakkeê an de zuudkante in Voorne-Putt'n en de Hoekse Waerd an de noordkante.

Voor 1200 waere Voorne en Flakkee één eiland. In 1216 brak de dunenrij an de kust deur en d'r ontstong een grôte geule die z'n eige een wegt beanende deur 't anwezige veên. De naem Haeringvliet treffe m'n al 1315 voor 't eerst in de schrifteleke bronnen an, mar de meêst gebruukte neame was Flakkeê, vandeer dat 't eiland d'r achter Overflakkeê 'enoemd wier. Pas in de 19e eêuwe wier de naem Haeringvliet algemeên. Midden in het Haeriengvliet leit een nog altied  beweund eiland, Tiengemeêten.

In 1970 is het waeter deur middel van de Haeringvliet of'eslote en wier ut zoet. An deze Haeriengvlietdam is 12 jaer 'ebouwd. Bie Stellendam is een sluus voor de scheepvaert 'emaekt. An de aore kante van 't eiland is een brugge 'ebouwd naer de Hoekse Waerd, de Haeringvlietbrugge. Deze brugge is in 1969 ope 'esteld en was de eerste verbinding van Flakkeê mit het vasteland.

D'r binnen planne om de sluuzen in de dam op een kiere te zettene, mar deer is nogal weerstand tegen, want dan komt de zoetwaetervoorzienieng in gevaer. 




#Article 476: Sardientoren (126 words)


De Sardientoren is de hoôgste toren van de gemeênte Vlissienge en nae de 137 meter hoôge Nozema TV Toren in Hoes de hoôgste toren van de previncie Zeêland. De toren is 'elegen aan de Vlissiengse Boulevard, an de Onte en is 85 meter oôge, iets oôger nog dan de Lange Jan uut Middelburg. Sinds de opleverieng van de toren is het hét gezicht van Vlissienge.

Op de eerste en twidde verdieping is een grand café/restaurant 'evestigd. Deeronger bevindt zich een drie verdiepingen tellende parkeergarage. De rest van de toren bestit uut weuningen variërend van 100 tot 200m². De toren was ten tieje van de openieng de op twee nae hoôgste weuntoren van Nederland. De toren is vernoemd nae de Sardiengeule in de Onte, vlakbie d'n toren. 




#Article 477: Jaer (147 words)


Een jaer ('Ollands: Een jaar) is de relatieve eêneid van tied die de pèriode beschrieft wi in een planeet om z'n sterre, de zunne in ons heval, draoit.

Bie de Aerde ist zô dat'n in 365 daegen en 6 uren om de zunne draoit. Bie een normaal jaer ist zô da je uut gaet van 365 daegen vanof 1 januari toet 31 december, mee 31 daegen in januari, maerte, meie, juli, auhustus, oktober en december, 30 daegen in april, juni, september, en november en 28 daegen in feberwari. In een schrikkeljaer ist anders, di'in ei feberwari nie 28 daegen mè 29, dit komt deur die 6 uren extra die der elk jaer bie komme, in 4 jaer is dat dus een dag derbie. Om de 4 jaer is der dus een schrikkeljaer, 2004, 2008 en 2012 waere de leste 3 schrikkeljaeren, de volgenden is dus in 2016.




#Article 478: Reykjavík (121 words)


Reykjavík is de oôdstad van Iesland en is de noordelijkste oôdstad ter waereld. De stad eit ca. 121.000 inweuners (2014). Reykjavík liet in zuudwest-Iesland in de gemeente Reykjavíkurborg an de fjord Kollafjörður, een uutloôper van de hrote baoi Faxaflói. In de fjord ligge zes kleine eilanden: Viðey, Engey, Þerney, Akurey, Lundey en Grotta. Het schiereiland Geldinganes is mee een heel smalle landtong an het vasteland verbonden. De stad zelf liet voornaemelek op het schiereiland Seltjarnarnes. De voorsteên ligge voornaemelek ten zuujen en oôsten deervan.

Reykjavík is over een hroôt gebied uut'espreid. Hoôgbouw komt voo, mar leegbouw en wieds op'ezette weunwieken domineren en er binne meerdere plekken onbebouwd voor recreatieve doeleinden. De hroôtste rivier die deu de stad lopt is de Elliðaá.




#Article 479: Zunne (406 words)


De Zunne is de sterre die 't duchtste bie de aerde stoot. De plaoneet'n uut uus zunnestelsel draoien rondom de zunne hene. De aerde draoit in een jaer tied om de zunne hene. Zonger de zunne zou d'r gin leven meugeluk weze op de aerde. De zunne is vele maelen groter dan de aerde. Echt in de buurte komme van de Zunne mee ruumtevaertuugen kunnen me nie, want deer ist veelst te heet.

De zunne genereert wermte en zunnewind. Dienen zunnewind komt tout by d'eirde woa dat 'n tegeng'oudn es deur 'n atmosfeer van d'eirde. Zunnewind bestoat uut klene deelties die de zunne roundomround uutstroalt tout diepe in et zunnestelsel.

Olle leevn op de aerde es moar meugelik deur de warmte die de zunne uutstroalt. Mensen en Beêsten keunn nie leevn zounder de zunnewarmte. Ook de plantn oaln under energie uut zunnestroaln via e proces da me fotosynthese noemn.

De zunne es 't elderste object da j'an d'n hemel kan zieje.

Oalle emellichoamn in uus zunnestelsel doorloopn e boane mè de zunne in 't middn. De grotste zyn de planeetn. De planeetn beschryvn ellipsvormige boann up verschillige ofstandn. Oe dichter e planete by de zunne stoat, oe warmer da z'es en oe rapper da ze rounddroait (omlooptyd van Mercurius es 88 doagn). De buutnste planeet'n binne ieskoud, droain stryf troage, en doen d'r vree lange over voe ene keer round de zunne te droain (Neptunus bykan 165 joar).

In de kern van de zunne es 't ounvoorstelboar heet (round 15 500 000 K) en 'n druk es d'r gigantisch. Die twee factoorn t'ope zettn e proces in gank da kernfusie noemt. By da proces, da woaterstof ommezet in helium, komt d'r gigantisch veel energie vry. Ge kut et vergelykn meè woaterstofbommn die under energie ook uut kernfusie oaln (deur e proces dan ze zelve in gank steekn). Die extreme toestand'n in de zunne zorgn d'r voorn dat olle materie plasma es.

De zunne kun j'observeern mè 't bloot oge (mits beschermienge !) of mè angepaste telescoopn. Zels mè 't bloot oge keun je dounkere plekkn ziene up de zunneschyve: de zunnevlekkn. Eén zunnevlekke kut grodder kommn dan 'n diamèter van d'eirde. Zunnevlekkn zyn plekkn up de zunne woa dat minder heet es dan elders, doadeure kommn ze dounker over. Ze kommn en goane zynder in nen cyclus van elf joarn. Zunnevlekkn veroorzoakn veel energie die ne merkboarn invloed èt up uus were, up elektronicamaterioal en communicoatieapparateure.




#Article 480: Hroenland (186 words)


Hroenland (Hroenlands: Kalaallit Nunaat, Land van de Hroenlanders; Deens: Grønland) is een autonoom land binnen het Koninkriek Denemarken, 'elegen tussen de Noordelijke Ieszee en de Atlantischen Oceaon, ten oôsten van de Canadese Arctische Eiland'n as Baffinland in Ellesmere. Westeluk ist deu een zeestraete escheije van Iesland. Awast geograofisch een deel is van het continent Noord-Amerika, wor Groenland politiek en cultureel 'eassocieerd mee Europa (vanwehe de historische banden mee Denemarken en Noorwegen). Het land wor, op een antal kleindere eilanden nae, volledig 'evourmd deu één groôt eiland dat ok Hroenland 'eêt.

Hroenland is mee een oppervlakte van 2.175.000 km2 vardeweig 's werelds groôste eiland. Mee een bevolkienge van 56.615 inweuners (jannewari 2011) ist ien van de dinstbevolkte gebiejen van de wereld. 80% van het land is bedekt mee een ieslaag van maximaol 3 km dikke. Alleêne de kuststroake van 15–150 km breêd, voorà in het zuujen en westen, is beweunbaar, mede deu de invloed van de golfstroam. De kusten binne in'ekerfd mee enorme fjorden en gletsjers, weer regelmaetig iesbergen van ofbreke. Hroenland oa een poolklimaot. De oôdstad 'iet Nuuk, vroeher wier die stad Gothab 'enoemd, da's Deens.




#Article 481: Westerscheldetunnel (332 words)


De Westerscheldetunnel (soms ok wè kortweg de tunnel) is 'n tunnel van 6,6 kilometer lang onger de Westerschelde tussn Ellesdiek en Terneuzen en is deermee de langste tunnel voo 't wegverkeer van Nederland.

De Westerscheldetunnel is 6,6 km lang en ao an de zuudkant, over een lengte van 1.200 meter, een weggedeelte mee een hellingsvlak van 4,5%. De maximale deurriehoôgte is 4,30 meter. Het diepste punt bereikt de tunnel onger de Pas van Terneuzen, 60 meter onger waterniveau.
In de tunnel geldt een maximumsnelheid van 100 km/u. Dit wor gecontroleerd deumiddel van trajectcontrole. De tunnel is nie 'eschikt voo voetgangers en fietsers.

De Westerscheldetunnel is een geboorde tunnel en bestit uut twee buzen mee een diaometer van 11 meter die met een tunnelboormaochine hegraoven binne. Elke buze ao ruumte voo twee riestroôken. Een vluchtstrook ontbreekt. Om de 250 meter binne de tunnelbuzen aan mekoare gekoppeld mee dwarsverbindiengen. Normaal binne de deuren nae de dwarsverbindiengen vergrendeld, bie een calaomiteit worren de deuren automatisch ontgrendeld. Het verkeer op de linkerriebaene in de aore tunnelbuze wor dan stil'eleid zodat mênsen veilig de aore tunnelbuze in kunnen loôpn.

De tunnel is 'eopend op 14 maerte 2003. Sindsdien binne de veren Vlissienge – Bresjes en Krunige – Perkpolder van de Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland opgeheven.

De bouw van de tunnel en de anleg van de toeleidende wegen kostende 725 miljoen euro (excl. BTW). De tunnel wor voo een periode van dertig jaor 'eëxploiteerd deu de N.V. Westerscheldetunnel, sins 1 juli 2009 is de tunnel eigendom van de Provincie Zeêland. Voorheen was de NV voo 95,4% eigendom van het Ministerie van Verkeer en Waoterstaot (as andeelhouwer van de Nederlandse staot) en voor 4,6% van de provincie Zeêland. Op 17 juni 2008 wier bekend'emaokt dat het ministerie van Verkeer en Waoterstaot de 95,4% van de andelen an de provincie Zeêland zou verkoôp'n.

Tol voo deze tunnel wor 'eheven in Borssele voo beide rierichting'n.

Ulpdienst'n en militaire voertugen binne vrie'esteld van tol.

De volgende busdiens'en maeken gebruuk van de Westerscheldetunnel:




#Article 482: Heersdiek (165 words)


Heersdiek (Nederlands: Geersdijk) is een durp in de gemeênte Noôrd-Beveland. 't Durp oa 317 inweuners in 2008. Heersdiek was'a in 1216 een zelfstandige parochie. Op 5 november 1530 wier 'eel Noôrd-Beveland overstroômd, en in 1532 gebeurende dat nogmaels. Aolle durpen, weeronger Heersdiek, verdwenen in de golleven. Mee 't opnieuw inpolderen van Noôrd-Beveland wier in 1598 behunnen. In 1668 wier, nae de bedieking van de Heersdiekpolder, in de buurt van 't ouwe Heersdiek 't hujege Heersdiek op'ebouwd, vogges een hrondplan mee haeks loôpende kaevels.

In 1808 wier iets ten zujen van Heersdiek een haeven'iee an'eleid. Dit wierd 'ebruukt vò 't verschepen van aerpels en juun, en vò een veerdienst op Zuud-Beveland. Rond 1850 wier de veerdienst op'eheven. Het haeven'ie is tehenwoordig in gebruuk as vluchthaevene. De naem is meuhelek ofkomstig van de voornaem Herlof (Gerlof).

Soôs De Vaete in Geêrsdiek is eên Soôs vò iedereên. Soôs de Vaete speêlt eên belangrieke rol binnen de gemeênschap van Geêrsdiek. Met regelmaat worden activiteiten georganiseêrd vò jong en oud.




#Article 483: Geert Wilders (192 words)


Geert Wilders (Venlo, 6 september 1963) is is een politicus van de Partij voor de Vrijheid (PVV). Wilders stit bekend as een uutgesproken criticus van de islam. Hie zurgende d'r voo dat problemen die voo'heen onger ut tapijt wiere 'eschoven weer bespreekbaer wiere. In 2010 nam um mee de PVV deel an een gedoogregerieng, saeme mee de VVD en 't CDA onger premier Mark Rutte. Om deze standpunten wor um ernstig bedreigd deu verscheie mênsen.

In november 2007 maekende Wilders via De Telegraaf bekend te werreken an een film over de Koran. De film geeft Wilders' opvatting weer dat de Koran een fascistisch boek is, dat nog aoltied anzet tot geweld. Op 9 feberwari 2008 maekende Wilders de naem van de film bekend: Fitna, dat stit voor beproeving in het Araobisch.

Nog voodat de film uutkwam veroorzaekende deze vee opschudding; onger andere de ministers Ernst Hirsch Ballin (Justitie), Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaeken) en Maxime Verhagen (Butenlandse Zaeken) ao Wilders gewezen op de gevolgen die de film vogges ulder zou kunnen hebben.

Wilders verwoordende zien standpunt tegenover moslims en de islam zelf as volgt: Ik haete gin moslims, ik haete de islam.




#Article 484: Sionkerke (Goes) (112 words)


De Sionkerke van de Grifformeerde Gemeênte te Goes is de groôste kerke van Zeêland, 'emeten nea 't antal zitplekken. Dat binne d'r 2.250. De kerke is 'ebouwd in 1979. In verband met het steeds groôter worrende tekort an plekken in de Bethelkerke (vorige kerke van de gemeênte) besloot op 5 juni 1973 de gemeênte grond an te koôpene aan de Louise de Colignylaen. Op 6 meie 1977 wier de eerste paele 'eslogen voo een nieuwe kerke. Op 23 meie 1979 wier de Sionkerke in gebruuk 'enomen. De klokken wieren 'eleverd deu de klokkengieterieje Eysbouts uut Asten. De annemer was de firma Jaocobsen uit Melis.

De gemeênte wier bediend deu de volgende predikanten:




#Article 485: Keutjesaevend (847 words)


Keutjesaevend is iets typisch Zeêuws. Vroeher wier dan op deze avend 't vèrreke dat 't ele jaer was vet'emest 'eslacht. Meestal net voo Kerst. Die aevend was ut dan feêst.

Behun 20e eêuw wiere de vèrrekes nog tuus geslacht. Da was voo de mensen 'n fêêstelukke dag, mae nie voo 't gemeste vèrreke. In ruum 'n jaer tied wier 't gekochte bihhetje hoed vet gemest, mee twee kêêr daegs 'n emmer slobber (hestampte hekookte poolers, vèrrespetoaten zeide me, mï 't liefst 'n flienke schep hastemeel d'r deu). 't Dier most wè hroeie in zoo 'n klein kot je mi amper lucht. At 't achter laaje kon, was t'r 'n kleine uutloap an 't kotje, 'n mispitje. 

Vèrrekes van 400 pond oa j'in die daehen bie de vleet. De mensen waere hróós op zukke hevaerten. 't Behon a mi't 'aelen van de spullen bie de slachter. Mitte kruuwaehen mos je zèllef de klapblok en 't wostemessien aele, je kreeg tehlieke 't kapmes a vast mee. Méêsta wier d'r heslacht 's ochens vroeg of 's middegs om 'n uur of viere. Dikkels kwaeme ze van de femielje om t'ellepen. 

At 't zoovarre was, da te slachter kwam, kreeg 't vèrreke 'n touwe om z'n póót en dan wier 'n uut 't kot gejoohe. Da viel soms nie mee. 't Was of a t'n behreep wat a t'r hieng hebeure. 'n Kruuwaehen mi stróói hieng mee, want 't vèrreke most gebrand wóóre. Oak 'n tol'out om 't brandende stróói te reehelen. A m'n dan 't vèrreke zoovarre hekreehen oa, ie most 'r zèllef nae toe loape, dan kwam t'r op an. De slachter was gewaepend mï 'n uls vol schèrrep spul. Dat ieng an 'n leere koppelrieme. Oak 't stael ieng d'r an, om de messen te schèrrepen. Mi één andgreepe hooiden ie z'n eihe as 't waere op 't dier; ons trokke an 't touwe, en t vèrreke viel spartelend op z'n zieje. Op 't zèllefde moment stak de slachter toe mï z'n schèrrepe mes nae de strotte. M'n leiden dan 't touwe hoed strek, sint kon 't bêêst leehbloeje. Da mag vandaehe nie mêê, ze motte ze noe schiete.

At 't vèrreke dóód was wiere éêst de bossels (de lange haeren) getrokke. Da was 'n aparte methode, 't Gebeurden mï 'n iesder pinnetje mi op tènden 'n ronde knoppe. De bossels mocht de slachter ouwe om laeter te verkoapen an bossels- of kwastefebrieken. Dan wier 't vèrreke onderhedekt mi strooi en 't stróói wier anhestooke. De vlammen sloehe oahe op om de léste aertjes d'r af te schroeien.

Mï 't tolout wier 't stróói netjes overal anheleid, éêst an d'êêne kant dan an d'n oaren. Dan konne m'n naer uus. 't Vèrreke wier op 'n laddertje hedroaid, mï laddertje en oal op 't slachterskarretje hetrokke en tuus op 't extra schóón heschuurde plèsje afgelaeje. Eest wier 't bêêst gekrauwd, mi 'n bot mes en mï waeter uut 'n emmer spoelende wiere de korte stoppels afgekrauwd en 't zwartsel en de schroeiplekken opgeruumd, Dan wiere de póóten onder d'n buuk geschoove. De kop wier d'r afgesneeje en dan kreeg 't vèrreke ml 'n hróót schèrrep mes 'n snee over de rik van de kop tot de staert en kö je zie oe dik a 't spek was.

Was die speklaehe êêl dik, dan spraeke m'n van 'n leitje spek, dus 'n best vèrreke. At 't zoovarre was. was 't tied voo 't borreltje voo de slachter, want z'n aesem most zuuver weeze a tie strakjes over 't vosse vleis gieng at 't vèrreke openlag. Ie sloeg 't glasje zonder voet in êênen achterover, laeter zouwe d'èllepers 't oak gebruuke.

't Open lèhhe van 't vèrreke hebeurden deu de rikstrienge in de liengte deumidden te kappen. Om dat te kunnen doeë, stoeng de slachter mi z'n bêênen an weerskanten van 't vèrreke. 't Vèrreke viel in twee èlleften en 't kon varder uut mekoare hedae wöóre. 't Gieng in stikken, snieje en kappe, de póóten, 't buukspek, 't baeken spek, d'ammen.

De vrouwe kwam zèhhe oe a s't wou. De kranse (reuzel) wier op 'n stok g'ange om stief te wóóren, d'èssentjes gienge in 'n klein steelpannetje om laeter mi azien en peper hekookt en opgeete te wóóren. De smullen (daeremen) hienge in 'n emmer. Oalles kwam netjes op 'n hróóte taefel te lèhhen en op 't oekje van de taefel was t'r a êên behonne zweerte te trekken. A je je duum onder de zweerte oa, liet die hauw los en kö je die van 't buukspek en d'oare stikken aftrekke. Iederéén kreeh 'n stikje vosse zweerte, 'n traktoasie voo de kinders uut de buurte. D'r wier oak trek behonne mï 't vleis en spek in rêêpen te sniejen voo de woste. Twee man oa daeran volop wèrrek. Eén om in te steeken, en d'n oaren om te droaijen. Lekkere vette woste wier in 't messien mï 'n ronsel deu haetjes geschoove en de wostestriengetjes duukelden in d'n trog. D'r wier zoo'n 100 pond vette woste hedroaid en dan vlug gezoute. Eén pond zout op de 33 pond woste.




#Article 486: 't Soepuus (118 words)


t Soepuus is een tiejewaetermeule en een rieksmonument in Goes. Aol in 1484 stong op dizze plekke 'n meule, mar't tehenwoordige gebouw is ontsto uot herbouw in 1554. In 1641 wier het gebouw vernieuwd mee de gepleisterde pilastergevel. Het torenj'ie mee slagklok en het uurwerk binne ofkomstig van de in 1855 gesloopte Oôstpoorte. De meule werkende op waeter dat deu sluusjes in een gebouwtje naest 't Soepuus bie oôg tieje in de Achterhaevene wier op'ezameld en bie leeg tieje weer vromme stroômende. In de kaoimure is mee een boge an'egeven weer 't waeter binne kwam.

In de 19e eêuw wier 't gebouw gebruukt as gaerkeuken weer soep an de Goese aeremen wier uut'edeeld, tot in de jaeren dèrtig. 




#Article 487: Tramways à vapeur Flessingue-Middelbourg et extensions (187 words)


De Societé Anonyme (Naemlozen vennoôtschap) des Tramways à vapeur Flessingue-Middelbourg et extensions (TVFM), laeter officieel genaemd Societé Anonyme d' Éclairage et Tramways Electriques, was een van oorsprong Bels trambedrief, dat de steën Vlissienge en Middelburg op Walchren mee mekaore verbond (vandeer dat ok wè de initiaolen VM wiere 'ebruukt). 't Bedrief wier op'ericht op 11 feberwari 1885 te Brussel en nam de exploitatie, die 't ende 1881 was behunnen, over van een particuliere concessionaeris. Na elektrificaotie in 1910 en overname deu de provincie Zeêland op 1 jannewari 1929 wier de exploitatie voort'ezet toet an de inundaotie van Walchren in oktober 1944.

In Middelburg reej de trem vanof de Mart, via Pottenmart, Langeviele en Binnenvielebrugge, Pottenbakkerssingel, Zandstraete nae de tehenwoordige Vlissiengsesingel, langs het Kanaol deu Walchern nae Vlissienge. Dee gingt via de Koningsweg, het Tramlaentje, de Aegje Dekenstraete (wee de remise mee de werkplekke was) ent Be'ie Wolffplein nae de Walstraete, wee de wisselplekke was. Dan wast nog een klein stikkie nae 't officiële eindpunt op de Zeilmart. Dee behun wee de verbindieng, vromme via de Walstraete, over het Be'ie Woffplein en de Bad'uusweg nae 't Bad uus.




#Article 488: Emile Buysse (147 words)


Emile Buysse (Terneuzen, 10 oktober  1910 - Brugge, 9 auhustus 1987) was een Zeêuws-Vlaomse schriever die een groôt deêl van z’n leev'n in Brugge weunde.

Emile Buysse was de zeune van een 'oofdounderwyzer in ‘t Zeeuws-Vlaomse stadje Sluus. Vanof 1937 giengt ’n in Brugge weunn. Je was styf  g'interesseerd in de toale en cultuur van zyn geboortestreke en ‘t West-Vlams. Binst de Twidde Wereldoorlog
ad Buysse sympathie vo ‘t Duutse nationaalsocialisme, surtout ‘t heem- en volkskundig aspect van die ideologie. Je publiceerde van 1940-1944 in De Waag, een blad da pro-Duuts was, ounder de pseudoniem Gwyde de Vlaeme. Je publiceerde artikels over heem- en volkskunde in de Provinciale Zeeuwse Courant. Je schrêef ook een poar streekromangs in ’t West-Vlams.
Je was redacteur van Nederland,  in ‘t Vlaams Weekblad schrêeft ‘n vanof 1975 de rubriek Onder het Belfort en ne publiceerde in Neerlandia, Op den Uitkijk en Elckerlyc. 




#Article 489: Hertogin Hedwigepolder (341 words)


De Hertogin Hedwigepolder is 'n polder in 't meêst oôsteleke deel van Zeêuws-Vlaonderen. D'n polder, die deels ok in België liet is nationaol bekend 'eworren omdat um wellicht onger waeter 'ezet wor. 't onger waeter zette van hoeie landbouwgrond stuur vee Zeêuwen tegen de borste.

De naom verwiest nao Hedwige de Ligne (1877-1938), Hertogin van Aerenberg, vrouwe van Engelbert IX Hertog van Aerenberg (1872-1949), een kleinzeuen van Prosper Lodewijk van Aerenberg. De oppervlakte van 't Nederlandse deel bedraogt 2,99 km². De straoten in de polder draoge de naom'n van de hertog en hertogin en d'r guus (Engelbert, Erik en Lydia). De polder is op zeê veroverd in 1907 en is de leste polder in oôstelek Zeêuws-Vlaonderen

Anno 2012 bestit d'r nog aoltied een patstelling over de toekomst van de polder in de Nederlandse poletiek. Belhië wil dat d'r ontpolderd wor. De polder grens an het Verdronke land van Saeftinghe.

Zô  blienkend en vette dà  netgeploegd land
 
De veuren zô rechte, ‘t land netjes aan kant
 
Zô verre a je kan kieken dà môoie patrôôn
 
Zeeuwse klei, êêl bizonder en toch zô gewôôn
 

 

 
Wà zà dao wêê groeien, ‘t volgend jaor in de mei
 
Bêêten of tèrve of èrpels of vlas
 
Of wor het soms een êêl ander hewas
 

 
Komm’n d’r bômen, een kréke  meschien
 

 
Z’aoden papieren en ze gebaorden êêl  brêêd
 
Jao, ‘t is gedaon mêê zô’n polder vôô da je ‘t weet
 

 
Noe blienkt er die klei nog, da Zeeuws vette goud
 
Waorop al die jaoren zôô vêê wier verbouwd
 

 
Naotuur, recreaotie is ‘t nieuwe beleid.
 

 
Maor à klei verandert in “nieuwe naotuur”
 
Mêê ruumte vôô grutto’s, ooievaor, tureluur
 
Mêê vievers en kreken, mêê bos en moeras
 

 

 
Gêên terve, gêên gèste, gêên bêêten, gêên vlas
 
Maor een bungalowpark bie een waoterplas.
 

 
Moa die klei die verdwient, dà kom toch aon ’t lief.
 

 
Wan nerges in de wèreld in ‘t laote licht van de zonne
 
Zie je zô’n vette klei, ooit uut waoter gewonnen
 
De ruumte van Zêêland, mêê die veuren zôô rechte
 
Vraogt om goeie besluiten, bespaor ons de slechte.




#Article 490: Eerste Weareldoôrlog (435 words)


De Eerste Waereldoôrlog, die voornaemelek de Groôte Oôrlog wier 'enoemd vanof deze gebeurtenis tot 1939, was een waereldoôrlog gecentreerd in Europa die begon op 28 juli 1914 en durende tot an 8 november 1918. 

Aolle groôtmachten van de waereld waere bie dizze oôrlog betrokke. Uuteindelek waere d'r meer as 70 miljoen militairen, 'emobiliseerd in één van de grooste oôrlogen in de geschiedenis. Meer as 9 miljoen soldaoten wiere 'edoôd, voorà as gevolg van de groôte technologische vooruutgang in vuurkracht. 

De langloôpende oorzaek van de oôrlog was de imperialistische butenlanse poletiek van de groôtmachten van Europa, waaronder het Duutse Keizerriek, het Oôstenriek-Hongaorse Riek, het Russische Riek, het Britse Riek en Frankriek. De moord op 28 juni 1914 op Frans Ferdinand van Oôstenrijk was de directe anleiding van de oôrlog. Het resulterende in een Habsburgs ultimaotum an het Koninkriek Servië. Er wiere verscheie allianties 'evurmd, zoôdat binnen een paer weken de groôtmachten in oôrlog waere; via hun kolonies verspreidde het conflict zich over de wêreld.

Op 28 juli begon het conflict met de Oôstenrijks-Hongaorse invasie van Servië, 'evolgd door de Duutse invaosie van België, Luxemburg en Frankriek; en een Russische anval op Duutsland. Naedat de Duutse opmars naer Paries toet stilstand wier 'ebrocht, vestigende het westfront z'n eigen in een uutputtingsslag die weinig veranderde toet 1917. In het oôsten vocht het Russische leger mee succes tegen de Oôstenrijks-Hongaorse troepen, maar wier terug'edronge deur het Duutse leger. Biekomende fronten wiere 'eopend naedat het Ottomaanse Riek toetrad toet de oôrlog in 1914, Itâlië en Bulgarije in 1915 en Roemenië in 1916. Het Russische Riek ging ten onger in 1917, en Rusland steppende uut de oôrlog nae de Oktoberrevolutie laeter dat jaar. Na een Duuts offensief langs het westfront in 1918, kwamme Amerikaanse troepen nae Europa en de geallieerden drongen de Duutse legers vromme in een reeks van succesvolle offensieven. Duutsland, dat z'n eigen probleme had mee revolutionairen op dat moment, stemmende in mee een staokt-het-vuren op 11 november 1918. De oôrlog eindigende as een overwinning voo de geallieerde.

Tegen het ende van de oôrlog waere vier imperialistische grootmachten -de Duutse, Russische, Oôstenriek-Hongaorse en Ottomaonse rieken- militair en politiek verslogen en hielden op te bestô. De opvolgersstaeten van de eerste twee verloren vee grondgebied, terwijl de leste twee geheel ontmanteld wiere. De kaerte van Centraol-Europa wier hertekend in een antal kleinere staeten. De Volkenbond wier 'esticht in de hoop een dergelijk conflict in de toekomst te voorkommene. Het Europese nationalisme kwam voort uut de oôrlog en het uuteênvalle van rieken, de gevolgen van de nederlaag van Duutsland en problemen met de Vrede van Versailles zouwe biedraege tot de Twidde Weareldoôrlog.




#Article 491: Dow Chemical (Terneuzen) (167 words)


Dow Chemical Terneuzen is een groôt complex van chemische febrieken ten wes'n van Terneuzen in de Nieuw-Neuzenpolder (nie varde van D'n Noek en Boerehat) weer vernaomeluk kunststoffen produceert worren.

De beslissing om dizze febriek te bouwene kwam in 1962. De liggiengk an diep vaorwaoter, de beschikbaor'eid van grond en aerebeiers gavve de deurslag om d'r eige in Zeêuws-Vlaonderen te vestigene.

In 1964 startte de eerste febriek, die polystyreen producerende, in 1967 'evolgd deu een styreenfebriek en in 1969 deu een LDPE-fabriek. In 1970 en 1972 wier een Naftakraeker in gebruuk 'enomen. In 1975 wier het terrein mee nog es 110 ha uut'ebreid. Een LLDPE-febriek volgende in 1982 en in 1991 een nieuwe styreenfabriek. Het antal personeelsleden was intussen 'egroeid toet 2700. In 2010 werkende d'r nog 1.909 mensen in Terneuzen. 
Vanaf 2010 wor bie het Dow-terrein het zogeheten Valuepark van 140 ha ontwikkeld, weer bedrieven zich kunnen vestige die 'relateerd zien an de activiteiten van Dow.

In 2010 was in Terneuzen onger meer de voggende productiecapaciteit beschikbaer:




#Article 492: Surinaome (279 words)


Surinaome is een land in Zuud-Amerika. Toet 25 november 1975 was Suriname een land binnen het Koninkriek der Nederlanden. Surinaome is dunbevolkt en bestit grotendeels uut oerwoud.

De eerste geslaegde Europese kolonisaotie vong vanof 1650 plaes deu de Iengelsman Francis Willoughby. Om planters an te trekkenne was vrieheid van godsdienst 'eregeld. In de Twidde Iengels-Nederlandse Oôrlog wier Surinaome in 1667 deu de Zeêuw Abraham Crijnssen veroverd op de Iengelsen. Bie de Vrede van Breda zagge de Nederlanders voorloôpig of van de teruggaeve van de deu de Iengelsen ingenomen Nederlandse kolonie Nieuw-Amsterdam ('t tehenwoordige New York); op ulder beurte eisten de Iengelsen nie da Surinaome meteen ontruumd zou worre. Meêstâ wor 'esproken van een ruil van beide gebieden. Crijssen bouwende Fort Zeelandia. De eerste gouverneur van Surinaome was Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck. Hie ha één dorde van de rech'en op Surinaome an'ekocht. De stad Amsterdam en de West-Indische Compagnie (WIC) bezatte ielk ok een dorde. An 't ende van de 18e eêuw ging de WIC failliet; de femilie Van Aerssen had ulder bezit al eerder verkocht. Amsterdam was toe de eênige belanghebbende.

Ok het naeburihe Berbice en Essequibo, ongeveer het tehenwoordige Guyana, wier 'ekoloniseerd deu Nederlanders. Suriname, Berbice en Essequibo vurmende 't zogenaamde Nederlands Guiana. Nederlands Guyana wier in 1815 verdeeld in Surinaome, dat in Nederlands bezit bleef, en het tehenwoordige Guyana, dat een Britse kolonie wier: Brits Guiana. De slaevernieje in Surinaome wier op'eheven op 1 juli 1863.

In 1954 kreeg Surinaome een semi-autonome status binnen het Koninkriek. Op 25 november 1975 wier Surinaome onafankelijk. Gouverneur Ferrier, premier Den Uyl en Konienginne Juliaona ongertekenden het verdrag. Vuuf jaer laeter vong een staesgreep plaes onger leiding van Desi Bouterse.




#Article 493: Fort Zeelandia (Surinaome) (287 words)


Fort Zeelandia is een voormalig Nederlands fort tussen Paramaribo, de oôdstad van Surinaome, en de lienkeroever van de rivier de Surinaome. Sins 2004 ist een museum. 

Het vuuf'oekige fort ontstong in het begin van de 17e eêuw, toe de Nederlanders een handelsvestiging stichtten bie het Indianendurp Parmirbo. Om de nederzetting te verdedigene wier een verstèrreking an'eleid. 

De Iengelse veroverende 't fort in 1651 en noemende het Fort Willoughby, naer Lord Willoughby. In 1667 veroverende Zeêuwen onger Abraham Crijnssen het fort en de nederzetting. Het fort wier Fort Zeelandia 'enoemd; op één van de kruuthuuzen is nog 't Zeêuwse waopen te ziejene. De nederzetting kreeg de naem Nieuw Middelburg. Die sloog echter nooit an. 

Fort Zeelandia wier uut'ebreid mee vuuf bastions. Drieje deervan, bastion Middelburgh, bastion Veere en bastion Zierikzee, bestô nog, de twee die an de landkant waere 'ebouwd, wiere weig'ehaelen toe Fort Nieuw-Amsterdam gebouwd 'ebouwd wier.

Naedat in 1712 de Fransen een succesvolle anval hao uut'evoerd op een deel van de plantages rond Fort Zeelandia, wier op de rechteroever van de rivier een nieuw fort 'ebouwd, Fort Nieuw-Amsterdam. Fort Zeelandia wier een kazerne, en laeter een gevangenis.

In 1967 wier het fort 'erestaureerd, weerna het Surinaoms Museum hier werd uusvest. De dag voo de onafhankelijk'eid in 1975 wier het standbeeld van koningin Willemina van het onafhankelijkheidsplein nae een plek naest het fort verplaest. 

In april 1982 namme de militairen rond Desi Bouterse hun intrek in het fort. Het wier gebruukt om tegenstanders van 't regime op te slutene. Op 8 december van dat jaer wiere op de ringmure, an de kante van de Surinaomerivier, vuuftien tegenstanders van het regime-Bouterse om'ebrocht. Een gebeurtenis die bekend stit as de decembermoor'n. 

Buten het fort wiere ienkele mooie officiershuzen 'ebouwd. 




#Article 494: Inundaotie van Walchren (889 words)


De Inundaotie van Walchren vong plaes vanof oktober 1944. Het leste diekgat wier 'esloten op 5 feberwari 1946. De gevolgen vant zoute waeter binne noe nog merkbaer. 

Op 4 september 1944 was Antwerpen in han'n van de geallieerd'n 'evallen. Van deer uut trokken ze op nae Zeêuws-Vlaonderen, da voo 't ende van oktober vrie was. Omdat an de overkante van de Onte het Duutse leger zich verschanst ha wast echter nie meuglek haevene van Antwerpen te gebruuken. De Duutsers hao, voorà op Walchren, grôte bunkers mee zwaer geschut 'ebouwd. Beslote wier Walchren te inunderene om de Duutse positie te verzwakkenne.

Op 3 oktober 1944 om tweê uur 'smiddegs viel de RAF de diek bij Wasschappel an, naedat een dag tevoren de bevolkieng was 'ewaarschoewd mee pamflett'n. Dizze waere of'eworpen bove Walchren en Zuud-Beveland, mar de tekst was zoô cryptisch dat ze pas begrepen wiere nae de hebeurtenissen. Behalve dat er een bresse van zo'n 30 meter ontstong (die laeter door erosie groeiende toet 125 meter), wier bie dit bombardement ok het dorp Wasschappel verwoest, weerbie 158 man omkwamme. 

Het resultaot van het eêrste luchtbombardement was nie genoeg en op 7 oktober tussen 13.00 en 15.00 uur wieren de dieken bie Fort de Nolle in Vlissienge en bij Rittem tussen Fort Zoutman en Fort Rammekens 'ebombardeerd. Op die leste plekke wier gelieke a een bresse van 300 meter 'eslogen, bie Vlissienge bleeft bie 50 meter. Awast da 't waeter nu wat sneller oprukkende, wast nog nie genoeg en op 11 oktober wier ok de diek tussen Ter Veere en D'n Polder op verscheie plekken verrinneweerd en op 17 oktober volgende nog een twidde bombardement bie Wasschappel. Tot slot wiere op 24 oktober de sluzen bie Vlissienge 'ebombardeerd wedeur het zeêwaeter deu het Kanaol deu Walchren kon oprukke. Plannen van de Duutsers om noôddieken an te leggenne leë schipbreuk op de onwil van de bevolkieng z'n eihe hievoo in te laeten schaekelene. Ienkele daegen deerna ao de Duutse verdedigieng zich hoôggelegen stellingen terug'etrokken.

De anval behun op 1 november mee het optrekken uut zeê deu Iengelse en Canadese troepen nae Wasschappel en Vlissienge, terwijl Canadese en Schotse troepen, die eerder bie Oedjeskerke en Baerland op Zuud-Beveland waere 'eland, de Sloedam optrokke. Bij Wasschappel lukkende het op tweê plekken om an land te kommene. Eén groep trok op richtieng Domburg, de aore richtieng Vlissienge. Dizze plekke wier in ienkele daehen veroverd, 'eholpen deu artilleriebombardementen vanuut Zeêuws-Vlaonderen. De Canadese troepen trokken van het oôsten op in de richting van Ter Veere. Op 8 november ist Duutse leger op Walchren versloge. Naedat de Onte 'ezuverd was van mienen kon eind november nae Antwerpen 'evaeren worden.

Tweêmael per dag stroômende het tieje Walchren in en uut. Groôte, diepe heulen ontstongen bie de plekken weert waeter binnenkwam. Ok noe bin dizze plekken nog te ziejene as bevobbeeld een kreke. De legere delen stonge onger, de hoôgere vielen droôg bie leêgwaeter. De durpen vanouws op de hôgere plekken 'elegen, bleven vaek droôg. Alleên ten oôsten van de lijn Ter Veere-Rammekens kont waeter dankzie ouwe zeedieken nie komme. 

Meer as 30.000 mê'sen zatte in kleine gebieden bie Domburg en Middelburg. Pas nae de bevriejing bin meer as tienduzend mê'sen nae Zuud-Beveland 'eëvacueerd.

Vee beês'en verdroenke. Van de 19.000 weuningen wiere d'r 3.700 verwoest, 7.700 hao zwaere en 3.600 lichte schae. Ok nu nog bin d'r 'waeterweuningen' die vochtig binne deurdat zout in de muren waeter antrekt. Voor de getroffen bevolking wiere noôdweuningen 'ezet, weervan de leste pas in de zeventiger jaeren 'esloopt bin. De wegen wiere deur de stroôming varder vernield en overdekt mee slik. Dulven zao bie 't droôgvallen duchte 'emae dicht.

Vee boeren bin vertrokke nae de Noordoôstpolder.

Het dichten van de dieken, al in november 1944 behunnen, ondervon ernstige problemen deu hebrek an materiaolen as rieshout en steên'n, slechte transportmiddeln en 't ontbreken van infraostructuur. De anwezige mieneveld'n waere ok gevaerlek. 

Deurt tieje was de geule bie Wasschappel zes kilometer lang 'eworren. De totaole breêdte van de bressen was naebie drie kilometer toe in juli 1945 de operaotie om de gaeten te sluten goed op gangk kwam. De Nollediek bie Vlissienge wier op 3 september 'esloten, om drie weken laeter bie slecht weer opnieuw te brekene. Op 2 oktober wier het gat wee 'esloten. Op 12 oktober was ok de diek bie Wasschappel 'edicht, korte tied laeter -op 23 oktober- 'evolgd deu het gat bie Ter Veere. Tuss'n Veere en Middelburg wier in de diek van het Kanaol deu Walchren een gat 'emikt weerna de droôgmaeking zonger pompen plaes kon vinden deu mee eb de sluzen in Vlissienge en Veere ope te zetten. Half december wast groôste deel droôg'evallen, weerna gemaelen het resterende waeter naar buten pompten.

Int oôstelek deel stong nog 2.000 hectare onger water. De diek bie Fort Rammekens wier op 1 december 'esloten, mae de gebruukte caissons wieren ongerspoeld deu 't waeter en pas op 5 feberwari 1946 lukkende 't om dit gat definitief te dichtene.

De groôte moeilijkheid bie het sluten van zeedieken is de zeer sterke stroôm die ontstit deurt hoôgteverschil tussen oòg- en leegwaeter. Bij Vlissienge is het hoôgteverschil haest vier meter. 'Binnendieks' was dit na de inundaotie gemiddeld een meter.
Bie het dichten van de dieken wier gebruik'emikt van Phoenix-caissons die nae de landing in Normandië deu de heallieerde troepen waere in'ezet voo 't maeken van provisorische haevens.




#Article 495: Wulleminadurp (267 words)


't Wulleminadurp (Nederlands: Wilhelminadorp) is een durp in de gemeênte Goes. 't Durp ao 776 inwoners (2010).

Wulleminadurp ontstong in 1812 toe de Wulleminapolder wier bediekt. Oorspronkelijk hietende de polder Lodewiekspolder, omdat Lodewijk Napoleon in 1809 besloôt 't gebied in te polderene. In 1815 kreeg de polder z'n tehenwoôrdige naam, naer de echtgenote van Koning Wullem I. Bizonder is dat in dizze polder mar ien landbouwbedrief kwam, de Koninklijke Maatschap de Wilhelminapolder. Dit bedrief was en is ien van de groôste landbouwbedrieven van Nederland en bestit nog steeds. De maetschap hao ok een Kwêêk'oeve. Van de Kwêêk'oeve is nie vee mi over. 't Waz'n ontêrd hróóte, voe 'n oeve wat eihenaordug medel, schuure mie twï hraenpak'uuzen d'r voe ebouwd. Die schuure waz ok eiheluk as meekrap- en garancienefebriek mie 'n dirrukteurs'uus an neer'ezet. Op 26 meie 1868 is die febriek 'eslote en is .dinae 'n oeve eworre, mee een zetbaes di saemen mie drie knechs werkende. D'r wazze meestal zó aolf de vuuftug melkkoeijen, 'n dertug toet fêértug kaolvers, twi peren, êên of twi stieren en swinters wat kacheltjes. Voe dat aolf de dertuhher jêren 't eelektries kwam wier vanzelf mie d'and emolke en laeter massienaol mie 'n bezienemotor. De melk hieng deur 'n zift in buzzen en die wiere in 't melklookaol in 'n stêêne bak mie koud waeter ezet. Die leurden ze mie pêrd en karre in hróóte en kleine buzzen op 't durp en in 'n hedêêlte van Hoes uut. 

Wulleminadurp liet aan 't kanaol van Goes nae de Oôsterschelde. De Hervormde kerke in 't dorp is 'ebouwd nae een ontwerp van Isaäc Warnsinck.




#Article 496: Schole (614 words)


Nae schole ging ie voo de oorlog allene nea de leêgere schole. A t't hin hróóte schoole was, zat je mee oale klassen in êên lokaal. Dikkels was t'r nog 'n zevende en soms nog 'n achste klasse. Die klassen, die a meestal nie sö hróót waere, draoide heweun mee mee te zesde klasse. Ze kreehe allêên moelukker boekjes. In dezealfde ruumte waere d'r dikkels drie onderwiesders: de juffrouw en de meester. A t'r ochens meej 'n Biebelvertealeng behonne wier; dee d'n êêne weeke de juffrouw da voo oale kinders en d'n andere weeke de meester, op christelukke scholen temissen.

Ze moste ok om beurten uutleg voo 't bord, want 't zou te moeluk weeze a ze tehlieke an 't woord waere. Voo de kinders was t't netuurlek ok nie oaltied even makkeluk om d'r eihe boe d'r eihe léssen t'ouwen. De lêêrliengen oa een leije, spons en hriffeldóóze. Dei a se vee op 'n leije deeje schrieve, oa de meester 's aevens die vee nae te kieken. Tuus moste de kinders 'n punt an d'r hriffels sliepe. Op sommuhhe scholen kreehe ze pas in d'n derden 'n pènne.

't Schooljaer behon in meie en a t's kossemisse was, konde d'êêsteklassertjes a leeze in 't boekje dat a se van de zondagschoole kreehe. 's Winters was 't koud in de klasse. De kachels waere te klein om de zaek waerm te ouwen. A t't buuteh vroos, hebeurden 't da de juffrouw én de kinders voo 't behin van de léssen 'n stik of wat rondjes ron(g)d de banken deeje huppele om waerm te óóren.

't Schoolreisje bestong vroeher uut 'n dagje nï de dunen. Ze hienge op boerewaehens en de moeders oa platte koeken en oliebollen hebakke. D'r was zealfs limenadesiroop, dat a ze deeje menge mee waeter dat a ze bie 'n boer aelde. D'r wiere oalerlei spilletjes hedae. De meisjes hienge toen nog nie zwèmme. In d'n oorlog was 't schoolhebouw dikkels in hebruuk bie de Duutsers, en dï nae bie de Heallieerde. D'r wier dan soms schoole 'ehouwe in de consistorie van de kearke. Bie de bevrijdieng waere onderwiesders êên van de weinuhhe die Iengels spraeke. Je most dan voo tolk speele, en ok laeter, a ze brieven deeje schrieve, wier je 'ulpe inheroope. 't Kwam zealfs voo da-je 'n huweleksanzoek in 't Nederlands most vertaele.

't Hebeurde vroeher nog a es, da kinders weg bleeve om op 't land te wearken. D'r wiere toen Commissies tot wering en schoolverzuim in 't leven heroope. As onderwiesder oa-je d'r dikkels weete van da 'n moeder ziek was, of da 't gezin 't earg earm oa. Dan prombeerde de meester of de juffrouw da wegbluven zo vee meuheluk te verhoeilukken. Vroeher was de meester êên van de notabelen van 't durp. Z'n vrouwe wier dan ok juffrouw henoemd, en soms metrèsse, ofheleid van 't Franse woord voo meester: maitre.

Liefstraffen waere êêl normaal, 'n Jongen die a earg vervelend was, nam de meester mee nï de hank, 'n Stok hieng mee. D'r waere zealfs meesters, dir of de stok soms vervange most óóre. Toen doch-je da da zö óórde. Vriedagmiddeg dee de meester oaltied 'n verhaal VOO leeze. De meester en de juffrouw schreeve vee lesjes op 't bord. Dat deeje ze dan in de pauze of voo school tied. Ok maekte ze tekeniengen op 't bord, die a de kinders dan nae moste teekene. D'r wier vee mee voorbeelden hewearkt. Opstellen en brieven wiere lètterluk overheschreeve as oefenienge. Die brieven waere 'êêl déftug; zö eindigde 'n brief an 'n vriend: „Tot wederdienst vindt ge steeds bereid, uw vriend. Dit was toen nog eg vriendschappeluk. An spèllieng wier ok earg vee tied besteed.




#Article 497: Zeeuwsche Beetwortelsuikerfabriek &quot;Sas van Gent&quot; (441 words)


De Zeeuwsche Beetwortelsuikerfabriek Sas van Gent was een van de twee sukerfebrieken in Sas van Gent.

De febriek wor in 1872 op'ericht as SA La Sucrerie Zélandaise. In 1882 wier dat de NV Beetwortelsuikerfabriek Sas van Gent. Toen namme Nicolas Malotaux en ene A.C. Grandpré-Molière de febriek over, naedat de vorige eigenaer, dhr. Dethiou failliet was 'ego.
 
Hie wier op'evolgt deur z'n zeune Pierre Malotaux. Um was ok directeur van de Association Hollando-Belge de l'Union Sucrière. In 1942 nam de Centrale Suiker Maatschappij de exploitatie over. De febriek wier 'eslote in 1986.

De bêête wiere nao de febriek in Sas gebrocht (dao waor'n toen zelf twêê fabriek'n in Sas). Da kon dus mee d'n trein, d'n tram of de bóót vèn de Sassieng'n. In de febriek stieng de „bêêteploeg gerêêd om de waog'ns te loss'n, óf direkt in de waggon, óf op 'n gróót'n 'óóp. De „bêêteploeg was 'n vaste klub èrrebij'rs, die da wérk ieder jaor deej'n, in dan wee nao d'n boer gieng'n. 't Was zwaor wérk mee die gróóte béêteriek'n, mao 't wier goed betaold. De waog'n wier vol op de weekbrugge gereej'n in a-t-ie leeg was wee gewoog'n.
 
't Verschil was dan 't bruto-gewicht van de bêêt'n. Mao dao zat óók 'n berg slik an. Da was de tarre (tarra). Bii de weegbrugge was 't'r 'n apart'n tarreerder, die a ta persèntaazje slik most uutreken'n. Dan 'ieuw je dus 't netto-gewicht oov'r. 'An de febriek wiêr'n d'r, nao 't wass'n vè,n de bêêt'n, monsters genoom'n om 't suukergehalte vast te stell'n in dao wiêr'n de boer'n naor uutbetaold. Dikkels gróóte ruzie oov'r de tarre! Wan — bóóze tong'n beweerd'n wel's, dat'r êênig verband bestieng tuss'n 't persèntaazje van de tarre in 't aontal borreltjes dat'n tareerder kreeg. Wién za't zehh'n?? De bêêtelaoj'ers mosten zelf bii'ouwe'n oevee as ze voor ieder'n boer verwerkt aod'n. Da was nie zóó'n moei-'le „administraosie, mao de naom'n sloog'n ze soms maor 'n slag nao. Van Fons Carpentier maokt'n ze doodgewoon Kèrpeltêên: in de rest naovenant.

A de kampanje was afgelóóp'n 'ieuw de bêêteploeg 'n ekskurzie nao de fabriek. Bii Bogaort op de Kiekuut kwaom'n ze bii mekaore: mee d'n trein nao Sluuskille, oov'r stapp'n op Gent-Terneuzen in zóó kwaom'n z'in Sas (van Gent). In de fabriek 'ieng 'n aokel'ge, flauwe lucht van suuker, stroopie en pulp (pulp was d'n afval van de bêêt'n, die dan as voer voo de bêêst'n gebruukt wier). Mao 't was toch gezell'g in de fabriek! De kampanje was 'aost altii afgelóóp'n teeh'n Kèstdag. Van de weeg'n wier allêên d'èrr'gste modder afgekrauwd; de rest reegend'n d'r wel af. In daomee was 'n tiid van êêl 'ard wèrk'n voobii!




#Article 498: Den Haeg (123 words)


Den Haeg (Nederlands: Den Haag / 's-Gravenhage) is met 538.000 inwoners (2019) de op tweê na groôste gemeênte van Nederland. Den Haeg is de oôdstad van de previncie Zuud-'Olland. De Nederlandse regerieng en 't parlement binne in de stad 'evestigd, ent is de residentie van het koninklek uus. Aol is Den Haeg niet de oôdstad van Nederland, het vervult voo een belangriek deel wè de rol die an een oôdstad voorbehouwe is. Zo stô biena aolle ambassades en ministeries in Den Haeg. Den Haeg is een centrum voo de internationaole rechtspraek en vredespolitiek, en is net als New York City, Genève en Wenen een belangrieke VN-stad. Een bekend stadsdeel van Den Haeg is Scheveningen.

Vanaf 1962 is de Haegse gemeenteraed as volgt saemen'esteld:




#Article 499: De kaemer van de VOC in Zeêland (272 words)


De VOC kaemer te Zeêland, was de Zeêuwse kaemer van de Vereenigde Oostindische Compagnie. De Zeêuwse kaemer was een compagnie, die uut de Middelburgse Compagnie en de Veerse Compagnie is ontstô.

In 1602 fuserende de verscheie Oostindische Compagnieën op andringen van Johan van Oldenbarnevelt tot de VOC. De kaemer te Amsterdam was het oôdkantoor van de VOC. An het VOC bestier - De Heeren XVII - leverende het college van Zeêland vier vertehenwoordigers.

In maerte 1598 vertrokke tweê Zeêuwse vloten nae Indië. De eêrsten was uut'erust deu de Middelburgse Compagnie, de twidden door de Veerse Compagnie. Nog tweêmael vóó de tootstandkomming van de VOC zouwe de Zeêuwse schepen nae Azië uutvaere. 
 
Toet 1628 wier door de Zeêuwse kaemer een ruumte in Middelburg 'ehuurd. In meie van dat jaer kochte ulder het huus Biggekercke, an de Rotterdamsekaoie in Middelburg. Het as Oostindisch Huus bekend stoônde complex wier op 14 meie 1940 bie het bombardement van Middelburg onherstelbaar beschaedigd en deernae 'esloopt. De voorgevel van het Middelburgse Oostindisch Huus, hao ongeveer dezelfde groôtte en vertoônde groôte geliekenis mee het Maegdenhuus an het Spui in Amsterdam. 

In 1603 besloôt het stadsbestier van Middelburg het binnenwaeter achter de Korendiek mee een sluus tiejevrie te maekene en dit waeter tot dok in te richtene. Het angrenzende terrein wier bestemd voo wurven, onder aore voo de VOC, de WIC en de Admiraoliteit van Zeêland. Het jaertal 1616 op de gevelsteên in de mure van de voormaelige smidse wiest erop dat toe in ielek geval de Zeêuwse Kaemer de nieuwe wurft in gebruuk 'enomen hao. In de periode 1602-1794 wieren deu de Kamer Zeêland 306 schepen te waeter 'elaeten.




#Article 500: Fort Sommerdiek (127 words)


Fort Sommerdiek (Nederlands: Fort Sommelsdijck) was een Nederlands koloniaol fort in Surinaome. Het was 'elegen op het punt weer de rivieren Commewijne en Cottica saemenvloeie. Het had as doel 't achterland te beveiligen tegen invallen.

Het fort wier 'esticht in 1686 en wier vernoemd naer Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck, de toenmaelige gouverneur van Surinaome. In 1715 wier het fort versterkt, mar in 1748 wier het buten gebruuk 'esteld. Het was overbodig 'eworren nae het gereed kommene, in 1747, van Fort Nieuw-Amsterdam an de mondieng van de Commewijne. Wel bleve d'r een ziekenhuus en een militaire post 'evestigd. Hiernae was er van 1785 tot 1818 een missiepost. In 1870 wier het fort 'emea verlaot'n. Tehenwoordig ist nauwelijks meer herkenbaor; het is vriewel volledig op'ego in de naotuur.




#Article 501: Strandieng van de Doris (751 words)


De strandieng van de Doris voeng plaets op 13 december 1907 voh de kuste van Wasschappel. De Iengelse schoener liep mee nie goe roer vast op de Rassen, een zandbanke tun zuujen van Wasschappel. Het schip liep gliek vol waeter en de bemannienge kon z'n eige alleên mè redde deur de masten in te klimme en zuch di vast te maeke. Alleên de 18-jaerige kokke Ernest Crowters bon zuch nie vast en, zoô verklaerde de kap'tein laeter, wier krankzinneg van angste en kouwe, liet van uutputtienge los en verdroenk.
De reddingsboôt Koning Willem III uut Vlissienge vaerde, naeda deur de bevolkienge van Wasschappel alarm was esloge, saemen mee de sleêpboôte Elbe uut, mè ze konne deur't arde weer nie kort enoeg bie't estrande schip komme en moeste onverrichter zaeke trug ni Vlissienge.

Jacob Schroevers (1853-1927) redde di nae op 14 december 1907, saemen mee vuuf zeunen en een kleinzeune, drie opvaerende van de Doris.

Op zaeterdagmiddag alluf viere voer de 54-jaerige Jacob Schroevers mee de botter Vijf Gebroeders uut om te kieken of'n assistentie kon biede. Omdat'n de Doris nie in zicht kon kriege, vaerd'n trug ni Vlissienge. Toen'n saevuns echter 'oorde dat'er toch nog meèssen an boord moeste wizze vroeg'n z'n vuuf zeunen; Job (30 jaer), Gerard (27 jaer), Jacob jr. (24 jaer), Klaas (20 jaer), Lieven (17 jaer) en kleinzeune Jacob van de Ketterij (13 jaer) om mee'm mee te gae om te prebere de schipbreukeliengen te redde. Jacob sr. verklaerde in eêste instansie de anwizugied van z'n kleinzeune dat'n im eêst oôh verboôde om mee te gaen, mè ie was ezwicht omdat'n bleef zeure. Laeter verklaerde Jacob Schroevers jr. dat z'n neefje stiekem an boord was ekrope en wier ontdekt toen ze allufverwege't Oôstgat vaerde.

Schroevers vaerde om 11 uren saevuns uut. Toen ze in de buurte van de Doris kwaeme was de zeê zô ruw da ze nie kortbie konne komme. Pas s'ochens, naeda't weer lichter wier, konne ze een poôgienge waege om mee de ankerkaebel een lijne te leien mee de Doris, wi drie schipbreukeliengen nog oalmè vastgemaekt in de achtermaste, en eên in de vohmast ienge. Nae't toewerepe van de lijne kreeg eên van de drenkeliengen van de achtermast dizze te pakke, wi nae'n zuch vastmaekte, in't waeter sproeng en kon'oore binnenegaele op de Vijf Gebroeders. 'T lukte mee groôte moeite oôk d'andere tweê op dezellufde wieze te redde, mè ze zaege gin kanse om de man uut de vohmaste te benaedre. Laeter wier dien deur de reddiengsboôte asnog ered. Onderwege ni Vlissienge weire d'eredde schipbreukeliengen, die 35 uure in de maste ienge, van waeremte en voedsel verzien.

De ereddene en de redders wiere in Vlissienge ontaeld as'elden. De bemannienge van de Doris wier onderebracht in een 'otel en een inzaemeliengsactie onder de bevolkienge van Vlissienge en Middelburg leverde geld op voh nieuwe kleren, de trugries en uldeblieken. As andenken wiere de bemanniengslêden van de drie scheêpen apart en'ezaemelijk op de foto ezet en ontvienge van Harmonie Ons Genoegen. een serenade. Uut innezonde brieven in kranten 'oor dudelijk dat'er oôk Vlissiengers die nie best te spreken waere over het onverrichter zaeke trugkere van de reddiengsboôte Koning Willem III. Oôk was'er kritiek op de overeid, zôwe over't beschikbaere reddiengsmatrieel as de kadevohzieniengen, die zwaer onvoldoende waere eacht voh'n dergelijke omvangrieke reddiengsoperoatie.

Voh de reddienge van de opvaerende van de estrande schoener Doris ontviengen Jacob Schroevers en F.H. Jilleba op 6 januari 1908 de zilvere medalje van de Maetschappij toet Nut van't Algemeên, in januari 1908 de groôte zilvere medalje van de Zuud-'Ollandse Maetschappij toet Reddieng van Schipbreukeliengen, op 24 januari 1908 de gouwe medalje van Koningin Wilhelmina voh menschlievend eerbetoon, op 23 maart de zilvere medalje van Lloyds, via zeêmanscollege de Groninger Eendracht en op 6 juli 1908 de gouwe medalje van  Z.M. Koning Eduard VII van het Verenigd Koninkrijk. De zeunen en kleinzeune van Schroevers en de overige bemanniengsleêden van de Koning Willem III ontviengen dito medaljes in't brons en zilver. De medaljes en biebe'orende oorkonden bin in 1956 eschoenke an de hemeênte Vlissienge en'oore bewaerd in't Hemeêntearchief Vlissienge en het Zeeuws maritiem muZEEum.

De Doris was'n Iengels zeilschip, een driemaster van 99 brt die was ebouwd in 1904. De tuushaven was Padstow. Ezagvoerder was Thomas Magor uut die plaets. Tiedes de onfortuunlijke laetste reis was't mee'een vuufkoppige bemannienge op weg van Plymouth ni Gent met een laedieng pijpaarde.
In 2009 wier deur duukers van Wrakduikstichting De Roompot 't kompas van't schip evonde en overedraege an't maritiem muZEEum wi't wier openome in de vaste presentatie.

 




#Article 502: Stoômvaertmieje Zeêland (701 words)


De Stoômvaertmieje Zeêland (Nederlands: NV Stoomvaart Maatschappij Zeeland) hao tussen 1875 en 1989 een veerdienste tussen Nederland en Iengeland over de Noôrdzeê. Toet 1939 was de Nederlandse afvaerthaevene Vlissienge, vanof 1946 was da Hoek van Holland.

De oprichting van de SMZ hao direct te maekene mee de ingebruuknaeme van de spoorliene Roosendael - Vlissienge (1872) en het Kanaol deu Walchren. Al vanof 1871 wiere plannen 'emikt om vanuut Vlissienge een veer op Iengeland te begunne. De plannen wiere 'esteund deu Koning Wullem de dorden en z'n broer Prins Hendrik de Zeêvaerder. Ok de spoorwegmaetschappijen an beie ziejen van de Noôrdzeê hao belangstellieng.

Op 22 juni 1875 wier de oprichtiengsakte van de NV Stoomvaart Maatschappij Zeeland in Amsterdam 'etekend, naedat op 10 juni in een vergaedering te Middelburg de andeelhouwers hao besloten tot de oprichtieng. Op 19 juli 1875 wier de dienst in tehenwoordigheid van Prins Hendrik officieel geopend en op 25 juli was de eerste ofvaerte.

Op 3 oktober 1876 wier het eerste contract voo postvervoer mee de Nederlandse staet 'esloten en in 1877 wier het predicaot konienklek verkrege, weerna de officiële naem van de maetschappieje wier: Stoomvaart Maatschappij Zeeland, Koninklijke Nederlandsche Postvaart NV.

In de eerste 65 jaar van zien bestaen ongerhield de SMZ de veerdienst vanuut Vlissienge. De ofvaerthaevene an Iengelse kant veranderende in de loôp van de tied noga es: int eerste jaer wast Sheerness, vanaf 1876 Queenborough, vanaf 1911 zowel Queenborough (dagdienste) als Folkestone (nachtdienste), vanof 1919 Folkestone en vanof 1927 Harwich (Parkeston Quay).

De SMZ was een belangrieke werkgever voor Vlissienge. De verbinding wier beroemd vanwege de uutstekende anslutingen vanuut 'eel Europa via het internaotionaole spoorwegnetwerk naer Station Vlissienge, waor direct kon worren overgestoken nae de naestgelegen vertrekgebouwen van de SMZ. Van groôt belang wast poscontract, weerdeu een groôt deel vant internaotionaole posverkeer tussen Europa en Iengeland via Vlissienge gong en de SMZ-schepen bekend wiere as 'mailboôt'.

In de eerste jaeren van de Eerste Wereldoôrlog wier de Iengelse haevene nogal es angepast an de oorlogsomstandigheên: Folkestone, Queenborough, Tilbury en Gravesend. Tussen feberwari en juli 1916 liepe kort nae mekaore drie schepen, de Prinses Juliana, de Mecklenburg en de Koningin Wilhelmina op een miene en gienge verloren. Mee de ofkondigirng van de 'onbeperkte duukbootoôrlog' deu Duutsland wiere de reguliere ofvaerten vanof 1 feberwari 1917 'estaekt. Vanof 31 jannewari 1919 wier de dienst weer hervat, anvankelek naar Gravesend, laeter wee nae Folkestone.

Op 1 juni 1922 wier de nachtdienst op Folkestone om'ezet in een dagdienst. Hiermee kwamt accent meer opt toeristenverkeer te liggenne. Het Grand Hotel des Bains in Vlissienge wier deu de SMZ over'enomen en nae modernisering as Grand Hotel Britannia tot 1940 'eëxploiteerd.

Op 4 september 1939 staekende ulder de dienst omdat de haevene van Harwich wier 'esloten. Tien daegen laeter wier de dienst hervat op Tilbury. Vanwege de toenemende oôrlogsdreiging wier op 25 november 1939 ok dizze dienst 'estaekt. In meie 1940 konne de schepen an de Duutse inval ontvluchte. Het kantoorgebouw an de Vlissiengse Butenhaevene wier op 11 meie 1940 bie een luchtanval gedeeltelek verwoest. 

Van de vuuf schepen ging d'r ene verloren, de aore viere kwamme in geallieerde dienst. De nieuwe Koningin Emma en Prinses Beatrix wiere om'ebouwd toet assault ship en as HMS Queen Emma en HMS Princess Beatrix wereldwied in'ezet voo gealieerde commando-anvallen op vijandeleke doelen. Naedat de schepen in 1945 waren vrie'egeven wiere ze eerst deu de Nederlandse regering in'ezet tussen Iengeland en Rotterdam. Pas in de loôp van 1946 kwammen de schepen weer ter beschikking van de SMZ. Ze moste eerst weer in'ericht worre voor passagiersvervoer.

In de leste 44 jaar van z'n bestaon ongerhield de SMZ de veerdienste vanuut Hoek van Holland. In Vlissienge lag alles in puie. Pas vanof 1948 kon de SMZ weer volledige diensten draoie. De dienste kwam nie meer terug nae Zeêland mae 't ongerhoud bleef we in Vlissienge gebeure. 
SMZ gong mee saemewerreke mee British Rail onger de naem Sealink, die naem kwam ok op de schepen van de SMZ. 
In juni 1989 nam de Zweedse Stena Line alle andelen SMZ over en op 1 september 1989 veranderende de naem in Stena Line BV. In april 1990 nam Stena Line ok Sealink UK Ltd over, weermee aolles in han'n van Stena Line kwam.




#Article 503: Kanaol deu Walchern (111 words)


Het Kanaol deu Walchren is een kanaol tussen de Onte bie Vlissienge en het Veerse Meer bie Ter Veere. De anleg vong plaes tussen 1870 en 1873.

Het kanaol volgt voor een gedeelte het tracé vant ouwe haevenkanaol van Middelburg uut 1817. De anleg vong geliek plaes mee die vant Walcherse deel van de Zeêuwse lijn; deu de anleg van de Sloedam voo 't spoor was het Sloe as vaerroute ommers nie meer te gebruken. Het kanaol sniejt in Middelburg een deel van de ouwe stadswallen of. Voo de anleg most de Vlissiengse poorte 'esloopt worre; in Vlissienge most de Rammekenspoorte weig.

Alverwege takt het Arnekanaol of ne Erremu en Nieuwland.




#Article 504: Guus de Casembroot (215 words)


Auguste François Charles (Guus) de Casembroot (Middelburg, 17 december 1906 - Utrecht, 10 feberwari 1965) was Commissaoris van de Konienginne van Zeêland tiejes de Twidde Wereldoorlog en de Waetersnoȏdramp van 1953. Z'n officiele naeme luujende: Jhr. Auguste François Charles de Casembroot.

Van 1932 tot 1948 was um mee een korte ongerbreking tiejes de leste oorlogsjaeren burgemeêster van Wasschappel. Vanof 1948 wier De Casembroot benoemd tot Commissaoris van de Konienginne van Zeêland.

De Casembroot bleef commissaoris toet z'n plotselinge doôd in 1965. In die zeventien jaer wier um een gerespecteerd en geliefd figure in Zeêland. Um was een dynaomisch persoôn die mee mensen uut aolle laegen van de bevolkienge makkelek contact maekende. Onvermoeibaar doorkruusende um de provincie om bie talloôze officiële helegenheden anwezig te wezene. Um wier in Zeêland beschouwd as één van uus, mede deu z'n grôte kennisse van de provincie, het Zeêuws, de volksaerd en z'n vermôgen om mensen en naemen makkelek te onthouwene. Voorà gedurende de naeoôrlogse wederopbouwe en tiedens de Waetersnoȏdramp van 1953 dwong um deu z'n improvisaotietalent en grôte betrokkenheid vee respect of bie de Zeêuwen. Dat z'n populariteit nie was verhete bleek ant ende van 1999, toe De Casembroot 35 jaer nae z'n doôd bie een verkiezing georhaoniseerd deu de Provinciale Zeeuwse Courant het predicaot Zeêuw van de Eêuwe kreeg.




#Article 505: Waetertoren (Vlissienge) (112 words)


De waetertoren is een bouwwerk in Vlissienge an de Badhuusstraete 187 en is 'ebouwd in 1894 deu de N.V. Vlissingsche Duinwaterleiding in Neo-Renaissance stijl. De waetertoren ao een hoogte van 35 meter en een waeterreservoir van 300 m³. De toren is 'emikt van rooie baksteên. De waetertoren is een rieksmonument.

In 1933 wier dit bedrief deu de gemeênte Vlissienge over'enomen en in 1950 onger 'ebrocht in de NV Waterleidingmaatschappij Midden-Zeeland (WMZ). De begaone grond en eeste etage waere oorspronkelek as uus in'ericht en toet 1953 as zoôdaenig in gebruuk. In 1974 is het uus verboùwd toet bedriefsruumte. Sins 1 jannewari 2008 is de toren mee drie kaemers te huur om te overnachtene.




#Article 506: Zeêmanserve (109 words)


Het Zeêmanserve, vroeher ok we de Hooge Erve of Cornelia Quack's Hofje 'enoemd, is een monumentael hofje bestoônde uut 24 weuningen in de binnenstad van Vlissienge.

Het Cornelia Quack's Hofje is in 1643 'ebouwd op de zelkheuvels, een restant van een vroehere zoutverwerkingsplekke. Het bestoe uut 23 huusjes 'ebouwd in een vierkant mee int mi'n een bleekveld voor gezamenlek gebruuk en was bereikbaar via een poorte an wat toe de Korte Zelke was. Het hofje was voo de huusvesting van èrremen en is 'ebouwd deu 't stadsbestuur van Vlissienge en volledig 'efinancierd deu Cornelia Quack uit D'n Aegt. Een gedenkstene boven de toegangspoorte vant hofje herinnert an Cornelia Quack:




#Article 507: Stad'uus (Middelburg) (129 words)


Het Stad'uus van Middelburg is een stad'uus in laet-gotische stijl 'elegen an de Mart in Middelburg. De bouw behun in 1452 'eleid deu meerdere generaoties van de Vlaomse architectenfamilie Keldermans en durende toet 1520. Het stad'uus ao een façade mee gotische veinsters, roôd-witte luuken, toren'ies en vuufentwintig beel'n van Zeêuwse graeven en graevinnen. Het stad'uus ao een toren mee een klokke en een carillon. Middelburgers noeme de toren Malle Betje, omdat de klokke aoltied achterlopt bie die van de Lange Jan. Vroeher waster ok een vleishal 'evestigd in het stad'uus. 

Het stad'uus brandde in 1940 van binnen 'emae uut. Ouwe schilderiejen en perkamenten documenten ginge verloren, alleêne de butenkant overlevende de ramp. Sins 2004 is in het stad'uus de Roosevelt Academy 'evestigd. 

Het Stad'uus van Middelburg is een rieksmonument.




#Article 508: Veerse Meer (111 words)


Het Veerse Meer is een waeter in Zeêland tussen Noôrd-Beveland an de êne kant en Walchern en Zuud-Beveland an de aore kante. Int wes'n ist van de Noôrdzeê of'esloten deu de Veerse Gatdam die in 1961 'esloten wier. Int oôs'n ist van de Oôsterschelde of'esloten deu de Zandkreêkdam die op 3 meie 1960 'esloten wier.
Het Veerse Meer is 22 kilometer lange. De breedte vaorieert van 150 toet an 1500 meter; de totaole oeverliengte bedraegt 55 kilometer. De diepte vaorieert fors en bedraegt maximaol 25 meter, mee een gemiddelde van vuuf meter. Het waeterpeil wor in de zeumer ôog 'ehouwen en in de winter leêg. De totaole waeteroppervlakte bedraegt 20,3 km².




#Article 509: Veêrdienste van Vlissienge nae Bresjes (725 words)


De Veêrdienste van Vlissienge nae Bresjes is een veêrdienste over de Onte tussen de plekken Bresjes en Vlissienge. Toet an 2003 was Westelek Zeêuws-Vlaonder'n af'ankelek van dizze veerdienst. Nae openieng van de Westerscheldetunnel in 2003 is de bereikbaar'eid van dit gebeid eerder minder as meer 'eworren.

Al in de Middeleêuwen wiere mênsen over'ezet over de Onte, mea de geschiedenisse van deze veêrdienste gaet vromme toet an 1574. Toen stellende de heer van Bresjes een veerschipper an om op Vlissienge te vaeren. In 1755 kwam er een veêrdienste bie die vanuut Vlissienge an'estierd wier. Vanof 1795 verviel de veêrdienste vanuut Bresjes. Zeêuws-Vlaonderen horende vanof 1795 toet Frankriek, terwijl het gewest Zeêland toet de Bataofse Republiek en laeter het Koninkriek 'Olland behorende, dat pas in 1806 deu Frankriek wier geannexeerd.

Nae 1814 wieren de beide veerdiensten weer op'enomen, doch in 1866 formeel op'eheven, deer ze al lang vervangen waeren deu een nieuwe dienst. In 1826 wier naemelek beslote om een stoômboôtenveêr in te stellen. Het was anvankelek een particuliere stoômboôt, mar de dienst wier deu de provincie Zeêland gesubsidieerd. In 1842 wierd de boôt deu de provincie an'ekocht, mar de exploitatie dee een particulier. De veêrdienste ging van Vliessinge nae Bresjes en toe nae Terneuzen.

In 1866 wier de Provinciaole Stoômboôtdiensten in Zeeland (PSD) op'ericht, die de exploitaotie overnam van de toenmaolige boôt'n Stad Vlissingen en De Schelde. Ok wier een nieuwe boôt, de Zeeland 'ebouwd. De Staetenle'en, die bie de proefvaert waore, wiere behoorlek zeêziek. Eén der Staetenle'en verklaerende dan ok dat um er nauwelijks een geit mede zou durven overzenden. In 1871 weir de boôt verkocht, terwijl de Stad Vlissingen zonk naer de boo'm van de Onte. In 1867 kwam de Wester-Schelde gereêd, die toet 1900 in gebruuk was. Vanof 1891 was'tr een tramdienst op Bresjes, weerdeu het passagiersanbod sterk toenam.

De boôt'n voeren naer de buutenhaevene van Vlissienge, weer in 1873 het Station Vlissienge Haevene wier 'eopend. In 1870 wier de vlote uut'ebreid mee de Zeeuwsch-Vlaanderen en in 1887 mee de Walcheren. In 1891 kwam d'r een nieuwe Zeeuwsch-Vlaanderen.

In 1905 wier de Westerschelde in dienst genomen. Dit was een raderboôt van vuufenvuuftig meter liengte, die in 1933 wier verkocht en tehenwoordig in Duutsland nog dienst doet as rondvaertboôt.

Vervolges ging ulder over op koplaejers, toe 't autoverkeer betekenis begon te kriegen. De Koningin Wilhelmina uut 1927, was de eersten van dit type. In 1932 volgende de Prinses Juliana, die weer wat groôter was. Voo 't eerst wier nu met twee boôten 'evaer'n. As reserve wier de Prins Hendrik in'ezet.

Tiejens de Twidde Wereldoôrlog zoenke verscheie schepen van de PSD. In 1948 nam de Koningin Wilhelmina de dienst weer op. In 1949 volgde de Koningin Juliana en in 1950 de Prins Bernhard. Omdat het autoverkeer snel toenam wier besloten een nieuwe veerhaevene an te leggen, die op eênige ofstand van Bresjes kwam te liggene. Deze was geschikt voor grôtere bôten en wier in 1958 in gebruuk 'enomen. Deermee volgende ok wee grôtere veerboten, van de zogeheten Prinsessenklasse. Het betrof de Prinses Beatrix (1958), de Prinses Irene (1960) en de Prinses Margriet (1964). Ook wier toe de Koningin Juliana vergroôt deur dizze deurmidden te sniejene en van een tussenstuk te voorziejene.

Toe 't autoverkeer bleef toeneme wiere de veerhaeves voorzieje van inrichtiengen voe de ontvangst van dubbeldeksboôt'n. Dizze kwamme gereêd in 1986. De Prinses Juliana was de eêrste boôt in dozze klasse. In 1993 kwam een twidde dubbeldekker, de Koningin Beatrix gereêd. In 1997 kwam de Prins Johan Friso in de vaert. Meêst'ntieds wiere d'r met tweê dubbeldekkers 'evaeren.

In 2003 wier de Westerscheldetunnel 'eopend. Toe wier 't veer van Vlissienge nae Bresjes 'esloten voo autoverkeer. Auto's mosten voortan deu de tunnel wa duchte een tientallen kilometers lange omweg betekende. Varder gingen de tarieven, ok voo voetgangers, omhoge. De PSD werd op'eheven, wa meer as 100 arbeidsplekken kostende. De dubbeldekkers bleven nog eênige tied vaere, zonger auto's. Ze wieren nu -ass voorheen- opnieuw deu een particulier geëxploiteerd, en wel deu BBA Fast Ferries, laeter Veolia Transport Fast Ferries 'enaemd. In 2004 kwamme de nieuwe boôten gereêd: de Prinses Máxima en de Prins Willem-Alexander. Dizze schepen kunne arde vaere mè ao een geringere capaciteit dan ulder voorgangers.

Zò is de Veêrdienste van Vlissienge nae Bresjes het ênige nog bestaende Westerscheldeveer op Nederlandse boo'm. Het is tehenwoordig wee een voetveer: Slechs voetgangers en (brom-)fietsen kunne worre over'ezet.




#Article 510: Maria Frank (335 words)


Maria Frank (* Middelburg  6 juli 1767 - † Sluus 27 auhustus 1834) was een vrouwe uut Middelburg. Ze is 'eboren in 1767. Ze trouw in '86 mie een Duutse dokter, een chirurgijn, die a rond 1785 deze kant op ekommen is. Z'n naem wor op verschillende menieren eschreve. Eêst was het Rôder, laeter Roder, Roeder enzovoort. Zelf teêkenden um mie Reder. Martin Reder. Het jonge echtpaer gaè nae ulder trouwen in Kezand weune. Eind 1787 of begun 1788 komt 'r een kind, een jonge zeune. Mae toen a 't ventje op de waereld kwam, was z'n vaoder verdwene. Spoorloas en voegoed.

Martin Reder was lid van het leesgezelschap en in de notulen van deze club staèt a t'n op 13 december vertrokken is naè Izendieke. En dan ontbreekt vadder elk spoor. Noait is t'r van die man iets vernome of terug'evonde. Toen was Peter R. de Vries d'r nog nie, mae ze zulle toch ok wè overaol ezocht è.
Die is dus verdwene net voe a Maria dat kind kreeg. Een Jozefsyndroom? Ommers, Jozef docht 'r ok over om stilletjes wig te gaen toen a Maria een kind most kriege. Mae dan zou je misschien laeter toch nog wè 's informere wat a t'r van je kind terecht ekommen is.
Maria zit daè mie dat kind. Waè is z'n vaoder, waè is eur man? Tergende onzeker'eid. Op 5 maert 1790 wordt 'n uuteindelijk as vermist op'egeve.
Het leven gaè deur en Maria krieg kennis an een man die a uut Sluus afkomstig is. Ze wille trouwe, mae wat dienk je? De wet steekt daè en stokje voe. D'r man is nie overleeë noch is ze escheie. Kortom, ze mô tien jaer wachte voe a ze opnieuw mag trouwe. Dat doe ze dan ok en ruum een jaer laeter op 5 maerte 1801 kriegt het stel een dochter. Laeter zulle d'r nog meêr kinders komme. Van Martin Benjamin Röder is nooit meer ietewat vernome. De zaek heit destieds vee stof op doe waoie in Zeêland.




#Article 511: Sluuskille (361 words)


Sluuskille ('Ollands: Sluiskil) is een plekke in de gemeênte Terneuzen an het Kanaol van Gent nae Terneuzen. Het durp ao 2342 inweuners (2009). In 1929 wier 'ier de Compagnie Neérlandaise de l'Azote op'ericht, 't tehenwoordige Yagra Sluiskil bv. De Roômse kerke van Sluuskille is de Heilige Antonius van Paduakerke. Bie de verbreejing van 't kanaol in de jaeren '60 is een stik van 't durp verdwene, in't kanaol 'evallen zehhen ze op Sluuskille. In 2012 wor druk 'ewerkt an de nieuwe Sluuskiltunnel, die de oôverlast van de brugge over 't kanaol mo verminder'n. 

Het vervoer van kooks van de fabriek op Sluuskille nao Belg'n en Frankriek mee de trein was noga de moeite werd. Vóó 1914 aod'n ze bii Sluuskille al's geprombeerd 'n staolfabriek te bouw'n. Mao, deu dien oorlog ei-t-ie nóóit gewérkt, en 't wier een rewiene. Mao de kooksfabriek ei vee veranderd. Dao gieng'n êél was boerenèrrebeij'rs op de kooks wèrk'n en daodeu most'n de boeren óók mêêr gaon betaol'n. Laoter is dao nog d'n Azoot bügekomm'n (Comp. Neerlandaise de l'Azote), en dan reéj'n d'r ééle trein'n pieriet en zóó.

Nie varde van Sluuskille lei de Koeischorre, weer-a vee om te doewe is.

 

en waorin het water nooit rust. 

van rook die je uuzekens kust. 

als de wind ze komt striemen bie zuudwestersturm. 

A bin joe maor een klien vlekjen 

Sluuskil mien geboorteplekjen, 

van joe ou ik het meest, 

aon joe wied ik dit lied 

vergeten, vergeten dat doen ik joe nie. 

blank onder de zomerzon staon. 

De ekjes geverfd en geschuurd steeds de stoepen 

en schouwen waor pluumen uut slaon. 

Dien heerlijke gracht die ut doormidden sniedt

en die heerlijke geuren in de bamistied. 

zun torentje plant in de lucht. 

Ook tevens ut klooster waor onz' erders weunen 

die over joe waken, gehucht. 

Ut gasthuis waor iedere zuster vol plicht 

ut leed en ut lieden der zieken verlicht. 

A zan ik voorgoed eens de wereld in trekken 

en naar vreemde oorden toe gaon. 

Ut beeld van mien durpke zal er nie verbleken, 

maor fris in mien geest bluuven staon. 

Ut plekje waor an ik eens ut levenslicht zag, 

da zaon ik aon denken bie dag en bie nacht.




#Article 512: Provinciaole Stoômboôtdiensten in Zeêland (528 words)


De Provinciaole Stoômboôtdiensten in Zeêland (PSD) was de orhanisaotie wimee Gedeputeerde Staoten van Zeêland tussen 1866 en 2003 veerboôten op de Onte en Oôsterschelde liete vaere.

Al vanof 1828 was d'r een geregelde veêrdienste plaats tussen Vlissienge, Bresjes en Terneuzen. Ok aore plekken wiere an'edae deu particuliere diensten onger pacht van de Provincie Zeêland. Op 1 april 1866 namme Gedeputeerde Staten van Zeêland de exploitaotie zelf in han'n. De oprichtienge van de PSD was een feit.

Anvankelek exploiterende de Provincie Zeêland alleêne diensten over de Onte en was de naem van de organisaotie Provinciaole Stoômboôtdienst op de Westerschelde. Vanof 1912 nam de Provincie Zeêland ok diensten op de Oôsterschelde over, weervoor een ofzonderleke organisaotie wier in'esteld onger de naem Provinciaole Stoômboôtdienst op de Oôsterschelde. Tiejes de Twidde Wereldoôrlog wiere de diensten saemen'ebrocht in één organisaotie onger de naam Provinciaole Stoômboôtdiensten in Zeêland en wier ok de ofkorting PSD vee vaeker 'ebruukt.

In de 137 jaer die de PSD zou bestoô ongerhiew ze de voggende verbindiengen:

In 1866 opereerde de PSD mee de outen raoderstoômboten De Schelde en Stad Vlissingen no. 1, en de staolen raderstoômboot Zeeland. De eeste lijnen van de PSD liepen van Vlissienge nae Bresjes, en Vlissienge over Terneuzen nae Oedjeskerke. Een jaor laoter wiere Bossele en Walsôôrd'n in de dienstregeling op'enomen.

Tussen 1958 en 1964 kwamme de drie ienkeldeks prinsessen-boôten in de vaaort, de Prinses Beatrix, Prinses Irene en Prinses Margriet. Meer as twintig jaor langk zouwe dit de werkpaerden tussen Vlissienge en Bresjes bluuve.
In 1968 en 1970 kwamme de Prinses Christina en Prins Willem-Alexander, de eêste tweê dubbeldeksboôten, op de lijn Krunihe-Perkpolder.
In 1985 wieren de veerhaovens van Vlissienge en Bresjes angepast om ok daor dubbeldeksboôten te kunnen ofhandel'n.
Er wiere nog drie extra dubbeldeksboôten aan de vloôt toe'evoegd nl de Prinses Juliana (1986), de Koningin Beatrix (1993) en de Prins Johan Friso (1997).

Vo de overtocht mee één van de PSD-boten gold een tarief per voertuig en per persoôn. In het zeumerseizoen waere oôgere tarieven. Inweuners van Zeêuws-Vlaonderen konne tehen een gereduceerd tarief overezet worren.

Kort nae de Twidde Wereldoôrlog wier het overzetten kosteloôs emikt, maa in 1950 was dat al over. Dit was anleiding vo groôte protesten vanuut Zeêuws-Vlaonderen, mae dat ielp niks.

Behun jaeren '90 was 't overzetten gratis vo voethangers. Dit gaf vooral op de lijn Vlissienge - Bresjes vee dagjeslui die de overtoch as een mini-cruise zagge. Toe ist mae wee vrom'edraoit.

In 2003 viel het doek voh de PSD. Op 14 maerte wier de Westerscheldetunnel geopend. De veerdiens'n Vlissienge-Bresjes en Krunehe-Perkpolder wiere per direct opge'even. Op zondag 16 maeret 2003 voer de dubbeldeksveerboôt Prins Willem-Alexander van de lijn Krunehe-Perkpolder over de Westerschelde nae Vlissienge om deer opeleid te worren. Op de verbindieng Vlissienge-Bresjes kwam een fiets- en voetveer in de plekke, geëxploiteerd deu Veolia Transport Fast Ferries Met de opeffing vervielen 220 arbeidsplekken.

De veêrboôten wieren verkocht an Italiaânse rederiejen.
De Koningin Beatrix (noe: Tremestieri) en de Prins Johan Friso (noe: Acciarello) ongerouwen de veerdienst Messina-Villa San Giovanni op Sicilië.
De Prinses Christina (noe: Ladies Matacena), de Prins Willem Alexander (noe: Athos Matacena) en de Prinses Juliana (noe: Amedeo Matacena) 'en in Itâlië nie vee meer gevaeren.




#Article 513: Tjako van Schie (175 words)


Tjako van Schie (Coevorden, 17 april 1961) is een Nederlandse pianist en componist. Vedder ist'n correpetitor an't Conservatorium van Amsterdam en eit 'n verschillende (solo)recitals in binn'n- en buutenland egeven. Ok eit 'n vo de radio en de tillevisie ewist.

Sins 1999 werk Van Schie ok as gastonderwiezer an 't conservatorium van Porto. In 2001 eit um een toernee emaakt deur China en gong mie 't Orquestra Portuguesa de Saxofones, ook bekend as Vento do Norte, optreden deur 'eêl Nederland en Portuhal. Ie is ok begeleider ewist van verschillende muzikanten.

Neffen pianist is Van Schie ok nog componist. Ie ei eschreven veur aollerlei bezettiengen en ensembles en ei bestaende muziek arrangeerd; zo eit 'n 'n arrangement emaekt vo Robert Schumann zien pianoconcert vo piano en saxofoonensemble.

Van Schie eit zien opleiing 'ad an't conservatorium van Zwolle en sluut z'n meziekstudie of mie een onderwies- as en een solistisch diploma bie d'n pianopedagoog Ben Smits. Daenae eit 'n nog verscheie meêsterlessen evolgd, onder andere bie d'n New Yorkse pianist Jacob Lateiner.

Van Schie weun in Overiessel.




#Article 514: Zeêuwstaelihe Wikipedia (281 words)


De Zeêuwstaelihe Wikipedia (Ollans: Zeeuwse Wikipedia) is een uuthaeve in de Zeêuwse taele van de online encyclopedie Wikipedia. De Zeêuwse Wikipedia behun op 1 oktober 2006. Het aantal artikels groeide van vuufonderd in 2008 nae duuzend in 2011. In 2013 ao de Wikipedia meer as vierduuzend artikels, weeronger ruum duuzend botartikels.

Oprichter van de encyclopedie was . Het eêste artikel was, uuteraord Zeêland. Actieve hebrukers in de behundaegen waere vadder , ,  en . Aore gebrukers waere , , , , ,  en .

Voorà gebruker Tamatauenga ei vee artikels gemaekt weeronger een 'oôp artikels over beês'n. Henk K lei z'n eihe toe op de Middeleêuwen, de aore gebrukers voorà op Zeêland (durpen enzô). In auhustus 2008 ontstit d'r een groôte rel rondom het artikel Tjako van Schie, weernae enkele actieve hebrukers vertrekke. Tussen 2008 en 2010 is een rustigere periode op de wiki, mee voora biedraehen van  en . Op 27 september 2011 wor eindelek de hrens van 1000 artikels bereikt mie het artikel Staevenisse. In januari 2012 neemt et antal artikels flienk toe deur ut toevoehen van een groôt antal Franse gemeênten deu . In 2012 ligt het antal activiteiten op de encyclopedie hoôger dan in de tweê voorhaende jaeren.  voegt dan vee artikels toe. In oktober van dat jaer wor een project 'estart om aolle Zeêuwse plekken toe te voehen deu  en . In jannewari 2013 wier deu gebruker  een project over Tillevisieprogramma's gestart. Vanof september 2013 worre vee artikels toegevoegd deu de gebrukers  en . In oktober 2013 start ~~Zeêland~~ 'n project over land'n. In november 2013 komt gebruuker ~~Zeêland~~ mie het voorstel om een  te organiseren. 

In 2018 worre vee nieuwe artikels toehevoegd deu gebruker .




#Article 515: Biervliet (649 words)


Biervliet is een stadje in de gemeênte Terneuzen. Op 1 jannewari 2012 'ao Biervliet 1.623  inweuners, 852 mannen en 771 vrouwen. Biervliet kreeg aol in 1183 stadsrech'en. Deu de gunstige liggieng an ut waeter van de Braekman (toe nog in ope verbiending mee de zee) was Biervliet in de middeleeuwen een bloeiende ‘andelsstad. Ut rieke verleeje van het stadje is goed bewaerd gebleve. er bin een antal mooie monumentaele ‘uuzen. Het oorspronkelijke stadje verdween in de zestiende eêuw in de golleven bie een overstroôming. Een nieuwe plekke wier nae 1600 gebouwd, vadder landinwaerts. De belangriekste bezienswaerdig'ede bin de Nederlaands 'Ervormde kerk uut 1659 mee prachtige gebrandschilderde raemen, de kòòremeule De ‘Armonie uut 1842, de ouwe pastorie uut de 17e eeuw en ut ouwe raed'uus uut de 19e eeuw mee een ‘aerieng in de windwiezer. Deze windwiezer ‘eit nie voor niks die vorrum. De bekendste inweuner van Biervliet is immers Willem Beukelszoon gewist, de uutvinder van ut ‘aeriengkaeken Op de Mart stit een standbeeld ter ere van 'em. Een oud volksvermaok uut Biervliet is het mastklimmen. 'n Paole rechtop zetten midden op de Mart en 't fêêste kon beginnen. Den êêne straote tegen den anderen of 't êêne café tegen 't andere. Succes verzekerd. Op iedere kèremesse. 't Volk strôômende uut de polders nao 't durp. Van boven 'iengt 'r nogal 's een stik spek of 'n woste. As dan de mast nog wa glad gemaokt was mee zêêpe, dan was 't natuurlijk nog vee schôônder. 't Gelach en geroep was nie van de lucht.

Toen koning Willem III 'n kêê naor Biervliet kwam (die was toen 25 jaor konienk in 1874), liep t'r in de stoet ook een delegaotie mee van de mastklimmers. Goed getrainde joenge gasten, die wel 's even zouen laoten zien 'oe ze in Biervliet in de mast goengen. Maoda was niet nôôdig, want de konienk 'ao nog al vee 'aost en dat onderdêêl wier van 't programma geschrapt. Toen de maojesteit al lange buuten 't durp was, riep t'r êêne: 'Mao wudder èn die mast toch nii voo niks opgezet?' En 't spil kon beginnen. Dao was gêên spek of woste om in de mast te 'angen. 'Dan maor 'n tonne bier,' riep de kastelein die op de Mart 'n café 'ao.

Het volgende veraol in het dialect van Biervliet is geschreven deu Rinus Willemsen. Op 't durp is een groentemartje. Van een mart kan je eigenlijk nie mêêr praoten, want d’r staon allêêne nog maor ’n groentekraom en ‘n kaosboer. Van de winter is de visboer d’r mee gestopt. Êêl vroeger was t ‘r bie ons op de Markt een visbanke. Jaoren geleejen ôôr, wel 200 jaor. Net zôiets as de graanbeurs op de Dam in Middelburg. Trouwens in Brugge is t ‘r nog een visbanke in gebruuk. Dan verkochten de visboeren udder vis in die banke. ’t Was ’n êênvoudig gebouwtje van ’n meter of tiene langk, op pilaoren, mee ’n schuin dek, waorp blauwe leien laogen. ’n Paor schraogen d’r onder en ’s zomers stoeng je uut de zonne, in de winter uut de reegen. En tussen de pielaoren kon je ’n stik zil spannen. En ik ôôr de visboer al schrêêuwen: “Versen èrrienk, tien voor een daolder” En ’n oud vintje spêêkelt z’n bruune straole opzieje om ’n brutalolen ond weg te jaogen. De visboer pakt z’n mesje en snikkert de koppen van d èrriengs af. “Jao, jao, ik maoken ze wel schôône voo joe, baosje.” en even laoter liggen de visjes, die vorige weeke nog in de Noordzee zwommen, onder in de tas. “Kiek, die gaon ‘k ’n kêêr lekker in ’t zout steken”, zegt onzen Wannes, binst a tie z’n eigen omdraoit en naor uus stekkert. “Altiek lekker, zeker van ’t naojaor as de sturm deu de schouwe blaost.” Zô goeng ta vroeger bie ons. Noe zit allêêne nog maor Willem Beukelszeune op de Markt. Mee ’n leege vismande. 




#Article 516: Rienkrieën (133 words)


Rienkrieën is een folkloristische traoditie weerbie m'n een lans deu een rienk probere te steken op een paerd. Dizze traoditie komt voo in Nederland, Duutsland en Denemarken. Nergenst in Nederland ist echter zo populair as in Zeêland, en deer wee voorà op Walchern. 

De deelnemers bin traoditioneel boer'n uut de omgeving. De deelnemer probeer op z'n paerd in galop door de rienkbaene te riejene en mo een lans die um in de hand ao deu een rienk te steken die is op'ehangen aolverwege de rienkbaene. De wedstrijdrienk ao een deursnee van 38 mm. Wanneer opt ende van de dag meerdere deelnemers een even groôt antal riengen 'estoken ao start een volgende faose van de wedstrijd; het zogenaemde kampen. 'Ierbie wor de rieng telkens een stap verkleind en wie de rienk mist valt of.




#Article 517: Tiengemeêten (504 words)


Tiengemeêten (Ollans: Tiengemeten) is een eiland in de provincie Zuud-Holland. Het maekt deel uut van de voormaelige gemeênte Korendiek. De naem duujt op de groôtte: een gemet is een ouwe maete van ruum 0,4 hectare. Tiengemeêten is 7 km lang en 2 km breêd. De maete van't eiland en de naem binne noe dus nie meer mit makaore in overeênstemming. D'r weune noe nog 11 mensen op 10 vierkante km.

Tiengemeêten ligt in het Haeriengvliet. Dit was van oudsher de toegangspoorte vanof de Noordzeê nare Dordrecht en Rotterdam. Schepen, die naer Indië waere 'weest, moste soms tot enkele maen'n in quarantaine voor anker bie Tiengemeêten.

Op 17 meie 1804 besloot het Staetsbewind van de Bataafse Republiek dat de zandplaet bediekt mocht worre. Nog in datzelfde jaer wiere de Ouwe Polder, de Middenpolder en de Benejepolder bediekt. Op 7 april 1807 kwam toesteming voor het inpolderen van de de Westpolder en de Zuudwestpolder. Voor 1853 wier ok de Oolkerpolder bediekt en in 1854 de uutgestrekte Brienenswaard (271 hectare). In 1860 wier de Griendweipolder bediekt en leater kwamme nog de Noordpolder en Schutskooipolder. 

In 1849 telde J.W. Regt, ongerwiezer dat er 6 huuzen stonge mit 40 inweuners. Dit antal groeide in de loop der tied an tot maximael 200. Naedat de mechanisatie van de landbouw ingezet wier, nam dit antal of. In 1951 waere d'r ng 191 beweuners, 10 jaer laeter was dat antal gedaeld tot 154. Van de 105 in 1969 was in 1977 iets meer as de helt vertrokke. In 1987 weunden er nog 32 man.

Omdat het eiland ofgelege lag kwam medische hulp altied pas erg laet. In 1951, 1974, 1976 en 1986 vonge d'r doodelijke ongelokken plaes op het eiland. In de oorlog wier het eiland geïnundeerd. In 1945 stortende een V1 neer op het eiland, zonger te ontploffen. Dat gebeurende halverwege 1946 alsnog. Op 18 juni 1945 verging d'r een schip bie het eiland omdat het op een miene liep. 22 van de 24 opvaerenden kwamme om. Op 5 april 1943 spronge zes Canadezen mit parachutes uut d'r vliegtuug boven het eiladnd. 

In 1961 kwam d'r waeterleiding op het eiland. Voor die tied dronke de eilandbeweuners nog geweun uut de tras. Eerder al in 1950 wier het eiland angeslote op het electriciteitsnetwerk. Tiejens de Waetersnoôdramp van 1953 kwamme tweê mensen op het eiland om en wiere d'r 20 huuzen verwoest. De eerste verharde weg op het eiland kwam er pas in april 1955. In datzelfde jaer wiere d'r 12 huuzen gebouwd op het eiland.

Nae 1960 kwamme d'r vee plannen voor het eiland, onger aore wier het bestemd as slibdepot, een vliegveld, kerncentrale of haeventerrein. Uuteindelijk kocht Natuurmonumen'n het eiland in 1996 en moste de zes overgebleve boeren verdwiene.

Tot 2007 lag t'r op 't eiland ' durpie Tiengemeten. Dit durp bestong uut zeven boerderiejen mit daaromhene land en hier en deer een stee. Een veêrboot voer over 't Vuule Gat naer Nieuwendiek.

Deernae ist veranderd in natuur.'t Is noe veranderd in schorren en slikken weervan me'n genoeg ha in Nederland.




#Article 518: Kanaol van Gent nao Terneuzen (198 words)


Het kanaol van Gent nao Terneuzen lopt dwars deu Zeêuws-Vlaonderen en is de toegange van Gent nae de Onte. De liengte is zo'n 32 kilemêter.

In 1823 beslissende konieng Willem I (toe België nog deel uutmaekte vant Verenigd Koninkriek der Nederlanden) om de Sassevaert te verlengen nae Terneuzen. Het traject liep van Gent nae Sas van Gent, voornaemelek in de ouwe bedding van de Sassevaert. Van Sas van Gent nae Terneuzen liep de vaerte deu een groôt schorrengebied. In Terneuzen wiere twee sluzen 'ebouwd. Eén van 8 meter en één van 12 meter breêd.

Vier jaer laeter opende Pieter van Doorn, gouverneur van Oôst-Vlaonderen het kanaol naemes de konieng:

Tussen 1830 en 1841 was er gin vaert deu 't kanaol van Gent nao Terneuzen, angezien Nederland de Onte blokkerende weges de uutgerope onaf'ankelek'eid van België. Ter oôgte van Zelzaote plaetste de Belgische generaol Niellon paelen int waeter om te voorkommene dat Nederlandse schepen Gent zouwe bereike. Het kanaol verzandde. Pas in 1841, naedat de vaerte was uut'ebaggerd, ontstong wee scheepvaertverkeer deu 't kanaol. Tussen 1881 en 1885 wier 't kanaol verbreêd. In 1960 nogmaels, weerbie een deel van Sluuskille verdween. In 't kanaol 'evallen zehhe ze in Sluuskille.




#Article 519: Vietnam (469 words)


Vietnam (Vietnamees: Việt Nam), officieel de Socialistische Republiek Vietnam, is een land in Zuudoôst-Azië. Het bevindt z'n eigen opt Indochina-schiereiland en wor begrensd deu China int noor'n, deu de Golf van Tonkin en de Zuud-Chinese Zeê int oôs'n, deu Cambodja int zuudwesten en deu Laos in het noôrdwes'n. Mee 86.967.524 (2009) inweuners behoor Vietnam anno 2012 tot de dortien meêsbevolkte lan'n ter weareld. De oôdstad ist noordeleke Hanoi (Vietnamees: Hà Nội) en de groôste stad is Ho Chi Minh stad (Vietnamees: Thành Phố Hồ Chí Minh), het vroegere Saigon.

Vietnam is een voormaolige kolonie van Frankriek. Vanof de zestiend' êeuwe begostn Westerse handeloars in de havens zaakn te doen. In 1535 stichtn de Portugeezn een êeste handelspost in Hoi An en teegn 't ende van de zeventiend' êeuwe naamn d' Iengelse en Franse handeloars geleidelik over. Gedeurende de negentiend' êeuwe hèn de Fransn goandeweg under invloed uutgebrêed toet dan ze in 1887 de Unie van Indochina vormdign. In dien tyd woarn der nog olsan Vietnamese keizers, moar in werkelikheid woarn ze de marionettn van de Fransn. Gedeurende den twidde weireldôorloge wierd Vietnam tope besteurd deur de Japanners en de Franse (die teegn dien tyd uut de Vichy regerienge bestoend).  Nae de val vant Franse garnizoen in Điện Biên Phủ in 1954 wier Vietnam verdeeld in Noôrd-Vietnam en Zuud-Vietnam. De Vietnamoôrlog (1957-1975) kwam voort uut de poging om communistische Vietcong-guerrilla's te versloô. De deu de VS gesteunde overheid van Zuud-Vietnam kwam ten val in 1975 ent land wier hereênigd in 1976.

De bevolkienge weunt voa 't grotste dêel in de twêe rivierdelta's van de Rôo Rivier and van de Mekongrivier. D' etnische Vietnameezn vormn mêer dan 85% van de bevolkienge. D'r binne omtrent 50 kleidere groep'n, woavan dan de Cambodjoann over 't olgemêen teegn de Cambodjoanse grenze en in de Mekondelta weunn, en de Chineez'n voarol in 't center van Saigon.

't Groôste dêel van de bevolkienge werkt in de landbouw, woardat hoofzakelik riest gekwêekt wordt. De Mekongdelta en de Rôo rivierdelta behôorn toet de grotste rystplantagegebien in de weirld, met een netwerk van dykn, dammn, kanoaln, en grachtn die met d' irrigoatie helpn.

Verder wordn d'r ook nog eirdneutn, groan, zoete petattn, bôonn, katoene, jute, kaffie, thee en rietsuukr gegroeid. De visserieje is ok een belangrike industrie, en geirnoars zyn belangrik voa den uutvoer.

De mêeste delfstoffn van het land worden in 't nôordn gevoendn, mè voarol stêenkool, fosfoatn, mangaan, bauxiet en chromaot. Langs de kust is d' er ook ruwolie en gaze ontdekt, moar d' extractiefaciliteitn wordn nog ontwikkeld. 't Grôtendêel van de grôte en kapitoalintensieve projectn zyn in samenwerkienge tussn butenlandse oundernmeiengn en 't Vietnamese platselike besteur. Toerisme is goandeweg van grôter belang gewordn, met omtrent een miljoen bezoekers in 1994 en vier kêern zoavele in 2007.

De belangrikste handelspartners van Vietnam binne Singapore, Zuud-Korea en Japan.

 




#Article 520: Provincie Quang Binh (110 words)


Provincie Quang Binh (Vietnamees: Tỉnh Quảng Bình) is een provincie in de rehio Bac Trung Bo, in Vietnam. Dong Hoi, hemêente in de provincie Quang Binh. Quang Binh bevin zen eihen 500 km ten zuud'n van Hanoi, 1250 km ten noor'n van Ho Chi Minh stad. Nationaol park Phong Nha-Kẻ Bàng, een nationaol park en Werelderfgoed is in de provincie Quang Binh. Luchtaeven Dong Hoi lig vlak bie den nasjonaole lucht'aeven Dong Hoi en lig ok vlak bie Dong Hoi.
Het wor begrensd deu Hà Tĩnh int noor'n, deu de Golf van Tonkin en de Zuud-Chinese Zeê int oôs'n, deu Laos int westen. De provincie ao 866.967 inweuners in 2009.




#Article 521: Windurgel Vlissienge (112 words)


Het Wereld Windurgel is een geluudssculptuur bestoonde uut verticaal geplaeste bamboebuzen weerin gaeten binne emikt. Het stit ant ende van de Nollediek in Vlissienge. Het windurgel is een blaesinstrument dat wor bespeeld deu de wind en produceert een scaola aan sonore, soms haest brommende toônen.

Het eeste windurgel wier in auhustus 1975 'eplaest opt Nollestrange deu het door de Belse kunstenaer Raphaël Augusts Opstaele op'ericht collectief Mass  Individual Moving. Dit collectief ao een flienke 'oeveelheid bamboe uut Kameroen 'ehaele mee de bedoelieng 'ier langs de kust van West-Afrika toet an de Noordpoôl een keêten van windurgels te bouwen. Mee dit zoôgeheêten 'Sound Stream-project' wouwe de kunstenaers de culturele verbonden'eid mee Afrika symboliseren.

 




#Article 522: Standbeêld Michiel de Ruyter (245 words)


Het standbeêld van Michiel de Ruyter stit op Boulevard de Ruyter in zien geboorteplekke Vlissienge. Het gietiesdere standbeêld uut 1841 is van de hand van de Vlaemse beeld'ouwer Louis Royer. Opt beeld is De Ruyter te ziejene, staende op een scheepsdek mee de rik nae 't stuurwiel, mee een kieker in zien hand en de aore hand in de zieje. Sinds jaer en dag doet in Vlissienge 't verhael de ronde dat De Ruyter, bie wieze van grap van de beeld'ouwer, een klein honge'ie onger de aerm ao. Vermoedelek betreft het 'ier echter een rol pepier.
Het beeld wor in de volksmond 'Michieltie' 'enoemd. Ok de Hongaorse stad Debrecen ao een standbeêld van de Vlissiengse zeêheld. De Ruyter redde 'ier in 1676 26 Hongaorse gereformeerde predikanten van de slaevernieje.

Uut kostenbespaerieng was d'r voo 'ekozen De Ruyter nie in dier brons te gieten, mar gietiesder dat naederhand groen 'everfd kon worre omt beeld toch een enigszins bronsachtige uutstraeling te gevene. De eerste steên van de sokkel is 'eleid op 29 april 1840 deu vice-admiraol Gobius, weerbie een looie koôker mee een perkamenten rolle wier in'emesseld. Op 9 auhustus 1841 kwamt beeld van De Ruyter, op een boôt van de Koninkleke Meriene in Vlissienge. De Ruyter wier mee kenonschoô'en vanof de boulevard in zien geboorteplekke begroet. Het beeld wier 'eplaest opt De Ruyterplein. De officiële onthullienge vant standbeêld volgende op 25 auhustus 1841 deu konieng Wullem II.

Het standbeêld van Michiel de Ruyter is een rieksmonument.

 




#Article 523: Berrehe op Zoom (216 words)


Berrehe op Zoom (Ollans: Bergen op Zoom) is een stad en gemeênte in westelek Noord-Braebant. De stad ao zo'n bitje 55.000 inweuners en is voe delen van Zeêland van belang as verzurgiengsstad. Vooral Tole is voe vee voorzieningen an'eweze op Berrehe. Berrehe op Zoom wier in de 18e eeuw veroverd deu Frankriek en deerom is die naem ok bie'eschreve op de Arc de Triomph in Parijs.

De stad leit half op de Braebanse Wal en half in de voorliggende polders. Een deel van de nieuwbouwwiek Bergse Plaet is veroverd op de Oôsterschelde, al is nae de anleg van de Oesterdam en de Markiezaotskaoi de stad of'eslote van de rest van de Oôsterschelde. Dit stik waeter hiet noe Markiezaotsmeer. De binnenstad van Berrehe ao vee kroegjes en terrasjes en is in 2009 verkoze toet beste binnenstad van Nederland. Bezienswaerdig is onger meer 't staduus.

Berrehe op Zoom liet an de A58, wa voo de bereikbaorheid vanuut wes'en (Vlissienge en Middelburg) en oôs'en Rozendael) zurgt. Vanuut het noor'n (Rotterdam) is Berrehe op Zoom bereikbaer via de A4. Ok Antwerpen is via deze wegt snel bereikbaer. Net onger de stad leit 't knoôppunt Markiezaot, tussen de A4 en de A58. Berrehe op Zoom ao een stasjon an de Zeeuwse lijn. 

Kaertbeêld van de stad Berrehe op Zoom in 2012:




#Article 524: Sandra Roelofs (139 words)


Sandra Elisabeth Saakasjvili-Roelofs (Georgisch: სანდრა ელისაბედ სააკაშვილი-რულოვსი) (Terneuzen, 23 december 1968) is de Nederlandse echtgenoôte van de huujige Georgische president Micheil Saakasjvili. Sins jannewari 2008 ao Roelofs ok een Georgisch paspoort naest het Nederlandse.

Roelofs studerende cum laude of an het Instituut voor Vreemde Talen in Brussel. Ze werkende as bedriefsconsultant weerbie ze aore lan'n adviserende over investeringen in Georgië. Naest hur wêrk as presidentsvrouwe ao ze ontwikkeliengsproject'n in Georgië op'ezet en doceert ze Frans an de universiteite van Tbilisi.

Van 1998 toet behun 2002 was ze assistente van de honorair consul van Nederland in Tbilisi. Behun 1998 richtende ze de Humanitaire Stichting Soco op.

Tiejes een mênsenrechtencursus in 1993 in Straetsburg ontmoette hur Saakasjvili. Het paer vertrok nae New York City en ver'uusde in 1995 nae de Georgische oôdstad Tbilisi. Het paer ao twee zeuns, Eduard en Nikoloz.




#Article 525: Fort Rammekens (209 words)


Fort Rammekens is een fort bie Rittem. 't Fort was 'ebouw bie de monding vant ouwe kanaol van Welzinge, da toegang gaf toet de haevene van Middelburg, een paer kilometer ten oôs'en van Vlissienge aa de Onte. Vroeher hietende 't fort ok wè Zeêburg.

Het was belangriek in de Tachentigjaerige Oôrlog, tussen 1560 en 1575 wiert fort een antal keer veroverd. Op 8 feberwari 1574 wier 'ier de overdracht van de stad Middelburg ongertekend deu Cristóbal de Mondragón en Wullem van Oranje.

Van 1585 toet an 1616 wast Iengels bezit: koniengin Elizabeth kreegt toe saemen mee Den Briel, Vlissienge en Oôstende in ongerpand, in ruil voo vuufduzend soldaoten die de Nederlan'n kwamme 'elpen in de oôrlog tegen Spanje. In 1616 kwam het vromme bie Nederland. In 1787 kwam op de binnenplekke vant fort een hospitaol voo zieke bemanningsle'n van de schepen van de Verênigde Oêstindische Compagnie (VOC) die voo de kust laogen te wachten op gunstige wind. Fort Rammekens kwam nae de Franse tied, in 1814, wee in Nederlandse han'n. Het zeêfort wier in 1869 as vesting op'eheven mar bleef in gebruuk als kruutmagazijn.

Rond 1950-1960 wiere de schorren van 't Sloe in'epolderd; dat wier industriehebied. 't Fort krieg onheveer 12.000 bezoekers per jaer. 

Fort Rammekens is een rieksmonument.




#Article 526: Engel Hoogerheyden (167 words)


Engel Hoogerheyden (Middelburg, 1740 - Middelburg, 11 meie 1807) was een Nederlands schilder, 'especialiseerd in zeêgezich'en.

Hoogerheyden kreeg een maritieme opleiding. In 1756 diende um bie de Admiraliteit van Zeeland as jongmaat opt oorlogsfregat Sint Maartensdijk. In 1758 wier um matroos opt spiegelretourschip De Liefde. Op de uutreis kreeg umj een ongeluk en verloor een beên. Hie kwam vromme uut Indië mee het schip Overschie en kreeg ongersteuning van de erremunzurg.

In 1766 kreeg um een walfunctie bie de Kaemer Zeêland van de VOC as beheerder van de bierkelder in Middelburg. In de jaeren deerna is um beghunne mee schildere, z'n eeste schilderieje is van 1772. Hie ontving ondersteuning van de rieke Middelburgse koôpman Daniël Radermacher (1722-1803), die um verscheie opdrachten gaf voo 't maeken van schilderiejen.

In 1779 leggende Hoogerheyden in vier tekeningen de ongergang vast vant VOC-schip Woestduyn, weerbie Frans Naerebout en z'n broer een groôt deel van de bemannieng wist te redden. Van de tekeningen wiere in 1780 gravures gepubliceerd int tiedschrift Nederlandsche Mercurius.




#Article 527: Martien Sperling (386 words)


Martien Sperling (Ouwdurp, 29 december 1873 - oak deer, 4 augustus 1946) was een beroemde berreger en duuker.

Martien Sperling trouwende op 8 maerte 1900 met Huugje Struuk (1877-1936). Het echtpaer kreeg zes kinders. Hie was duuker en kapitein vant bergingsvaertuig Van den Tak. Saemen met z'n tweê neven Cornelis en Leendert Sperling wiert'en bekend deur z'n rol bie de ramp met de SS Berlin in 1907.

De SS Berlin was een staele veerboôt, die eigendom was van de Great Eastern Railway. 't Schip was 'ebouwd in 1894 in Hull. De SS Berlin was in gebruuk tussen Harwich en Hoek van Holland. Het schip verging tiejes een sturm vroeg in de ochend van 21 feberwari 1907 toe 't, onderwege naer Nederland, bie Hoek van Holland de piere rammende. Hierbie kwamme 128 van de 144 opvaerenden omme. In eerste instantie kon slechts ééne drenkelienge uut waeter 'ered worre. 15 drenkeliengen op de achtersteven van het in tweeën 'ebroken schip bleke onbereikbaar voor de redders. In de ochend van vriedag 23 feberwari wiere nieuwe reddingspogingen ongernome, mar zonger resultaot. Prins Hendrik kwam naer Hoek van Holland om 't reddingswerk te ziejene. De sturm wier noe minder, en mit de President van Heel proberende ze om via de piere het wrak te bereikene. Hierbie konne elf man via een touwe 'ered worre, drie vrouwen die nie durvende moste achter'elaete worre op 't dek van de Berlin. 

In de nacht van vriedag op zaeterdaek beslote de butenstaonders Martien Sperling, schipper van het bergingsvaertuug Van der Tak, z'n neven Leendert en Cornelis Sparling, en George Moerkerke, een leste reddingspoging te waegene. De sleepboôt Wodan brocht viertal naer de noôrdpiere, weer ze nae middernacht ankwamme. Waedend deurt ieskouwe waeter, d'r eige vasthouwend aan de paelen om niet deur de zeê weig'esloge te worren kwamme ze bie 't wrak. 

Martien Sperling klom naer boven en vond de drie vrouwen, die deer al 3 daegen waere, opt promenadedek. Eén van hen hield nogt lichaem van d'r dochtertie vast, dat van de kouwe was 'usturreve. Eén voor één wieren de vrouwen van boord 'ehaeld, een 16 jaer oud dienstmeissie as leste. Het zestal kwam veilig bie de Wodan. Om vier ure in de ochend lei de sleepboôt an de steiger van de Harwich-dienst in Hoek van Holland, en wiere de slachtoffers over'ebrocht naer Hotel Amerika.




#Article 528: Slot Moermond (108 words)


Slot Moermond is een kasteel bie Renisse op Schouwen-Duveland. 

Het tehenwoordige en dorde kasteel is 'ebouwd naest de fundamenten vant oorspronkeleke kasteel van Costijn van Zierikzee dat 'ebouwd is tussen 1229 en 1244 en weervan net wa muren bin over'ebleve. Het twidde kasteel, van de nieuwe eigenaar Aernoud van Haamstede, is vermoedelijk 'ebouwd voo 1339 en is, opt poôrtgebouw nae, in 1454 verloren 'egô. Het nieuwe Slot Moermond is uut 1513.
Jacob van Serooskerke bouwende voor de dorde mael het kasteel op en 'ebruukte hierbie 't ouwe poortgebouw da'a 't omvurmde toet weuntoren.

De waetersnoôdramp uut 1953 brocht grôte schae toe ant kasteel.

Slot Moermond is een rieksmonument.




#Article 529: Lieste van Nederlandse kabinet'n (110 words)


Lieste van kabinet'n van Nederland:

Gerrit_Schimmelpenninck.jpg|Gerrit Schimmelpenninck (1 kabinet)
Johan Rudolf Thorbecke.jpg|Johan Rudolf Thorbecke (3 kabinet'n)
Abraham Kuyper - Griffis.jpg|Abraham Kuyper (1 kabinet)
Cort van der Linden-Haverman.jpg|Pieter Cort van der Linden (1 kabinet)
Beerenbrouck.jpg|Charles Ruijs de Beerenbrouck (2 kabinet'n)
Hendrikus Colijn.png|Hendrikus Colijn (5 kabinet'n)
gerbrandy.jpg|Pieter Sjoerds Gerbrandy (3 kabinet'n)
Drees, W. - SFA002019221.jpg|Willem Drees (3 kabinet'n)
Joop den Uyl 1975.jpg|Joop den Uyl (1 kabinet)
Dries van Agt at Andrews Air Force Base.jpg|Dries van Agt (3 kabinet'n)
Ruud Lubbers 1986.jpg|Ruud Lubbers (3 kabinet'n)
Wim Kok van de PvdA in de Tweede Kamer, Bestanddeelnr 934-4587.jpg|Wim Kok (2 kabinet'n)
Jan Peter Balkenende 2006.jpg|Zeêuw Jan Peter Balkenende (4 kabinet'n)
Mark Rutte-6.jpg|Mark Rutte (3 kabinet'n)




#Article 530: Waeterschap Ollandsen Delta (125 words)


Waeterschap Ollandsen Delta (Flakkees: Waeterschap Hollanse Delta) is een waeterschap int zuujen van Zuud-Olland en omvat de Zuud-'Ollandse eilan'n. 

Het waeterschap is op 1 jannewari 2005 ontstoô uut de saemenvoegieng van de waeterschappen de Brielse Diekring, Goereê-Overflakkeê, de Groôte Waerd en Iesselmonde en een deel vant Zuuveringschap Hollandse Eilan'n en Waerd'n.

Het gebied van het waeterschap besloôt een oppervlakte van ongeveer 101.809 hectare (ongerverdeeld in 618 peilgebied'n) weerbinnen sinds 2015 17 gemeênten leie en zo'n bee'ie 1 miljoen mênsen weune. Het waeterschap beheert zo'n 779 kilometer aan dieken, 1390 kilometer wegen, 224 kilometer fietspaejen, 279 gemaelen en 22 rioolwaeterzuuveringen. 

't oôdkantoôr is in Ridderkerke. Diekgreaf is Ingrid de Bondt (daervoôr Jan Geluk).

Oare waeterschappen in Zuud-Olland binne Delfland, Rienland, Rivierenland en Schieland en de Krimpenerwaerd.




#Article 531: Tsjehhië (159 words)


Tsjehhië (Tsjehhisch: Česko), officieel den Tsjechische Republiek (Tsjehhisch: Česká republika), is een land in Midden-Europa. 't Grenst in 't west'n en 't noôrdwestn an Duutsland, in 't nôordn an Pool'n, in 't ôostn an Slowakije en in 't zuujen an Oôsteriek. Sins 1 januoari 1993 vurmt Tsjechië een zelfstandig land. Deervoôr was da 't westelik deêl van Tsjecho-Slowakije.

Den hoofdstad van Tsjechië is Praag.

Historisch 'ezieje bestoat Tsjechië uut drie dêelregio's: Bohemen, Moravië en Moravië-Silezië. De mêeste grenzn wordn gevormd deur gebergtes. Ienkele grôte rivier'n ontsprieng'n in Tsjechië, zoas de Elbe, de Moldau (Vltava), de Berounka, de Morava en de Oder. 

Tsjechië is nu verdeêld in veêrtien regio's (Tsjechisch: kraj).

De groôste stad van Tsjehhië is Praag. Meè 1.154.808 inweuners is Praag mêer of drie kêer zo grôot of de twidde stad, Brno. Aore steed'n meè mêer of 100.000 inweuners binne Pilsen (Plzeň), Hradec Králové, Ostrava en Olomouc.

 

In Tsjehhië stoan der twoalf plekk'n op de waerelderfgoedlieste van UNESCO. 




#Article 532: Noôrd-Macedonië (200 words)


Noôrd-Macedonië officieel de Republiek Noôrd-Macedonië (Република Северна Македонија, Republika Severna Makedonija), is een land dat in 't midd'n liet van 't Balkanschiereiland in Zuudoôst-Europa. De oôdstad van het land is Skopje.

't Is eên van de opvolgerstaet'n van de vroehere Socialistische Federoale Republiek Joegoslaovië, woavan da 't onofhankelik 'ekomme is in 1991. 

De Republiek Noôrd-Macedonië wor begrensd deu Kosovo in 't noôrwest'n, Servië in 't noôr'n, Bulgarije in 't oôst'n, Griek'nland in 't zuujen en Albanië in 't wes'n. De oôdstad van 't land is Skopje, met een kleine 670.000 inweuners. Aore grôte steed'n binne Kumanovo, Bitola, Tetovo, Gostivar, Prilep, Struga, Ohrid, Veles, Strumica en Štip. Der binne meêr as 50 meer'n en zestien berg'n die hoger binne as 2.000 m. 

Noôrd-Macedonië is lid van de VN en de Road van Europa. Sind december 2005 binne ze kandidoat voo de Europeese Unie en z' hen 't lidmoatschap angevroagd voo de NAVO. Toet 2019 'eête 't land officieel Republiek Macedonië. Dit was nie nae de zin van Griekeland, wat-a zelf 'n regio Macedonië eit. Deu de naemsveranderienge kwam de weg vrie vo lidmaetschap van de NAVO en veddere integraotie mee de EU, wat-a de Grieken toet dien tied altoos geblokkeerd aodde.




#Article 533: Servië (105 words)


Servië (Servisch: Србија, Srbija), officieel de Republiek Servië (Servisch: Република Србија, Republika Srbija), is een land in 't zuudoost'n van Europa. Sins 5 juni 2006 is 't een onofhankelike staet, deervoor wast 85 jaer lank een deel van Joegoslavië en tuss'n 2003 en 2006 van de confederoasie Servië en Montenegro. De oôdstad van Servië is Belgrado. De Servische Republiek is een deelgebied van Bosnië-Herzegovina en dus nie 't zelfde as Servië. Kosovo is deur vee lan'n nie erkend en zou'j dus ok kunne zie as een deel van Servië. Montenehro is in 2006 zelfstandig 'eworren.

De tien groôste steed'n van Servië binne: (Kosovo nie meegerekend)




#Article 534: Barend Cornelis Koekkoek (243 words)


Barend Cornelis Koekkoek (Middelburg, 11 oktober 1803 - Kleef, 5 april 1862) was een Nederlands lanschapsschilder. Hie wier 'eboren in Middelburg as de ouwste van vier zeunen van Johannes Hermanus Koekkoek en Anna van Koolwijk. Z'n vaoder was schilder van rivier- en zeêgezichen.

Koekkoek studerende an de Koninkleke Academie voor Beeldende Kunsen te Amsterdam. Hie was al in z'n eihen tied beroemd om zijn romantische weergave van lanschappen. In 1833 trouwende um mee Elise Thérèse Daiwaille. Ze kregen vuuf dochters. In november 1858 kreeg Koekkoek een beroerte. Hij is 'esturve op achtenvuuftigjaerige leêftied. De meêste werken van Koekkoek binne lanschapsschilderiejen. Z'n schilderkunst is as romantisch te ziejene omdat het gin exacte mar een poëtische weergaeve van de netuur is. Vaek bestoô z'n schilderiejen uut een bos mee een kasteel of aor gebouw op de achtergrond. De netuur beslit groôste deel vant doek.

Dat um z'n zien werk in eihen tied enorm 'ewaerdeerd wied, bliekt we uut de vele eerbewiezen en onherscheidingen die um in zien leven eit ontvangen:

Nog een voobeêld van de waerdering die um ten deel viel is dat B.C. Koekkoek de Ollandse konieng Wullem II op een reis naar Luxemburg begeleidde. De koning gaf um toe opdracht voo nehen schilderiejen.

Mae ok noe wor zien werk hewaerdeerd a'j kiekt nae de priezen die dae voo worre betaeld. De recordpries voo een werk van B.C. Koekkoek stit op € 1.412.000, in april 2006 bie Christie’s eboje deu een anonieme Russische verzamelaar.




#Article 535: Deltaplan (128 words)


Het Deltaplan was een groôts plan dat deu de regerieng is 'emikt nae de Waetersnoôdramp van 1953. Het hieuw de bouw in van een groôt antal dammen en dieken tussen de Zeêuwse en Zuud-Ollandse eilan'n. De uutvoering iervan eit groôte deel'n van Zeêland ontslote en hao een groôte sociale impact.

An de Deltawerken is decennia 'ebouwd, en het project wier compleet verklaord bie de oplevering van de Oôsterscheldekering (1986), bie de oplevering van de Maeslantkering (in 1997), en bie de ofronding van de verhoôging van alle dieken tot deltahoôgte in auhustus 2010.

Op 21 feberwari 1953, twintig daegen nae de waetersnoodramp, installeert Jacob Algera, toenmaelig minister van Verkeer en Waeterstaet, de Deltacommissie onger leidieng van A.G. Maris, directeur-generaol van Riekswaeterstaet.
Deze commissie bestong uut de volgende 9 deskundigen:

 




#Article 536: Johan van Veen (290 words)


Johan van Veen (Uithuizermeeden, 21 december 1893 – D'n Aegt, 9 december 1959) was een Nederlandse waeterstaetkundig ingenieur. Um wor beschouwd as de 'vaoder van het Deltaplan'.

Johan van Veen wier 'eboren as vuufde in een boerngezin van zeven guus. Nae de HBS ging um in 1913 in Delft aa de Technische Hoogeschool van Delft civiele techniek studere, weer um in 1919 ofstuderende. Van 1926 toet an 1928 werkende um in Surinaome.

Eind 1928 kwam um vromme nae Nederland en op 1 juli 1929 kwamt um in dienst bie Riekswaeterstaet. Vanaf 1933 werkende um bie de in 1929 opgerichte Studiedienst van de Zeearmen, Benedenrivieren en Kusten. Behalve een proefschrift en artikelen in De Ingenieur, schreef Van Veen 45 van de in totaol 68 rapporten die de Studiedienst in de jaeren dertig uutbrocht.

Vanaf 1937 waerschoewde van Veen in publicaoties voo de te laege dieken in Zuud-west-Nederland. Deurdat studies in de jaeren dertig antoônende dat de dieken inderdaod vee te lege waere wier in 1939 de sturmvloedcommissie in'esteld. In een verloôpig rapport uut 1940 rapporterende dizze commissie dat inderdaod de dieken te leege waere. Omdat diekverhoôging op vee plekken nie meuglek was, wier ewerkt an plannen om ienkele eiland'n deu dammen mee mekaore te verbinden.

In 1950 wier deerom eindelek behunne mee de ofdichting van de Brielse Maos. Behun december 1952 vroog Jacob Algera, minister van Waeterstaet (1952-1958), de Studiedienst ongerzoek te doewene nae de ofsluuting van de zeêaermen tussen Walchren en Voorne-Putt'n. Het rapport De afsluitingsplannen der Tussenwateren verscheen eind jannewari 1953. Ienkele daehen laeter, op 1 feberwari 1953, kwamt de Waetersnoôdramp van 1953.

Nae de waetersnoôd wiert uuteindelijk um z'n plan uut'evoerd, aolle eilan'n wiere mee mekoare verbonden (de Deltawerken), alleêne de Nieuwe Waeterwegt en de Onte bleven ope.




#Article 537: D'r Boede (210 words)


D'r Boede is een groôt land'uus vlak bie de Zeêuwse plekke Koukerke. Het wier 'ebouwd in de achttiende eêuwe, nae ontwerp van de Antwerpse bouwmeêster Jan Pieter van Baurscheidt de Jonge. 

De eêrste vermeldieng van een 'uus op die plekke komt uut 1188. In de 14e eêuw schient d'r een flienke ridderofstee te wezen op die plekke. Het geslacht Der Boede is in de zestiende eêuw uutgesturven. Rond 1700 kwam het slot in eigendom van de burgemeêster van Vlissienge, Jacob Nachtegaal. In 1745 wordt het 'uus groôtendeels deu brand verwoest. In 1752 ziet het landuus er dan uut zoas noe. De opzet van het 'uus en de tuun was rechtoekig. In 1805 wordt het 'uus verkocht aan mr. Abraham van Doorn. Begin 20e eeuw worre in de tuun de Zeêuwse zendiengsdaegen georganiseerd. In 1940 wordt het landgoed gevorderd deur de Duutsers. Het 'uus lee weinig schae deur de inundaotie van Walcheren, vanwege de 'oôge liggieng. De tuun stong we onger waeter. In 1949 wordt het een verpleeguus, wa-a in 1953 deur Koningin Juliana wordt geopend. Er bin dan ok tweê vleugels d'r angezet. In 2004 is het 'uus gerestaureerd en verkocht deur de eigenaer (een zurginstellieng) an een projectontwikkelaer. In 2013 stit het land'uus leeg.

D'r Boede is een rieksmonument.




#Article 538: Meindert Hobbema (155 words)


Meindert Lubbertszeune Hobbema (Amsterdam, 31 oktober 1638- Amsterdam, 7 december 1709) was een Nederlandse kunstschilder van lanschappen. 

Hobbema kwam op 17-jaerige in de leer bie Jacob van Ruisdael om boowschappen te doewene, verref te maekene ent aetelier op orde te houwene. In 1668 trouwende hie mit Eeltje Vinck, de huushouwster van de Amsterdamse burgemeêster Lambert Reynst. Toen die hoe een goed baenj'ie bezurgende as wienroeier, hiewd 'm op mit schilderen. Het echtpaer kreeg vuuf kinders, tweê stierve op heêl jonge leeftied. 

Hobbema behoor tot de kunstenaers die nie binne beïnvloed deur Rembrandt. Z'n werrek is nie heroïsch of theatraal, aok niet eênzaam of somber. Z'n bekendste werk is Het Laejn'ie van Menheerse (1689), dat in 1822 wier verkocht deur de gemeênte Menheerse en dat tegenwoordig deel uutmaekt van de verzaemelieng van de National Gallery in Londen. 

Hobbema weunende op de Rozengracht tegenover Rembrandt van Rijn en wier op 14 december 1709 begraeven naest de Westerkerke. 




#Article 539: Iran (111 words)


Iran (of Perzië, Perzisch: ایران), officieel de Islamitische Republiek Iran (Perzisch: جمهوری اسلامی ایران Djoemhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān), is een land in Zuudwest-Azië. De hoofdstad is Teheran. In totaol weune d'r in Iran ruum 65 meljoen mênsen. Het Perzisch, een Indo-Europese taele is de officiële taele van Iran. Iran grenst in het noor'n an de Kaspische Zeê.

De voormaelige president Ahmadinejad 'eit een bloedhekel an de Joden en ao meermaolen 'edreigd 'land van de aerdbodem weig te vaegene. Vandeer dat Israël op z'n hoede is voo een Iraonse kernbomme. D'r dreigt zelfs een oôrlog tussen dizze twee lan'n. Iran ist eênige land dat openlijk oproopt tot de vernietiging van een aor land.




#Article 540: Haeriengvlietdam (249 words)


De Haeriengvlietdam ist zesde bouwwêrk van de Deltawêrreken. De dam sluut het Haeriengvliet of en leit tussen Voorne-Putt'n en Goereê-Overflakkeê (zuudkante) tussen het Haeriengvliet en de Noôrdzeê. An de zuudkant van d'n dam leit de Goereese sluus voort scheepvaertverkeer.

Omdat de Rijn en Maes int Haeriengvliet uutkomme, kon het nie zomar worre of'eslote. Er wier deerom 'ekoze voor de anleg van een spuisluuzencomplex met een liengte van ongeveer een kilometer, dat per seconde zowat 25.000 kuub waeter kan doorlaete.

Omt sluuzencomplex te kunne bouwene, is een deel van de monding vant Haeriengvliet tiejelek in'epolderd. In deze bouwpolder ist volledige sluuzencomplex tot stand 'ekomme.
In november 1958 begonne de heiwêrkzaemheden voor de anleg van de sluuzen. In totaol gingen 22.300 paelen de grond in. Toen in 1961 de heipalen in de grond zatte, wier begonne mit het bouwene van de spuisluuzen. Pas toe deze klaer waere (1966), wier de polder weig'ehaeld en de dam 'emaekt. In 1970 was de Haeriengvlietdam gereêd. Op 15 november 1971 opende Koniengin Juliana mit minister Willem Drees jr. van Verkeer en Waeterstaet de Haeriengvlietdam.

De dam is vuuf kilometer langk en 56 meter breêd. Hie heit in totaol 17 sluuzen van 56,5 meter breêdte. Jaerleks wor 30 miljard m³ waeter deur'elaete. Wegverkeer kan mit de N57 mit 2x2 riestraoken over d'n dam.

Er was een tied spraeke van een gedeeltelijk opezetten van de Haeriengvlietdam, maar dat is van de baene. 't Zou een hoape perblemen geve mit zoet waeter voor de boeren op 't eiland.




#Article 541: Greveliengendam (133 words)


De Greveliengendam is een dam tussen Schouwen-Duveland en Goereê-Overflakkeê. De dam ist vierde bouwwêrk van de Deltawêrreken.

De bouw van de ruum vuuf kilometer lange dam begon in 1958. De dam is gedeeltelek mit een kaebelbaene 'ebouwd, die vanof een hoagte stenen liet valle op de plekke weer d'n dam most komme. Deur versceie tegenslaegen heit de bouw zo'n 7 jaer 'eduurd. Pas op 1 april 1965 kon de dam 'eopend worre deur minister van Verkeer en Waeterstaat Jan van Aartsen.

De N59 loapt over d'n dam. Via de Greveliengensluus bie Bru kunne schepen op de Grevelingen komme. Over de sluus is voort drukke verkeer over de N59 een tweêde brugge an'eleid. Hierdeur kant verkeer deurstroame, as't er ien van de bruggen ope is.

Halverwege is laeter de Flupsdam an'eslote op de Greveliengendam.

 




#Article 542: Meule van Aegte (106 words)


De meule van Aegte is een houte meule zonger naem bie 't Walcherse durp Aegte. Het is de eênigse zeskante meule in Zeêland. De kleine meule is 'ebouwd in 1801 as vervanging van een meule die in een zwaere sturm op 9 november 1800 is om'ewaoid. De meule was toet an 1955 in bedrief.

't Unicum is 'n korenmeule op 't aerf van d'n meule van Aegte. D'n meule is in 1957 gebouwd deu Klaas de Troye uut Middelburg. In 2012 is 't na een restauratie bie d'n meule van Aegte gezet. D'n meulen is te bekieken wanneer d'n meulen draoit. D'n meulen is 'n rieksmonument.




#Article 543: Korendiek (255 words)


Korendiek (Ollans: Korendijk) is een van de vuuf voormaelige gemeênten opt eiland Hoekse Waerd in de Nederlandse provincie Zuud-Olland, net ten zuujen van Rotterdam.

Korendiek is op 1 jannawari 1984 ontstô uut een saemenvoegieng van de gemeênten Goudswaerd, Nieuw-Beijerland, Piershil en Zuud-Beijerland. Het eiland Tiengemeêten hoort oak bie Korendiek. An de zuudkante ligt het Haeriengvliet. An de westkante loapt het Spui dat het Haeriengvliet verbindt mit de Ouwe Maes.

De gemeênte heit 10.770 inweuners per 1 feberwari 2012. Het gemeêntehuis stoot in Piershil.

De naem van de gemeênte is bie de gemeênteleke herindelieng voor'esteld as Coorndijck. Dizze naem komt vant ouwste deel van de nieuwe gemeênte, naemelek de polder de Ouwe Korendiek van de vroegere gemeênte Goudswaerd. De ruwaerd van Putten gaf erreges int begin van de 15e eêuwe opdracht een nieuw coornland te bedieken, wat toe de naem de Coorndijck kreeg.

De Korendiekse Slikken is een veugelreservaot dat wor beheerd deur Netuurmonumenten. Die bezit aok het eiland Tiengemeêten. Het eiland is bereikbaar met de pont vanuut Nieuwendiek ('elege tussen Zuud-Beijerland en Goudswaerd). Al ienkele jaren wor 'ewerkt om de landbouw op dit eiland op te ruumen ten behoeve van natuur. Sins 8 juli 2009 ist Rien Poortvlietmuseum op Tiengemeêten 'evestigd.

Landbouw en boagerds neme in dizze gemeênte de meêste ruumte in. De dieken worre begraesd deur schaepen en koeien. Vanwege 't groene en stille kerakter trekt het gebied veêl daegiesmêssen die hier kunne wandelen, fietse en zeile.

De gemeênteraed van Korendiek bestoot uut vuuftien zetels. Hieronger stoot de saemenstellieng van de gemeênteraed sins 1998:




#Article 544: Kamperland (207 words)


Kamperland is een durp in de Zeêuwse hemeênte Noôrd-Beveland. 't Antal inweuners bedraegt 2049 (1 januari 2008). T'is di mee de groôtste plaets op't eiland.

De plaets was vroeger bekend as Campen en'oor a in 976 enoemd. De naeme is ofeleid van't Latijnse campus, da 'veld' of 'omeind land' betèkent. In 1170 'oor Campen as zellufstandige parochie enoemd. 't Moe een belangrieke plaets bin ewist, wan't uudige Ter Veere op Walchren wier vroeger Kampvere enoemd; de plaets vanwi't veer ni Campen vertrok.

Tweê sturmvloe'en in de 16e eêuwe, de Sint-Felixvloed op 5 november 1530 en de Allerheiligenvloed op 2 november 1532 teisterde Noôrd-Beveland, en ierbie verdweên oôk Campen in zeê. Vanof 1598 wier Noôrd-Beveland wi in'epolderd. Nae de bediekienge van de Heer-Janszpolder wier op de plaets van't ouwe Campen 't uudige Kamperland aneleid, aes leste van de wederopebouwde Noôrd-Bevelandse plaetsen. Anders dan bie Colijnsplaet, Kats, Kortjeen, Heersdiek, en Wissenkerke, wier Kamperland nie planmaetig aneleid.

Sins de slutieng van de Zandkreêkdam (1960) en de Veerse Gatdam (1961), leit Kamperland an het Veerse Meer. Van mei toet september 'oort'r nog oalmae een veerdienst op Ter Veere onderouwe, a is't  alleên voh voetgangers en fietsers. Van landbouwdurp eit de plaets zuch langzaemerand ontwikkeld toet toeristecentrum, mee diverse bungalowparken en campings.




#Article 545: Iezendieke (312 words)


Iezendijke of Izendieke (Nederlands: IJzendijke) is een stadje in de Zeêuwse gemeênte Sluus. Ut ha 2212 inweuners in januari 2012. Toet an april 1970 was Izendieke een eihe gemeênte, weernae 't toet an 2003 deel uutmikte van de gemeênte Wòsburg.

Het ouwe Iezendieke wier deu overstroômingen tussen 1300 en 1500 deu de zeê opgeslokt. Tiejes de Tachentigjaerige Oôrlog wier deu de Spaonse hertog van Parma an de noôrweskante vant stadje een schans meh vier bolwêrken aangelegd. Mêh in 1604 joog Prins Maurits de Spanjolen weig. De verdedigingswêrken wiere deur Simon Stevin en Menno van Coehoorn anzienlek uut'ebreid.

De vesting Izendieke kwam van 1747 toet an 1748 en van 1794 toet an 1814 in Franse han'n. Napoleon gaf vee grond rondom Izendieke an de Franse en Waolse adel. Ok nae 1814 bleef een anzienlek deel van de grond in Franse en Belse han'n.

Nae 1814 hief de Nederlandse regering de vesting Izendieke groôtendeels op. Tiedens de Belse opstand in 1830-1831 was um voo de leste kere uut'erust mee manschappen, waopens en munitie. Op de ochend van 2 auhustus 1831 om 6 ure wier vanuut Izendieke de anval op de Belse troepen bie de sluzen an de Kapitalen Dam 'eopend. Een compagnie van de 9e Afdeling Infanterie onger kaptein Schwarz en een compagnie schutters onger kaptein Deinema verdreef de Belgen. Toet an 12 auhustus bleeft onrustig in Zeêuws-Vlaonderen weges vijandelijkheden van tweê kanten.

In 1887 wier de IJzendijksche Stoomtramweg Maatschappij (IJzSM) op'ericht. Deze hao de volgende lienen:

In de Nieuwe Rotterdamse Courant van 24 auhustus 1911 stit volgende artikel over een oud Izendieks gebruuk, De Sleutel van de Ossewei. Het artikel stit in 't Nederlands:

Op 20 oktober 1944 viele bie een zwaere ontploffing op een boerderieje 47 doôden en 37 gewonden onger Britse en Canadese militairen. Het was een van de groôste ongewilde explosies van de geallieerde veldtochte in Noôrdwest-Europa tiejens d'n oorlog.




#Article 546: Stroôskerke (Walcheren) (144 words)


Stroôskerke (Op somste plekken: 'Seros') ('Ollans: Serooskerke) is een durp in de 'Ollanse provinsjie Zeêland. 't Leit in de hemeênte Ter Veere en telde op 1 januari 2010 1791 inweuners. 't Is een typisch Walchers durp om een kleine durpskerne, bestaende uut kèrrek mee kèrrekpleine, en een antal boerderieën di om eêne. Net tun oôsten van't durp loôpt de N57, in noôrd-zuud richtienge van de Oôsterscheldekering richtienge Middelburg.

't Durp 'oor in de twaolfde eêuwe vo't eèst vermeld as Alartskintskerke. Vanaf de dertiende eêuwe eêt't durp s-Heer-Alartskerke, wa in de loôp d'r eêuwen toet d'uudige naeme verbasterd is. 't Durp oa wè in de Middeleêuwen een kloôster.

Stroôskerke was van 1811 toet 1 juli 1966 een zellufstandige hemeênte, sindsdien be'oort't durp toet de hemeênte Ter Veere.

Op Schouwen-Duveland leit eêveneêns een durp mee de naeme Serooskerke. 't Waepen van Stroôskerke bestaet uut drie ondekoppen.




#Article 547: Nieuwe Tonge (154 words)


Nieuwe-Tonge is een plekke op Goereê-Overflakkeê in de provincie Zuud-Olland. De plekke tellende 2.440 inweuners op 1 jannewari 2012, weerbie de mênsen die in Battenoord weune, mee'eteld binne.
Rond de durpskerreke leit een gracht. Het durp heit flienk 'eleje mit de waetersnoôdramp van 1953. Naest de wat hoager 'elege kerreke stonge nog mar drie huzen overende. Het durp is dus groôtendeels van nae de ramp. Oak de meule is weer op'ebouwd, D'Oranjeboam uut 1768 stoôt an de Meulediek.

Tot an 1 jannewari 1966 was Nieuwe-Tonge was een eige gemeênte. Deerna wier Nieuwe-Tonge in'edeeld bie de gemeênte Menheerse. Deze gemeênte is op'eheve op 1 jannewari 2013 en is op'ego in de gemeênte Goereê-Overflakkeê.

Rond Nieuwe Tonge was aoltied veel juun, noe bin 't aok veel bloombollen die 'eplant worre. De haevene van Nieuwe Tonge bevin z'n eige bie Battenoord. Naest de Hervormde Kerreke kent het durp oak een Hersteld Hervormde Kerreke en een Grifformeerde Gemeênte.




#Article 548: Achthuûzen (194 words)


Achthuûzen (aok wel H'achtuûzen) is een klein durp in 't oôstelek deel van de gemeente Goereê-Overflakkeê. Het dorp hao 900 inwoners in 2004. Tot an 2012 maekende 't deel uut van de gemeênte Oôstflakkee.

Achthuûzen is gin typisch Flakkeês durp. As eênige ist aoltied in meerderheid katholiek 'eweest, al is dat wat verwaeterd de leste jaeren. Waarschienluk ist ontstoô omdat Braebanse seizoenserrebeiers deer bleeve weune. 

Voor 1966 was Achthuûzen aoltied verdeeld tussen D'n Bommel en De Plaete. Het durp wier deursneeje deur een diek en de eêne helt horende bie de eêne gemeênte en de aore helt bie de aore gemeênte. Deerom heit 't durp aok gin eige waepen.
 
De roamse kerreke, Uuze Lieve Vrouwe ten Hemelopnemieng is in 1846 'ebouwd omdat de duchtstbieziende katholieke kerreke in Ouwe Tonge stong. Dat was toch zo een anderhalf tot tweê uur loape. In 1865 kwam 't kloôster der Fransiscanessen nae 't durp. De zusters gavve katholiek ongerwies.
Bie de evacuaotie in 1944 binne aolle zusters vertrokke en nie meer vromme 'ekomme. Het klooster doet nu dienst as weunhuus. An de weskant van de kerreke stoôt een pastoorsweuning.

Ten zuujen van Achthuûzen leit 't gehucht De Langstraete.




#Article 549: Hoôgelande (103 words)


Hoôgelande of Oôgelande is een verdweêne plekke op Walchren in Zeêland, elegen tun westen van Middelburg en tun zuuwen van Hrieps. 't Durp wier verlaete naeda de kèrrek was verwoest tiedes de Tachtigjaerige Oôrlog. Hoôgelande en omleiend ebied was een ambachtseerlukied en 1811 toet'n met 1815 een zellufstandige hemeênte. Vanaf 1816 be'oorde't toet de hemeênte Hrieps, vervolges bie de hemeênte Maoriekerke en sins 1997 toet de hemeênte Ter Veere.

Tegenwoordig is Hoôgelande een buurtschap mee een paer boerderieën en de bovenenoemde kapel. Zoas bie oare naebie verdweêne Walcherse durpen oor Hoôgelande zowè lans de Hoôgelandseweg as de Meinersweg aneduid mee een wit pleknaembord.




#Article 550: Buiskerke (147 words)


Buiskerke ('Ollans Boudwijnskerke) is een buurtschappe in de Zêêuwse hemeênte Ter Veere. De buurtschap leit an een weg enaemd Boudewijnskerke tun noôrdwesten van Zoetelande en tun zuudoôsten van Wasschappel. In de buurtschappe leit de vliedberg Boudewijnskinderen, die 9 meter òog is en een deursnee van 30 meter eit. Dizze vliedberg is omgeve deur een rietdulve.

De buurtschap 'oort voh't eêst vermeld in 1247. D'r was destieds een kêrrek ewied an Sint Nicolaas. Tiedes 't Beleg van Middelburg (1572-1574) an't begin van de Tachtigjaerige Oôrlog wier de kêrrek saemen mee een deêl van't durpje verwoest. De kêrrekruïne is toet begin 20e eêuwe bluve stae, dinae is ze ofebroke. Buiskerke was een zellufstandig ambacht vohda't bie Zoetelande wier evoegd. Op 1 juli 1966 wier hemeênte Zoetelande deur'n hemeêntefusie openome in de nieuwe hemeênte Valkenisse, die op z'n beurt op 1 januaori 1997 bie de hemeênte Ter Veere wier evoegd.




#Article 551: Groôt Valkenisse (108 words)


Groôt Valkenisse is een buurtschappe in de hemeênte Ter Veere in de Ollanse provincie Zeêland op't voormaelige eiland Walchren tussen't durp Zoetelande en de buurtschappe Klein Valkenisse.

De naeme Valkenisse is ofkomstig van de 17e-eêuwse boerderie de Valkenisse, wì nì oôk de buurtschappe Klein Valkenisse is vernoemd. De naeme Groôt Valkenisse is toet stand ekomme omda de buurtschappe Groôt Valkenisse groôter was dan Klein Valkenisse. Vroeger wiere de twì kerne saeme Valkenisse enoemd.

De buurtschappe leit an de weg Groôt Valkenisse tussen de Klaassesweg en de dunen.

Groôt Valkenisse 'oorde van 1966 toet 1997 toet de hemeênte Valkenisse, dinae wier de buurtschappe openome in de hemeênte Ter Veere.




#Article 552: Sint-Lauwers (144 words)


Sint Lauwers ('Ollands: Sint-Laurens) is'n durp in de hemeênte Middelburg, in de Ollandse provincie Zeêland. 't Durp eit 950 inweuners (2007).

Sint Lauwers is deur middel van de lientbebouwienge van de buurtschappe Perdamme verbonde mee Middelburg. 't Durp leit sins't vohjaer van 2011 tun westen van de rieksweg N57 (die Middelburg via Schouwen-Duveland verbindt mee't Rotterdamse aeven'ebied). Vóh de openienge van de N57 was't ouwe tracé een drukke verkeersader deur't durp.

't Durp ontstoeng rond de kapel van kasteêl Popkensburg. 't Kasteel, da vermoedelijk a bestoeng in de 13e eêuwe, wier in 1863 esloôpt. Tegenwoordig leit op dizze plekke de boerderie Popkensburg, de eênige herinnerienge an't kasteêl.

Toet 1966 was Sint Lauwers een zellufstandige hemeênte. In dat jaer wier de hemeênte, wìtoe oôk Perdamme be'oorde, bie Middelburg evoegd. De Middelburgse wieke Klarenbeek is in de jaren 70 op vohmaelig grondebied van Sint Lauwers ebouwd.




#Article 553: 't Ouwedurp (169 words)


t Ouwedurp of Oudsdorp is een buurtschappe in de hemeênte Middelburg. t'Is elege an de Sint-Jooslandstraat.

De buurtschappe leit in de Oud-Sint-Jooslandpolder. 't Wier in 1631 esticht onder de naeme Sint Joôsland. Nae de opriechtienge van't durp Nieuw- en Sint Joôsland in de Middelburgse Polder, wier Sint Joôsland steeds vaeker 't Ouwedorp enoemd. In 1816 wiere de ambachten Sint Joôsland en Nieuwland saemenevoegd. Zô ontstoeng de hemeêntenaeme Nieuw- en Sint Joôsland. Dizze naeme wier laeter de officiële naeme van't oôfddurp Nieuwland. Iernae kreeg de buurtschappe officieel de naeme 't Ouwedurp.

't Ouwedurp ei nooit echt kunnen groeie. A in de zeventiende eêuwe wier de kêrrek van de gezaemelijke polders in Nieuwland eplaetst, wì bovendien't aeventje voh de verscheië polders wier aneleid.

't Ouwedurp is een vohbeêld van'n vohstraetdurp, een durpsvurme die vooroal vohkom in de inpolderiengen in Zuudwest-Ollan. Typerend is in dit geval de aekse liggienge van de Sint-Joôslandstraete op de Boômdiek/Binnendiek. 't'Ebied tun westen van d'n diek was oorsproenkelijk een zieaerem van de Honte nì't aevenkanoal van Middelburg.




#Article 554: Groôt-Abeêle (158 words)


Groôt-Abeêle is'n buurtschappe in de Zeêuwse hemeênte Vlissienge, tun noôrden van Oôst-Soeburg en nie var tun zuuwen van de Middelburgse Erasmuswieke. 't Bestaet uut'n straete mee'n paer uuzen, wìvan sommige redelijk bezienswaerdig bin. Blikvanger is't negentiende-eêuwse eêrenuus Huize Abeele, uut 1848.
In vroeger tiede was Groôt-Abeêle een populaire pleisterplekke voh dagjesmeêssen uut Vlissiengen en Middelburg. Der stoenge drie herbergen.
Klein-Abeêle was'n nog kleiner ge'ucht, enkele onderde meters ten noôrden van Groôt-Abeêle an de Ouwe Vlissiengseweg. De leste resten van dit ge'ucht bin bie de inundaotie van Walchren in 1944 verdweêne.

Deur't graeve van't Kanaol deu Walchren omstreêks 1870, kwam een deêl van de Abeêlseweg an de overzieje van't kanaol te leiën. Tegen't kanaol an, lans de tramlijn Vlissienge - Middelburg, ontwikkelde zuch'n nieuw buurtschappe: Nieuwe Abeêle (eertieds hemeênte Oôst- en West-Soeburg, noe in de hemeênte Middelburg). B'alve landarbeiders die wêrrekte op de boerderieën an en ron de Abeêlseweg, kwaeme oôk arbeiders van de tremmaatschappij in Nieuwe Abeêle weune.




#Article 555: Nepal (104 words)


Nepal (Nepalees: संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल) is'n land tussen China en India. Kathmandu is de oôdstad van Nepal. In Nepal leit de hoôgste berg ter waereld, de 8.848 meter hoôge Mount Everest. Dizze berg mikt deel uut van de Himalaya, een gebergte ontsto deurdat het Indiase subcontinent lang eleje tegen de Aziaotische plaete is an'ekomme en de hele boel omhoôg 'edrukt heit. Uut Nepal komme de bekende Gurkha-soldaot'n die deu 't Britse leher over de ele waereld ingezet worre. 't Land is errum en nie echt ontwikkeld. Bergtoerisme briengt wat geld op. D'r weune noe meer as 20 meljoen mênsen, de bevolkieng groeit harde.




#Article 556: Brouwes'aeven (482 words)


Brouwes'aeven of ok we Brouw) (Ollans: Brouwershaven) is een Nederlandse stad opt voormaelige eiland Schouwen en mikt deel uut van de gemeênte Schouwen-Duveland. Het is 'elegen ant Greveliengenmeer. Toet an 1 jannawari 1961 was Brouwes'aeven een zelfstandige gemeênte, weernae 't de oôfdplekke wier van de nieuwe gemeênte Brouwes'aeven. In jannawari 2008 ha Brouw 1426 inweuners.

Brouw is rond 1285 'esticht as nieuwe haevene voo Briepe. De naem Brouwes'aeven komt voo 't eest voo in 1318. In 1403 kreeg Brouw stadsrechten van Albrecht van Beieren, mar ulder ha gin zitting in de Staeten van Zeêland. Een in 1619-1620 ongernome poging om zitting te kriegene mislukte deu tehenwerkieng van Prins Maurits en de Gecommitteerde Raeden zoôdat Brouwes'aeven aoltie een zogenaemde smalstad is 'ebleven.

De geschiedenisse van Brouwes'aeven is mee 't waeter verbonde. Visserieje is aoltie belangriek 'ewist. Ok daerinkdelven is lange een bron van inkoms'en 'ewist. Vadder ister aoltie wa 'andel 'ewist. In 1575 wier de stad deu Spaonse troepen in brand 'estoken. Vanof 1590 wier Brouwes'aeven voorzieje van aerde stadswall'n, omgeve deu een gracht. Vuuf poort'n gavve toegang toet de stad. Bie de sturmvloed van 1682 wier een deel van de vesting verwoest deu 't waeter. De vesting wier op'eheven in 1820. De wallen en grachten an de oôst- en noordkante van de stad binne bewaerd 'ebleven.

Nae de Middeleêuwen liep de welvaert vromme. In de negentiende eêuwe was d'r een opleving toe de Brielse Maes en het Goereêse Gat verzandden. Rotterdam wier steeds moeileker te bereiken voo zeêschepen en zodoende wiert drukker op Brouw. Het rijk bouwende dan ok een groôt kantoor voo 't loôswezen en een werkplekke voo betunning. Nae 't graeven van de Nieuwe Waeterwegt in 1872 wiert weer rustiger. In het Brouws Museum is andacht voo de maritieme geschiedenisse van het stadje.

Pas nae de waetersnoôdramp van 1953 kwam de smalstad opnieuw toet leven onger meer deu de Deltawerken.

Het silhouet van Brouwes'aeven wor bepaeld door de Sint-Nicolaaskerke, waevan de bouw is behunnen rond 1325. Aolverwehe de zestiende eêuw kreeg um z'n tehenwoordige vurm. Het raed'uus bestit uut tweê delen en ao dan ok tweê voorgevels. Het ouwste deel, onger an de diek, wier in 1599 uut'ebreid mee een deel an de haevene. 

Op de mart stit een standbeeld van Jacob Cats, dat onthuld is in 1829. Op de stadswallen staen tweê windmeulens, korenmeule De Haene uut 1724 en de kleinere Windlust uut 1935.

As verklaering voor de naem Brouwes'aeven wor vaek 'edocht an de belangrieke rol die de stad hao bie de import van bier uut Delft. D'r bin gin bewiezen voo. De naem Brouwes'aeven ao dan ok betrekking op de haevene van ene Brouwer, mar dat is ok nie zeker. Het waepen van Brouwes'aeven kwam al voo op een schilderieje uut 1540 en bestit uut een adelaer mee op de borst het waepen van Margaretha II van Henegouwen mee vier leeuwen. 

Vereênigiengen in Brouwes'aeven bin onger meer:

 




#Article 557: Briepe (167 words)


Briepe (Nederlands: Brijdorpe) is 'n buur'schap en voormaelige gemeênte op Schouwen-Duveland. De ouwste vermeldieng van dateert uut 1232, het woord brie refereert an de slikkerige grond weerop 't 'ebouwd is. Tegenwoordig bestit ut uut een paer huzen en boerderiejen, een bus'alte, een transformator van de PZEM en een begraefplekke.

Briepe was een 'eerlijk'eid en toet an 1813 een eien gemeênte, mar toe gingt op in de gemeênte Duvendieke. Dizze gemeênte ging in 1961 op in de gemeênte Middenschouwen, die in 1997 wee opging in de tehenwoordige gemeênte Schouwen-Duveland. Het waepen bestit uut een zwaerd van saebel (zwart) in een gouwkleurig veld en kwam al voo in de zeventiende eêuw. Het wier as gemeêntewapen bevestigd op 31 juli 1817, toe de gemeênte al nie meer bestong.

Briepe lei één kilometer ten zuudoôs'en van Loôperkappel, tweê kilometer ten noor'wes'en van 't Schutje, twee kilometer ten zuudwes'en van Brouwes'aeven en tweê kilometer ten zuudoôs'en van Schaerendieke in de buurte van de delingsdiek die nae de ramp van 1953 an'eleid is.




#Article 558: Burg (146 words)


Burg is een durp in de gemeênte Schouwen-Duveland, tegen de dunen an 'elege. Het is sins jaer en dag met het noordelek d'rvan 'elege Aemstie toet één bebouwde komme 'eworre; deerom beschouwt de gemeênte de durpen oak as één: Burg-Aemstie. De inweuners van dizze durpen zieje dit toch echt aors.

Burg is ontsto om een ringwalburg die ant ende van de negende eêuw wier op'eworpen tegen de Noormann'n. Toet an 1961 wast een zelfstandige gemeênte, weer in 1816 het durp Westerschouwen an was toe'evoegd. Deernae maakte het tot 1997 deel uut van de gemeênte Westerschouwen.

Het toerisme is tehenwordig de voornaemste bron van inkomsten. Rond de rienk van Brug binne wat wienkelties 'evestigd. Vadder is ter nog een flienke supermart. Beziejeswaerdig is 't ouwe stationsgebouw van Burg.

Het waepen van Burgh bevat in zulver een burcht van saebel. Op 31 juli 1817 wiert bevestigd as gemeêntewaepen.




#Article 559: D'n Ouwendiek (202 words)


D'n Ouwendiek (Ollans: Ellemeet) is een klein durp en vroehere gemeênte op Schouwen-Duveland. Op 1 jannewari 1961 is dizze gemeênte op'eheven en verdeeld onger Middenschouwen en Westerschouwen. Sins 1 jannewari 1997 bin dizze gemeênten weer op'ego in Schouwen-Duveland. In december 2015 hao D'n Ouwendiek 342 inweuners.

Het durp is vermoedelijk ontsto in de 12de eêuw. In 1236 komt durp voo onger de naem Ellimed. Eêne Ella of Eli hao 'ier een mede, een stik land. Het durp lag toe op een aore plekke dan noe. Toe 't ouwe Ellemeet verdween, verhuusde de beweuners nae 't meer noordelek 'elegen Oudendijke. De naem Oudendijke bleef nog 'ehandhaefd toet an 1961. Toe wier de naem officieel veranderd in Ellemeet. In 't Zeêuws wor de naem nog we 'ebruukt.

Het durp ao gin kerke meer sids die in 1575 wier verwoest. Buten 't durp stit de korenmeule 't Hert uut 1748. Vant ouwe Ellemeet resteert de begraefplekke die toet an de 18e eêuwe in gebruuk was. Het is een van de durpen op Schouwen wae jaerleks een Strao 'ehouwen wor, in D'n Ouwendiek is dat op de eêste zaeterdag in maerte.

In 1925 kwam bie het durp een meteoriet terecht. Een brokstik 'iervan is bewaerd gebleve.

 




#Article 560: De Groe (245 words)


De Groe (Nederlands: Groede) is een durp in de gemeênte Sluus. 't Durp hao 1.030 inweuners in 2012. De Groe bestaet uut 'n durpskern en 'n groôt butengebied mee buurtschappen as Boer'nol en Kruusdiek.

De ouwste meldieng over De Groe komt uut behun van de 12e eêuw. De naem wor dan vermeld in een oorkonde van de Gentse Sint-Pietersabdij die in die 'oek vee grond hao. De naem ‘Groe’ komt meschien van ‘grode’, wa da an'eslibt land betekend. De kerktoren van de kerke die d'r noe stit komt uut de 15e eêuw.

D'r binne vee overstroômingen 'ewist rond De Groe. Soms wier 't land in tiejen van oôrlog onger waeter 'ezet, vooral ok mee de Tachentigjaerige Oôrlog. De bekendste bin de Sint-Elisabethsvloed in 1404, 1421 en 1424 en de sturmvloed in 1375/1376. Tiedens de Tachentigjaerige Oôrlog (1568-1648) wazze d'r vee militaire inundaoties. Tussen 1583 en 1612 stong De Groe blank. Ienkelt d'n toren was nog zichtbaer. Mee het Twaolfjaorig Bestand (1609-1621), kwam de streek op aesem. In 1613 wiere dieken 'ebouwd en nog in datzelfde jaer stong d'r een nieuwe Waolse kerke. Een bekend persoôn uut De Groe is Piet Brakman.

Toet 1970 was De Groe 'n eige gemeênte; in dat jaer wier 't toegevoegd an Wostburg. Die gemeênte goeng in 2003 zelf weer op in de fusiegemeênte Sluus.

De Groe stae bekend om zien paptaorten, ronde taeretjes mee van binne gesukerde karnemelkse pap, die-an 'ier sind jaer en dag op de baemissekermis gegeten ore.

 




#Article 561: Kaerkwaerve (170 words)


Kaerkwaerve (soms ok geschreven as Kaarkwaarve) is een durp op Schouwen-Duveland mee 997 inweuners in 2016. Kerkwaerve was toet an 1961 een eihe gemeênte en mikte toet an 1997 deel uut van de gemeênte Middenschouwen. En die hoeje firma Smalear weun ier. An de Floriswegt op en ostie mee een blauwe Ford. Die hrongd van deze boer lei oltoos haef durbie.

Kerkwaerve is ontsto rond 1200 bie de bedieking van Schouwen. De kerke leit op een verhoôging, ok wè waerf of waerve 'enoemd, vandeer de naem. De tehenwoordige kerke is 'ebouwd in 1900 as vervangieng van de in 1899 gesloopte kerk, gewijd an Pancratius.

In 1813 wiere de gemeênten Rengerskerke en 't Schutje bie Kerkwaerve 'evoegd.

Huus te Waerve, een vierkante donjon met ienkele anbouwsels dat oôstelek van de kerke lag, is int behun van de achttiende eêuwe verdwenen. De leste over'ebleven Schouwse stolpe, die bie Kerkwaerve lag, is in 1956 of'ebroken deur de schae die was ontsto bie de waetersnoôdramp van 1953. Onger Kerkwaerve valt ok ut gehucht Merjaen.




#Article 562: Noordgouwe (196 words)


Noordgouwe is een durp in de gemeênte Schouwen-Duveland. Het ao in jannewari 2016 770 inweuners. Het is an'ewezen as beschermd durpsgezicht. Toet an 1961 was Noordgouwe een eigen gemeênte weertoe ok Schoddebozze horende, deerna horende het toet an 1997 bie de gemeênte Brouwes'aeven.

Noordgouwe is eên van de jongste durpen van Schouwen-Duveland. Toe 't waeter tussen Schouwen en Duveland verzandde en hier in 1374 een deel wier in'epolder, wier hier een durp 'esticht.

Noordgouwe is een riengdurp, mee int midden de wat hoôger 'elegen Driekoningenkerke uut 1462. Rond de kerke loôpt een gracht. Het kloôster Sion van de orde der Kartuizers stong tussen 1434 en 1572 weer noe de Kloôsterwegt ni Schoddebozze loôpt. In 1577 wieren de stenen vant kloôster gebruukt voor herstel van de kerke. An de rieng stit nog een travalje.

Ten wêssen van Noordgouwe lag Uus de Pottere, een 16e-eeuws kasteeltje van Hendrik de Pottere, dat in de loôp der jaeren wier verbouwd tot een boerderieje.

Van 1763 toet an 1952 hao 't durp een meule. In 1902 kreeg Noordgouwe een streekziekenhuus dat in gebruuk was toet an 1957, toe in Zurrikzeê een nieuw ziekenhuus wier 'eopend. D'r zit noe in Kuuroord in.




#Article 563: Den Briel (241 words)


Den Briel (Ollans: Brielle) is een vestiengsta'ie op Voorne-Putt'n in Zuud-'Olland. D'r weune nog gin 15.000 meêssen. Dit kleine sta'ie spelende een belangrieke rol in de Nederlanse geschiedenisse, toe op 1 april 1572 de stad z'n eige as eêrste overgevende an de Geuzen. Dit wast eêrste groôte waepenfeit van Nederlanse kant in de Tachentigjaerige Oôrlog

Leater wier 't een slaeperig sta'ie. De Briele Maes verzande steeds varder en in de 19e eeuw wiert Kanaol deur Voorne 'egraeve, weerdeur Den Briel in een uuthoek kwam te liggene. Nae anleg van de Nieuwe Waeterwegt kwam d'r himmaele gin schip meer langs. In de jaeren '50 van de twintigste eêuwe wier voor de poorte van Den Briel d'n Europoort an'eleid. Dat heit ut anzicht vant sta'ie gin goed 'edea. A'j noe an komt rieje vanaf Flakkeê over de N57 zie je een woud van hoôgspanniengsmas'n, febriekpupen en windmeules, weertussen de eêns zo majestueuze toren van Den Briel stoôt.

In de jaeren '50 wor de Brielse Maos himmeale of'edamt. Den Briel komt dan ant Briele Meer te liggene. In de tweêde helt van de twintigste eêuwe ist sta'ie iets uut'ebreid mit een antal wieken, mar qua inweuners wiert overvleugeld deu Hellevoet en Spiekenisse. Rond Den Briel is aok wat glastuunbouw te vindene.

Onger Den Briel valle de plekken Zwartewaol en Vierpolders.

De gemeênteraed van Den Briel bestoot uut zeventien zetels. Hieronger stoot de saemenstellieng van de gemeênteraed sins 2006:

Kaerten van de gemeênte Den Briel.




#Article 564: Paese (128 words)


Paese is een christelek feêst weerbie de opstandieng van de Heere Jezus wordt herdocht. Paese is anders dan vuuftig, zestig jaer vrom. Het is meêr waerelds eworre. A je Paese intikt op Google dan krieg je eêst aanbiedingen om een weekend naè een park te gaen. 't Kost bienae niks. Pas daènae kriieg je tekst en uutleg over de oorsprong en beteêkenisse van Paese. Op Eintjeszand is t'r zelfs een rommelmart op eêste Paese. Zôiets op Twidde Paese kan wè. Dat is een dag van vrolijkheid en mie de fiets d'r op uut. Naè de kermis in Answest bevoorbeeld. 't Was d'n eêste kermis van 't jaer in Zuud-Beveland.

Tiejens paese bin d'r regelmaetig anslaegen op christenen zoas in Niheria en Indonesië en in 2019 in Sri Lanka.




#Article 565: Hellevoet (172 words)


Hellevoet of soms Hellevoetsluus (Ollans: Hellevoetsluis) is een plekke en een gemeênte op Voorne-Putt'n. Van oorsprong ist een klein vestiengsta'ie, mar de leste jaeren ist flienk 'egroed en tegenwoordig telt het 38.800 inweuners (2017).

Vanwege de liggienk nabie de toegank tot Rotterdam wier de merìne in Hellevoet 'estasjoneerd. In het begin van de 19e eêuwe wier het droagdok Jan Blanken 'ebouwd. Oak kwam d'r een merìnehospitaol. Desondanks groeide Hellevoet nie echt. D'n Briel bleef aoltied de groôste plekke van 't eiland. 

Nae den oorlog wier Hellevoet an'eweze as groeikern. Toe ging 't harde. Massa's Rotterdammers ontvluchtte d'r eige wieken, weer steeds meer butelanders kwamme weune en toge naer de nieuwe wieken van Hellevoet. Een nieuw wienkelcentrum kwam d'r over het Kanaol deur Voorne. 

Ondanks dat Goereê-Overflakkeê korte bie Hellevoet leit mo de meêste Flakkeeënaers weinig van Hellevoet hao. D'r go aok weinig meênsen vant eiland op Hellevoet weune. Wel komme wienkele, vooral van de westkante van Flakkeê. Da goot ten koste van Menheerse. Mar de cultuurverschillen tussen Hellevoet en Flakkeê bluuve groôt.




#Article 566: 't Kerkje (336 words)


t Kerkje (Ollans: Waterlandkerkje) is een durp op Zeêuws-Vlaonderen in de gemêente Sluus. 't Dorp leit an de wegt Wostburg-Izendieke (N676), en 't ao 553 inweuners in 2010. 't Kerkje is in de streke bekend deur de vele kerkconcert'n en de Meerminnefeês'n.

't Kerkje is ontstoan in 1669 en 't gehucht wierd 't Kerkje 'enoemd. In 1796 kreeg 't dorp de naom Woaterland, moa roend 1820 is de noame veranderd in Woaterlandkerkje om niet te verwarren mè 't Belse durp Woaterland-Oudeman da vuuf kilometer zudeliker ligt in 't Meetjesland. In 1970 kwam de zelfstandige gemêente 't Kerkje bie Wostburg en wierd'n der nieuwe huuz'n gebouwd. Deur de gemêentelike herindêlienge in 2003 is de gemeênte Wostburg op'ego in de gemeênte Sluus.

In 't woap'n is ter een zeêmeerminne ofgebeeld, een verwyzienge noar 'n sage die goat over 't dorp. Een visser uut Wostburg vieng een zeêmeerminne in z'n nett'n, nae dat 'n de hêel'n dag gevist had zoender succes. Ze vroeg hem van heur osjeblief were te loat'n gaon noa de zêe, moa de visser woe geld an heur verdien'n deur met heur op de mart in Wostburg te goan stoan. Moa der kwam juste een voerman uut 't Kerkje verbie die aolles gezien hao. Ie liep ter noa toe, smeet de visser in 't woater en liet de zeêmeerminne los, die oender woater dook en wegzwom. Intuss'n woar'n der boern en wêrkvolk op of'ekomm'n. Ze noemde de meerminne Hildegonda, en ze sprak een toekomstvôorspellienge uut: 't Kerkje zou nog lange een kleên dorp bluuv'n, moar op 'n dag zoun d' inweuners 't dorp in êendracht toet groei en bloei brieng'n. Doarachter gienk ze der van deure en niemand hè Hildegonde nog weregezien.

Op 't woapn stoat er zeêmeerminne die uut groen-witte boan'n komt en op een gouwe hoorne bloast, een verwyzienge noa de sage over de meerminne Hildegonda. 't Schild'ood is in 't zulver, met een blaeuwe letter W. De vlagge bestoat uut drie horizontoale striep'n van blaeuw, wit en groen, de kleur'n van 't woap'n.
 




#Article 567: Noordwelle (197 words)


Noordwelle (int Zeêuws klienkt ok wè as Noordwaelle mee een langgerekte 'ae') is een klein durp op Schouwen-Duveland. 
Het durp hao per jannawari 2016 nie meer as 307 inweuners. Toet an 1961 was Noordwaelle een zelfstandige gemeênte, deernae mikte het toet an 1997 deel uit van de ouwe gemeênte Westerschouwen. 't Lei nie varde van Renisse.

Noordwaelle wier 'esticht ten noor'n van een dam, oftewel welle en mikte saeme mee ut (verdwene) durp Zuudwealle deel uut van de heerlijkheid Welland.

Op 14 jannewari 1576 voerende Staese troepen een anval uut opt door hulptroepen vant belegerde Zurrikzeê bezette Noordwealle. De Spanjolen verschansten d'r eige in de kerktoren, die in brand wier 'estoken. 22 soldaten kwamme omme.

De uut 1450 stammende Corneliuskerke was groôtendeels verwoest, alleèn een deel van het schip was bluuve sto. De toren wier tiejens het herstel voorzieje van een achtkante bekroôning. Rond 1625 werd het koor herbouwd.

Iellek jaer op de leste zaeterdag van feberwaori wor in Noordwaelle strao 'ehouwen. In 2008 is een nieuwe travalje 'eplaest.

Het waepen van Noordwaelle ist waepen van de famielje Welle van Cats. Het wier ok gebruukt as waepen van Zuudwaelle. Op 31 juli 1817 wiert as gemeêntewaepen bevestigd.

 




#Article 568: Kasteêl Beauvoorde (156 words)


Het kasteêl van Beauvoorde is een kasteêl uut de 12e eeuw in het Belse Wulveriengem. Sins 1998 is et eigndom van Erfgoed Vlaanderen, da 't kasteêl en et domein oop'ngesteld eit voo et grôte publiek.

De eêste vorm van et kastêel zoe ountstoan zyn in 1128, wannêer da nen saksische ridder 'Wulfahari' een kasteêl bouwde. 't Noemde ton nog 'Wulfringhem', oftewel heem van Wulferus' zyn minsn. In 1573 is de naom veranderd 'ewist deur Jacob De Bryarde, omdat z'n domein'n in Frankriek ôkzo noemden. Ie eit et kastêel ok grondig verbouwd, en 't kastêel es eigndom gebleevn van de familie tot in 1838. In 1875 eit jonker Arthur Mergelynck et vervall'n kasteêl gekocht, en ie eit er een hêel park round angeleid. De meubels uut dienen tyd stoan nog oltyd in et kastêel. In 1902 kreeg de 'Koninklijke Academie der Nederlandse Taal- en letterkunde' et kastêel van Mergerlynck, en sins 1998 ist eigndom van Erfgoed Vlaanderen.




#Article 569: Kezand (141 words)


Kezand, soms ok wè Kerzand of Kazand (Ollans: Cadzand) is een plekke in Zeêuws-Vlaonderen. Kezand leit an de Noôrdzeê en is deerdeur flienk toeristisch, d'r weune zo'n bi'ie 800 man. 't Plekje zelf is nie zo groôt. D'r komme vooral in de zeumer nogal wat Belgen. Onger Kezand valt ut an zee 'elegen Kezand-Bad. Dat plekje is stikke druk en kent zelfs 'oôgbouw. Kezand leit vlakbie 't Zwin, een bekend netuurhebied op de hrens van Olland en België. 't Zwin was vroeher gêên aoven, maor 't Zwin was een doorvaort.

Vroeher was Kezand een ge'ucht. Noe bin d'r hotels, pensions en grôte winkels en winkelcentrums, afein noem maor op. En einelek ist zôverre gekommen da ze de aoven gedempt hen. 

Van 'ier uut ist 'emelsbreed zo'n 133 kilometer nao de Iengelse kust. Nergens aors in Nederland is Iengeland zoô korte bie.




#Article 570: Paries (124 words)


Paries, meêsta geweun Parijs (Paris in 't Frans), is de oôdstad van Frankriek en leit in de rehio Île-de-France. In de stad zelve weune ruum 2 miljoen mens'n. Pak je groôt-Paries, dan kom je makkelek an 10 miljoen. De bienaem van Paries is de Lichtstad.

Paries is eên van de toônangevende steed'n van de waereld. Awast nie meer een van de groôste is 't we een van de belanriekste steên opt gebied van cultuur, mode en techniek. Dwars deu de stad stroômt de Seine.

Vanuut Zeeuws-Vlaonder'n rie'j in vier uurtjes nao Parijs.
 

Paries is een stad die al vele eêuw'n mens'n antrekt. Toerist'n vinne dat er een romantische antrekkiengskracht van uutgaet.

De burgemeêster van Paries is sinds 2014 Anne Hidalgo, van de Parti Socialiste.




#Article 571: Oôsterland (194 words)


Oôsterland is een plekke op Schouwen-Duveland. De plekke leit tussen Nieuwerkaarke en Bru an de N59. Oôsterland telt ruum 2.300 inweuners en behoort deermee toet de vuuf groôste plekken van Schouwen. Prominent anwezig langs de wegt is tehenwoordig 't nieuwe oôdkantoor van Bouwbedrief Boôgert, wa in 2012 en 2013 'ebouwd is.
 
Oôsterland is een godsdienstig durpje mee een Nederlandse 'ervormde Kerk (PKN), een Oud Grifformeerde Gemeênte en een Grifformeerde Gemeênte. Naebie de helt stemt SGP. 't durp is arde 'etroffe deu de Waetersnoôdramp van 1953.

Het durp kan ontsto weze naedat in 1353 en 1354 de slikken oôstelijk van het toenmaelige eiland Duveland wiere bediekt. Dizze nieuwe polder wier anvankelijk nog Oesterniewelant in Duveland genoemd, wat al snel wier ingekort tot Oesterland. Bie de bedieking wier de kreek Marevliet ofgedamd, de res'n 'iervan bin noe bekend as De Geule. De toren mee zae'ldek ent schip van de kerke bin 'ebouwd zo rond 1400, 't koor rond 1500. Het schip is of'ebrand in 1612, sins die tied stit de toor'n los van de rest van de kerke. Het bie Oôsterland 'elege kasteël Oôstersteyn is of'ebroken in 1744. Int durp stit de Oôsterlanse Meule uut 1752.




#Article 572: Waeteroverlast 1998 (175 words)


Int jaer 1998 krege stikken vant zuudwêssen vant land te maekene mit een haope regen die waeteroverlast veroorzaekende. Vooral op Goereê-Overflakkeê was veel overlast. Op 13 en 14 september van dat jaer viel bevobbeld in Dirksland mar lieft 136 millimeter. Veêl durpen hao te maeken mit overstroômde straeten, kelders en huuzen. Buuten de durpen stonge hille stikken land onger waeter. De schae an gewassen was enorm. Verschei fietstunnels kwamme vol te stoône. 't Was een vreemd gezicht, al die sloôten tot an nokke toe vol. D'r most volan 'epompt worre deu 't toenmaelige waeterschap Goereê-Overflakkeê, mar deurdat op de Noôrdzeê 't waeter op'estuwd wier kont Zuujerdiep, de boezem nie loze. Noôdpompen wiere an'evoerd, mar dat hao nie veel omt lief.
Uuteindelek wiert wel weer draog, mar de financiële ofwikkelieng van de schae heit lange 'eduurd. Gevolg was dat waeterschap her en der netuurvriendeleke oevers an ging legge om meer waeterberging te kriegene. 1998 wier 't natste jaer ooit. In oktober wast noôrdoôs'n vant land an de beurte. Vooral in de Noôrdoôstpolder rondom Tollebeek wast raek.




#Article 573: Schaerendieke (151 words)


Schaerendieke is een durp op Schouwen-Duveland en is 'elege an de Greveliengen, vlakbie de Brouwersdam. Schaerendieke is nooit een eihe gemeênte 'ewist, mar was toet an 1961 ongerdeel van Elkerzeê. Dizze gemeênte is op'ego in Middenschouwen. Iernae wier Schaerendieke, vooheen een gehucht an'eweze as groeikern, weernae de kerke van Elkerzee in 1955 wier over'eplaest nae Schaerendieke. De landbouwhaevene is in de jaeren '70 veranderd in een jachthaevene. Een antal bungalowparken binne vlakbie 't durp 'ebouwd. Schaerendieke zelfs heit ongeveer 1.300 inweuners.

In 1840 ao Schaerendieke 30 'uuzen en 204 inweuners. Het durp komt pas tot bloei as de kerke van Elkerzee in 1955 wier over'eplaest nae Schaerendieke. De ouwe kerke van Elkerzee is bie de ramp van '53 zoô beschaedigd dat die gesloopt mo worre. An de binnenkant van de Brouwersdam stoôt nog een koepel op een oôg punt. De muraltmuurtjes op de diek bie 't durp bin erkend as Rieksmonument.




#Article 574: Sêêskaarke (159 words)


Sêêskaarke of Sêêskerke / Seêskerke (Ollans: Serooskerke) is een klein durp op Schouwen-Duveland en is 'elege vlakbie de Oôsterschelde. Het durp ao 276 inweuners per 1 jannewari 2016.

Het dorp heit vier straeten die z'n eige vanof 't kèrkplein uitstrekke. Het dorp wier voo 't eest 'enoemd in de dortiende eêuw as Sheralardskindskerke, 'esticht deu de kinders van eêne heer Alard. 

Op Walchern leit ok een durp mee (in 't Ollans) de naem Serooskerke. Aollebai de plekken wazze eigendom vant geslacht Van Tuyll van Serooskerken.

Mee de waetersnoôdramp van 1953 ontstong bie de haevene van Sêêskerke een diekdeurbraek weerdeur zo'n bitje 'eel de polder Schouwen onger waeter liep. D'r wazze toe gin binnendieken. Bie 't herstel most ca. 150 hectare worre buten'ediekt en ontstong het netuurgebied de Schelphoek. Toet an 1961 wast een zelfstandige gemeênte, weernae het toet an 1997 deel uutmikte van de gemeênte Westerschouwen. Ielk jaer op de dorde zaeterdag van maerte wor in Sêêskerke strao 'ehouwen.




#Article 575: Bernardus Smietegelt (191 words)


Bernardus Smietegelt ok wè Smytegelt, Smytegeld of Smijtegeld, (Goes, 20 auhustus 1665 - Middelburg, 6 meie 1739) was een bekende Zeêuwse dômenee. Ie weir 'eboren in Goes en was gereformeerd predikant in Bossele (1689-1692), Goes (1692-1695) en Middelburg (1695-1735). Ie is één van de mist 'elezen stichtelijke auteurs in bevindelijk grifformeerde krieng 'eworren.

In um z'n gemeênte zat een vrouwe die aol z'n preken uutschreef. Zelf woe 't dat nie, mar aol tiejes z'n leven wiere d'r preken uut'egeve. Nae um z'n doôd wiere d'r vee meer uut'egeven. De bekende uutgaove was de 145 preken tellende serie Het gekrookte riet. Um was eên van de weinige predikanten die principieel de slaeven'andel ofwees, wat um nie geliefd mikte bie de koôplui van Middelburg. 

Over um deeje verscheie volksverhaelen de ronde. De bekensten is het ok noe nog vertelde verhael over de engelenwacht. Op een aevond wier um op'ewacht bie de Heerengracht deu tweê mannen die um flienk an woue pakke. Toe a 't over de brugge kwam bleek um nie alleênig te wezene. Toe a de mannen da laeter vertellende bleek da Smietegeld wè allenig was. Dan moss't wê iengelen 'ewist ao...  




#Article 576: Middeleêuwen (1625 words)


De Middeleêuwen was een periode in de Europese geschiedenisse, grofweg van 500 toet an 1500 nae Christus. In dizze tied vonge vee belangrieke verandering plaes. D'r kwamme steden, kasteêlen en kloôsters. Zeêland dat voordien naegenoeg onbeweund was wor een welvaerend gewest.

Vanaf die elfde eêuwe wiere veul gebieden in Zeêland ingepolderd. Dit werd gedaen in opdracht van de Vlaomse abdie-en die Zeêland grotendeêls in handen hadden. Et bouwen van dieken kostte veel moeite, omdat er gene goeie gereedschappen wazzen. Langsiem wiere de ielanden deur inpoldering wat groter. Op de schorren en slikken wieren schaopen gehouwe. Deur de wol ontstond er wolhandel.
Rond die tijd speêlden abdieen en kleusters een belangrieke rol in 't leven in Zeêland. De monniken zorgen erveur dat de landbouw geordend verliep. Hierdeur nam de handel en zo ook de welvaert toe.
De bevolking groeide; in de twaolfde en dertiende eêuwe ontstonden er veul dorpen. De dorpen wieren alleên belangriek wanneer er een kerk stond. De eeste plekken die a stadsrechten krege, ware Aereburg in 1127 èn Biervliet 1183. Middelburg kreeg stadsrechten in 1217, uitgeriekt door Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaondere, en Wullem I, graef van 'Olland. Rond die tied ontstonden de waterschappen. Omdat er verschillende eilanden wazzen, was er niet een bepaolde taol die in heêl Zeêland wier gesproken. 

Zeêland wier allang betwist deur de graven van Vlaondere en 'Olland. In 1012 werden door kiezer 'Endrik II de Zeeûwse eilanden en 't gebied dat later de Vier Ambachten zou wurden, beleênd aan Boudewijn IV van Vlaondere. Deur de Investituurstried viel 't gebied vanaf 1076 echter onder de Graef van 'Olland, als leên van Vlaondere. Dit leidde tot verschillende schermutselingen tussen Floris III van 'Olland en Filips van de Elzas, graef van Vlaondere. Floris III begon tol te heffen bie Geervliet wat de Vlaomse handel op 't Rijnland belemmerde. Daarnaast liet hij Vlaomse schepen kapen en maakte mie de Heer van Beveren aanspraak op Waesland. Filips van de Elzas greep in 1158 in en Floris III moest zich onderwerpen aan Filips. In 1166 stelde Floris III de tol bij Geervliet weer in, waarop Filips wederom ingreep en Floris gevangennam. Deze moest hierdeur 't in 1167 overeêngekomen Verdrag van Brugge accepteren, waardeur de Vlaomse keuplui in 'Olland rechten kregen over Zeêland. Dit verdrag bepaolde de situatie in Zeêland veur meêr dan een eêuwe. In d'n 12e eêuwe had Vlaondere dus de overhand, maer mie 't groeien van de 'Ollandse macht verscheuf dit in de 13e eêuwe.

Toen Margaretha van Vlaondere haer kinderloze zuster Johanna in 1244 opvolgde als gravinne van Vlaondere en 'Enegouwe, brak een stried los tussen de kinderen uit Margaretha's biede huwelijken, de Avesnes en de Dampierres. De Franse koning, in 1246 mie de arbitrage belast, wees Vlaondere toe aan haor zeun Gwijde van Dampierre en 'Enegouwe aan haer zeun Jan van Avesnes, feitelijk later haor kleinzeun Jan II van Avesnes.

In 1253 kwam 't tot de Slag bie Wasschappel. Gwijde van Dampierre leêd hierbie een nederlaog in de stried mie ziên halfbroers Jan en Boudewijn van Avesnes. Op 2 oktober 1256 wist Otto II van Gelre Margaretha van Vlaondere en Floris de Veugd tot 't Verdrag van Brussel te bewegen, waorbie Zeêland aan 'Olland toekwam. Hur zeune, Gwijde van Dampierre, bleêf dit echter anvechte.

Et 'Uus van Avesnes heersende vanof 1299 in een personele unie ok over de graefschappen Zeêland en 'Olland. Na de doôd van Floris V in 1296 stong zien jonge zeune Jan in eerste instantie geheel onger invloed van de Vlaomsgezinde Jan III van Renesse. Op 30 april 1297 droeg Jan 't bestier echter over an Wolfert van Borssele. Na een conflict mie 't stadsbestuûr van Dordrecht wier Van Borssele op 1 augustus 1299 vermoôrd. Hierna benoemden de steden Jan II van Avesnes, graef van 'Enegouwe als regent en op 27 oktober 1299 droeg Jan I de regering voo een periode van 5 jaor an hem over. Twee weken later sturvende Jan, 15 jaer oud, en mie hem stierf ook 't 'Ollandse 'Uus uut. Jan van Avesnes, die diens naoste mannelijke erfgenaem was, wier na diens dood in 1299 Graef van 'Olland. Veurtaon was 'Olland in een personele unie mie 'Enegouwe verenigd onder 't 'Enegouws 'Uus. 

In 1300 / 1301 wist Jan van Avesnes de Franse successen in Vlaondere uit te buuten om zien positie te consoliderene. Hij versloog de Zeeûwse opstandelingen en maokte z'n broer Gwijde van Avesnes tot bisschop van Utrecht in 1301. 

In 1297 keerde graef Gwijde van Dampierre zich tegen de Franse invloed in Vlaondere en sloot een militair verbond mie Engeland. In 1300 was 't Franse geduld op en Filips de Schone liet Vlaondere bezetten en annexeren mie ulpe van Fransgezinde stadsbestieren (leliaards). Graef Gwijde werd gevangengezet, maor kon rekenen op steun van de Liebaards: adel, ambachtslieden en boeren. Openlijk verzet vond plaets tiedens de Brugse metten op 18 mei 1302, een bloedige overval van Bruggelingen op Franse troepen die een dag eerder de onrustige stad hadden ingenomen. Et bleek de opmaot voor een bevriedingsoffensief richting Kortriek en op 11 juli wieren de Fransen bie die stad verslagen in de Guldensporenslag onder leijding van Wullem van Gulik, Gwijde van Namen, Phillipus Baelde, Pieter van Belle, en Jan III van Renesse.

Deur de rust in 't zuujen kon Gwijde van Dampierre, graef van Vlaondere, zich richten op zien oude rivael, Jan II van Avesnes, graef van 'Olland en 'Enegouwe. Deze had in de Guldensporenslag meegestreden mie de Fransen. In februari 1303 werd et offensief in 'Enegouwe begonnen. Lessen werd op 2 april veroverd en mie 22 dorpen in de omgeving in de brand gestoken. Als wraok ging de zeventienjarige zeun van Jan van Avesnes, Wullem III, op plundertocht vanuut Erremu nae 't eiland van Kezand.

Hierop formierden de Vlaominge in Sluus een vleut die onder Gwijde van Namen, de zeun van Gwijde van Dampierre, de rechten op Zeêland opieste. Dit werd gesteund deur 't Vlaomsgezinde deêl van de Zeeûwse edellieden die deur Wullem van Avesnes waoren verbannen. Op 23 april verliet d'n vleut de haoven op weg naer 't Sloe, tussen Walcheren en Zuud-Beveland. Jan II van Avesnes liet de verdediging over aan zien zeun Wullem. 

De Vlaominge veroverden eêl Walchern en de aore Zeeûwse eilanden. Alleêne Zurrikzeê wist stand te houden. Behun juli wier een waopenstilstand 'esloten, weerbie graef Jan II de eilan'n toet an de Maes ofstong aen Gwijde van Namen, mie uutzondering van Zurrikzeê, dat nie mocht worre verstèrkt.

Nae wat plundertochten in 't noor'n van Frankriek deu de Vlaomingen zegden zie in 't veurjaor van 1304 't bestand op mie 'Olland. De Vlaominge trokken om Zurrikzeê heên - 'Olland en Utrecht binnen, waerna Jan II van Braebant zich bie de Vlaomingen aensleut. In maort 1304 brachten zij onder Gwijde van Namen op Duiveland een nederlaeg toe aan Jan II van Avesnes zeun, Wullem. Bisschop Gwijde van Utrecht werd gevangengenomen en in Utrecht volgde een anti-'Ollandse reactie. 'Olland en Zeêland zelf vielen grotendeels in handen van Gwijde van Namen of van Jan II van Braebant, die zich bij de aanvallers had gevoegd. Utrecht, Leiden en Delft wiere ingenomen.

Alleên Dordrecht en Haarlem hielden stand. Witte van Aemstede, de bastaerdzeun van graef Floris V, wist de 'Ollandse steden echter weer aan de ziede van Wullem te brengen, waarna de Vlaominge zich terugtrokken uit 'Olland. Hierop volgde 't Vlaoms beleg van Zierikzeê. Zierikzeê hield stand, maar driegde te verhungeren.

Ondertussen verliep eind juni 't bestand mie Frankriek. De Franse koning, Filips de Schone, had een machtig landleger gevormd, dat begin augustus de zuidgrens van Vlaondere overstak en via een omweg Doornik beriekte. Een paar weken daarvoor had hij admirael Rainier Grimaldi naar 'Olland gestuurd om steun te bieden. Op 10 en 11 augustus vond de Slag bie Zierikzeê plaots. Dit resulteerde in een Frans-'Ollandse overwinning, waarna de Vlaominge et beleg ophieven. Een week na de slag versloeg 't hrote landleger van Filips de Schone de Vlaominge in de Slag bie Pevelenberg. Uuteindelijk bie de Vrede van Paries van 1323 tussen Vlaondere en 'Enegouwe / 'Olland zag de graef van Vlaondere af van aenspraoken op Zeêland en erkende de graef van 'Olland als graef van Zeêland.

In deZeêland bin d'r in de loôp van de Middeleêuwen tal van durpen verdwene deur sturmvloeden, geulverplaetsieng en opzettelijke inundaties. Ieronder een lieste van verdroenke durpen in Zeêland.

Van den vos Reynaerde (tehenwoordig ok we Reinaart de vos of Reinaert de vos) is een episch dierdicht dat geldt as een 'oogtepunt in de Nederlandse middeleêuwse literatuur. Het telt in totaal 3469 versregels en is 'eschreven in het Diets. 'verheal speelt z'n eigen of in de het tehenwoordige grensgebied tussen Zeêuws-Vlaonderen en Oôst-Vlaonderen. In 'Ulst stit een standbeeld voor de beroemde vosse.

Beisn een dag an 't hof van keunienk Nobel zyn olle bêes'n te plekke, buut'n Reynaert de vos. Reynaert en is gin froai'n en aol d'aere bêes'n kloagn dervan. 'n Keunienk wult nem ankloagn en ne zendt Bruun en Tybeert achter Reynaert. Mo 'n dien is vaneigens veel te lêep (peis mor an d'uutdrukkienge 't Is e lêepn vos) en ne lokt z'in de volle deur diengn te zeggn woa dan ze gin nêen en kunn teegn zeggn. Bruun grakt vaste at 'n zêem wult eetn en Tybeert in 't hennekot van e paster at 'n muuzn wult pakkn.

't Is uutendelik de koozn van Reynaert (Grimbeert) die nem kut overtuugn voe mei te goan. At 'n vôorn 'n keunienk stoat, wulln ze nem van olles te laste leggn, mo Reynaert zei da Nobel moeste uppassn van Isengryn (Reynaert ze voader), Bruun en Tybeert en dan ze voun 'n trôon over te neemn e masse goud han. 't Wos de keunienginne die nem overtuugde voen de drie te stekkn en up te sluutn. Reynaert zevve wos dus vry en gienk zogezeid op bedevoart nao Rome.




#Article 577: Roemie in Zeêland (668 words)


Roemie in Zeêland is een boek van Hans de Vos. Op 25 april 2010 is in 't kerksje van Ellesdiek dit boek van Quidam (Hans de Vos) epresenteerd. 't Is 'n boek mie 36 Zeêuwse verhaelen van de 13e eêuwse Perzies-Turkse dichter en soefiemeêster Jalal ad-Din Rumi, getiteld Roemie in Zeêland. Zeêuws en Roemie gae stik goed saemen, wan Roemie spreekt de taele van z'n arte, en dat is ok de taele van oôns arte. 
Mie de verhalen van Roemie ka je best vee lache, en je kan t’r eêl vee en lank over naedienke, wan ze èë aolemaelle 'n diepere beteêkenisse. Ze leze 'n bitje as de verhalen uut Duzend-en-eên nacht, oewel a 't zeker gin sprookjes bin. 't Magge dan eênvoudige verhaaltjes weze, ze zitte impersant wè vol mie waer'eid. Je kan ieronger kieze uut D'n dôôven die a nae z'n zieke buurman gieng en De kaerel die a 'n tatoe wou. 

En dien dôôven docht bie z’n eigen: Ik bin ik zo dôôf as ‘n kwartel, dus wa begriepe ‘k dan van wat a die buurman daoken aol gae zegge? Zeker a t’n mae zachjes praat, omma t’n zo ziek is. Mae goed, ‘k za d’r toch naetoe motte, dae kan ‘k nie onderuut. Dus as ik z’n luppen zie bewege, dan za ‘k mae ‘n bitje raaie wat a t’n zeit. 
As ik vraege: “Oe is ‘t mie joe, m’n zieke buurman?” 
Dan za t’n wè zegge: “Vee beter” of “Goed ee, bedankt o.” 
En dan zeg ik: “’k Bin a blieë toe! En ei je a wat egete?” 
Dan zei um: “’n Kommetje soepe” of “’n Scheuteltje pap.” 
Dan zeg ik wee: “Da ’t je wel mag bekomme. En bie watvoe dokter bin jie?” 
Dan zei um: “Dokter d’n dien en de gindten.” 
En dan zeg ik: “Die brieng geluk. A die voe je zurgt, dan kom aoles goed. Bie mien ei t’n ok wè ‘s ewist. Daer a um komt, dae komme aole wensen uut.”

Nae da die goeie man z’n eigen voorbereid ao, gieng t’n nae de zieken toe.

En die zieken wier fel. Oe kan um noe blieë weze, docht t’n. Die vent mo aoltied a tegen mien ewist èë.
D’n dôôven ao zomae wat eraaie, en da pakten glad verkeêrd uut!

En de zieken wier nog feller.

D’r bin vee mensen die a goeie werken doeë om dae beloônieng en waerderieng voe te kriegen, mae eigelik is dat ‘n toegedekte zonde tegen God. Daer a zulder van dienke da ‘t zuver is, is in feite zo vuul as wat.

In Qazvin laette de mensen d’r eigen mie ‘n naelde op d’r aermen, d’r lief of d’r schoeren tatoeëre. Da doeë ze om d’r eigen te beschermen tegen aolderleië kwaed.

In die stad gieng t’r op ‘n keêr ‘n vent nae ‘n tatoeëerder toe, en ie zeiën: “Doe mien ‘s ‘n lol, en zet bie mien ‘s ‘n moôie tatoe.”

Zodrie as a de tatoeëerder z’n naelde in die vent z’n schoere stak, vool t’n ‘n stekende piene en gaf t’n ‘n groôte brul.

De tatoeërder begon te prikken op ‘n are plekke, zonder nae te dienken, zonder pardon, en zonder compassie. 
De kaerel schreêuwden: “Watvoe gedeêlte van ‘t lief is dat noe wee?”

De tatoeërder stak z’n naelde op wee ‘n aar pleksje, en wee begon die kaerel te schreêuwen: “En wat is dan ‘t derde stik van z’n lief?”

De tatoeërder wist glad nie mi oe a t’n ‘t ao, en ie bleef ‘n eêle stuit zomae stae, mie z’n and voe z’n mond. En uuteindelik goôiden die z’n naelde op de grond, en ie riep: “Wien ei t’r noe oôit ‘n leêuw ezieë zonder staert, zonder kop, en zonder buuk? God zelf ei zo’n beêst nog noôit emaekt!”

Broeder, verdraeg dapper de piene van de lanse. Maek j’n eigen vrie van ‘t vergift van je vrakke zelf. Voe die a z’n eigen vrie maekt van z’n eigen zelf, zuë de zunne, de maene en de sterren buge




#Article 578: Karl Marx (102 words)


Karl Marx (Trier, 5 meie 1818 – Londen, 14 maerte 1883) was een Duutse dienker die a belangrieke invloed ao op de (politieke) filosofie, de economie, de sociologie en de historiografie; 'ie was een van de grondleggers van de arbeidersbeweging en een centraole fihuur in de geschiedenisse vant socialisme en het communisme. Marx weunde en werkende in Duutsland, Frankriek, België, Nederland en Iengeland.

As Marx' belangriekste werk wor meêsta Das Kapital (of in het Nederlands: Het Kapitaal) beschouwd. Deernaest is um z'n Communistisch Manifest (mee Friedrich Engels) wereldberoemd.

Opt wêrk en de dienkbeel'n van Karl Marx (en Friedrich Engels) ist marxisme 'ebaoseerd.




#Article 579: Albert Einstein (201 words)


Albert Einstein (Ulm, 14 maerte 1879 - Princeton 18 april 1955) was nen Duuts-Zwitsers natuurkundige en uutvinder. Ie wor meesttieds ezieje as eee van de belangriekste natuurkundigen uut de geschiedenisse, naest Sir Isaac Newton. 

Einstein was vooral bekend van de beide rellativiteatstheoriejen: de spesjale rellativiteatstheorie uut 1905 en de algemene rellativiteatstheorie van 1915 en deeropvolgende joeren.

Hie kreeg de Nobelpries voh Natuurkunde in 1921 voh z'n verkloaring van 't foto-elektries effekt en ok z'n beschrieving van de Brownse beweging was 'n belangrieken deurbraek. Vadder heit um nog eschreven over kwantummechaniek, Statistiese Thermodynamiek, kosmologie, theorie over straeling (fotonen en de theorie achter de laser) en de veldentheorie.

om um te eren ao ze 'n eenheid in de fotochemie naer um eneemd; 'n Einstein. Een einstein is geliekweardig an 't Getal van Avogadro voh fotonen. 't Chemiese elemeant einsteinium is ok noar um 'enoemd en ok de Einsteinreenk in de staerrekunde en 't Einsteincoëffisjent in de optiek.

Albert Einstein wier in ne Joodse femilie 'eboren in 't Duutse Keizerriek. Deerna weunde um in Itâlië, Zwitserland en t toenmaelige Oostenriek-Honharije. In 1933, toe-a Adolf Hitler in Duutland an de macht kwam, verhuusde um nae de Vereênigde Staeten. In 1955 was 'n uut de tied.




#Article 580: Sunnemaere (421 words)


Sunnemaer is een plekke op Schouwen-Duveland mee 749 inweuners in 2016.  Toet an 1 jannawari 1961 was Sunnemaere een zelfstandige gemeênte, weernae 't wier in'edeeld in de gemeênte Brouwes'aeven.

Het durp is 'enoemd nae Sonnemare of Sunnonmeri, het waeter tussen de eilanden Bommenee en Schouwen. Zowe Sonne as Mare betekent waeter. Naedat in 1374 de noordeleke Gouwe was of'edamd, verzandde dit waeter arde, weernae het in 1401 wier in'epolderd. Vroeher wier er in de polder vee meekrap verbouwd.

In 1682 wier het voortdurend deu overstroômingen 'eteisterde Bommenee definitief verlaoten. Het groôste deel van de beweuners vestigde zich an de diek bie Sunnemaere. Hier ontstong 't durp Nieuw-Bommenee. In 1865 ging Nieuw-Bommenee op in de gemeente Sunnemaere. De kerk is 'ebouwd in 1867, as vervanging van de 15e-eêuwse kerk die in 1866 was of'ebroken. Korenmeule De Korenblome is een stellingmeule uut 1873. Een buste van Nobelprieswinnaer Pieter Zeeman, in 1950 'eschonken deu Amsterdam, stit naest z'n geboortehuus.

In het durp bin de volgende volksverhaelen bekend uut 't verleden:  

Betje van ’t Veer is een Zeeuws volksverhaal. De vrouwe woonde kort bie de hâêven. Op ’n keer motte d’r stêênen gemend worre voe d’n burgemêêster. Betje stieng op d’n diek toen d’eerste waegen kwam. Ze zei tegen d’n knecht, die der op zat: “Mo je stenen menne?” “Jaet,”, zei de knecht, “wat zou dat?” Ze zei: “O, niks ôôr, ‘k vind ’t best, mae je mo toch oppasse, da j’er gin verliest.” Ie zei: “Verlieze, mèns, ‘k è ‘n nieuwe waegen, di zakke ze nie deurene.” Mae toen ’n z’n waegen elaôe ao en ni ’t durp ree, mos ’n ielk ôôgenblik van de waegen, omd’t er anoudend een hôôp stenen op de weg vielen. En zo gieng ’t mie aôl de waegens. D’r waeren d’r die mè mie ’n alf voer op ’t durp kwaeme. Ââl de knechts waere gewoon bek af van ’t stenen raepe.

Di woonde vroeger ene Jewanna Hoeke, ’n zuster van ’n grôôten boer, Daan Hoeke. Die kon ok tôôvere. Op ’n keer zou ’t er ’n uutvoerige wezen op ’t durp. Een jongen en een meisje, die tegen Jewanna tante mosse zegge, zoue d’r ok ni toe gaen. 
Jewanna zei ’s mirrigs: “Motte julder ok ni die uutvoerige?” Ze zeie van ja en Jewanna zei toen: “Pas dan maer op. Oe laete komme je nir uus?” Ze zeien: “Om twelf ure.” “Noe,” zei tante, “’k zegge je nog êêns: pas maer op.” Ze begrepe d’r nie vee van wat of tante bedoelde, mae ’t zou wè uutkomme. 




#Article 581: Jacob Cats (200 words)


Jacob Cats (Brouwes'aeven, 10 november 1577 – D'n Aeg, 12 september 1660) was een dichter, jurist en politicus. Cats is ok bekend as Vaoder Cats.
 
Cats wier 'eboren as vierde kind vant gezin. Um z'n femilie was regentenfemilie uut Zeêland. Jacob Cats zat eêst op de Latiense school in Zurrikzeê en bezocht deernae de universiteite van Leiden. Hij promoveerde in Orléans en deed z'n eed as advocaot in D'n Aeg.

In 1603 wier um stadsadvocaot van Middelburg en op 29 meie 1605 trouwende um in de Nieuwe Kerke van Amsterdam mie de 26-jaerige Elisabeth van Valckenburg uut Antwerpen.

Rond 1612 hiew'um z'n eige bezit mie het bedieken van land in Zeêuws-Vlaonderen. Nae een antal jaer was'n groôtgrondbezitter 'eworren.

Van 30 oktober 1621 toet an 31 maerte 1623 was'n pensionaoris van Middelburg. Laeter was'n pensionaoris van Dordrecht van 1623 tot an 1636. Op 3 juli 1636 wier um benoemd as raedpensionaoris van 'Olland. Dat was'n toet an 1651.

Ie trok z'n eihe vromme nae de Munniken'of bie Grieps en lei z'n eihe toe op 't maeken van hedich'n. Op Zurgvliet in D'n Aeg gint'n uut de tied int huus dat nie as ambtsweuning van de minister-president in gebruuk is, het Catshuus. 




#Article 582: Paerd (149 words)


't Paerd (Equus ferus caballus) is 'n zoogdier uut de orde van onevenoevigen en de fermielje van paerdachtigen. 't Is de sind duzenden jaeren getemde variant van 't wilde paerd (E. ferus) wat-a vanouds op de steppen en aore vlaktes in Oôst-Europa en Centraol-Azië leefde. Toet vo kort wieren paeren om ulder kracht vo van aolles gebruuk: d'r wier op gereje, ze trokke de waegen en ze werkte bie d'n boer op 't land. D' opkomst van auto's en aore machines eit daer 'n ende an gemaekt. Vandaeg d'n dag oor d'r nog wè vee paerd gereje vo de sport, mae ze ore ok nog wè gebruukt bie de pliesie (dan klappe ze van pliesie te paerd). Vedders bin d'r 'n stik of wat tradities daerin paerden gebruukt ore; zo ei je in Zeêland 't straô-rieën en 't rienkrieën. 't Ras wat-an ze daevo gebruke 'eêt 't Zeêuws trekpaerd.




#Article 583: Willibrordbiebel (146 words)


De Willibrordbiebel is 'n versie van de Biebel. 't Is 'n Nederlandstaelihe Biebelvertaelienge van de Katholieke Biebelstichtienge (KBS). Ze wier in opdracht van de Roôms-katholieke Kerke geschreev'n ter vervangienge van de Petrus Canisiusvertaelienge.

't Nieuwe Testamant is as eêste vertaeld ewor'n, uut de Hriekse hrondtekst. De Willebrordvertaelienge bevat vèdder 't geheêle Ouwe Testamant, rechstreeks vertaeld uut de Hebreeuwse hrondtekst. De Biebelboek'n staen in de volgorde zoas hebrukelik binn'n de Roôms-katholieke traditie. De deuterocanonieke boek'n staen biehevolg verwerkt tuss'n de boek'n van 't Ouwe Testamant. De deuterocanonieke boek'n, die-a bie de protestant'n apocrief henoemd ore, bin vertaeld uut de Hriekse hrondtekst (Septuaginta). Dit is de hrondtekst vò dizze boek'n. Ok vò 't eênigste boek wivan men over 'n aenzienlik deêl (2/3) van 't Hebreeuwse origineel beschikt, De wiesheid van Jezus Sirach, gebruukt men dizze alleên vò de reconstructie van de tekst bie fout'n in de Hriekse 'andschrif'n.  




#Article 584: Sinte Pier (130 words)


Sinte Pier of Sente Pier (Ollans: Nieuwvliet) is een durp, eihelek meer een gehucht in de gemeênte Sluus. Het durp ao 459 inwoners in 2010 en bestit uut twe deel'n: Durp en Bad.

Nieuwvliet, da verstaon ze ier eigelek nie. Da schien een keer een waotersnôôd gewist te en bie 't ouwe durp Sinte Pier. En dan moet 't nieuw gebouwd zien an de vliet. Sint Pier is bluven bestaon.

't Durp leit twi kilometer van zeê. Rond 1600 ontstong 'ier de eeste bebouwing. Naest de Hervormde kerke is er van de ouwe bebouwing nie vee meer over. De miste inweuners weune ier. Er is een kleine durpsschole. Bad leit drek an zeê. Ier bin vee campings en recreaotiepark'n te vin'n. 't Breeje zandstrange is de belangriekste trekker daevan netuurlek.




#Article 585: Ramskapelle (Knokke-Heist) (211 words)


Ramskapelle is een deêlgemeênte van 'Eist. Saomn mee Westkapelle, Oôstkerke en 'Eist zelf. Gefuseerde durpen mee een stikje zelfstandigeid en een burgemeêster. In aolle vier de durpen van 'Eist kieze ze die mee de kermesse. 

Bie krachtbal, vreêd populair in Vlaenderen, oor een bal van vier kilo deu twì ploegen over en weer gesmeten. 't Is leutig om nao te kiekn. Bie de grôte mensn ei je d'r die twintig meter smietn, mee zô'n bal. 
In Ramskapelle spele ze ook troumadam. 't Ei wè wat van 't Zeêuws-Vlaomse krulbollen: Dat is boln in gaotn gooin. Platte boln zien dadde en die moe je dan in een gat gooin vo puntn. En je èt oôk toptaofel. Dan neem je een toppe, doet er een koord rond'eene en zet dat in een taofel. Dan slao je die toppe af up de taofel en dao top je kegeltsjes mee omverre. 

Ramskapelle ei 'onderdvuuftig huuzen, mee een café in 't midden en de kerke d'r nest. Ramskapelle leit an de Riante Polderroute, een fietsroute daer as ze je bie de VVV van Sluus van aolles over kunne vertelle. En de deurgaende weg van Sluus nae Brugge is oôk nie verre weg. A je nae Westkapelle rechtsaf slaet richtieng 'Eist, rie je zò 't durp in. 




#Article 586: Jan Kousemaeker (662 words)


Jan Kousemaeker (1910-1991) was een Zeêuwse schriever. Kousemaéker zòas n zelf dikkels schreef was een imposante figuur, die mee vee leven t Zeêuwse streektaelwèreldje zò tussen 1965 en 1990 aol-an s flienk op z n kop zette. In t Zeeuws Archief bewaere ze bievobbeld een êle map vol mee kwaoie brieven tussen um en de Zeeuwsche Vereeniging voor Dialectonderzoek over spellienge. Ie werkte an een algemeên bruukbaere Zeêuwse spellienge, de Verênige was dae tegen.

Op een gegee moment besloot Jan Kousemaeker (1910-1991) gedeeltes uut den Biebel in t Zeêuws te vertaelen. Toen a dae diengen van gepubliceerd wiere in de PZC, regende t reacties. Sommige mensen vonde t prachtig: zò zuver, direct en van eêle dichte bie aodde ze de woorden uut den Boek nog nooit g ore. Aoren vonde t nie kunne: Zeêuws is nie netjes genoeg.

De Zuud-Bevelander goeng stug deur en liet een prachtige staepel uutgaeven achter. Een staepel waer a me vo de lezers van Wikipedia ier en daer een fragmentje uutgekozen è:

Dat kappetaal om z n zeune Agestien in dat gesticht te koopen, most r netuurlijk komme, dat begriep je. Dat liet dien Bouwen nie los. En dae ei n krom voe elege, en voe gebuffeld en geslaafd. Vrèèd.

Zunig, tot op t vrekkige of. Tebak gebruukten ie nie, alleene uut spaerzaem eid. Suker in d r koffie of thee? Net nie! Alleene s Zondags. n Babbelaer...? Je mot t nie gloove, weet je. Afijn, gin pupermentje!

Bouwen smaerden zelf t bròòd. Krupvet of stroopvet. En achteruut smaere, weet je. De krumels spetterden tegen de zolderbalken, bie wieze van spreken. Je zou nog gloove dat z n scheuteltje vet s Zitterdags nog voller zou weze dan s Maendags, van aol de krummels die t n d r regelmaetig biestreek. Ie gebruukten misschien d n elft van t stooksel van n ander. Je mò rekeken, n vrouw was t r nie over de vloer, dus overdag oefden ze nie te stoken.

Bròòd bakten ze netuurlijk van d r eigen terve, petaoten wazze d r bie de vleet. Melk van d r eigen geiten. Kernienen en een vèrke ao ze ok, vanzèls. Geld gavve ze oegenaemd nie uut. Mae biekant iedere weke gieng Bouwen nae t posketoortje om wat op z n boekje te doeën. Dat kappetaal most r komme.

Dien Bouwen was vrèèd schappelijk. Nersten dee n tied voe. Nog nie om een kommetje te drienken. Laeter ae k dien Agestien koffie zie drienke, -zò gemèèn gloeiend èèt kost t nie weze, of ie slurpten t zò op. Dee d r gewoon gin tied voe om t in z n scheuteltje te gieten of te blaezen, of te wachten tot t n bitje kouwer was. Je mot t nie gloove, weet je. Kokend gieng t nae binnen. Da de mensen wè zeie: Ágestien, jongen, je verbrandt je slokdèrm.

Dat ao die jongen gewoon van z n vaoder eleerd. Voe koffie-drienke was t er gin tied en daemee uut. Sebiet mae wee an t werk. Opschiete is de booschap.

Jewannes zetten z n kruwaegen neer en ie stoeng kieken zoo varre as n kieke kon. En dat is n ende. Glòòf dat vrie. De weg kroenkelden en draoiden op n onmeugelijke meniere. Ier en daer lag n oeve onder de snèèuw en gien d r ròòk op uut de schouwe.

Mae gin mens. Bonte kraoien, n eele kro. Van Job Art oorn liepe d r een kopel schaepen een smoelvol gos te vreten in de snèèuw.

Ier en gunter en overal snèèuw - een zwarten damstaek, n paeltje, n rijtje paeltjes voe prikkeldraed. Errebeiers uusjes korte bie d oeven. Naekende takken van kaele boomen die dae rond stoenge. Gin levende zieele te bekennen. Gin God of goed mens...

Jewannes was in z n kruwaegen gae staeë. Ielp ok a nie. Zie je niks?, vroeg de Vader. Gin steek te bekennen, zei Jewannes. Wat doeë me?, vroeg de Vader. Wat ku me anders doeë dan vadder gae?, zei Jewannes.




#Article 587: Frans-Vlaonderen (100 words)


Frans-Vlaonderen is een hebied int noôr'n van Frankriek. Ze praete d'r nog voo een klein deel een Nederlans dialect, Frans Vlaoms. Frans-Vlaoms is een taele die a zò vergemes vee op Zeêuws liekent, mae die a zò ‘ard achteruut gaet dat noe nog mae een percent of tieene van de mensen tussen Duunkerke en Riessel ’t proate kan. Nederlands kunne ze gunter in Frankriek nie. Ze praote enkelt ulder eige dialect. En Frans netuurlijk. Ze è oôk nooit Nederlands of Vlaoms lere leze of schrieve. Aolle geschreve communicatie is en was a sind meer as ‘onderdvuuftig jaer in ’t Frans. 




#Article 588: Herman Heijermans (703 words)


Herman Heijermans (Rotterdam, 3 december 1864 - Zandvoort, 22 november 1924) was een Nederlands toneelschriever. Deernaest schreef um ok 'onderden kleine veraeltjes.

In 1998 zette Piet Korteknie uut Kats ‘t toneêlstuk ‘Brief in schemer’ van Herman Heijermans om in ‘t Noord-Bevelands dia­lect. Deze ‘Oogstmaandschets in één bedrijf’ wier deur Heijer­mans geschreve in auhustus 1914, nae anleiding van ‘t begin van den oorlog die laeter de ‘Grote Oorlog’ en nog laeter den ‘Eerste Wereldoorlog’ genoemd zou ore. In deze eênakter vinde me Heijermans z’n verbittering en vertwufeling over dit gebeu­ren terug in de woorden van een blinde moeder, die an de plaetselijke schoôlmeêster een brief dicteert, bestemd vo d’r zeune die gemobiliseerd is.

De tekst die ‘ier volgt, is saemengesteld uut een antal mono­logen van de blinde moeder.

Lieven ‘Eer, ‘k è nooit geklaegd, ok nie, toen a ‘k zelf niks mì kon, toen a ‘k moste lere tèlle van de stoel ‘ier naè de deure daè en toen a ‘k an den aerm van m’n zeune voo de tweêde keer van m’n leven moste lere lôpe... Ik bin nie opstandig gewist, toen a je wou da ‘k ofscheid nam van aolle dingen die a ‘k van kinds of gekend ao: van ‘t land mee de beêsten, van ‘t groen en de wolken, van de zunne en de maene en de ster­ren... In m’n eêntje è ‘k ‘s nachts wè ‘s ligge schreêuwe en dikkels droômden ‘k dan, da ‘k wee wakker zou ore mee een ander teken van den dag dan ‘t gekraoi van den ‘aene. 

Mae a ‘k dan m’n ‘anden om m’n biebel sloeg, zò a ‘k noe doeë, en a ‘k dan docht an de woorden die a ‘k as kind gelezen ao, dan docht ik: jie eit ‘t zò dikkels van mien in ‘t donker g’ore: ‘t Is aollemaele goed, ‘t mò aollemaele zò weze, m’n è niks te vraegen en me motte nie aolles wille wete en nie zòmae een bitje zitte schreêuwe en verwènse... ‘Ier was ik - ‘ier was m’n zeune. D’r kwam een vrouwe bie en een kind, en alleên a deu ‘t geluud van de stemmen was ‘k wee zò blieë, net of a ‘t aoltied zò gewist was. En noe, noe...

Ik vraege waè a ‘t aollemaele voo nôdig is en waèrom a den ‘Eere z’n stemme nie laet ‘ore. Mensen die as mensen doôdschie­te, mensen die a lieke op den ‘Eere. ‘Oe is ‘t meuge­lijk - ‘oe mag ‘t?... Je docht, da ‘t nie mì bestong, da je kinders allênig nog in dienst moste uut geweunte... Ja, dat doch je... Dat docht ‘k...

En noe ineêns een onweer, dat a aolles in den brand steekt. Ik zou m’n ôgen wè open wille snokke, ‘k zou d’r m’n naegels wè in wille slae, ‘k zou nog even - a was ‘t ‘t uure van m’n doôd - a zou ‘k ‘t motte bekôpe mee m’n lesten aesem, aolles wille zieë om te weten, eên ôgenblik te weten, wat at er gebeurd is en wat at er anders is!

Bin ‘k dan a zò lank blind? Ik è de daegen, de weken, de maenden, de jaeren nie geteld... De mensen bin toch nie anders g’ore. Ze praete mee dezelfde stemmen. Ze lache zòas aoltoôs, ze lôpe zòas gistere en eergistere... Wat gebeurt er dan toch?... Wat gebeurt er dan toch?...

Ik zitte ‘ier achter tralies die a ‘k nie te pakken kan krie­ge, ‘oe varre a ‘k m’n ‘anden ok uutstrekke; mae ‘ier in ‘t donker, waè a je vijanden en vrienden nie kan zieë, ‘t donker zonder einde en begin, ‘ier voel je je zò dichte bie den ‘Eere, da je bienae neffen den domenie zou durve stae, om de mensen te vertellen wat at er mag en wat at er nie mag, wat at er een zonde an de eêuwigheid is en wat a zò slecht is, zò allemachtig slecht is, dat je ‘arte d’r zeer van doet, a je d’r an dienkt...

Wat is ‘t toch stille! Nog nooit è ‘k g’ore at ‘t zò stille was. ‘k Ore bienae benauwd van m’n eigen aesem. Lieven ‘Eer, noe is ‘t tussen ons tweêen - jie zie mien en ik zie joe.




#Article 589: Zwin (125 words)


't Zwin is een ouwe zeeaerm die in de middeleêuwen van de kust nao Brugge liep. 't Ligt nu op 't grondgebied van de gemeênte Knokke-Heist.  't Zwin verzandege en de (klêne) zeilbootn kosten oogstes nog na Damme vaoren. Laoter was zelfs da nie mi meuglik en moestn z'anlegn in Sluus. Napoleon trok ne voart van Brugge noa Sluus: de Zwinvoart - e stikske liep zelfs dwis deur Damme. In den omtrek van da kanoal lopt er nog een beke, 't Zwintjen, en da volgt 't oude trace van 't Zwin voer een stik, wan 't Zwin ed 'em in de middeleêuwen ôok verschillende keêr'n verleid.

A't 'ard genoeg vriest, wordt er in de winter de Zwinsteed'ntocht 'eorganiseerd. 

D'ouwe naom voe 't Zwin is Sincfala.




#Article 590: Oedjeskerke (1059 words)


Oedjeskerke is een durp in de gemeênte Bossele. Het durp ao 735 inweuners in 2011). Oedjeskerke was toet an 1970 een zelfstandige gemeênte.

De naem is ofkomstig van Heer Odekijn, die int behun van de 15e eêuw een kerke int durp stichtte. In de 19e eêuw wier dizze kerke voort groôste deel of'ebroken, alleêne 't koor is bewaerd 'ebleven. 

Oedjeskerke was ooit een belangrieke veerhaevene an de Onte, mee diens'n nae Terneuzen en Antwerpen. Toet an 1933 waster een anlegsteiger bie 't durp, mar in 1930 kwam d'r een veerhaevene. In 1933 kwam de veerboôt Koningin Emma in de veart. Mar de haevene verzandde langzaem en de leste veêrdienste wier in 1972 op'eheven.

In de jaeren dertig van de vorige eêuw wier Oedjeskerke an'esloten opt Peeëlijntje. Deze lijn in tehenwoordig in gebruuk as museumspoorliene.

Omstreeks 1904 is Klompemaekerieë Traas ontstae. Ruum een eêuw maeke ulder klompen. Elken dag èn nog aoltied op dezelfde plekke in Eintjeszand. Vier generaties lank toe'ewijdm oer-Ollands en bekend over eêl de waereld. Natuurlijk is t'r in de lôôp van den tied eêl wat veranderd. Van puur andwerk nae mechanisatie, van leure langs de deure naè digitale verkôôp. Van een gebruuksvoorwerp naè souvenirs en Zeêuwse producten. Mae ondanks deze veranderiengen bluve m' ons ambacht koestere. Puur ambacht daè a Olland naem en faem mie eit en 
geschiedenis schrieft over eêl de waereld. Mae, wil je noe echt de geschiedenis zie herleve, dan zou je toch echt een bezoekje motte brienge an het unieke klompemuseum in Oedjeskerke. 't Is 't het meêr dan de moeite waerd. Het klompemuseum lig d'in het park 'De Pluumweie, in gebouw 

station Oedjeskerke, eên van de stations van de legendarische 
Stôômtreinroute Goes Borsele (SGB), die a nog aoltied in 
gebruuk is. (In De Buffer biin aollerlei interessante en ontspanne 
diengen te beleven: een uutgebreide tentoanstellege over het 
ambacht van klompemaeker, echte demonstraties, videopresentaties, 
een groate modelspoorbaene, klompe- en souvenirwienkel. 
In de koffie'oek ka je terecht voe een drankje en een broadje. 
Vanaf het butenterras ei je zicht op de spoorlijn. Guus kunne een ritje maeke mie 
de minitrein. 

De bekende Aerdriekskundige Van der Aa omschrieft Sreinskinders in 1839 as volgt: Hoedekenskerke, gem. op het eil. Zuid-Beveland, prov. Zeeland, distr. en arr. Goes, kant. Heinkenszand (3 k. d., 8 m. k., 5 s.d.); palende N. aan de gem. 's Gravenpolder-St.-Janspolder-Oost- en Middel-Zwake, O. aan de Honte, Z. en W. aan Baarland-en-Bakendorp. Deze gem. bestaat uit den Polder-van-Hoedekenskerke, den Noordpolder, den Nieuwe-Hoondert-polder, den Middelhoek-polder, den Slabbekoorn-polder, den Oude-Vreeland-polder en den Viernis-polder, benevens gedeelten van den Nieuwe-Baarland-polder, den Jan-Fierloos-polder, den Siguit-polder en den Vlieguit-polder. Zij bevat de d. Hoedekenskerke en het geh. Kwadendamme, beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakle van 1040 bund. waaronder 934 bund, 58 v. r. 26 v. ell. belastbaar land; telt 184 h., bewoond door 188 huisgez., uitmakende eene bevolking van 780 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw. Volgens overlevering hebben er vroeger ook steenovens bestaan. De Herv., welke hier 400 in getal zijn, onder welke 178 Ledematen, maken eene gem. uit, die tot de klass. van Goes, ring van Borssele, behoort. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Andries Caenen, ook genaamd Christiaanse die in het jaar 1578 herwaarts kwam, en in jaar 1587, naar Kloetinge vertrok. Hij onderscheidde zich nog al onder zijne tijdgenooten en was een der werkzaamste leden in de synode te Goes in 1597, en te Tholen in 1602. Zijn opvolger alhier was Joris de Raad of Consilarius, vroeger Rector te Vlissingen, en Predikant te Kapelle en te IJerseke. Het beroep geschiedt met medestemming van de Ambachtsheeren. De Afgescheidenen, die hier 14 in getal zijn, maken, met die van Baarland, ‘s Gravenpolder-St.-Janspolder-Oost-en-Middelzwake, eene gem. uit, welke wel erkend is, doch hier nog geene kerk heeft. De R. K, welke hier ruim 360 in getal zijn, behooren tot de stat. van Kwadendamme, — Men heeft in de gem. Hoedekenkskerk ééne school. Deze gem. is eene heerl., welke in het midden der vorige eeuw voor de helft bezeten werd, door den Heer Johan Frederik de Mauregnault, Rentmeester Generaal Bewester-Schelde, thans is zij het eigendom van onderscheidene personen. Het d. Hoedekenskerke, ook wel Hoedenskerke, en bij de Zeeuwen Oedjeskerke genoemd, ligt 2 u. Z. O. van Heinkenszand, aan de Honte of Wester-Schelde. Men telt er, in de kom van het d., 62 h. en 570 inw. De kerk werd vóór de Reformatie vergeven door den Proost van St. Salvatorskerk te Utrecht. Ook is aldaar eene vikarij geweest, aan St. Nicolaas toegewijd. De tegenwoordige kerk is slechts een gedeelte, en wel het voormalige koor, als zijnde, sedert onheugelijke tijden, het overige door bouwvalligheid ingestort. Deze kerk is van een orgel voorzien. De voorheen vrij hooge toren is sedert eenige jaren afgebroken. Aan den ingang der kerk vindt men aan de regterzijde eene zerk, lang 2 ell. 6 palm. en breed 1 ell, 6 palm., waarop, is uitgehouwen een in krijgsgewaad uitgedost Ridder, met eenen windhond aan de voeten, zijn kuras aan de regter- en zijne handschoenen aan de linkerzijde, met het volgende opschrift aan de zijden; Hier is begraven Willem de Driese van Ostende; Hij stierf in het jaar onzes Heeren MCCCC en 62 den 29sten dag van Maart; God heeft zijn ziel. Aan diezelfde zijde ligt nog eene andere zerk, lang 2 ell. 3 palm. en breed 1 ell. 2 palm; zij is met uitgehouwen lofwerk versierd, hetwelk een verbrijzeld wapen omgeeft. Het omschrift luidt; Hier ligt begraven Willem Bastard van Heenvliet / Hij stierf den 19 april 1520. Hij was de laatste man uit deze familie, want; zijn vader Jan liet geene wettige kinderen na, en ook zijn bastardbroeder Alexander stierf kinderloos. Van daar dat zijn wapen zonder breuk was. Hij was gehuwd met Geertruijd van Opijnen, en hunne dochter Geertruid met Dignus van Eversdijk, baljuw te Hoedekenskerke, almede in de kerk begraven. De school, welke, even als de schoolonderwijzerswoning, in het jaar 1829, ten koste der gem., grootendeels vernieuwd is, wordt in den winter door een gemiddeld getal van 80 leerlingen, in den zomer echter slechts door 40, bezocht. Men heeft er eene goede haven en een overzetveer op Neuzen, Walsoorde en Ossenisse, over de Westerschelde. Het wapen bestaat uit een veld van zilver, met twaalf hermelijnen van sabel (zwart), staande vijf, vier en drie, het hoofd is een veld van keel (rood), beladen met drie hoeden van goud.




#Article 591: Zeêuws trekpaerd (210 words)


't Zeêuws/Nederlands trekpaerd/ploegpaerd is 'n koudbloejig paereras wat-a eêuwenlang in Nederland is gebruukt, voraol vo werk op 't land. 't Is daermee 't eênigste trekpaerenras wat-a je in dit land vinde kan, a bin aore rassen vroeger ok vo de ploeg gezet. Vandaeg d'n dag oor 't ras nog 't meêste mee Zeêland geassocieerd; daerom noeme ze 't dikkels Zeêuws trekpaerd.

't Zeêuwse trekpaerd trek vergemes vee op 't Bels trekpaerd en gaet ok vromme op 'n type paerd dat a in de middeleêuwen a gebruukt wier. 'n Stamboek is t'r sinds begin negentienden eêuwe.

Buten de landbouw wier 't ok as sleperspaerd gebruukt. Liek as bie aolle koudbloedpaeren stortte 't gebruuk nae d'n Oorlog glad in. In Zeêland 'ieuwe ze d'r an vast, omdat 't 'ier bie tradities as de straô (in Noordwelle) en 't rienkrieën (Walcheren) oor gebruukt.

't Is 'n middelgroôt paerd mee 'n schoft'oôgte van zò'n 1,60 meter. 't Lief is bonkig en gespierd, mee korte beênen en 'n vrie klein 'oôd. 't Gewicht leit in de regel tussen 750 en 1000 kilo. Vroeger deje ze de staert coupere, mae sind 2001 is dat in Nederland verboje.

't Zeêuwse trekpaerd stae bekend as 'n koele beêste die nie gauw schrikt. Wè bin ze 'n bitje koppig.




#Article 592: The Voice of Holland (268 words)


The voice of Holland (kortweig TVOH) is'n populaire talent'njachtserie op RTL 4.
De show behun in 2010 en is bedocht deu John de Mol en Roel van Velzen. Nae 't succes vant eeste seizoen wier 't format wereldwied verkocht. Er is ook een kinderversie genaamd The Voice Kids.

Het programma bestit uit vier verscheie fases: productieauditie, blind audition, The Battles en de liveprogramma's. De productieaudities worre nie gefilmd en 'ier worre alleên de goeie zangers geselecteerd. Bij Idols, Popstars en X Factor worre kandidaoten vervolges nae de jury gestierd om deer auditie te doewen, mae bie The voice of Holland doe ulder een blind audition. Die is vergeliekbaer mee de theaterrondes uut de aore talentenjachtshows. 

As aolle kandidaoten bin gewist komt de voggende ronde, The Battles. Nae The Battles moô de overebleven kandidaoten ulder staende 'ouwen in de liveshows. De kandidaot'n worre gecoacht deu ulder coach en ziengen in overleg mee de coach een gekozen nummer. Het publiek tuus kan vervolges stemmen welke act voggens ulder nae uus moe. 

In de leste faose van de liveshows bin er dan nog tweê acts per coach over. Uutendelijk bepaelen de coaches saemen mee het publiek tuus welke act er weig moe. Zowè de coach as het publiek tuus ao saemen 50/50 weig te geven an stemmen. Vervoggens bluuft er per coach nog ééne act over die mee ulder vieren de strijd angaen in de finaole. 'Ier wor uutendelijk de winnaer mee behulp van televoting deu 't publiek tuus benoemd tot The voice of Holland.

Overzicht van aole seizoenen, coaches en kandidaoten die de liveshows 'aelden. Dikgedrukte kandidaot is de winnaer.

 




#Article 593: Elkerzeê (110 words)


Elkerzeê is een g'ucht in de gemeênte Schouwen-Duveland. Noe telt 't mae tien uuzen, vroeher wast een echt durp. De kerke is in 1954 verplaest nae Schaerendieke. De plekke wor in 1156 vermeld as Hildchereshe. Die naem wier laeter Elegarsee en Elcherzee wa'a betrekking eit op het waeter van ene Hildcher of Helcker. Toet an 1961 wast zelfs nog een eihe gemeênte, weer Schaerendieke as g'ucht onger viel. In dat jaer is Elkerzeê op'ego in Middenschouwen, weer langzaem'an Schaerendieke de oôdplekke van 'eworren is.

Het waepen van Elkerzeê bevat in zulver tweê golvende baenen van azuur. Het komt voo in de 17e eêuw en wier op 31 juli 1817 in'esteld.

 




#Article 594: Loôperkappel (135 words)


Loôperkappel is een g'ucht in de gemeênte Schouwen-Duveland. Noe telt 't mae een stik of wat uuzen, vroeher wast een echt durp. D'r is nog we een begraefplekke. De naem ei betrekking op een kappelle'ie van de femilie Loôpers. De ouwste vermoldieng van de naem is uut 1324, as Lopers Capelle, 'oewe 't in 1280 nog wier vermold as Capella.

De kerke is in 1590 of'ebroke voo de omwalling van Brouwes'aeven. Loôperkappel was een eige gemeênte toet an 1813, toen 't mee Briepe en Klaoskinders wier toe'evoegd an de gemeênte Duvendieke. Van 1961 toet an 1997 behorende het toet de kleine gemeênte Middenschouwen.

Het waepen van Loôperkappel bevat in zulver een man van saobel. Het komt voo in de 17e eêuw  en wier op 31 juli 1817 in'esteld, toe-a de gemeênte al nie meer bestong.

 




#Article 595: Usdiek (158 words)


Usdiek of Usdijk (Ollans: Hengstdijk) is een durp in de gemeênte 'Ulst. In Zeêland boven de Onte zal de naem uutgesproke worre as 'Engstdiek. Het durp ao 534 inweuners in 2010. De diek waoran 't durp leit is in 1161 'emikt. Toet an 1936 was Usdiek een eige gemeênte. Tussen 1936 en 1970 mikte 't deel uut van de gemeênte Veugelwjerde; daorna van 'Ontenisse en nao 2003 van de gemeênte 'Ulst. De ouwste vurm van de naom Usdiek is Hengisdic. Via verscheie tussenvurmen as Hainsdijc en Heijnxdijck 'Heinsdijk', komt er pas nao 1700 voo 't eest een t in de naom voor. De naom vant durp ao dan ook gin betrekking op een hengst, mar op de diek van een persoôn die hein 'enoemd wier.

De Nederlandse wielrenners die deelnaomen an de Ronde van Frankriek in 1957 wiere nao terugkeer in Nederland 'ehuldigd in de tuun van de pastoor van Usdiek.

Ambras ziengt over Usdiek int voggende nummer:




#Article 596: Ko de Lavoir (121 words)


Jacobus Johannes (Ko) de Lavoir (Usnis, 14 jannewari 1898 - Aksel, 15 auhustus 2005) was vanof 21 juli 2004 de ouwste leêvende man van Nederland, naodat Joop Rosbach uut den tied ging. In totaol was um 1 jaor en 25 daogen de ouwste man van 't land.

De Lavoir kwam uut een femilie die al generaoties langk in Zeêuws-Vlaonderen woonde. Hij weunde een hortje in een kloòster in Sluuskille, wee um de tuun dee. Ok was um errebeier. De Lavoir, hao gin kinders en weunde toet z'n negentigste tuus. Um was een lief'ebber van sigaoren die-a 'n toet an't ende van z'n leven 'eroôkt. Op de leeftied van 107 jaor en 213 daog'n sturfde 'm. Zijn opvolger was Jan Voogt Pzn.

 




#Article 597: Marie-Cécile Moerdijk (119 words)


Marie-Cécile Moerdijk (Siedurpe, 24 meie 1929) is een zangeres en schriefster.

Moerdijk groeide op in Siedurpe. Laeter volgende ze mezieklessen in Amsterdam, Caracas en Wenen. Moerdijk zong in vrêêd vee stijlen. Hur zong volksliedjes in zowat veertig verscheie taelen, weeronger het uut Suudurpe ofkostige lied: De boer zijn uis es afgebrand, tes in den brand gebleven, / Den boer zijn wijf was op et land, de was es nie gesteven / 't Was in den vasten tijd, mijn zieleken was verblijd / Moar den boer den boer den boer ach irm.

Moerdijk mikte ok jaerenlangk een raodioprogramma. Ze schreef boeken en mikte hedichten. 

Tehenwoordig woônt Marie-Cécile Moerdijk in Lommel-Kolonie (België), alwaor ze benoemd is toet stadsdichteresse.

Saomen mee aore:




#Article 598: Noordoôstpolder (259 words)


De Noordoôstpolder is een polder en gemeênte in de Nederlanse provincie Flevoland. De gemeênte ao 46.371 inweuners op 1 feberwari 2012. Mee een oppervlak van 460,05 km² is de Noordoôstpolder de groôste gemeênte van Nederland. De oôdplekke is Emmeloord. Het voormaelige eiland Urk mikt gin deel uut van de gemeênte, het voormaelige eiland Schokland wel. De polder is in 1942 droôg 'eleid int kaeder van de Zuujerzeêwerken.

Aol in de Twidde Wereldoôrlog wier behunnen mee de bouw van boerderiejen, in eerste instantie dezelfde as in de Wieringermeer. Dizze sto voornaomelijk an de oôstkant van de Polder, meestà aat behun van een weg. Nae de oôrlog wazze stenen en messelaers nog schaers; voo 't eest wier gebruuk 'emikt van prefab betonelementen. In 1947 begon de uutgifte van grond. De nieuwe boeren wiere streng 'eselecteerd. Ulder kwamme voornaemelek uut Friesland, Noord-'Olland, en Zeêland (onger aore uut Walchren da-a in oktober 1944 deu de geallieerden onger waeter was 'ezet). Nae de waetersnoôd van 1953 kwamme d'r nog vee boeren van Schouwen-Duveland, Tole en Zuud-Beveland over.

Bie de inrichtieng van de polder ging ulder uut van één centraole plekke (Emmeloord), en stervurmige verbindiengswegen nae tien kleinere durpen. Bie het ontwerp van de Noordoôstpolder wier uut'ego van kernen op fietsofstand, mar de opkomst van de auto mikte dit tiejens de uutvoering al achterhaeld.

De gemeênte Noordoôstpolder eit 12 plekken, weervan Emmeloord vardeweig de groôsten is. Nae Emmeloord is Marknesse het groost.

Antal inweuners per weunkern (mee 't jaer van anvang per durp), bie planning 'eprojecteerd, per 1 janawari 1985, en op 1 jannawari 2010:

 




#Article 599: Onafankelijkeid (131 words)


Mee onafankelijk wor bedoeld, dat een land of staet nie (meer) bestierd wor deu een aor land en volledig kan beslissen over um z'n binnenlanse en butenlanse politiek.

De staotus van onafankelijkeid wor internationaol bepaeld door erkenning deu aore staten. Alleên onafankelijke lan'n kunne volledig lid worre van de Verenigde Naoties, maor dat bin ulder nie verplicht. Er bin lan'n weevan de onafankelijkeid internationaol nie of amper wor erkend. Een vòbeeld is de Turkse Republiek van Noord-Cyprus, dat alleêne deu Turkije wor erkend. Staeten die deu gin ienkele aore staet erkend worre, bin bevobbeeld Somaoliland en Nagorno-Karabach.

Bekend bin onafankelijkeidsverklaoringen van verscheie lan'n, de ouwst bewaerd ebleven verklaering is die van Schotland de Declaration of Arbroath en de mist recente is die van Abchazië de Onafankelijkeidsverklaoring van de Republiek van Abchazië




#Article 600: Schokland (156 words)


Schokland is een voormaelig eiland in de provincie Flevoland. Vroeher wast 'elegen in de Zuujerzeê. Tehenwoordig ist droôg 'eleid toe de Noordoôstpolder gereêd kwam in 1942. 't Stit op de werelderfgoedlieste van UNESCO.

Eeuwenlang wier 't eiland bedreigd deu sturmen en vloeden. Eiheluk vee meer as Urk, da-a een stevige keileembulte was. Schokland lag vee leager en wier mee wat paelen en planken tegen 't waeter beschermd. D'r lagge drie nederzettingen opt eiland, de Noorderbuurte (ok we Emmeloord), de Middenbuurte (ok we Ens) en de Zuujerbuurte. Op 1 maerte 1859 mikte burgemeêster Gerrit Jan Gillot op anplakborden bie 't gemeêntehuus van Schokland bekend dat de beweuners het eiland binnen vier maenden mosten verlaeten. Het eiland wier in dat jaer beweund deu 650 persoônen. 

De miste inweuners vertrokke nae Kampen of Vollenhove. Tot an de droôglegging wiert eiland beweund deu een vuurtorenwachter.

Lengte: 4 km
Breêdte: 100 – 500 m
Oppervlak: ca. 150 ha
Inweuners: 5 (01-10-2010)




#Article 601: Zesdaegse Oôrlog (823 words)


De Zesdaegse Oôrlog (ok: Juni-oorlog) (Arabisch: حرب الأيام الستة, harb al‑ayyam as‑sitta; Hebreeuws: מלחמת ששת הימים, milchemet sheshet ha-jamim) was een oôrlog die tussen 5 en 10 juni 1967 wier uut'evochten tussen Israël en de Araobische buurlan'n Ehypte, Jordanië en Syrië. Dizze lan'n ae een bloedekel an Israel, naedat 't land z'n eihe onafankelijk ao verklaerd in 1948 en won van een combinaotie van Araobische lan'n. Ok in 1956 verlore ze van dat kleine Israel. Voortdurend waere ze belust op wraek. In 1967 kwamt toet een uutbarsting.

Israël veroverende de Gazastrook ent schiereiland Sinaï op Ehypte, de Westelijke Jordaonoever op Jordanië en de Golanhoôgten op Syrië. Deu de gevechten vluchtten vee Palestijnen en Syriërs uut de deu Israël ingenomen gebieden. De nieuwe situaotie die bie dizze oôrlog ontstong, zou de geopolitiek van dit gebied bluuvend verandere.

De leiding van de Israëlische strijdkrach'n berustte bie minister van Defensie Moshe Dayan en legerbevelhebber Yitzchak Rabin.

In april 1967 beschoot Syrië vanof de Golanôogten op Israëlische durpen. Daarop schoot Israël zes Syrische MIG-gevechsvliegtugen neer, liet een Israëlisch vliegtuug boven Damascus vliege, en waarschoewde Syrië niejt opnieuw Israël an te vallen.
Het antal grensincidenten nam toe, en een groôt antal Araobische leiders, riep op toet beëindigen van de Israëlische represailles. Ehypte liet z'n leger de Sinaï intrekke.

Op 13 meie 1967 berichtte de Sovjet-Unie an Ehypte, in strijd met de waerheid, dat Israël troepen saementrok an de Syrische grens om Syrië binne te vallen.
Ehypte reageerde hierop deu op 22 meie an te kondigen dat de Straete van Tiran – de toegangk toet de Golf van Akaba – vanof 23 meie 'esloten zou weze voor schepen vaerende onger de Israëlische vlagge, deermee wier de Israëlische haevene van Eilat 'eblokkeerd. Dizze blokkade wier deu Israël op'evat as casus belli (daed die oôrlog rechtvaerdigt), weervoor Israël al jaerenlangk 'ewaerschoewd hao. Op 27 meie verklaerende president Nasser: Uus belangriekste doel zal weze de vernietiging van Israël. Het Araobische volk wil vechten.

De Israëlische anval op Ehypte behon mee de vernietiging van de Ehyptische luchtmacht. Dat was ruumschoôts de grooôste en modernste van aolle Araobische luchtmachten, mee 385 vliegtuugen, aomè van Russische maekelieje en rilletief nieuw. Ehypte ao onger aore 45 Tupolev Tu-16 bommenwerpers. Op 5 juni 7:45 verliet de Israëlische luchtmacht het Israëlische luchtruum, mee achterlaeting van oôguut een andvol straeljaegers, op weg nae een massaole anval op Ehyptische vliegvel'n.

De Ehyptische ofweer was biezonder maeger omdat gin ienkel vliegveld voorzieje was van bunkers. Dit gold zeker vò de vooruuteschoven pos'n in de Sinaï. De Israëlische bombardemen'n richtten z'n eihe zowè op de vliegtuugen, as op de landingsbaen'n, zodat dizze onbruukbaer wiere. Onbeschaedigde Ehyptische vliegtuugen konne deerdeu nie opstijgen en bleven een makkelijk doelwit vò de voggende golf bombardement'n. Naebie de èle Ehyptische luchtmacht wier op de hrond vernìetigd, tehenover minimaole Israëlische verlierzen. De rest van de oôrlog was Israël verzekerd van overmacht in de locht.

De Israëlische lehers trokken saeme bie de hrens mee Ehypte. Het betrof 3 divisies. De Ehyptische strijdkrach'n omvatten 7 divisies. Alles bie mekaere beschikte Ehypte over 100.000 troepen en 1000 tanks in de Sinaï, an'evuld mee stikken artilleriegeschut.

De noordelekste Israëlische divisie, bestaonde uut drie brigaodes en onger commando van tankcommandant Israël Tal vorderde langzaem deu de Gazastrook en El Arish, zonger al te vee tegenstand. De centraole divisie (Avraham Yoffe) en de zuujeleke divisie (Ariel Sharon) kwamme op zwaere verdedihing int gebied van Abu-Ageila-Kusseima. De Ehyptische strijdkracht'n aldeer omvatte een infanteriedivisie (de 2e), een bataljon antitankeênheên en een regiment tanks.

Op dat moment opende Sharon de anval. Ie zond twee van zijn brigades nae 't noor'n van Um-Katef, de eeste mee de opdracht de verdediging van Abu-Ageila te deurbreken en de twidde om de weg naar El Arish te blokkeren en Abu-Ageila vanuut 't oôs'n te omsingelen. Op dat moment landden parachutisten om de artillerie te vernietigen om zoôdoende de Israëlische tanks te beschermen. Een combinaotie van tanks, parachutisten, infanterie, artillerie en de genie viel de Ehyptische posities van voren en van achteren an. De belangriekste veldslaegen duurden drie en een halve dag; deerna viel Abu-Ageila in Israëlische han'n.

Vee van de Ehyptische eenheden bleven intact en konne bie makaore worren 'evoegd om Israëlische eenheên de wegt nae het Suezkanaol te versperren. Mae toe de Ehyptische minister van defensie horende van de val van Abu-Ageila, beval um aolle eenheên in de Sinaï z'n eihe vromme te trekken.

De Israëlische legerleiding besloot de Ehyptische eenheên nie te achtervolgen mae ze verbie te goon en in de bergachtige passen vant wes'n van de Sinaï te vernietigen. Deerom haestten aolle drie de Israëlische divisies z'n eihe de deerop voggende tweê daehen (6 en 7 juni) nae 't wes'n en bereikten de passen. Sharon en Tal hao inmiddels versterking van een pantserbrigade 'ekregen. Sharons divisie was via een zuujeleke route nae 't wes'n 'ego en bereikte de Mitla-pas. De eenheên van Tal verdelenden d'r eihe langs 't Suezkanaol.

Op 8 juni ao Israël de ele Sinaï bezet.

 




#Article 602: Truzement (104 words)


Truzement (Ollans: Retranchement) is 'n vestingdurp in de gemeênte Sluus. Truzement leit tuss'n 't Belse Knokke-Eist en Kezand. Het durpje ao mae 405 inweuners in 2010. Retranchement ist Franse woord voo verschansing in de vurm van een aerden walle zonger vaste vurm.

Bie de sturmvloed van 1682 zakkende een deel van 't Fort Oranje weig in 't Zwin en toe wier een dam an'eleid om 't fort te beschermen. Uut dizze Boerendamme ist durp Truzement ontstaon.

Toet an 1970 was Retranchement een eige gemeênte. In dat jaer wier het bie Sluus 'evoegd. Van 1995-2003 hoorde 't bie Sluus-Erreburg, daorna bie de groôte gemeênte Sluus.




#Article 603: Merjaen (411 words)


Merjaen (Ollans: Moriaanshoofd) is een g'ucht in de gemeênte Schouwen-Duveland. Noe telt 't mae een stik of wat uuzen, mae vee mensen komme d'r ielke dag langs. Merjaen leit an de Rieksweg 59 tussen Zurrikzeê en Sêêskerke. De meule van Merjaen stit pal an de wegt. Dizze meule komt uut 1886. 't Oort officieel bie Kerkwaerve. Bie meakoare sti d'r 20 uuzen mee 50 beweuners. Vroeher waster ok een wienkel en een schole, mar das al lank eleje. 

Ierbie citeren m'n een Ollanse geschiedschriever over de erkomst van de naeme: Moriaanshoofd of kortweg “Merjaen” duidt vermoedelijk op een buitendijks gelegen of gelegen hebbende “nolle”, dat is een stenen of houten zeehoofd, tot land en dijkbescherming, die de naam droeg van “Moertjenshoofd”. Dit werd der gewoonte getrouw ingekort tot Moerjenshoofd en in het Schouws tot Merjaensood, of nog korter “Merjaen” en later in hoog-Hollands tot Moriaanshoofd opgesierd.

Over Merjaen bin een antel volksverhaelen bekend die bin openomen in de nationaole volksverhaelenbank: De eesten gaet as vogt:

In m’n jonge jaeren woond’ik op Merjaen en di woonden toe twi mannen Toon Kloet en Job Kloet, broers.
Ze konne moeilijk lôôpe, want d’r voeten waere krom egroeid. Zō waere ze ebore, aollebeie.
Ze ao ’n Schouwse schute, di vaerde ze mee deur de vaerten. A se dan op bezoek nae femielje moste of ni de kèrke op Kerkwaerve, dan gienge ze ok mit de schute. Dan moste ze verbie ’n spulletje, di woonde Gert van Damme. Die z’n vrouwe stieng bekend as ’n ekse.
Op zekere keer vaerden ze verbie die ofstie. Die vrouwe stong op de kant van de vaert. Toe zei ze: “Passe julder mar op da je nie uut die schute vaole.” Ze zei niks ma vaerden zo gauw mogelik vaarder.

Job Kloet ei nog ewoond bie Jaop van der Mêêt. Ie vertèlde, dat het di dikkels spookte. As ’n dan ’s aevens in de schure most weze, brandde d’er wel ‘s ’n lichje, ma ze zaege nooit gin mèns. 
Dat was ut spook.

Een aor verhael van Job Kloet git as vogt: Jobje Kloet woonde op Merjaen. Ie ao orlevoeten. Ie gieng op een aevond us deur “Oôsjeswegt”; ’t was donker.
Inêêns kwam ’n osse nast um lôôpe, een rooie osse. Wi die osse vandaene kwam wis Jobje nie, mar ie ao un stok bie z’n. Toe ie die osse wou wegjaege in naer die osse wou slae, zag ’n inêêns niks mi. Dien osse was zo mae inêêns weg.

 




#Total Article count: 602
#Total Word count: 199811