

#Article 2: Cungzcoj (196 words)


Cungzcoj Si (Sawgun: 崇左市) dieg youq baih doengnamz Guengjsae, dwg aen cungsim cwngci ginghci gyauhdungh Gveiqsaenamz. Cungzcoj lisij gyaeraez, bya dah gyaeundei, vunz gvai dieg ndei, lumj aen caw ndongqmigmig he seb youq bangx dah Cojgyangh Namzguek neix. , Cungzcoj Si Yinzminz Cwngfuj venj baiz laebbaenz. Daengx si guenj Gyanghcouhgih caeuq Fuzsuih, Ningzmingz, Lungzcouh, Dasinh, Denhdwngj daengj 5 aen yienh, daih guenj Bingzsiengz Si. Gungh miz 38 cin 41 yangh, 806 aen hingzcwngcunh. Mienhcik gungh , ciemq Guengjsae cungj mienhcik 7.33%; yinzgouj gungh , comz youq Bouxcuengh, Bouxgun, Yauzcuz, Myauzcuz, Veizcuz, Dungcuz, Suijcuz, Ginghcuz daengj minzcuz, ndawde yinzgouj Bouxcuengh miz , ciemq cungj yinzgouj 89.13%, dwg Cungguek Bouxcuengh yinzgouj ciemq beijlaeh ceiq sang aen digizsi he.

Cungzcoj Si dieg youq bien'gyaiq digih, saujsu minzcuz digih caeuq gwzming laujgih, yiengjsouh guekgya baihsae daih haifat cwngcwz youhvei benhmau cwngzcwz nem fuz hwnj saujsu minzcuz digih, gwzming laujgih cwngzcwz, vih daengx si fazcanj bien'gyaiq mauyiz, mbehai doiq baihrog mauyiz caeuq gya vaiq ginghci gensez yamqdin, daez hawj cwngzcwz baujhoh gengndongj. Miz sim angq coux baengzyoux guek rog, Gangj Au beixnuengx, rog guek gyauzbauh caeuq ndaw guek gak giz doengh boux daeuj neix douzswh haifat, caez guh ok saehnieb hungmbwk.




#Article 3: Baekging (200 words)


Baekging si (), lij heuh Bwzgingh si, dwg soujduh Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz.

Baekging dwg aen soujduh Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz, dwg daengx guek cwngci ginghci caeuq vwnzva cunghsinh. Cunghgoz Gungcanjdangj Cunghyangh Veijyenzvei, daengx guek Yinzminz Daibyauj Davei Cangzvu Veijyenzvei caeuq Gozvuyen cungj youq gizneix.

Daj Baekging baenz soujduh Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz le, aen singz lizsij mizmingz neix, couh engq nauhyied, engq gyaeundei, engq fanzyungz lo. Gij vunz Baekging ngoenz beij ngoenz lai, dieg singz ngoenz beij ngoenz gvangq,  gunghcangj、yozyau caeuq yihyen hix ngoenz lai gvaq ngoenz. Gaxgonq dwg daemz go'ngox, seizneix bienqbaenz suenva lo; gaxgonq dwg diegfwz, seizneix gaenq baenz gai moq lo. Doengh diuz gai ndaw singz coih ndaej youh gvangq youh soh, ranz song mbiengj gai hwnj dwk hunghung sangsang, youh miz faex raemhrwdrwd, daengx singz gyaeundei lumj aen gunghyenz nei.

Baekging hwnj roengz bae dauq gig fuengbienh, miz haujlai dietloh、goengloh caeuq hangzsen doeng daengz daengx guek gak dieg.

Baekging miz haujlai giz miz mingz gujciz. Gyang singz miz Gugungh、Bwzhaij Gunghyenz、Cunghsanh Gunghyenz、Denhdanz; singz baihsae miz aen Dungvuzyenz caeuq Yihozyen. Gaxgonq, doengh gizneix gaenq bienqbaenz dieg guhcaemz yinzminz raeuz lo. Aen Denh'anhmwnz hwnj ndaej gig hung gig gyaeundei. Gaijfang le, lij hwnj miz Yinzminz Daveidangz daengj gencuzvuz moq, ndeiyawj raixcaix.




#Article 4: Vangz Yenfanh (275 words)


Vangz Yenfanh (Sawgun: 黄现璠; pinyin: Huáng Xiànfán）(1899 nienz 11 nyied 13 hauh —  1982 nienz 1 nyied 18 hauh）, Cunghgoz lisij yozgyah、minzcuz yozgyah、gyauyuzgyah、sevei hozdunggyah.

Vangz Yenfanh, Mingzcoh nyuenz heuh Ganh Ginjyingh, dwg vunz Gvangjsih Fuzsuih Yen Gizgiu Cin Mbanj Gizswh, Bouxcuengh. 1926 nienz haujhaeuj Baekging swhfan Dayoz yigoh, youq hag 9 bi, bizyez le bae Yizbwnj Dunghgingh Digoz Dayoz (seizneix dwg Dunghgingh Dayoz) yenzgiuyen louzhag. 1937 nienz dauqma guek raeuz le gonqlaeng dang Gvangjsih Dayoz、Cunghsanh Dayoz、guek laeb Gveilinz Swhfan Yozyen、Gvangjsih Swhfan Yozyen (seizneix dwg Gvangjsih Swhfan Dayoz) daengj yausijyoz gyausou gvaq,dwg Cungguek raeuz “boux gyausou daihhag Bouxcuengh daih’it”. De gonqlaeng giem dang Gvangjsih Gyauyuz Yenzgiusoj yenzgiuyenz、Gvangjsih Dayoz yindaujcangj、cunghvwnzhi cujyin、duzsuhgvanj gvanjcangj、Gvangjsih Swhfan Yozyen duzsuhgvanj gvanjcangj daengj cizvu gvaq. 1949 nienz Cungguek moq laebbaenz le,Vangz Yenfanh laebdaeb ndaej senj guh gaiq daih’it Daengxgoek Yinzminz Daibiuj Davei  daibyauj、daengx guek yinzda minzcuz veijyenzvei veijyenz、Cunghyangh doiq rog vwnzva lenzloz veijyenzvei veijyenz caeuq gaiq daih vuj Cunghgoz Yinzminz Cwngci Hezsangh Veiyi veijyenz. Gonqlaeng ndaej Cunghyangh Yinzminz Cwngfuj Cwngvuyen nyaemh dang Gveiqsae Bouxcuengh Swcigih Yinzminz Cwngfuj veijyenz、Gvangjsih Swngj Yinzminz Veijyenzvei veijyenz.

Vangz Yenfanh gij cungyau gungyen gwnz yozsuz biujyienh youq de boux daih’it haicaux le fungheiq ndei Cuenghhag yenzgiu,cauxlaeb le gwnz lizsij minzcuz Cungguek aen saujsu minzcuz yozbaij daih’it—Bazgveiq yozbaij (Betgveiq yozbaij). Doengzseiz de lij gamj yiengq gyaudiuzcujyi sijyoz diuhcan, daez ok le gij yawjfap moq Cungguek lizsij mboujmiz nuzli sevei, baenzneix ndaej yozsuzgai goeng nyinh guh bouxdaeuz Bazgveiq yozbaij caeuq daujswh Fouznuz yozbaij.

［1］《Bouxcuengh Boux Gyausou Daihhag Daih’it Vih Yinghyungz Veiz Bazginz Laebcienz》, 《Cunghgoz Sinhvwnz Cuzbanj Bau》, 2008 nienz 10 nyied 22 hauh.

［2］Cinz Gizswngh sij:《Sawq Lwnh Bazgveiq yozbaij Ndaw Minzcuzyoz Cunghgoz》, 《Gvangjsih Sevei Gohyoz》daih 7-11 geiz, 2008 nienz 7-11 nyied.




#Article 5: Caenz Hij Vuengz (160 words)


Caenz Hij Vuengz (Sawgun: 秦始皇, 259BC-210BC), mingzcoh heuh Yingz Cwng (嬴政), dwg Cunghgoz cangoz sauh Caenzgoz gozvuengz, Caenzciuz yaemh vuengzdaeq daih yied. De youq Cauqgoz doekfag, ndigah youh heuhguh Caoqcwng(赵政). De 13 hopbi ciepvih,38 bi doengjit Cunghgoz,laebhwnj Caenzciuz,cwng vuengzdaeq. Caenzhijvuengz daiqdaeuz laebhwnj le cunghyangh-gyoebgienz cwngdij,youq seiqgyaiq lihsij miz yingjyangj gyaeraez.

Yingzcwng doekfag youq Caen-caoyanghvuengz(秦昭襄王) bet nienz,dwg lwgsai Caen-cuenghyanghvuengz(庄襄王).Aenvih de okseng youq caoqgoz,ndigah hix heuh Caoqcwng.Miz vunz nyinhnaeuz de dwg lwgndai Lij Buzveiz(吕不韦),meh de Caoqgih youq ngaiz Lij Buzveiz soengq hawj cuenghyanghvuengz seiz couh senq mizndang.Hoeng hix miz lizsijyozgyah nyinhnaeuz neix dwg yauzyenz.

Seinzneix boh de Yingz Cijcuj(seizneix heuh Yiyinz异人) ngaiz Caen-cuenghyanghvuengz baiq daengz Caoqgoz guh yinzciz,diegvih daemq lai.Lij Buzveij dwg bouxseng'eiq,cibfaen fouqmiz.

Cuenghyanghvuengz sam nienz, Cuenghyanghvuengz dai. Caoqcwng hwnj vuengzvih. Aenvih caenvuengz lij nomj, Lij Buzveij bajciz ciuzcwng,hix caeuq daihaeuh doenggan. Cimhlaeng ciem baj gyaj huenguen Lauq Aij soengq hawj vuengzdaihhaeuh, Lauq Aij caeuq daihhaeuh seng lo song boux lwgsai. Laoq Aij gag heuh gyaj boh, daengjlaeng cauqfanj, ngaiz gaemhgaj.




#Article 6: Haijdai (187 words)


Haijdai youq gizdieg Isire(Israel) caeuq Jodan(Jordan) doxgyau，dwg aenhuz ceiq daemq gwnzbiengz.Sang daemq Haijdai dwg -422m,dohraez 67km,dohgvangq 18km,vangqraez miz 810km2.Gij dohgyu raemx de miz 300g/L, lai gvaq raemxhaij bingzciengz 7.6 boix. Gaiqgyu Haijdai miz 30%.Diuz dah laux lae haeuj Haijdai miz Dah Jodan.

Haijdai, aenvih dohgyu raemx de sang lai, duzbya mijndaej youq, hoeng miz duznengz riengz gaiqseng mbaeuraemx. Ndaw haij miz gaiqgyu lai lai. Aenvih dohgyu sang, bouxboux doq ndaej fouz youq gwnzraemx.

Haijdai dwg aenhuz lae'ndaw, gijraemx de mij lae okbae, cijmiz hauq.Caemhcaiq cijmiz diuz dah ndeu, Dah Jodan, miz raemx lae haeuj Haijdai. Ndigah raemxlae Dah Jodan caeuq raemxhauq Haijdai gietdingh le gij sang daemq raemx Haijdai.Mboengqneix, Jodan caeuq Isire aeu raemx Dah Jodan daeuj dajndaem caeuq gwn yungh. Sang daemq raemx haij bi gemj 1m. Bi 2006, sang daemq Haijdai dwg -418m. Bi 2007,gemj daengz -420m, vangqraez Haijdai gemjnoix dingzfaen yiengh gonq 50 bi.

Haijdai dingzlai seizgan cungj gvengqcingx, heiqhaeuh rengx lai.Bi bingzyinz doekfwn noix gvaq 50mm. Cawzndat raeujheiq bingzyinz youq gyang 35 °C daengz 39 °C, cawznit raeujheiq bingzyinz youq gyang 20 °C daengz 23 °C. Aenvih atheiq sang, heiqyang goj miz lai.




#Article 7: Isfara (122 words)


Isfara(Tajik: Исфара, Persian: اسفره) dwg aen si Sughd sengj,Baek Tajikistan,youq Kyrgyzstan gaenlaenz.Vunz de dwg 40,600 (2008 est.)Si neix dwg soujfuj Isfara gih. 

Isfara dwg Cunghya gujcinq,aen mingz daih'it dwg Asbara.Youq 10 seiqgeih lisij couh miz geiqsij,seizneix de dwg candienj youqgaenj Raen Baengzsei.Seizneix de couh miz lingzmoq--Hazrati Shoh Lingz,de dwg yungq faex deu baenz,neix deg caenhmiz it laeh youq cunghya.Daengz 11 caeuq 12 seiqgeiq de gaenq miz ginghci fanzyungz.Babur (1482-1530) cijdingh Isfara guh cinq cujyaoqgih neix.16 seiqgeiq,youq Isfara caux le daihbuek gunghgungq caepcaeq,huetdoengz cinghcaencaeh caeuq medreseh.17 seiqgeiq,Isfara bienqbaenz Kokand Khanate sujdi.

Vih Isfara ap Tajikistan, Uzbekistan caeuq Kyrgyzstan gapgyaiq cawq,Haijbaz 863 meij，gijgvangq miz 832 bingzfueng goengleix.
 

Buenhlai vunz Isfara dwg Tajik.

Daih'iek 20 aen gunghswh swnghcanj denciq seqbae,vaqyoz canjbinj,caepcaeq caizliuh caeuq gijgwn dengjdengj.




#Article 8: Ngozlozswh (100 words)


Ngozlozswh (Ezyij: Россия), guenfueng mingzcwng Ngozlozswh Lenzbangh, dieg youq Doengouh caeuq baekya, saedhengz bancungjdungj gunghoz cidu, bauhanz 83 aen gyamwngz gunghozgoz. Gueknden de miz Norway, Finland, Estonia, Latvia, Lithuania (doenggvaq Kaliningrad Oblast), Poland (via Kaliningrad Oblast), Belarus, Ukraine, Georgia, Azerbaijan, Kazakhstan, Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz, Mungzguj caeuq the Democratic People's Republic of Korea. De hix caeuq Nditbonj (doenggvaq Haij Okhotsk), Hanzgoz (doenggvaq Haij Nditbonj ), Sweden (doenggvaq Haij Baltic), Turkey (doenggvaq Haekhaij), caeuq Meijgoz(by the Bering haijyaz) gek haij dox yawj. Gijgvangj de dwg 17,075,400 bingzfueng goengleix, dwg guekgya ceiq daih biengz seizneix. Vunz de dwg 1.42 ik, baiz daih gouj.




#Article 9: Bouxcuengh (195 words)


Bouxcuengh (Sawndip: 佈僮 Vahgun:壮族) dwg aen minzcuzvunznoix Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz(Cungguek).Bouxcuengh dwg minzcuz vunz lai daih ngeih youq Cungguek,dwg nga ndeu duh Bakvied ciuhgonq.Neix Bouxcuengh youq Gvangjsae, Gvangjdoeng, Yinznanz, Guicouh lai.Bouxcuengh caeuq Bouxyaej,Bouxdaej Bouxnoengz Giáy youq Yiednamz doxlumj,Caez heuh guh Bouxraeuz.

Cinz Swngminj gij bouxhag neix yenzgiu okdaeuj,Bouxcuengh dwg lwglan Sae'ou caeuq Lokvied duh Bakvied ciuhgonq,caeuq Bouxdaez youq Biengzdaez(Daiqguek) miz goek ndeu.Yenzgiu fatyienh,Bouxcuengh caeuq Bouxdaez youq gangjvah,hwnjranz,caeqbaiq miz dieg doxlumj lai.Lumjbaenz yenzgiu fatyienh,song cungj vah neix singmeh,yinhmeh cenghdi doxdoengz;youq 1000 aen saw geq,miz 75% doxdoengz roxnaeuz doxlumj.

Sawndip dwg cungj saw ndeu bouxmo caeuq bouxciengqfwen gonq caux ok,ragoek daengz Dangzciuz cien bi gonq.Miz sawloih sawndip gyoepsuenq,sawndip lwgminz yungh gungh miz 4800 aen yiengh neix.Miz bonj saw duh Soengqciuz(宋·范成大《桂海虞衡志》)naeuz:Baihgyae fungsug rwix,raizsaw gauqguen mbawheiq daengj saeh neix,gag yungh saw doj(Saw doj de naeuz cix dwg Sawjndip),Guiqlinz gij gunh neix cungj lumj yiengh neix.(边远俗陋，牒诉券的，专用土俗书，桂林诸郡皆然。)

Hoeng,Sawndip diegdieg ndi doxdoengz,raiz ndi vei,ndi miz guenfouj yungh de.De gag miz lwgminz yungh,gij bouxmo caeuq bouxciengqfwen yungh de ma raiz fwen,goj.

Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz laebbaenz gvaqlaeng,bi 1955 doenggvaq Fueng'an Sawcuengh,youq dieg Cuengh doiqgvangj sawjyungh.Fueng'an nienzdaih 50 dwg yungh sawmeh duh Sihlahfuh caeuq sawmeh duh gag guh.Nienzdaih 1980 gvaqlaeng,Sawcuengh gag yungh 26 aen Sawmeh Lahdinh.




#Article 10: Nyeiqswq (112 words)


Nyeiqswq Lenzbangh (Vah Dwzgoz:Schweizerische Eidgenossenschaft) dwg aen guekgya youq baihcungh Saeouh, gijgvangj dwg 41285 km², haeujvunz iekliengh miz 770 fanh.

Nyeiqswq dwg lenzbanghci guekgya, youz 26 aen cuoh caux baen. Lienzbangh cwngfuj youq Bozwjniz, danqdwg gij cunghsim ginghci guekgya neix dwg sam aen cienzgiuz singzsi:Rizneivaj, Bahsaiwj, Suhlizsi.

Daj 11 sigi gvei Saenzswng lozmaj digoz. 1291 nienz geij aen couh ciem iek fanj Hahbuswhbauj vangzciuz, laebbaen lenzbangh, 1648 nienz goengbouh duzliz. Youq gwn 1815 nienz Veiyejna veiyi, Nyeiqswq baenz guekgya cunghliz daengznauq.

Lenzbangh cwngfuj youq 1848 nienz leabbaen, gij yanfaz seizneix youq 1999 nienz youz gunghminz douzbiuq doenggvaq, 2000 nienz 1 nyied 1 hauh saedhengz. 2002 nienz 9 nyied 10 hauh gyahaeuj Lenzhozgoz.




#Article 11: Giuznamh (195 words)


Giuznamh dwg aen ndaundeiqbyaij, youq haeh daengngoenz baiz deiq sam. Vunzlai raqraq heuh de guh biengz. Giuznamh dwg aen denhdij dog miz sengmingh laj gaiqmbwn. Giuznamh seng youq 45.4 ik nienz gonq.

Youq gij seiz vunzlai naenz mbouj byaij haeuj vwnzmingz, goengqvunz hozdung dih fanveiz mizhanh lai. Nanz lai nanz lai, doiq digiuz yingzcangh dih yawjfap cungj mboujdoengz, miz vunz nyinhnaeuz dwg fuengyingz geizbanz, banjmban, buenzmwnz, lij miz vunz nyinhnaeuz dwg giuzyingz roxnaeuz saeu mwnz. Gaen sengcanjlig, siengyez, gyaudoeng daegbied dwg hangzhaijyez dih fatcanj, vunzlai naih byaij naih gyae, doiq digiuz yingzcangh dih yawjfap cij cugciemh bienq laeg bae. Cimhlaeng deihleix daihfatyen gancwngq le giuznamh dwg aen giuz.

Youq gwn gohyoz yiyi, digiuz yingzcangh mbouj naemj haij-mboek faenbied, deihseiq hwnjdoek, bohlangh caeuq yangzliuz dih yingjyangj. Gij yingzcangh neix dwg aen benjgiuzdij. Sojmiz ginghgien cungj dwg dojyenzyingz, cikdauh caeuq sojmiz veijgien cungj dwg cingqyenzyingz. Cikdauh buenging dwg 6378127 meix, gizbuenging dwg 4356752 meix, benjliz dwg 1:2982572220101. Gijgvangq giuznamh iek dwg dwg 51000 fanh bingzfueng goengleix, gij dijgiz dwg 10830 ik laebfueng goengleix, 5.976×10(27) seuq.

Aenvih giuznamh seuq lai, de miz giengzdaih dih yinxlig. Deihsim yinxlig sawj sojmiz cizdienj cungj dep gij sim, nyiengq giuznamh baenz giuzyingz.




#Article 12: Cuenghhag (306 words)


Cuenghhag (Cang’yoz ;  Sawgun: 壮学; Bingqyaem: Zhuàngxué) dwg monz yozgoh aeu Bouxcuengh daeuj guh yenzgiu duisieng he. De dawz  Bouxcuengh aen minzcuz neix guhbaenz aen cingjdij ndeu daeuj gaujcaz, yenhgiu Bouxcuengh gij lizsij caeuq vwnzva gijyenz、bencenh、fazcanj gocwngz de, yenhgiu Bouxcuengh youq fazcanj gyaeraez ndawde caemdingh gij vuzciz vwnzva、cingsaenz vwnzva caeuq cidu vwnzva gij nei’hanz、dwzcwngh、gunghnwngz caeuq fazcanj gveihliz de,yenhgiu Bouxcuengh sevei、cunghgyau、ginghci、gyauyuz、sinhlij、swnghdai、gohgi doengh gij fuengfueng mienhmienh neix. De dwg Yinzvwnz sevei gohyoz ndawde monz yozgoh doglaeb he,miz gij daegdiemj cunghhozsing caeuq gyauhcahsing de. 

Cuenghhag gij yenhgiu neiyungz de gvangq dangqmaz, sezgiz daengz Bouxcuengh gij lizsij、yijyenz、cunghgyau、vwnzva、ginghci、vwnzyoz、yisuz、gyauyuz、cezyoz、minzsuz、sinhlij、yihyoz、gohgi、sevei sujsiz、sevei bencenh caeuq diegcuengh yendaiva gocwngz ndawde daez okdaeuj gij lijlun vwndiz caeuq sizcenj vwndiz de, gij yenhgiu fanveiz de hamjgvaq yinzvwnz gohyoz、sevei gohyoz caeuq mbangj swyenz gohyoz lingjyiz, goj naeuz Cuenghhag bauhamz liux Bouxcuengh sevei gij swnghcanjliz caeuq swnghcanj gvanhhi、ginghci gihcuj caeuq baihgwnz gencuz sojmiz neiyungz. Neix baez ding’yi le gangjmingz, Cuenghhag cix dwg gvendaengz gij yozvwn Bouxcuengh caeuq gij cihsiz dijyi gag doglaeb de, caemh eiqhoz naeuz Cuenghhag bauhamz miz song daih yenhgiu cujdiz, it dwg gvendaengz Bouxcuengh gij lizsij caeuq vwnzva yenhgiu; ngeih dwg Bouxcuengh yendaiva yenhgiu. Duenh seizneix Cuenghhag yenhgiu lij aeu gij baihnaj guhcawj, dinglai yawjnaek Bouxcuengh gij lizsij、vuzciz vwnzva caeuq cingsaenz vwnzva yenhgiu.

Cuenghhag guh monz yozgoh gohyoz he, dinglai vunz nyinhnaeuz dwg daj ngeihcib si’gij 50 nienzdaih heijdaeuz. Bouxcuengh boux daih’it lizsij yozgyah caeuq minzcuz yozgyah Vangz Yenfanh gyausou youq 50 nienzdaih guhdaeuz guh ndaej haujlai gij gvangjsih saujsu minzcuz lizsij diucaz caeuq yenhgiu cingzgoj de, hawj Cuenghhag ndaej hwngvuengh laebdingh liux gij gohyoz dijyi giekdaej maenhsaed de, gijneix gaenq bouxboux cungj naeuz dwg lo. Vangz Yenbanh gyausou deng vunzlai naeuz dwg cungjsae Cuenghhag le, yienghneix gij lwgsae de Vangz Swnghging、Cangh Yizminz、Veiz Gingvwnj、Suz Gvancangh、Siuh Swzcangh、Vangz Veijcingz、Liz Gozcuz、Lij Ganfwnh、Couh Cunghhenz、Yi Cizgaih、Hoz Lungzginz、Gungh Yungjveih doengh boux gyausou roxnaeuz yenhgiuyenz neix,cungj baenz Cuenghhag daih’it、ngeih、sam daih daibyauj yozcej de caez.




#Article 13: Duzbya (325 words)


Duzbya, gvihaeuj Monznga Doenghduz Ndoenndok duh Monz Doenghduz Ndoencag. Itbuen Doenghduz Ndoenndok baen baenz duzbya(53%), duzroeg(18%),duzbinz(12%), duzgwncij(9%), duzsongseng(8%) haj loih.Gaengawq canghhag Ganada Nelson(Bi 1994) doengjgeiq,seizde daengxbiengz miz duzbya 2461 cungj.

Duzbya gojndaej baen baenz gij gyoengqloih hungnaek youq baihlaj:

Gij soqloih duzbya ciemq soqloih Doenghduz Ndoenndok dingz lai, seizneix gaenq rox duzbya daihyiek miz 28000 cungj,ndawde miz 27000 cungj dwg bya'ndokgenq, gizyawz miz 970 cungj bya'ndokunq caeuq 108 cungj byamanhfangz riengz byamanh caethwk. Duzbya ndaw sam miz ndeu baen baenz 9 aen ranz, daj lai daengz noix dwg ranz byaleix(鯉科),ranz byasahhuj(蝦虎魚科),ranz byacizdeuh(慈鯛科),ranz byaleixlauz(脂鯉科),ranz byaniemh ndokgap(骨甲鯰科),ranz byalat binqbingz(平鰭鰍科),ranz byacij(鮨科),ranz bya'gyaeujdod(隆頭魚科)caeuq ranz byayouq(鮋科).

Banseiz, gij baenloih duzbya lij miz lai yiengh mbouj doxdoengz.

Yienghndang duzbya lai cungj lai yiengh, mbangjdi doxceng hung lai lai.Hoeng dingzlai duzbya doq dwg yiengh sienqlae. Itbuen doenghgij duzbya youqraemx riuz lai, gij yienghndang de noix youh raez. Youzraemx menh roxnaeuz youq lajgoek raemx cix benjbingz. Mbangjdi gig geizheih, beijlumj Maxhaij, lumj duzmax nei. Duzbya ceiq noix dinj gvaq 1cm, ceiq hung raez gvaq 18m. Binqrieng duzbya guenj gij dohriuz caeuq bingzhengz.Gij yiengh binqbya lumj ,youzraemx cix riuz.

Duzbya dwg doenghduz lwdlangx，mbangjdi duzbya gij raeujndang de sang gvaq raemx. Cijmiz cungj bya ndeu raeujndang mbouj bienq: byaveijndaem(黑鮪魚).

Gij ndok duzbya miz ndokunq(bya'ndokunq) roxnaeuz ndokgenq(bya'ndokgenq). Youq baihhenz ndokgyauj miz 4~7 mbaw hwk. Ndoklungz caeuq ndokgyaeuj doxnem.Bya'ndokgenq miz gangj. Duzbya aeu binqbya daeuj guenj fuengyiengq caeuq hengzdoengh.

Duzbya miz song caengz naeng,naengrog caeuq naengndaw.

Gij vizced seng youq henzndang,youq baihgwnz saej.Dingzlai duzbya dwg rogndang doxgyau, byaboux riengz byameh okgyaeq haeuj raemx. Miz di duzbya ciengx lwg dawz lwg, dingzlai bya neix youq byaboux daeuj ciengxdawz.Miz diz duzbya gojndaej bienq singqbied,mbangjdi caemhcaiq bienq lai baez. Goj miz di duzbya dwg ndawndang doxgyau, seng lwg, mbouj okgyaeq.

Gaengawq gizdieg duzbya youq, duzbya gojndaej baen baenz duzbya raemxcit,duzbya raemxgyu caeuq duzbya bakdah.

Miz di doenghduz, vunzraeuz goj heuh guh bya, hoeng cungj bya neix mbouj gvihaeuj duzbya.Itbuen aen doenghduz de miz 3 aen yiengh lajneix cij gvihaeuj duzbya:




#Article 14: Seiqhauh damjhaek (6047 words)


Seiqhauh damjhaek（Vah Daekguek：Panzerkampfwagen IV）dwg guenj damjhaek cunghyingz ndeu, Nabceiq daekguek youq gij seiz cancwng lajbiengz baez daih'ngeih soj caux. Gyoengqde baenjgyaeuh yungh daeuj coengq bouhbing.



#Article 16: Emil Fischer (1276 words)


Hermann Emil Fischer（1852 nienz 10 nyied 9 hauh －1919 nienz 7 nyied 15 hauh）, Dwzgoz vaqhaggya. De habsingz le bwnzginj, youq gwn leixlwnh dawz gij caedgou dangzmakit yenzgiu yienh lo. Youq 1902 nienz ndaej Nobel vaqhag ciengj.




#Article 17: Leopold Ružička (795 words)


Leopold Ružička, Gwzlozdeihnga vaqhaggya. Youq 1939 nienz ndaej Nobel vaqhag ciengj. Leopold Ružička gaenq ndaejdaengj bat aen honoris causa gohyoz bozswh yozvei, caet aen ciengj, ngeih cib seiq aen mingzdaeuz veiyenz.




#Article 18: Ndoengrum (1117 words)


Ndoengrum baugvaq ndoengrum dienseng caeuq diegrum goengrengz, danq itbuen ceij gaiqgonq.


#Article 19: Huz Gyah (1224 words)


Huz Gyah (Sawgun:胡佳; 1873 nienz 7 nyied 25 hauh seng youq Baekging), Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz seivei hozdunggya. De hawj Cunghgoz minzcuj yindung, seiqhenz baujhoq yindung, ganggiz AIDS dengj guh haujlai hung lo. Huz Gyah dwg June Fourth Heritage  Culture Association cujsiz, Baekging Aizhixing yezvei ciuqguh cujyin. De lij gya haeuj bauj canglingzyiengz gij hung. Youq 2008 nienz 12 nyied ndaej SSaharov ciengj.




#Article 20: Liuz Siujboh (3434 words)


Liuz Siujboh (Sawgun:刘晓波, seng youq 1955 nienz 12 nyied 28 hauh), Cunghgoz vwnzyoz bihbingzgya, cozgya, gyausou caeuq yinzgienz hozdunggya, de ngawz Cunghgoz cwngci gaijgwz caueq Cunghgung duzcaiz roengzmuq.  Seizneix de youq guh bouxfamh cwngci.

Liuz Siujboh youq 2003 nienz daengj 2007 nienz dang Duzliz cunghvwnz bizvei cujsiz. Coengz cungh 1990 nienzdaih haihij, de lij dwg Minzcuj cunghgoz cabceiq cungjbien. 2008 nienz 12 nyied 8 hauh, Liuz Siujboh aen'vih canhgya ciemdingh 08 yencangh gwn laengz. 2009 nienz 6 nyied 23 hauh gwn gaemh, coihmingz dwg yoekfeiz diemhfuz guekgya cingqcienz. dingh hingz 8 nienz.



#Article 21: Vahvuhswhbiedkez (802 words)


Vahvuhswhbiedkez (lahdingh cihmeh:O'zbek tili naeuz O'zbekcha, sihlijwh cihmeh: Ўзбек тили naeuz Ўзбекча; alhboz cihmeh: اوزبیک تیلی naeuz اوزبیکچه) gvihaeuj duhcez yijcuz, dwg Vuhsehbiedkezsehdanj guenfueng yijyenz. Miz iek seiq cien fanh boux yungh Vahvuhswhbiedkez guh vahcoj. Vahvuhswhbiedkez gvi doengnamz duhcez yijyenz, caeuq Vahveizvuzwj doxlumj raixcaix.

Aen diemj Vahvuhswhbiedkez caeuq vah doengh gizyawz mbouj doengz dwg: /a/,/ɒ/,/ɔ/ youq ndaw Vahvuhswhbiedkez yenzcwnzvaq, aenvih hawj Vahbohswh yingjyangj.



#Article 22: Dalai Cibseiqseiq (123 words)


Dalai Cibseiqseiq (coh coenggyau:Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso, born Lhamo Dondrub, 1935 nienz 7 nyied 6 hauh -), sihcang hozfoz. De ndaej dauq 1989 nienz Nozbeiqwj hozbingz ciengj, ciuhvunz cungj youq cihciz bouxcangcuz, mboujguenj youq ndaw guek vanzlij rog guek. Doenghgiz vunz sihcang youq gwnz conzdoengj nyinhnaeuz de dwg Dalai Cibsamseiq cienj seiq.

Bonjdaeng de heuhguh Lhamo Döndrub, seng youq Taktser.

Dalai Lama naeuz de yaek dawz Yindu feibaulig caueq coenggyau guenhyungz dih leixniemh cienz youq lajmbwn. De lij gangj minzcuz youq Yindu miz goekdij.

On gender equality and sexism, the Dalai Lama proclaimed at the National Civil Rights Museum in Memphis, Tennessee in 2009: I call myself a feminist. Isn't that what you call someone who fights for women's rights?




#Article 23: Dauhgyau (178 words)


Dauhgyau(道教), Cunghgoz cienzdungj coenggyau, youq ciuhgonq couh miz. Doengh bouxdauh baiqfug haujlai bouxsien, gyoengqde maqmuengh ndaej dauh baenz sien、bang seiq gouq vunz. Dauhgyau mboujdan youq Cunghgoz cienzdungj vwnzvaq youqgaenj raixcaix, caemh doiq cienz lajmbwn miz itdingh yingjyangj. 。


#Article 24: Cigemq (650 words)


Cigemq(Calotes versicolor), lij heuh duzcoengmax、cungqgyaq、banjcoeng, youq Yindu、Andazman gizdauj、Cunghnanz buendauj、Ahfuhan、Swlijlanzkaj caeuq Cunghgoz Yinznanz、Guangjgoengj、Guangjsih dengj dieg.


#Article 25: Gvangjsih Swhfan Dayoz (115 words)


Gvangjsih Swhfan Dayoz (Sawgun: 广西师范大学; 拼音: Guǎngxī shīfàn dàxué）dwg cunghgoz gozliz dayoz, bi 1932 nienz hwnq, youq Gveiqlinz aen lizsij vwnzva caeuq sanhsuij lijyouz cungj gig mizmingz aen singzsi neix. 

Aen hag seizneix miz Vangzsingz、Yuzcaiz caeuq Yenqsanh sam aen yauqgih,ciemq dieg miz 4100 lai moux.Vangzsingz yauqgih youq ndaw Cingqgyangh Vangzsingz cungqgyang Gveiqlinz si,dwg guekgya 4A gaep lijyouz gingjgih.Ndaw hag seizneix miz 27 aen ngeihgaep yozyen caeuq 28 aen yenzgiusoj, ciusou bonjgohswngh、sozswqswngh、bozswqyenzgiuswngh caeuq liuzyozswngh doengh gij yozswngh neix. 

Seizneix miz cenzhizciq bonjgohswngh 16500 lai vunz,bozswqswngh 70 lai vunz,gag loih sozswqyenzgiuqswngh 5300 lai vunz,gag loih liuzyozswngh 1200 lai vunz,hamzsouq cinqsiuhswngh 10000 lai vunz. 

Ndaw hag lij guhhong gyauqsiz yenzgungh miz 2180 lai vunz,conhyinq lauxsae 1340 lai vunz.




#Article 26: Daengxgoek Yinzminz Daibiuj Davei (101 words)


Daengxgoz Yinzminz  Daibiuj Davei (Sawgun: 全国人民代表大会; 拼音: Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì）dwg aen dohdangj hozcoz doengj'it cansen cujci, youz Cunghgoz Gungcanjdangj dazyinx. Laj de leab miz Daengxgoz Yinzminz Daibiuj Davei cenzgoz daibiuj davei caeuq gak aen difangh daibiuj davei. 

Gyoengq yinzminz Cung  ngoz mwnq gunghonz daengx boux yinzminz daiqbiuj daihgoeng , Duzgwz daengx boux yinzminz daibyauj daibyauj dambak 、 daengx boux vunz , dwg Cungguek Caeuq Yamq Yinzminz Gunghoz Aen Fap Gunghoz Gunghbanj 》 leixdingh , gyoengq beksingq gunghozgenz gig sang , dwg gyoengq vunzgunghozgenz gig sang , dwg aen laebfap ceiq sang 、 ceiq sang Cungh Buz yinzminz gunghoz . 




#Article 27: Goj Yahvaiz (1169 words)


Doenghbae miz boux vunz he,aeu mehyah youq ndaw mbanj.Gvanbaz vunz guh gya,seng song boux lwg,daxcej he caeuq daeg nuengx he.Doiq gvanzba neix dwg guh cangh buenq he.
Miz ngoenz he,gyoengqde ok bae dajbuenq dajrih,couh doiq laeq lwgnyez hung de naeuz : “ Niq hwi,hauhnaeuz haemhneix laeplo,cungj mijcaengz raen daxboh daxmeh ma ne , mwngz couh heuh mehdaiq daeuj caeuq muengx ninz dwk ,” Daengq ndei le , gvanbaz vunz couh okdou bae lo.
Daengz haemh raizda lo , cungj mijcaengz raen bohmeh de ma,boux beix couh heuh mehdaiq daeuj caeuq youq.Boux beix de youh vunzbaz caiq miz di lau laep he , caiq mbouj ndaej ok bae gyae . Yiengh couh youq bakdoumonz doq heuh :“ Mehdaiq ha , Mehdaiq ! bohmeh gou mbouj miz saek boux youq ranz lo,mwngz daeuj caeuq nuengx gou ninz!”
Gij sing riengz rumz ci gvaq baih bya bae.Duz yahvaiz youq gwnz dingj bya dingqnyi daxcej de heuh , doq wngq naeu : “w ! Daengq gou gaeb mou gaeb gaeq gaenq .” yiengh neix . Boux beix umj laeq nuengx de dwk youq rogding daengj mehdaiq daeuj . Daengz mbwn laep dingh lo , duz yahvaiz couh byaij daeuj soebdoeb lo.
Boux beix yawj mbouj ok dwg duz yahvaiz . Raen ‘mehdaiq’ daeuj daengz lo , couh aeu daengq hawj de naengh.Naeuz:“Naengh lo .Daiq! ” Doq gangj doq nod aen daengq gvaqbae. Yahvaiz gag rox de rieng raez , mbouj ndaej naengh daengq,couh naeuz:“Ayah,gou vunzlaux hangx some,mbouj ndaej naengh daengq law,naengh aen camjgaeq ndaej lo.”Yienghneix bouxbeix nod aen camjgaeq ma hawj de naengh.Duz yahvaiz naengh roengz camjgaeq bae le,diuz rieng de youq ndaw de baet ndaujndauq,gij gaeq ndaw de lek oxox.(Boux baex doq cam naeuz:“Gaiq gijmaz youq ndaw caemjgaeq lo ,daiq?”Duz yahvaiz doq naeuz:”gaiq sauqbaet gou lo.” )
Boux beix caiq naeuz:“Ranz laep saengxsaengx,yiuq mbouj raen saek gaiq,daengj gou diemj daeng dwk lo,Daiq.” Duz yahcaiz han naeuz:“E! Bouxlaux da raiz,mehdaiq da lwenq,gaej yungh diemj daeng lo,yag gij youz bae.”
Seiznwngq daegnuengx de dalaep,doq ninz youq gwnz gyaeujhoq boux beix. De roxnyinh naek lai,caem lai,couh naeuz:”Mehdaiq,boux nuengx gaenq ninz dalaep lo , ij baema ninz mijcaengz da!”

Hwnj congz ninz lo,duz yahvaiz naeuz:”mwngz gag gyaeuj he,gou caeuq nuengx gag gyaeuj he.”
Yiengh de raen boux beix dalaep,ninzndaek fwfw le,couh gwn boux nuengx de lo.De caeuq laeq nuengx de caemhgyaeuj ninz,de gwn boux nuengx de gaxgonq.Duz de caemh lau boux beix de mijcaengz ninzcaem,hoeng de youh gag naeuz : “mbouj naih law,mbouj naih law.” Yienghnwngq duz yahvaiz couh haeb gwn daegnuengx de,daiq ndok cungj gwn geux satsat,Geux satsat bw!
Geux satsat le,bouxbeix couh roxsingj lo.De cam naeuz : “ gwnz gijmaz da,Daiq ? ”

Faj din boux beix dik deng aen gyaeuj daegnuengx de , de cam ‘mehdaiq’ naeuz:“aen neix aen maz da ? ” ‘Mehdaiq’ naeuz:“dwg aen makbug,Mehdaiq dawz daeuj hawj nuengx guhcaemz da.”
Boux beix caiq dik deng diuz saej daegnuengx de,cam naeuz :“ Daiq , baenz diuz neix dwg diuz maz da? ” “Dwg diuz sai aen nda aemq nuengx.”
Gij lwed daegnuengx de cimq dwk fan mbinj mbaeq liux , bouxbeix cam naeuz:“Mehdaiq , guhmaz mbaeq mbatmbat da?” “ Dwg nuengx ok nyouh da,daengj daiq aeu vaj demh ndei couh ndaej lo.”
Mbatneix boux beix cix ninz da mbouj laep lo.Yaep ndeu , de caiq dingqnyi geux satdat , geux satsat . Bboux beix caiq cam : “Cijnaeuz duh ceuj liux lu , Daiq! ” Duz de naeuz:“Bouxlaux aekbuh fong,momo caiq dawz ceh da.” De raen geizheih lo,caenh dingnyi duz de geux satsat mbouj dingz,Roxnyinh mbouj ndei saeh la,de caenh dingq caenh ngvanh cungj ninz mbouj ndaek.
Daengj duz yahvaiz geux satsat dingz le,mij raen gwn lo.Raen duz yahvaiz nwngq mij doengh it , baeg le , boux beix couh aeu din baez vangh,mbouj raen daegnuengx liux . Mbatneix roxnyinh mbouj ndei lo, roxdaengz boux nuengx ngaiz gwn lo, roxdaengz dwg duz yahvaiz, mbouj dwg mehdaiq lo.Yienghneix de couh siengj banfaz baenzlawz deuz okbae,couh gyajcang nyouh rad. De couh naeuz :“ Daiq, gou nyouh rad lo , ij bae ok nyouh.” Yiengh le de couh dawz fag liemz caeuq aen gyohhozloz he ma coux raemx le . couh benz hwnj gwnz bam bae.
Duz yahvaiz gwn boux nuengx liux le, caiq siengj gwn boux beix de,couh heuh,“ Niq, mwngz youq mwnqlawz lo? ” “Gou youq gwnz neix. ”
Duz yahvaiz siengj diemj feiz ra de, couh hwnj daeuj diq feiz ij diemj daeng. Demq ij dawz ij dawz,laeq de couh daj gwnz bam yiet di raemx roengz daeuj,guh dwg duz yahvaiz diemj feiz diemj mbouj dawz.Duz yahvaiz naemqnaeuz dwg duz meuz ok nyouh roengzdaeuj ,vanzlij ndaq geij gawq,doq ndaq doq heuh de roengz ma,“ Niq , roengz ma lo,Niq .”
Duz yahvaiz cungj siengj coemj gwn boux beix de laem,couh cam boux beix de,“ Mwngz baenzlawz hwnj bae lo?” Boux beix naeuz:“Daj aenlae neix. Aeu caeghangx benz hwnjdaeuj gaxgonq.” Yienghneix duz yahvaiz couh aeu hangx benz hwnjbae .Benz ijvanh daengz gwnz le, laeq de couh dawz fag liemz mbak caeghangx duz yahvaiz,yahvaiz doq doek roengz lae ma lo.
Gaenlaeng duz yahvaiz naeuz,“ Mwngz gvai ha! Mwngz gvai ha! Roxnaeuz gwn mwngz gaxgonq, menh gwn boux nuengx doeklaeng mbouj ndei.” Duz de yaek cimh gwn donq gaeuq he da,cungj mbouj ndaej. Ndatheiq ij dai, couh deuz bae hoi dou. Duz yahvaiz baez hoi dou :“ Yu, ranz gaenq rongh lo.” Duz de heiqlau vunz ndaw mbanj hwnq daeuj le raen de haeuj ranz neix daeuj,couhvaiq ok baema, deuz hwnj gwnz bya bae lo.
Duz yahvaiz deuz le, laeq de daj gwnz bam roengz ma, doq gven dou ndaetndaet dwk, mbouj cinj saek boux haeuj daeuj. Daengz banhhaemh,bohmeh de ma daengz ranz lo,youq rog dou heuh naeuz :“Niq hwi, hoi dou lu vei! hoi dou lu vei! Faenhgou ma ranz lo.” Dah de dingqnyi gij sing daxboh, couh hoi dou hawj haeuj ma.Bohmeh haeuj ranz, dah lwgsau de raemxda roengz gyanghgyangh,daej dwk da gawh liux. Gaenlaeng laeq de doq daej doq naeuz:“ Haemhlwenz duz yahvaiz daeuj gwn boux nuengx lo,mbouj miz banfaz lo.”
Gvanbaz vunz caemh siengsim daej lo. Gaenlaeng gietsim itdingh ij gaj dai duz yahvaiz bae. Gvaq song ngoenz,gyoengqde youq bakdoumonz vat baenz aen u he, youq ndaw de caux feiz dwk rangj duz de, hawj duz de doek roengz feiz deng coemh dai bae.
Daengz yiengqhaemh, gij neix cungj guh cingsuj lo, ndaw u caux feiz dwk hoengz gywggywg lo. Mbwn raizda ndaem lo, hawj lwgsau caiq ok bakdoumonz bae heuh. De heuh dwk gok niuniu bw!

Mwh ijvanh daeuj daengz, doumonz cix mbouj gven,bohmeh de rag fan dungh goemq gij feiz cingsuj,couhdoq ndonj haeuj goxdoumonz bae.Duz de daengz lo, baez yamq haeujbae doq loemq roengz u feiz de bae. Song gvanbaz vunz doq dawz fagcanj,cangnga coegcoeg camxamx duz yahvaiz, Hoeng baenzlawz coeg baenzlawz camx , duz yahvaiz cungj mbouj dai. Duz de naeu:
Hanz coeg hanz camx , meh nyungxnyangx mbouj dai ,
Haex led bakcanj , meh nyungxnyangx cij dai,
Gij lwed doek roengz raemx bienq bing ;
Doek roengz rin bienq dak.
Doek roengz nyap bienq nyungz;




#Article 28: Liuzgiuzgoz (134 words)


Liuzgiuzgoz (Vah Liuzgiuz: 琉球國/るーちゅーくく) dwg aen cwnghauh guekgya ndeu. Youq gwnz lizsij Liuzgiuz, Vuengzciuz Sangci Daih'it (第一尚氏王朝) caeuq Vuengzciuz Sangci Daihngeih (第二尚氏王朝) caemh sawjyungh cwnghauh neix. Gij vuengguek seizcaeux haenx (Vuengzciuz Sanhnanz (山南) , Cunghsanh (中山) caeuq Sanhbwz(山北)) hix yungh cwnghauh neix.

Liuzgiuzgoz youq gyang Daizvanh caeuq Yizbwnj Giujcouh, gaenq laeng Mingzciuz caeuq Cingciuz ciuzgung. Samozfanh ciemqhaeuj liux de, de goj laeng Samozfanh ciuzgung. Liuzgiuzgoz aenvih diegyouq daegbied, bienqbaenz aen zunghcenjcan gaicawx Dunghnanzya caeuq Dungbwzya ndeu, vunz hemq de guh aen giuz gyoengq guek.

Liuzgiuzgoz youq gwnz Liuzgiuz Ginzdauj. Dijgvangq de dwg 3600 bingzfueng goengleix. Baihsae de dwg Haij Cungguek Doeng, Baihdoeng de dwg Daibingzyangz. De miz aen dauj ceiq hung ndeu, hemqguh Cunghcinz Bwnjdauj. Gingsingz Liuzgiuzgoz dwg Singz Soujlij, youq baihndaw vueng caeuq guen banhgoeng. UNESCO bingzdingh Singz Soujlij guh seiqgyaiq vwnzva yizcanj.




#Total Article count: 28
#Total Word count: 20406