#Article 1: Sluus (stad) (170 words)


Sluus (Nederlands: Sluis) is e stad in d'Hollandsche provinsje Zêeland, in Zêeuws-Vloandern. 't Makt dêel uut van de gemêente Sluus.

De toale da ze doa klappn is in feite e West-Vlams dialect, moa 't wordt ook Zêeuws-Vlams genoemd.

Sluus wos in de joarn '60 en '70 surtout gekend voe ze seksboetieksjes, moa dat toerisme is styf verminderd hoewel dat er nog alsan van die wienkeltjes zyn. Nu is 't e rustig stadje mè wienkelstratjes en vele groen.

Veel West-Vloamiengn goan nu en ton noa Sluus achter homeopatische en andere nateurproductn.

Den Damsche Voart, die begunt in Brugge, komt toe in Sluus.

Jantje van Sluus wos in tyde (round 1600) de klokkeluder va Sluus. Op e nacht, op de kop of 'n driejn, giengn de Spanjoardn Sluus binnvoln. Moa Jantje adde tevele efêest, en e wos in sloape evolln. De Spanjoardn vertrouwdn 't boeltje ni (z'ôorndn gèn klokkn) en z'en ton ni anevolln. De legende leeft nog ossan vors: Jantje va Sluus is nu verêeuwigd in e biertje me zyn noame.




#Article 2: Noene (129 words)


De noene es den tyd tusschn de nuchtend en den oavend. A we zegn teegn de noene, ton verwyzn we noa den tyd, die volgt ip de nuchtnd. Anders gezeid, de middag.

Dikwyls klappn we van den achternoene omme bedoeln: 'vôor den oavend'. Omme viendn dat de nuchtend tot ten twoalvn deurt, tons begint de noene ten twoalvn. Der zit doarôver vil varioasje tusschn de landn; nie iederêen beschouwt de noene ols de zelstn tyd van 'n dag. Wor dat de noene endigt, dat es afhankelik van 'n tyd van 't joar: 's wienters komt den oavend vroeger ols in de zomer.

In de noene moe 't licht van de zunne dur 'n klêender stiksje atmosfeer driengn ols in de nuchtend en den oavend; dus ton es 't warmer.




#Article 3: Bêesten (ryk) (159 words)


Et bêestnryk, wok gekend lik de Animalia, is de taxonomische ounderverdêlienge die al de bêestn omvat. 't Makt dêel uut van 't doming Eukaryootn. E bêeste wordt gedefinieerd volgens zes criteria. De mêeste bêestn voldoen an e combinoatie van die kenmerkn:

Vo uutsluutsel te verkrygn, wordn organismn den dag van vandage geclassificeerd ip basis van moleculair-genetische kenmerkn.

Et ryk Animalia bestoat uut 38 stammn , oewel da d'r doar discuusje over is omda de wetenschappers ni al d'akkoord zyn vo sommige klassn under eigen stamme te geevn.
't Wordt ounderverdêeld in 3 ounderrykn:

Ounder de Metazoa e j'ounder andere ôok de bêestn met e ruggegroate: de visschn, d'amfibien, de reptieln, de veugels en de zoogbêestn.

D'r zyn ôok bêestjes zounder ruggegroate, lik de tettingn, de krabbn en de geirnoars, d'oarebêestn, de futtn en de slekkn. De Mesozoa omvattn vôornoamelik wurmachtige bêestn. Sommigte peizn da Mesozoa Annelida, Planaria, en Nemertea omvattn, andere viendn da ze vôornoamelik ip de Trematoda trekkn.




#Article 4: Google (170 words)


Google es 'n Amerikoansche firma, surtout gekend van zyn zoekmachien voo bloadn te zoekn op 't internet. Dat algoritme is in 1998 ountwikkeld deur twêe gastn van de Stanford University (Amerika): Larry Page en Sergey Brin. Under zoekmachien gift ieder website een PageRank die gebasêrd is up 't antol andere sites die noa de website verwyzn. Vandoage den dag eit Google zyn activiteitn ol styf uutgebreid en is êen van de grotste bedryvn ter weireld gekommn:

Toch is 't imago van Google, in tegenstellienge tot da van Microsoft, nog olsan da van een sympatiek, joeng bedryf. Misschien is da omdat under informêel motto is Don't be evil (doe gin kwoad). 't Bedryf is oal zo ryke dat et oal Youtube en verschillnde andre bedryvn êd overgepakt. Ze briedn ôok underne markt vrêe uut. Nu ên ze zelvs ol een altirnatief vo Microsoft's Messenger en Microsoft Office.

Van de zoekmachien est er ôok e West-Vlamsche versie, woavan dat de noame geschreven wordt lik da ze da in 't West-Vlams uutspreekn: Hoehel.




#Article 5: Woaregem (565 words)


De stad Woaregem (officieel Nederlands: Waregem) es ne stad in 't zooidooëstn van West-Vloandren. 't Es de vaaifde grooëtsten van de provinsie en ee iets van e goe 38.000 inweuners. De dieëlgemieëntn zijn sedert 1977 Beevren-Leie, Desselgem en Sent-Eloeis-Vaaive.

Den burgemieëstre ès Kurt Vanryckeghem van de CDV. Woaregem es economisch ne groei'nde regio, mee un grooët winkelcentrum: 't Pand.

Tot veur 1977 woa Woaregem allieëne moar wa da nui de uuëfdgemieënte es. D'andre kirnen, Beevren-Leie, Desselgem en Sent-Eloeis-Vaaive, woar'n aparte gemieënt'n. Den ieëstn jannewoarie 1977, bij de gemieëntelukke èrindieëlinge, zijn die gemieënt'n gefuzioneerd bij de nieuwe grooëte gemieënte Woaregem. Der wierd un nieuw woapenskild an'enoomn. Den 23sten juunie 1999 es in 't Belgisch feederool parlement de wet vur de toekenninge van de stadstietle an de gemieënte Woaregem goe'ekeurd. Doardeure ma Woaregem vanof den ieëstn jannewoarie 2000 offiesjieël stad genomd werr'n.

De grooëtste kirn in Woaregem es d'uuëfdgemieënte Woaregem zelve, mee mieër of 20.000 inweuners. Ten noordwest'n van diene stadskirn liggn de dieëlgemieëntn Beevren-Leie, Desselgem (olletwieë mieër of 5.000 inweuners) en Sent-Eloeis-Vaaive (abaai 4.000 inweuners) langst de Leie. De greinzn van de stad bestoan doar no ooyt 't oude kronklende trajèct van de Leie, van veur dat 't woa rechte etrokkn. De bebouwinge van Woaregem en Sent-Eloeis-Vijve es zo goed of ieën gehieël gekomn deur nieuwe weunwijkn en industrieterrein'n, en oek de kirnen van Desselgem en Beevren-Leie zijn noar mallekoar toe egroeid. Ip 't grondgebied van Woaregem, langst de boane noar Dèirluk en langst de boane noar Ter Vicht'n, ligt er un reedeluk grooët gehucht, Nieuwenhove. Nieuwenhove vormt no nen aparte kirn, ol es 't deur de lintbebouwinge verbondn mee 't gehucht de Meulenouwk van Dèirluk.

Sent-Eloeis-Vijve en Desselgem zijn olletwieë egroeid ip 'n plekke woar da de Leie koste over'estookn werr'n. Der es doarbij un typisch patrooën van twieëlingdorpn (langst weerskantn van de Leie iéën) ontstoan: Desselgem ligt epoard mee Oeigem en Sent-Eloeis-Vaaive mee Sente-Boafs.

Den uuëfdkirn Woaregem ee vooërts nog verskill'nde wijk'n. De wijk'n 't Gaverke en de Biest èn ulder ei'en afzonderlukke parochie. De parochie Heilige Familie van 't Gaverke is ip'ericht in 1941, de parochie Sint-Jozef van de Biest in 1966. D'oude p'rochie van 't stadscentrum es enomd noar Sint-Amandus. Ol de kirn'n in de stad zin staaif versteedelukt. Der es nog open ruimte flakbij de vallei van de Leie, in 't ooyterste nooërd'n, en in gebied'n rond Nieuwenhove.

Woaregem ligt ip den asse van Kortrijk noar Gent. Dienen asse werdt etypeerd deur de rivier de Leie, de spoorwig Gent-Kortrijk (stoasie in Woaregem), d'otostrade A14/E17 en den oudere stieënweg N43 tuss'n die twieë grooëtre stee'n, die Woaregem deuresnaai'n van zooydwest noar nooërdooëst.

't Bekenste wat dat er in Woaregem gebeurt, es de joarlaaikse Woaregem Koerse; da zijn pèirdekoers'n in de loatste weeke van oguustuus, ei'enluk ip den ieëst'n deisnda achter de loatste zonda van oguustuus. Dus 't kan oek ol begun september zin. Woaregem es oek de gaststad van Twis deur Vloandern, een West-Vlomse wielerkoerse in 't veurjoar.

Aloewel da Woaregem in West-Vloadren ligt, klappn ze doar 'n dialect da stirk ip 't Ooëst-Vloms trekt. De diftongn ij en ui klinkn doar link aai en ooi', link in Ooëst-Vloandren, en nie link ie en uu link in de mieëste andre West-Vlomse dialect'n. 
Daarenboven klinkn broek, doek en koek doar link un brouwk, nen douwk en ne kouwke.
Dus tee'n kikn (kijken) ze(g)'n ze kaijkn en tee'n uus (huis) ze(g)'n ze oys bijv.




#Article 6: Oavelgem (111 words)


Oavelgem (officieel Nederlands: Avelgem) ès 'n gemêente in 't uterste zudoostn van West-Vloandern. Z'é oungeveer 9.600 ènwoners.

Oavelgem ligt an de Schelde en grenst an Ôost-Vloandern. De dêelgemêentn zijn Outryve, Kerkove, Bossuut en Woarmoarde. Den burgemêester ès sedert 2019 Lut Deseyn (Gemeentebelangen), dervôorn wos't Lieven Vantieghem van de CDV.

Oavelgem es ôok en centrumgemêente in en relatief ofgelegen gebied en is doardeure bekend vô zyn college en atheneum.

Èn de gemêente zijn der vil meugelijk'eden vur te fietsn en te sportn. Vur de rest is ter nog 't Kastêel van Bossuut en een poar andere monumentn lik de Tombêelmeuln in Outryve. Ieder joar vèndt er in Oavelgem Krakrock ploatse, een muziekfestival.




#Article 7: Damme (115 words)


Damme is e stad in de provinsje West-Vloandern in België. De stad zelve is reedlik toeristisch uutgebouwd me veel oude gebouwn. In de gemêente weunn dr bykan 11.000 mensn.

Damme is sedert ênigte joarn ôok bekend vô zyn boeknwienkels - byvôorbeeld D'oude Schole. Iedre twède zundag van de moand is't er specioale boeknverkoop. Damme is volgens 't boek van Charles de Coster ôok de geboortestad van Tijl Uilenspiegel. 

Deur Damme lopt den Damsche Voart. Damme grenst ook an 't nateurreservoat van 't Zwin.

De gemêente telt buutn Damme-centrum nog de dêelgemêentes Hoeke, Lapscheure, Moerkerke, Oostkerke, Sysêle en Vivenkapelle. Verder is 't er nog de kern Den Hoorn (Sint-Rita) in Moerkerke.

De gemeênte Damme grenst an:




#Article 8: Christndom (121 words)


't Christndom is 't geloof da gebaseerd is ip 't leevn va Jezus van Nazareth lik oe da 't beschreevn is in 't Nieuw Testament. 

Centroal stoan zyn predikienge, kruusdôod en verriezenisse. 't Christndom is e monotheïstische godsdienst; de christn'n gelôovn in êen God, of drie persôon'n lik God de Voader, God de Zeune en God den illigen Gêest en da noemn ze den illige Drievuldigeid. Die drie Persôonn (personae) kuj wel ounderschêedn, moa je meug ze nie schêedn. 
Christnn gelôovn da Jezus de zeune va God is, mor ook de Messias die vorspeld en angekoendigd is in 't Oud Testament.

't Christndom èit 2 miljard gelovign in de weireld, de mêeste in Amerika, Europa, 't zuudn van Afrika en Australië. 




#Article 9: Zêeuws-Vloandern (385 words)


Zêeuws-Vloandern is nu e stik van Holland, in de provinsje Zêeland, dat teegn België ligt. Sedert de gemêentelikke herindêlienge van 2003 bestoat 't nog uut drie gemêentn: Sluus, Terneuzn en Ulst. 

Tout vô 't joar 1600 was Zêeuws-Vloandern geweune een dêel van Vloandern dan d' Hollanders hèin bluuvn bezettn tout de Fransche Revolutie. Tussen 1794 en 1815 makte 't dêel uut van Ôost- of West-Vloandern (Sluus, Cadzand, Breskens). Zêeuws-Vloandern is 't ênigste dêel van Zêeland da nie an minstens drie kantn an woater grenst.

't Is een belangryk gebied vo 't kanoal Gent-Terneuzn. Ten westn van de Braakman, moar ook in de ôostelikke platsn Terneuzn, Axel en Zaamslag zyn de mêeste inweuners protestant, dikwils afstammeliengn van West-Vlamsche protestantn die hier in de 17ste êeuwe zyn kommn weunn. Moa d'r weunn ook elders veel menschn met e Vlamschn achtergroundhistorie. 't Is surtout e gebied voe boern. In Philippine kommn veel Vloamiengn mussels eetn. In Sluus en Axel kommn ze voe te shoppen. Terneuzn en Hulst trekkn veel Vlamsche dagsjestoeristn. Deurda veel protestantn trouwdegen met andere protestantn van over 't woater, is de toale van Zêeuws-Vloandern nu teegnwoordig voe 't grotste dêel Zêeuws, moa wel styf beïnvloed deur 't West-Vlams, surtout, moa nie ollêne, in Sluus en wyde omgevienge.

Ol vanof 1828 is Zêeuws-Vloandern mè de reste van Zêeland verboundn gewist deur overzetbôotn. Vanof 1866 had de provinsje Zêeland e geregelde dienst me stôombôotn. In 1958 kreegn die bôotn deur under noamn de bekende lapnoame prinsessebôotn. Hoewel d'Hollandsche regerienge en de Zêeuwsche Stoatn in 1945 beloofd aan van de overzetbôotn teminste voe Zêeuws-Vloamiengn gratis te moakn, gienk 't abonnement assan mor dierder kommn. In 1958 dreigde de actiegroep Vrije Veren (=Gratis Veerboten) zefs met ofscheidienge van Holland en anslutienge by België os de veren nie were gratis zoun wordn. 't Was d' êeste en vorlopig ênigste ki dan d'inweuners van Zêeuws-Vloandern doar serieus mee dreigdn. De pryzn zyn loater pertank toch were verhoogd. In 2003 zyn de bootverbindiengn voer auto's ofgeschaft achter d'openienge van de Westerschelde-tunnèl. Ip de verbindienge tusschn Vlissingn en Breskens bluuft er een overzetbôot voarn allêne voe velo's en voetgangers, en uutgeboat deur Veolia Transport Fast Ferries.

In Zêeuws-Vloandern wordt er Zêeuws-Vlams geklapt.

't Woord Zêeuws es nen oudn Middel-Nederlandschn genitiefvorm van zêe en wil dus letterlik zeggn: van de zêe, an de zêe.




#Article 10: Flip Kowlier (119 words)


Flip Kowlier (zynen echte noame es eigentlik Filip Cauwelier), geboorn in Yzegem in 1976, es ne West-Vlamsche zanger. J'es zyn carrière begunn as zanger by den hiphopgroep 't Hof Van Commerce, woa dat ie ne rapper wos en es. Doarachter is 't 'n solo begunn ziengn, beist dat ne ôok nog rapper wos by 't Hof van Commerce. 

Ie zingt in West-Vlams nie omdat ie damee 'n twadde wilt zeggn ma omdat da de toale es wo dat em mee ipgegroeid es en woa dat ie hem 't best in kan uutdrukkn.

Ie es me zyne muzzik nie allêne succesvul in de Vloanders moa ôok in Olland.
Ie eit ôok twêe kinderboekn geskreevn: Conflicten over etensresten en Over kabouters.




#Article 11: Lendlee (158 words)


Lendlee (Nederlands: Lendelede) is e plekke en gemêente in de provincie West-Vloandern. Der weun e goe 5700 mensn. De burgemêester Carine Dewaele i van de CDV. Lendlee ligt nevenst Yzegem en Kuurne.

Lendlee is 'n oude nederzettinge: d'oude kroniekn klappn van e Romeinse heirweg van Nôord noa Zuud deur de gemêente.

n' Êeste kêe da ze klappn van Lendlee is geleen van 1078, ton volt de noame Lethae en 't goa zekers over Lendlee. Der wa in diene tyd e vrommins Folkswinde en eur zeuns die twêe bundergoed voe niet geevn an Lethae voe de dô voadr en vint Rudolf ip zyn gemak te moakn. Êen zinneke is vrêe de moeite: Villa videlecit Lethae nomine. Villa Lethae zinspeelt ip e dorp, meskiens datter ol e kappelle of e kerke stound.

Lendlee èt intyde ofgezien van d'oorloogn, skachtbèrn en ziektes:

In den êesten weireldoorloge es Roland Garros zyne vlieger neergeschootn gewist boven Lendlee.
Ie es ton neregestort in Iengelmunster.




#Article 12: Kaffie (165 words)


Kaffie of kafje (Nederlands: koffie) is e drankske da ze moakn van de gemoaln e gerôosterde kaffiebôonn van de kaffieplante en woater da juste gekookt ei.

De plante komt ôorsprounkelik uut Ôost-Afrika, moa 't zyn de Arabiern die 't populair emakt en (kaffie is ofeleid van 't Arabische qahwa al bunna ('wyn van de bône')). 
Dankzy d'Ollanders is kaffie oek in Europa bekend erocht. 

In hêel veel landn wordt de kaffie goe deuregekokt, soms zelfs gemingeld me 'n ilft gedrôogde cardemomzoadn.

Vroegr oa je in praktisch iedren stad minstns êenn kaffiebrandery. De reuke van die branderyen was machtig voe kaffieliefhebbers. Sinds de joarn '80 zyn de klêne kaffiebranders verdweenn, ipgeslorpt of overgepakt lik Bruynooghe.

In 't middenôosten kenn ze ôok de witte kaffie: de gedroogde zoadn van cardemom wordn twintig minuutn goe deuregekokt met veel suker. De smoake ei niks te moakn van 't gêne da wulder kaffie noemn.

Ep't portret stoat een zatte kaffie, mô 't zyn der ouk die ne spoelkom kaffie zeggn.




#Article 13: Toebak (383 words)


Toebak wordt gemakt van de bloarn van de toebaksplante Nicotinia tabacum. De gedrôogde bloarn ku je rolln in sigarn of versnippern vo sigrettn. Vroeger wierd toebak ook nog gepruumd of as snuuf gesnoovn. De bestn toebak uut West-Vloandern komt van Wervik.

De toebaksplante is een êenjoarige plante, die over 't olgemêen up grôte plantages wordt verbouwd, en ôorsprounkelik van Amerika komt. Gedeurende 't groeiproces wordn de plantn getopt, de blommn wordn deruut gesneen, woadeure dan ol de voediengsstoffn noa de bloarn goan. Omdan niet ol de bloarn terzeldertyd rype zyn wordn ze ê vor ên geplukt. Achterof wordn the bloarn gedroogd, wa dat up drie maniern kan gedoan wordn: in de zunne loatn liggn, in ovens of ounder een ofdak hangn. 't Droogn deurt omtrent 3 toe 4 weekn. 

De toebaksbloarn wordn nu gebundeld en up een stoapel geleid. Doadeure begint de teobak te fermenteern, wa dat omtrent tien weekn deurt. In dien stage van 't proces is den toebak een bitje bitter, moa de smake wordt ton verbeterd met de toevoegienge van geur- en smakeverbeteroars gelik sukersirope, zêem of chocola.

Toebak wordt mêestol gemakt in de landn woar da de toebaksplant e gekwêekt wordt, gelik China, Indië, Turkye, Japan, Indonesië, de Verênigde Stoatn, Brazilië, Canada, Argentinië en Mexico. In Europa wordt der in Vrankryk en in West-Vloandern (Wervik) nog wel toebak gekwêekt. 

't Land met de grotste productie is China met 1700 miljaar sigrettn per joar.

't Nationaal Tabaksmuseum is een museum in Wervik, woardan verschillende aspektn van den toebakindustrie en 't rookn in 't olgemêen wordn belicht. België hèt nog zes andere toebaksmuseums in Oarelbeke, Geraardsbergen, Sint-Niklaas, Vresse-sur-Semois, Nimy en Andenelle, die t' hope mè Wervik de Vereniging van Tabaksmusea vormn.

't Gebruik van toebak is een socioal g'acceptêrde vorm van verslavienge. 't Is voarol de gewennienge an nicotine in den toebak da 't moeilik makt vo dermee te stoppn. 

Voarol 't rookn van toebak is een ôorzake van gezoundheidsprobleemn. Rokers hèn een 5 toet 10 jaar kortere levensverwachtienge dan nie-rokers, en rookn lêedt toe ziektn gelik loungkanker, hêrtanvolln, hessenbloediengn en verschillende andere sôortn kanker.

In de mêeste Westerse landn kommn toebaksproduktn mè gezoundheidswoarschuwiengn, en rookn in openboare gebouwn is dikwils verboon.

Ter is een gezegde da zegt: da's straffn toebak.

Een ander gezegde da zegt: Int joar toebak, zijnde 2016. 




#Article 14: Yper (406 words)


Yper (Nederlans: Ieper) is de grotste stee van den Westhoek en de zesde grotste van West-Vloandern. 't Weunn e klene 35.000 menschn. 

Vodder èt Yper de twidde grotste mart van België, achter Sint-Nikloas. De bynoame van Yper is de Kattestad en sedert 't pausbezoek van 1985 ouk de Vredesstad. Etwien die in Yper wunt, noemn ze en Yperlienk. Nunder bynoame is en Ypers kiendje.

In 't boeksje De Vlaamse Gemeentenamen, Verklarend Woordenboek, uutegeevn deur 't Davidsfonds in 2010, stoat er dat de noame Yper komt van wuk die nu 'n Yperleet is, mor in tyde geweune *ipara, die Voorgermoans of Oudeuropees zoudt zyn of voogns toalkundigen Gysseling oek van *eipara  *ejap, die rood zoudt wulln zeggn, no 't kleur van 't woater van 'n Yperleet. In de geschrift is Yper voun 'n êeste kêe te viendn in 1071, toune Ipera. D'officiële noame Ieper is oek e misse, want etymologisch verkêerd omda 't de klankwettn en lokoale uutsproake nie volgt. 't Zoudt voogns d'auteurs Iper (lik Izegem en Izenberge) of IJper (lik IJzer) moetn zyn, mo zeker nie Ieper.  

Schone pleksjes voe te goan bekykn, zyn: 

'n Elfstn november komt Sinte-Moartn met ol ze zworte pietn an met ze boote an de koaie, dat is 't ende van 'n voart (d'Yperlee). 't Stoan toene e masse kienders me nunder ouders te wachtn en ze goan toune oltegoare noa 'n Mart. Oek in olle deelgemeentn is er e Sinte-Moartnstoet. De jounges krygn doa sneukelienge (mandarynn, spekeloaschekoekn, schokla, pikkeniekn, ozelievevrouwtjes en sintemoartnskoekn). Up 'n efsn november krygn de meeste jounges toun oek etwot va speelbucht.

Wuk dat er specioal is in Yper, is de uutsproake van de lange klienkers ee en oo (ollene echte Yperliengn doen dadde, de meeste menschn van de deelgemeentn nie):

Typisch an 't Ypers (en ouk wel in de gemeentn in 't rounde) is 't woord enni. 't E verschillnde betekenissn, 't is te zien in wuk e zinne daj 't gebruukt. Deurda ze dat zovele zeggn, lachn ze doa stief mei in de reste van de provinsche. 't Zou afstamn van d'Engelschen die oltid innit zeiden bist den Eerstn Wereld Oorlog.

De gemeente Yper bestoat uut neegn deelgemeentn. Buutn 't stadscentrum zelve (me meer of duust inweuners per vierkantn kilomeiter de dichtsbevookte deelgemeente), liggn der doarround nog de deelgemeentn Boezienge, Brieln, Dikkebus, Elverdienge, Ollebeke, Sient-Jan, Vloamertienge, Vormezele, Zillebeke en Zuudschote.

De gemeente Yper grenst deur zyn uutestrekteid an e masse landelikke dorptjes en gemeentn:




#Article 15: Guido Gezelle (411 words)


Guido Gezelle  (Brugge, 1 meie 1830 - Brugge, 27 november 1899) was e West-Vlamschn dichter, toalgelêerde, vertoaler en publicist. J'is surtout gekend vo zyn lyrische gedichtn in 't West-Vlams over de nateure en vo zyn beeldend toalgebruuk. 

Guido Gezelle es geboorn als oudste kiend van Monica Devrieze (1804-1875) en Pieter Jan Gezelle (1791-1871), een hovenier in Brugge. In zyn huus van geboorte is nu 't Guido Gezellemuseum oundergebrocht. 

Gezelle is in 1854 tout paster gewyd. Derachter giengt ie noa 't Klêen Seminoarie in Roeseloare woa dat ie lêroare was en ook 't latste dêel van zyn pasteripleidienge krêeg. Je gaf lesse in toaln en je begeleidde de buutnlandsche lêerliengn. 't Woarn vor hem topjoarn van toalstudie, pedagogischn inzet, spirituele begeleidienge en poëtischn activiteit.

Je zettege hem in vo 't Vlams, zyn moedertoale, ip een idealistische maniere. In die context verscheenn vanof 1858 zyn êeste publicoaties en poëziebundels:  Kerkhofbloemen, Vlaemsche Dichtoefeningen en  in 1862 e verzoamelbundel gedichtn, gezangn en gebeedn. Je droomde dervan 't vôorouderlik Vlams te zien herleevn als cultuurtoale:

J'ha styf dichte vriendschapsreloaties mè zyn lêerliengn, surtout met Eugène Van Oye. Deurda Gezelle ip zuk 'n persôonlikke maniere lessegaf, krêegt ie zyn ountslag in Roeseloare. 

Met da zyn missioneriengsplann vor Iengeland nie ingewilligd woarn, is Gezelle ton lêroare gewordn an 't Iengels Seminarie in Brugge.

In 1865 is Gezelle benoemd tout ounderpaster in de Walburgakerke in Brugge en derachter ist ie noa Kortryk gegoan, zyn twidde bloeiperiode. 

Guido Gezelle het ook West-Vlamsche volkswoordn en uutdrukkiengn ipgeschreevn vo te bewoarn vo 't noageslacht. Je zou zelfs een verzoamelienge angeleid hen van de woordn die zyn biechteliengn gebruuktn vor under erotische zoundn te beschryvn. Een van zyn volgeliengn, Leonard De Bo, het van de levende stemmen der taal 't West-Vlaamsch Idioticon gemakt. Gezelle had ook een tydschriftje: Loquela, een blad voor eigen Vlaamsche liefhebberije en voor eigen Vlaamsche taalgeleerdheid.

In  1884 is Gezelle ook in contact gekommn mè Frans-Vloandern. Lik dat ie g'interesseerd was in de Vlamsche toale, giengt ie ook luustern noa de toale van de sedert 1713 (by de Vrede van Utrecht) ofgescheidn Vloamiengn in de Fransche Westhoek, die een ouder Vlaemsch bewoard haddn. Gezelle is ton ook verkoozn tout lid van 't Comité Flamand de France.

Een bekend gedicht van Guido Gezelle es Dien avond en die rooze. Dat is geschreevn vo Eugène Van Oye en moet hem herinnern an zyn pasterroepienge. 't Wordt ook geweune g'interpreteerd als liefdesgedicht: 

Nevest de vele andere werken over Guido Gezelle is er:




#Article 16: Frans-Vloandern (110 words)


Frans-Vloandern (Nederlands: Frans-Vlaanderen) is e gebied in 't noordn van Vrankryk. 

Vroeger wos 't gebied e dêel van 't Groafschap Vloandern, mo sichtent 't Verdrag van Nymegen in 1678 is 't e stik van Vrankryk. Frans-Vloandern es dus et stik van Vloandern da nu in Vrankryk ligt.

Die regio makt nu dêel uut van 't Fransche Noorderdepartement en bestoat uut d'arroundissement Duunkerke (den Franschn Westoek) en van d'arroundissement Rysel (Rysels-Vloandern).

De mêeste menschn klappn der teegnwôordig wel Frans, moa der zyn nog menschn, surtout d'oude, die nog Vlamsch klappn.

De latste twee noemn de Fransche soms ook Cœur de Flandre.

Zie de Lyste van Fransche gemeentn en under Vlamsche noame.




#Article 17: Ostende (575 words)


Ostende is e Belgische stad in de provinsje West-Vloandern. Ze ligt an de Vlamsche Kust. Buutn Ostende zelve, zyn der nog e poar deelgemeentn, Stène, Mariakerke, Raversyde en Zandvoorde. Der weunn in 't geheel oast 70.000 menschen. Roend Ostende liggn de gemeentn Middelkerke, Gistel, Oedeburg en Brèènienge. In de Middeleeuwn laag Ostende an den oostkant van e schiereiland, Ter Streep. An de westkant laag Westende en in 't middent laag Middelkerke. De polder achter 't eiland liep allene by springty oender, twèè kèèren per joar. Deur d'inpolderienge kaamt de Ploate an 't vasteland te liggn. 

De stad is e belangryk verkèersknooppunt, en et byvoorbeeld nen aavn, e vliegpling en ne jachtaavn. De stoasje van Ostende is ook et endpunt van de tring, dus je moe doar ofstappn, oftewel direct were kèern, mo je ku wêl direct de kusttram pakkn, want dedien stopt ook an de stoasje. Je kut ook de ottoobus pakkn no de banlieue of een va de buutnlynen no Brugge, Gistel, Oedenburg, Veurne, Ichtegem, Klemskerke, Toeroet, Diksmude, Middelkerke en vele meer. In't sezoejn kost je vroeger no Ieper en Bellewaerde me de bus, ma in 2012 e ze die liene afgeschaft.

E poar belangryke platsen in Ostende zyn 't Petit Paris; die name verwyst nog noa de tyd toun da Ostende twètalig was, 't Pêêrd (Leopold I pling), woa dat er e reusachtig standbèeld stoat van uze èeste keunink en 't Marie-Josépling. In 't centrum van de stad lig et Woapenpling met 'n schône kiosk in 't middn.

Ostende is ook de stad van artiestn gelik Arno, James Ensor, Leon Spilliaert, Constant Permeke, Gustaaf Sorel, Jef van Tuerenhout en Raoul Servais en entertainers gelik Kamagurka, Herr Seele, Gunter Lamoot, Lucy Loes, Preuteleute, ...

En vergit de Paulusfèestn nie te middn ogustus woar da je veel artiestn uut eign streke kunt zien uptreedn, vooral Lucy Loes trokt doa assan vele volk aze speelde.

J'et ook e ferme hardcore en punkrockscene, bekende groepn van by uus zyn oundermèer Death Before Disco, Dedicted, 7 works en Ladbroke.

De stoeten Ostendenoare, rond de joarn 1980-90 en satirisch weekblad, moa nu en mysterieuzn actiegroep die ’t gemunt êt ip de monumentn ter ère van keunienk Leopold II in Ostende. Z'en in 't verleden al e ki zyn and ofgezaagd.

In 't gehucht Raversyde ligt 't Provinciaal Doming Raversyde.

Et boegbèeld van Ostende is De zèe va George Grard, het standbèeld voorn het Casino Kursoal, deur de Ostendenoars Dikke Mathille genoemd. In 2005 is't er een discusje gewist of da't standbeeld ip eur oorspronkelikke platse ip de oostellienge moest gezet wordn, moa der was zovele trammelant doarteegn da ze toch moa beslootn en om et te loatn woar dat 't was. Z'en der ook e soorte van bier achter genoemd.

De tale van 't Ostens schèelt vele met andere dialecten in 't West-Vlams. 

In Ostende (lik up vele plekkn an de kust), gebruukn ze in te plekke van de /êe/ de /èè/. Ze zeggn dus nie me men êen bêen in de zêe, mo me men èèn bèèn in de zèè (klanke lik de êeste i in illetriek, mor e bitje langer), of lik de twidde e in 't Fransche élève.

De grotste kenner van 't Ostens is Roland Desnerck. 't Ostens Woordeboek is van em.

De burgemèèster van Ostende is Johan Vande Lanotte. Mo in de gemèènteroad zittn der nog bekende gasten, gelik Geert Lambert, me ze groen brilletje, en nateurlik et Jean-Marie Dedecker doar ook in gezetn.




#Article 18: Lectrr (165 words)


Lectrr, eigentlik Steven Degryse (Roeseloare, 27 meie 1979), is ne West-Vlamsche cartoonist. 

Lectrr eit hêel zyne jeugd deuregebrocht in Rumbeke, etwoaschn tussen Roeseloare en Yzegem. Je wos doar in Rumbeke lid van de KAJ. J'is zyn carrière begunn as cartoonist ip't internet, moa j'eet ol vree zêre den overstap noar de boekskes gemakt, als cartoonist voe Maxim, Menzo en P-Magazine. Voe de moment stoat y in ounderandere de Vacature en in Mo. Je têkent wok nen doageliksen strip (Lars) voe de Gazet van Antwerpen,  't Belang van Limburg en Het Algemeen Dagblad in Holland.
Lectrr weunt nu in Gent, den ôofdstad van Ôost-Vloandern, woar dat em in 2004 ne strip makte met Luc De Vos, de zanger van Gorki.

Sommigte strips schryft y in 't Vlams mo je weird ôok vertoald in 't Ollands, 't Frans, 't Ingels en in 't Duuts. In 2005 kwam zynen êesten boek uut, Hara Kiwi, en in 2006 zynen twêedn, die gelik ôok ol in 't Duuts verscheenn es.




#Article 19: CD&amp;V (167 words)


Christen Democratisch en Vlaams, ofgekort als CDV, es e Belgische polletieke party. 't Es een polletieke party die redelik sterk stoat in West-Vloandern. Vroeger was 't de CVP (Christelijke Volkspartij). 't Es een centrumparty, vroeger ollêne katholiek, moar nu brêedr moatschappelik. Z'houdn wel nog an de christelikke woardn voe uutgangspunt. 

In veel gemêenten, voorol ip den buten, hein ze de absolute mêerderheid of zittn ze minstens in de gemêenteroad. In Kortryk, êen van de grôtere steedn, hein ze 't ol joarn en joarn voo te zeggn. E poar bekende West-Vlamse CDV'ers zyn: Patrick Moenaert, Yves Leterme, Stefaan De Clerck. Ôok Jean-Luc Dehaene, êen van de vôrige êeste menisters van 't land, wos e West-Vloamienk van ofkomste.

In België zyn 't Franstoalig Centre démocrate humaniste (cdH) en de Duutstoalige Christlich Soziale Partei (CSP) de zusterpartyen van de CDV. In 't Europees Parlement makt de CDV dêel uut van d' Europeesche Volkspartye. Grôte democratische zusterpartyen zyn der ook in Holland: Christen-Democratisch Appèl (CDA) en Duutsland: Christlich Demokratische Union (CDU). 




#Article 20: Oarelbeke (371 words)


Oarlbeke (officieel Nederlands: Harelbeke) es 'n stad en gemêente in de provincie West-Vloandern in België, beken lyk  Oarlbeke, de vurige stede. Der weunn appeprih 27.000 minsn.

Olverwege peseerde êeuwe wos ter èt in Oarlbeke een grôte concentroatie van arbeiders en mètsneirs, surtoe in de wykn 't ôoste en 't Eilan. 'n êerlik moa ruw voakske, woa dan d'omliggende gemêentn ip nere kykn. tès et doamee dant'r èt vele klappn van Oarlbeke, guntre woa dan de messetrèkkers weunn. 

T'was ton ôok êen van de rwu gemêentn in de streke woa dat de sossn, mee Marc Bourry, an de mach woarn. Ol de socialistische bewegiengn woarn de moteur veu 'n bloeiend cultureel leven: meziek- en têkenacademie Peter Benoit, harmonie Vooruit en fotoclub Germinal als mêest bekende.

In Oarlbeke eej wok nog 't gehucht Stoasegem en de parochies Sint Salvator (centrum), Sint Rita en 't Eiland.
Oarlbeke es gefusioneerd me twêe dêelgemêenten: Ulste en Boavekove.

Oarlbeke ee vrji vele van zyn ziele verloorn oanze een grôot dêel van 't centrum ofgebrookn een vwor Oarlbeke radikoal in twêeen te snyen deur de grwute Gentske boane. Moa nu trachtn ze er were t'verkêer dervan te krygn en er een smoal boantje van te moakn.

Der es èt 'n stoatie in Oarlbeke.

Nie verre van 't stadeus, eejt ouderlik eusje van Peter Benoit (zyn geboorte-eusje) en zin museum. Nog een bitje vwodre keundjet 'Pupe- en toebaksmuseum' vin'n. In Oarelbeke eej vaneigens wôk de Goavers, een kunstmoatig meer angelei ten tyde van den anleg van d'otoostrade (nu E17, overtyd E3). Oarelbeke eej gie de start en n'arrivee van de E3 Prys Vloandern, een velokoerse. Wok de moeite voe ne kji noa toe te goan ès 't jeugdeus de Salamander.

In 't center stoat de neoclassicistische Sint-Salvatorskerke, gezèt tussn 1769 en 1775.

Het dialect van Oarelbeke ès typies en gemakklik 't erkenn. 't Mêest ipvoallnde è de dubbele ountkennienge lik in 't Afrikoans, bevôorbeeld: Ge moe nie sloan nie. En de lange klanken moej nog e bitje rekken.

Andre typiese utdrukkienge voo t'Oarlbiks te testn zyn : zeg, pakte kljeinen, minne vèn moe vechtn of In oarlbe'e een ze gin moeite nie voe en poar ba'en bier in ulder leise te kappn. Ulder kla'e goat'er nie skêef van stoan.




#Article 21: Mêenn (100 words)


Mêenn of Mêende (officieel Nederlands: Menen) is een Belgische stad en gemêente in de provinsje West-Vloandern. Buutn Mêende zelve liggn der nog de dêelgemêentn Lauwe en Rekkem.

In de streke zelve wordt de stad typisch Mjinde genoemd, verder in de provinsje wordt d' uutsproake Mjeenn gebruukt.

In Mêende ligt den arbeiderswyk De Barakken.

E bekende uutdrukkinge in 't West-Vlams is Mêenn ligt dichte by Kortryk, mo verre va Woaregem. Da wil zeggn da ost ieman zegt dat je 't echt mêent te goa doen, tons goat da veurneemn nie lange nie deurn nie, en dikkels is 't ook niet uprecht.




#Article 22: Iengelmunstr (242 words)


Iengelmunstr (officieel Nederlands: Ingelmunster) is e gemêente in West-Vloandern. Z'is ôok gekend als de briganksprochie. In Iengelmunstr weun der e grôte 10 000 minsn.

Der is in Iengelmunstr ôok nen brouwer met de noame Van Honsebrouck die ounder andere Kastêelbier en Brigand makt.

Der is ne statie in Iengelmunstr.

In Iengelmunstr ister wok ne scouts en 2 chiros, ti alsan vulle leute in Iengelmunstre. Aj ôois kè passeert kuj oalsan binn springn in den bas dast jeugdhûs van Iengelmunstr.

Sanderus beweirt in 1641 in zyn Flandria Illustrata dat Iengelmunstr komt van Anglo Monasterium, wat Latyns is vo Engels klôoster. Da klôoster wos geleegn ip den hoek van de Bruggestroate en de Gravinnestroate. 'n Andre meuglikeid, die mêer anangers èt, zegt da 't komt van Angle Monastère, dus klôoster up den oek.
In 1075 bouwde groaf van Vloandern Ro­brecht de Fries e ver­sterkt kastêel up de ruïnn van 'n klôoster dat in 640 be­weund wos deur Iengelse poaters. 

Iengelmunstr lag (en lig) in 't centrum van de provinsje West-Vloandren. Ze noemn et daordeure de sleutle van Vloandren. 

In 1297 eit den Franske keunienk Filips de Schwon en ende up et kasteel gelogeerd. 

En in 1580 wos ter den Slag by Iengelmunstr. In diene slag bie de Mandel vochtn de legers van de Staten-Generaal teegn den keunienk van Spanje. De Staten troepn èn doar verloorn, en de Spanjoarn ein toun Iengelmunster (en et kasteel) verwoest. Da gevecht es ofgebeeld up e wandtapyt uut 1878.




#Article 23: Êestn Weireldoorloge (228 words)


Den Êestn Weireldoorloge, ook wel 14-18 of den grootn oorlog genoemd was e grôot moundioal conflict. E groot deel van 't westelikke frount liep deur uzze streke. Va boovn in Nieuwpôort al langs den Yzer, via 't kanoal, al round de Salient van Yper na beneên richtinge Wytschoate, Mêesn en toene na 't Fransche, de streke van de Marne en verder.

De krôonprins van Ôostenryk-Ongareye, Franz Ferdinand, is ip 28 juni 1914 in Sarajevo vermôord deur Gavrilo Princip, e Servischn nationalist die wilde dat ze streke oenofhankelik wos van 't grôte Ôostenryk-Ongareye.

De landn in Europa woarn ol lange mè makoar in stokke. En in de môord op Franz Ferdinand addn ze e reedn gevoen om makoar d'n ôorlog te verkloarn.
Wuk ist'er nu ollemoale gebeurd? E poar feitn en è klêine situoasjeschets:

't Was e verschrikkelijken oorloge. De meeste menschen van ol tuzends zyn gevlucht na 't Fransche om te goan werken by de boeren en by de bakkers. De meeste Fransche vintn zaatn zelve an' t frount woadeure da Vrankryk vintn nodig ad vo te werken.

In nuus land ollêne leggn der 520.000 soldoatn begroavn. E masse doavan kuj werevin' in de Westoek. Van de 134.000 ekende Duutsche groaven leggn d'r 126.000 op 4 West-Vlamsche plekkn (Langemark, Mêenn, Vlazjele, Ôoglee). Van de 22 Fransche begroafplekkn leggen d'r elve in West-Vloandern.

Styf bekende kerkoovn en monumentn zyn:




#Article 24: Laura Lynn (106 words)


Laura Lynn (18 juni 1976) es een West-Vlamsche zangeresse afkomstig va Ardôoie. Eure 'n echte noame es Sabrina Tack en euren bynoame is de schlagerkeuninginne.

Asse klêne wos, goenk ze na de Showbizzschole in et Koninklijk Technisch Atheneum of Hotech in Ostende. In 't begun marsjeerde eur carrière met Ingelse liedjes under euren echte noame Sabrina Tack nie goe.

In 2005 makte ze as Laura Lynn de schloager were populair in Vloandern. Neur eerste hit wos: Je hebt me 1000 maal belogen. Da liedje stoen twintig weken lank in de toptiene van de Belgische Ultratop singles Top 50. Oek bekend is: Jij doet de wolken verdwijnen.




#Article 25: Roeseloare (871 words)


Roeseloare (Officieel Nederlands: Roeselare) i ne stad die in 't erte van West-Vloandern ligt. D'r weunn mjèr of 63.000 minsen. Roeseloare wordt de Rodenbachstad genoemd.

De noame Roeseloare zot djils Germoans en djils Gotisch van worsprong zin en wilt oopn plekke in e bus (*hlaer, loare) me riet (*raus, roese) zeggn. 't Gift an oe dat de streke van Roeseloare der in 'n tyde utzah: vele bus en nat (riet groeit olsan ip natte plekkn).

De noame komt vo'n jiste kji vworn in 822.

Buutn Roeseloare-centrum zyn d'r de dêelgemêentn Bevern, Oukne en Rumbeke. D'r zyn ook nog een poar klindere gehuchtjes langst de stêenweg noa Mêende (N32): Zilverberg en Beitem.

In Roeseloare ligt ôok den arbeiderswyk Krottegem.

De gemêente Roeseloare grenst an de volgnde gemêentn en dorpn:

Ze klappn ol van Roeseloare van in 't joar 822. 't Is ol van in de joarn 900 da Roeseloare ne stad wos van nyvereid en commerce. In 't joar 1250 eet 't stad stadsrechtn en privileges g'et.

Roend 1260 èn z'up de mart 'n belfort en 'n alle gezet. In die tyd wos't stad vrêe in trek by plunderoars van olle slag en sôortn. Vô de veiligeid è Roeseloare ton e poar schuttersgildn gemakt. 't Is jammer vô te zeggn, moa ze kostn zyder eigentlik nie vele doen, want in de joaren 1488 en 1492 èt 't leger van Maximiliaan van Oostenrijk Roeseloare hêlegans plat gesmeetn, en wok bykan olle vroegmiddelêeuwsche gebouwen. Z'een ton 't stad were upgebouwd teegn 't joar 1500, moa wel hêel anders van zicht.

Hugo Verriest, de twêe dichters Guido Gezelle en Albrecht Rodenbach en veel andre èn doar e stiksje Vlamsche geschiedenisse geschreevn. 't Klêen Seminoarie was eigentlik êest e klôoster met e schole derby en 't bestoat al van in 1806.

Qua schône gebouwn moetn me de geklasseerde trapgevels up de markt, 't oud postgebouw in d'ôoststroate (nu de toeristischn dienst) en 't staduus vermeldn.

G'et ton wok nog standbeeldn in Roesloare lik Albrecht Rodenbach, 'n Roeseloarschn dichter, en Peegie, ne verkôper van schoeblink uut de boekn van Willem Denys. Peegie is't symbool van de Roesloarenoare, een commercant. 

De stad zelve eet 'n poar katholieke prochies, Sint-Michiel, Sint-Amang, 't Illig Erte, Sint-Jozef, de Godelieveprochie, en d'oeze Lieve Vrouwe. D'r is wok e protestantsche kerke met een bamboeorgel (voe d' echte Roeseloarnoars gekend als De Geuschn Temple). 
Z'een sichtend 2005 wok ne moskee, achter de stoatie in Krottegem.

Roeseloare is surtout gekend vo zyn commerçantn en winkelstroatn. De spreuke is Roeseloare inkôopstad en dat es nie geloogn. Eén van de grotste commerciële gebeurtenissn is zounder twyfel de batjes, die van Roeseloare vo vier doagn één grôte commerce moakn in 't voe die geleegneid verkêersvrye centrum.

Roeseloare is goe verboendn me drukke boann. G'eit d'autostrade, 'n E403, van Dôornik tot in Zêebrugge. G'eit de klêne en de grôte rienk round de stad en nog andere belangryke invalsweegn. Roeselare et wok een stoasje(die ogouwe goa vernieuwd wèrn) met trings noa Rysel (Lille Flandres) en noa Ostende (da's met de rappere intercity's). Doa neffest ei je nog et boemeltringske van Brugge noa Kortryk en ommegekêerd. Der ryen wok autobusn noa Brugge, Kortryk, Diksmude, Ypere en Mêende en wok êen noa Tielt. Der ryen wok stadsbussn in Roeseloare me 7 lynn.

Roeseloare beschikt over en cultureel centrum noamelik De Spil. Der kunn om en by de 1000 man in de grôte zoale zittn en e goe 200 in de klêenn. Der zyn nog vele andere lokoaln en ruumtes en e café. Der kommn vele nationale en internationale artisten ziengn. Neffest dadde is 't er nog d'internationoale zoale in Schiervelde woa dat er soms wel ne ki een tentoonstellinge of een optreedn is. Der is e zoale van 3000 man. Der zyn ton wok nog e poar museums in de stad.

Roeseloare eet een Europeeschse topclub in 't volleybol, de Knack.

De voetbolclub KSV Roeselare is in 1999 oentstoan uut de fuuzje van KSK en KF Club Roeseloare. In 2005 gerakten ze voe den êeste kêe in êeste klasse. In 2010 degradeerdn ze noa twidde klasse. Club Roeseloare is in 2000 were ipgericht en speelt in de wyk Krottegem. In Bevern speelt de voetbolploeg Dosko Beveren.

Der zyn tal van voorzieningn in Roeseloare, lik de zwemkomme, voetbolplings en sportalln. Wok zyn der nog vele velopoadn. 

Doageliks kommn der vulle autobusn toe van alle kanten me studentn. Der zyn vele lagere en middelboare scholen in de stad me uutêenloopnde richtingn. Der is wok en oge schole (katho roesloare) me verpleegkunde en bio-technologie.

Roeseloare eit twêe klinikn, noamelik 't stedelik zieknuus en 't illig erte. Dien twiddn is vrêe bekend deur verschillige primeurs. Die klinike eit een universitair karakter. Der ligt wok nog een ôge schole der neffest. De twêe klinikn ein patiëntn van over de hêle regio.

In Roeseloare klappn ze Roeseloars. Wuk datt r specioal is an 't Roeseloars, zyn de verklêenwoorn. Ze stoppn ollemolle me -ie (uzzegie, vintjie, etc.) Moar, in Roeseloare is 't er nog e compleet g'izoleerd dialect van de Nieuwmarkt, et Boergons dat deur de leurders als 'n sôorte geheimtoale gebruukt wierd (cfr. de vertelliengn van Peegie). Nu an 't uutsterven moa met 'n compleet andre woordnschat en uutdrukkiengen dan 't Roeseloars en 't West-Vlams in 't algemêen.




#Article 26: Plopsaland (148 words)


Plopsaland is e pretpark in Adinkerke (De Panne) an de West-Vlamsche kust, voe de klêne pagadders. 't Begost ols 't Melipark van de familie Florizoone, en werd loater Plopsaland, gekocht en openghoudn deur Studio 100. 

't Succes van 't park angt grôtendêels of van de tv-figuurtjes van Studio 100. Da park is ipgedêeld in mêerdere gedêeltes woa da je ton iedre kêe ander dingn kunt zien. Azo ist er e zone voe Samson en Gert, voe Wizzy en Woppy, voe Big en Betsy en voe Kabouter Plop en zyn moatn. Der stoan do styf vele verschillige attracties en noaste joare komt der een roetsjboane by die drie kirs overkop goat.

Vroegre wos Plopsaland de Meli, woa dat olles in 't teekn stoeg van de by en de zêem. Ge kunt doa nog alsan e poar dingn van zien gelik et vertelselkesbos, de slêerboane, de Splash en den Panoramic.




#Article 27: Ozark Henry (248 words)


Ozark Henry (29 april 1970, Kortryk), echte noame: Piet Goddaer, is ne West-Vlamske zanger/componist.  Goddaer zyn liedjes keunn geklasseerd weirdn onder pop en rock en zyn nogol melodieus van oard. Doarom keund'j em ôren ip verskillige sôortn radio's, lik Studio Brussel, Één en MNM.  Je weunt in en gerenoveerd êern'eus teegn de Mêenpôorte in Kortryk (2006) woadat'ie en studio ingebouwd eit.

't Es êen van de lettre West-Vloamiengn die ip MTV te ziene woarn. J'ei zyn deurbroake noar et grôte publiek gemakt met Birthmarks, woavan der ton veelgedroaide singles zyn vôortgebrocht. E poar vôorbeeldn zyn 'Word up', 'Sweet instigator', 'Rescue' en 'Intersexual'. J'eit ôok ol ip veel festivols gestoan, Werchter was miskiens wel 't grotste. 

Piet Goddaer es de zeune van Norbert Goddaer, ne belgischen componist en arrangeur van vocoale, instrumentoale en digitoale muziek. Norbert Goddaer es êrelêroare van harmonie, contrapunt en fuga an 't Keuninklik Muziekconservatorium in Gent en arrangeur en gastdirigent van het vroegre BRTN-kôor en bekend als zwoarn jazz-fanoat.

Piet Goddaer produceert ôok ploatn: j'eit byvôorbeeld meegeweirk an de ploate van Novastar: 'Another Lonely Soul' in 2004. Ge ôort em ôok meeziengn ip die ploate. Van zyn geïsoleerd studiowirk evolueert'ie langkst'om mêe noa mêer naturelle life-ipnoamn.

Ozark Henry eit live gespeeld ip Rock Werchter in 2002, 2003 en 2005, in 2007 eit ie Vorst Nationoal uutverkocht. Deur ol die joarn es't ie 15 kêers genomineer gewis vô nen Zamu-award, woarvan da't ie der zesse gewonnn eit: beste componist-arrangeur, beste producer, bestn artist en bestn cd.




#Article 28: Yves Leterme (598 words)


Yves Leterme (Wervik, 6 oktober 1960) is e West-Vlamschen polletieker. 

Zyn ouders komn uut Koomn, en is opgekwikt in Zillebeke, moar en et een hus in Yper, ook al zit hij meer in Zweden en elders dan thus bie zin wuf. En is vôorzitter gewist van de polletieke party CDV. E wos ouk Minister-President van Vloandern in de regering Leterme-I (20 juli 2004 - 27 juni 2007) tout achter de federale verkieziengn van juni 2007. 

Aloewel dat'n overtyd e gryst imago adde (zyn bynoame is Boekouder), ist'n op een bepaald moment uutegroeid tout êen van Vloanderns populairste polletiekers. Yves Leterme goat er ton ouk prat op dat 'n e geweunn mens is gebleevn: e goat goa kykn na de koers a zyn zeune rydt, e zegt teegn olleman dat 'n e gête et in zyn of, en en is supporter van Standard. T spel e nie bluiven deurn en de volgende verkiezing wastn de vorte vis en ging De Wever met al zin stemmn lopen.

Achter de federoale verkieziengn va juni 2007, wos Didier Reynders informateur. Toen da zyn rolle wos uutespeeld, kwam Leterme formateur: nem oalt by de verkieziengn de mounsterscore van om en by de 800.000 vôorkeursstemmn. Leterme beguste d'ounderandeliengn vour en oranje-blauwe coaliesje (christn-democroatn en liberoaln). Moa dat foeterde van ol gin kantn: Leterme zelve zou tactische foutn emakt en, moa surtout de Woalsche CDh spartelde teegn. Discuusjepunt wos surtout de communautaire kwestjes woaby da de Vloamiengn noch de Woaln toegeviengn wulnde doen. Op 23 oest 2007 zei Leterme an de keunienk da zyn opdracht mislukt wos. E tydje loater krygt Leterme e twidde kanse. Moa in december 2007 is 't dudelik da Oranje-blow gin regerieng ku vormn. Leterme is toun minister voo Institutionele Ervormiengn, Begrôtienge en Mobiliteit gekoomn in de interimregerienge van Verhofstadt. E wos ouk vice-premier.

Achter d'interimregerieng Verhofstadt III wos de PS betrokkn by d'ounderandeliengn. Uutendelik kwam er toch e regerieng mi Leterme an 't oofd: Leterme I. Op 21 moarte 2008 zweirde Leterme 'n êed by 'n keunienk. 't Is noois een goeie regeringe gewist, ol de gazettn woarn sceptisch over de regeriengsverkloaring (veel te voag zeidn ze). En zelfs binn zyn eigen kartel zyn d'r menschen die begun twyfeln. 

De probleemn begostn mi de weireldwyde crise by de bankn. Achter da de Belgische regerienge beslootn adde om Fortisbank te verkoopn an Paribas, kwam et uut da 't kabinet van Leterme contact zoud ad en mi de rechter die over de verkoop moest adviseern. En dat meugt niet, want in e democratie is 't er e schiddieng van de Machtn. Op 19 december 2008 wos Leterme verplicht om 't ountslag van zyn regerieng in te dienn by 'n keunienk.

Achter da oentslag ist er een nieuwe regeringe gekomn mè upnieuw Leterme als premier. Twos nu nog moeilyker voe die regeringe te moakn dan den eeste kjé mo tis toch were gelukt.

De problémn met de Woaln woarn nog oltyd stif groot. Ze moestn wok nog Brussel Halle en Vilvoorde splitsn. Da wos een grote miserie want der wos gjén ene minister die wilde minder stemn oaln. Omda ze der nie ut gerochtn ét de VLD toen mo de prise der ut getrokkn en moeste Leterme nog ekjé noa de Keunienk goan voe zyn ountslag te vroagn. De gazetten zeiden dat ol een gewente kwam van em. By 't skryvn van da stikske iere moetn der nieuwe verkiezing komn up 13 juni en wilt Leterme gin jéste minister mjé komn (da zout eventueel nog kunn verandern achter de verkiezing oat ie genoeg stemn ét).

Leterme legt nie goed by de Franstoalige pers. 




#Article 29: Spaghetti (167 words)


Spaghetti is e sôorte droadn van dêegwoarn. Spagetti wos êest populair in Itoalië (spaghetti wil 't eigentlik zeggn touwtjes), moa nu kent hêel de weireld da. 

By nuus in Vloandern eetn we da dikkers mè bolonaise sause (tomatte, andjoens, karoten, seldery en gekapt) en geraspte koas derip, moa die combinoasje kenn ze nie in Itoalië. Je kunt er oek e vegetarische sause by eetn.

Macaroni, de dikkere variant van spagetti es ol langer bekend in Vloandren. Rond den oorloge oatn de minsn macaroni me brune suker, goekôop dus. Loater kwam de macaroni me stikses espe en een bechamelkoassause populair. Da wird dikkers gegratineerd in den oovn om der een schôon bruun kostje ip te krygn.

't Roare me spagetti es datter niemand goe weet oe da je die lange slekkn me maniern moe ipeetn en zounder da je die slekkn moe ipzuugn zôdat nie round jen ôorn spyt. Er zyn de volgende methoodn:

In Roeseloare ei je Soubry, noast Anco, êen van de twee grôte Belgische dêegwoarnfabrikanten.




#Article 30: Historie van West-Vloandern (396 words)


 West-Vloandern, da was overtyd e dêeltje van het Groafschap Vloandern. Da ountstoun in de 9de êeuw achter Christus achter de dôod van Karel de Grote en 't Verdrag van Verdun (843). 

't Groafschap wier machtiger oewel dat et afienk van de Fransche krôon. In de 12de en 13de êeuw wier Vloandern ôok ip economisch vlak machtig ounder Diederik en Filips van den Elzas. Surtout dankzy de loaknandel wierden steedn gelik Brugge, Gent en Yper grôot en belangryk.

Vanaf den 13de eeuw wier de Fransche keunink meer è meer jaloes. Je wild' ie em machtiger werden over Vloandern. Toe' was wullehandel vree belangryk. Vloandern oalde wulle vanuut Iengeland vo laken va' te maken. Dus zochten zynder beschermienk by d'Iengelschen. De Iengelschgezinde politiek van Gwijde van Dampierre bracht j'em i' boelle me zyn leenheer Filips den Schoonn. Oundertusschen werden d'oude geslachten en elites binnen de grôte steden ôok machtiger. Da bracht spannienk me de lagere klassen gelik d'ambachters en d'armen. En de steden wildigen ôok meer autonomie van ulder groaf.

Tusschen 1297 en 1305 wier er de Fransch-Vloamsche oorlog tusschen Vrankryk e Vloandern gevoerd. In 1302 was 't er de Guldnspoornslag. Tusschendoor wier d'er gevochten tusschen sociale klassen in de steedn. Moa in 1305 wor die oorlog gedoan en wier alles relatief rustig.

Vanaf ton wier er af en toe ipstanden gelik me Jacob van Artevelde ounder Lodewijk van Nevers. 't Es moa ounder Lodewijk van Male en Filips den Stoutn da Vloandern 'ne dêeltje wier van Bourgondië. Mè de vrede van Madrid (1526) en Kamerrike (1529) gaven de Franschen ulder leenrechterlikke band mè Vloandern ip.

Achter de Bourgondiërs kwamen d'Habsburgers (1482 - 1555) e de Spoanschen (1555 - 1713). Mè de Tachtigjoarige Oorlog (1568 - 1648) wier Vloandern e dêel van Spanje, mo da wor mo tydelik. 
Vloandern wier in 1648 e dêeltje van de Verenigde Nederlanden. Mo loater verloor Vloandern Frans-Vloandern mè Rysel e Duunkerke an de Fransche. Vanaf 1713 wier Vloandern e dêeltje va Ôostnryk e van 1797 toe 1815 wier Vloandern in twêe departement van Vrankryk gedoan. In 1815 wieren die twee stikken Ôost- e West-Vloandern gegeven oan et Keuninkriek voa de Verenigde Nederlanden. Achter 1830 zyn wyder ton a stiksje van België gekommen.

Va 1914 toet 1918 wor er die Grôte Oorlog 'i West-Vloanderen me loopgrachten en al. Da wor round den Yzer e Bachten de Kupe. 't Wor nie te doen schynd'et.




#Article 31: Kamagurka (141 words)


Kamagurka  (Nieuwpôort, 5 meie 1956), eigentlik Luc Zeebroek, es ne West-Vlamsche cartoonist, standip-komiek, zanger en schildre. J' es ipgetoogn in Ostende, moa je veruust ol zêre noa Gent, woa dat ie nu nog oltyd weunt en werkt. Je têkent vorol voe de Humo en hier en doa vor e gazette.

Ie werkt vele t'hôpe mè Herr Seele, mè wien dat ie Cowboy Henk uutgevounden eet. Doarnoast zyn der nog vee andere typekes, gelyk Kamiel Kafka, Bert en Bobje, Raketman,... deur em uutgepeisd.

Kamagurka es 't mêest bekend van zyn absurde cartoons in de Humo. Ie wint er ieder joar de prys van beste têkeneire mee in da weekblad. Ie publiceert ôok in andere tydschriftn, zowel in 't binnenland of 't buutnland (Holland, Duutsland, Vrankryk, USA,...) Moar doarnoast doe't ie nog vee andre dingn, moar de rôon droad es toch oltyd humor:




#Article 32: Ruuslee (167 words)


Ruuslee (officieel Nederlands: Ruiselede) is een gemêente in 't ôosten van de provinsje West-Vloandern in België. Ze ligt an de grenze van de provinsje met ols gebeurs Beirnem, Wiengne, Tielt en Oalter (Ôost-Vloandern). De gemêente is oungeveer 3.020 ectoaren grôot en ze telt mêer dan 5000 inweuners.

In de gemêente liggn der drie weunkernn: Dôomkerke, Kruuskerke en Ruuslee. De kernn Dôomkerke en Kruuskerke ein nôoit een ounafankelikke gemêente gevormd. Der is ôok nog et ge'uchtje Axpoele wo da ip 21 juni 1128 de Slag by Axpoele gestreen wer.  Et waap'nschild van Ruuslee is overgepakt van d'Èren van Axpoele.

De gemeênte Ruuslee grenst an:

Ruuslee eet ols byname 'et meulendorp' met de Hostensmeulen en de Knokmeulen vo under reputoasie te bewyzen.  De dorpskern is in 2006 erangeleid.

De voetbolploeg van Ruuslee is de 'Voetbalvereniging De Groene Leeuwen'. Ze speeln in 4de provinsjale. Ôok et volleybol bloeit er: der is zowel een èren- ols een damesploeg, die olletwèè in twêede provinsjale spelen.

Ruuslee is styf gekend by de muziekliefebbers: 




#Article 33: Voetbol (229 words)


 
Voetbol es een teamsport. 't Is de populairste sport in Europa en misschiens zelfs wel van de weireld. 

In voetbol speel je mè twêe teams van 11 spelers ip een voetbolveld. De wedstryd wordt in goede boanen geleid deur nen scheidsrechter (oek wel arbiter genoemd), twêe lynrechters en nen zogenoamdn vierde scheidsrechter. 

Een voetbolteam bestoat uut verschillnde sôortn spelers:

Voetbol weirdt gespeeld ip een voetbolpling. An weerskantn vind je de golln. Bedoeling es om de bol in de golle van den andern te krygn. De golle es 7,32 meiter brêed en 2,44 meiter ôge. Het klinste gebied round de golle es de klinne carré, daarin es de keeper boas. Der es ôok nog een grôter gebied (de grôte carré, woa dat de klinne carré oek e dêel van is), o je doar een foute makt, es 't penanty. In 't middn lôopt de middenlyne en den aftrap weirdt gegeevn in de middencirkel (ip de middnstip).

  

Der zyn ôok een aantal specioale regels:

Professionele voetbolmatchn weirden in verschillende competities gespeeld.

Ieder land woar da ze voetbol speeln, eit zyn eigen competities. België eit natuurlik ôok competities.

In Europees verband wordn der verschillende competities georganiseerd:

Deze worden gespeeld deur nationoale ploegen met een selectie van de beste spelers van die landen. Vanut Europees standpunt zyn der twêe belangryke competities:

In West-Vloandern zyn der verschillnde ploegn die in de nationoale competities speeln 




#Article 34: Outulst (102 words)


Outulst (Nederlands: Houthulst) is e Belgische gemêente in de provinsje West-Vloandern. Outulst is vrêe landelik geleegn. Der weunn e bitje meer dan 9.000 menschn in de gemêente.

Outulst is eigntlik surtout gekend van Baekelandt, van de grotte, en van 't Bus van Outulst. In Outulst is 't er ôok e basis van d'oentmyniengsdienst DOVO van 't Belgisch leger.

Buutn d'oofdgemêente Outulst zelve zyn der nog e poar deelgemêentn: Klerkn en Merkem. Tjoenkesove is ook een klêne prochie in de gemêente en up de grenze va Klerkn en Outulst ligt er ôok nog Sint-Kristoffel.

De gemêente Outulst grenst an tefrente prochies en gemêentn:




#Article 35: Wim Opbrouck (170 words)


Wim Opbrouck (5 februoari 1969) is ne West-Vlamschn zanger en acteur die ipgegroeid es in Oarelbeke, moa in Boavekove weunt.

't Es moeilik om Wim Ipbrouck in en vakske te steekn: ie ziengt, ie speelt covers, j'es acteur zowel in films, tv lik in theoater, moa je makt ôok geweune tv-programma's. Zyn grôotste verwezenlikkiengn zyn: 

Vôder skildert ie nu en ton een skilderytje of têkent ie een têkeniengkse.

Van West-Vlams standpunt ut is Wim et best bekend van zyn rolle ols Gerrit Callewaert ut Boavekove (dêelgemêente van Oarelbeke) in 'In de gloria'. In die rolle kwamt'ie iedre weke kloagn dat'ie 't en echte skande vond da West-Vloamiengn ondertiteld weirdn in tv-programma's. Vaneigens wos t'ie zelve ôok ondertiteld, omdat'ie zelve West-Vlams klaptige, wa dat ton weer anleidienge gaf vô nieuwe klachtn enzovôors.

Der is ôok ne gekende sketch (ut 'Alles kan beter') woarin dat ie computerlessn gift in 't West-Vlams. Daarut zyn de legendoarische termen gelik 'kêrekêwere' (backspace), 'arde ploate' (hard disk), 'zochte ploate' (floppy) en 'rute 98' (Windows 98) vôortgekoomn.




#Article 36: Kuurne (421 words)


Kuurne es een klêne gemêente met een 12000 inweuners, geleegn tussen Kortryk, Oarelbeke en Lendlee. 't Ei nie vele geskild of ze woaren een dêelgemêente van Kortryk by de fusie van 1977, moar omda ze nogal ip udder onafhankelukeid stondn zyn ze olliek apart gebleevn.

Eerst en vooral de naam van de gemeente. Hjil vroeger, rond un joar of 1123, was de noame 'villa de Curnes', mo da's styf veranderd:

Moa wuk wilt da zeggen? Cuerne (Kweerne) wil zeggen 'Handmolen'.En azo kommet da jin van de jeugduzzen 't Molentje noemt. Moa van 't oer-keltisch afgeleid: Ku-ere-hanna (Kuerna) willet zeggen 'veilig omheinde woonplaats'. 't Zyn der wok nog die zeggen dat 'n ni-gegermanisjirde Keltische woaternoame ès. 

De roepnoame van de kuurneneiren ès 'ezel', da komt omdat jir de boern va Kuurne noa 't stad Kortryk giengn met udder ezels vulgelad mè marchandise. Aloewel dat et een skeldwoord ès, zyn ze der toch preus ip. Volhens een andere legende kost de koster de latinse woordn Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris niet ontoden, woarip dat de paster zei Ge zyt als ezel geboorn, ge goat lik nen ezel stervn. Ip aswoensdag moest de koster de paster vervangn en gebrukte ie die utdrukkinge.

Ip 't ende van 1974 kwam burgemiestre Lambrecht van Kortryk de gemêente bezoeken om een fusie met Kortryk vôor te bereidn. Nie da ze zoa in die koppige ezels geïnteresseerd woaren, moar ze woaren straf begoest ip 't Ringshopping centre en de industriezone met o.a. Barco in 't nôordwestn.
Vele harde Kuurneirs woaren radicoal tegen de fusie en organiseerden onder leidienge van miester André Lietaert de ienigste betôogienge in de geskiedenisse van Kuurne (vôor zoverre geweetn). De betôogienge liep 'n bikke eut den hand want der stonden massa's volk te dansen ip den sjieken oto van Lambrecht die omzeggens hielegans om zêepe wa.
Uutendelik eit de fusie toon nie deuregegoane, moar ein ze de grenze met Kortryk verleid ip de ring zôdat 't Ringshopping en wa chique verkoaveliengen toch noa Kortryk gingen.

Der zyn de volgende parochies me ulder wykn:

Kuurne è vôorol gekend:

Kuurne es in de widde omstreke gekend als eutgoansgemêente. Een belangryke reden doarvoorn zyn de zoaln van Vanwonterghem, zowel langs de Brugskeboane als in 't centrum. Tot in de joaren '85 oaje ôok de fêestzoalen Pindal, de Pedeir, Bonaerde en de zoalen van de Gilde en de Middenstand. Doarnoast zyn der een aantal gekende cafés, vôorol voo de jonge gasten, lik t Meulentje en den Tap.

Kuurne è de gemêente van cartoonisten en skildereirs:




#Article 37: Brouwery Rodenbach (183 words)


Brouwerij Rodenbach is e brouwerye in Roeseloare woar da 't Rodenbach bier wordt geproduceerd.  

In 1750 vestigde den dokteur Ferdinand Rodenbach hem in Roeseloare. Je wos ofkomstig van Andernach an de Reyn in Duutsland. Zyn kleênzeune Alexander kocht e kleêne brouwerie an de Spanjestroate in 1820. Je stichtte e vennoôtschap vo 15 joar tegoare met Amelia, Pedro en Ferdinand Rodenbach. Den 20stn september 1836 is de brouwerie angekocht deur Regina Wouters, 't vromins van Pedro Rodenbach. Loater is 't overgepakt deur Edward Rodenbach en doarachter deur zyn zeune Eugène Rodenbach, die stage gienk volgn in Zuud-Iengeland woa dat ie leêrde over d' Iengelsche Porter bierstyl me verzeurienge, miengelienge en rypienge ip hout. Eugène wos de latste Rodenbach die boas wos van 't bedryf tusschen 1878 en 1889. Je gienk dôod an zyn 39 joar, de 7ste meie 1889. Zyn vrouwe en drie dochters hen de brouwerie overgepakt.

In 1998 wier Rodenbach ipgekocht deur Palm Breweries moa 't brouwn is in Roeseloare gebleevn. De rypienge van 't bier gebeurt in grôte êek’n foeders.

Sôortn:

Vroeger wier der ôok nog Rodenbach Alexander gemakt en Redbach.




#Article 38: Pieter Aspe (122 words)


Pieter Aspe is e pseudoniem vo Pierre Aspeslagh (Brugge, 3 april 1953). 't Is e Vlamsche schryver van misdoadromangs. J'eit in Brugge gestudeerd in 't Sint-Leo. J'is voader van twêe dochters en j'eit styf vele jobs g'ed ounder andere conciërge van d' Eilig Bloedkapelle in Brugge. Je weunt nu in Blanknberge.

J'is vultyds schryver sedert 1996.

J'eit een pak misdoadboekn geschreevn met commissoaris Van In en substituut Hannelore Martens in d'oofdrolln. Ver ol zyn veroalen speeln under of in Brugge moa de latstn tyd ook in Blanknberge.

In 2001 krêegt 'n de Hercule Poirotprys en in 2004 wierdn d'êeste tiene van z'n boekn vo de televisie (VTM) ipgenoomn met Herbert Flack, Francesca van Thielen e Lucas van den Eynde.

Buutn de reekse:




#Article 39: Bèèst (137 words)


Bèèst (Nederlands: Beerst) is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Is van 1977 e dêelgemêente van Diksmude. Bèèst et een ippervlak van 11,66 km² en 't weunn e grote 1100 inweuners.

't Groendgebied van Bèèst bestoat uut twi styf van mekoar verschillnde geomorfologische gebiedn. Twi derdn makt dêel uut van de vlakke polders, de Bèèstbloote,  en de lêger geleegn Handzoamevalleie. De reste makt dêel uut van d' hoger geleegn zandstreke.

Verschillige woaterloopn zorgn voe d' oentwoaterienge van 't groendgebied. Den Yzer, d' Handzoamevoart en de Vlazêlevoart zyn de belangrykste. 't Zandleemgebied wordt oentwoaterd deur e dêel beekn lik de Camardebeke, de Reigeriebeke, de Parysbeke en de Vlazêlehofbeke.

Bèèst is voe 't êest vermeld in 1161 oender de noame Berst. 

Binst den Eeste Weireldoorloge is Bèèst verre hêlegans vernield gewist deur zyn liggienge in 't froentgebied.




#Article 40: Diksmude (294 words)


Diksmude (Nederlands: Diksmuide) es e stad in West-Vloandern. De stad ligt an de riviere den Yzer. Der weunen mêer dan 15.000 menschn in heel de gemêente. Diksmude is voorol gekend vo z'n Yzertôorn en den dôodngang. De gemêentenoame wordt soms ofgekort no Smude.

De stad Diksmude bestoat uut 15 dêelgemeentn, en 't is doamee in de provinsje West-Vloandern de gemeente met de grotste ippervlakte. In 1924 was d'ippervlakte van Diksmude-stad ol verdubbeld deurdat er e stik van Êesn bykwam. In 1965 is Diksmude-centrum ton gefusioneerd met Êesn en Koaskerke. De bebouwienge van Koaskerke en Diksmude vormt in feite een deurlopend geheel en de bebouwienge van Diksmude lopt ook al deure ip 't groundgebied van Êesn. In 1971 giengn der were vele fusies deure. Diksmude zelve fusioneerde nie, moa een oop van de gemeentjes derround ton wel. Keiem werd e stik van Beest; Lampernisse, Oostkerke en Stuvejeskerke kwaamn by Pervyzje; en van Oudekapelle, Nieuwkapelle en Sint-Jacobskapelle werd er e nieuwe gemêente, Driekapellen gemakt. Woomn moest e stik va ze groundgebied ofgeevn, van Joenkershove werd e stik van Outulst. In 1977 fusioneerden der uutendelik zes gemeentn met Diksmude. Beest, Driekapellen, Leke, Vlazêle, Woomn en Pervyzje woarn nie mi oenafhankelik, moa ulder dêelgemeentn woarn nu Diksmuudse deelgemeentn.

't Stadscentrum van Diksmude lig in 't midden van de gemeente, langst den Yzer. 't Is 't meest bebouwde en beweunde centrum in de gemeente. D'andere pleksjes liggn verpreid ip 't grôte groundgebied van Diksmude. De groddere parochjes bestoan uut e centrum dat langst êen van de grôte involsweegn ligt, met nog wa lintbebouwienge. De klindere parochjes liggn temidden de stikkn en nie langs drukke grôte boann. Tusschn al de parochjes in liggn der nog vele boeroven.

Deurdat de gemeente Diksmude zo grôot is, grenst z'an e hêeln oop parochjes:




#Article 41: Frietn (325 words)


Frietn (of frittn, frits) zyn in stoafkes gesneen patattn die in frietvet gebakkn zyn. Frietn zyn vree populair en typisch voe België. Ip stroate kun je doa vele frietkoten viendn.

Typisch an Belgsche frietn is da ze twêe keirs gebakkn zyn. De vôorbak deurt e goe vuuf menuutn (150 °C), toet dan de frietn begunn te 'zingn'. Doarachter lat je de frietn rustn en toen bak je ze nog e twidde ki (180 °C) toet dan ze schône geel-bruun zyn. 

Frietn eetn me in België mêestol me mayonaise op. Oek meugelik zyn: ketchup, piekels, tartaar, of stoofvlêessause. 

Wannêer frittn nu juste zyn ountstoan es nie zô hêel deudelik. Ôok wien dat er nu juste ip et gedach gekoomn es om patattn in stikskes te snyn en in vet te frituurn es nie bekend. Den Belgieschn historicus Jo Gérard gingt er van uut dan de frittn zekerst oal bestonn in den 16n êeuw en dus toen ôok kunn zyn ountstoan uut et gebruuk om viskes te frituurn. Nem zegt y da bist de winter toen dat 't woater oallemoale bevroorn ô en er niemê kost wordn gevist, dan de minsn patattn in klêene visvormkes sneen en azôo in 't fritvet smeetn. Azôo an ze allik etwa dat erip trok.

De mythe doet de rounde da et ountstoan van dien term zen oorsproungg kent beist den Êestn Weireldoorloge. Ton datn Iengelsman in België arriveerde, makte y kennisse met 't Belgisch leger en dus ôok met uuze frittn. Agezien dat de voertoale van 't Belgisch leger in dien tyde nog oassan 't Frans wa zeidn d'Iengelse der French fries teegn. Der wordt echter agenomn da et 'french' komt van et werkwoord 'to french' (wa wil zegn in frietn snyen). Een andere plausibele theorie is da Thomas Jefferson de term uutgevounden et ton dat n frietn beschreef als pommes de terres frites, woar da 'frites' et voltooid dêelwoord es van et Fransche frire, die 'int vet bakn betêkent .




#Article 42: Leffienge (111 words)


Leffienge (Nederlands: Leffinge) is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Is e dêelgemêente van Middelkerke. 't Ligt nevenst Middelkerke en Ostende. 

De kerke van Leffienge wordt ook wel Kathedrale van't Noordn genoemd. Dat is omdat er doar nog e bisschop in geweund et, lange geleen. 't Is ook een beschermd monument. Doarom mochtn z'em nie afbreekn ton dat'n up instortn stound. Z'en em ton joaren in de stelliengn gezet voe te restaureren. 't Et zolange gedeurd omda den ène annemer achter den andern fajiete gieng. Z'en der ook een plingsje roundgezet, woar da vroeger 't kerkof en loater de markt wa. 

Olle zomer wordt er 't muziekfestival Leffingeleuren g'organiseerd.




#Article 43: Cactusfestival (116 words)


't Cactusfestival is e rockfestival in Bruhhe, mêer bepoald in 't Minnewoaterpark. 't bestoat ol sedert 1982 en 't is mêestol round begun juli. 't festival is begost up 't Sint-Amandspling wor da café Cactus was mo da besto nu nie mi. D'r kommn ieder joar roend de 8.000 menschn (update 2015: oendertuschen ol méér of 20.000!) lustern no e mix van pop, rock e weireldmuziek. 't publiek is gemiengeld: zowel oudere muziekliefhebbers of joenge gastn.

In 2007 ging et Cactusfestival deure van 6 tot 8 juli. De belangrykste noamn woarn: Mintzkov, Cake en The Waterboys ip vrydag, Gotan Project en Ozark Henry ip zoaterdag en Tom McRae, Gabriel Rios en The Flaming Lips ip zundag.




#Article 44: Johan Museeuw (274 words)


Johan Museeuw (Vassenoare, 13 oktober 1965) was 'n Belgische coureur. Zyn byname is de Leeuw van Vloandern. Je was êen van de latste Flandriens damme gekend ên. Ie was e meester van de eeëndagskoersn, en j'êe ze bykans ollemoale gewonnen (sommige mêer bergachtige woarn nie ip zyn lyf geschreevn). J'es ôok e ki weireldkampioen heword'n in 1996. In den Tour de France eet ie ôok e reke coers'n gewounn en eet ie den givlen pulover meug'n draag'n.

In zyn carrière eet ie in verschillige ploegn gereden, moar mêestal was 't er êen constante: Patrick Lefevere. 

Johan Museeuw eet alf kêren een Weireldbekerwedstryd gewounn (een absoluut recor), drie kêern de Rounde van Vloandern en Parys-Roubaix en vele minsj'chen een ounvergittelike tyd bezorgd. j'eet ôok twêe kêers moetn werekèren van zwoare blessures: êen ki van een vol in den Bus van Wallers en e ki van een oungeluk medden moto.

Een poar andre oogtepuntn uut zyn carrière: E3 Prys Vloandern, een poar kêers Belgisch kampioen, Twis deur Vloandern, Kuurne-Brussel-Kuurne, Brabantse Pyl, Omloop 't Volk, etappn en eindklassementen in de Rounde van Zwitserland, Denemarken, Ruta del Sol, Vierdoagsche van Duunkerke, Driedoagse van De Panne,...

Op 2 mei 2004 stoptige Museeuw mè koersen. Aloewel de carrière van Museeuw moeilik overschat kan worren (kiek mo no z'n palmarès), issen carrière spietig genoeg ip een negatieve maniere gendigd. Je wierd verdacht van dopinggebruuk en de termen 'wesp' (codewoord voe Aranesp) en 'gesneden brôod' (groeihormoon) zyn vantonaf legendoarisch. 
Op 23/1/2007 bekent Museeuw voe 't êest dat ie dopienge gepakt et. Volgens nem ollêne in ze latste joar als prof. Achter die bekentenisse dien'de ook zyn ountslag in als publiekreleesjes van Quick-Step..




#Article 45: Miss Belgian Beauty (147 words)


Miss Belgian Beauty is e verkiezienge voor meiskes. De verkiezienge wordt g'organiseerd deur het evenementenbureau Animo van Ignace Crombé. De verkieziengn wordt gekenmerkt deur het feit dat de dêelneemsters een poar moanden lang udder moetn inzettn voor (gratis) presentoaties ollerande, voorol an de Kust. Tes wok de êeste Miss verkiezienge die als docusoap ip den TV es gekomen (in 2006 ip VT4). D'udige Miss Belgian Beauty es Nele Somers. De verkiezienge van 2007 ging deure in 't Casino van Knokke-Heist ip 20 oktober.

De verkiezienge es ontstoan noadat Ignace Crombé de verkiezienge van Miss Belgje at g'organiseerd in Kortryk in 1990. Ie oat de smoake te pakken, moa Madame Müller oa nie veel goeste om veel van eur macht of te stoan zodat er voor Ignace gêen platse wos in 't organiserend comité. Ie es ton moa ip zyn zelvn begonnen, met een nieuwe verkiezienge in 1991. 




#Article 46: Goose (141 words)


Goose es ne muziekgroep uut Kortryk. Ze zyn voorol bekend omda ze den êesten prys van Humo's Rock Rally gewonn ein in 2002 (z'oan oal ne kêe meegedoan onder nen anderen noame, Loamy Soil, en ton zyn ze in de finale gerakt). Z'ein nen cd utgebrocht in 2006, 'Bring it On'. 

Ze spelen synthrock, en under ne gitarist eit nog meegespeeld ip de latste Soulwax-ploate (die live wel nie vele mêe ip zyn gitare speelt, moa tegenwoordig mêer ip de synthesiser). In 2006 troadn ze vele ip ip zommerfestivals, de mêest tot de verbeelding sprekende noamn woarn Pukkelpop, Reading en Dour. De pers wos 't unaniem êens da ze jeen van de reveloaties woarn ip Pukkelpop en uddern êeste cd es zowel in het binnland ols in 't buutnland ip enthousiaste reacties onthoald.

De meneer van 't gelud is Frank Voet.




#Article 47: D'n Oane (164 words)


D'n Oane (officieel Nederlands: De Haan) is e gemêente in West-Vloandern an de Belgische kust. 

't Is gekend voe ze Belle Epoque styl, z'n villawyk. Albert Einstein et der nog e klêen endje geweund. 

D'n Oane bestoat uut de dêelgemêenten Klemskerke, Vlissegem en Wendune. 't Dorpscentrum van Wendune ligt an de zêe. D'oude landelikke dorptjes Klemskerke en Vlissegem liggn e poar kilometer meer landinwoards. 't Nieuwere centrum van de gemêente, D'n Oane Centrum, is gin aparte dêelgemêente, moa ligt an de zêe, ip 't groundgebied van Klemskerke en Vlissegem. Der weunn doa e stik of 5000 inweuners. Ip 't groundgebied van Klemskerke ligt nog 't gehucht Vosseslag, woavan dat de bebouwienge deure lopt toet in Brèènienge. In 't ôostn van Wendune ligt de klêne kern Harendyke, dat e dêel is van de bebouwienge round de buurgemêente Blanknberge.

De gemeênte D'n Oane grenst an:

In D'n Oane weunn der à peu près twoafduusd menschen (en in de zomer 't driedubbele).
't Is 4216 ectoare grôot.




#Article 48: Mullebeke (799 words)


Mullebeke (officieel Nederlands: Meulebeke) is e gemêente in West-Vloandern. 

Den êeste kêer da ze Mullebeke mee noame vermeld èn, wos round 1100. In dien tyde noemde Mullebeke = Mulenbeca. D'r is echtre ol gewag gemoakt van e kerke odoar in 't joar 1000. In feite is de betêkenisse van de noame nie moeilik te achteroaln. 't Goat em over e nederzettienge mê ne meulne an e beke (Devebeke).

Round 1500 telde de gemêente om en by de 2000 inweuners, wa in dien tyde nie winne wos.

De baronie van Mullebeke wos van 't ende van de 15ste êeuwe tot 't ende van de 18de êeuwe in 't bezit van de familie de Beer. Ridder Jan de Beer, zegelbewoarder van hertog Karel de Stoute, wos d'n êestn.  De familie weunde ip 't kastêel van Ter Borcht. 
Azo komt et wok da Mullebeke een beir in ze skild voert.

't Odste gebouw da me nog en in de gemêente, is de Kapelle van Oeze Lieve Vrouwe te Ruste in Moarlôpe. Moarlôpe is een prochie van Mullebeke en is in feite ontstoan round die kapelle. Die kapelle is doar in de zestiende êeuwe gezet gewist deur ne telg van 't geslacht De Beer. Die wos in de bussn rond Moarlôpe an't joagn toun dat ie wier overvolln van e wilde bêeste. Ie anriep Oeze Lieve Vrouwe en de bêeste liep weg. Ut dank et ie die kapelle doa toun gezet.

Mullebeke kende round 1900 round de 12 meulns. Vandoage skiet er jammergenoeg moa êen over, de reste èn ze moetn ofbrekn of zyn kapotgeskootn gewist in de twjêe oorloogn. Dien die 't er nog stoat, noemt den Dèrnemeulne (Herentmolen) en is achter de Twêedn Oorlooge were ipgebouwd gewist me odde stikken van andere meulns.
Tut 1992 wos 't er nog nen twidn, moa die è ze moetn ofbrekn vo de Randweg an te legn. Ze on de  Bosterotmeulne (Bosterhoutmolen) geweune in stikn en brokn langs de boane geleid woa dat ie loag weg te vortn. Brugge èt de stikn gelukke ipgekocht en ze gerestaureerd. De meulne stoa nu ip de vestienge en is ommegedoopt gewist tut Koeleweimeulne. 
Mullebeke ligt noh oltyd in 't Meulnland en de veloroute van't Meulnland ljopt er wok deure.

Mullebeke was in 't midden van vôrige jiwwe bekend vôa de messetrekkers. Oater iemand van buten de gemjinte probeerde te vrijen me n'meiske van Mullebeke, dan woarn de lokoale joengens nie benauwd om tussen te komen en zelfs me messen te vechten.

Mullebeke is in de joarn tseevnte nie gefusioneerd gewist me andre gemjintn en is dus ip zyn eign. D'r zyn echtre wel 4 weunkern die elk ulder eign kerke en boasisskole èn. Me klapn ier ovre St. Amandus, 'd woafdprochie met ongeveer 8,000 inweuners, Moarlope, 't Veld en de Panders. De latste drie èn ongevere elk 1,000 inweuners. Ol't woppe 11,000 inweuners dus. De Panders lign ip't woahste punt van de gemjinte: 36.25 meetre. Van doar ut é je by skwoan were utzicht over de Mandelvaleie en zie'j zelfs tut an de Klusberg an de Skelde.

D'êeste weke van juli is 't er altyd veel ambiance op de platse omdat der olsan Bèrefjistn zin. 't Is vele te doen voar de kientjes en voar de joenge gastn. En oat ton doenker is zyn der iptredens en vierwerk.

Ter Bort (Ter Borcht) is e recreoatie- en sportcentrum an de rand van de Mullebeekse weunkerne. Woa da je teegnwoorde voebolveldn en ol sportgebouwn et, wos't er overtyd aljinne ne mèès en't kastjil. Ze èn die stikn in de joarn tseevnte ipgewoogd en begost metn bouw. 
In feite is da compleks veel te grwoat vo e gemjinte gelik Mullebeke mo da komt ton wok omdat er doar e midlboare sportskole is: de VILO. Da is iet uniek in Vloandern zeker deur't feit da 't internoat vwo de ljirliengn verplicht is. Ge kunt u doar onder andere specializeern in voebol, tennis, zwemn en peirdryn.

Letter minsen weetn dat de VRT-televisiemadam Evy Gruyaert van Mullebeke es. Ge goat et oak nie ôarn. Ze's ip 11 ogustus 1979 geboorn en ze et in Mullebeke en in Tielt noa skole gewist. Z'i wok nog turnlesse gegeevn an de kleine meiskes van Ter Borcht. Z'i een hêel ende in d'Ouze Lieve Vrouwstroate geweund, moa nuj weunt ze by eure vent. Z'i wok nog omroepster gewist t'hope me Geert D'Haene (leraore van de laogre skole) en nog andere ip oeze regionale videokasètes. Ondertussn stoa ze wok ip veel minsn ulder ne iPod met eur jogging-skema Start to Run. 

Karel Van Mander is wok ne bekende Mullebekenaere die wa overtyd leefde (1548-1606). Ie wost ie em skildre en dichtre.

Gianni Meersman, die nu profcoureur is by Lotto-Belisol, is van Mullebeke.

Olle joare ip den jistn zundag van septembre, weir de koers van Omlôop Mandel Leie Schelde gereen.




#Article 49: Ôostkamp (221 words)


Ôostkamp (officieel Nederlands: Oostkamp) es een gemêente in de provinsje West-Vloandern. De gemêente telt biena 22.500 inweuners.

Ôostkamp komt van de noame orscamp (peirdeveld). 't Oud woord ors komt overêen me 't oud Iengelsche woord Horse. In de middeleeuwn wast den enigsten stalle vo de zee.

Buutn Ôostkamp zelve zyn d'r in de gemêente nog de dêelgemêentes Ertsberge, Ruddervôorde en Woardamme. D'r zyn ook nog een poar klindere kernen en gehuchtn in de gemêente. Moerbrugge ligt in 't nôordôostn van de gemêente, e kilometer van 't centrum van Ôostkamp. Hêlegans in 't nôordn ligt een uutloper van Stêenbrugge, een wyk van Assebroeke in Brugge. De wyk sluut an ip de stedelike kern van de stad Brugge. In 't uterste zuudwestn, ip 't groundgebied Ruddervôorde, ligt 't gehucht Baliebrugge, ip de weg tusschen Ruddervôorde en Tourout.

De gemêente Ôostkamp grenst aan de volgende dorpn en gemêentes:

Ôostkamp was vroegere een klêne gemêente, moar de latste twientig joar zyn der vele nieuwe van overoal bygekommen, wardeure 't Ôostkamps in feite an 't verdwynn is deur ol die vermiengelingen.

Een typische Ôostkampenoare sprikt van 't is den emsen im platse van 't is t'zyne.

Oostkamp et zyn eigen bier, genoamd Wittoen. Het is een tripel bier, gebrouwen deur Brouwery Strubbe uut Ichtegem. Het bier kreeg de name 'Wittoen' no den Oostkampse ridder Jan Wittoen.




#Article 50: Balthazar (411 words)


 
Balthazar es een Belgische pop/jazz/indierock-groep me soms een bitje folk.

De groep eut de streke van Kortryk es styf joeng. Z'ein wel uldern eign klank die 'n bitje doe peizn an andre Belgische groepn lik dEUS, Absynthe Minded, Zita Swoon en Sioen.

't Zyn der die unne styl zigeunerpop noemn. Ze zyn lik veel echte West-Vlamse artistn: ginne kak an ulder gat; ipzettn, speeln en were weg.

Ze zyn begunn in den twêedn elft van 2004 rond Maarten Devoldere.

In 2005 ein Maarten Devoldere, Patricia Vanneste en Jinte Deprez als achttienjoarige snotneuzn de nationoale Kunstbendewedstryd voo joengern gewonn me ulder liedje Lost and Found.

In april 2005 tertige de groep voor den ièste kièr ip in complete bezettienge ip 't podium. In da joar wonn ze ôok Westtalent, de rockwedstrijd van de provincie West-Vloandern. Van de achtondred inzendiengen vôor Humo's Rock Rally groakn ze, tôpe me 99 andre, deur de preselecties.

In 2006 begostn ze weireldberoemd te koomn in Kortryk en 'n bitje derbeutn: ze keunn bykan nie zière genoeg iptreedn. In Brussle graktn z'in de finoale van Humo's Rock Rally. Doa liepn ze ip ulder slissn weg me de KBC-prys van 't publiek (toch nog tiendeusd euro).

In October 2006, ter gelegenheid van 't fièstjoar “Vijf jaar Poppunt” organizeert Poppunt 't project “Raymond en zijn Jonge Helden”. Negen beloftevolle joenge bands hermoakn elk en liedje van Raymond. Balthazar doe mee me Gelukkig zijn. De hêeln show in 't Depot in Leuven wird eutgezonden ip Canvas.

Noa 't ende toe van 2006, achter en tzestigtol iptreedns, beslistige Maarten Devoldere van styl te verandren en mêer noa disco house te evolueern. Den drummer en de bassist wirden opzy gezet en de violiste mocht'eur driengend ommeskooln noa 'n andr instrument. 
Balthazar begoste ôok mêer en mêer de grenze van de popmezik of te tastn met ne vernieuwdn set. 

Ip 18 januoari 2007 werd Balthazar genomineerd vô de “Zieta Award 2006” van WTV-Focus. Den êenentwintigste januoari 2007 oan ze d'occoazie Lorraine te spelen in d'êeste ofleverienge van “Debby  Nancy Happy hour op Één.

In de zommer van 2007 es de echte deurbroake gekoomn by't grôte publiek, want uldern êestn single 'This is a flirt' es grysgedroaid gewist ip Studio Brussel. J'eit zelfs nummer êen g'oald ip de 'Hot List' twêe weekn tereke in ogustus, wa wil zeggn dat'ie die weekn mêest vanol gedroaid gewist es ip die zender. Ie eit ôok de dertiende plekke g'oald in 'de Afrekening', een lyste soamngesteld deur de leustereirs.




#Article 51: Kortemark (171 words)


Kortemark is e plekke en gemêente in 't middn van de provincie West-Vloandern. Z'eet oungeveer 12.000 inweuners.

't Oogste punt van de gemêente ligt op 51 meetrs, da's de , ip de grenze med Ichtegem e Kookloare. Moa 'n hêel grôo stik ligt schier ip de zelste oogte van de zêe: da zyn de Broekn. Tweis deur Kortemark lopt de Krekebeke, ôok 't Ansoamtje of de Voart genoamd. Oetemets lopt die Voart wel e kêe oovre.  In 't joar 2005 wos 't verschriklik erg. Der woarn gêen dôodn of gewoendn, moa wel vrêe vele schoa in Kortemark en in Ansoame.

Vroeger lag de brouwery Louwaege in Kortemark, moa z'es nu ofgebrookn achter da ze verkocht gewist is. Nu is ze in d'handn van de gemêente Kortemark. Der goan nu allemoale complexn komn vo minderbedeeldn en winkls

De dêelgemêentn van Kortemark zyn: d' hoofdgemêente Kortemark zelve (de grotste), Ansoame, Zarrn en Werkn. D'er is ôok nog een vuufde parochie, Edewolle, die binn Ansoame ligt.  

Grôo-Kortemark ligt teegn de volgende parochies of gemêentn: 




#Article 52: Gunter Lamoot (123 words)


Gunter Lamoot (Ostende, 13 ogustus 1970, mo ne weunt a lange in Gent) is e West-Vlamse kluchtigoard. Jis voorol bekend van ip Studio Brussel, den èèste ki dat n ip de radio kaamt was met 't program 'Studio Kafka', woamee dat n tope me Kamagurka, Piet Depraitere en Bart Vanneste kluchten zat te vertellen. 

In 2006 trèèdt ne ook ip in 'Comedy Casino', woa dat ie sketchen speelt. Doarin sprikt ie een toale die nog moeilijker es of 't West-Vlams. Eèn van ze personages was Schwami mémé.

Sedert 2006 es't ie èèn van de gastreporters va De Laatste Show, e talkshowprogram ip één. In 2007 speelde ie een van de oofdroln in Ex-drummer, j'et ook meegedoan an de De slimste mens ter wereld.




#Article 53: Brèinienge (614 words)


Brèinienge (Nederlands: Bredene) is e Belgische gemèinte. 't Ligt tusschen Ostende, Klemskerke (e dêel van D'n Oane) en Oedeburg. 't Is 't èinigste pleksje in hèil België woa dat er e naktstrange is da legaal is. D'r weunen à peu près 16.500 menschen, zoender toeristen. In Brèinienge is 't er e dyk in 't stiksje tusschen de Twins en de vismyne (mo j'is wel goe weggestookn) en verder is 't er gin diek mi.  Wa dan ze wel vele én in Brèinienge zyn duunn. 

In Brèinienge-Duunn is 't er een oud visscherskapelletje en de kerke van 't dorp èi oude kerkemeubels van de joaren zestienoenderd. Der is ook e woatertorre.

De bekendste inweuner is Staf Versluys, die jammer genoeg e poar joar geleen veroengelukt is. O't slecht were is ku je noa de kunstgalerie van de schilder Anto Diez goan.  Der is ook een soorte zale woa dat er vanalles te doen is: 't Staf Versluyscentrum. 

De burgemèister is de socialist Steve Vandenberghe.  Da's e joenge gast die schooldirecteur is in 't schooltje rechtover 't gemeinthuus.
 
Van ol de stemmn (in 2006) en de sossen der 58,1 %; de kalloten 18,4 %; 't Vlaams Belang 12,6 %; de liberaaln 5,4 %; 't Kartel van de groenn mê Spirit 4,6; en Vital 0,7 %.

Den èiste scheepn is nu Jacques Deroo, die vroeger oltyd de menschen voe niet no 't stad voerde met oedjoarsaavnd en j'aad ie vroeger ook e soorte van e televiesjepost op 't internet, TV-Brèinienge.  Je zaag em overaal me ze kamera mor oendertusschen étn da gestopt.  J'is ie scheepn van oopnboare werkn en ook van oenderwys, kultuur, biblioteek, toeristezakes, oentwikkeliengssamenwerkienge en otonoom gemèintebedryf (A.G.B.). By de nieuwe kiezinge aatn ie dudelik de mèiste voekeurstemmn. 

De twidde scheepn is Doris Vermoortel, die in de ziekeboend werkt. Ze was zy vodien voorzitter van 't O.C.M.W.  Nu is ze scheepn van sociale zakes en uusvestienge.

De volgenden is Erwin Feys, de scheepn van milieu, verzekeriengn, kerkfabriekn, vryzinnige centra, reddiengsdienst, consesjes en bèistezakes. Je was ie vroeger facteur en j'et ook nog e kreimerie oopngoedn in de Dune.  

De vierde scheepn is Kristien Vanmullem. Z'is zy scheepn van joenge gastn, wykroadn, rekrejoasje en sportzakes.

De vuufde scheepn is Eddy Gryson.  J'is ie scheepn van ruumtelikke ordenienge, stedebouw, personil, ekonomie.  Je was ie vroeger bankdirekteur in Den Oane en nu werktn bie diezelfste bank in Ostende. 

De zesde scheepn en voorzitter van 't O.C.M.W. is Jacky Maes.  J'is ie scheepn van financies.  J'is ook eire oendervoorzitter van 't Vlams Parlement.  J'ed ie lange in 't Vlams Parlement gezeetn mo dad étn gestopt. Juste gelik Willy Vanhooren et 'n ook e board. Vroeger zein ze teegn Jacky en Willy: de twi boardn. Jacky zit ie ook al joaren in de polletiek. 

De voorzitter van de gemèinteroad is Willy Vanhooren.  Je zit ie al van in de joaren tsjeventig in de polletiek en je was ie toe ende 2009 burgemèister.  Willy ry geren me ze velo en j'et al e poar kèiren kampioen van België gewist by de polletiekers.  Je goat ook alle joare met e bendje de Mont Ventoux in Vrankryk goan beklemmn.  

De secretoaris van de gemèinte Brèinienge is Yannick Wittevrongel. Je was ie vroeger sociaal assistent van de gemèinte.

De secretoaris van 't O.C.M.W. is Jan Eerebout. Zyn voader et ook nog e tydetje burgemêester van Brèinienge gewist, da was Roger Eerebout van de kalloten.

Commisories van de poliesjes is Erik Van Parys.

Met da Brèinienge juste nevest Ostende ligt komn de dialectn grotendèils overèin. De èinigste verschiln daje sommetekis ziet zyn bepoalde woordn die qua vertoalienge tzelste zyn, mo qua utsproak e klèin bitje verschiln. Andere voorbeeldn omvatn et verschillig gebruuk van voornoamwoorden. Byvoorbeeld:




#Article 54: Loppem (612 words)


Loppem is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente va Zillegem. 't Ligt ip oungeveer tien km ten zuud-westn van Brugge.

't Kastêel van Loppem is gebouwd tussn 1858 en 1862 in ipdracht van de familie van Caloen. De twee beroemde architecten Edward Pugin en Jean Bethune makten der e pronkstuk van. Doa werd er namelik deur Albert I en zyn regerienge 't algemêen stemrecht vo mannen ingevoerd. 't Is teegnwoordig toegankelik vo olle menschen. Ge kut er sebiet de istorische sfere ipsnuuvn van 't joar 1918, toen da Albert I der ne moand verblêef. Roend 't kasteel ligt er ook e park en ge kut er voe nieks binn. 't Park èt ook 'n doolhof. Teegn e klêne betoalienge ku ge der de weg zoekn na 't middn. 't Werd getekend in 1873 en ge ku er 2 km loopn zounder ip dezelste plekke twi ké te kommn. In't park ligt er ook nog e grottencomplex met 'n intacte yskelder, rotsparty en belvédère. 't Is geleegn an de kant van de grote spiegelvyver.

De Sint-Martinuskerke: de bouwgeschienisse overspant zeevn êeuwn. 't Schôon bewoarde interieur asemt pure neogotiek sichtent de restoroasje round 1870 deur August Van Assche en Jean Bethune.

Anno 2007 miek 't bestuur van Club Brugge dudelik da ze wilnde veruuzn. 't Jan Breydelstadion kwam volgens nunder te klêne, en ze peiznde an e grôot sportcomplex mi wienkels. D'r woarn verschillige plangs. Op de Brugsche gemêenteroad van 27 februoari 2008 oalde 't plang voor e complex in Loppem de mêeste stemmn. Achter viel vuvven en zessen en gezoag van omweunende, istr allik niet van gekomn en istr in 2020 beslist van et geweun nefferst 't Jan Breydelstadion te zettn.

Gemeenteroadsbesluut 14 oktober 1842, Koninklik Besluut 11 april 1843.

chef, de trois étoiles à six rais d'argent.
Wapenschild van keel met zilveren dwarsbak getralied uit tien stukken van
lazuur, in het hoofd vergezeld van drie sterren met zes punten van zilver.

Tewoarschn da Lop 't Angelsaksisch woord loppe (vlooie, bêestje) zoe zyn, komt Loppem van Lupp-hem woning van Luppo.

De geschiedenisse va Loppem (ne parochie en heerlykhied van 't Brugse Vrije die met Zillegem dêel uutmakte van 't ambacht Erdryke) is nowwe verwant me dedie van Brugge, vo wa de gebeurtenisn van algemêen belang betreft en me die van eur eign heern vo 't platselik gebeurn. We weetn datter in 1287 ne abt van Sint-Andries by Brugge, Jan van Lophem heette. Den eeste gekende heer van Lophem is Filips van Steelant († 1270). Nen andere ridder Filips van Steelant, heer van Loppem, Wintwelde e.a. styf in 1479 en werd in Loppem begroavn.

De heerlikheid Lophem, omvatte moar e gedêelte van 't groundgebied da de name dervan droeg. Den elft van't zuudlikke dêel, vormde de heerlikheid van Houtschen. Olle twee iengn of van 't Brugse Vrye. De familie De Schietere bezat d' heerlikheid va Loppem vanaf de 17sten eeuw toet ip 't ende van 't ancien regime.

't Wapen van Filips van Steelant wa van keel met zilvern dwarsbolke getralied van lazuur, vergezeld in 't schildoofd va drie goudn sterrn.

De familie Steelant è wok van keel gevoerd met dwarsbalke van zilver, getralied van lazuur. Under krete (woapnspreuke) Vianden duudt ip de afstammienge van die familie, die 't woapen van Lorreinen voerde, nl. e schild van keel mè dwarsbalke va zilver. De tralies van lazuur die de zilveren dwarsbalke van Steelant overdekken, meugn dus as een breuke wordn beschouwd.

De gemêente Loppem verkrêeg, by Keuninklik Besluut van 11 april 1843, de toeloatienge 't woapen va Steelant te gebruukn, lik da Filips van Steelant 't voerde met die afwykienge dat de drie goedn sterrn drie zespuntige sterrn van zilver werdn.




#Article 55: Holland (659 words)


Holland (Olland) is e land juste ten nôordn va België die dêel uutmakt van 't Keunienkryk van de Nederlandn. In 't westn grenst 't an de Nôordzêe en in 't ôostn an Duutsland. Den hoofdstad is Amsterdam. De Caraïbische eilandn  Bonaire, Sint Eustatius en Saba moakn ook dêel uut van 't land. 

Strikt genoomn verwyst Holland allêne noa de westelikke provincies Nôord-Holland en Zuud-Holland, moa de benoamienge Olland wordt olhier gebruukt vo hêel 't land, dat eigentlik Nederland nomt (een zogenoamde pars pro toto).
In sommigte gedêeltn van Holland keunn ze der nie mee lachn da je ze Hollanders nomt, lik in Nôord-Broabant, Limburg, Drenthe en Groniengn byvôorbeeld.

Holland et mêer of 17 miljoen inweuners. Per vierkante kilomèter weunn d'r 484 Hollanders, wuk da vele es. Vergelykt mo ne kêe met België, dat zelf ol êen van de dichstbevolkte gebiedn in de weireld es: 344 inw/km² (mo êerlik is êerlik: in Vloandern is de bevolkingsdichtheid 522 inw/km²).

De officiële toale in Holland is Nederlands. In de provincie Friesland is Fries ôok erkend as officiële toale. Erkende streektoaln zyn Limburgs in Hollands Limburg en Nedersaksisch in 't nôordn en ôostn. Op Bonaire wordt 't Papiaments geklapt en op Saba en Sint-Eustatius wordt 't Ingels gesprookn. 't Jiddisch en Romani hen 'n specioale minderheidsstatus. 't Zêeuws en 't West-Vlams in westelik Zêeuws-Vloandern wordn nie gezien als aparte toaln. 

Holland is van ôorsproung e christelik land. Moa nu zegt 40% van ol d' Hollanders da ze nie gelovig zyn. Van d'overige 60% lop et uutêen. De belangrykste godsdienstn zyn:

Holland bestoat uut twoalf provinsjes. Die provinsjes zyn vodder verdêeld in 355 gemêenten (2019). De provinsjes zyn:

Neffest de provinsjes en gemêenten zyn d'r ook 21 woaterschappn. Die besteursvorm is uniek voer Holland.

D' Ollandsche schilderkunst wordt verteegnwoordigd deur e grôot dêel mêesters. De bloeiperiode was in de goudn zeevntienste êeuwe mè schilders lik  Rembrandt, Johannes Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. Ook 't werk van de postimpressionistische schilder Vincent van Gogh is achter zyn dôod weireldbekend gekommn.  Uut den êestn elt van de twientigste êeuwe dateert d' abstracte kunst van Piet Mondriaan. In 1948 wierd de kunstverênigienge Cobra ipgericht, mè leedn lik de Belg Pierre Alechinsky, de Deenn Asger Jorn en Carl-Henning Pedersen en de Hollanders Karel Appel, Constant en Corneille.

De bekendste verteegnwoordigers van d' Ollandsche literateure van de Goudn Êeuwe zyn Joost van den Vondel en Pieter Corneliszoon Hooft. In de neegntienste êeuwe beschrêef en bekritiseerde Multatuli de situoatie in Indonesië in zijn werk Max Havelaar. Louis Couperus was êen van d' êeste Ollandsche verteegnwoordigers van 't naturalisme. In de literateure van achter den oorloge wordt er geklapt van de grôte drie, verwyzend noa Willem Frederik Hermans, Harry Mulisch en Gerard Reve.

Belangryke musea in Olland zyn 't Ryksmuseum Amsterdam, Van Gogh Museum, Mauritsuus, Museum Boijmans Van Beuningen, Paleis Het Loo en 't Kröller-Müller Museum.

't Nateurlik erfgoed van Olland bestoat vor e grôot dêel uut 't vlak nat landschap mè riviern, polders en meulens. De nateure in Olland is sterk beïnvloed deur de mens. Bekende vôorbeeldn zyn de Zuuderzêewerkn en de Deltawerkn. Belangryke nateurgebiedn zyn de Veluwe, de Waddneilandn, de Biesbosch en 't blommnpark de Keukenhof. Holland es vrêe gekend vo zyn tulpn: d'Hollanders zyn vrêe bedreevn in 't kwêekn van blommn.

Juuste lik by nuus: e masse ottoroutn en stroatn (ol t'hope, voe 116.500 kilometers), e spôor (over 2808 kms) en e luchthoavn: Schiphol.

D'Hollanders zyn zot van vélo's: z'ein 't weireldrecor van vélo's per inweuner.

Vele stoaties in Holland zyn styf specioal: lank en smol. Ip ieder perroeng stoppn der geweunlik drie trings achter mekoar. De trings moen ton wel a peu près t'hôpe toekommn en anzettn; de minste vertroagienge van êen van die trings en hêel 't boelke es in vertroagienge.

Voetbol is 'n belangrykstn sport. Peis mor an Ajax, PSV en Feyenoord. Oek populair is schatsn, zowel buutn (Elfstedentocht, at 't styf vriest) of binn.
D' Hollanders zyn oek goed in vélokoerse, hockey en volleybol.




#Article 56: Kluchtigoard (106 words)


Nen kluchtigoard es nen persôon die kluchtn bringt en zo de minsn an 't lachen probeert te bringen. G'eit verskillende sôorten kluchtigoards. G'eit verboale kluchtigoards, die byvoorbeeld in een theatershow nen kluchtshow geevn; nen anderen term voor zukke gasten es het Iengelse stand-up comedian. Stand-up komedianten geevn dikwyls, moa nie oltyd, polletieke commentaar en kritiek. In 2006 es ter een tv-programma ip Canvas, (Comedy Casino genoamd) da gewyd is an stand-up comedianten. 
Andre kluchtigoards zyn mêer visueel, met andre woorden, ze gebruken situoatiehumor om kluchtn te bringn. Die latste discipline zie je vôoroal ip tv in grappig (bedoelde) programma's. 

Vloanderen kent een lange tradisie van .




#Article 57: Vlamsche Kust (520 words)


De Vlamsche Kust is 't dêel va West-Vloandern da an de Nôordzêe ligt. Z'is à-peu-près 67 kilometers lank, grotendêels in angenoam strand. 

Uniek an de Vlamsche Kust is 't feit da 't ollemoale zandstrandn zyn. Da makt da we round de zes millemeitrs zandstrand per belg ein, dus ze meugen nie ollemolle tôpe koomn.

In de moandn juli en ogustus is de kust ton ôok overspoeld mi toeristn uut binn- e buutnland. Mor ôok doabuutn komn d'r vele menschen kykn nor uus woater, strange en dykn. 

't Gevolg van da massatoerisme is dat er veel appartementsgebouwn stoan, wa da sommign 'n anslag viendn ip de goeie smoake. Moar neffest de bebouwde komn zyn der ôok nog schône nateurplekkn te viendn: een antal vôorbeeldn zyn 't Zwin, 'n Ogen Blekker, en een antal dunegebiedn (vôorbeeld tusschn Nieuwpôort en Ôostduunkerke). 

Neffest nateurlike schôoneid eit de Vlamsche Kust nog andere attracties gelik attractieparkn: In Oyenkerke ei je Plopsaland, in Blanknberge ei je 't Sea Life Centre, en in Ostende ei je Earth Explorer. Der zyn ôok twêe subtropische zwemparadyzen van Sun Parks (in Ôostduunkerke en D'n Oane), vele jachtoavns (Blanknberge, Ostende, Nieuwpôort). In Knokke-Heist keun je golfen. In Ostende, Middelkerke en Blanknberge ei je ôok 'n Casino.

De beste maniere vo je te verplatsen an de Kust is de Kusttram. Trings komn an in Blanknberge, De Panne, Ostende en Knokke-Heist.

Binst den letstn ystyd, 20.000 tout 10.000 joar geleen, stound de zeespegel 120 mèter ligger dan nu. Wuk da nu de Noordzee es, stound toun droge en wos één grote toendra, want ’t wos te koud voe groddere begruujiengn.

Sinsn et begun van et holoceen begoste ’t klimoat overol were up te warmn. Sinsndien es de zeespegel bluuvn omoge goan moar wel an verschillige vitessn. Tusschn 10.000 en 8.000 BP es de zee 30 mèter gesteegn, tusschn 8.000 en 5.000 BP 13 mèter (of 43 centimèter per eeuwe), en sinsndien 10 centimèter per eeuwe. De stygienge van et zeewoater es nu nog osan an den gank. De letste decennia goat et rapper dan doavoorn. An die vitesse goat et zeewoater tegen 2100 ne heeln meter gesteegn zyn.

De zee moe vo ’n eestn kee uus kustgebied binngedroungn zyn 8.000 joar geleen. Vanof 6.000 joar geleen kwom de zeespegel tout wuk da nu de kustlyne es.

De kust krêeg eur definitieve vorme achter d'overstromienge van 1404, den Eestn Sint-Elizabethsvloed. By die catastrofe woarn d'r verschillige eilandjes in de Schelde weggespoeld en 't land overstroomd. Groaf Jan zounder Vrees gaf ipdracht om de bestoande dykn mè makoar te verbiendn. En azo ountstound den Groaf-Jansdyk van Duunkerke toe 't Sas van Gent.

Omda uze kustvlakte zo lege ligt, èt de zee er vry spel up. Me spreekn van (mariene) transgressies, da zyn periodes woarin da de zee et land binnenlopt en land ofpakt, en van regressies oe ’t zeewoater em weretrekt en d’r zo nieuw land vrykomt.

Voor uze kust woarn de Flandriaanse transgressie en de Duunkerke transgressies van belang. Binst de Duunkerke transgressies èt de zee eur en poar keers weregetrokkn, da wos binst de Romeinsche regressie en de Karolingische regressie.

Van nôord noa zuud:




#Article 58: Poperienge (130 words)


Poperienge (officieel Nederlands: Poperinge) is e Belgische steej in West-Vloandern. 't Weun doar om en by de 20.000 menschen.  Poperienge legt in de Westouk tegen de Schreve. 
't Is ekend voe zyn ommel, een ingrediënt voe bier. 

De toengvol van Poperienge trekt styf goed op 'n dien van Yper e Veurne, e komt van ol de West-Vlamsche dialectn messchiens nog 't mêest overêen met 't Vlemsch in Frans-Vloandern. E poar kenmerkn van 't Poperiengs:

Buutn 't steej zevve, leggn der in de gemêente nog de dêelgemêentn Krombeke, Proovn, Rinnegelst, Roesbrugge-Oarienge en Woatou. Abêle en Sient-Jan-ter-Biezn zyn ouk twêe dorptjes op 't groundgebied va Poperienge, moa 't zyn gin dêelgemêentn.

De gemêente Poperienge grenst an e masse landelikke dorptjes, en deur ze lange landsgrenze (de Schreve) ouk a verschillige Fransche gemêentn:




#Article 59: Dirk Frimout (180 words)


Dirk Burggroaf Frimout (Poperienge, 21 moarte 1941) wos 'n êerstn Vloamienk in de ruumte. 

Dirk Frimout is ebôorn in de Gasthuisstraat, numero 69: overtyd wos dat e klôoster van de poaters Recolettn, sedert 1981 ej doa 't Hoppemuseum. E goenk in 't loager na de stoatsschole (RMS). An 'n Unief van Gent oalde Frimout zyn diplom van Ingenieur Elektronica (1963) en zyn doctoroat in de toegepaste fysica (1970). E goenk na Colorado in Amerika vo zyn post-doctoroat. Loater kwam 'n ouk nog doctor in de Toegepaste Weetnschappn.

Van 24 moarte toet 2 april 1992 vlôog Frimout, tope mi zes Amerikoansche astronautn, in de Atlantis, e Space Shuttle van d'Amerikoanders. Prins Filip vroeg live op 'n televisie, toen da Frimout toertjes an 't droain wos in de ruumte: En Dirk, wat ziet kij door het raam? en zek maar Filip, in de ruimte is er keen protocol.

Van 1993 toet 1998 wrochte Frimout by 'n tillefong Belgacom. In 1998 et 'n etêkend by Flanders Language Valley (roend Lernout en Hauspie). Voe 't moment wunt 'n in 't klein begynof van Gent.




#Article 60: Mêesn (172 words)


Mêesn (officieel Nederlands: Mesen) is een steej in West-Vloandern. 't Is officieel 't klènste stadje van België. Mêesn legt juste lasen 't Euvelland. 't Is een steej op z'n eigen omdan d'r ouk faciliteiten zyn voe Franstoaligen. D'r weun om en by de 1.000 menschen.

De burgemeester is Sandy Evrard. Evrard is van de blauwe. De blauwe en ol sedert 'k weetni oe lange de mêerderied in Mêesn. Achter de gemêenteverkiezingn van oktober 2018 is de situoasje als volgt: 

Mêesn komt dikkers in 't nieuws omda de gemêentebelastingn zo oge leggn. Da komt volgens de mêerderied omdat 't zuk e klêen stadje is da voer olles zelve moet opdroajn. Oe da 't ouk is: in een enquête ounder d'eigen bevokinge va Het Nieuwsblad (4/9/2006) kwam Sandy Evrard na vôorn as de sympathiekstn burgemêester va Vloandern. De latste joarn probeert Evrard, ondanks zyn numerieke machtsposisje, toch overêen te komn met de minderied.

Sommigte plekkn in Mêesn goa je ni were viengn op e kaarte, moar olleman terplekke wit wuk da ze willn zeggn.




#Article 61: Chicong (239 words)


Ne chicong es een sorte groensel.
Dikkens ein ze 't met den term chicong ollêne over 't bovenste wit stik van de plante. De wortel van de plante noemn ze krotte of prut en weird gebruukt vo kaffie of te liengn.

Chicongs wordn ip 'n hêle specioale maniere gekwêekt.

Eerst wordt er chicoreie gezoaid (familie van rôodlof en andyvie) en de wortels wordn geôogst.
Ton wordn de wortels in bakkn gezet, overdekt met eirde en nen doek zoda ze in 'n dounkern zittn.

Achter drie à vier weekn es 't er nieuw lôof geschootn: de chicong.
Oa 't ie te vele de kloarte ziet, ton is 't 'n gèsgroene.

Dienen chicong wordt verkocht als groundchicong en is den dierstn.
De goekopere versie, die veel minder bitter es, es op woater gekwêekt (hydrokultuur).
Rôodlof eit rô kropkes, genoamd salade van Verona.

Chicongs wordn surtout gekwêekt in België, Olland en Nôord-Vrankryk. By oes zyn d'er hêel wa klêne chicongkwêkeryen.

Vo de bereidinge in rollekes espe: chicongs kookn, loatn uutlekkn, in espe rollen, overzoppn met 'n bechamelsause met styf veel koas, nog koas en chapelure derip en gratineren in den oven totdat er e licht korstje ip is.

In Vloandern klappn we van chicongs of witloof, de Woalen van chicon, d'Ollanders van witlof, en de Fransmans van endives of chicons en Frans-Vloandern/Nord-Pas de Calais. Da latste gift verwarring me de andyvie (saloa) en doarom zoudn ze't wel ne kê chicorées durvn noemn.




#Article 62: Pret (411 words)


Pret of poreie es een stik groensel da olvelinge in de ground zit en olvelinge der eut. 't Gêen da in de ground stikt es wit en 't ander dêel es groen. 't Es goed vo t' eetn me petattn.

Pret (Latyn: Allium ampelloprasum var. porrum, Iengels: Leek, Frans: Poireau, Duuts: Lauch) is familie van andjoens, bieslook of puuptjes, en look. Familie die langs ier, en nog meer in d'Ardenn, groeit is kraailook. 
Pret is e monocotyle plante. In 't êeste joar et pret ginne stiengel, zuste mo bladscheden (bedoeld voe consumptie). Achter een vernalisoatie ountwikkelt er em ne stiengel met een bloeiwyze. Pret die zoverre gezet is, is niet nie meer weird in de commerce. 
Pret wordt in België surtout tusschen Toeroet en Roeseloare gezet. Der zyn meerdere internationale groenselfabrieken in de streke actief, ounder meer Ardo in Ardooie. Belgisch pret wordt zowel ves als verwerkt geconsumeerd in België als in 't buteland. 

Pret wier al geten deur de Sumeriërs, d'Egyptenaars, de Griekn en de Romeinn. Der wordt gezeid da keizer Nero gern pret at, en dat em Porrophagus genaamd wier, wuk da vry vertaald pretfretter wilt zeggen. 

Pret wordt meest van al gebruukt voe soepe mee te maken. Ge kunt pret tope met selder en andjoen en boeljong anzien als de basisingrediënten van soepe in Vloandern. 
Vodder wordt er ook vele pret verzet voe te stoven en voe te verwerken in sausen en visgerechten. 

Pret is nie moeilik om te kweken. Ge zaait in 't voorjaar pret in een isomo baksje. A 't stiengeltje een poar millimeters dik'is plant je z'uut. Ge kunt ze loater nog anêrdn voe meer wit gedeelte t'en. Ge moet zuste mor in de gatn oedn da je land genoeg bemest is, en da je pretplantjes gin koudeperiode moetn oundergaan, want achter een ende koude goan ze willn bloein. 

Der zyn meerdere schimmels en insektn die 't blad van pret beschadigen. Ip zich ware da nie erg, mo met da pret een bladgroente is, vermindert zen wêrde ip de markt zere a't zen blaatn nie meer schone zyn. Voorbeelden van zukke schimmels zyn roest (Puccinia allii), papiervlekkenziekte, purpervlekkenziekte. 
Antastingen deur insekten kun der zyn deur bevoorbeeld trips die klene zilverachtige pleksjes fretten in 't blad, of deur pretmotten of andjoenvliegen. 't Zyn de larven van pretmotten die gangsjes fretten in de blaatn, surtoe in de jounge (binnenste) blaatn. De maden van andjoenvliegen fretten 't plantje an zen voet kapot, wo deure dat 't plantje kreveert. 




#Article 63: Yzegem (161 words)


Yzegem (Nederlans: Izegem, uutsproake: Izzegem) i ne stad in  West-Vloandern. Der weun mêer of zeevntwintigduusd (27.000) minsn. Ze legt nie verre van Roeseloare en Kortryk. 
Yzegem is geleegn an de Mandel en 't kanoal Roeseloare-Leie (de voart) en doarom is 't er veel industrie.  

Vôoral de bustels, de skoenn en de betere meubels in keiseleire èin Yzegem bekend en stêenryke gemakt in de periode van 1850 tot 1950. Moa nu zyn der moa een poar fabrikkn nie mê van.
De oliefirma Vandemoortele eit er zeune boasis en es uutgewoaierd noa verskillige andre takkn (Alpro, Metro).

Dêelgemêentn zyn Kachtem en Emelgem.

De mann van Yzegem zyn preus lik vêertig ip ulder erfgoed en ulder toale. Zo ein ze nogol wa minsn die werkn round het Yzegems dialect en ein ze der verskillige boekn over uutgegeevn.  't Yzegems trekt styf ip 't Kortryks: azoa gebruukn ze in Yzegem ôok de sk-klanke voor sch (lik in ge moe gie nie teegn myn skeen skippn).




#Article 64: Eule (Kortryk) (217 words)


Eule (Nederlands: Heule) es een dêelgemêente van Kortryk en es omgeevn deur Bissegem, Gullegem, Lendlee en Kuurne. 

Eule èt een ippervlakte van 1169 ha en telt 10.204 inweuners (cyfers 2003). 't Dorpke Sente (Sente Katrine/ Sente) ligt ip de grenze me Kuurne en Lendlee. D'Eulebeke dankt eure noame an de gemêente Eule deurda de beke 't langst ip 't groundgebied van de gemêente Eule lopt.

In Eule zyn der drie prochies: Sint-Eutropius (Eule zelve), Sint-Godelieve (van 't gehucht Eule-Woatermeuln) en O.L.Vrouw van Fatima (van 't gehucht Oantjesoek).  Zyder drie zyn sedert 15 juli 2001 tope in êen federoatie (en sedert 2004 vormn ze met de Bissegemse Sint-Audomarusprochie de Federatie Eule-Bissegem).

't Volksliedje Tineke van Heule dankt zin noame an dit dorp. Den tekst es geskreevn deur René De Clercq. Ip ne goein dag è'tie zyn gedicht an Emiel Ullebroeck gegeevn en den dienen è't er een mezikske by geskreevn. Olle joare worden der in 't twidde weekend van september nog Tinekesfêesten g'organiseerd. Beist die fêestn weird'er een nieuw Tineke gekoozn. Da moet een freule van Eule zyn, liefst een moagde. Binst de Tinekesfêesten zyn d'er ôok de zôgezeide Stôotn van Eule. De beste stôot krygt ne prys. In 't verleden woaren die stôotn dikkels polletiek getint en de flikken va Kortryk kwoamn regelmoatig orde ip zoakn stelln. 




#Article 65: Veurn (229 words)


Veurn is e stad en gemeente in 't nôordwestn va West-Vloandern. Der weunn doa bekans 12.000 menschn.

Veurn is surtout bekend va de Boeteprocessche, die elke latste zundag va juli deur Veurn goat.
In Veurn en ze vier middelboare schooln, nog vele mêer loagere en kleuterschooln, e zieknuus, e geweune rechtbank (vrêdegerecht, rechtbank in eestn anleg, polisjerechtbank) en e rechtbank va koopandl.

De gemeejnte Veurn bestoat uut èèf dêelgemêentn. Veurn zève is de grotstn en et de meejste iweuners. D'andre deelgemeenten zyn heel wa klindere polderdorptjes; noamelik Oavekapelle, Bôoitsouke, Bûuskamp, De Moern, Eggewoars, Outem, Stêenkerke, Vienkem, Wûverienkem en Zoetenaaie. 

Vô 1971 woaren da ollemoale zeêfstandiege gemeejntn. De meejste dorptjes zyn toenne by Veurn gevoegd. Outem, da bleef wel nog een endjige een aparte gemeejnte, woa da De Moern een deelgemeejnte va werd en de tweeliengdorpn Vinkem en Wulverinkem werdn 'tope de nieuwe gemeente Bôovoowrdê. In 1977 werdn dat ôok ollemoale deelgemeejntn vâ Veurn.

Veurn grenst an deze parochies:

In de zomer van 1906 kwam de bekende Duutsche dichter Rainer Maria Rilke e poar doagn op vakansche na Veurn, tope me ze wuuf en kiend. Ne zag ie de Boeteprocesje en de kerremesse. Rilke wos serieus epakt van 't schôon marktpling en de kerke. 'n En et er ie loater driê gedichtn over emakt: Der Platz, Der Turm én Marionetten-Theater. In e gazette schrêefd 'n ook e lang essee: Furnes.




#Article 66: Willem Vermandere (131 words)


Willem Vermandere (Lauwe, 9 februoari 1940) is een Vlamsche zanger, kunstenoare en schryver. 

Willem Vermandere is geboorn in 1940 in Lauwe, e dêelgemêente van Mêenn, mor e wunt ol styf lange in Stêenkerke by Veurn. 
E beguste ol vroeg mi muziek te moakn. Mor e zegt ossan va zyn zelvn dat 'n beeldouwer is, in plekke van muzikant.  

E poar bekende nummers zyn: Blanche en zyn peird, Bange blanke man, Duizend soldaten, Lat my mor loopn.

In 't begun wos tie voarol gekend van zyn liedjes in 't West-Vlams.  Ze gienkn ovre de dagdoagelikse dingn van 't leevn, ovre de minsn in zyn perochije nateurlik.  Loater is tie die liedjes (lik M’n menschen van te lande) heimatliedjes gan noemn - e repertoire woa dat 'n e bitje afstand van wilt doene.




#Article 67: Bachtn de Kupe (129 words)


Bachtn de Kupe of Bachten de Kupe is e streke in West-Vloandern. Ze legt tusschen den Yzer, de Vlamsche Kust en de Schreve (de Fransche Grenze). Grof gezeid zoej kunn zeggn da 't ier goat over de streke tusschen De Panne en Nieuwpôort, toet over Diksmude, Veurne en Oalveringem.  

Der leggn doa surtout boeregemêenten, mè vele wêelann en koebêestn. De streke et oek styf ofezien in '14 - '18, d'n Anderen Oorlog, lik of dan de menschen te lande zeggn. 

Vôor veel menschen die nie ut de West Vloanders kommn, is Bachten de Kupe al wa dat er achter Kortryk en Roeseloare ligt. 

't Gebeurt da ze Bachten de Kupe ôok gebruukn vo die menschn uut te lachn dan van doa zyn, omdan ze zeggn da ze achtergesteld zyn. 




#Article 68: Briek Schotte (238 words)


Albéric (Briek) Schotte, bygenoamd Yzern Briek (Koanegem, 7 september 1919 - Kortryk, 4 april 2004) wos e coureur en sportdirecteur.

En ed twè kêers de Rounde van Vloandern gewounn (1942 en 1948). In totoal et ie twientig kêren meegedoan an die Roende.
E wos ôok twè kêers weireldkampioen (1948, in Valkenburg en 1950, in Môoslee). In 1948 wos'n ôok twiddn in de Tour de France achter Gino Bartali. 
Ols beroepsrydre wint ie 61 koersn.

Briek wos e werker en e wroeter op zyn vèlo: een echtn Flandrien. In Koanegem stoat er e beeld van nem, gemakt deur Jef Claerhout.

Ie bluuft koersn toet an zyn feertigste.
Achter zyn carrière als coureur, est ie nog 30 joar lank me veel sukses sportbesteurdre by Flandria en Kas. Oender andre Walter Godefroot, Herman Van Springel, Eric Leman, Roger De Vlaeminck, Jean-Pierre Monseré en Freddy Maertens ryn ounder zyn leidinge. 
Schotte è zyn suksessen ôok te dankn an slim tactisch deurzicht. In verband me koerstactiek zeit ie: Zeire ryn ols je zeire moe ryn, en nie zeire ryn ols je nie zeire moe ryn.

Ie sterft in 2004, zjuuste up den dag van de 88ste Roende van Vloandern.
Up zyn begroavinge wordt ie de kerke binngedroagn deur Rik Van Looy, Benoni Beheyt, Eddy Merckx, Roger De Vlaeminck, Freddy Maertens, Eric Leman, Sean Kelly en Frank Vandenbroucke.

In Desselgem, 'n dêelgemêente van Woaregem wordt er olle joare de Grôte Prys Briek Schotte gereen.




#Article 69: Trappist Westvleteren (347 words)


 

De Trappist Westvleteren (ouk wel enoamd 'Sixtus') is e trappist uut West-Vloandern. 't Is ebrouwn deur de poaters Trappistn uut Westvletern sedert 1839. Internationoale bierkenners die de Westvleteren ontdekt en, zeggn da de Westvleteren 12 't beste bier ter weireld is. 

De vroage ahter 'n Trappist is grôot, moa de poaters refuseern voe mêer te produceern dan da ze strikt enoomn nôdig en. Ze brouwn moa om en by de 4.700 ectoliters per joar. Die schoarste verkloart dêels ouk 't weireldwyd succes.

De flesjes en gin etiket. Ol d'informoasje stoat op 't ulletje. Westvleteren is 'n ênigstn trappist woavan da 't officieel Trappist-logo nie op de flesche stoat; 't logo stoat wel op de typische outn bierbakkn.

De Trappist is ollêne te kope in 't verkoopcenter van d'abdy Sint-Sixtus in Westvletern. De vroage is vele grodder dan 't anbod. Vroeger stoun d'otto's in e lange reke an te schuuvn om e bak te koopn. Moa sedert 2005 moe je belln vôor da je na d'Abdy komt. Je moe je nummerploate opgeevn en je ku ton maximum 2 bakkn ofoaln op 'n dag en d'eure da ze joen opgeevn.

Ouk in de geweune cafés is de Trappist Westvleteren ni te verkrygn, want en is is ollêne voe particuliern te kope. Iddern koper moet ten anger beloovn voe 't bier nie vodder te verkoopn. 't Bier ku je ollêne thuus drienkn, of in 't ontmoetingscentrum 'De Vrede', rechte tegenover d'abdy. Doa is 't er ouk een informoasjeruumte woar da j' mêer lêert over 't leven van d'abdygemêenschap, over de geschiedenisse van de brouwery en 't brouwproces.

In oktober 2010 rochte bekend dat de Poaters nunder bier ouk by de Colruyt gingn verkoopn. Z'addn geld nôdig vo de verbouwieng van d'abdy.

Je bewoart de flesjes best verticoal op e dounkere plekke tusschn de 12 en 16 groadn. E Trappist bluuft joarnlank goed: gif 't bier de tyd en 't rypt vodder (ollêne de bloun moe je rechtuut opdrienkn). De Trappist Westvleteren 8 en de 12 ku je beter nie in de frigo zettn. Mor e bloun smakt gekoeld 't beste.




#Article 70: Gent-Wevelgem (158 words)


Gent-Wevelgem es e koerse, ênerzeids voo sprinters (oat alles tôpegebleevn es ip de Kemmelberg) of voo ânvallers (oa ze weggerakt zyn ip de Kemmelberg). Noast de Kemmelberg als scherprechter, ei je ôok nog een lange tutte lâsn de kust. Omda ze van Ôost noa West ryn lâsn de kust, ein de coureurs mêestal teegnwind. Da leidt tot de typische woaiers, een twadde woar da de butenlanders minder an gewend zyn. 't Es ôok vrêe afmattend, en bepoalt doardeure de reste van de koerse. Den koers begost overtyd in Gent, moa van 2004 startn ze in Deinze. Den arrivée ligt in Wevelgem.

Gent-Wevelgem makt sins 2006 deel ut van de zogenoamde 'Pro-Tour', een soamenroapsel van wa da de belangrykste koersn van het joar zyn.

In 2010 is de koers verzet van de woensdag tussjen de Rounde van Vloandern en Parys-Roubaix noa de zundag vo de Rounde. 

Sommigte West-Vloamingn ein de koers ol gewonn: Nico Mattan, Freddy Maertens, Briek Schotte,...




#Article 71: Heuvelland (339 words)


Heuvelland is e gemêente in de provinsche West-Vloandern e makt geogroafies dêel uut van de Westhoek. Der weun mêer of 7000 menschen in de dêelgemêentn Nieuwkerke, Nouter, Wulvergem, Wytschoate, Westouter, Kemmel en Loker. Oek De Klyte is e stik van Euvelland, mo 't is gin echte dêelgemêente omda 't vroegerder e stik van Rinnegelst wos.

De noame van de gemêente komt nateurlik van d' heuvels die op da groundgebied leggn: De Kemmelberg (156 m, hoogstn top van Vloandern); de Vidaigneberg (136 m), de Rôonberg (129 m), de Scherpnberg (125 m).  
In vroeger tydn woarn d'r vele busschn. Moa d'n Eerstn Weireldôorlog e vele kapot gemakt.

In de dêelgemêente Nouter is 't er ieder joar in 't êeste weekend van oest e festival: Festival Dranouter (sedert 2010), doavôorn Folkfestival Dranouter.

Wytschoate is welgekend in hil Vloandern omda 't dorp et tonêel wos van de West-Vlamsche fictiereekse Eigen Kweek. Ounder andere de Sint-Medarduskerke en de platse mè 't us van Chantal (Maaike Cafmeyer) en tpoliesjekantôor zyn te ziene in de serie.

De gemêente Heuvelland bestoat uut acht klêne landelikke dorptjes. De dêelgemêenten Nouter, Kemmel, Loker, Nieuwkerke, Westouter, Wytschoate en Wulvergem woarn vroegertyd zelfstandige gemêentn. De Klyte was voe de gemêentelikke fuusjes nie zelfstandig, moa was e dêel van Rinnegelst, da toundertyd nog e zelfstandige gemêente wos.

Kemmel, Wytschoate, Nieuwkerke en Westouter zyn de grotste centra, met mêer dan 1000 iweuners. 't Gemêentuus en de gemêentelikke administroasje zyn gevestigd in Kemmel, juste lik 't poliesjebureau en de post. In Wytschoate legt 't rustôord, de gemêentelikke sportalle en 't oofdkantôor van de gemêentebibliotheke. In Nieuwkerke legt 't containerpark van de gemêente. De vier andere dorpsjes zyn klinder, met minder vorzieniengn. 

Buutn die dorpscentra leggn der in de gemêente nog e poar klindere weungroeperiengn. Op d'heuvelruggn van de Rôonberg en de Zwortnberg leggn der azo residentiële weuniengn, met horeca- en handelszoaken. De kern van 't stadje Mêesn et oek nog een uutloper op 't groundgebied van Wytschoate in Heuvelland.

De gemêente Euvelland grenst deur ze landelikke uutgestrektheid an e grôot aantal dorptjes en gemêentn:




#Article 72: Wervik (699 words)


 

Wervik es e stee in West-Vloandern. D'r weunn à peu près 18.400 inweuners. Wervik ligt langs de Leie die de grenze es mèi 't Franschke. A 'n overkant van de Leie ligt de Franschke gemeente Wervik-Zuud (Frans: Wervicq-Sud). 

Wervik es bykan d'oodste stee van Belzjik, z'es in olle gevol oudder dan Toungern. In 1968 hèin z'hunder 2000-joarig bestoan gevierd, moa in 1992 hèin ze lanks de Leie restantn gevoundn van e Keltische nederzettienge van round 450 v.C. Wervik es dus van Keltischn oorsproung da in dien tyde Viroviacon noemde, wuk da wil zeggn plekke van Virovios. Dienen Kelt wos verzekers en bekend stamhoofd da doa toun wunde. 

De Romeinn hèin de Keltische stadsnoame gelatyniseerd tot Viroviacum en z'hèin zynder in Wervik ne legerpost g'installeerd. 't Es doamei da 'n heirweg Boulogne-Kassel-Toungern ook lanks Wervik liep. Oen z'an 't bouwn zyn, vin ze nu nog dikkers restantn van eut dienen tyd. Sommigste geschkiedkundign peinz da d'r up de Sint-Moartensplekke ne Romeinsn tempel ter ere van hundern oorlogsgod Mars moe gestoan hèin moa zekers en es da nie. In olle gevol wos Wervik en belangrikke plekke vo de Romeinn.

't Middeleeuwsche Werveke kende eur bloeiperiode ounder de Bourgondische hertoogn. Ze kreeg in dien tyd heur magnifieke Sent-Medoarkerke die ofgewerkt hèit gewist round 1440. Albrecht en Isabella hèin Wervik in 1608 bezocht en z'hèin zynder gezei dat er in heel Vloandern gin schkondere kerke te vin wos.

D'r was toun ook en bloeiende textielindustrie en textielcommerce. 't Bewys doavan es et Kuerbouc van Werveke eut de vichtiende eeuwe mèi reglementn (keuren vander draperie) die de wevers moestn volgn. Dienen boek ligt nu in Leidn in Olland. Verzekers dan Wervikoansche calvinistn hem hèin meigepakt na doa oen ze zynder wegtrokkn van hier binst 'n Tachtigjoarign Oorloge.

In de loate middeleeuwn woarn d'r halln round 'n Vrydagmaart. Wervik hèit nu nog osan en middeleeuws stroatnplan.

De 16e en 17e eeuwe woarn vo heel euze streke regelrechte rampjoarn, ook vo Wervik. Deur de vele oorlogen dan de Spanjoarn by eus eutvochtn tegen de Franschke en tegen d'Ollanders viel d'economie bykans helegansn stille. Wervik hèit meer dan e kee in brande gestookn gewist, en e groot deel van d'inweuners (round de 90% !) goenk goan vluchtn. Voorol na Leidn en Haarlem in Olland, want vele Wervikoan an hunder bekeerd tot protestant of calvinist en woarn hier achtervolgd deur de styf katholieke Spoanschke bezetters.

Doa kwam moa beterienge in mèi 't Verdrag van Utrecht in 1713. An 'n enen kant wos da e goe zoake want dat hèit euze streke vrede gebrocht, moa an 'n andern kant wos da vree slicht vo Wervik. Want in da verdrag kwoamn de Spoanschke Nederlandn nu toe an dOostenrykers, en hèin ze toun gedecideerd vo de grenze tusschn 't Franschke en de vanof nu Oostnryksche Nederlandn up de Leie te leggn, twistn deur Wervik! 't Noordelik deel (boven de Leie) es Oostenryks gekommn, 't zeudelik deel (ounder de Leie) gounk vo goed na 't Franschke en es nu Wervik-Zuud. In heel Europa zyn d'r moa 2 steedn die zo letterlik in twee stikkn geschid hèin gewist: Wervik en Koomn, dat er vlak neffers ligt.

De streke stoa bekend voe heurn goein toebak. Ol in 1650 wos Wervik en belangryke stee vo 't kweekn van toebak. 

Nu komt 98 % van den Belschn toebak eut Wervik.

Wervik wos overtyd en apart dekenoat. Sinsn 2002 es 't en deel van et dekenoat van Mêende.

Gilwe es d'enigste echte deelgemeente van Wervik. Kruuseke (Werviks: Kreuscheke, Nederlands: Kruiseke) es e landelikke Wervikse parochie holverweuge Wervik en Beseloare.

Gemeentn die round groot-Wervik liggn:

Int Werviks spreekn z'anders dan in Meen of Gilwe. Da komt verzekers omdat Wervik helegasn upgeslootn ligt tusschn mienschn die Frans spreekn, 't es te zeggen tusschn 't Franschke in 't zeudn en de Woalsche Komenoars in 't westn. Hier es e lystje mèi en poar verschkilln.

     kiendje, bertje, broktje, boktje, keuntje, bomtje, heuzzetje, meistje
     (kindje, beertje, broekje, boekje, konijntje, boompje, huisje, meisje)

     keuns, meuls, zweens, brooks, ims, books
     (konijnen, muilezels, zwijnen, broeken, hemden, boeken)

     ballesjiere, kanasjère, kroozn, gilf, palullen
     (schommel, boekentas, intrest van spaarboekje, geel, pannekoeken)

     gel, bel, la mi grus
     (geld, bellen, laat mij gerust)

     joak, joag, joan, joam, joag, joans




#Article 73: Frederik Deburghgraeve (105 words)


Frederik (Fredje) Deburghgraeve (°1 juni 1973, Roeseloare) is de bestn zwemmre van België, dus zekers van West-Vloandern. J' i geboorn en ipgegroeid in Roeseloare. Zyn specialiteit wa schoolslag, de disepline woa dat 'n ip d' 100 meiter e goudn medaille i gewon in Atlanta in '96. Zinne trainer was ton den Ollander Ronald Gaastra.

Me zwemmn es ter nie vé geld te verdienn, doadeur verkocht 'n êest schoenn van Ambiorix (zyn vroegere sponsor) en loater kwamt 'n sales manager van e bedryf da fitnesstoestelln verdêelt.

J'es wok nog en ende gemêenteroadslid gewist van Langemark-Poelkapelle, de gemêente woa dat 'n nu weunt (in de dêelgemêente Poekapelle).




#Article 74: Dominiek (236 words)


Dominiek  es êen van de bezigste stikskes schryvers of bloggers dan der zyn. 

Dominiek ès uut Ardôoie, ietske mêer dan ne mèter negentig grôot, de 30 joar gepasseerd en 101 kilos zwoar. Ne streusen keirel, moa vôrol êen die em nie geneert voun zyn gedacht te zeggn.

't Voordêel van blogs is da 't kan ipkommen lik de schyte: je peist ip iets en twêe menuten loater zit n'ilft van vloandern mee te leezn. De gazetten zyn dikwyls bly om by em 'n bitje inspiroasie ip te doen wat datter by de minsn leeft. Blogs zyn dus vrêe goe voe cursiefkes in mini êen-mans gazettn.

Dominiek ès nie allêne zot van meziek, j'è 'n sorte van socioal engagement: oater iets gebeurt dattem nie anstoat, ton schryft ie zêre entwadde. Z'n specialiteit is de minsen in 't vier te joagn. Zyne blog eit à peu près 'n ounderd lezers per dag.

J'et al vele zotte diengen gezei en nu en toun zyn der die zwoar op ulder steirt getert zyn en zelfs dreign me 'n proces.

E grôte meule dus en e klêin ertje.

We zien da bloggers lik em, een uutbreidienge vormn van de media, nie controleerboar en nie censureerboar, en doardeure en goeie anvullienge voe het democratisch niveau van oes land. Deur 't feit dazze en zeekre macht krygn vormn ze ôok en zeekr gevoar en juste doarom es nie iederêen der styf gelukkig mee.




#Article 75: Freaq (100 words)


Freaq, echte noame Frederik Jaques (Kortemark, 1979) es e stikskes schryver.

In't doageliks leevn weirkt y by Roularta, als journalist by de Krant van West-Vlaanderen. J'es ôok free-lance journalist voe de Rif Raf, een muzikblad. Doaby es'tn styf actief vô olle sorten muzikevenementn van jeugdklub de Kanapee in Kortemark.

Doanoast schryft y op zyne blog ip 't web. Doarin geeft y nen persôonlikken kyk ip de weireld roundom em, zyn styl keun je êerder drômerig, nostalgisch en mymerend noemn. De ounderwerpn dat y behandelt zyn sterk gericht ip de jounge gastn:

Zyne blog trekt tvigtig tot hondert lezers per dag.




#Article 76: Nico Mattan (222 words)


Nico Mattan (17 juli 1971, Yzegem) es ne vôormoaligen West-Vlamschn coureur. Zyn specialiteit wos êendagskoersn, moar ie koste ôok goed tydryen. Ie weunt in Wienkel, dêelgemêente van Legem.

Mattan wos prof sedert 1994. Ie es gestopt ip 7 oktober 2007, met de Franco-Belge, in de 3de etappe die endigde in Poperienge. 

Mattan wos in 't begun knecht van ze moat Frank Vandenbroucke. In 1999 moest ie stoppn mè koersn omda zyn erte roar dei. Moar achter ne moand, en onderzoekn in Amerika, kost 'n toch vodder koersn.

Mattan wos gekend vo ze bygeloof. Zyn geluksnummer wos 17, zyn gebôortedag. Matan gelooft dat 't gin toeval wos dat 'n Gent-Wevelgem gewonn et op 'n zesn van 'n vierdn moand van 2005 (telt die cyffers t'ope en je komt an 17). E speelde ôok geirn de rolle van kluchtigoard in 't pelotong en 't was ôok geweetn dat ie ne levensgenieter wos, die geirn ne ki gink goan eten.
  
In een interview met de Krant van West-Vlaanderen (9 moarte 2007) gaf Mattan, en passant, toe dat 'n ôok EPO genoomn eit in zyn carrière. Die zelfsn dag nog zwakt ie zyn verkloariengn of. E beweirt nu dat 'n cortisone gepakt et, omdat ie last ad va zyn sinuusn.

In 2009 kwam Mattan ploegleider by Cinelli-OPD, woa da Frank Vandenbroucke zyn latste koersen by rêed.




#Article 77: Frank Vandenbroucke (coureur) (897 words)


Frank Vandenbroucke (Moeschroen, 6 november 1974 - Saly, Senegal, 12 oktober 2009) wos e Belgschen coureur. E wos e grôte belofte die ol in 1999 op zyn oogtepunt wos. Doarachter kwam 'n surtout op e kwoalikke maniere in 't nieuws. En is jounk dôodegoan.

Frank Vandenbroucke groeide op in Ploegsteirt. Zyn voader, Jean-Jacques, wos e tydege coureur. Zyn moeder Chantal doet e café oopn, Hostellerie de la Place, in 't centrum van Ploegsteirt. 
Frank Vandenbroucke dei e masse sportn geirn: azo speelnde voetbol, en e dei an atletik. In de cross komt 'n zelfs kampioen van Belgie by de pupilln. Uutendelik kiest 'n vo de villo. In 1989 krygt Vandenbroucke e licensje by de nieuweliengn. Van nu of start zyn koerscarrière.

In 1991 komt Vandenbroucke kampioen van Belgie by de nieuweliengn. 't Joar doarop wos 'n kampioen by de juniors. E wos zo goed dat 'n ier en doar e joar van zyn reekse oversloeg. 

In 1993 kwam Vandenbroucke prof by Lotto, woa da zyn nounkel Jean-Luc sportdirecteur wos. E têeknde e contract van 2 joar, moar en et dat ni uutedoan. D'r kwam e proces van, moar uutendelik koste Vandenbroucke toch vroeger overstappn na Mapei-GB. E ploeg woa da 'n de medische en professionele begeleiding krêeg da 'n zo geirn wilde. Olleman zei da VDB de grotste belofte van Belgie wos. In 1995 wint VDB Parys-Brussel, zyn êestn grôotn koers by de profs.

In 1999 goat 'n over na Cofidis. E wint in 't begun van 't sezoen ounder ander 'n Omloop Het Volk. En is twiddn in de Rounde van Vloandern, zevensn in Parys-Roubaix, en e wint Luuk-Bastenoakn-Luuk woa dat 'n attakeert op de plekke dat 'n anekondigd adde. 

Tusschenin komt 'n in de probleemn. Cofidis zet nem een endetje buutn omda 'n in verband is ebrocht mi dopieng. VDB is vry esprookn, moar e krygt e krak. Op 't ende van 't sezoen doet 'n, zounder vele ambisje, mei an de Rounde van Spanje. In de latste weekn demonstreert 'n zyn grôte klasse: e wint 2 rittn en e pakt 't puntnklassement. En is de grôotn favoriet vo 't Weireldkampioenschap in Verona, moar ol vroeg in de wedstryd volt 'n. E breikt zyn 2 polsen, e rydt uut en endigt toch nog op de 7de plekke.

Toet 1999, zyn absoluut topjoar, at 'n 't êne succes achter 't ander, mo in dazeste joar wost 'n verdacht van dopienggebruuk. 't Feit dat 'n e goe reloasje adde mi Bernard Sainz, e dokteur die op een 'ongeweune' maniere sporters begeleidt, dei zyn zoake ouk gin goed. Sedertien ging 't bergof mi VDB; e kwam zelfs depressief. 

Begun 2002 voengn ze by een uuszoekieng doping by Vandenbroucke. Doarom wos 'n eschorst. 't Parket van Dendermonde wilde nem ouk strafrechtelik vervolgn. VDB's advocoatn argumenteernde dat etwien gin twi keirs kut estraft zyn vo dezelfste feitn. Vandenbroucke krygt toch e werkstraffe van 200 eurn. E goat in beroep, moa ton kryg 't e boete van 250.000€. Vandenbroucke goat in cassoasje en 't arrest is verbrookn. Begun 2007 is Vandenbroucke vryesprookn deur 't Of van Beroep in Brussel, moa 't parket-generoal têeknt op zyn tour beroep an teegn de vrysproake.

Vandenbroucke krêeg nu en ton nog e sportivve eroplevieng. In 2003 ist 'n twiddn in de Rounde van Vloandern, moa doarachter kwamn d'r ni vele topprestoasjes ne mi. Ouk in zyn privé-leevn foutert 't ni. Op 26 juli 2004 krygt 'n ruuzje me zyn vrouwe, Sarah Pinacci, en e probeert nem van kant te moakn. 

Op 7 juni 2007 rochte bekend da Vandenbroucke, de dag dervôorn, were e zelfmôordpogieng oundernoomn adde. Op 24 juni 2007 krygt 'n were een inzienkieng, en zyn ouders loatn nem opneemn in 't Eilig Erte in Yper.

Doarachter begoste VDB an zyn zoveelsn comeback. In 2008 rêed 'n nog ossan, moar e stapte mêer of, of dat 'n koersn uutrêed. In 2008 rêed 'n tout 17 april 2008 vo Mitsubishi-Jartazi, moar op dien dag makte de ploeg bekend da ze (vôorlopig) uut makoar giengn.
Begun april 2008 rocht ouk bekend da VDB in 't begun van 't joar coacaïne zoud ekocht en. Doavôorn goat 'n verzekers gin sportieve straffe krygn omdat 'n gin drugs gebruukt adde vo koersn.

In 't najoar van 2008 makt VDB bekend dat 'n by Cinelli-OPD goa ryen - de ploeg woavôorn da Nico Mattan 'n nieuwn sportdirecteur goa zyn. Mattan en Vandenbroucke zyn ossan styve goe moatn ewist. Achter dat uutkomt da Cinelli gin licensje krygt vo de mêeste vôorjoarskoersen, zorgt Mattan d'r vôorn da VDB ku koersen by Fuga-Down Under, e Belgschn-Oostroalischn ploeg. De ploeg noemt nu: Down Under-Cinelli. Met diejn ploeg rêed VDB vôorjoarsklassiekers in Vloandern lik de Driedoagsche van West-Vloanderen, Nokere Koerse en Dweirs deur Vloandern.

In de zomer van 2009 protesteert Frank Vandenbroucke teegn zyn ploeg: in e poar klinder koersn doetn e anoniemn tenue an, zounder sponsors. D'ofsproake was dat 'n gounk betoald zyn lik e prof van 't moment da Cinelli geld gink en, moar achter e poar moandn beweirt VDB nog gin frang ezien t'n. E probeerde by een andern ploeg te goan koersen, moa de UCI wos doa teegn.

Op 12 oktober 2009 rochte bekend da Frank Vandenbroucke overleedn wos in een otel in Senegal. Dôodsôorzoake zou loungembolie ewist zyn. 
Frank Vandenbroucke legt begroavn in Ploegsteirt, ni verre van zyn ouderlik uus.

Ik ben god niet (2008), ottobiografie, Borgerhoff  Lamberigts, ISBN 978-9077941300




#Article 78: België (281 words)


België (Frans: Belgique, Duuts: Belgien, officieel Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) is e parlementaire, constitutionele monarchie an de Nôordzêe. 't Grênst ten zuudn an Vrankryk, ten ôostn an Duutsland en Luxemburg en ten noordn an Holland. In 't westn is er nie echt e gebeur, mo wel de Nôordzêe. Achter 't woater ligt Iengeland. 'n Hoofdstad è Brussel. Andere grôte steedn zyn Antwerpn, Luuk, Gent, Brugge en Charleroi.

D'r weunn om en by de 11 miljoen inweuners in België. 6 miljoen doavan zyn Vloamiengn, der zyn 1 miljoen Brusseloars en de reste zyn Woaln en Duutsers in de oôstkantons.

D'r zyn drie officiële toaln: Nederlands, Frans en Duuts.

België is e stoat die bestoat uut drie gemêenschappn en drie gewestn. De gemêenschappn en e culturele oorsproung, de gewestn en economischn:

ierby e je ton ook nog eki de federoale regerienge die ol de reiste doet.

Zie ook et artikel over de stoatservormienge.

De geschreven geschiedenisse begunt round 52 v.Chr. op 't moment da Julius Caesar (in z'n De Bello Gallico) over de Belgen schryft (De Dapperste Oller Galliërs). Loater is gebleken dat die stammn nie overêenkomn mè de Belgen van nu, moa da doet er nie toe.

Belgie is over 't olgemeen styf plat - voerol in Vloandern. In 't zuudn, in de Woalen, è je e bitje 'bergen'. Den hôogstn is de Signal de Botrange (694 meters) in de Hoge Veenn. D'n hogstn top in Vloandern is Remersdoal (287,5 meters) in de Voerstreke. Ip de twidde plekke komt de Kemmelberg (156 meters) in 't Heuvelland.

Behalve 't welbekende land woa da West-Vloandern ligt, zyn d' er nog andere betêkenissn van 't woord Belgium / Belgique in andere toaln.




#Article 79: Vrankryk (804 words)


Vrankryk, Frankryk of et Fransche is een Europees land te zuudn van België. In 't westen van Vrankryk legt de Atlantische Oceoan, in 't zuudn lign Spanje, Andorra en de Middellansche Zêe me Monaco. In 't zuudôosn legt Italie. In 't ôosten grest Vrankryk ouk nog an Zwitserland, Duutsland en Luxemburg.

D'n ôofdstad van Vrankryk is Parys. De nationaaln fêestdag is 14 juli (Quatorze Juillet).

Nôord-Vrankryk is plat, gelik in Vloandern. Bergen vind je vôornoamelik op 3 plekkn: de Pyreneeën (op de grenze mi Spanje). 't Centroal Massief, in zuud-centroal Vrankryk (streke van Auvergne en Lyon). Voarby de Rhône an de kant van Itoalië leggn d'Alpn.

Vrankryk legt in 't westn an de Nôordzêe en de Atlantische Oceoan. In 't zuudn an de Middellandsche Zêe.

Clovis I, e Merovienger, koste e masse va die stiksjes tope briengn in êen keunienkryk (à peu près round 500 achter Christus). Dat is ‘t echte begun van Vrankryk. Achter Clovis kommn d'ofmeiers an de macht. Dat is de dynastie van de Karoliengers. De bekendstn wos Karel den Grootn.
Ounder nem floreert Vrankryk. E makt Vrankryk intern sterker, en e verovert nog stikkn land op Duutsland en Italie. De paus benoemt Karel den Grootn tot keizer in 800. A Karel den Grootn dôod goat, goa Vrankryk over na zyn zeune. Moar at'n dien op zyn toer sterft, is 't land verdêeld ounder zyn 3 erfgenoamn by Verdrag van Verdun. In die periode ountstoat ouk 't Groafschap Vloandern.

De Vikiengn (round 850) kwaamn e grôot stik van Vrankryk plundern; loater va tyd noemnde ze dat Normandie. Achter de Karolingers kwaamn de families Valois e Bourbon an de macht. Dedie trouwndn goed, en azo kostn ze Vrankryk e bitje met e ki grodder moakn. Up a bepoalde momente wilde de Fransche keunienk et groafschap Vloandern verovern. De vloamiengn en doar e stoksje voorn gestookn. In die periode begunt ouk de ruuzje mi Iengeland die goat endigen in de Ounderdjoarigen ôorlog (va 1337 tot 1453). Die ôorlog is vorol gekend deur Jeanne d'Arc. Zy zorgt d'r vôorn da de Fransche, die d'r slicht vôorn stoundn, were kunn winn van d'Iengelsche.

De macht van de keuniengn komt grodder en grodder. 't Komt tot een oogtepunt mi Lodewyk XIV, e ze fantastisch kastêel in Versailles, by Parys. Frankryk breidt ossan mêer uut, ouk overzêe. Moar op e moment kom et volk, esteund deur de burgery die mêer macht wilt, in opstand...

De Fransche Revoluusje is begunn. Sleuteldoatum: 14 juli 1789, mi de bestormieng van de Bastille (e stoatsgevang). Lodewijk XVI komt op de guillotine, e tope mi nem vele eedeln. Vrankryk is vanaf nu nie langer e keunienkryk, moar e republik. Round 1800 komt er olmeteki were e sterke figure opzettn: Napoleon Bonaparte. E krôont ze zelven zelfs tot keizer. 
Ounder Napoleon begunt Vrankryk Europa te verovern. Ouk Vloandern komt ounder Frans gezag. Napoleon komt te gulzig en ie attakeert Rusland. Dat is 't begun van 't ende. Op 1815 wordt ie in Waterloo definitief versloagn deur e coaliesje van Europeesche landn.

Vrankryk komt nog êne ki e Keizerryk (ounder Napoleon III), moar bluuft voe de reiste, tot op de dag va vandoage, e republik. In de twêe Weireldôorlogen kiest Vrankryk ossan party tegen Duutsland, mor in de Twiddn Weireldôorloge kiest en dêel, ounder leiding van generoal Pétain, de kant van Duutsland om nog e stikske vry Frankryk te meugen zyn : 't zuudoosten me Vichy als ôofdstad. Zo vry was da ni, wan ze moesten al doen wa dan de Duutsers zeien.

Vrankryk verliest, mi 't begun van de dekolonialisering, grôte stikkn van zyn territorium. Zelfs De Gaulle kostte ni verindern da ze in 1954 Indo-China verlôorn, en d'ounafankelikeid van Algereye was moeilik te vertèren. Eden ten doage is Vrankryk nog ossan styf belangryk. Z'en byvôorbeeld nog ossan e permanente plekke in de Veiligheidsroad van de Verenigde Naties. En ze zyn oak e nucleaire macht. Moa 't is dudelik da 't gin machtsblok ne mi is lik overtydn.

Vrankryk is e demokroatische republik. Z'en e president die om de vuuf joar is verkoozn. Sedert meie 2017 is dat Emmanuel Macron.

Sedert 1972 telt Vrankryk 22 regio's. Dedie zyn ounderverdêeld in departementn (je verkende ze vroeger an de latste twêe cyfers op de nummerploate op nunder auto's), arroundissementn, kantongs en gemêentn.
Der zyn 95 departementn in Vrankryk en vodder nog een deel departementn Outre Mer me speciale faciliteitn.

Angers – Bordeaux – Grenoble- Lyon – Marseille – Montpellier – Nantes - Nancy – Nice – Nîmes – Orléans – Parys – Rennes - Rysel – Rouen – Stroatsburg - Toulouse - Tours

Bekende Fransche sportwedstrydn zyn:

Vrankryk is e grôot land. D'r zyn 3 klimoatzones.

In Vrankryk e ze goe autoroutn moa je moe wel betoaln ('péage'). De trings ryn ouk zêre (TGV); d'r rydt zelfs e tring ounder de zêe na Iengeland ('Eurostar').




#Article 80: Kortndrank (433 words)


Kortndrank es nen drank woarin dat er mêer dan twêeëntwintig groadn alcol zit.
't Es 't resultoat van de distilloatie of t stoken van wyn of en ander gegiste of gefermenteerde vloeistoffe in nen alambic of distilleerketel. De mêest bekende kortndrankn zyn geniver, gin, whisky, cognac, vodka en rum.  

Den ôorsproung van 't word is vôorolsnog ounbekend. Meugliks zou 't kunn zyn dat 't te moaken ei me veel alcol in e klêne flaske, en da je in korten tyd straf drounke kunt groaken.

Historisch kenn we surtout de geniver (geniverbeze), verwant an den Iengelsche gin, de noord-Franske genivre (lik de machtigen Wambrechies), In Vloandern es 't er veel concurrentie voor de genivervarianten; in Hasselt peizen ze zelfst da ze 't uutgevounden ein. Ôok in Luuk (de Péquet de Liège) en vôder over Luxemburg noar Duutsland lôopt er 'n spoor van geniver met vele noamn en varioaties. Ôok in Olland zyn z'er nie vys van: iederêen kent den Bols en de Bokma. Nog mêer noa 't Nôorden kom d'je in de Scandinavische landen woarda de taksen styf ôge zyn en de temperaturen styf lêge: 't ideoale recept vô ne bloeiende zwarte mart. Ulderen Aquavit es in feite ôok en variatie van geniver, moa de smoake van 't kruud komyn es dominant.

Te lande woaren der minsen die de wyn kooktigen in ne geweunn kookketel en den damp lieten neresloan tegen de metoalen ulle: 't gêne dat er van d'ulle ofdruppelde was kortndrank. Sommigen moaktigen wyn en kortndrank van pisseblommen.

Moar in de ground is 't simple: ze keunen by ous ollêne moa eau de vie moaken die omzeggens gêen smoake eit. Doarom angen ze by 't distilleren, geniverbezen drin omdat 't toch nog noa wadde zou smoaken. 't Geheim van de smoake ligt dus in de groundstoffen om de wyn te moaken, byvôorbeeld gerstewyn en de kruden die d'rin angen by 't stookn.

Tot omtrent de joaren 1985 was 't er ôok ne bloeiende circuit van illegoalen alcol in Vloandern. Y smoakte noa ne mix van ether en ofgewrochte olie; moar y was goekôpe en je kwamt er toch zat van. Iedre kêer dat er iemand styf zêre smôorryke kwam, peisdige iederêen an alcol.

Er zyn gevallen bekend van koebêesten die styf zêre stekevet kwoamen omda ze den ofvol van de stokery ip mochten eten en drinken.

Van den illegoalen alcol wirden er ôok likeuren gemakt me essences da je by den specialist in hobby brouwen kunt kôpen. By ous es den avokoat populair, gemakt van eiers, suker en alcol. Nateurlik goan ze zeggen da ze den alcol by den apoteker gekocht ein.




#Article 81: Brouwery (122 words)


Een brouwery es een bedryf of een bedryfke woadat er bier gemakt (gebrouwn) wordt.
Woadat er in 't begun van de 20e êeuwe overre iedere gemêente of parochie nen brouwer ad en der overolst café's woaren, es da sedert 't ende van de 20e eeuw serieus geminderd. Der zyn nu nog een oantal grôte spelers ip de markt, lik InBev, moa in West-Vloandern zyn der nen ôop brouwers die toch weetn t'overleevn, ofwel omda ze specioal bier vo nichemarktn brouwn (lik De Gouden Boom of d'Abdy van Westfleetern) of omda ze met under ne geweune pils sterk stoan in een geogroafisch beperkt gebied (lik Bockor in 't Kortrykse).

Een redelik volledige lyste van West-Vlamsche brouweryn kan gevoundn wordn in Brouweryn van West-Vloandern.




#Article 82: Leiestreke (121 words)


De Leiestreke is e streke in Vloandern woa dat de riviere de Leie deure lopt. Doaby doe ze steden en gemeenten lik Mêenn, Kortryk, Oarelbeke en Woaregem in West-Vloandern en Deinze en Gent in Ôost-Vloandern an. Ôok in Vrankryk enn ze e Leiestreke.

De Leie es economisch belangryk gewist voe de Vlasindustrie in 't begun van de 20ste êeuw. In dienen tyd werd ze de The Golden River genoemd, omda ze zoveel rykdom voor de streke brocht. In Kortryk keunt je noa 't Vlasmuseum goan om dienen tyd nog ne kêe mee te moaken.
Nu is de economische woarde van de rivier sterk gezakt, en de ênige rol is eindelik een toeristische. Ge keunt lange fietstochten doen, via het fietsnetwerk Leiestreek.




#Article 83: Vincent Van Quickenborne (202 words)


Vincent van Quickenborne (°Gent, 1 ogustus 1973) , oftewel 'Q', es ne Kortrykzoan die ipkomt voe de Open Vld.

In Leterme I wos 't ie 'minister voor Ondernemen en Vereenvoudigen'. Ie wilde dat doene ip en pragmoatische maniere, juste lik dat 'n Stoatssecretaris wos: j'oat en lyste van onzinnige administratieve wettn gemakt en ie wildige ze êen vôa êen ofskaffn.

Oloewel dat ie nog redelik jonk es, eit ie toch al veel woaterkes deurzwommn. Je kwam êest ip voe de VUID, d'rachter met Spirit om te endign in de VLD, nu Open Vld. In 't begun wos't ie surtout gekend voor zyn stunts (peis moar an de joint histoire in et parlement en et bezoek by Louis Tobback ols lid van de Witte Comités), moa de latste joarn begunt'ie ollik en bitje serieusker over te komn. 

J'eit em by de pers nie al te populair gemakt ton dat ie me prins Filip en Mathilde ip andelsreize noa Zuud-Afrika is getrokkn en constant me zynn kop ip de fotto probeerde te g'roakn, onder andre nevenst Nelson Mandela en Desmond Tutu.  

In 2007 eit ie en West-Vlamsche koarte uutgebrocht (voe verkieziengsdrukweirk voo de Federoale parlementsverkiezingn 2007 die dudelik geïnspireerd wos ip de West-Vlamsche wikipedia.




#Article 84: Ulla Werbrouck (134 words)


Ulla Werbrouck (24 januoari 1972, Yzegem) vormt t'ôpe met Gella Vandecaveye 't keuniengskoppel van de West-Vlamsche judoweireld van de joarn 1990 tot 2003. Mede ounder 'n invloed van Jean-Marie Dedecker ei België een vrêe sterke reputoatie in het judo. Ulla es doar een voorbeeld van, want z'ei vele internationoale successen oald in eur sport, tot ip de Olympische Speeln toe. Ze begoste in de categorie tot 72 kilo, moar na 1998 es ze overgegoan noa de categorie tot 70 kilo. In 2000 ei ze de oungelôoflikke êre ad voun de Belgische vlagge te droagen binst de openingsshow van de Olympische Speeln in Sydney, Australië.

Vo de federoale verkiezingn van 10 juni 2007 was ze kandidoat ip Lijst Dedecker van eur ex-judocoach Jean-Marie Dedecker.  Z'is verkozen in de kieskring West-Vloandern in de Koamer van Volksvertegenwoordigers.




#Article 85: Yzertôorn (279 words)


Den Yzertôorn, Yzertorre of ôok wel et Yzerkruus is e torre in Diksmude. J'is gebouwd in 1928, ter ere va d'n Yzerbedevoart. Et monument wierd officiël geoopnd ip 24 augustus 1930. Byst de 6de Yzerbeevoart wierd uut 36 ingezondn ontwerpn, dadde van de twêe architectn Robert en Frans Van Averbeke anveird. Den bouw begost in 1928. Oewel den torre normoal mo 30m ôoge ging zyn, woas et ie toch oal 50m ôoge.

Ip de torre stoat AVV VVK in de vorme van e kruus. Da betêeknt Oalles Vô Vloandern, Vloandern Vô Kristus (Alles Voor Vlaanderen, Vlaanderen Voor Kristus). Ip de boase van den tôorn stoat er ôok nog in koein va letters te leezn Nôois gèn oorloge nemè in de vier toaln van de betrokkn partien van den Êestn Weireldôorloge: Nooit meer oorlog, Plus jamais de guerre, No more war, Nie wieder Krieg. 

Et ôorspronkelyk kruus wierd achter nen êestn anslag in 1945 gêeltergans ipgebloazn ip de 15de moarte van 1946. De ipdrachtgevers en under nôois bekend gemakt. Z'en e nieuwn were opgebouwd bachtn de ruïnes van d'oudn. Mi d'oude stikkn en ze in 1950 de Pôorte van de Vreede of Pax-pôorte ebouwd ter erinnerieng an 'n êestn.  Ip de vier oukn van de pôorte èn ze vier beeldn gezet van Karel Aubroeck. De beeldn stelln de gesneuvelde frontsoldoatn Renaat de Rudder, Joe English, Edward, Frans Van Raemdonck, Lode De Boninge en Frans Van der Linden vôorn.

Den bouw an den nieuwn tôorn wierd gestart in juli 1952 noar et ontwerp van architect Robert Van Averbeke. Den nieuwn torre es 84m ôoge. De crypte wierd ingewyd den 11 november 1958 den nieuwn tôorn wierd ingewyd den 22 augustus 1965.




#Article 86: Lichtervelde (426 words)


Lichtervelde is e Belgische gemêente in West-Vloandern.

Lichtervelde is bie de gemêentelijke fusiën ut 1977 een zelfstandige gemêente gebleevn, en kreeg gin dêelgemêentn toegeweezn. Binn de gemeente liggn nefest 't centrum ôok gin andre grôte belangryke weunkernn of gehuchtn.

De gemêente Lichtervelde grenst an de volgende dorpn en gemêentn:

 

In 't nôordn van de prochje è je 't 'Vrygeweed', e heidegebied en stik van 't 'Bulskampveld' en da nu nog 'Veld' noemt. De noame 'Turfhauwe' verwyst nog noar 't vroegere steken van turf.

In 't zuudn laagn (en liggn nu were) de vrêe schône 'Huwynsbossn'. De moeite weird voe der ne kêe te goan wandeln of mountenbiken.

De noame Lichtervelde stoat êest van ol in 1127 in e beschryvinge deur 'Galbertus' van Brugge ovre de môord ip Koarle de Goein. Wuk dat de noame zelve wilt zeggn, zyn ze nie zekerst: 'Lifterfelde' (lyft = lienks = nie rechts) ofwel 'Lichte Veldn' = licht (blêek) va kleur. 't Zoud ollesins nie te moakn ein mè luchtje ip 't veld als offre voe de god Thor (woavan dat er ne temple zoe gestoan ein in Toeroet). 

Lichtervelde was een heerlikeid en oengt af van 't Brugse Vrye'.
Die eern an e kastêel: êest ip de 'burg' neffest de kerke en loatre ip 't 'Hoge' woa da nu nog de Kasteelstroate ligt. Da kastêel is in 1584 tôpe mè de kerke vernield in de periode van de contrareformoatie en nie mêe were gezet.

Deur Sanderus beschreven in zyn Flandria Illustrata van 1641 (moa ton in 't Latyn):

In 1794 zeien de Fransche gebeurs goeindag en kwam Lichtervelde en hêel Vloandern by de Fransche Repebliek.

In 1815 werd Lichtervelde en België e dêel van et Keuninkriek 'der Nederlanden', Olland dus.

In 1847 (sedert 1830 was 't oal België in de plekke van d'Ollanders) werd de beruchten spôorweg (gekend toet ip den dag van vandoage voe zyn traveir) angeleid. D'afbeeldiengn van peirdn ip de stoatie zelve (en overgenoomn in den tunnel) verwyzn nog noa de peirdemarkt die ton noam en foam ad.
In 1878 een ze d'oude Romaanse keirke afgebrookn en nen Neo-gotiek in de plekke gezet: dedie is ton deur den Duuts in '14 - '18 gedynamiteerd en drachtre weer ipgebouwd (moa nie mêe zô ôge).

Voe de mêeste is Lichtervelde gekend voe zyn stoatie. Je kunt er 'n tring pakkn noa Brugge, Kortryk, Gent, De Panne en ondertussn noa Brussel en de luchtoavn. Je moet olêne moa gewend geroakn an de stank van d'Oliefabrieke die an de stoatie stoat. Ze kookn doa lynzoadolê en da gift ne serieuze stank.




#Article 87: Ardôoie (146 words)


Ardôoie (officieel Nederlands: Ardooie) is e Belgische gemêente in de provincie West-Vloandern. Buutn Ardôoie is 't er ôok nog de dêelgemêente Kôolskamp en 't gehucht De Tassche. De veldroute is een veloroute die in 't hêle lopt in 't landelyke Ardôoie.

Ardôoie grenst an de volgende dorpn en gemêentn:

Ardôoie is bekend vo ze vele groenselbedryvn. 't Zyn der in totoal zevene en doarmee zyn ze de gemêente met 't mêest antal groenselfabriekn in êen gemêente in Europa. De grôotste zyn Ardo en d'Arta, die ôok al vestigiengen èin buutn Europa. Ze sponsorn verre olles in Ardôoie lik den voetbol (KVC Ardôoie) en de Eneco tour die in 2008, 2009 en 2010 in Ardôoie toekwam en de volgenden dag were anzette. Vôdere ist er nog Sioen. In 2002 en 2005 èit Ardôoie ne prys gewonn vo de beste zoakngemêente van hêel België van 't tydschrift Trends.




#Article 88: Kemmelberg (341 words)


De Kemmelberg is een getuugnheuvel in West-Vloandern. 't Is mi zyn 156 meiters 't hoogste punt in Vloandern. Op 't stêegste punt goat et 23% omhoge. De Kemmelberg legt op 't groundgebied van de gemêente Euvelland. 't Is e styf schône omgevienge voar e toertje te doen, te voete of mi de vèlo. 

De Kemmelberg is, juuste lik de mêeste heuvels in 'n omtrek, ontstoan uut een duunnformoasje op 't moment dat de Nôordzêe nog zoaverre 't land binn'n edroungn et. In 't duunnzand (van 't Diestiaan) zit er veel yzer, en doadeure is de ground doar arter en zyn d'euvels nie weggeërodeerd lik de rèste van 't landschap. 't Feit da je hoaietandn kunt vyngn is e bewys dat 't zand vantydn ouk ounderwoater zat.

Bissen 'n Eestn Weireldôorlog wos 'n Kemmelberg, die 1,5 km te zuudwestn van 't dorp Kemmel legt, e strategisch punt. 't Wos deur olletwêe de partyen zwoar bevochtn. Bissen 't offensif in 'n uutkom van 1918 bezettn de Duutsche troeps 'n Kemmelberg. 'n Noastn dag wos 't er e teegnaanvol van de Fransche troepn. Azoa et der over 'n Kemmelberg evochtn ewist tout da 'n eroverd wos op 'n vuufden september. Achter 't vichtn was 'n euvel hêlegansn kletse, en e moest hêlemoale erplant zyn mi boomn.

Op 'n top stoat er e monument by 't Frans massagraf. Officêel noem 't monument Monument Aux Soldats Français. Moa terplekke noemn ze 't 'n Iengel. D'er stoat ouk een uutkyktôorn die oopn is voa 't publiek.

Ounder 'n Kemmelberg legt er e commandobunker uut de Koudn Ôorlog, die sedert 2007 inericht is lik e ôorlogsmuseum.

'n Kemmelberg is dikkers angedoan in koersn lik Gent-Wevelgem, de Driedaagse van West-Vloandern by de profs, Gent-Yper of de Kattenkoers by d'amateurs en Ledegem-Kemmel-Ledegem by de juniors. Deur 't gevoar van volpartyn wordt der nie mi ofgedoald over de koschien: 't parcours begunt d'ofdoalieng nu an 'n gasfalteerdn zuudkant, 't nimt toen e klêen asfaltwegeltje met e boge noa 't Frans kerkhof en vandoar uut 't g'asfalteerd dêel van de westelike ofdoalieng.

 




#Article 89: Nieuwpôort (130 words)


Nieuwpôort ([NL] Nieuwpoort) is e stad an de Vlamsche kust. Ze bestoat uut Nieuwpoort-Stad en Nieuwpoort-Bad. D'r weunn mêer of 11.300 menschn.

In 1600 ein de Spanjoardn en d'Ollanders de Slag by Nieuwpoorte uutgevochtn.

't Oud centrum van Nieuwpoort ligt e grôte drie kilometer van de zêe. Teegn de zêe is 't er e twidde nieuw toeristisch centrum ountstoan. De bebouwienge langstn de visseraovn d'Albert I loane verbiendt de twee stikkn. Buutn Nieuwpoort-centrum zelve, liggn der nog twee kleine polderdorptjes in de gemêente, noamelik Sint-Joris en Ramskapelle.

Nieuwpoort zelve ligt an de zêe, tusschn de gemêentn Koksyde en Middelkerke (tusschn de dêelgemêentes Oostduunkerke en Lombardsyde voe juste te zyn). Deur de grote uutgestrektheid va surtout Ramskapelle in 't binneland, grenst de hêle gemeente an e heel deel parochjes en gemêentn:




#Article 90: In De Gloria (160 words)


In De Gloria es e TV-programma gemakt deur Jan Eelen da achternoa ton ôok 't Eiland gemakt eit. 

't Es e sketsnshow, ollemoale korte stikskes dan nietn met mallekoar te moakn ein, met e poar uutzounderiengn die ossan werekêern (kykt ierounder). 't Es verkoozn os beste programma deur de Standaard en de Morgen. 

Twêe reizigers dan e reportoazje moakn oovr nudder reizn. Vôorbeeldn zyn de trip met de Nic-Nacs en dien me de tripstick.

Ne West-Vloamink (gespeeld deur Wim Opbrouck), da van zyn klôotn mak omdan z'em oundertiteln. Doa zyn der vier stiksjes van:

Je doe ôok nog ekê mee in 't stikske van Hallo Televisie.

E parodie ip Luc Alloo, woa da Tom Van Dyck ne reporter speel da lik ne gestamptn boer overol binn kom, by of datn nu gevroagd es of nie, en datn ossan ip 't verkêerde momen kom.

Hêel 't programma es e parodie ip Man bijt hond, en es van 't zelste produkse-uus (Woestijnvis).




#Article 91: Typische West-Vlamsche woordn (194 words)


Sommigste typische West-Vlamsche woordn zyn hêel lokoal gekend en nie (mêe) courant in 't AN, zôda ze en wordje uutleg verdienn. We kunn ôok nie vô iedr wordje 'n artikel goan schryven. Doarom stoat er ieronder un alfabetisch listje van ol de worden die zoen kunn typisch zyn.

Woordn die geweune een verbasterienge zyn van courante AN worden, of woa datter gêen deudelikke streke biestaot woa dazze gebruukt zyn goan vroeger of loate van de lyste gezwierd wirden. Fransche worden zyn interessant om te kyken oeverre dazze in 't binneland deuredriengen. Me zoen geirne ein dajje julder streke byschryft, liefst alfabetisch.

De  geevn een zicht vanuut nen andrn oek ip oes Vlams.

Voen e lyste met uutdrukkiengn, moej up  zyn.

Iedrêen es g’inviteerd om lokoale woordn of streken by te zettn. We zoen geirne ein dajje:

 

Djentuch, DjentigNiks speciaal, eenvoudig, triestig

Vermoedelyk Frans:  faire dodo.

In theorie zyn der gêen woordn in't West-Vlams die me ne H begunn, moa der zyn wel en poar uutzonderiengen. Ze zyn ier vermeld, nie zôzêre omda ze typische West-Vlamsche woordn zyn, moa omdazze de uutzonderienge zyn die de reegle bevestigen. 

lik weiniger dan

 

 

 ::Willemaercken: ambetant doen, neutn, zaagn

 




#Article 92: Zêekstoale (133 words)


 

Zêekstoaln zyn de wortels en bloaren van de pisseblomme (Taraxacum officinale) en zyn vochtafdryvend.

De pisseblomme noemt in 't Frans pissenlit om dezelfde reden.

Wat dat er nie vele weten es, omda zêekstoaln styf gezound zyn, dat er nu ôok zêekstoaln gekwêekt wordn als groensel vôor de sjiekere restorangs. Sommigen versnyen geweune 'n bitje zêekstoaln in de saloa.
Ze zyn er wel in gelukt om ze 'n bitje minder bitter te moakn, surtout deur ze ounder 't zand te kwêken zoda ze blêek bleuvn. 

Dus a je nu molsla zie in de wienkel of restorang, toen kun je uutleggen dat 't zêekstoalen zyn.

Veel mensen me ne klênen of, die in 'n klêen kotje kenyns kwêektn vô goekôop vlêes, giengen 's avonds zêekstoalen goan stekkn vô kenyneteetn. Da von je olsan en overol.




#Article 93: Albrecht Rodenbach (304 words)


Albrecht Rodenbach (Roeseloare, 27 oktober 1856 - Roeseloare, 23 juni 1880) wos een West-Vlamsche schryver en dichter. 

J'is e symbool voe de Vlamsche Bewegienge en terzelfdertyde êen van de bekendste istorische figeurn van Roeseloare. Albrecht eet ol t'ôpe nie lange geleefd want j' is mor 23 joar gewordn. Je kwam uut een ryke familie die eigentlik afkomstig was uut Andernach an de Reyn. Zyn familie is in Roeseloare begunn met een jeneverstokery (zyn noenkel) mor eigentlik zyn ze 't best bekend van de Brouwery Rodenbach met under specioal doenker bier (da nu van Palm is). De schryver Georges Rodenbach wos zyn koozn.

Albrecht wos nen dichtre die ferm beïnvloed gewist is deur Hugo Verriest, nen andere bekende Vloamieng, die als paster verboendn wos an't College van Roeseloare ('t Klêen Seminoarie). Doar is de Vlamsgezindeid van Rodenbach in gank gestookn gewist (oendanks 't feit da ze tuus Frans koutigdn, lik ofdat da de gewunte wos in dien tyd in menoagn die veel kluutn addn).

O't y in de poëzieklasse van Verriest zat, kwam't deur die Vlamsgezindeid ol zêre toet een grôte stôringe met de Franschgezindn directeur van 't College. Doa is ôok de Blauwvoeterie begunn (Vliegt den Blauwvoet, storm op zee). Et symbool van de vryeid da ze wildn ein, want de Vloamiengn addn ton nie vele te zeggn.

Rodenbach is deur die acsjes een bitjie et symbool van de Roeseloarsche studentn gekommn. Je zat in literaire kringn woa da ze ool da gedachtngoed verder wildn oentwikkeln. Je schrêef ôok gedichtn, moa den dag van vandoage leest er da niemand mêe. Z'ein ollêne moa nostalgische weirde.

Ip zyn 24e is't y overleedn an syfilis. 

J'eet in Roeseloare een standbeeld ip et Pieter Dekoninckpling. Niemand in Roeseloare die wit woa da dat is omdat iedern echte Roeseloarnoare dat et Sint-Amangspling noemt omdat de Sint-Amangskerke doa stoat.




#Article 94: Knokke-Heist (101 words)


Knokke-Heist is e gemêente in West-Vloandern an de Kust teegn de grenze mè Olland. D'r weunn 34.000 menschn.

Knokke-Heist et een extravagantn burgemêester: Groaf Leopold Lippens. Uutvinder van 't woord frigoboxtoerisme. Vor em ku 't geweun volk moa liever ni no z'n gemêente ofzakkn want ze bringn niet ip vo de kasse. Z'n verdienste is wel da Knokke e propere gemêente is: peis moa an ol de klêne uzetjes die wit geschilderd zyn, in de plekke van vele lêlyke appartementsgebouwn die plik-plok neregesmeetn zyn.

Knokke, Heist, Westkapelle, Ramskapelle, Duunbergen, 't Zoute

De gemêente Knokke-Heist grenst an de volgende dorpn en gemêentn:




#Article 95: Jean-Marie Dedecker (431 words)


Jean-Marie Dedecker (Nieuwpoort, 13 juni 1952) et eigelik twee leevns g'et: een as coach va Belgiës mèèst succesrieke judoka's (o.a. Gella Vandecaveye en Ulla Werbrouck) en een of polletieker. J'is geboorn in Nieuwpoort, mo nu komt 'n up as polletieker in Ostende met een eigen party: Lijst Dedecker.

In de joarn '80 en '90 was 't 'n de bezieler va de Belgische judo: de meest bekende vanuut West-Vlams standpunt zyn nateurlik Gella Vandecaveye en Ulla Werbrouck, mo andere zien Ingrid Berghmans, Robert Van De Walle (in Ostende geboorn), Johan en Philip Laats, Harry Van Barneveld, Heidi Rakels, Inge Clement en Marie Isabelle Lomba. Tegoare en ze oegeveer 130 medailles behoald.

Achter ze periode as judocoach is 't 'n in de polletiek gestapt, meer bepoald by de Open VLD. Je zeg't lik oe da 't is, en doardeure et 'n vele gebotst met de partytop, mo agezien da'n e stemmetrekker is, durfdn ze ni teegn z'n karre te ryen, toet achter de gemeenteroadsverkieziengn van 2006. 

Z'n oofdprobleem met de Open VLD was dat 'n vound dat die party tevele no lienks gienk, woadeure da ze veel stemmn verloorn an 't Vlams Belang. Andere zeggn dat 'n tevele meedei met de extreem-rechsche, en ze doadeure tevele in de koarte speelde. In Ostende stound 'n tegenover Johan Vande Lanotte van de sosn. Je kost de meerderheid ni breekn. 
 
In 2006, achter de gemeenteroadsverkieziengn, et de party beslootn - achter de klassieke Dedecker-rutteliengn in de gazettn en televisje, en up vrage va Bart Tommelein in Ostende - voe Dedecker uut de VLD te smytn.

Vo ene ki zegt Dedecker nie vele: je vergoadert dat 'n zwit, ier en doar, ounder andre me Hugo Coveliers en richt ne VZW en polletieke denktank en VZW Cassandra ip.

Ip 29 november 2006 koundigde em af dat em overstapte no de N-VA. De volgende dag al zeidt de CDV da ze 't kartel met de N-VA ni mi zaagn zittn ip die manier.

Ip 9 december koost de N-VA vo 't kartel, woarip da Jean-Marie Dedecker de party noodgedwoengn verliet. Begun 2007 kondigde ie an dat 'n een eign party iprichtige, Lijst Dedecker, met als slogan gezond verstand. By de federoale verkiezingn van 10 juni 2007 oalde Lijst Dedecker vele meer of wuk da de opiniepeiliengn agaavn: 5 kamerzetels en 1 senateur. 

Jean-Marie Dedecker is ook e polletieker va stunts: in 2002 smokkelde em e journalist toe by Marc Dutroux. In 2004 oalde 'm 38% van de Open VLD stemmn in en verkiezienge voe VLD-voorzitter. Een ounverwacht oge score, gelet up 't verzet van de partytop tegen ze kandidateure.




#Article 96: Plakwoaier (174 words)


Ne plakwaaier of plakwoaier es e sorte van speelgoed da j'dikkens wel e kjei kunt ziene an de zjei. Je bestoat eut ne vliegr gemoakt van 'n licht geroamte met nen doek vô de wind te vangn. J'eit ôok ne steirt die zorgt vô de stabiliteit. De plakwoaier es verbonden met den bestuurder met jin of twjee kôorden van 10 to 200 meitrs lank. De luxemodellen met twjee kôorden kundje besturen, byvôorbeeld om te deuken of over de koppen te skeiren van de badgasten. 

Vô me ne plakwoaier te speeln ei je wind nôdig en surtout 'n grôte open plekke zondr electrikedroaden. Lik da die plekkn lankstom moeilikker te vindn zyn komdje dikkens van oarmoe an de zjei eut.

't Skynt dat ze 't word plakwaaier alljeine in Kortryk kenn en byvôorbild nie in Brugge, doa zeggn ze vlieger. An de kust klappen ze van 'n droake. 

Plakwoaier es wok e skelwor in de coté van Kortryk en da wil zeggn onnôzeleire of pierewoai, of jien die noa de wind droait lik ne windmeuln.




#Article 97: 't Hof Van Commerce (312 words)


t Hof Van Commerce es nen Belgischen rap- en hiphopgroep uut West-Vloandern. Z'ein succes in hêel Vloandern, oewel da ze in 't West-Vlams ziengn en rappn, wa dat ze buutn de provincie nie goe verstoan. 

Van under nen êestn cd En in Izzegem uut 1998 zyn der mêer of 8000 exemploarn van verkocht gewist.  Van underne cd Rocky 7 ein ze d'er mêer of 10.000 verkocht. 
De afzonderlike leedn ein ôok een succesvulle solocarrière uutgebouwd, surtout Flip Kowlier en DJ 4t4 (die zelve ginne West-Vloamienk es, mor ne Limburger).

Z'èn al vele gezeid dat under nie te doene is vo 't West-Vlams ip zyn eigen, mo geweune omda dadde de toale es woar das under best in kunn uutdrukkn.

 
In 1997 ét de groep t Hof Van Commerce begun, en in 1998 én ze undern jisten CD gemakt met de noame En in Izzegem. Van diene CD zyn der a-peu-près 8000 verkocht. 

'T joar doar achter én ze zelfs ol under twide ploate gemakt: Herman. Doar én ze der een stik of 5000 van verkocht.

E poar joar loater, in 2002 én ze under derde ploate, Rocky 7 gemakt. Das wos e gruot succes, want z'én der 10.000 van verkocht. De group speelde in 2003 wok up de mjiste festivals in Belgie en Olland.

In 2005 én ze under, tout nu toe, latste ploate utgebrocht: Ezoa en niet anders.

Up den jisten oktober van 2005 ét de group ne TMF award gewoun' vou beste Urban Nationaal.

Achter da ze een hjil ende stille geleg'n én (Flip Kowlier ét up zyn jintje vuort gedoan), én ze in 2011 begun an e twodde nieuws. Oundertuss'n én ze ne nieuwen album: Stuntman.

't Hof van Commerce es in pauze vanaf oktober 2013 tot januari 2018 gewist.

Doanevenst zyn der ôok nog enigte singles, lik Mag et ntwa mjir zin?, Niemand Grodder en under recentste Wupperbol.




#Article 98: Nesten (111 words)


Nesten (Zwevegem, 20 december 1946 - 13 oktober 2018) (echte noame: Rik Delneste) wos ne cartoonist/karikaturist.  Overol in Vloandern zyn der wel winkelvitrinn, café's, frietkootn en dergelike beschilderd met êen van zyn têkeniengn.

Ie es as wezeke ipgekweikt deur de neunekes in Oarelbeke. Moa ie eit zêre vereusd noa Kuurne woar dat ie z'nen deuvel koste ountbindn. Rap kwam 't ie ne bekendn cartoonist deur ip alle sôortn artiestefôorn te stoan en voorol deur 'n elft van de cafévitrinn vul te zettn met têkeningskes.

Ie skilderde allesôortn bekende minsn. Ie liep olsan barrevoets en zorgde veur spektakel deur in z'n werkjeans en ip zyn blôte voetn te trouwn in de kirke.




#Article 99: Belgium Ypres Westhoek Rally (196 words)


De Belgium Ypres Westhoek Rally of ouk wel De 24 Eurn van Yper is een van de gekendste rally's van België. Dat is oois begunn in de joarn 60 met e klene rallysprint en een bitje met e kee is 'n egroeid tout wuk dat 'n nu is. 

Sedert middn de joarn 70 is 't e toprally in 't Europees Kampioenschap en 't ende de joarn 90 en ze etracht voun in 't Weireldkampioenschap te groaken. Dadde en is toun nie elukt, moar 'n dag va vadoage zyn ze doa were actif mei bezig en in 2007 maktn ze deel uut va 'n IRC, e voorloper van e nieuw soorte weireldkampioenschap. De menschn die dat organiseern, woarn tout januoari 2008 verenigd in A.C. Targa Florio, woavan da 't clublokoal in de Kolleblomme up de Grote Mart in Yper is. Op 7 januoari kwam 't nieuws de Targa Florio 't faillisement anevroagd adde.

't Zyn 3 pilootn die 'n rally 4 keirs ewonn en, ollemoale Belgn (Patrick Snijers, Robert Droogmans en Gilbert Stapelaere). Freddy Loix et ol 11 keirs ewonn, en Danny Colebunders, als co-piloot van Snijers en Princen zat al 5 keers in 't winnende team.




#Article 100: International Rally Challenge (102 words)


IRC stoat vôor International Rally Challenge en da bestoat nog moar sedert de 15e meie van 't joar 2006. 't Is een internationoale reekse met de goedkeuringe van de FIA. 

De bedoelienge is om jounge rallychauffeurs en ôok amateurs de kanse te geevn tegen mekoar te ryn in erkende regionoale en internationoale rallies. 't Is ôok gereserveerd vôor bepoalde auto's, noamelyk; Super 2000, Gp N, Gp A 5/6/7, Gp A Diesel. De WRC's die in 't Weireldkampioenschap ryn meugen nie meedoen. Vanaf 't noaste joare goan der ol mêer rallies mee telln en enzô goat da groein tot è nieuw sôorte Weireldkampioenschap.




#Article 101: Nationaal Wielermuseum (157 words)


't Nationoal Wielermuseum is e museum in Roeseloare. 't Museum is oundergebrocht in de vroegere pompierkazerne an 't Polenpling. Die oude kazerne (in de volksmound nog gekend als 't Arsenoal) is hêlegans gerenoveerd gewist vôo da ze 't museum g'opend een.

't Museum goat over de geschiedenisse van de velo en van 't koersn. Oud coureur Freddy Maertens was van 2001 tout januoari 2008 conservoator en gids van 't museum.

't Museum gift up 't benêenverdiep (de Odiel Defraeye zoale), 'n overzicht van velo's, te begunn met têeknieng van Leonardo da Vinci (1500), over lôopvelo's (1760) en d'êeste velocipeedn, driewielers en trapvelo's ounderd joar loatre, de uutviendienge van de luchtband deur John Boyd Dunlop in 1888, toet de moderne velo. Ôok gandikaptewoagens, beroepsvelo's en kiendervelo's komn an bod.

Up 't êeste verdiep es 't er 'n tentôonstellinge mè souvenirs, bekers, boais, velo's en pertrettn van vroegere kampioenn. Dat dêel van 't museum es genoemd noa Jean-Pierre Monseré.




#Article 102: Gemêenteroadsverkiezingn 2006 (292 words)


Om de 6 joar goan de gemêenteroadsverkiezingn deure, woarby da de minsn stemmn voo 't lokoal niveau, zynde de gemêentn. In 2006 weirdn de Gemêenteroadsverkiezingn g'odn ip 8 oktober 2006. Voo de verkiezingn weird West-Vloandern in 8 arroundissementen ingedêeld. De gemêenteroadsverkiezingn zyn olsan t'ôpe me de provincieroadsverkiezingn.

De verkiezingn van 2006 weirdn olgemêen gekenmerkd deur de deurbroake van het Vlaams Belang ip gemêentelik vlak. De party ging over hêel Vloandern een 6.5% voorut en da wos vôorol te wytn an de klêne gemêentn, want in de steedn plaffoneerden ze of gingn ze licht achteruut. De Open VLD wos de grôte verliezer van de verkiezienge, beist da CDV sterk en SP.a licht vôoruut gingn. Groen! verloor ôok lichtjes, moar wos toch content omda ze ten ipzichte van 2004 vôorut gingn.

In West-Vloandern woarn der ôok een oantal interessante ountwikkelingn: in Ostende es Jean-Marie Dedecker der nie in gesloagd om zyn doel te bereikn, noamelik de mêerdereid breekn. Zyn verzet, teegn de lokoale partiestrategie in, teegn de soamenwerkienge me de SP.a wos mede verantwôordelik voo zyn onslag uut de party. In Kortryk eit de CDV, ounder leidinge van Stefaan De Clerck, zyn absolute mêerderheid verloorn. Aloewel ze goe soamen oan geweirkt me de SP.a van Philippe De Coene, eit de CDV toch beslist om me de VLD te zittn. In veel gemêenten ein de CDV veel in de pap te brokkn. Z'ein veel absolute mêerdereedn, en versterkn die nog dikwyls. In Wielsbeke wos 't er een kanse dat et Cordon Sanitaire deurbrookn weird: de twêe grôotste partyen, CDV-N-VA en WDV (Welvaart Door Vrede), ein elk 9 zetels en het Vlaams Belang 1. Uuteidelik et er e verkoozn gemêenteroadslid van WDV overeloopn no de CDV en ezô et die party ogliek de mêerdereid kunn oaln.




#Article 103: Stute (109 words)


E stute is e snee van e brôod. E stute me nietn up is è drôge stute.

Stutn zi vor konsumoasje meestol èsmeerd me butter. En stif dikkers moakn ze ze è bitje smoakelijker deur der nog è toespyze up te legn. 'n Dag va vadoage smeern ze in de plekke va goein vetn boerebutter ol dikkers ekki e soorte margarine up. ('t sjint dat dat beter is vo jen erte.)

Jen brêedt ze stutjes zekers zelve? of n Dien it ook geirn è butterstuutje. = 't is en gildigen of dikk'n persôon

En et e mulle lik een ofgelekte smoutstute. = en et een ofgeleefd en zeur aanzichte




#Article 104: Stefaan De Clerck (340 words)


Stefaan De Clerck (12 december 1951)  es ne Belgiske  van de CDV. 

J'es begonn as advocoat, derachter es't ie in de polletiek gegoan. J'ès nationoal ip 't voorplan getreedn ip 't moment dat ie minister van Justitie gekoomn es in 1995. Achter d'oentsnappinge van Marc Dutroux in 1998, woavôorn dat ie ofgetreedn es tôpe mè Johan Vande Lanotte (sp.a), es't ie in 1999 vôorzitter gekoomn van de toenmoalige CVP. In da joar oat de CVP een grôte verkiezingsnederloage geleedn in de federoale verkiezingn, waardeure da se voe 't êest seders lange were in de oppositie terechte kwoamn. Onder zyne invloed es de CVP ton met e grondige vernieuwinge gestart, wat uuteindelik geleid eit toet e partie mè nen andre noame, noamelik de CDV. In 2000 eit de vernieuwingsoperoatie succes ipgebrocht by de gemêenteroadsverkiezingn (en een persôonlik succes voo Stefaan De Clerck angezien dat ie mêer dan 15.000 vôorkeursstemmn goald ei ip een bevolkinge van 70.000). Da's nie bevestigd gewist in de federoale verkiezingn van 2003, woardeure da de CDV ipnieuw in de oppositie zat. Volgens sommigte was zyn gekrispeerdeid ip den TV nen belangryke reedn vo de nederloage en ès't'n doarip ofgereeknd. Ip da moment eit De Clerck de fakkel deuregegeevn an Yves Leterme, voor em vanaf tonne surtoe bezig t'oedn me ze burgemêesterskap. Doarmee kwam 't ie tegemoet an de kritiek van sommigste Kortrykzoann, die zeidn dat ie em te letter bezig ield met de stad Kortryk.

In 2013 es 't ie vôorzitter benoemd van de road van besteur van Belgacom.

Ie es afkomstig uut een familie mè vee polletieke ambitie. Zyn voader Albert De Clerck wos nen polletieker. Zyn dochter, Marie De Clerck ès wok lid van de CDV en eit ipgekoomen met de Europeeske verkiezingn van 13 juni 2004 en de gemêenteroadsverkiezingn in 2006. Ze moakn allemoale dêel uut van de familie De Clerck, woarvan da Roger boer De Clerck, stichter van de Beaulieu-groep, wok dêel uutmakt.

Stefaan De Clerck es getrouwd en eit 5 joungns: Marie (1975), Sarah (1977), Julie (1979), Thomas (1980) en Felix (1984).




#Article 105: Koksyde (212 words)


Koksyde (Nederlands: Koksijde) is e Belgische plekke en gemêente in de provinsje West-Vloandern. Koksyde ligt an de Vlamsche Kust. De gemêente et e goeie 22.000 inweuners in 't hèle.

In Koksyde zyn der begroafplekkn van de Morin gevoen. De Morini wos e stamme die ten tyde va Julius Caesar an de kust weunde in 't nôordn va Vrankryk en West-Vloandern.

De name Cox-hyde is vo 't êerst vermeld in 1270. Koksyde komt van de benaminge kokkels-yde, è woaterinham woar dat er veel kokkels zaatn. Kokkels: schelpn voe t'eten, hyde-yde: inham van de zêe.

Koksydenoars noemn ze dunn-ezels, da woarn muulezels die gebruukt woarn voe van alles en nog wa te sleurn en ook voe 't voak te vervoern an 't strange.

De gemeente Koksyde bestoat uut de deelgemeentn Koksyde, Ôostduunkerke en Wulpn. 't Oed centrum van Koksyde lig e kilometer of twee van de zee. An de zee is 't er e nieuw toeristisch centrum, Koksyde-bad, ountstoan. Meer noa 't oostn ligt in de deelgemeente Koksyde nog de parochje Sint-Idesbald, ter plekke beter gekend ounder de noame Baaltje. 't Centrum van de deelgemeente Ôostduunkerke lig ôok e groatn kilometer va zee, met Ôostduunkerke-Bad an de zee. E groatn vier kilometer noa 't binneland ligt de klene landelike parochje Wulpn.

Koksyde ligt teegn:




#Article 106: De Panne (210 words)


De Panne is e gemêente in West-Vloandern. Ze legt hêle in 't westn, an de kust.

De noame De Panne komt van 't wôord dunepanne. E panne is e komvormige diepte in e dune.
E derde van ol de duunn in België legt in De Panne.  't Mêeste van die duunn ligt in 't nateurreservoat De Westhoek nevenst de Fransche grenze.  De latste joaren zyn de duunn mêer en mêer an 't toegroein.

D'r weunn bykan 10.000 menschn in De Panne. 
De gemêente oalt vele inkomstn uut 't kusttoerisme. 't Is gèn toeval dan der vele Fransche na doa goan op vakanse, want 't legt juste an de grenze mè Vrankryk. Nog ni zo lange geleen wos 't er oek vele traffiek vanuut Iengeland achter goekoopn toebak, moa da legt e bètje stille nu.
De Panne et e brêe strand. Da's ideoal voer e sport lik strandzeiln (lêge karretjes, woa da j' bykan plat in moe zittn, en met e zeil op).

De Panne et in 't verleden otmets e grôte rolle gespeeld in nuze geschiedenisse

De gemeente De Panne telt twee deelgemeentes. An de zee ligt De Panne zelve. Drie kilometer meer noa 't binneland ligt Adiengkerke, langst de voart Nieuwpoort-Duunkerke.

De Panne grenst an die dorptjes of steedn:




#Article 107: Algemêen Nederlands (163 words)


't AN es de ofkortienge vo Algemêen Nederlands of Nederlands in 't olgemeen. 't Es de officiële toale in Vloandern, Olland, Surinoame en d'Ollandsche Antilln. In 't Nederlands klappn ze van Standaardnederlands; in West-Vloandern zeggen ze doateegn Schôon Vlams.

Vroeger was 't er gin algemêne spellienge of toale, moa gelydelik is 't er een uniforme toale ountwikkeld gewist. 
De toale noemden ze 't ABN, wuk da stound vôor Algemeen Beschaafd Nederlands. Da beschoafd werd loater weggeloatn, omda je doadeure zoe peizn da menschn die anders klappn nie beschoafd zoen zyn.

In 1864 werd d'Ollandsche spellienge van De Vries en Te Winkel officieel in België en Olland. Die spellienge van toen viend je nog were in et Woordenboek der Nederlandsche Taal.

E vernieuwienge van de spellienge werd by regeriengsbesluut ingevoerd in België in 1946 en in Olland in 1946. 

De officiële spellienge nu es die van 't Groen Boeksje. 't Bewoakn van da AN gebeurt deur de Nederlandse Taalunie, die in 1980 es ipgericht.




#Article 108: Vletern (West-Vloandern) (132 words)


Vletern, of Fletern, (Nederlands: Vleteren) is e gemêente in de Westoek, in West-Vloandern. 

De gemeente Vletern bestoat uut drie landelikke dorptjes. De pleksjes Westvletern en Oostvletern liggn nevest mekoar, geschêen deur de Poperiengse Voart. In 't zuudôosten legt Woestn. Hêlegans in 't nôordn van Oostvletern, an den Yzer, legt 't klêne gehuchtje Elzendamme.

't Centrum van Oostvletern en va Woesten legt langstn de drukke verbiendiengsboane N8 tusschen Yper en Veurne. De gemeente et e totoale bevolkienge van oungeveer 3.700 iweuners, redelik gelykig verdêeld over de drie dêelgemêenten. De bevolkienge is wel an 't vermindern, met e doalienge van e grôte 10%, de latste drie decennia. Allêne in Woestn bluuft 't antal inweuners redelik gelyk, en 't is azo de grotste dêelgemêente gekom.

De gemeente Vletern grenst an de volgende dorptjes en steden:




#Article 109: Kookloare (170 words)


Kookloare  of Ko'eloare  (Nederlands: Koekelare) is e Belgische gemêente in de provinsje West-Vloandern. De gemêente lig nog juste in de Westoek en der weun oungeveer 8.000 menschn. De gemêente ligt ip e kilometer of achttiene van de zee, binn' den drie-oek Diksmude-Toeroet-Gistel. Buutn d'ôofdgemêente liggn der in Kookloare nog de dêelgemêenten Zande en Bovekerke. De Mokker is ook nog een aparte parochje binn d'ôofdgemêente.

In 847 komt Kookloare voen 'n êeste kêe vôorn in e geschreevn vorme, toene nog Coclars. In de toale van de Frankn wult coc (kook) euvel zeggn en e lars (loare) is en oopn plekke in e nat bus.

Bovekerke en Zande zyn dêelgemêentes die overtyd zelfstandig woarn, De Mokker is e parochje binn Kookloare-centrum. Voe de Katholieke Kerke zyn dat de parochjes Sint-Martinus (Kookloare), Sint-Gertrudis (Bovekerke), Sint-Andries (Zande) en den Illige Paster van Ars (De Mokker). Kookloare ligt in 't dekenoat Toeroet, e stik van 't Bisdom Brugge. 

Bronne :Streekplatform Westhoek. Socio-economische beleidsvisie  hefboomprojecten voor de Westhoek

De gemêente Kookloare grenst an de volgende (deel)gemeentjes:




#Article 110: The Last Post (134 words)


De Last Post is e muziekstik voe de trompette da gespeeld wordt bissen militaire herdenkiengn en begroaviengn voe dedie die esneuveld zyn in 'n ôorlog. Da wordt iedern dag ounder de Menepoorte in Yper espeeld, voe eerbetoon an de gesneuvelde uut 'n Êestn Weireldôorlog. Bissen 'n Twiddn Weireldôorlog zyn ze 'r mei moetn stoppn. Moar op 'n zelfsn oavend da de Pooln Yper bevryd addn van de Duutsche, en ze de gewunte were opepakt, ouk ol woarn ze toen nog an 't vichtn in ander dêeln van Yper. 

't Stik is dikkers verward me 't muziekstik da olle joare op 'n vierdn van mei espeeld is vo de twêe minuutn stilte bissen de Dôodnerdenkieng op 'n Dam in Amsterdam.

Ze sluutn The Last Post osan of mei de voorlezienge van de Ode of Remembrance. 




#Article 111: Ichtegem (126 words)


Ichtegem is e Belgische gemêente in de provinsje West-Vloandern.  In 't hele weunn der oungeveer 13.000 menschn in de gemêente.
Beist de wedstryd de Rounde van Vloanderen (2006) was Ichtegem 't 'Dorp van de Rounde'.
In Ichtegem en ze de noame va gordynekykers. Da komt omda z'êest iedereen zittn te bekykn vôo da ze der tegen klappen.
't Groot verdriet van Ichtegem is de fuzie mè Eernegem. Ichtegem goeng veel beter tegoare mè Wyndoale, mo Toeroet a liever Wyndoale by under en toun en z'Ichtegem tegoare gesmeetn mè Eernegem. Mo dee twee klappen nie me mekoar en me da ze à peu près even grôot zyn, is dat u grôot probleem.

Grôot-Ichtegem bestoat uut de deelgemêentn Ichtegem, Eernegem en Bekegem.

Ichtegem grenst an de volgende dorpn:




#Article 112: Middelkerke (162 words)


Middelkerke is e Belgische gemêente in de provinsje West-Vloandern. De gemêente ligt langs de Vlamse kust en in de Polders. 

In de Middelêeuwn lag Middelkerke in 't middn van een eiland, genoamd de Ploate. An de westkant (an 't west ende) lag Westende en in 't oostn lag Ostende (an 't ôost ende). De polder achter 't eiland liep allene by springty ounder, twêe kêeren te joare. Deur d'inpolderienge kwam de Ploate an 't vasteland te liggn.

En pogienge om klêne dorptjes in en grôter Spermalie te fuseren, wird met de grôte fusie van Middelkerke oungedoan gemakt.

Buutn Middelkerke zelve zyn der nog verschillnde dêelgemêentn. Middelkerke zelve, Westende en Lombardsyde liggn an de zee, Leffienge, Mannekensvere, Schore, Sint-Pieters-Kapelle, Slype en Wilskerke liggn in de Polders.

(*) Westende en Lombardsyde tegoare gesmeetn
(**) Slype, Mannekensvere, Schore en Sint-Pieters-Kapelle ('Spermalie') tegoare gesmeetn

Sichtend de fuuzjes strekt de gemêente Middelkerke em uut toet bykan tien kilometers in 't binneland, en grenst azoa a verschillende gemêentn:




#Article 113: Gistel (147 words)


Gistel is e Belgische stad en gemêente in de provinsje West-Vloandern. Buutn Gistel zelve, zyn der nog de deelgemêentn Moere, Snoaskerke en Zevekote. In 't hele weunn der e grote 11.800 menschn in de gemêente.

E belangryk joarliks evenement in Gistel is de Godelieveprocesje, round d'Illige Godelieve van Gistel. 't Godelieveklôoster, of Abdy Ten Putte, is e bekende bedevoartsplekke.

Gistel is bekend gewordn deur twêe coureurs: Sylvère Maes die de Rounde van Vrankryk è gewoen in 1936 en 1939, en Johan Museeuw, die in de joaren 90 een van de beste eendagscoureurs was.

André Denys, provinciegouverneur van Ôost-Vloandern gewist, is ook geboren en getogen in Gistel.

Buutn de stedelikke hoofdgemeente Gistel liggn der ip 't groundgebied ôok de landelikke deelgemeentn Moere, Snoaskerke en Zevekote. Moere en Zevekote woaren zelfstandige gemeentn toe voorn 1971; Snoaskerke is in 1977 e stik va Gistel gewordn.

De gemeênte Gistel grenst an:




#Article 114: Leie (179 words)


De Leie (Nederlands: Leie, Frans: Lys) is e riviere in België en Vrankryk. De Leie begunt in 't noordn van Vrankryk, in Lisbourg, en lopt ton noa België en endigt in Gent in de Schelde.

Van Ermentiers toe Mêende vormt de Leie over 24 kilomeitrs de grenze tussn België en Vrankryk. De Leiestreke et nu voerol toeristische troevn, woa dat in 't verleedn surtout economisch wos. De Leie komt were belangryker omdat er ne nieuwe deursteek gepland es tot diepe in Vrankryk, dat er verschillige Leietracés gerecht, erleid en verdiept zyn, de rivierscheepn langst om grôter meugn zyne en dat riviertransport were ipgewoardeerd wordt voe ecologische redens en verminderde wegbelastienge.

Tot in de joarn 1960 wast'er styf veel kwêek van vlas langst de bôorden van de Leie. Da was omdat er letter kalk en yzer in de Leie zit en doadeure de Leie ideoal wa vo da vlas te rôotn. Precies deur da proces kreeg de Leie een goudachtig kleurtjen en kreeg et, den tebinst historischen, bynoame: The golden river. In Kortryk es ter en Gouden Rivierloane en -wyk.  




#Article 115: Folk Dranouter (210 words)


Folk Dranouter es een muziekfestival in Dranouter (dêelgemêente van Euvelland). 't Es êen van de grotste folkfestivals van Europa en 't bestoat ol sedert 1975, wannêer dat et ountstoan es uut de folkclub De Zon. 't Wordt mêestal g'houdn in 't êeste weekend van ogustus.

Folk Dranouter wil mêer zyn dan allêne moa een muziekfestival. Der is vele aandacht vo speelgeleegneid vo kinders en butenanimoatie. Noast klassieke muziekpodia, vind je der ôok kluchtigoards.

De êeste kêe ging et festival deure in de joungnsschole. 't Wos een êendagsfestival mè 8 groupn en 300 festivalgangers. In 1977 zyn ze begonn me de tentn te gebruukn. Vanof de joarn '80 kreegn ze 't moeilyk, omda de folk nie mêe ansloeg by de jeugd. Ip 't ende van de joarn '80 veranderde olles: de programmoatie weirdt uutgebreid noa olle sôortn weireldmuziek, en ze woarn nie mêe vys va 'grôte noamn'. Ondertussn kreeg de folk were anhang by de jeugd, en groeide et festival uut tot êen van de grôotste in België. Ze woarn ôok êen van de êeste festivals om voo mêer randanimoatie te zorgn, gelyk speelplings voo de kinders, en ein doarmee nen trend gezet. 

De belangrykste noamen in 2008: 

D'r is, van dezelfste organisoasje, oek e versie an zêe: Dranouter aan Zee.




#Article 116: Sjette (120 words)


Sjette (sjèite, breiwulle) is droad gemakt vo mee te breien. D'oude Fransche noame vo breiwulle is sayette.

Traditioneel was sjette surtout gemakt van wulle, moar er bestoat ôok sjette met êen of mêerdre groundstoffn lik vlas, hennep, katoen, zyde, viscose, acryl, polyester, polyamide. Vôorbeeldn van 't gebruuk zyn: ne sjettne boai, een sjettne mutse of toappe, enzovôors.

In de figeurlikke betêeknisse klappn ze van: ie gaf sjette, me mostn sjette geevn voer ip tyd te zyn. In et AN spreekn ze van katoen geven. Met andre woordn: joun beste doen, sprintn, goed avveseern, buzze geevn, slunse geevn. 

Der bestoat ôok een woordspelienge die zegt: Een schoap gift wulle en nen buk gift sjette, moa da latste sloat up etwod anders.




#Article 117: Freize (383 words)


E freize of freze (Kortryk) is e sôorte fruut uut de familie van de rôozn. In de biologie zyn de kleine zoadjes den echte vrucht, en is et roo sappig deel de opgezwolln blombodem, woadeure dat dadde eigentlik e schynvruchte is. Buutn de geweune freezn, groein der by nuus in 't wilde nog 2 sôortn freezn: de busfreze (Fragaria vesca) en de zeldzoame grôte busfreze (Fragaria moschata). 

't Wôord freezn is een typisch vôorbeeld van e West-Vlams word dat eigentlik overgepakt is uut et Frans: een freze es in 't Frans fraise. 

In 'n Broonstyd aatn de menschn ol freezn, mo 't is mor in de 14ste êeuwe dan der freezn vanuut 't wilde in ovetjes ezet zyn. 't Wos toune nog surtout voun ze schônigeid en voun ze geneeznde krachtn. 't Is nog mor e goeie 200 joar dan de freezn lik of da me ze nu kenn, bestoan deur olle sôortn krusiengn tusschn Europeesche (zochte) en Amerikoansche (arte) sôortn.  

Freezn kunn nunder up twêe maniern vôortplantn: me nunder zadjes (die an de freze angn) of met uutlopers.  

Freezn zyn zoete vruchtn die styf in de smoake volln van de mêeste menschn. A 't sezoen van de freezn begunt (van meie vors), zie je overol in de provinsche plakkatjes angn met e freze up. Je kut toune de freezn rechte van 'n boer koopn, nog ossan de beste maniere voun ze leevnde ves te krygn. De freezn die in 'n wienkel liggn, zyn mêestol etrokkn an ze nog groene zyn of kommn uut buutnland (surtout Spanje), woadeure dan ze verre van ves zyn.

Freezn kuj geweune upeetn lik of dan ze zyn, mo 't zyn oek vele menschn die der ofwel bloemsuker ofwel choklasowse updoen. E rype freze et eigentlik nietnt nôdig, want ze zyn zoete enoeg van nunder eign.

Vodder van de reste zyn freezn gebruukt voun geleie van te moakn of voun up fruut- of frezetartjes te leggn. 

Freezn zyn ol ier ekwikt in sirrn, ounder plastiek of geweune buutn. Frezeboern gebruukn nôois twi kirs dezeste plantn, ieder joar zettn ze nieuwe omdan de freezn ieder joar e bitje klinder kommn. 

Buutn olle sôortn ziektn, is er oek vele fernient die fret an de plante zelve of ander freezn. Vôorbeeldn zyn kevers, zworte miern, slekkn en zest muuzn en veugels.




#Article 118: Tielt (843 words)


Tielt is e Belgische gemêente en stad in de provinsje West-Vloandern. Buutn Tielt zelve liggn der in de gemeente nog de deelgemeentn Oarsjele, Koanegem en Schuferskapelle. In 't hele weunn der mêer of 20.000 menschn in de gemeente. 

Ip de markt van Tielt stoat er e belfort, d'alletorre, die ip de lyste van weirelderfgoed  van UNESCO stoat.
Ip die markt stoat er ôok e standbeeld van Olivier den Duvel, 't Tieltsch barbierken. De historie dervan is dat ie ooit van geweune coiffeur (barbier) an 't of von de keuning van Frankrik is geroakt as een soorte spionne, ne soort vriend van de keuning.
Maar hy wier terechtgesteld weegns verroad ton da die keuning dôod wa.
't Staat ôok noch 'n ander stanbeeld ip de markt, da van Tanneke Sconyncx, d'hekse van Tielt. Al d'inwoners van Tielt en eur tot d'n brandstoppel verôordeeld vo heksery. Z'is gemarteld in d'alletorre, moa ôok moest ze Middeleeuwse proevn doen in Brugge, voo te kykn da ze wel echt 'n ekse was. Loater en ze doa ton een standbeeldeke gezet voe heur.

Ip de markt ligt er ôok nog nen blauwen stien. Ip die plaatse en op dienen dag is 't er ne rechter doodgevolln binst dat ie bezig was met een middeleeuws spelleke, juuste lyk dat d'n dienen da t'ie onterecht verôordeeld ad (vuuf jaar gele'en), vôo dat ie gevierendeeld wier (voe ne môord dat ie nie gedoan a) en oewel dat ie de legendoarische woorden Ik komme van Koanegem en 'k weete 'k ik van niet a geseid, wierd ie hem toch verôordeeld.

Bekend is ôok de meuln ip de Poelberg die beschermd is. 't Ôogste punt van Tielt is de woatertorre. Vôors zyn der nog kerkn, woavan dat de grotste de Sint-Pieterskerke is.

Tielt èd ôok veel schooln. Veel scholiern van in 't ronde goan noa Tielt noa schole.

Tielt is de ênigste streke waar dan ze krag zeggen voo de verlêden tid van kriggen (Nederlands: krijgen)

Valère De Brabandere-

Dit is geen naam van een nieuwe Tieltse revue of theatervoorstelling, maar wel een oud Tielts gezegde, dat spottend, ironisch of ook wel als argument kon gebruikt worden, als men ergens op een congres, vergadering of zelfs in de mis een beetje te laat kwam .

Vanwaar deze uitdrukking ?Was dat 'te laatkomen' een slechte Tieltse gewoonte ; en waren de Tieltenaars negligent of slordig om met de 'tijd' om te gaan ?
Neen, zeker niet . 
De ware oorsprong van dit Tielts 'te laatkomen' dient elders gezocht te worden . 
De Tieltenaars, die toen nog weinig hun stad verlieten, en velen zelfs geen uurwerk hadden, moesten het doen met het uurwerk, dat op onze Tieltse trots, de Halletoren, geplaatst is .
Nog voor dat de officiele tijdszones werden ingesteld, die zich richtten op de officiele tijd van Greenwich- (de 0-meridiaan van Groot-Brittannie), had ieder land en regio of zelfs iedere gemeente zijn eigen 'juiste' tijd .
Het was 12 uur 's middags als de zon aldaar volledig in het Zuiden stond ; men ging vooral voort op zonnewijzers en later op mechanische uurwerken, die op vele kerk- en belforttorens geplaatst waren . 
Bijgevolg was 12 u in Tielt niet hetzelfde als 12 uur in Brussel bv. :dit gaf een klein verschil van ongeveer 3 en een halve minuut .
Berekening :de aarde draait rond -dus 360°- in 24 uur .De omtrek van de aarde is ongeveer 42.000 km. ;aldus 42.OOO : 24 = 1.750 km; dit is de tijdzone van één uur .Als we aannemen dat Brussel een kleine 100 km. van Tielt afgelegen is ;wordt dat een tijdsverschil van ongeveer 3 min en een half ...; in Brussel al later dan in Tielt .
En het was eerst met de opkomst van de trein, de telegraaf, de telefoon e.a.in onze regio's dat men een meer gelijkgestelde 'tijd' eiste voor die ganse regio of land .
Zowel Luik, als Brussel of Oostende bv.moesten een zelfde tijd hebben om een goed trein-schema te kunnen opmaken...
Er waren dus twee min of meer officiele 'tijden' in gang ;en wie chic wilde doen volgde die nieuwe officiele tijd om bv. een vergadering te houden ;waar ook dikwijls mensen van andere regio's moesten aanwezig zijn .
In het begin van deze 'oficiele tijdzones' wilden vele Tieltenaren (ook elders was dat het geval) daar niet aan meedoen, zodat deze conservatieve Tieltenaren deze fameuze minuutjes te laat bleven komen . .
Dat duurde tot dat de communicatie en de verplaatsingsgewoonten zo groot en menigvuldig werden, dat ook deze conservatieve Tieltenaren niet verder konden 'dwarsliggen' .

Vooral de Duitsers tijdens de W.O.I.  hebben daar voor gezorgd .
Hoeveel Tieltenaren in het begin, dat de trein in Tielt reed, deze gemist hebben, weet ik niet .
Maar nu nog zegt men wel eens voor wie nog die gewoonte zou hebben ietwat te laat te komen:  't is were Tielts eure zekere ?...
Tot daar een plezierige uitleg voor een 'plezierig Tielt gezegde' ...

Maar de folklore van het dialect moet blijven ;al is het dan naast het A.B.N.of A.N.    
...-Valère De Brabandere.




#Article 119: Ippervlak (137 words)


Een ippervlakte of ippervlak is e grôoteid die were gift oe groat dat e twi-dimensionoal gebied is. Da kan d'ippervlakte zyn van e twi-dimensionoal gebied, mo wok van e drie-dimensionoale vorm. 't Ippervlak wordt ook wel grotte genoemd, surtoet a't goat over percelen.

Den SI-eenied van ippervlak is den vierkante meter, afgekort m². Dien is ofgeleid van de SI-eenied voe lengte, de meter. Moar ot over d'ippervlakte goat van ground (bouwground, boereland,...) gebruukt men dikwils centiare (1 x 1 = 1 vierkante meter), are (10 x 10 = 100 vierkante meter) en ectoare (100 x 100 = 10000 vierkante meter).

D'ippervlakte kan azo wordn bereeknd:

woabie da'j over 't ippervlak moe integreern.

Verschillnde meetkundihe figuren die vele vôornkommn èn simpele formules voe d'ippervlakte te berekenn.

D'ippervlakte van e poar twi-dimensionoale vôorwerp'n:

D'ippervlakte van e poar drie-dimensionoale vôorwerp'n:




#Article 120: Diego Maradona (154 words)


Diego Armando Maradona (Buenos Aires, 30 oktober 1960 - 25 november 2020) was ne foetboller uut Argentinië. 

Styf vele supporters vienn Maradona, tope mi Pelé, de besn die der bestoan et. E speelde ounder ander by Boca Juniors, FC Barcelona, SSC Napoli en FC Sevilla.

Op 't WK van 1986 kwam 'n mè Argentinië weireldkampioen. De FIFA riep nem uut toet d'n besn van 't toernooj. En et oek twi kêers kampioen van Italie espeeld mi SSC Napoli, de club uut Noapels. 

Nog bissen ze carrière pakte Maradona cocaïne en ander smeirlaprie. E wos ol an de mollige kant, mor at ’n stopte, wos ’n hêle tunnetje round. Loater perbeerde ’n em e bitje te erpakkn, onder meer as traineur van 't nationoal elftal en as ounder-vôrzitter van Boca Juniors, de club va zyn erte. De probleemn mie zien gezound'eid 'ielden pertang an en ip de 25e november 2020 storf 'n an 'n ertstilstand.




#Article 121: Wiengne (205 words)


Wiengne (Nederlands: Wingene, oude schryfwyze: Wyngene) is e Belgische gemêente in de provinsje West-Vloandern. Buutn d'hoofdgemêente Wiengne is ter nog de dêelgemêente Zwevezêle. Der weunn e grôte 13.000 menschn in 't g'hêle. 

In 't landelik gebied van Wiengne liggn nog twi klêne dorpn, de parochies Sint-Jan en Wildenburg. In 't ôostn van Zwevezêle ligt de parochie den Hille.

De gemêente Wiengne grenst an de volgende dorpn en gemêentn:

Der zyn veel bossn surtout al de kant van 't Blauwhuus en de boane noa Beirnem ip, en round Sinte Pier (Sint-Pietersveld). Der zyn tefrente nieuwe verkoaveliengn bygekommn woa da veel jounge mensn zyn kommn weunn.

Wiengne èt al altyd vrêe veel zwyns g'èd moa da's neuj al vrêe geminderd. Z'en ôok ne kêe de zwynepeste g'èd. Moa 't is neuj al ênigte joarn dat de zwyns gêenen Euro mêe stoan, en de boern zegn da ze doar nie mêer kunn an verdienn, en 't zyn d'r al veel van uutgeschid.

Z'èn in de plekke veel joung' industrie by gekreegn. Nog mo ves 'n nieuwe verkoavelinge ip den Hille mè van alle sôorten industrie. 't En wok altyd veel bouwoundernemers gewist en meubelmoakeryen.

Guido Gezelle's moedertoale was 't Wiengens, want z'n moedre (Monica Devryze) was van Wiengne.




#Article 122: Keun (879 words)


E keun of konyn (Kortryk) (in 17de eeuws West-Vlams conin) is e zoogbêeste, dat in de orde van de hoaze-achtign zit. 't Ziet er ruwweg gezien e bitje uut lik e knoagdier, moa 't is dus nie van die orde. E keun is d'enigste sôorte in 't geslacht Oryctolagus. 't Wordt dikkers voe huusdier g'houdn.

Qua grotte zit e keun tusschn de echte hoazen en de fluuthoazen in. D'achterpôotn van 't keun zyn in verhoudienge vele korter dan dedie van d'hoazn, moa langer dan dedie van de fluuthoazen. De buuk is blêker va kleur dan de rik en dikkers wit van kleur. Ook an 'n ounderkant va z'n steirt en z'n pôotn is'tn wit. E keun it plantery, en j'it ook z'n eigen kuttels ip (caecotrofie).
't Vintje is ne keunebuk genoemd en 't vrouwke een keunemoere. Van sommigste minschn wordt er ook gezeid da ze kwêekn lik de keuns: da wil zeggn da ze ol veel jounges hein.

In de vôrige 2 êeuwn wos de klêenschoalige konynekwêek en middel om de armere bevolkienge an en extra verdienste t'helpn en an goekôop vlêes. De velln vormdn ôok ne klênen markt: via de konynemesjangs werdn de velln verkocht voe der konynefraks en -wanten van te moakn. In 't Ancien Régime was de keunekwêek verboodn. Ge viendt er nievers meldinge van in bronn lik staten van goed. 
Anno 2006 is de konynekwêek in Vloanderen nie grôot ne mêe; hier en doar ne particulier en en poar beroepskwêkers.
In West-Vloandern ist er nog een grôte en oude keunekwekery: Kerkepolder in het dorp met de toepasselikke name Moere.
 Konyn met preumn en Konyn met bruun bier zyn typisch Vloamsche gerechtn.

Kenyns zyn vrêed kwestboar vôor myxomatose (round Yper de keuneploage enoemd) en VHS.

Keuns kwaamn ôorsprounkelik vôorn in Marokko en Algereye in 't nôordn van Afrika en in Portugal, Spanje en e stik van Vrankryk (toet an 'n Normandie). 't Zoudn de Feniciërs zyn die à peu près 3000 joar eleen keuns meipaktn no 't Middn-Ôostn en ezo begustn me de verspreidienge van keuns. De Romeinn hieldn oek e masse keuns voun z'up 't eetn en hen ze verzeker oek in de reste van Europa verspreid.

In Iengeland zyn keuns meiekommn me de Normandiërs in 1066, nu zittn der 40 meljoen. De mêest nôordelikke populoasje zit nu in 't zuudn van Finland.

Verre overol woa dan ze inevoerd of uutebrookn zyn, zorgn ze voun e masse rôoi voun 't platselikke ecosysteim. Bevôorbeeld up 't eiland Laysan (Hawaii) zyn ze inevoerd round 1800 en hen ze verre olle plantn upeetn, woadeure dat er gin teetn mir enoeg overblêef voun êentige inheemsche sôortn (Laysanralle, Laysan millerbird en de Laysan 'Apapane). Toune a't er nog e zwoarn storm over 't eiland passirde, wos 't voun ol die veugels edoan. Ollêne de Laysanvienke het 't overleefd en is nu nog 'n ênigstn inheemschn zangveugel.

In Australië zyn der 24 loseloatn voun derup te joagn deur Thomas Austin, mo dienn groep van 24 is indeliks zêre egroeid en concurreerdn de bilby's (langôorbuideldassn), bêestn die 't zeste dein in Australië lik keuns in Europa, weg, êen van de twêe sôortn is uutestorvn, d'aar sôorte is nog ossan stief bedreigd.

In nunder ôorsproukelik leefgebied goat het nie goed me de keuns (deur de keuneploage en de jacht), woadeure dan bêestn die derup joagn, surtout 'n Iberischn lynx en 'n Iberischn keizeroarnd, 't stief moelik krygn.

Keunevlees wordt gekenmerkt deur z'n blêek en mager vlees. 't Enigste vet dat er is, ip de schoern en round de niern kun je der azo ofsnyen.
De VLAM makt ton ook terecht reclame voe keunevlees met ne slogan Konijn, gezond en fijn. 
In geval da je moste twyfeln of da je ginnen haze vast et: hazevlees gaat van kleur no de paarse kant a't ves is, en ne keer dat 't gestoofd is, kleurt het gelik zwartachtig, beist da keunevlees assan blêek is, zowel ves als gerêed gedaan.

In Vloandern is keunevlees surtout bekend als keun me pruumn of keun me bier. Da latste beantwoordt meêst an de standaardsmake. Keun me pruum is eerder zoete.

Voe keun me bier begun je best met een andjoentje of tweê in broksjes te snyen en te stoven. Beist brad je in een panne al de stikkn van 't keunevlees. Ge bradt ze schone bruun langs alle kanten. Toun zet je ne stoofpot ip 't vier, smyt er een bitje beuter of olie in en ge smyt al de stikken keunevlees in de stoofpot en smyt er de gestoofde andjoentjes over. Ton giet je in de stoofpot een flassche bruun bier. Da mag tafelbier zyn, mor e blound bier of tripel goan oek. Met kriek moe je 't nie proberen, want toun wordt je vlees te droge. Voe de nissigheid en de bindienge van de sose leg je van boven ip 't vlees een stutte wo da je mostaard ip gesmeird et.

Toun doe je d'ulle ip de pot en lat em ip een kleên viertje staan voor oungeveer een eure nolf. Vaneigens da je best nie te verre weglopt en da je nelfantyd ne keêr an de pot schudt. 

A je an de smoake van 't Midden-Ôostn of Kreta zyt, ton kund'je 't zelfste recept probeern me en poar schellen pennepisse in en nog en bitje kanêle. 




#Article 123: Rik (126 words)


Ne rik is by de gewervelde beestn (en dus ôok by de mens), e gedeelte van 't lichoam met wervels en rebbn.

By de mens besloat de rik 't hêle uutwendige stik an 'n achterkant van de mens, van boovn de koente toe juust ounder de nekke en de schoern. 't Ippervlak ligt tegenover de buuk en de bost. De ruggegroate bepoalt d'ogte van de rik en de brèdte is bepoald deur de rebbekasse en de schoern. 

Zêer an e rik kut verschillige reedns en.

Deur de rikkegroate lopt er e kanoal me merg, van woaruut dan der zenuwn loopn. At e rik ebrookn is, ku 't gebeurn dat da kanoal oek brikt en dat de mens (of de bêeste) woamei da 't gebeurt, verlamd grakt.




#Article 124: Mens (889 words)


Ne mins, miens (ZO WVL) of mens (NW WVL) (Homo sapiens of verstandige mens) is een twêvoetign primoat, die deel uutmakt van de familië van de mensoapn (Hominidae), woa dan ook de orang-oetangs, gorillas en chimpansees in zittn. De mens is d'enigste sôorte van 't geslacht Homo da nog leeft. DNA ounderzoek hè getoogd dat de moderne mens omtrent 200.000 joar geleen in Afrika is ountstoan en hem van doaruut over hêel de weireld hè versprêed. De weireldbevolkienge hèt enorm toegenoomn in de latste twêduusd joar, en voarol in de verbye êeuwe. Volgens de latste officiêle schattienge stound de bevolkienge in 't midden van 2009 up 6.790.062.216 mensn, mè grôte bevolkiengsgetalln up olle weirelddêeln beholve Antarctica.

Mensn zyn, gelik d' oapn, socioale bêestn. Ze scheppn complexe socioale structeurn en zyn over 't olgemêen goed in 't kommunikeern met andere mensn. De socioale interaksjes tusschn mensn varieern geweldig mè grôte culturêle verschilln in tradities, rituêeln, ethische weirdn en wettn.

't Wôord mins of mens (Duuts Mensch, Zweeds människa, Deens menneske) is een variante van man (Duuts Mann, Iengels man), die uutendelik weregoat up 't Indo-Europees *man-: peizn of *ma-: meetn.

De mens is êen van de winnige zoogbêestn met een goed ontwikkeld gêestelyk leevn, en êen van neegn bêestesôortn die de spegeltest (woardat een bêeste herkent da 't bild in de spegel een refleksje van zyn eign is, en gin ander bêeste) passeern.

Vergeleekn met veel andere bêestesôortn bestoat de mens voar een relatief korte periode. De moderne mens kwaamt as de Cro-Magnonmens omtrent 40.000 joar geleen noar Europa, moa bestound ol langer in Afrika. Twê schedels gedatèrd up 195.000 joar oud zyn teegn den Omorivier in Ethiopië gevoundn, wa da goed overêenkomt met DNA ounderzoek dat den ôorsproung van Homo sapiens up omtrent 200.000 placèrt.

Een mens behôort toet de gewerveldn en as zuks hèt een inwendig geraamte, twê bêenn, twê oarms en een kop. Juuste gelik andere zoogbêestn hèt de mens een bloadvoatstelsel dat deur 't herte is angedreevn, en luchttoevoer da van de loungn komt. De mage en de derms verteirn 't eetn en de niern schêen d' ofvolstoffn uut 't bloed.

't Geraamte van de mens is veranderd van de typische toestand in viervoeters deurda tje up zyn achterpôotn lopt. De ruggegroate nimt de vorm van de letter S an, en 't bekkn ligt anders dan van d' oapn. De ruggegroate komt ook an den ounderkant van de schedel uut in plekke van an den achterkant. Deurdan d' handn nie mè met de vôortbewegienge bezig zyn, zyn ze beter angepast an 't hanteern van vôorwerpn, en voarol de precisiegrepe tusschn den duum en de wysvienger is karakteristiek voa de mens.

De manier waarup dan mens sex hè mè mankoar is uniek ounder de zoogbêestn (met d' uutzounderienge van de bonobos) dat de penetroasje langs van vôren geburt. De zwangerschap deurt 40 weekn (9 moandn) wa da korter is dan da je zou verwachtn voar een zoogbêeste van een mens zyn grôotte. Da komt omdat anders de kop van een baby te grôot zou zyn voa deur 't bekkn van een vrouwe te kunn'n, en dus wordn olle menselike baby's eigentlik premateur en hulpelôos geboorn. 't Is doavan ook dat in zyn êeste joar de kop van een pasgebôorn kiend nog olsan groeit met de snelheid van een foetus in de boarmoeder.

De mensheid is een verzamelname vôor olle mensn up de weireld met ol under ounderlienge socioale reloasjes. De mêeste mensn zyn in stoat van over under eigen te peizn, en under in de plekke van een ander vôren te stelln. As een groep kan de mensheid ook de technologie ontwikkeln vôr uplossiengn uut te peizn vô economische, wetenschappelyke en polletieke probleemn. Mêeer dan ênig ander bêestesôorte kan de mens zyn eign omgevienge verandern, en kan doadeure in streekn weunn woarda zyn lichoam up zyn eign nie an aangepast is.

Een van de belangrykste eigenschappn van de mens is d' ountwikkelienge van de toale vô kommunikoasje. Dat is in de latste êeuwe uutgebrêed deur d' ountwikkelienge van telekommunikoasje, woadeure dan mensn round de weireld mè mankaor kunn'n klappn.

Mêer dan 90% van den tyd dat de moderne mens bestoan hèt, leefde tjie in klêne groepn die jaagdign en een nomoadisch bestoan lêdign. Deurdan mensn informaosje an mankoar kunn'n deuregeevn is de culturêle evoluusje olsmoa rapper beginn'n goan met de toenoame in 't antol mensn. Round 10.000 joar geleen begostn de beweuners van de streke die bekend stoat as de Vruchtboare Sikkel bêestn en plantn te domestikeern, wa dat anlêdienge gaaf de groei van de landbouw, een gebeurtenisse die bekend stoat as de Neolithische revoluusje.

Deur dat de landbouw mêer mensn kost ounderhoudn wierdn de nomoadn van de beste landbouwground verdreevn, en met de verbeterienge van de landbouwmethoodn wierd het meugelik dat een arbeidsverdêlienge gebeurdige, wa da uutendelik d' êeste beschoaviengn deed ountstoan in Egypte, den Indusvallye en Mesopotamië.

D' ountwikkelienge van 't geschrift makteg' het meugelik van informoasje nog beter deure te geevn en te bewoarn. Terzeldertyd wierdn ook andere typisch menselike activiteitn gelik godsdienst, technologie en d' êeste wetenschappn ountwikkeld. De groei van de menselyke kennisse en technologie gerakte in Europa in een stroomversnellienge met de wetenschappelyke revoluusje in de 17e en d' industriêle revoluusje in de 19e êeuwe, en azô is de bevolkienge van 800 miljoen in 1750 toe mêer dan 6 miljaar toegenoomn.




#Article 125: Blanknberge (175 words)


Blanknberge (officieel Nederlands: Blankenberge) is e stad in West-Vloandern. 't Is ein van de populairste en drukste plekkn an de Vlamsche Kust. Der weunn byna 20.000 menschn. In 't hoogsizoen legt den NMBS speciale trings in vo de touriestn.

De gemêente Blanknberge bestoat uut de dêelgemêentn Blanknberge en Uutkerke. 

Blanknberge grenst an:

 

't Blanknbergs lied is gekend deur al d'echte Blanknbergenoars. De meiste kenn moa d'eiste strofe moar eigentlik zyn der vuve. 

Blanknbergs is e toale die nieverans anders gesprookn wordt, zelfs nie in de gemeêntn d'r round. 't Wordt bykans alleine nog deur d'oudere menschn geklapt. E Blanknbergenoare noemt Blanknberge: t steedje. Der zyn vele touriestn die under oudn dag an de zeie deure briengn, in Blanknberge vreindig vele Antwerpenoars. Die nieuwe Blanknbergenoars wordn angespoeldn genoemd.

'k zien vreijndeg blieje van als oede blankenbergenoare me stintje te kunn biedroagnn an da pragteg ienietiejatief!
Gomme ekki telnn int blankenbergs?

Vala zo moeijlik is da nu tog nie ee!
Nu e klin bitje verder.

k'gon der mee stopnn voe vandoage, kowren de kazaknn schuufelnn ip 'tgazeviejr.




#Article 126: Emelbêestje (113 words)


Een emelbêestje, liev-eersbeestje, lievenêersbêestje, pimpampoentje, pimpaljoentje of piepauw is e bêestje uut de famielje Coccinellidae.  't Is een sorte van kever die mêestal rôod es me zwarte bolln, mo ze bestoan in e masse kleurn en met of zounder bolln.

Emelbêestjes zyn stieve nuttige bêestn omdan ze e masse schild- en bladluuzn upeetn. E masse plantekwêkers gebruukn piepauws in te plekke van e masse lieters vergif te sputn, ol zyn der oek wel emelbêestjes die plantn eetn. 

In Vloandern is er oundertusschn oek en exoot (en Azioatiesche sôorte), die inevoerd ewist is voun in serrn en plantages luuzn up te frettn. Die sôorte is bezig me de sôortn van ol ier te verdryvn.




#Article 127: Ges (105 words)


Ges, gas of gras is e plante die vele vôornkomt. 
De famielje van de grassn is vree succesvul. Der zyn oungeveer 8000 sôortn, verspreid over hêel de weireld, zelfs ip Antarctica groeit er e sôorte gas. 

De plante e vele bestemmingn gekreegn: je kan 't er openluchtsportn op organiseern (lik voetbol, rugby of tennis). Moa ze dient oek voe teetn voe vele bêestn lik koein e schoapn. E pulke hes me wortels noemt e hesvodde.

Vele menschn zoain oek ges by nunder uus (voe te zittn of de kinders te loatn speeln). Dat noemt toene e peloeze. Je kut da ton ofrien met e hesmasjiene. 




#Article 128: Zwevegem (215 words)


Zwevegem (Nederlands: Zwevegem) is e Belgische gemêente in de provincie West-Vloandern. Buutn Zwevegem zelve liggn der nog de dêelgemêentn Êestert, Moen, Ôtegem en Sen-Nis in. Ip de grenze van Zwevegem en Moen e je nog de parochie Knokke. In 't hêle weunn der mêer dan 23.500 minsn in de gemêente.

Zwevegem is deursneen van de voart Bossuut-Kortryk. Vroeger gink de voart tussn Zwevegem en Moen ounder de ground: de soutring. Me de verbrêdinge vu skeepn van 1350 ton is olles uutgegroaven. D'eirde en z'ip de kant gesmeetn en ip die ôogte is nu 't Orveytbos.

Vroeger passerde de tringroute Kortryk-Ronse deur Zwevegem. 't Grôotste dêel dervan is nu e schône veloboane.

Zwevegem is vôoroal bekend deur de femilie Bekaert, ounder mêer Leo Leander, de stichter van het Bekaert concern da begoste me de fabrikoasie van stekkerdroad. Ip sommigste plekkn in Zwevegem weet je nie oa je in de fabrieke of in de gemêente stoat.

Zwevegem eit drie geklasseerde meulns:

D'oude elletriek- en stôomcentralle droai ni me, mo onder andere de turbinezoale is geklasseerd. Ze zyn bezig om hêel de site e nieuwe bestemminge te geevn onder de noame Transfo.

In 't joar 2015 is Zwevegem 't Dorp Van de Ronde. Ti ton exact 80 joar geleen da Marcel Kint de Ronde van Vlaanderen et gewonnen.




#Article 129: Vlamsche gêestelikkn (476 words)


De Vlamsche gêestelikkn ein en grôte rolle gespeeld in de geschiedenisse en de evolutie van West-Vloandern.

In 't begun van vôrige êeuwe woarn de mêeste Vloamiengn oarme en straf gelôvig. Lik by veel oarme bevolkiengn oan ze ôok veel kinders omda kinders en economische nôodzoake woarn.

De kerke woakte d'rip dat er voldoende gereproduceerd werd en als er 't woarsens nie genoeg kinders woaren, ton kwam de paster nogal zêre langs om ze te pousseern (om 't zochtjes eut te drukkn).

Zo was 't er ieder joare een gebedsweke woar dat de beste prekers langskwoamen om derop t'oamern dat de gelôvigen kindjes moestn moakn. Zô zie'je in de gebôortestatistieken olsan piekn neegn moanden achter zô'n gebedsweke.

En omdat er zôvele kindjes woarn kostn er ôok mêer gemist wordn om gêestelikke te kommn. Omdat ze zô gelôvig woarn marcheerde da goe. Moar er woarn ôok andre reedns om gêestelikke te wirden.

Dus Vloandern produceerde ne hêeln ôop gêestelikkn, woavan dat er vele styf goe werk geleverd ein. Kardinaal Godfried Danneels es êen vôorbeeld.

Den dag van vandoage werkt da natuurlik recruteriengssysteim nie mêe. Oan ze nie zêre ne truc vinden goan ze veel keirken moeten sleutn. En en gêestelikke es êen van de zeldzoame beroepn die nie van voader ip zeune overgoane. 

Anno 2007 zyn d'er in 't bisdom Brugge nog en goe 700 pasters, moa de mêeste zittn verre boven de tzestig joar, dus lange goan ze 't nie mê eutziengn. Der koomn der moar en poar nieuwe pasters per joar by. 

Êen oplossienge ès vrouwn toeloatn, moa ze keunen van nu ol ginnen weug me 't celiboat, loat stoan da ze der nog mêer vrouwen bysteekn. Ollandse studies beweirn da 20 % van de gêestelikkn in den deuk een vrouwe en gezin eine, zôdat 't celiboat nog mêer onder druk begunt te stoane.

'n Andre oplossienge is lik da ze probeern in Spanje: wezekes eut oarme landen importeern en ipvoeden en ôpen da ze ze kunnen transformeern in gêestelikkn. Moa da getjool (en commerce) me wezekes wird oe langer oe mêer an banden geleid. Derby, zô 'n systeim kan ollêne moa goe werkn oa je vele (goekôpe) nunnekes eit voe de wezekes ip te voeden, dus da foetert ôok nie goe mêe.

In 2006 eit 't bisdom Brugge en professionele advertentiecampagne betoald in d'ôpe van mêer roepiengn an te trekkn, en er zoet en lichte stygienge zyn, moa dad'ès nie genoeg om het oantal gêestelikkn ip peil t'oudn.

In de joarn tvigtig droaidige 't grôotste dêel van de socioale sector ip gêestelikkn die broave woaren, slicht betoald, nie stoaktigen en nie veel fietjefatjerieën nôdig oan. Ip die maniere koste de kerke rap veel instelliengn iprichten en bevolkn.

Caritas Catholica es de overkoepelende organisoatie van ol die katholieke instelliengn en scholen, en ès, me zyn mêer dan 200.000 wirknemers, êen van de grôotste belangengroepn in België.




#Article 130: Schosneere (250 words)


E sesnêle of schossenêle is e groensel da in den êesten elft van 'n vôrige eeuw redelik algemêen wos. De bynoame is winterasperge of armeluzeasperge. 

't Trekt ip een asperge moa der zit e zwarte schelle round. Die pele makt da j' der zwart' and'n van krygt. 't Is vele werk voe da der of te doen. 

A ze gescheld zyn, moe je z'in stikskes snyen van 2 toe 4 centimeter. Toen kok je ze met e scheutje azyn omda ze schône blêek zoen bluuvn en ton moe je z'ofwerk'n met e bechamelsause.

Vô de verskillende noamen van de schossenêle in de Vlamse streekdialecten, zie in Typische_West-Vlamsche_woordn. In Vrankryk klappn ze van salsifis.

De voediengsweirde van 100 gram vesche schossenêeln is:
	

Schossenêeln word'n ip zandground ter plekke gezoaid tussn olf april en begun meie. A ze te vroeg gezoaid zyn, kunn'n de plantn goan bloein, moa de wortels bluuvn wel eetboar. Den afstand tussn de reek'n is 20 toe 25 cm, en in de reke tussn 7 toet 8 cm. Ze kunn'n uutgedoan word'n vanaf 't ende van oktober. De wortels kunn'n teegn de winter, en kunn'n hêel de winter uutgedoan word'n, voe zolange of dat de ground nie bevroorn es. De wortels kunn'n toe 50 cm lange word'n. Voe z'uut te doen met d'and, moe j' met e spa langs de wortels e diepe gerre delven, en ton kun je z'uut de ground oalen.

Schossenêeln zyn dus êen van de zeldzoame groensels da je deur de winter kud eetn.




#Article 131: Kunstschilder (158 words)


Ne kunstschilder is e schilder of schilderoare die met verve schilderyen makt voe de kunste. Meestal makt em ofbeeldiengn ip e vlakkn ounderground.

Bekende kunstschilders wordn meestol ingedeeld volgens ulder maniere van schildern en e bepoalde kunststromienge. Ne schilder kan ôok in meerdre stromiengn zittn, en dat è dikkers ook te moakn met de periode woa datn in leefde.

De kunstweireld kykt een bitje nere ip modernere en vergangkelikke vormen, die letterlik en figuurlik nie in 't klasssieke koader passen, lik de kryttêkeniengen ip stroate, de graffitiestn en taggers me ulder speitbusse, de bodypainters en de airbrushers ip voituren en camioengs.

Der zyn verschillnde schildertechniekn, en der kunn verschillnde schildermaterioalen wordn gebruukt. De klassieke vôorbeeldn zyn olieverve, aquarel en gouache. Der wordt recentelik ook vele met acryl of alkyd geverfd. Alloam voe te schildern zyn byvoorbeeld schilderbustels en paletmessen. Sommigste smytn der letterlik noar.

Schilders teekn ook dikkers, als voorbereidienge voe 't schildery, of in 't schildery zelve.




#Article 132: Michel Pollentier (157 words)


Michel Pollentier (Diksmude, 13 februoari 1951) was ne Belgiese coureur. Je was surtout gekend deurdat 'n nogol oekig rêed en schêef ip z'n vélo zat. Ze grotste zeges woarn de Rounde van Itoalje, de Rounde van Vloandern en twee kêern 't Belgisch kampioenschap. J'is echter ôok beruchte gewordn voe ze père, toun dat 'n dopingfraude wilde pleegn.

In 1978 a Pollentierke 't geel gepakt ip Alpe d'Huez in de Rounde van Vrankryk. Je moest achter ze winste wel noa de dopiengcontrole. Oender z'n oksel ad 'n e poemptje (in de vorme van e père) verdookn mè doarin zuvere urine. Moa z'en nem gestekt en z'en nem uut de koers gesmeetn.

Achter dat 'n uutgeschid was met koersn, ist 'n em gon bezigoun met jounge coureurs. J'is azo voorzitter gewordn van zyne koerseploeg, de Lombarden (doavôoorn at 'n oek e ploeg in Izenberge), voe beloftn en voe elite zounder contract. J'is toun ôok e bandencentroale begunn in Nieuwpôorte.




#Article 133: E17 (299 words)


De E17 is een autostrade die over 't West-Vlams groundgebied lôopt. In België volt ie soamn met de A14. De 'E' noame komt van de Europese maniere van noamgevienge voor internationoale autostrades. Vroeger noemde ie E3, moar in 1986 ein ze de noame veranderd. Z'ein em begunn anleggn in 1966, en opengesteld in 1974. 

De E17 es een belangryke verkêersoader, omdat ie de oavn van Antwerpn verbindt met Vrankryk. 't Es belangryk vô de vele West-Vlamiengen uut 't zuudn van de provincie die in Gent weirkn. 't Es ôok een geliefde weug vôor drugstoerisme uut Vrankryk noar Olland.

Omda de E17 de rapste maniere is om van Olland en de Scandinoavische landn in 't zuudn te groakn passeren er nie allêne vrêed veel camiongs, moar ôok veel Ollandse toeristn met caravans die zôdoanig overloadn zyn da uldern beuk sleept.

Soms gebeurn der zwoare accidentn, moar de zwoarste was zounder ênige twyfel dedé in Kruisoutem ip 27 februoari 1996, toen da een 200-tal auto's in de smôor ip elkoar gebotst ein. Der zyn ton tien dôodn gevolln en ieder joar es't er nog een specioale actie van de politie om 't verkêer te controleren ip overdreevn sneleid ter 'noagedachtenisse' van da oungeluk.

De E17 komt West-Vloandern vanuut Vrankryk binn in Rekkem. Ie verloat de provincie were in Woaregem. Ie doet de volgende gemêentn an:

De E17 es nen belangrykn verkêersoader deur hêel Europa. Ie verbindt Beaune (Vrankryk) met Antwerpn. Belangrykste steedn:

In Oarelbeke ein ze der en natuur/recreoatiepark van 80 ectaren met en grôot meer an overg'oudn: De Goavers, omdat ze vier miljoen kubieke meitrs zand nodig oan vô de talud van de autostrade.

Den E3 eit ôok de noame gegeevn an alle sôortn E3 loanen en stroatn, et E3 advertentieweekblad van Roularta en an de wielerkoerse E3 Prys Vloandern.




#Article 134: A19 (151 words)


De A19 es een nationoale autostrade die lopt van Kortryk noar Yper. J'es angeleid tussn 1975 en 1982. 

't Es een autostrade die surtout door West-Vloamingen gebruukt weirdt, en deur Fransmans die noar de Vlamse Kust goan. 't Es ôok de autostrade die Bellewaerde andoet.

An ofrit 5 moe je d'r van, d'n A19 endigt doa.

De autostrade stopt nogal vrats in Yper. Da komt deurdat er veel verzet es van de platselyke bevolkienge om em deure te trekkn tot an den E40 round Veurne. Ie zoudt doaby een natuurgebied en een soldoatnkerkof uut '14 - '18 (Pilkem Ridge) kruusn. Vôorstanders van de deurtrekkinge, gegroepeerd in et aktiecomité 'JA19', wyzn vôoral ip de ounmeugelike verkêerssituatie ip de N8, het logische vervolgtraject vanaf Yper noar de Kust. De vôorlopige beslissinge die genoomn es, es dat de deurtrekkinge der nie komt, moar dat de dorpskernen gespoard zulln worden deur een ringboane te moakn.




#Article 135: E403 (101 words)


De E403, ôok gekend als de A17, is een autostrade die Dôornik me Brugge verbindt. Een belangryk stik dervan lôopt tweis deur West-Vloandern. De autostrade wordt als alternatief gezien om Rysel te vermydn o je van Parys komt. De E403 es angeleid tussen '74 en begun de joarn '90.

De E403/A17 komt in Kortryk West-Vloandern binn, mêer bepoald in Oalbeke. J'eindigt in Brugge. Ip z'n deurgang deur de provinsje doet ie verschillnde gemêentn an:

En vanof ier goat den E403/A17 over in den Expresweg E403/N31 Brugge-Zeebrugge.

De E403 is redelik kort, der is nog een kort stikske van Kortryk noa Dôornik




#Article 136: Krotte (167 words)


Krotte (N WVL), frut (Roeseloare) of  prut (Westhoek) (Cichorium intybus var. sativum) is de gebrande wortel van chicoreie woa dat er overtyd e drankske gelik kaffie mee werd gemakt, en dat er soms by gedoan wordt ôok. Surtout in de 19sten eeuw en beist den oorlog werd da gebruukt voer e drankske mee te moaken zounder caffeïne da e bitje de kaffie vervangdige.

Vroeger wierdn de wortels van de plante gebrand in den ast, e droogoven vo chicoreie.

Krotte komt van dezelste plante gelik chicongs. Toet 1830 woarn allêne moa de wortels gebruukt. Chicongs zyn per toeval ontdekt. Binst de Belgische Revoluusje teegn d'Hollanders in 1830 zou boer Jan Lammers uut Schoarbeek weggevlucht zyn en zyn chicoreiwortels weggestookn hèn ounder e loage zand in zyn dounkere kelder. E poar weekn loater, os alles were rustig was in Brussel, kêerde-t-ie were en je zag dat er uut zyn wortels witte bladjes gekommn woarn. Je kwam ip 't gedacht van ze te verkoopn vo wientergroensel. De chicong was geboorn.




#Article 137: Errewete (140 words)


D' errewete (Pisum sativum) is e plante uut de vlinderblommefamilie. Der is indertyd vele genetisch ounderzoek van Gregor Mendel ip die plantn gedoan.

De noame erreweten wordt surtout gebruukt voe de zoaden van die plante. Dat zyn klêne groene bolletjes (6 tot 12 mm diameter), die voe groensel g'eetn wordn.

Achter da ze getrokken zyn wirden de bôonn geprôost om d'erreweten uut de schokken t'oalen. Ze wirden geblancheerd ('n poar minuten gekokt) en ton gestoofd in beuter me 'n bitje andjoen of sjalotten. Sommigste minsen doen d'er ôok 'n bitje suker by.

Er bestoat ôok n'oantal courante variëteitn:

D'erreweten wirden ôok gedrôogd vô ze beter te kunn bewoaren. Oas ze gedrôogd zyn goat ulder velleke gemakkelikker of en klappen we dikwils van spliterreweten.

Verwant an de erreweteplante is de plante Glycyrrhiza glabra, woavan dat stikkn van de wortel kalissiestokskes noemn.




#Article 138: Sosisong (191 words)


Ne sosisong of een secitse (van 't Fransche ) is e sôorte dikke worst mêestol in e fel oranje-rô plastikvel en gevuld met een reedlik omogêen mingsel van fyn gemoalen ingrediëntn. Secitse weird ôok gebruukt voe de geweune broadworst (derms gevuld met gekapt) an te duudn.

De dierdere sortn zyn gemakt van kolfsvlêes of zwynevlêes, met kruudn, e bindmiddel en zetmêel lik blomme, amidon, enz... De goekôpe sortn zyn gebaseerd ip overscheutn van de vlêesverwerkienge, mêestol de overscheutn van kiekns en kalkoenn woavan dat 't diere borstvlêes en de billen geschêed zyn. Die karkassn wirdn gemoaln en bewerkt zôda je zo peizn dat 't kolf es.

Mêestol wordt da in fyne scheljes gesneen, en tonne voe toespyze ip e stute gegeetn.

Ne vriendelikkn bêenouwer goat olsan vroagn an zyn jounge klantjes oan ze gêen skelleke of schelletje moen ein. Tiene-neegne dat ie sosisong geeft.

Oewel da in Vloandern de Sosisong een simple en goekôop restproduct wa, eit er, ounder andre deur den buutnlandsn invloed lik de Franske Saucissons, een hêle reke veredelde en fantasie varioaties ip soamenstellienge en uutzicht ountstoane, lik sosisong van kiekn, me champignongs of pepers, met figuurkes, ...




#Article 139: Zoetekoeke (253 words)


Zoetekoeke is e sôorte gebak. Omdat 't gemakt es ip boasis van sirope van brune suker en ruggeblomme is 't dounker va kleur. Der is dikkersn ôok sterk smoakende zêem in verwerkt.

De boasiskruudn die de noame en ôok 't grôotste dêel van de smoake geevn,  zyn: kanêle, gembre, kruudnoagel (kreudnoagle en knuffienoagle in ZO WVL) en notemuskoat. Eventueel kant'er nog en klêen bitje corianderzoad, kardemoen, foelie, anys, calissieout en al de sortn zochte dounkere pepers (Jamaica) by.

't Wordt mêestal in schyvjes vôorgesneedn en der kunn sukerkorrelkes ip gestrôoid liggn.

Mêestal vind je zoetekoeke in bakskesvorme moar in fêestelikke sezoenen lik Kestdag, Nieuwjoare, Valenting en 't Poasn vind je z'ôok in de vorme van en herte; ideoal vô en amoureuze attentie an je zoetekoeke.

Qua smoake (en ingrediënten) trekt pennepisse straf noa speculoasiekoekn.

Vele vlêesgerechtn uut het Middn-Ôostn en Turkeye kommn beter uut me 'n poar schelln krudekoeke d'rin. Probeer moa ne kêe in 't Vlams gerecht kenyn met bruun bier, da ol redelik zoete es, 'n poar schellen pennepisse by te doen: ge goat peizen da je in Libanon zit.

De AN-uutdrukkienge een hart van peperkoek es nie gebruukt in West-Vloandern; ier zeggn me: j'ei 'n erte van koekebrôod of j'es koekegoed. Let ip da je nie verwart met J'is koekeround, want da's nie zo vleiend. Koekeround wil zeggen dat de persoon in kwestie in 't heêl nie snugger is. 

Bekende Vlamsche merken van zoetekoeke zyn Lotus, Meli en Vondelmolen. Intusschen faillit, moa vroeger e grôte noame wos De Werkende Bie.




#Article 140: Mente (117 words)


E mente is e sôorte spekke. Mentn smoak'n vree straf en fris deur de pepermuntolie dat drin zit. Vele sôortn tandpasta en moendwoater smoak'n no mentn, en ook styf vele sôortn sjeklitten èn e mentesmoake.

In sommigste streek'n zeggen ze: me goan em un mente geven, etgêen da wil zeggen: ne droai of ne slag geven.

E mente (of een bolle) kan wok verwizn na nsorte drugs, mêer specifik xtc/speed. De jounge gastn zegn van tid tot tid nog wel ne kêer 'jet een mente gestekt'. Da wilt ton zegn danze een mente geslikt ein. Van die sorte drugs, gebeuret nog wel ne kêer da je controle verliest over je weezn. In da geval eje een mentefarre.




#Article 141: Lucy Loes (153 words)


Lucy Loes (Ostende, 24 januoari 1928 - Brèinienge, 17 juni 2010), eur echte noame is Lucienne Vanbesien, was e West-Vlamsche zangeresse. Ze noemn eur de keuniginne van 't visscherslied. Z'is gebrakt e gespoogn in Ostende e z'hè heel eur leven liedjes gezoungn in 't Ostends.

't Was alle joarn vette feeste a ze op de Paulusfeesten most optreedn. E poar joar geleden was ter zelfs tévele volk voun eur te zien. Eur bekenste liedje is: M'n Zeekapiting.  Andere meeziengers van Lucy Loes zyn By uus an 't zeetje en 't Is gedoan met de dikke madam.

Op 11 ogustus 2005 es 't er e standbeeld van Lucy Loes gezet by den gernoastrap of den vistrap an de Visserskoai in Ostende, gin hêel ounlogische keuze, want doar is ze geboorn en z'eit olsan 't lief en 't leed van de Ostendsche vissers bezoungn.

Op 17 juni 2010 is Lucy Loes op 82-joarige leeftyd doôdgegoan.




#Article 142: Meli (bedryf) (128 words)


Meli is e Vlamsche fabrikant van zêem. Meli is ipgericht in 1935 deur Alberic Joseph Florizoone. Buutn allêne zêem, zyn ze loater ook andre productn met zêem goan moakn, lik choco met zêem in en pennepisse.
 
De Meli was ôok e pretpark van under in De Panne, Adinkerke. Êest was da gericht ip 't verkoopn van de zêem, moa da's loater toet e hêel pretpark uutgegroeid. In de joaren 90 gerocht et oltnd moa minder populair, en in 1999 èn ze 't ton an Studio 100 verkocht, en is 't Plopsaland gewordn.

Rond de êeuwwisselienge kreeg Meli ne nieuwn élan en kwoamn ze in Veurne het grôotste zêemafvulbedryf in België. Sedertdien koomn ze geregeld in de gazette me goe nieuws: uutbreidiengen, groene energie en zunnepanêeln, nieuwe logo's, ...




#Article 143: 8 (getal) (119 words)


Achte is 't cyfer 8, e natuurlik getal achter zeevne en voorn neegn.

Achte is e Fibonacci-getal.

Achte es een belangryk cyfer in de computerweetnschappn en den boasis vôo 't achtdêlig of octoal stelsel.

Omda in de mêeste computers de klêenste adresseerboare gegevens êenied acht bits brêed es, wat da ne byte es, zie je de achte en sommigste veelvoudn (16, 24, 32, 40, 64, 128, 256) overol ipdeuken in ol wa digitale electronica es. In ol de programmeertoaln es het data type byte ipgebouwd uut 8 bits. Me binaire getalln kundje ôok Binair reeknn.

De ASCII tabelle, en internationoale standardlyste van ofdrukboare karakters, es ipgebouwd met olle 8-bits gehêle getallen: twêe tot de achtste meugelikeedn gift 256 têekns.




#Article 144: E40 (381 words)


Den E40 is een otostrade die over het West-Vlams groundgebied lôopt. De 'E' in de noame wyst ip het feit dat het om een otostrade goat die ipgenomen is in het Europese système van otostraden. Vôor 1986 werd ie de E5 genoamd, na de rationalisaotie van noamn van Europeese otostrades E40. 't Is êen van de belangrykste West-Vlamse verkêersassn, tegoare met den E17 en den E403. J'is angeleid in verschillende faasn: 't stik tussen Luuk en Jabbeke is angeleid tussn '37 en '40 en tussn '50 en 56', 't stik tussn Veurne en Jabbeke is't er vele loater gekoomn: tussn '73 en '85 ein ze't angeleid. De E40 is de oedste otostrade van België.

De E40 is een lange otostrade, wel 8000 km lang. In België volt ie tôpe met de Oôst-West asse, die Luuk, Brussel en de Vlamse Kust verbindt. 't Es een hêel drukke otostrade, in de weeke zit ie vul me pendelairs noa Brussel toe (de files tussn Affligem en Ternat zyn structureel, wa wil zegg'n dat ze bykans iedern dag vôorkoomn), ip warme doagn zit de E40 vul in de richtienge van de kust omda ol de menschen van't binnland noa de zêe willn. Dad is logisch, omdat ie deur z'n liggienge (hêelegans parallel an de kust) een ideole maniere is om de mêeste kuststeed'n te bereik'n.

De E40 komt de provincie van West-Vloandern binn'n in Beirnem (vanut Brussel gezien), lôopt hêelegans via Brugge noar de Franse grenze in Adinkerke (De Panne). Ie volgt grôtendêels het traject van de A10 en de A18. De belangrykste gemêentn langst z'n (West-Vlams) traject zyn:

Der wordt dikkers gepeisd dat de E40 d'autostrade van Oostende noa Brussel is, mo da's nie 100 procent juuste. Gelik da j' ierboovn ku zien, buugt de E40 uut binneland ter ôogte van Jabbeke of noa 't zuud'n noa Vrankryk. 't Stikske autostrade da in 't verlengde in Jabbeke deurelopt nor Ostende zelve, is gin E40 mi, moar èt allêene 't Belgisch nummer A10.

Zoals gezeid es de E40 êen van de langere Europese otostraad'n. Ie lôopt hêelegans van't Oôsten van Europa (Ridder in Kazachstan) en lôopt ozô via Kazachstan, Rusland, Oekraïne, Pooln, Duutsland via België noa Vrankryk (eindpunt Calais). 't Es een typische Oôst-Westverbindienge.

De winkelkeetn E5-mode eit zinne noame gekreegn van de E5 otostrade.




#Article 145: Stoatie (109 words)


De stoatie (ZW) of de stoasje (NO) es een gebouw woar da je den tring pakt. Typische zoakn die je vindt in een stoatie zyn lokettn (vo tickettn te kôopn), perrongs (de platse woar dat de spôorn liggen woarip dat de trings ryen), tunnels ounder de spôorn, een cafetaria, ne gezettemesjang en klêne winkelkes. An de stoatie vind je ôok dikwyls een taxiplekke en 'n bushalte, vanwoaruut da je ip dichterbygeleegn bestemmingn kunt groakn. De Belgische stoaties wordn uutgeboat deur den NMBS.

Der zyn verschillige stoaties in West-Vloandern, ounder andre: Woaregem, Oarelbeke, Kortryk, Iengelmunstr, Yzegem, Roeseloare, Lichtervelde, Tielt, Toeroet, Brugge, Ostende, Blanknberge, Knokke, Heist, De Panne, Yper, Poperienge, ...




#Article 146: KULAK (182 words)


De KULAK, of De Katholieke Universiteit Leuven Campus Kortrijk, es de ofdêlienge van de Leuvense Universiteit die geleegn es ip 't Ôoge in Kortryk. De 'A' in de noame wyst ip de vorige noame, in plekke van 'Campus' wos't ton 'Afdêlienge'. Moar omda ze da nie gèern ôord'n omda da de zelfstandigheid van de unief in vroage stelde, ein ze der ton 'Campus' van gemakt. Omdat KULCK nie echt goe klienkt, en niemand da dus gebrukte, es de afkortienge KULAK wel gebleevn. 

De KULAK es van start gegoan in 1965, als antwoord ip de vroage om het universitair onderwys dichter by het volk te bringn (zo es ook de universiteit in Limburg ontstoan, gekend als 'Diepenbeek'). Z'es sterk verbond'n met de unief van Leuven, want in Kortryk keun je ollêene moar Bachelor-joarn volgn, woarnoa daje verondersteld weird om noar Leuven te goan. De KULAK eit ol verskillende nieuwe richtingn gekreegn, en zi ongevjer duuzd vierhonder studentn.
Deurêen de joarn eit de KULAK ol verskillige rectors gehad:

Bachelorjoarn in de economische wetenskappn (ôok handelsingenieur), Toal- en Letterkunde, Geskiedenisse, Rechten, , Informatica en geneeskunde.




#Article 147: 12 (getal) (170 words)


Twolve, twoalve of twove is 't getal 12, e natuurlik getal achter elve en voorn dertiene.

Twolve wos een belangryk getal in 't twolfdêlig getalstelsel, dat vôorol in de Angelsaksische landn overtyd gebruukt weirde. In oeze toale weird een groep van twolf dingn angeduud deur een dozyn. Ook in Afrika wordt er nog dikkels gereeknd in 't twolfdêlig stelsel. 

Der is bovendien nog et Ishango-bêentje (genoemd noa z'n viendplatse in Congo) dat in 1950 wierd ipgegroaven deur den Belg Jean de Heinzelin, een bêentje van 18 à 20.000 joar oud wo dan der spôorn ip stoan van een système da zowel et 10-dêlig ols et 12-dêlig stelsel gebruukt.

Et 12-dêlig stelsel zoudt oenstoan zyn deurdan ze overtyd undern and gebruuktn ols telraam: den duum was de teller en ip de vingerkootjes van de vier andre vingers kosten ze tellen oeverre dan ze ol woaren. Oan ze ton an twolve woarn, kostn ze ip den anderen and een kootje verspriengen toe dan ze an een gros (twolf dozyn of 144) woarn.




#Article 148: 13 (getal) (150 words)


Dertiene is 't getal 13, e natuurlik getal achter twolve en voorn vêertiene.

Dertiene is e Fibonacci-getal.

't Getal dertiene weirdt bykans overol beschouwd als et oungeluksgetal. Volgens êen van de vele verkloariengn komt dat omdat Jezus van Nazareth op den oavend va ze dôod mi dertiene (nem zelve plus ze twoalf apostels) round de toafel zat. 

In de koers gebeur et vele dat 'n coureur woavan da zyn numerô 13 is, dat oundersteboovn angt, voun gin ounchance 't en. In Amerika en der vele wolknkrabbers gin 13ste verdiepieng, mo goat et van 12 rechtet no 14. 

Oak vrydag den dertiensten wor beschouwd ols een oungeluksdag. Da zoe were goan ip vrydag 13 oktober 1307 os Jacques de Molay, de latste officiëlen groatmêester, t'ope me zestig andre tempeliers, g'arresteerd werd in Parys ip bevel van de Franse keunink Filips den Schoonn, in een poginge vo de tempeliers uut te roein.




#Article 149: Europa (115 words)


Europa is êen van de weirelddêeln ip de weireld. De grenzn dervan zyn surtout cultureel en politiek bepoald. Geologisch gezien makt et t'ope met Azië dêel uut van Eurazië.

Europa is begrensd deur de Nôordelyke Yszêe in 't nôordn, 'n Atlantischn Oceoan in 't westn, de Middellansche Zêe in 't zuudn. D'ôostelyke grenze is nogol voag, mor in 't algemêen wordt 't Oeralgebergte en de Kaspische Zêe doavoe gebruukt.

Qua ippervlak is Europa 't twidde klinste weirelddêel, met oungeveer 10.390.000 vierkante kilometers, wa da 2,0% van d'ippervlakte van de weireld is. Allêen Oceanië is klinder. In Europa is d' Europese Unie de grotste politiekn entiteit.

Europa is ôok et mêest g'industrialiseerde continent van de weireld.




#Article 150: Vlas (1332 words)


Vlas (Linum usitatissimum) es een plante da voornoamelik gekend is vô 't natuurlik product da je der kunt va moakn. Het es een gewas dat ip 't land groeit. Minsn gebruukn et om lin'n klêren van te moakn. 't Is onlosmoakelik verbondn mee de Leiestreke, omdat in 't begin het zôgenoamde rôotn, het vortn van de stiengl dus, in de Leie gebeurde. Loater gieng da in rôteryn mee warm woater 't gêne da rapper affeseerde.

De vlasplante weirdt nie allêne verwerkt tot brukboare vezels vô den textielindustrie, der zyn ôok byproducten lik leemn vôo leemploatn en linzoad woaruut dat er linzoadolie geprest weirdt voe onder andre varve, zêpe en linoleumfabrikoatie binst dat den overschot bêesteteten es.

In den êesten ilft van de twinteste êeuwe woas de verwerkienge van 't vlas de grôotsten industrietak in de Leiestreke. Van doarut eit den textielindustrie en den spoanploatenindustrie begunn.

Vo 't vlas te zwingeln, gebruukten ze overtyd meulns. In Eule ku je nog alsan êen zien, noamelik de Preetjes meulne.

Wo dat 't vlas zjuste van ofkomste is, is nie gehêel duddelik. D'r weir gepeisd dat 't van Ôog-Aozië komt en dat die wilde sôorte em azô verdre ei gezet teegn in Egypte. De Egyptische culteure wos trouwens de êeste die tastboare bewizn eit achtergeloatn van 't verwerkn van vlas. Zyder droaidn ulder mummies ôofdzoakelik in linne.

't Odste da ze doar ôoit in were gevondn is e stik stoffe van 5000 vôor Christus. Tjikkeniengn van de vlasverwerkienge ip meurn bestoan wok moar zyn ietske joenger: rond 4400 vôor Chr.

't Vlas wos by oes wok tielik anweze. 't Woarn e sôorte semi-nomoadn die da in Vloandern ol gebruuktn: de Bandkeramiekers. 't Wos nie oljinne vô de zoadjes da da wier verbouwd moa wok vô de veezle.

Teegn da de Romeinn ier kwoamn binngevooln, was de teelt ol van ôogstoande ontwikkelienge. De stam van de Morini die tusn Yper en Boulogne weunde, wos doar nen echten expeirt in. Gin vrouwn zyn met skônder linn getôoid zei de Rominse Plinius rond 70 na Chr.

De nieuwe bloeiperiode kwam'tre in de zevende jiwwe toen da 't Christndom em over Europa verspreidde. De messe moeste ton in zuvver linwoadn ipgedreegn weirn vôlgens de vôorskriften.

Rond 't joar duusd begonn de steedn 't onwikkeln en kostn de stedeliengn nie mjir vôorzien in eign gebruk van vanolles en nog wadde woadeure da ze moestn begun'n handeln en ip grôte skoale produceern vôo andre. 

Rond 1200 echtre wos de belangrykste regio nie West-Vloandern vo de vlasteelt moa Frans-Vloandern en Artesië. In West-Vloandern woarn ze vullip beze mee grond te winn ip de zêe en doar steekten ze ton skoapn ip die wulle goavn. Brugge ôn andre kant was wel ne grôte droaiskivve vôor de handel in vlas. Ton d'r tydde wos Brugge de linnôofdstad van Europa en zeg moar van de weireld.

Den Onderdjoarige Ôorloge (1337-1453) eit veel skoa berokkend an de Franse vlasteelt en 't is doarmee da de leidiengspositie bitje by bitje eit overgegoan noar de streke van Oalst, Oudnoarde en 't Brugse Vrye. Jin van de reednn omda da zôo zêre koste goan, wos da je ton ip't platteland gin loakn mochte weevn en vlas wel. De plattelandsbevolkienge wos doar dus ol in gespecialiseerd.

Teegn de viftiende jiwwe verviel de Vlamse loaknnivveried wadde omda de concurrentiepositie in vergelykienge met Iengeland verslichterde. Da wos dus were ne extra stimelanse richtienge linnproductie. Vloamiengn woarn d'echte expeirts in Vlasverwerkienge. De weefsels wiern zelfs ipgekocht deur de Spanjoardn vôo mee te doene noar de ves ontdekte Amerikoanse gebiedn.

Ip't ende van de zestiende êeuwe braakn d'r godsdienstôorloogn ut die de mêeste gespecialiseerde spinners en wevers lietn vluchtn noar Olland en Ierland. De Spanjoarden oan 't ier ol kort en klêne gesleegn dat er nie mêer overbleef. Vôo Ierland wos da een begun vôor ulder bloei in weevn en spinn van Ierse wulle. Zôvele expertise oan ze doarvôorne wok niet.

Deur Albrecht en Isabella koste het linn were ofgezet weirn in onder andere Vrankryk, Olland en Iengeland en dadde mee veel succes. Da wos echtre gin te langk leevn beskoorn, want ogauwe kwam Vrankryk of mee zyn welgekende protectionistische moatreegln. Loatre begost wok Olland extra belastiengn te effn ip Vlams linn en doarmee wos 't were hêlegans om zêpe.

Mee 't Verdrag van Utrecht (1713) wier Vloandern byn Ôostnryk gesmeetn. Olgauwe wos 't duddelik da d' Ôosterykers nie geïnteresseerd woarn in de economische groei van ulder nieuw gewest. 't Jinneste da ze deedn wos moakn da ze ip e goe bladje stonn byn Iengeland en Olland. Ollerlie taksen en effiengn wiern deur de Ôostenrykers getollereerd om doaran moar te vuldoen. 't Vlas wos dus were zynderôogn an 't wegkwynn.

't Is in feite dankzy de Leie da de vlasindustrie nie gehêel is verdween, want 't is tonne da ze de eignskappn van't Leiewoatre ein ontdekt (bykan gin yzre of kolk). Wok de excellente weeftechniekn ein de vlamme van 't vlasverwerkn zjuste nie keun loatn uutdôovn.

Onder d'Ollandske hêerskappy zyn de Iengelse were geïnteresseerg geroakt deur 't Vlamse vlas. Zyder zoagn de superieure kwaliteit van 't Leiewoater in en gaavn de riviere de noame van Golden River. De noame 'Golden' kwam vôorol van 't feit da vlas beige-achte goud kleurt.

By 't onstoan van België vielt de bloei were wa stille angezien de Ollanders de Skelde oan geslootn woardeure da den andle richtienge Iengeland wier bemoeilikt. Teegn 1862 begoste de vlasindustrie were te droaien dankzy de Amerikoanse Burgerôorloge. Deur die ôorloge wos de invoer van katoen styf gedoald woardeure da vlas were populair koste weirn. Vanaf ton zyn de fabrikskes wok begunn mekaniseern.  

Tut zjuste vôor den ôorloge steeg de vroage enorm. Vlas wos vrêe in trek vôor ôorloogsmaterioaln mee te moakn. Ze kostn nie mêer mee en d'r moeste ton wok vrêselik vele geïmporteerd vlas van Rusland overgebrocht weirn.

Den Grôotn Ôorloge oat vele kapotgemakt, moar de industrie oat em toamelik zêre keun ersteln. Mee de Grôte Depressie viel't were ollemolle efkes in de put: d'r woarn nog nôoit zôo winne akkers geteeld. Acht joar loater echter, wos 't er een nieuw record: de mêeste akkers ôoit! Ôorzoake was were de woapnwedlôop van de landn in Europa. Tiddens de Twidde Ôorloge wos 't nateurlik were gedoan mee de bloei.

Achter den ôorloge kwam de economie were zêre ip gank deurdat er betrekkelik winne kapot is geskootn gewist in België qua industrie (='t Belgische Wonder). 't Vlas profiteerde nateurlik mee. Den ôorloge in Korea was were e goe vroagnde partie noar vlasproductn. 't Gienk echter de latste kêer zyn, want vanof tonne kwam de synthetische veezle ip die vele goekôper wos dan de vlasveezle. 't Einde van de vlasindustrie in Vloandern wos noaby. Synthetische vezels woarn de nieuwe trend in de mode en gemakkelik te moakn uut olie.

't Logische gevolg ieruut wos da de jinne ondernemienge achter d'andre failliete gienk. De industrietak wos ip leevn noa dôod en d'r wos verzien dat er teegn 2000 totoal mee gienk gedoan zin...
 
De Vlamse onderneemre bleef echter nie by de pakkn neerzitn en dedie dien overbleevn, begostn te investeern in nichemartn en specializeerden ulder. Azô kreeg 't Vlamse linn were een goeie noame en bleef de expertise bewoard. 

Dankzy de ipkomste nu van 't linn in de mode kriegt de sector nog een extra stimulanse om verder te doene woar da ze mee beze zyn: ôogwoardige productn moakn die keun vuldoen an ôge eisn van de klantn.

In West-Vloandern zyn d'r nog een poar bedrivn die actief zyn in de vlasindustrie. Ôoit zo belangryk vô de streke is't momentjil ietske mindre gesteld met de bedrifstak van de vlasverwerkienge. Dankzie de ipkomste van 't linn in de mode echtre is 't vlas were mjir en mjir in ipgank. De bedryvn olier kunn wok moar aljinne overleevn omda ze ulder goan specializeern in bepoalde nichemartn. 

Het West-Vloamse vlas kan overleevn omdat 't van betre kwaliteit is dan dadde van bevôorbeeld China. Het vlas is ton wok dierder, moar vele betre ofgewert.

Ne bekende vlasweevre is Libeco-Lagae ut Mullebeke.




#Article 151: Begynhof (126 words)


E begynhof (in 't Brugsch Bagynhof) is e plekstje woa dan der begyntjes weunn of weunden. 't Is e sôort hof met klêne huuzjes round, en ofgeslootn met êen of mêer toegangspôortn. 

Begynhoovn zyn ountstoane in e periode van vernieuwde spiritualiteit an 't ende van de twoafste eeuwe. Ze woarn bestemd vo vrouwn die nie getrouwd gerochtn of die nie wildn trouwn. In de Middelêeuwn wos de positie van zukke vrouwn onzekers.

Begynhoovn kun je vindn in de streke van Noord-Vrankryk, België, Holland en Noordwest-Duutsland. In Vloandern zyn der 26 begynhoovn. De meeste dateern uut de dertienste eeuwe en zyn deur groavinne Johanna van Constantinopel upgericht. Den UNESCO hèit z'in 1998 ip de lyste van monumentn van 't Weirelderfgoed gezet.

In West-Vloandern vind je begynhoovn in




#Article 152: Nôordzêe (127 words)


De Nôordzêe (Nederlands: Noordzee) is e zêe van den Atlantischn Oceoan, die ligt tusschn Nôorweegn en Denemarkn in 't ôostn, Iengeland en Schotland in 't westn en Duutsland, Olland, België en e stiksje Vrankryk in 't zuudn. 

E zysproungetje van de Nôordzêe is 't Skagerrak, tusschn Denemarkn, Nôorweegn en Zweedn, dat e verbindienge makt met de Baltische Zêe. In 't zuudn is de Nôordzêe deur 't Nauw van Kales verboundn met 't Kanoal en in 't nôordn met de Nôorsche Zêe. 

Êen van de belangrykste visplekk'n in de Nôordzêe is den Doggerbank (genoemd achter een oud ollands woord vôr een visboat).

E poar grôte riviern moundn uut in de Nôordzêe: de Elbe, de Weser, de Eems, de Reyn, de Moas, de Schelde, de Theems en de Humber.




#Article 153: Rysel (2098 words)


Rysel (Frans: Lille, Nederlands: Rijsel) es de grotste stad in't Fransche Noorderdepartement, ip viftien kilomèiters van de Schreve mè West-Vloandern en Enegouwn. Historisch geziene es Rysel d'n ôofstad van Rysels-Vloandern. 't Ligt an de riviere de Deule. 

Rysel is 'n ôofdstad van de Fransche regio Hauts-de-France, van't Noorderdepartement en van et gelyknoamige arroundissement. De stad zelve telt 220.000 inweuners, moa t'hôpe met Roboais, Terkoeje en Villeneuve-d'Ascq weunn der mêer of 1 miljoen menschn, en 't es doamee de vierde grotste agglomeroasje van Vrankryk, achter Parys, Lyon en Marseille.

 

Rysel lag in de vroege middelêeuwn nog ip de toalgrenze tusschn 't Vlams (ofte Middelnederlands) en 't Frans, mor es al sedert de twoalfde êeuwe surtout Franstoalig. Vandoar da de mêeste plekkn'n in Rysels-Vloandern die o de nôordkantn van Rysel liggn en van ôorsproung Vlamsche noame en die ochterof verfranst es, byst da bikkans ol dedie o de zuudkantn olsan ol e Fransche noame ein g'ed.

De stad es esticht mè de Latynsche noame Ad Insulam, wa letterlyk ip/by 't eyland wilt zeggn. Da wierd in't Oudfrans vertoald lyk à l’isle en in't Middelnederlands, deur e Romoans lêenwoord te gebruukn, lyk ter ijs(s)el (uutgesprookn lyk ter iessel). In olletwêe de toaln en ze ton die noamn begunn'n verkêerd te schee'n, wa ton in't modern Frans à Lille en in't modern Nederlands te Rijsel gaf. In't West-Vlams eit d'uutsproake van de noame Rysel nog de i-klank g'houd'n, bist da in't Nederlands de i-klanke van't Middelnederlands es verschoovn nor de ei-klanke.

Der bestoan in't Fransche vele misvattiengn oover de betêekenisse en d'erkomste van de Fransche noam van de stad. Lille trekt vrêe ip't Latynsche lilium, wa lelie wilt zeggn. De lelie es doarom sedert 1199 were te viend'n in't woapnschild van Rysel.

In Vloandern es de stad surtout gekend mè z'n Nederlandse noame, byst da ze in Olland êerder de Fransche noame Lille goan gebruukn. Vele Ollanders goan van toetn noch bloazn weetn o je teegn ulder kout oover Rysel. O je in Vloandern ton were de noame Lille beezigt, kan da ôok were vo verwarrienge zorgn, want in de provinsje Antwerpn ligter ôok e plekke die Lille noemt. Ne zou't 'n êestn nie zyn o je in junne GPS van jun otto Lille intikt en ton in't verkêerde uutkoumt; Wegwyzers in Vloandern goan doarom olsan Rijsel toogn, oltemets mè de noame Lille derby tusschn aksjes.

Rysel wierd in d'elfde êeuwe gesticht deur Groaf van Vloandern Boudewyn V, ip en eylandjen in de Deule. D'êeste schriftelykke vermeldienge van de stad (geschreevn lyk Castrum Illense) eit te moakn me de strafexpediesje van keyzer Hendrik III van't Illig Rôoms Ryk teegn Boudewyn V, wa nu gezien wordt lyk d'êeste beleegerienge van Rysel. 't Charter van de consacroasje van de Sint-Pieterskerke in 1066, woavan d'n bouw begonn'n wos in 1055, es't êeste complete document oover de stad. Rysel ôordigde dus by't Groafschap Vloandern, wa ip da moment êen van de rykste regio's van hêel Europa was. Rysel koeste ezo derekt profiteern van oar goe liggienge, de styg'nde produksje en commerce en d'ipkomm'nde verstedelykienge. In de twoalde êeuwe vergrôotte Rysel ôok oar reputoasje deur de loaknandel en wierd ezo 'n ôofdstad van Rysels-Vloandern. In 1144 es ter en êeste vermeldienge van de Saint-Sauveur-prochie in Rysel. Ol in de twoalfde êeuwe wierd er in Rysel en oumgeevienge surtout in't Frans geklapt.

In 1213 wierd Rysel beleegerd en geplunderd deur de Fransche keunienk Filips August vo de Ryselnoars te straffn mè da z'ad'n gekoozn vo groaf van Vloandern Ferrand van Portugal t'oundersteun'n in zyn ruuzje mè Filips August. De groafschappn van Vloandern, Boonen en Enegouwn, Ingeland en't Illig Rôoms Ryk verêenigd'n ulder vo oorloge te voern teegn Vrankryk. Mo Filips August versloeg Ferrand en keyzer Otto IV mè te winn'n in de Slag by Boviengn in 1214. Ferrand wierd in't prisong gestookn en Vloandern en Rysel wierd'n oovergeloatn an Ferrand's vrouwe Johanna van Constantinopel, van wie gezeyd wos da Rysel oarnen favorietn stad wos. Filips Augusts ipvolger Louis VIII (die ôok ne koozn wos van Johanna) willigt oar verzoek in en lat Ferrand vry in 1226. Zes joar derachter goat 'n dôod alsôok ulder dochter Marie woardeure da ze nu definitief ollene 'n boas es oover Vloandern; 't es in dien tyd da ze vele goe werkn goat doene vo Rysel. In 1235 verlêent ze en charter an de stad woarin wordt beslist vo olle kêe ip Ollerillign burgemêesters en scheepnen te loatn verkiez'n deur vier verteegnwôordigers aangeduud deur 't graofschap. Ip 6 febroari 1236 stichtte ze binn'n de meurn van oar Rysels paleys in êen van de schôonte gebouwn van Oud-Rysel 't gastuus en klinieke Hospice Comtesse (wa nu e museum es). Vo da te gedenkn wierd in oar eere in de twintigste êeuwe 't moederuus van de regionoale universitaire klinieke van Rysel noar oar genoemd. Ton Johanna kwam te stervn in 1244 wierd ze begroavn in d'Ouze-Lieve-Vrouwe-abdeye in Markette, o de nôordkantn van Rysel.

Round 't joar 1300 telde Rysel apeupri 10.000 inweuners. Achter d'ooverwinnienge van de Vloamiengn in de Guldnspoornslag van 1302 wierdn in Rysel olle lelioards buutngejoagd en schoardn ze under achter de Vloamsche ipstandeliengn. Mor achter 't verlies van de Vloamiengn in de Slag by Pevelenberg in 1304, ad'n de Ryselnoars de beuter gefret en wierd'n z'ounder voogdeye geplatst van Vrankryk tout in 1369.

't Groafschap Vloandern wierd in 1369 verbound'n mè 't ertogdom Bourgondië deur d'n trouw van groavinne Margaretha van Male mè ertog Filips den Stoutn. Filips riep in 1385 de Road van Rysel (Conseil de Lille) in't leevn wa bestound uut en Reeknkoamer en en hof van zjuustiesje, noamelyk de Road van Vloandern. Die road'n bleevn ter plekke (bist da dervoorn d'adviesroad'n van groavn en ertoogn geweun meevoyageerd'n mèd em) en ieldn ulder bezig me financiêele en gerechtelykke zoakn van bikkans olle Bourgondische land'n (mè uutzounderienge van Bourgondië zelve. Êenigtn tyd derachter verplatste ertog Jan zounder Vrees de Road van Vloandern noar Gent, mor de Reeknkoamer bleef in Rysel woar ze bezig bleef mè de financiêele affaires van de Vlamsche gebied'n van Bourgondië. Rysel wierd ezo êen van de drie feytelyke ôofdsteed'n van't ertogdom, 't ôope me Brussel en Dijon. Filips den Goein zette dien trend vodder en makte van Rysel en ôofdplekke van administroasje en financies. In dien tyd groeide de bevolkienge van de stad tout 15.000-20.000 inweuners. Ip 14 februoari 1454, êenigte moandn achter de verooverienge van Constantinopel deur d'Ottomoan'n, wierd in Rysel 't historisch bekende Banket van de Fazante g'oud'n in't ertogelyk paleys, woar Filips den Goein zweirde van 't christ'ndom te verdeediegn en e kruustochte t'oud'n teegn de Turkn. Pas tien joar derachter kwam de kruustocht der effectif. In 1477 wierd mè den dôod van Koarel den Stoutn de Reeknkoamer in Rysel ipgeheevn.

De vuuftiende êeuwe es e slechtere periode vo Rysel deur pestepidemie'n, den nêergank van de textielnyvereyd en de protestanse ipstand'n. In 1542 ester vo't êest mensje van calvinistn in't Ryselse. Vanof 1555 komter vanuut de katholykke overeyd e straffe anti-protestanse repressje. In de joarn 1560-1580 èin ze in Rysel vrêe last g'ed mè de Hurlus, protestantse rebelln die ulder beriepn ip Willem den Zwyger en die de streke van Moeskroen en Dôornik onveylig moaktn en zelfs êenigte kêern probeerdigd'n van Rysel 't attaqueern.

In 1667 wierd Rysel beleegerd en in acht doagn (van den 20stn tout de 27stn juli) ingenoom'n deur Vauban, tegoare me Dowoai, in ipdracht van Louis XIV. Rysel komt officiêel e Fransche stad me't Verdrag van Oakn van 2 meie 1668, wa vele Ryselnoars nie ol te vet geirn ad'n. Vauban liet de stad versterkn en wierd er benoemd tout gouverneur. In dien tyd, tusschn 1667 en 1670, liet 'm ollerande werkn uutvoern, lyk de bouw van de citadelle en d'ountwikkelienge van de plekkn Berkem en Sint-Andries-Rysel vo de commerce richtienge 't nôord'n.

Bist de Spoansche Suksesje-oorloge woaby Vrankryk vocht teegn e coaliesje van Grôot-Brittannië, den Republiek der Zeevn Verenigde Provinciën, Ôostnryk en Pruusn wierd Rysel in't midd'n van oest 1708 g'attaqueerd deur e leeger van 75.000 man ounder leydienge van John Churchill, den êestn ertog Marlborough en prinz Eugen van Savoie. 't Ryselse garnizoen, angevoerd deur moarschalk de Boufflers, bestound moar uut 15.000 soldoatn. Ip't ende van oktober moeste Boufflers 't stad zelve verloatn en em trugtrekk'n ip de citadelle mè nog mo vuufduusd man. Ne gaf em uutendelyk oover begun december. Rysel wierd derachter vuuf joar bezet deur de troepn van de coaliesje. Uutendelyk wierd Rysel weregegeevn an Vrankryk by de Vrede van Utrecht ip 11 april 1713.

Kontreir an de mêeste middelêeuwsche steed'n, es Rysel nie ip 'n cerkelvormige maniere gelykmoatig gegroeid round êen grôo center, mor deur de construksje van hille wykn in e kêe en deur beurgemêentn in de stad ip te neemn. Vandoar da Rysel nen amolgoam an wykn èit die elks under eign uutzichte en dynamiek ein. Oud-Rysel es doamee ôok nie per se de belangrykste wyk van Rysel woar olle belangryke instituusjes gevestigd zyn en ligt mêer o de nôordkantn van Rysel in plekke van hêel in't midd'n.

In Rysel ester vele te zien van te ziene en te doene van cultuur. In 2004 wos de stad tôope mè Genua de culturêeln ôofdstad van Europa. Van architectuur zyn der by vele uuzn en and're gebouwn ozowel Fransche ols Vlamsche invloedn t'erkenn'n; Z'n moakn der vele gebruuk van roo'n en bruun'n bakstêen, iet wa in de reste Vrankryk vele minder gebruukelijk es of in Vloandern. Der zyn ôok teffrente museums in Rysel.

Rysel es d'ôofdplekke van't gelyknoamige bisdom, da gesticht es in 1913 en sedert 2008 gepromoveerd es tout oartsbisdom.

Rysel es e vrêe belangryk kruuspunt vo ollerande van verkêer in't nôord'n van Vrankryk. 't Es oumriengd deur teffrente ottostroades, 't eid en hoavn an de Deule en en eign vliegpling en der passeern ôok masse trings.

Mè vuuf ottostroad'n in en round Rysel, es't achter Parys 't drukste ottoboaneknooppunt van Vrankryk. Ottostroadn die der passeern zyn de:

Rysel es ôok e belangryk knooppunt vo de trings. Der zyn in Rysel twêe grôote stoasjes: Lille Europe woar bikkans ollene mo TGV's en Eurostar-trings passeern, en Lille Flandres woar olle regionoale en lokoale trings stopn of vertrekkn. Oj vanuut Kortryk of Dôornik me nen tring van den NMBS noa Rysel goat, kom je toe in Lille Flandres.

And're klêendere stoasjes in Rysel woar ollene mo boemeltringsjes stopn, zyn Lille-Porte-de-Douai, Lille-CHR, Hellemmes, Lille-la Madeleine, Mont-de-Terre en Lezennes.

Den metro van Rysel es d'n êestn van't type Véhicule Automatique Léger (VAL), en hil ottomoatischn metro ip luchtband'n die zounder masjienist ip't metrostel wordt bestuurd. D'afkortienge VAL stound ôorsprounkelyk vo Villeneuve d'Ascq - Lille, d'êeste route van de metro. Der es ôok e twidde metrolynne, richtienge Roboais en Terkoeje tout vlak an De Schreeve, nie verre van de Risquons-Tout by Moeskroen.

Der es ôok e tramverbindienge geleegn tusschn Rysel, Roboais en Terkoeje.

O de zuudkantn van Rysel, ip apeupri e kart rydn van't center, ligt d'internoationoale luchtoavn Lille-Lesquin die twêe landiengsboan'n eid. In 2017 stound et ip plekke 14 ip de lyste van de drukste luchtoavns van Vrankryk met juuste gin twêe miljoen vervoerde passagiers. Surtout in't zomersezoen wierd Lille-Lesquin ôok oltemets deur Vloamiengn gebruukt vo na't zuudn te vliegn, in de plekke van via Zoavntem of Charleroi te vliegn.

Lille OSC es de prof-voetbolclub van Rysel, oloewel da ze sedert 2004 ulder matchn speeln in beurgemêente Villeneuve-d'Ascq, êest in't Stadium Lille Métropole en sedert 2012 in't nieuwe Stade Pierre-Mauroy. Dervoorn speeldigd'n ze in Rysel zelve in't Stade Grimonprez-Jooris, nie verre van de citadelle. Lille OSC speelt  ol nen ill'n tyd in de Ligue 1, 't ôogste niveau van voetbol in Vrankryk. De club wos ol drie kêers kampioen van Vrankryk (in de sezoen'n 1945/46, 1953/54 en 2010/11) en eit ol zes kêers den Franschn beeker gewonn'n (in de sezoen'n 1945/46, 1946/47, 1947/48, 1952/53, 1954/55 en 2010/11). O Rysel teegn de rivoaln van RC Lens (d'and're grôote traditieclub van Nôord-Vrankryk) speelt es't dikke ambiance en noem'n ze da den Derby du Nord. Matchn teegn 't klêendere Valenciennes FC noem'n ze somstekêe ôok Le Petit Derby du Nord.

In de koerse es Rysel ol zeventien kêers en etappeplekke gewist in de Rounde van Vrankryk. In 1960 en 1994 startte de Rounde van Vrankryk in Rysel. In 2014 wos lagter 't latst en arrivêe van en etappe, dedie wierd gewonn'n deur den Duutschn sprinter Marcel Kittel.

La Voix du Nord, de regionoale gazette van Nôord-Vrankryk eit oarnen zetel ip de Grand Place in Rysel. And're bloadn in Rysel en oumgeevienge zyn de Liberte-Hebdo, de Metro Lille en de Nord Eclair. Ôok France Bleu, 't Fransche netwerk van regionoale raddiozenders, es actief in Rysel ounder de noame France Bleu Nord.




#Article 154: Sletse (154 words)


E sletse is e sôorte schoeisel da j' makkelik uut en an ku doen. De zeule is mêestol redelik kloek, moa kan toch buugn, en da wordt an de voet g'oudn deur ne soort beugel of kappe uut zochte stoffoasje, woa da j' met de voorkant van je voet kud in schuuvn.

Sletsn ku je bevôorbeeld gebruukn voer ip eet zand te wandeln a je noa 't strand goat, of voer an je voetn te steekn a je uut bad komt. Vele menschn gebruukn da ôok voer in uus mee round te loopn.

An de zêe vind je plastiekn zêeslissn of zêesletsn vô in 't woater te wandeln.

Caoutchou sletsn vô mee te kuuschn êetn galoschn in ZO WVL.

E sletse is nie 't zelfste lik ne sluffer (of savatte): e sluffer bestoa uut zochtere stoffe en wordt allêne gebruukt voer in uus mee round te loopn; doa kom je nie mee ip stroate.




#Article 155: Dentergem (150 words)


Dentergem is e gemêente in de Belgische provincie West-Vloandern. Z'eit mêer of 8.000 inweuners. 

De gemêente eit drie dêelgemêentn buutn Dentergem zelve: Markegem, Oeselgem en Wakkn.

De gemêente Dentergem ligt teegn:

Zeg je 'Dentergem', dan peis je an bier, en mêer bepoald an Dentergems Witbier. 
In 1770 begon Jacobus Liefmans een bierbrouwery in Oudenoarde. 
Sedert 1896 ist'er in Dentergem een twêede brouwery van Brouwery Liefmans (d'êeste stoat in Oudenoarde). Sedert 1990 is de hêle doenienge van de Dentergemse brouwery 'Liefmans'.

Biern die uut Dentergem komn zyn ounder andre Dentergems Wit, Lucifer, Vondel, Abdis, enz.

Angezien da de gemêente an de grenze mee Ôost-Vloandern ligt, is 't dialect van Dentergem ol vrêed deurspekt mee Ôost-Vlamse invloedn. Azô gebruukn ze doar in plekke van de OE, de AU. Een broek weird doar dus e brauk, koekn weirn kaukn. Wok bepoalde twêeklankn die je nie in 't West-Vlams et, vind je ier were.




#Article 156: Beirnem (284 words)


Beirnem (officieel Nederlands: Beernem) is e gemêente in West-Vloandern. D'r weunn in Grôot-Beirnem mêer of 14.500 inweuners. In Beirnem zelve zyn dat er mêer of 7.000. 
Beirnem wordt in drieën gesplitst deur de voart (Brugge-Gent), de tringroute en d'otostroade.

De gemeênte Beirnem grenst an:

Beirnem wordt al vernoemd in d'akte van 847: 'in territorio Menap quod nunc Mempiscum appellant ... Coloscampum, Wenghinas, Berneham ...' (Recueil des actes de Charles II le Chauve, roi de France, red. Ferdinand Lot, 1943, nr. 92). De noame Berneham komt van 't Germoans birnu en hamma, wat da wilt zegn respectievelik een plekke vul slik in de vorm van nen beir en hamma is een landtoenge die uutspriengt in een moeras. Duuzenden joarn weunde der ier gin mins omdat er ier zjuuste mo busn, heide en moeras woarn. Loater weunden de eerste inweuners meest ten noordn van de voart. In 't zuudn lag et Bulskampveld dat in dien tyd nog van Toeroet tot in Bellem liept.

Ip het ende van de joarn 1700 wierd die woestenië ontgonn. De ruste en de nateur trokkn d' attentie van de ryke minsn. Under kasteeln lign nu nog weggestookn in de busn.

Tussn 1915 en 1944 voendn in de streke de zogenoamde môordn van Beirnem platse die verzekerst verband ieldn met mekoar, en ier in de streke voe de nodige ontroatie zorgden.
In 1976 wierdn de drie gemeentn Beirnem, Oelem en Sint-Joris t'hoope gefusioneerd tot Groot-Beirnem.

Van eentwien die nie hêel zjuuste is in z'n oofd, zeggn ze: t Is êen van Beirnem. Of: j' is riepe voe Beirnem. Dat komt omdat er in Beirnem, lik in Pittem, e Psychiatrische klienieke is van de Broeders van Liefde. 't Zottekot lik dan ze zeggn.




#Article 157: Jezus van Nazareth (152 words)


Jezus van Nazareth wos e mens die leefde in Palestina van 't joar êen toet 't joar 33. En is ouk ekend ounder de noame 'Christus' (de Gezalfde).

Vele is 't er nie bekend van Jezus. Moa volgens Flavius Josephus, e geschiedschryver van de Romeinn, et er toch een mens bestoan in die streke en dien tyd die azo noemde. E wos populair, want en adde vele volgelingn.

De ounderstoande feitn komn uut bronn lik de Bybel (mêer bepoald 't Nieuwe Testament). De Bybel is e geloofsboek, gin geschiedenisboek, dus dit moe je leezn met de nôdige kritische blik. Ouk ol omdat er in de Bybel weinig stoat over zyn leevn tusschn zyn 12 en 30 joar.

De noame Jezeke is courant gebruukt, byvôorbeeld in de uutdrukkiengn Ge zoudt'em Jezeke (of Ous-Êre) geevn zonder biechtn en t'en es gêen Jezeke. 
Volgens sommigste is Jezus in 't West-Vlams dikkes ook wel Jeetn genomd.




#Article 158: Westvlams Gemiengeld Vintekoor (260 words)


't Westvlams Gemiengeld Vintekoor is e Belgische zanggroep uut de provinsje West-Vloandern. In de groep zittn der 14 zangers en artistiek directeur Johan Catteeuw, en ze bestoan al sichtend 't joar 2000. Typisch voe de groep is da ze allêne moa in 't dialect uut de provinsje ziengn: 't West-Vlams. Muzikoal gezien zyn under nummers covers va bekende nationoale en internationoale hits, woa da ze ulder eigen West-Vlamsche tekstn èn upgeplakt. De tekstn geevn mêestol kritiek up diengn van olledoage, moa wel humoristisch upgevat.

't Koor is wel gin professionele voltydse bezigeid voe de leedn, moa deur under populariteit doen ze wel mêer dan 20 uptredens in e joar; surtout in de provinsje West-Vloandern. Sedert da ze bestoan èn ze al vuuf full-cd's uutegeevn, noamelik: 

Up diene êeste cd stoan der vele oudere nummerkes die de groep ann kunn moaken in updracht van vele regionale initiatievn. Nummers lik Filmacteur woaren gemakt in updracht van Radio 2 en werdn êest live gezoengn in de cinema De Keizer in Lichtervelde. 't Nummer Me gon olteid in West-Vloandern bluven weunen is ôok up vroage van Radio 2 live gespeeld, in de Roeseloarse Reo-veilienge.

Nummers lik Ruus buus buus (gebaseerd up en Sinte-Moartnsliedje), A mo toet gie en een eerbetôon an de Fransmans Les godverdommes sont là pastn ollemoale by de gemêente Kookloare en zyn gemakt in soamnwerkinge met de gemêentelikke culturele road. Voe voetbolclubs VK Koekelare zoengn ze de nummers Voruut met die bolle en Boenke boenke niemand droenke, en voe 't kampioenschap van Cercle Brugge mochtn ze De Cercle is kampioen ziengn.




#Article 159: SV Zulte Woaregem (530 words)


SV Zulte Woaregem is e Belgische voetbolclub uut Woaregem en Zulte. De club ountstound in 2001 duur de fusie van 't Oost-Vlamse Zultse VV en 't failliete West-Vlamse SV Woaregem. In 2005 promoveerde ze voe d'êeste kêe noa d'Êeste Klasse. De club is by de KBVB ageslootn met stamnummer 5381 en de clubkleurn zy groen en rôod.

KSV Waregem was in 1946 uut de fuusje van Waregem Sportief (da ol van 1925 bestound) en Red Star Waregem. De fusieclub slôot em an by de KBVB en kreeg stamnummer 4451. Z'addn rood-wit voe kleurn en speelden in 't Regenboogstadion. Van 1966 toet 1996 speeldege ze in de Êeste Klasse, juste ounderbrookn deur twi kêern e sizoen in Twidde Klasse. In 1985/86 addn ze ôok in Europa succes, ton da ze d'oalve finales van de UEFA Cup oaldn. Z'en ôok e Belgische Beker en Supercup ip under erelyste stoan. Ip 't ende van de joaren 90 zakte de ploeg echter were noa Twidde en in 1999 belandege ze deur financiële misere in Vierde Klasse.

In 1950 is in Zulte de club Zulte Sportief ipgericht, dat em aanslôot by de voetbolbound. De club a stamnummer 5381. De club fusioneerde in 1976 mè SK Zulte (dat in 1947 was ipgericht en stamnummer 4683 ad) toet Zultse VV. Die fusieclub klom in de joaren 90 ip in de nationoale reeksn. Achter e poar joar Bevorderienge speelde de club van 1995 toet 1997 ol twêe sizoenn in Derde Klasse. Zultse moest echter iedere kêe een eindrounde speeln teegn de degradaasje. 't Twidde seizoen gerochtn ze nie deur die eindrounde en de club zakte voe twêe sizoenn were noa Vierde Klasse. In 1999 promoveerde Zultse weerol, 't seizoen derip oalde ze zels d'eindrounde, moa de ploeg verloor in e wedstryd voe de derde plekke en miste azo nipt de promoosje noa Twidde Klasse.

KSV Woaregem fusioneerde in 2001 mè Zultse VV tot SV Zulte-Woaregem, woaby da ze 't stamnummer van Zultse (5381) blêevn oedn. 't Stamnummer 4451 van KSV Woaregem is ton definitief geschrapt gewist. De fusieclub veruusde noa 't Regenboogstadion va Woaregem en gieng van start in Derde Klasse, woa da Zultse 't seizoen van tevoorn had gespeeld. Zulte-Woaregem speeldige doa subiet kampioen in ze reekse. Wat dus nie gelukt was voe Zultse 't joar tevoorn, lukte nu wel voe de fusieclub Zulte-Woaregem: e promotie noa Twidde Klasse. 't Eerste sizoen dwoungn ze doa sebiet een endrounde of, moa ze werdn doa twiddn in. Twêe sizoenn loater werd Zulte-Woaregem ofgetekend kampioen in Twidde Klasse. Zulte-Woaregem kost azo noa d'Êeste Klasse in 2005, voe 'n êeste kêe in de geschiedenisse van 't stamnummer 5381 en 10 joar achter da KSV Woaregem was verdweenn uut de oogste reekse. Ip de 13 meie 2006 speeldige Zulte-Woaregem in de bekerfinale teegn Moeskroen, woun met 2-1 en pakte zo z'n êeste grôte prys.

Zulte Woaregem droagt het stamnummer 5381 van 't vroegere Zultse en is dus eigenlik de vôortzettienge van die club. KSV Woaregem speelde met 't stamnummer 4451, da geschrapt is. De fusieclub Zulte Woaregem kan zodus gin anspraoke moakn ip d'erelyste van 't vroegere KSV Woaregem.

Spelers of trainers die'n individuele prijs behaalden toen ze voor den club speeldigen:




#Article 160: KV Oostende (598 words)


KV Oostende (KV Ostende) is e Belgische foetbolclub uut Ostende. De club zit in Eèste Klasse. Ze zyn ageslootn by de KBVB mè stamnummer 31 en z'en geel-rood-groen voe clubkleurn. Ze zyn in 1981 uut de fuusje van VG en AS Oostende oentstoan.

In 1904 is 't Van Neste Genootschap Oostende (ofgekort VG Oostende) ipgericht. De club kreeg by d'invoerienge van de stamnummers in de joaren 20 't stamnummer 31. 
In 1925 woarn ze vo èèn seizoen ipgeklommn toet in de Twidde Klasse, mo ze zakten sebiet were. In 1929 kreegn ze by under 25-jarig bestaan de keuninklikke titel en wierdn ze K. Van Neste Genootschap Oostende (ofgekort KVG Oostende). Achter e poar joar, speelde de club in 1935 kampioen in under reekse in Derde Klasse (in die tyd Bevorderienge) en promoveerde ze were noa Twidde. VGO speelde der drie sizoenn, moa zakte tonne were noa Derde Klasse. De club bleeft doa in Bevorderienge plakkn, èèst was dat Derde en vanaf de joarn 50 was da Vierde Klasse. 
In 1964 pakte de ploeg de titel i ze reekse in Vierde en promoveerdn ze were no Derde, toe da ze ook in 1974 doa de titel paktn. VGO kost were van start goan in de Twidde Klasse, en bleeft doa vier sizoenn spelen. In 1978 zakte de club were no Derde.

In 1911 was 't er in de stad ook nen andre club ipgericht, AS Oostende (loater stamnummer 53). Die club was ol gowwe succesvuller gewordn of VGO, da pertangs e poar jaar oeder was. AS Ostende speelde de mèèste joarn van ze bestoan in d'oogste nationoale ofdeliengn en aad roend 't begun van de joarn 70 vier sizoenn in Eèste Klasse gespeeld. De club was ton wel in kortn tyd ofgezakt no Derde Klasse. 

In 1981 beslootn de twêe clubs tonne voe te fusioneern. De nieuwe club noemdige KV Oostende en speelde vors met 't stamnummer van KVG Oostende. 't Stamnummer van AS Oostende is ton definitief geschrapt. De clubkleuren wierdn rood, geel en groen, gebaseerd ip 't rood-groen van ASO en 't rood-geel van VGO. De fusieclub begost zn èèste sizoen in Derde Klasse.

In 1982 was 't er trouwens ook e nieuwe club ipgericht die van start giengt in de lèègste provincioale ofdelienge. Met diene club wilde der e poar de clubnoame in leevn oedn, mo da nieuwe VG Oostende is dus een aparte club mè stamnummer 8837, die gin aansproake ka moakn ip d'erelyste en 't palmares van 't oede originele VG Oostende.

KV Oostende endigde bijst de jaren 80 in Derde Klasse, joar achter joar aboven in de rangschikkienge, mo kost toch noois de titel pakkn. In 1992 kost Ostende doa uutendelik olliek kampioen wordn en promoveern. De club makte ton vele vorderienge de joarn derachter, moa bleef olliek e bitje wisselvallig. Achter 't èèste sizoen in Twidde Klasse promoveerde ze van èèste ki deure noa d' Eèste Klasse. 't Sizoen 1993/94 kost de fusieclub azo voe 't èèst in d'Eèste Klasse speeln. Twèè joar loater zakte KVO were, moar achter drie sizoenn kostn ze were promoveern noar Eèste. Ze bleevn doa da sizoen 1998/99 wel moar één joartje speeln, en zaktn weerol. Twee jaar loater zakte ze zels were noa Derde Klasse. Achter twèè seizoenn promoveerde KVO were en ze gieng tonne achter èèn sizoenn zels were deure no Eèste, moa weerol zaktn ze achter 2004/05 achter èèn sizoen.

In 't sizoen 2012/13 gerakt'n z' in de kwartfinalle van den beker. In Twidde klasse pakt'n ze de 7st'n april 2013 ook den titel en speel'n ze 't sizoen 2013/14 were in Eèste klasse.




#Article 161: Cercle Brugge KSV (118 words)


Cercle Brugge KSV is e Belgische voetbolvoetbolvereniginge uut Brugge. Ze speeln in 't Jan Breydelstadium in Brugge, wo dat ôok Club Brugge spilt. De ploeg is by de KBVB angeslootn me stamnummero 12 en et groen-zwart voe kleurn. Cercle is surtout voe den Twidde Weireldoorlog succesvul gewist, ton da ze e poar kêern kampioen va België zyn gewist. Derachter zyn ze wa weggezakt.
Tegenwoordig voeren ze de polletiek woby da ze probeern zo vele meugelik under eign jeugdspelers in 't êeste elftal te krygen. zèn kampioen gespild up 10 mei 2018 tegn den Beerschot in d'êeste klasse B. Up 21 april vant zèste joare ielden ze een grôte feeste.

Belgisch landskampioen

Beker van België

Belgische Supercup

Individuele pryzn




#Article 162: Ignace Crombé (146 words)


Ignace Crombé (Lauwe, 21 november 1956) es nen organisator van evenementn. Ie ès begonn by De Witte Lietaer, woa dat ie verantwoordelik wos voor de organisoatie van beurzn in binnen- en butenland. Ie dee ôok de PR.

In 1983 eit ie een eigen organisoatiebureau ipgericht, Animo in Bissegem. Zyn belangrykste (of toch mêest zichtboare) organisatie es de Miss Belgian Beauty (MBB) verkiezienge.

In januoari 2008 pakt 't weekblad Story uut met e reportage over wantoestandn by Miss Belgian Beauty. Crombé zou avances gemakt en by minstens êen kandidoate (en loatere winnoaresse). Crombé gift dat ouk toe, moa beweirt da d'organisoasje perfect is geloopn, en d'r nie ounder geleedn et.

Loater dat joar makt Crombé bekend dat 'n goa schîen van zyn vrouwe Myriam die ouk in d'organisoasje zit van MBB. De stôrie komt were in 't lang en 't brêed in de gazettn en de boeksjes.




#Article 163: Jean-Pierre Coopman (538 words)


Jean-Pierre Coopman (°Iengelmunstr, 11 juli 1942) wos e West-Vlamschen bokser by de zwoargewichtn. En is surtout bekend ebleevn vo zyn kamp teegn Muhammad Ali vo de weireldtitel. Achter zyn carrière blêef 'n in 't boksmilieu: e begunt mi schildern (van bokskampn) en e traint jounge boksers.

Jean-Pierre Coopmans voader gink dôod toen da 'n zeevn joar wos. Zyn moeder gink goa werkn in de fabrieke en de joens moestn mei-elpn op e boerdery. Loater wos Coopman stêenkapper. E smôorde lik e ketter en e dei ni vele an sport. 

Moar op ze 25ste (in 1967) begost 'n per toeval te boksen. Coopman trainde dikkers mi Gilbert Monteyne, Belgs amateurkampioen by de zwoargewichtn. Op e dag moestn vo nem involln in Rumbeke. Dat lukte goed en Coopmans carrière wos e alanceerd. Monteyne wos zyn êestn trainer. Coopman stopte radicaal mi drienkn en smôorn en e leefde ollêne nog vo zyn sport. 

Zyn êestn profkamp wos in 1971 teegn Bosch. Op e bepoald moment roept de referee voor e break, 't têekn dat de boksers uut makoar moetn goan. Moa Coopman adde dat ni ôord en e sloeg Bosch knock-out. Dat wos ni reglementair en doadeure verlôor Coopman zyn êeste kamp.

De weuge na de top kwam mi ze manager Charles Dejaegher. Dejaegher adde vele menschenkennisse; e kôos styf goed de teegnstanders vou zyn poulain. Vôorn da 'n 't goed e wel wist, stoeg Coopman in 1976 nummer 15 op de weireldranglyste. Op da moment zocht Muhammad Ali e gemakkelikkn tegenstander, want en ad juste zwoar evochtn tegen Joe Frazier.

Iederêen lachte mi Coopman. De bokspromoteurs in New York noemdn nem De Lêeuw van Vloandern. Moa Ali zei ol lachen da Coopman a sweet little pussycat wos. D'n êeste kêe da Coopman en Ali makoar zaagn, vieln ze in mekoars armes; Coopman gaf Ali e koppel piepers. 

De match wos op 20 februari 1976 in San Juan, Puerto Rico. Ze deurde vuuf roundn (14' 46). Coopman kwam t'r ni an te passe. Ali wos ol over zyn oogtepunt, moa wos nog ossan e superieurn bokser. Coopman wos zo slim om nem, achter e reke zwoare sloagn, te loatn voalln in de plekke van nem te loatn ofslachtn in een rounde of tiene. Loater van tyd gaf 'n toe dat 'n nog adde kunn opstoan, moa da dat gin goe gedacht zou ewist zyn.

In tegenstellieng tout ander boksers die tegen Ali gevochtn addn, e Coopman loater nog schône dingn loatn zien. En is zefs nog Europees Kampioen gekomn in 1977 achter e kamp teegn de Spanjoard Urtain, in 't Sportpaleis in Antwerpn. Jean-Pierre Coopman stopt zyn carrière in 1981. E bokst wel nog êne keir vo de show teegn Freddy De Kerpel in 1999.

Coopman adde vele geld verdiend mi de match teegn Ali. In Yzegem boksnde vo om en by de 10.000 Belgische frank per kamp. Moa vo de kamp teegn Ali adde 'n Amerikoanchen bokspromoteur Don King voor e beurze van 50.000 dollar ezorgd. Coopman stak zyn geld in e café in Roeseloare (Taverne San Juan), moa da gink overkop.
E makt nu schilderyen en têkeniengn va boksers e kampn. Iddern dag stoat 'n nog in de rienk in boksclub Capitol in Gent om jounge gastjes te begeleidn.




#Article 164: Tjoenkesove (133 words)


Tjoenkesove of Tjoenkersoven (Nederlands: Jonkershove) is e prochie in de gemêente van Oetulst. 

Vroegre was Tjoenkesove e deel van de gemêente Woomn. De volksgeschiedenisse zegt da de paster den ipdracht ad g'ed voe e kerksje en e schole te bouwn in de busschn va Tjoenkesove voe de menschn doa wa kennisse en beschoavinge by te briengn. Tot recent ad de bevolking va Tjoenkesove, t'ope met dedie va Oetulst, een kwalikke reputoasche wa betreft maniern en algemene ygiëne. De reputoasche wa zo slicht dat aan vele jounge vrouwn werd afgeroan voe te trouwn me een uut Oetulst of Tjoenkesove. De bevolkinge is oundertusschn ipgeloopn toe meer dan 1000.

En oude stadslegende wilt da Baekelandt achter een van ze rooftochtn, achterna gezeetn deur de ordedienstn, in de busschn va Tjoenkesove en schat zoe verborgn en.




#Article 165: Verênigd Keunienkryk (494 words)


't Verênigd Keunienkryk, vuluut: 't Verênigd Keunienkryk van Grôot-Brittannië en Nôord-Ierland (Iengels: United Kingdom, ofgekort tot UK), is e land in West-Europa dat ip eylandn tusschn de Nôordzee en d'Atlantischn Oceoan ligt. 't Bestoat uut Grôot-Brittannië, 't nôordelyk dêel van Ierland, en nog vele klêene eylandjes.

Den hôofdstad van 't Verênigd Keuninkryk es Londn. Andere grôte steedn zyn Birmingham (centroal geleegn), Manchester en Liverpool (middn-Westn). Den hôofdstad van Schotland es Edinburgh, van Wales Cardiff en van Nôord-Ierland Belfast. Der weunn oungeveer 60 miljoen minsn in de UK.

't Verênigd Keuninkryk es een constitutionele monarchie. Ip et moment es 't er een keuniginne an de macht: Queen Elizabeth II. De leidienge es in handn van een êeste minister die regeert in noame van de keuniginne. Nu es da Boris Johnson. De êeste minister stoat an 't ôofd van de regeringe, die gecontroleerd weird deur een parlement en een senoat, die verkoozn weirdn deur de bevolkienge. Traditioneel, en ôok een bitje als gevolg van het kiessysteim in de UK, zyn der twêe belangryke polletieke partien: de Conservatievn en de Labour Party (oeze Socialistn). De latste joarn es der een nieuwe partie ipgekoomn: de Liberal Democrats, die me in de links-liberoaln oek moetn situeern. D'r zyn ôok nog wa klindere partien, gelik de uterst rechtse National Party. The UK makte dêel uut van de Europese Unie, en es gekend voo êen van de grôotste critici van die instellienge: zôo es 't Verênigd Keuninkryk êen van de winnige landn die den Euro nie ingevoerd eit.

't Verênigd Keuninkryk es êen van de belangrykste economische machtn in de weireld, en ôort by de G8. Kwa economisch model zittn ze ievers tussn de Verênigde Stoatn en de Europese landn in. Z'ein de Britse Pond g'oudn als munte, in tegenstellienge tot de reste van de Europese Unie.

't Verênigd Keunienkryk ligt ip een eilandngroep. 't Land bestoat in 't Zuudôostn vôorol uut golvende euvelachtige landschappn, en mêer noar et Nôordn toe ei je bergachtige streekn me bergn tot round de 1000 meiters (the Lake District). Wales en Schotland ein ôgere toppn: in Schotland zyn de highlands bekend (me toppn tot 1344 meiters) , binst da Wales over de hêle lyne bergachtig es.

Et land eit oltyd nen grôotn invloed g'ed ip de culture van et Westn, êest als grôotmacht, en loater als gevolg van't feit da Amerika nen directn ofstammeling es van et land. Zôo es de toale van et land, et Ingels, de weireldtoale by uutstek. In olle internationoale contactn (in de weetnschap, de luchtvoart, de internationoale instelliengn,...) es het Ingels de voertoale.

De Angelsaksische invloed es ôok uutgesprookn in de populaire cultuur: de edendoagsen invloed in film, muziek, literatuur en kunst es ounteegnsprekelik. Toch es de invloed van 't Verênigd Keunienkryk toanende, en sommigte zien in de bemoeienissn van 't land in zoakn gelik het internationoale terrorisme (met ols belangrykste punt de steun an de Verênigde Stoatn by de bezettienge va Irak) een sôorte drang noar het (glorieuze) verleedn.




#Article 166: Geert Bourgeois (191 words)


Geert Bourgeois (Roeseloare, 6 juli 1951) is ne Belgische politieker en advocoat. Sedert 2014 is 't hy minister-president van de Vlamsche regerienge, die bestoat uut N-VA, CDV en Open Vld.

Geert Bourgeois wos volksvertegenwôordiger voe de Volksunie sedert 1995. En is begunn mè de N-VA (Nieuw-Vlaamse Alliantie) in 2001, achter dat de Volksunie uut makoar is gevolln. Bourgeois wos vôorstander van centrum-reks en kwam ni overêen mè Bert Anciaux die centrum-links wos. Van 2001 toet 2004 wos Bourgeois 'n êestn vôorzitter van de N-VA. In 2004 kwam Geert Bourgeois minister van Bestuurszoak'n, Butenlands Beleid, Toerisme e Media in de Vlamsche regering.

Bourgeois stoa bekend lik e droogn piet en e dossierfretter. Moa vriend e vyand vindt em wel rechtlynig. Natuurlik zyn der nog vele die de evolusie van 't woord 'onverwijld' nie verstoan ein en da in Bourgeois z'n schoenn willn scheuven.

In september 2006 eskaleerdehede de slechte veroedinge tusschen Bourgeois, minister van Media, en Tony Mary, de boas van de VRT. De mêeste Vlamsche gazettn verwytn Bourgeois z'n starre oedinge in de ruuze.

E zit ol sedert 1977 in de gemêenteroad van Yzegem, woavan 11 joar (1983 toet 1994) scheepn.




#Article 167: Oalveringem (248 words)


Oalveringem, Alvergem of Oavergem (officieel Nederlands: Alveringem) is e gemêente in de Westoek. 't Is e dorptje Bachten de Kupe da ligt tusschn Veurn, Yper, Diksmude en de Fransche grenze, d'r weunn bykan 5000 menschn. 

Je vingt er e masse schône routes voer e toertje mè de vèlo. D'oofdactiviteit van d'Oalveringemsche economie go oogstwaarschynlik 't boern zyn.

De gemeente Oalveringem is e relatief dinne bevolkte gemeente en 't antal iweuners vermindert nog de latste decennia. Ip 't uutgestrekte groundgebied liggn der neegn deelgemeentn, ollemoale landelikke dorpsjes. De grotste deelgemeente is Oalveringem zelve, d'oofdgemeente, in 't noordoosten van de gemeente. By de gemeentelikke fuusjes in 1971 zyn de dorpsjes Oogstoade, Oern en Sint-Rykers  by Oalveringem gevoegd. In 1977 zyn de toenmoalige gemeentn Leisel en Stoavel der ook by gevoegd. Sedert 1971 woarn Gyverienkove en Yzenberge ol e deel van Leisel gewordn; en Beveren-aan-de-IJzer was sedert tonne e deel van Stoavel. De nieuwe fuusjegemeente telde azo sichten 1977 negen landelikke deelgemeentes.

De gemeente Oalveringem grenst deur ze grote landelikke uutgestrektheid an teferente klene dorptjes:

Oalveringem is een ideale plekke vor e wandelinche, byvoorbeeld langs de voart, of langs alle soorten kleine boerewegels. 

Der is nateurlik ook e vreed schôon gemeenteuus dat 't zien werd is.

Nog ne bekenden is nateurlik Cyriel Verschaeve van Ardôoie die ip 4 november 1911 arriveerde vô ounderpaster. Ne ligt begraven op 't kerkhof van Oalveringem. En 't gebeurt dan der van die skinheads no zyn graf komn en doar nie al te katholieke dingen doen.




#Article 168: Weirklôoseid (120 words)


Men sprikt van Weirklôoseid o iemand, die ofgestudeerd es moa nog nie oud genoeg es voor in pensioen te zin, gin werk eit. In Vloandern zyn der oungeveer 200.000 weirklôozn, en dat aantal stigt in slichte economische tyd'n, en doalt in goede economische tyd'n. Weirklôozn weirden utbetoald deur den RVA, moar weird'n biegestoan in uddere zoektocht noar weirk deur de VDAB.

Nen specioalen vorm van weirklôoseid es brugpensioen. Normoal gezien goan Belgn in pensioen an 65 joar. Tes nu zoa dat in België niet veel odere minsn meir weirken, ze goan ton in brugpensioen. Moar dat es eigenlik een vorm van weirklôoseid. België es êen van de Europeese land'n me het loagste percent an weirkende minsn in de ôogere leeftydsklasse.




#Article 169: Gewest (België) (118 words)


Een Gewest es een groat dêel van e land mè eign bevoegdeedn. In België vollen de grenzn van de gewestn tôope me de toalgrenzen, mo der zin oak gemêenten me faciliteitn. In België zyn der drie gewestn:

De Vlamse gemêenschap volt soamen met het Vlamse Gewest, moar de Franske gemêenschap volt nie hêlegans toope met het Woalse gewest, want der es oak e Duutstoalige gemêenschap in 't Woalse gewest.

Deur een typiske Belgische constructie zittn der gemêentn me veel franstoaligen by het Vlams gewest (Voern bevoarbeeld), binst dat er oak gemêenten me veel vlamstoaligen (Koomn bevoarbeeld) nu dêel uutmoaken van het Woalse gewest, binst danze vroeger bi e vlamse provinsje hoarden. Dat eit ol voor veel probleemn gezorgd.




#Article 170: Jan Breydelstadiong (217 words)


't Jan Breydelstadiong is 't voetbolstadiong woar dan Cercle Brugge en Club Brugge spêeln, mo nateurlik iedere weke overans. 't Is gebouwd gewist in 1974 en gelêegn te Sint-Andries, Brugge.

't Stadiong is eigendomme van 't stad Brugge. Vroeger wierd het Olympiastadiong of kortweg Olympia geëetn. 't Is ter gekomn omdat 't vroeger stadiong van Club (De Klokke) te klêne wierd, mo nog méér omdat Club in slichte financiële papieren zat. In 't begun woarn der praktisch 30.000 platsen, mor os de stoande platsen ôok in zitplatsen veranderd zyn, bleevn der mo een goeie 18.000 mir over (da moste van den UEFA). Olympia is loater nog uutgebreid met de verbouwingn vor Euro 2000 en eet ton ôok z'n nieuwe name gekreegn (Jan Breydel), die verwyst nor één van d'eldn van de Brugse Mettn in 1302. Der kan nu were 29.042 man in 't Jan Breydelstadiong.

't Problêem van den dag van vandoage is dat 't te klêne an 't komn is voe de Club en vele kêren te grôot is voe Cercle. De Club wilt e nieuw grodder stadiong bouwn e bitje mêer buutn de stad (an de kruusienge van d' E40 en d' E403). Voe de Club is 't van grôot belang dan ze e nieuw stadiong kunn bouwn voe verder te kunn groein os topploeg.




#Article 171: Jean-Pierre Van Rossem (150 words)


Jean-Pierre Van Rossem (Brugge, 29 meie 1945 - Jette, 14 december 2018) was e schryver, e mediafiguur en e politieker. 

Van Rossem wos e slimmn student Economie aan de RUG (unief van Gent). En is bekend gekomn mi Moneytron, e systêem woavan dat 'n bewèrde dat 'n de beurze koste kloppn. Op korte tyd bouwde Van Rossem e vermoogn op van 800 miljoen dollar. Ouk grôte bedryvn kwaamn op ze systeem of. Van Rossem smêet nem zelfs in de Formule 1.

't Gerecht zat achter nem, want Moneytron wos op 't latste nie mi zuver op de groat. Van Rossem begost e politieke party: ROSSEM. In de natioanale verkiezingn van 1991 oalde ROSSEM 3 zetels. 

In datzelfde joar krêeg Jean-Pierre Van Rossem 5 joar bak. En in 't gevang begost 'n were te schryvn.

De latste joarn was Van Rossem repetitor. E gaf bylesse an kienders van (mêestol) ryke ouders.




#Article 172: Lernout en Hauspie (687 words)


Lernout en Hauspie (Ieper-Poperinge: Lernoet  Oespie) zyn de twêe uprichters van LH (loater LHSP), 't vôormoalige technologiebedryf uut 't Ypersche. 't Ed êest styf egroeid en 't wos e vôortrekker van de Vlamsche technologiebedryvn, toet da 't gerecht derachter ekomn wos danze eloogn an over nunder winsn. In 2010 ôordeelde 't Of van Beroep da ze olletwêe efrodeerd addn.

LH makte  technologie die bedienienge van computers me sproake meugelik moeste moaken. Je ku da ounderverdêeln in 4 categoriejn: sproakcompresche, sproaksynthese, vertoalsoftware en sproakverkennienge. Êen product da ze verkochtn, wos Voice Xpress. Êen van de goed-nieuwsshows van LH wos da ze e soamenwerkinge an me Microsoft: in september 1997 e Microsoft een andêel van 16% gekocht van LH, voen e somme va 45 miljoe dollar. Loater wrochtn z'oek tope voe specifieke productn.

Me 't verlies van ol 't geld van menschn uut de streke, en der vele menschn slicht evoarn. up 't ogtepunt van 't bedryf, wuldn ze en echte Flanders Language Valley in Yper (e bitje lik Silicon Valley in Amerika). 
't Is e grôte industriezone voe nieuwe technologiejn ebouwd in Yper (in de vorme van 't binste van en ôre). LH et e momentje in 't ôofdgebouw ezeetn, mor achter 't faillisement zyn de mêeste bedryvn e bitje met e kêe wegegoan.

Belangryk is da Lernout en Hauspie e grôotn drôom an, e bitje geld, styf vele courage en gin ervoarieng.
Ze begostn 'n boel met e computerprogrammatje da een poar wôordjes koste erkennen van an hêel dudelikn spreker.
't Schynt dat et nie ol te goe marcheerde. Doarom gebruuktn ze een programmatje van de concurrensie om geld te goan schôojn.

Nu damme verre 20 joar loater zyn, gom eki kyken woar dat sproakverkenning stoat.

In vele gsm's zit er 'n dag van vandoage sproakerkennienge, moar is da wel gebruukt? Ik weet et nie, moar er zyn vele twyfels.
E ki da je teksten ecapteerd et in de computer, toen bestoan er wel vele echte toepassiengn, surtoe voe speciale sectôorn (rapportn va dokteurs) en vertoalprogramma's die 't brute vertoalwerk ofleevern. Vanzelve goat 't nôois goan: 't goa nog lange menschewerk bluuvn.

Sproakerkenninge is e marginale technologie en 't goat 't nog lange bluuven oek.

't Moaken van e product es lik 't moaken van e klêen:

In 't geval van sproakerkenninge moeie al de tyd'n me drie vermenigvuldigen binst daje te moaken et met e karaktergestôordn want nie oangepast an de bestoande technieken.

Pol en Jo an e bitje kluutn om en êeste prototype tope te schieten, moa voe de noaste stap moesten ze mêer geld e, en giengen ze, oek letterlik, de boer op.
Zelfs de Union de Banques Suisses was op e bepoald moment intresseerd, moa ze betrouwden 't boeltje nie hêlegans.
Via alle sôorten (gesubsidieerde) researchprojecten sukkeldn Pol en Jo noa prototypes die e klêen bitje verbeterden. Moa lik in vele researchprojecten: oater êen probleemptje opelost wos, voengn ze tien nieuwe probleemn.

Omdat ze de kosten serieus ounderschat an, en mêer en mêer geld nodig an, moestn ze e tandje bysteken.
In België is 't styf moeilik om risicokapitoal te viengn, by de nuchtere West-Vloamiengn schier ounmeuglik. Ze zaten dus in 't verkêerde land.
En wa lêren we oek uut de geschiedenisse: 't es nie omda je goe ku werken an e prototype daje oek e goe product ku moaken: da's geweune een andern stiel.
Ondertusschn kwaamn d'er oek serieuze concurrentn op de markt; an de universiteit van Charleroi en in Philips Eindhoven giengn ze minstens even goe voeruut lik in Yper.

In mei 2007 gounk et proces van start tegen Lernout en Hauspie. De aanklacht is frode. E masse klêne andêeloeders kwoamn nunder ouk presenteern om een officieeln klacht nere te leggn. 't Is e mounsterproces me vele procedeuretruuksjes e mediabelangstellieng. 

In januoari 2008 kwam et tout e dramatische splitsing ounder de 4 oofdverdachtn. Jo Lernout en Gaston Bastiaens (ex-CEO) pleitn onschuldig. Bist da Paul Hauspie e Nico Willaert schuldig pleitn; volgens insiders omda ze azo op e gunstiger vonnis reeknn.

Op 20 september 2010 verkloarde 't Of van Beroup in Gent da Jo Lernout en Paul Hauspie echt wel gefrodeerd addn.




#Article 173: Vloandern (118 words)


Vloandern of et Vlams Gewest es et gebied in België woar dat er Nederlands gesprookn weirdt. 

In Vloandern weunn d'r à peu près zes miljoen minsn, Vloamiengn genoemd.

D'r zyn drie dialectgroepn: et Vlams (West-Vlams en Oost-Vlams), Broabants en Limburgs.

Et bestoat uut vuuf provinsjes: West-Vloandern, Ôost-Vloandern, Antwerpn, Vlams-Broabant en Limburg.

Vloandern es bestuurd up twee niveaus:

Vloandern eit by de vierde stoatservormienge uut 1993 (de zgn. Sint-Michielsakkoordn) beslootn vo de Vlamsche Gemêenschap en et Vlams Gewest t'hope te loatn valln. Dat es de reedn voewuk da d'r moar één Vlams Parlement en één Vlamsche regerienge es.

Et Vloandern van nu volt helegansn nie mee t'hôpe met et historische Groafschap Vloandern. Et middeleeuwsche groafschap ligt nu verspreid over:




#Article 174: Eddy Wally (111 words)


Eddy Wally, geboorn als Eduard Van De Walle (Zelzate, 12 juli 1932 - 6 februari 2016 ) was nen charmezanger.

E stoeg êest op de mart mè sjakosjn, loater kwam 'n fulltime zanger. Bekende liedjes zyn: Chérie, Ik spryngn ut m'n vliegmachien, Als marktkramer ben ik geboren. Je noemde g' emzelve The Voice of Europe en j'at ook ne fanclub in Olland. 
Wally adde lange tyd e dancing in Ertvelde.

D'r wierdt dikkers met em gelachn, moa Eddy Wally ed upgetreedn in China, Duutsland, Verenigd Keunienkryk, Ostralië, Zuud-Afrika en Rusland. Bovendien verkocht 'n styf vele ploatn.

Eddy Wally was getrouwd me Mariëtte Roegiers en j'et e dochter, Marina, uk een zangeresse.




#Article 175: Club Brugge KV (279 words)


Club Brugge KV is e Belgische voetbolclub uut Brugge. 't Is één van de grotste clubs van 't land en de grotsten in de provincie West-Vloandern. De ploeg spilt in 't Jan Breydelstadiong in Brugge, woar dat ook Cercle Brugge spilt. Club is by de KBVB angeslôotn mè stamnumero 3 en eet blauw-zwart vo koleurn. De club is ipgericht in 1891 en is dormee één van d'oukste clubs die nog actief zyn in België. Z'èn ol veel titels en bekers gewonn. Over de latste joaren gezien zyn ze één van de twêe beste ploegn van 't land. 

De club eet de reputoatie da ze een ploeg van werkers zyn. Van ol de Belgische ploegn is 't één van de beste in Europa. Z'en ounder andere ol twêe kêern een Europeesche finale gespild. Da was ip 't ende van de joarn 70, ounder Ernst Happel, mo ze verlôorn olle twêe de kêern van Liverpool FC. Sommigste van de beste speelders van 't land en ook in Brugge gespild, gelik Lotte Lambert, Marc Degryse, Jan Ceulemans, Franky Van der Elst en Gert Verheyen.

Belgisch landskampioen

Beker van België

Belgische Supercup

Europese Beker voe Landskampioenn

Europese Beker voe Bekerwinnoars

UEFA Cup

Brugse Mettn

Individuele pryzn

Kykt olier vo 't sezoên 2006-'07 nog e ki t'erbeleêvn, olier vo 't sezoên 2007-'08, olier vo 't sezoên 2008-'09, olier vo 't sezoên 2009-'10, en olier vo 't sezoên 2010-'11.

Sommigte speêlers en nôoit e prys gewonn (lik topscoorder of goudn schoê), mo toch en ze under stempel gedrukt ip Club Brugge in 't verleden. Omda ze joarn an e stik e vaste plekke aan of omda ze de chouchou woarn van de supporters. Een overzichtje:




#Article 176: Brouwery Bavik (118 words)


Bavik es een brouwery ut Boaviekove. Ze brouwn verschillende biern.

Bavik es ipgericht in 1894 deur Adolphe De Brabandere, nen boer ut Boaviekove. Onder zyn klêenzeune eit Bavik nen echten groei gekend, omdat ze begosten te verkôopn an biermesjangs.

In de joaren '70 oan ze 't moeilyk, en zyn ze overgeschakeld ip een andere strategie, noamelik het verkôopn an de horeca.
 
In 1982 kwoamn ze met een nieuw product, Petrus bier, dat nationoale beroemdeid eit gekreegn als oofdsponsor van den Essevee, de vôorloper van SV Zulte Woaregem.
 
Loater, in 1992, zyn ze me Wittekerke ip de markt gekoomn, een witbier ountstoan uut de VTM-soap met dezelfde noame. Tot ip den dag van vandoage es Bavik een onafhankelik familiebedryf.




#Article 177: Tennis (371 words)


Tennis es een sport da gespeeld wordt met een tennisrackette en een tennisbol. De bedoelinge es om den tennisbol van den ênen kant noa den andern kant van 't veld te speeln. In de midden angt er een nette woarover da je moe speeln. Tennis wordt ip verschillende oundergrounden gespeeld, elk met under typische eigenschappn. G'eit klyte, ges, tapyt en hard-court. 

Het tennisveld ziet er als volgt uut: in 't midden ei je het net angn (in 't midden angt et een bitje deur, ip 91.4 cm, an de poalen angt et 107 cm ôge). Per speler zyn der drie grôte vlakkn: het achtervlak en 2 voorvlakkn. Die vlakken zyn belangryk by den ipzet. De zogenoamde tramlynn an den butenkant weirden allêne gebruukt by dubbel (2 tegen 2).

Êen van de moeilikste zoakn van tennis es de puntendêlinge. Der es een gerucht da da bewust es, omdat overtyd de zogenoamde betere klasse nie wilde dat geweun vook wist oe da je tennis moeste speeln. Moa der is ôok 1 schôon ding an de puntntellinge en dat es da je oltyd twêe puntn tereke nôdig eit om iets te winn.

Der zyn 5 belangryke toernôoien in het tennis vo individuele spelers:

Doarnoast ei je ôok nog zogenoamde Tier I toernôoin, die juste ounder de Grand Slams volln, Tier II,...

Vo landn zyn der aparte competities: by de vintn de Davis Cup, by de vrouwn de Federation Cup. Doarin voardigt een land (liefst) zyn beste spelers of en moet er over 5 wedstrydn (4 enkele en 1 dubbele) beslist worden wie dat er deurgoat. J'et oek nog de Hopman Cup, voen gemiengelde koppels.

Voor ieder toernôoi krygt nen speler, noargelang zyn prestatie en 't belang van 't toernôoi, puntn. Die puntn weirdn soamengeteld over de periode van êen joar en bepoalen de positie in de weireldranking. 

De latste joarn beleeft het Belgische tennis echte ôogtepuntn, voorol by de vrouwen mè Justine Henin en Kim Clijsters. By de vintn zyn der ôok een aantal top-30 spelers, gelik de broertjes Rochus (Olivier en Christophe) en de West-Vloamink Xavier Malisse. Xavier Malisse zyn sterkste individuele prestoatie wos een olve finale in Wimbledon en soamn me Olivier Rochus eit y ol het dubbel gewounn in Roland Garros.




#Article 178: Velokoerse (331 words)


Velokoerse of kortweg koerse es een sport. De bedoelinge es om met ne koersvelo zo zêre meuglik van start tot finish te geroakn. 't Es nen echtn ploegsport. Nen ploeg bestoat typisch uut êen of eventueel twêe kopmann, en mêerdere elpers, en weirdt geleid deur nen sportdirecteur. Oloewel professioneel wielerploegen uut soms 30 coureurs bestoan, mag 't er an iedere koerse toch moar nen ploeg van 8 tot 10 coureurs startn. 

Oloewel de velokoerse ip de weg, die ier beschreevn weirdt, et mêest gekend es, zyn der ôok nog andere disciplines:

Olle disciplines zyn Olympisch, uutgenoomn cyclocross.

De discipline met de mêeste internationoale uutstroalienge es de koerse ip de weg. Et wielerseizoen start in januoari en endigt in november. D'r zyn twêe sôortn koersen:

Êendagswedstrydn zyn, lik of da de noame ol verklapt, wedstrydn die over êne dag gereedn wordn. Der zyn veel êendagswedstrydn, ingedêeld in categorieën volgens under belang. De belangrykste wedstrydn zyn sinsn 2005 gegroepeerd in de UCI Pro Tour. De belangrykste periode vo de êendagswedstrydn is moart-april, met een ipêenvolginge van Pro Tour-wedstrydn. Een ander belangryke periode es et nojoar, met een twêede reeks wedstrydn eindigend in 't Weireldkampioenschap. 

Een aantal van de belangrykste wedstryden zyn:

West-Vloandern eit een ryke tradisie in de koerse, en vele gemêentn ein ôok under eigen koerse. Een aantal vôorbeeldn: E3 Prys Vloandern, Kuurne-Brussel-Kuurne en Twis deur Vloandern.

Verspreid over et hêle joar zyn der veel kortere rittnwedstrydn, moar de belangrykste ein platse van mei tot september: Rounde van Itoalië, Rounde van Vrankryk, Rounde van Spanje. De mêeste roundes ein een ofwisselend palet an rittn: vlakke rittn, bergrittn, tydrittn, ploegentydrit ...
In de wielerroundes ei je verschillende klassementn.

West-Vloandern eit êen wielerrounde: de Driedoagse van De Panne.

Der bestoan verschillende types van renners, noargelang under kwaliteitn, lik de sôorte spiern da z'ein:

Verder weirdn coureurs nog in twêe categorieën ounderverdêeld:

Der zyn verschillende strategieën:

De koerse es een sport die nogal geploagd es van dopienge, wa nen smet legt ip hêel de sport.




#Article 179: Atletiek (239 words)


Atletiek is een sport die bestoat uut verschillnde disciplines woarounder loopn, discuswerpn, speerwerpn en spriengn. De noame komt van 't Grieks woord athlon wat da wedstryd wil zeggn.

't Es moeilik om de verschillende disciplines in 't atletiek ounder êne noemer te platsen. Z'ein wel ollemoale nen ôorsproung in den oudn tyd (de Griekn ounder andere) en vormden de basis vo de klassieke Olympische Speeln en de moderne Olympische Speeln. Een twêede gemêenschappelik punt es dat ze udder ollemoale ofspeeln round een atletiekpiste, een ovoalvormige boane van exact 400 meiters lang (outdoor).

Der zyn twêe grôte vormn van atletiek: in de winter goat et indoor sezoen deure, met specifieke eigenschappn. Het belangrykste sezoen es het outdoor sezoen, in de zomer.

De belangrykste disciplines in atletiek zyn de lôopnummers. Ze ounderscheidn under van mekoar vôorol deur een verschil in ofstand.

 

Doarnoast ei je nog joarliks een somengoan van belangryke (Europese) wedstrydn in de zogenoamde Golden League. De Memorial Van Damme es êen van de zes wedstryden die dêel utmoakn van de competitie. Dêelnoame der an wordt antrekkelik gemakt deur het feit dat dêelnemers nen specioale jackpot keun winn o ze in olle zesse de wedstrydn den êesten zyn in under discipline.

België speelt traditioneel een klêne rolle in den atletiek. Een aantal schoarse ôogtepuntn:

Wa betreft atletiek in ûzn Provinsje zyn we oke nie slicht af wa betreft de verênegiengn. Hierounder e lystje van de atletiekverênigiengn under de VAL erkend.




#Article 180: Snooker (772 words)


Snooker es een biljartsport, utgevoundn in Ingeland, moar loater utgewoaid noar het Europeese vasteland. 't Gelykt een bitje ip pool omdat er 6 goatn (pockets genoemd) zyn woarin da je unen bol keunt schietn. Specifiek an snooker es het feit dat het ip een vrêe grôte toafel gespeeld weird en dat er 6 verschillende sôortn bolln zin.

In't snooker moe je me unen witten bol (de speelbol) trachtn nen gekleurde bol in êen van de 6 goatn te schieten: de rôo bolln zyn goe voo 1 punt, en ton lôopt da ip van geel (2), groen (3), brun (4), blauw (5), roze (6) tot zwart (7). De bolln van geel tot zwart weirden ôok de gekleurde bolln genoemd, omda ze een specioale rolle speeln in 't spel. De 15 rôo bolln weirdn in een drieoek geleid an de ounderkant van de toafel (boovn in de figuure), juste dervôorn ligt roze en derachter ligt zwart. Blauw ligt in 't midden en de drie klêne kleurn moetn in de zogenoamde D geleid weirden, in een welbepoalde volgorde. De snookertoafel es standaard 3,5 ip 1,75 meiters grôot.

De ôofdbedoelienge van't spel es reeksn te scoorn. Den êestn bol dat je met unen wittn moe roak'n es oltyd nen rôon. Doarnoa meugt je 'als belôonienge', nen bol genoaken van een ander kleur me mêer puntn. De gekleurde bolln moetn iedere kêe were geleid weird'n ip under begunpositie, de rôo bluuvn in de pocket. Ge keunt dus maximoal 15 reeksn van rôo-gekleurd moak'n. Doarnoa moe je de gekleurde bolln ipkussn, goande van geel (met liegste weirde) tot zwart. Ip da moment weird'n ze nie mêer weregeleid. Oon olle bolln gepot zin, es de frame vôorbie. Matchn weird'n beslist over mêerdere frames, bievôorbeeld in nen match noa 9 frames moe je voo te winn'n 5 frames winn'n. Frames deurn geweunlik tussen de 15 en 45 menuutn, ofhankelik van het niveau van de spelers.

Theoretisch keun je maximaal 147 puntn oaln in êenen beurt: 15x rood (15 puntn) + 15 x zwart (105 puntn) + de eindreekse van kleurn (27 puntn). Dit aantal es ton ôok een magisch aantal in het snooker en als nen speler doar in sloagt krigt ie mêestal nen specioaln geldpris. De huidige topspelers oalen ôog niveau, en nu gebeurt het gemiddeld een aantal kêern per joar dat de 147 gescoord weird.

De moeilykheid zit em niet allêene in het 'potten' van de bolln, moa ôok in et goe leggn van unen wittn, zodoanig da je de volgende bol ipnieuw relatief gemakkelik keunt moak'n. Da noemn ze positiespel. 

De noame 'snooker' eit vrimd genoeg niks te moak'n met het moak'n van de bolln, moar olles met het verdedigend spel: o ne speler nie echt een goe positie eit, goat ie in plekke van nen bol te moak'n trachtn de wittn moeilik te leggn voo den andern. In't beste geval legt ie de wittn achter nen gekleurd'n, zodoanig dat den ander nie rechtstreeks an nen rôon kan (ie moet ton via minstens êenen band speeln). Da noemn ze nen 'snooker'. Nen speler die nie de bedoelienge eit om te scoren noemt men nen speler die ip 'safety' speelt.

Ge keunt dus foutn moak'n, en da weirdt minimoal bestraft me 4 strafpuntn. O je echter een foute makte by het speeln van een bal me mêer puntn, krig dje de weirde van dienen bol als straffe (vôorbeeld, o je de rozn wilde genoak'n, krig je 6 strafpuntn). Der zyn verschillende maniern om een foute te moak'n:

O je een foute makt, moar de wittn bol rolt zodoanig dat de tegenstander vrêe moeilik an zinnen bol da tie moe scoorn kan (ie ligt bievôorbeeld snooker), ton eit ie recht ip nen free ball. Ie magt ton ip gelik welk'nen bol speeln, die telt voo nen rôon. Theoretisch gezien keun je iermee de magische grenze van 147 puntn deurbreek'n, want o je nen free ball krigt vôordat er êene bol gescoort es keunt je eindelik 16 reeksen van rôo-zwart scoorn.

Het belangrykste toernooi van't joar es het weireldkampioenschap, in de latste weeke van april en de êeste weeke van mei. De fynale van het WK weirdt gespeeld over 35 frames en deurt twêe doagn. Doarnoast zyn der nog officiële rankingtoernôoin, in 't sezoen 2005-2006 woaren da:

De beste spelers zyn bykans ollemoale ofkomstig van Ingelstoalige land'n. België speelt nie echt mee ip internationoal vlak, ol gebeurt het soms da nen Belgischen speler tot in de 'geteleviseerde' foase van een toernôoi gerakt. Der zyn twêe type spelers:

De besten speler ôoit es Stephen Hendry, die zowel defensief als offensief den besten wos. Iès 7 kêers weireldkampioen gewist, een absoluut recor.




#Article 181: Toyota Corolla Verso (185 words)


De Toyota Corolla Verso es een automodel van 't merk Toyota. 't Ès et monovolumemodel van 't best verkôpende Toyotamodel, de Corolla, en ôort in de categorie van midi-MPV's.

D'er keun zeven minsn in, de derde reke van twêe zetels keun je nereleggn, zodoanig daje ne plattn vloer eit (te vergelikkn met et Flex7-système van den Opel Zafira). Zyn grôotste concurrentn in de Benelux zyn de Opel Zafira, de Renault Scénic en de Volkswagen Touran.

De Toyota Corolla Verso 2.2 diesel ès in 2006 winnoare gewordn in de Gezinswoagn van het joar-verkiezienge van de Vlamsche automobilistenbound (VAB) in de categorie tot 23.500 euro. 

G'eit keuze tussn nen nafte- of nen dieselmoteur. De naftemoteurs ein nen cylinderinoud van 1.6 litters (1.6 16v VVT-i van 110pk) en 1.8 litters (1.8 16v VVT-i van 130 pk), de dieselmoteurs 2.2 litters (D-4D moteur: 136pk en D-4D D-CAT moteur: 177pk).

De êeste generoatie ein ze verkocht tussn 2002 en 2004. De twêede generoatie es t'er gekoomn in 2004. Ze wos specioal ountworpn voo de Europese markt in 't Zud-Fransche design centrum van Toyota in Sophia-Antipolis, ie weirdt gemakt in Turkeye.




#Article 182: Noël Demeulenaere (115 words)


Noël Demeulenaere is e Belgische politieker, zoakeman en koersmanager. 

Noël Demeulenaere es e vroegern burgemêester en OCMW-vôorzitter (olletwêe 12 joar lank) en scheepn (6 joar) van Wielsbeke. In juni 2007 pakt ie ountslag uut ol zyn politieke funkties. Demeulenaere oalde by de gemêenteroadsverkieziengn van oktober 2006 nog de mêeste voorkeurstemmen van zyn party.
 
Noel Demeulenaere wos ôok e spilfigure in de beslissienge of da't Vlaams Belang voo het êest zou keun meeregeern (ip gemêenteniveau) deur de unieke situoatie achter de gemêenteroadsverkiezingn 2006 in Wielsbeke. Moa deur een overloper na de CDV is die situoasje opgelost gerakt (19 december 2006).

En spreuke dat ie vele gebrukt es: De beste vette es de kloefn van den boer.




#Article 183: Rôonberg (108 words)


De Rôonberg, (Nederlands: Rodeberg) is e getuugneuvel in Westouter, in 't Euvelland. En is 129 meter oge, en e besloat om en by de 25 ectoarn. Lasen de Rôonberg legt 'n Zwortnberg. 

De koers passirt dikkers over 'n Rôonberg: de Vierdoagsche van Duunkerke, Driedoagsche van De Panne, de Driedoagsche van West-Vloandern, Gent-Wevelgem,... Nu e ki pakkn ze 'n berg van ol 'n ôostkant, ton were van de westkant. De latste joarn is 't e stik van Roônberg-West, achter 'n klem van 'n Vidaigneberg, en doarachter is 't bergof ol 'n ôostkant van 'n Rôonberg.  
'n Rôonberg lag ouk op 't parcourn van 't Weireldkampioenschap van 1950 in Môorslee.  




#Article 184: Godfried Danneels (188 words)


Godfried Danneels (Koanegem, 4 juni 1933 - Mecheln, 14 moarte 2019) wos e Belgischn oartsbisschop en kardinoal.

Godfried Danneels gink na Tielt in 't middelboar. Doarachter na 't Grôotseminarie in Brugge.
In 1957 wosn paster gewyd. E studeerde filosofie an de KUL in Leuven e theologie in Rome.

In 1977 e paus Paulus de zesdn nem toet bisschop va bisdom Antwerpn benoemd. In 1980 kwam Danneels oartsbisschop va 't oartsbisdom Mecheln-Brussl en vôorzitter van de Belgische Bisschoppnconferensje. 
In 1983 benoemde Paus Johannes Paulus de tweedn nem toet kardinoal. Azo koste Danneels oek mèjstemmn in 2005 voer e nieuwn paus. Danneels wos op da Conclaaf oek e kandidoat, moa e wos voe iel vele andere kardinoaln te progressief.

De latsten tied komt er nogol vil kritiek ip Danneels, omdat ie zoe geweet'n hen dat z'n moat en vroegeren bisjschop van Brugge,  Roger Vangheluwe geiren mê kienders prutste en dattie as cardinol niet gedoan zoud hên vo dat tegen d'hoekden. Iezalve zegt dattie van niet en wiste en wascht z'n hand'n in oensjchuld.

Ter is een oekd brugsjche zeisel da zegt: Ze kwoamen van Koaneghem en ze wist'n van niët.




#Article 185: Guido Depraetere (468 words)


Guido Depraetere (Yzegem, 26 november 1946 - Roeseloare, 12 ogustus 2006) was ne presentateur, producer en de mede-iprichtere van VTM. 

Guido studêerdege vo regent wiskunde en wierd leroare. Mo ie was 't ie ook aktief by de skoets, speeldige klarinette by de St-Leoharmonie in Brugge en surtout wierd ie bekend ols discjockey by Studio Barcka.

By de kiezienge van 1970 (Grôot Brugge) wierd Guido gekozen ols gemêenteroadslid vo de CVP (nu CDV). J'is da gebleven tot in 1982.

In 1977 begost Guido Depraetere te werkn by den BRT (nu VRT). Je makte zêre carrière. Êerst was 't ie producer by Omroep Brabant (de radio), loater producer van programs lik Spel Zonder Grenzen, Hoger Lager en TV Touché.

A je 'Guido' zegt, zeg je wok 'Mike'. T'ope me Mike Verdrengh giengk Guido weg by den BRT vo de VTM ip te richten, den êste commerciezender van by oes. VTM begost ermee den eerste februoari 1989. Guido Depraetere wos nie alleene directeur van den VTM, je presentêerdige ie wok zelve programs lik Klasgenoten en HTD.

In 1996 trokken Depraetere en Verdrengh d'er van oender by VTM. Ze woarn ni mi t'akkôord over de programs en over de bespoariengen. De bestierders en 't under beklaagd en Mike e Guido mochten ol een achterportje were binn (ze wieren 'externe consulenten').  

Guido Depraetere leerdege van Andries Van den Abeele de figeure van Baziel kennen. Je verteldege in HTD (e program mè kluchtjes ip VTM) ip 't ende oltyd een grapke over Baziel. Baziel was min of meer ne broavn West-Vlamieng, mo gin ol te rappn. De Baziel-kluchtn woaren populair, want e bitje loater maktege Depraetere ook boekskes over Baziel. Ieder weke stond er azo een tekeningske van Baziel met êen van z'n kluchtjes in de West-Vlamsche gazette. Loater is 't ie ton nog enigte kêeren ipgetreden in theoters me e hele reke Bazielkluchtn.

Ip 't ogenblik da Guido tielik es gestorven van de kanker, was 't er niemand die ook mor êen kwoad woord over hem kostege zeggn. Je was 't ie overolst in ol de middens wor da 't ie kwam vree geirn geziene. Je was ook oltyd styf Bruggeliengk gebleven en je 'n ad er nooit an gepeisd van no Brussel te goan weunn. Je gienk liever olle dagen ip en of. Azo was 't ie nie olleenliks dichte by 't vrouwtje en de joengens, mor wok by zijn vele vrienden. Olle dunderdage gieng 't ie een spelletje poker goan spelen, lange joaren in de 'Café du Théatre' en loater in 't 'Zwart Huus'. De zoaterdagnoene was 't by zyn moatn vo den aperitief. In de laatste joaren van zijn leven gieng 't ie ook geiren gon golven, zowel in Yper, Damme of elders, mor ook in 't buutnland.

Guido was ook ridder in d'Orde van 't Mannetje van de Moane.




#Article 186: Geike Arnaert (132 words)


Geike Arnaert (Poperienge, 13 september 1979) is e zangeresse.

Geike Arnaert is opegroeid in Westouter, e dêelgemêente van Euvelland. Ze komt uut e muzikoale familie: neur moeder speelde piano, en neur voader wos dj op trouwfêestn. 

De zangkwaliteiten va Arnaert zyn in Westouter ondekt. Toen a ze 9 wos, won ze 't zangcrochet in Westouter mè e liedje van Ingeborg. Op neur 15 zat ze in e rockgroeptje Bottled in Belgium. In de wedstryd Westtalent woarn ze twidde. 

E goe twi joar loater (begun 1998) kwam Geike Arnaert by Hooverphonic da internationaal ol goed ekend wos. Ze wos doamei ol de vierde zangeresse va Hooverphonic.

In 2008 stopt Geike met Hooverphonic. Ze begunt an e solo-carrière. In 2010 bryngt ze e ploate uut met de zanger van Spinvis. Nundern groep noemt Dorléac.




#Article 187: Morris (101 words)


Morris (pseudoniem van Maurice De Bevere) (Kortryk, 1 december 1923 - Brussel 16 juli 2001) wos een Belgischn striptêkenoare. 

De bekendstn strip van Morris wos 'Lucky Luke'. 't Êerste dêel kwam uut in 1947. Morris veruusde in de joarn 50 noar Amerika. Doa lêert 'n René Goscinny (bekend van Asterix) kenn die e poar joar loatr de scenario's van Lucky Luke goa schryvn. 't Wos zêre e succes - e ni ollêne in Belgie. Loater en z'er oek têeknfilmtjes van gemakt. 

Morris et e pak prestigieuze pryzn ewonn (ounder andere de Grand Prix Spécial van 't stripfestival van Angoulême in Vrankryk).




#Article 188: Gent (111 words)


Gent es d'ôofdstad van Ôost-Vloandern, provincie in België. De burgemêestre is Mathias De Clercq (Open Vld). De bynoame van e Gentenoare is Strop.

Der weunn mêer of 250.000 menschen in Gent. Der weunn of verbluuvn ôok vele West-Vloamiengn, want 't zyn der vele die doa studeern en oek e masse die bluuvn hangn. 't ès doarmee da sommigste zels zèg'n, voôr platitide, da 't eint'lijk Gent ès da den hoôfstad van West-Vloandren ès.

In Gent stoa de twêede grôotste universiteit va België, achter Leuven. Gent is ôok e grotere studentestad, want der zyn der nog vele ogeschooln.

Ofsnee, Desteldonk, Drongen, Gentbrugge, Ledeberg, Mariakerke, Mendonk, Ôostakker, Sint-Amandsberg, Sint-Denys-Westrem, Sint-Kruus-Winkel, Wondelgem en Zwynoarde.




#Article 189: Klerkn (117 words)


Klerkn is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern. Sins 1977 is 't e dêelgemêente van de gemêente Oetulst gewordn achter vele getouwtrek beinst de fusies. Doarvoorn was't e gemeente up zich met Tjoenkershove als dêelgemêente.

Klerkn-centrum ligt ip e heuvel in vergelykienge met de roundliggende parochjes. 't Oogste punt van de dêelgemêente ligt 43 meters boven zeeniveau, by Vancoillie's meuln. 't Dorp zelve ligt e paor meter lêegr, en ôok de kerke ligt ip e grôte 37 meter. Da's gemiddelde verre 30 meter oger dan de roundliggnde kerketorrn. Of lik dan ze zelve zeggn gunter: Aot 't water bie in Woumn an 't kruus van de kerketorre stoat, toen kom het by us an den dorpel




#Article 190: West-Vlams/Detail (246 words)


Op deze pagina kan men doorklikken naar arrondissementele pagina's waar men per arrondissement per gemeente de woorden kan invullen. De gemeenten zijn waar mogelijk Noord-Zuid of Oost-West gerangschikt binnen het arrondissement. Eventueel kunnen hierop overgangen binnen een arrondissement zichtbaar worden.

De pagina's zijn in eerste instantie per arrondissement geordend, vervolgens per thema en uiteindelijk alfabetisch in de themas. De inhoudstafel laat toe om snel naar de gewenste tabel te springen.

De gegevens in deze tabellen vormen een detail van het beknoptere streekoverzicht op West-Vlams. Een overzicht waar de resultaten gesorteerd worden volgens bepaalde grammaticale kenmerken, uitspraakfenomenen, of typische woordenschat vindt men op 

De detailbloadn voor de gemeenten  Knokke-Heist, Damme, Beirnem, Brugge,	Blanknberge, Zuunkerke, Jabbeke, Ôostkamp, Zillegem, Toeroet vind je hier.

De detailbloadn voor de gemeenten Diksmude, Oetulst, Kookloare, Kortemark, Lo-Rênienge vind je hier.
 

De detailbloadn voor de gemeenten Euvelland, Langemark-Poelkapelle, Mêesn, Poperienge, Fletern, Wervik, Yper, Zunnebeke vind je hier.

De detailbloadn voor de gemeenten Anzegem, Oavelgem, Deirlyk, Oarelbeke, Kortryk, Kuurne, Lendlee, Mêenn, Spiere-Helkin, Woaregem, Wevelgem, Zwevegem vind je hier.

De detailbloadn voor de gemeenten Brèènienge, D'n Oane, Gistel, Ichtegem, Middelkerke, Ostende, Oedeburg vind je hier.

De detailbloadn voor de gemeenten Ooglee, Iengelmunstr, Yzegem, Ledegem, Lichtervelde, Môoslee, Roeseloare, Stoan vind je hier.

De detailbloadn voor de gemeenten Ardôoie, Dentergem, Mullebeke, Ôostrôzebeke, Pittem, Ruuslee, Tielt, Wielsbeke, Wiengne vind je hier.

De detailbloadn voor de gemeenten Oalveriengem, De Panne, Koksyde, Nieuwpôort, Veurne vind je hier.

De detailbloadn voor de gemeenten Hondschote, Sint-Winoksbergen, Kassel, Hazebroek en Belle vind je hier.




#Article 191: Beaulieu (1148 words)


Beaulieu, of Baljeu in de volksmond, es un tapytefirma van de familie De Clerck eut Wielsbeke. 

Z'is van niemendolle toot en internationoal imperium gegroeid in een goe viftig joar. Voar zoanne snelle groei moei natuurlijk utzounderlyke karakters en dounders ein die ip alle gebied ip 't boardeke van 't meugelike keun balanceren.

Roger – Boer – De Clerck (81) ut Wielsbeke ligd an de basis van 't succesverhaal waoran der en kwalik reuksche angt va zakk'n vul zwart geld. Er zeun 43 gerechtelike ounderzoeken tegen Beaulieu en de fiscus eist nog e achterstallig belastingsbedragschje va round de 400 miljoen euro. An den andere kant zeun de Beaulieu dochters were an't fusioneren en stellen ze mier dan 5000 man te werke. Voar de familliedetails, zie Familie Roger De Clerck

Stamvoader Roger De Clerck was 1924 geborn lik twide zeune ut en vlasboerngezin in Wielsbeke. Je groeide up up de boerderie Ter Lembeek, en 't is vandoa, tope me ze manier va handeln, datn ze name Boer Clerck gekregn et. De jounge Roger was niet bepaald en goe student. 't Was meer een van 't doenwerk, dan van 't peiswerk. Roger was nie echt een simpatiekn, je was in je joene jarn gekend voe je agressif gedrag en vechtlust. Die karaktertrek is em ook nuttig gewist voe de boerdery over te pakk'n, bist da zyn oudste broere daar eigelik meer recht up ad. 

Roger is in 1951 van 't strate geraakt met Anne-Marie Hanssens ut Gullegem. Maar kort achter datn de boederie at overgenomn storte de vlasmarkt ineen. Noodgedwongn  veranderde boer Clerk va activiteit, met platsiern va weefgetouwn by kljiene zelfstandige wevers.
Je zag et natuurlik groots, je wilde bedrifslieder wordn en meschen ounder em latn werk'n. Je gingk ook een staptje in de politiek zetn, via de CVP. Jet et wel nooit toet burgemeester geschupt van Wielsbeke. Na tschint zoe ie da overgelatn en a zenne goe maat Noel Demeulenaere.

Ter Lembeek kreeg al zere a goed name, ook in 't buutnland, wao da ze geern met Boer Clerck samenwerktn, voaral vanwege ze lage priezn, soms voa de goe kwaliteit. 't Bedrif groeide heel zere, ze begostn ook tapietn te wevn, en gaf underzeve de name van Beaulieu, en verwiezinge na en beroemde poorte van 't stadje Ayre-sur-Lys wao de Leie voorbiestroomt.

De groep Beaulieu werd gestuurd vanut en dudelik motto: Roger is de baas. Der moest keihard gewerkt wordn. Ie controleerde naturlik alles: 't beleid en de werkvloer. Ot er etwat nie liep lik of da iet et wilde, schreeuwde ie de kaders van de meur. 't Agresief karakter van de Beaulieu groep, zorgde der natuurlik voorn da ie nie al te vele vrydn makt. O Roger e concurent koste zeer doen gingt iet zeker nie latn.

In de joaren viftig woaren der veel kljiene zelfstandige vlasboazen die wel moesten veranderen van stil omdat 't vlas nieme marsjeerde. 'n Dêel gieng in de leemploaten, 'n ander in de weverieen. 't Was oak de periode voar den BTW en in dien tyd was 't hieltegans normoal datn goen 'ilft van de commerce in 't zwart was. En da zwart geld, dad'ein ze bi den Beaulieu langer euthouden dan d'andere, en ein ze 'r nu oak mier mYzerie mee.

Achter de upsplitsing in 1989, veu ieder kind e mini-Beaulieutje bluft Beaulieu up slichte voet staon met 't gerecht en de fiscus. In 1989 en eerste keje mis in Grôot-Brittannië. Jan De Clerck, zen broere Dominiek en vuf kaderledn moetn e weke in de bak voe beschuldiging va in 't zwart verkopn van tapietn. 't Geld zoe via koerriers na Belgje gesmokkeld zyn tusschn de baggage en kleers. Achter twee joar kwamn ze tot een overeenkomste voe 2 miljoen euro te dokk'n, zounder schuld te bekenn.

Moar de fiscus oat bloed geroken en da was 't begun van een hiele serie ounderzoeken.
Ook in Belgie liepn der verschilnde ounderzoekn na fraude vanwege de familie De Clerck, via allerlie fynanciele structurn waar da Pol en Jo nog een puntje an zoe kunn zuign. 

Omda round 1990 de oofdspecialiteit van Beaulieu, tapiten en tapis plein in het begun van 1990 serieus begoste markt te verliezen, ein z'er zêre de laminoatn biegepakt me Berry Floor (BerryAlloc).

In 't begeun van de joaren twiedeuzd begoste Beaulieu te beseffen da in ne krempende markt van de tapiten de groatste konkurrent de eigen familie was. Olverweuge 2005 ein ze toan oak beslist om 't miestendiel van de Beaulieu firmatjes were in ien firma Beaulieu International Group ounder te bringen. In principe est doagelyks behier in anden van professionele managers en eit de faimilie der niks in te piepen. 't Komt er eigenlijk up nere da de familie nie vele meer in de pap te brokken eit want tegen de beslissinge van die professionelen kunn ze nie vele meer doen. Tzou den eersten nie zijn die daar buiten vliegt omdatn nie overeen komt met die nieuwe managers.
Moa iens ne De Clerck, olsan ne De Clerck.

Dat is iets woar da n'katte eur joungen nie mie zoe in were vinden. Niemand es in stoat een goe overzicht te geven, aliene moar een aantal feiten.

Recent gerakt bekend da de biezoundere belastingsispasectie nog 228,5 miljoen euro achterstallige belastingn moe en van de tapietngroep Beaulieu, met de rente daarbie gereknd komt da up e slordige 400 miljoen euro.

Jan en Martine De Clerck kochtn under ook in 1997 letterlik vry ut de bak, deur e borgsomme va 2,5 miljoen euro up te oestn achter da ze in verdenking gesteld worn van fiscaal gesjoemel. Een jaar later trekn ze under portefeuille nog e kieje wied open voe tot een overeenkomste te komn in verband met te betaln boetn en belastingn.

Beaulieu of America es ipgericht ip 'tende van de joarn '70 deur Carl Bouckaert en zyn vrouwe, Mieke De Clerck.

Da gienk styf goe vôoruut, moar ip 't ende van de joarn 't negentig kreegn ze zwoar ambras me de belastiengn die nie ol te content woarn me de West-Vlamsche creatievn styl van 't interpreteern van olle sôortn wettn en belastiengsreegls. Ondertussen wos Mieke De Clerck verveld noa madam Mieke Hanssens.

In 't midden van 2007 voundn ze 'n arrangement met de stoat: ze betoaln en slordige 25 miljoen Euro an de stoat en ze goan akkôord da Carl en Mieke d'êestkomende veuf joar ulder neuze nie mêe steekn in 't doageliks bestuur van de firma. Uldern advokoat, Walter Van Steenbrugge zegt dan ze de zoake wel giengn gewounn ein ip den tribunoal, moa dan ze met 't betoaln van en pôotje geld van ol de mizerie of zyn. Doamee zyn ze zeekr niet den êesten in de groep die liever betoald dan ulder zoake verdedigd.

Vaneut verskillende Beaulieu vestigingen zeun der masinen gedemonteerd en verskeept noar China. Doar begunnen de chineeskes nu neistig te droaien an un poar Euro per dag. Ne nieuwen markt komt eran...

Berrytuft, Berryfloor, Orotex, Orotuft




#Article 192: Familie Roger De Clerck (762 words)


Het veroal van de Familie Roger De Clerck begunt in 1924 oa stamvoader Roger De Clerck geboorn was als twêede kind in un grôte êreboerdery Ter Lembeek in Wielsbeke.
Dat es ôok 't begun van d'istorie van de Beaulieugroep.

Roger De Clerck woas ne (verre) kooz'n van Albert De Clerck (voader van Stefaan), ne CVP politieker uut Kortryk die 't in de joaren '60 neur ministre van midd'nstand skiptige. De reloasjes woaren nie dend'rend, ond'r and're omda Roger styf doenkerblauw woas.

(nog an te vulln)

(nog an te vulln)

(nog an te vulln)

(nog an te vulln)

Teut tegnn de joaren '85 moesten de minsen van den bureau de zaterdag vôornoene ôok wirken. Vêertig euren weke ip of nere.

Boer Clerck es ni styf zot van toaln en daarom ei j' em nog moar letter ip den televisie gôord.

In de joaren '70 oat ie vôor de veule werkskes en gezien de sub-optimoale werkcondisies al hêel wa vrimdeliengen in dienst. Op zekeren dag zag tie ne vrimdelieng wa doen dat em nie anstond. Ie riep: Vrimden oap, wa doe je gie iere? U plekke es in de bôomn. Toen dat ie 't fit o dat die sukkeleire der nietn van verstoend, besliste ie dat iederêen in zyn firma binnen twêe weekn gieng getest worden ip ulder kennisse van 't Vloams. Al wie dat er nie genoeg Vloams kostige, giengk buutnvliegn.

Roger was ôok allergisch an minsen me lank oar en ne board. Ip zekere donderdag beslistige ie da iederêen tegen moandag zonder board en me kort oar moest ipkomen. Ie èt er un poar beutn gesmeetn en in 't joar '74 was er niemand me ne board in Beaulieu.

Na de grôte verdêlienge van de firma an de joengs oat voader Roger un bitje bezigodinge: 'Beaulieu Kunstoffen' in Kruishoutem.

Lik ulder voader oat de twêede generoatie De Clercq nie veel goeste om ulder broek ip skole te verslytn. Ze woaren vôorol ipvliegende doenderiks, rappe beslissers en zoakenvinten. Z'oan ôok ol gelêerd da politiek nen andere stiel es woa da je beter mee tôpewirkt.

Jan oat de reputatie van den kalmsten en verstandigsten van de bende te zyn. Je startige in Sint-Nikloais Domo ip die zêre grôot kwam. Vaneigens oat ie de kunste van zwart geld, druk eutoefenen en ip 't randeke van de wet foefelen overgeerfd moar 't bleef in de redens. En olster wa misliep wist ie beter dan zeun familie da me ne pak geld er hêel wa koste vergeten groaken.

In 1992 sloeg et noodlot toen nog toe met de ontvoering va Antony. Twêeonderd fiftig miljoen Belgische frank was 't losgeld da Jan en Martine De Clerck betoalden voe de vryloatienge van under ontvoerde zeune Anthony, die toen elf joar oud was. Der was van 't begun gin twyfl meuglik, ze giengn under zeune vrykôopn. Da is typisch een reactie in de Familie Beaulieu, is 't er en probleem, toen wordt er genoeg geld ip toafel gesmeetn toet at ipgelost grakt.

Mieke e getrouwd met Carl Bouckaert (zeune van ne chirurg eut Woaregem) en was zêre 't gat eut noar Amerika om der Beaulieu of America ip te richten. 

Oa Luc 18 joar was kreegt ie, lik allemoale in de menoaije, ne BMW 530 en mocht ie t'anskarten om in Chateauroux (departement Berry in centroal Vrankryk) Berrytuft eut de ground t'elpen stampn.
Da wa 't begun van de Berry groep. Al zêre kocht'ie de lokoaln concurrent Balzan ip.
Je trouwde met madame Materne (van de confeture) en startte een familie in Chateauroux.

Vroeger wast er in Chateauroux hêel wa te doene omdat de Nato er zat. Achter un goe reuze me Charles de Gaulle, et hêel de Nato ulder boelke gepakt en noa Belgie gekomen (Evere, Shape in Casteau). Doardeure was Chateauroux 'n bitje van ne spookstad gekoomn en ze woaren enthousiast me subsidies en goekôpe industriezones om en bitje leven in de brouwery te kregen.

Vanof de joarn 2000 eit Luc geld gerookn in China. Oude massinen wirden ofgebrookn en versast noa China. Doa droain de machientjes ip vulle toern.
 

(nog an te vulln)

(nog an te vulln)

Wat es ter êen van de mêest belangryke elementen in ne goekôpen tapyt?
De colle.
Ann et da goe verstoan en ze trouwdige me Stephan Colle en trok noar Pietermaritzburg in Zuud-Afrika om van doareut ulder belangen in Zuud-Afrika, moar oak in Beaulieu Kruishoutem, Australié en Zuud-Amerika te verdedigen. Je bleeft dus nie plakken in zyne zeetl. 
't Skint dat ie 't ôok styf goe kan vinden met boer Clerck, die lik veel voaders, zot es van zyn joengste dochter. 




#Article 193: Woaregem Koerse (114 words)


Woaregem Koerse es un eevenement die ieder joar deuregoa in Woaregem. Et es et belangraaikste evenement van diene stad, en 't goa deure den ieësten deisenda achter de loatste zondag van ogustus, en dat ol sedert 1848. Aloewel de koerse zelve moar ip ieën'n da deuregoa, zin ter de hieële loatste weeke van ogustus in Woaregem fieëstn. Der es oek de verkiezinge van Miss Woaregem Koerse.

Woaregem Koerse es un peirdekoerse, met 4 indernisrenn'n en 4 drafrenn'n rond de Goaverbeekippodroom van Woaregem. Der zin verskilnde wedstraaid'n, moar de belangraaiksten es de Grooëte Steeple Chase van Vloandern, woarin rooyter en pèird un indernisnparkoer moen ofle(g)n. De mieëst tot de verbeelding' spreek'nde indernisse es de Goaverbeke.




#Article 194: Kinepolis (281 words)


Kinepolis, of beter Kinepolis Group es een bedryf da cinemazoaln uutboat.  

In 1970 zyn Albert Bert en Rose Claeys-Vereecke begonn met een klênen moa sjieken cinema in Oarelbeke met 2 zoalen. 't Vernieuwende was da ze alles kostn bedienn met ênen operateur. Ze probeerdn denzelfdn truc in het Ring Shopping in Kuurne. Moa gin êen van die zoalen wierd echt rendoabel en 't werd gestopt achter 'n poar joarn.

In een twidde foase ein ze ton drie complexen geopend in Vloandern: de Trioscoop in Hasselt in '72 met 3 (loater 7) zoaln; êen in Kortryk, de Pentascoop, me 5 zoaln in '75; en ook nog êen in Gent, de Decascoop (mè 10 zoaln) in '81. Z'oan veel vernieuwende ideeën, surtout deur grôtere cinemacomplexen te willn bouwen die an scherpe kwaliteitseisn moestn voldoen. Een êeste vôorbeeld wos de Kinepolis in Brussel, met 25 zoaln, een fenomenoal aantal in 1988.

In 2006 gingn de twêe familjes uut elkoar: de familie Claeys verkocht ol eur andêeln an externe investeerders.

Ondertussn es de Kinepolisgroep uutgegroeid tot nen Europeesn speler, me zoaln in België, Vrankryk, Spanje, Zwitserland en Pooln. In 1997 zyn de Bert en Claeys groepn gefuseerd tot de Kinepolis Group NV, en in 1998 zyn ze noa de Beurse van Brussel gegoan met 25% van de andêeln. De lyste van zoaln in België:

De films die deur Kinepolis getôond wordn, zyn bykan ollemoale (Amerikoanse) blockbusters. Ze probeern ôok e bitje de cinefiel an te spreekn mè klindere filmtjes. Dat aanbod noemn ze Cinémanie, moa 't bluuft vrêe beperkt.

Kinepolis eit ôok de noame da ze de markt tevele domineern en doardeure klêendere ounafankelike cinemazoaln, en doarmee ook de alternatieve film, het leevn moeilik moakn.




#Article 195: Nasjonoal Toebaksmuseum (137 words)


't Nasjonoal Toebaksmuseum is e museum in 't stee van Wervik, gewyd an den toebak. In Wervik kweekn ze toebak up grote schoale. Ze produceern up under eentje zomoa 98 % van oll'n toebak die uut Belzjiek komt. In oede archievn ein ze zefs weregevoen datter in Wervik ol in 1650 boern woarn die toebak kwiktn. 

Smoorn, sjiekn en snuuvn van toebak: in het Toebaksmuseum kun ze joe ier olles over vertelln. En mei under colleksje van meer dan 4000 stikkn kut je 't ollemoale hoe bekykn in word en beeld.

Da Toebaksmuseum ligt in de Koestroate 63 in Wervik. (De Koestroate begunt an de Sent-Medoarkerke (de grote kerke in 't centrum).

In het Toabaksmuseum es d'r ook e sjkone bibliotheekverzoamelienge. Olleman kut ze ter plekke goan bekykn moa da moe je wel an tiens loatn weetn.




#Article 196: Lodewijk Baekelandt (108 words)


Lodewijk Baekelandt (Lendlee 17 januoari 1774 - Brugge 2 november 1803) wos e boas van e roversbende. 

Baekelandt leefde in 'n tyd da Vloandern dêel uutmakte va Vrankryk. E moeste dienn in 't Frans leger, mor e wilde nie. De menschn zagen dikkers zwortn snêeuw en Baekelandt vound er niet beters op dan te roven in Ôost-Vloandern en West-Vloandern. De bende et één môord op nunder geweetn. Uutendelik zyn d'er 22 man ter dôod verôordeeld: nunder oofd rolde op 2 november 1803 ounder de guillotine in Brugge.

Der es een stripreekse gemakt over Baekelandt, Bakelandt genoamd. Z'is getêkend deur Hec Leemans. Der worden ôok toarten noar em genoemd.




#Article 197: Gerard Vermeersch (110 words)


Gerard Vermeersch (8 juni 1923, Yper - 29 ogustus 1974) wos e Vlamsche toneelspeler, toneelschryver, acteur en cabaretier. 

Ol styf jounk begust Vermeersch mè amateurtoneel. Atn 30 wos, gink'n an 't Conservatorium in Gent. E gaf lesse (vôordracht e dictie) a verschillige schooln. Op 't ende va ze leven gafn vôordracht an 't conservatorium in Gent. 

Gerard Vermeersch is nateurlik bekend gekomn voe ze werk op de radio en 't tonêel. Ze conférences gingn over de geweune dingn va de geweun mens; ze byzoundere toalgevoel e dictie moakn va nem e klêenkunstklassieker. Ze bekendstn sketch goat over Oavelgem, me de bekende zinn Oavelgem... dedju dedju of de Kwoaremont ligt open.




#Article 198: Marc Degryse (208 words)


Marc Degryse (Roeseloare, 4 september 1965) is een Belgischen ex-voetboller (aanvallende middnvelder-spits). Toet in 2007 was tie sportleider by Club Brugge.

Degryse (ook ut te sprekn as degrieze)begoste te voetbolln by VC Ardooie, moar e ging ol zêre na Club Brugge. E wos 2 kêers kampioen va Belgie. 
Achter zes joar veruusnde na de grôte concurrent Anderlecht. Vele supporters va Club Brugge en em dat nôoit hêlegans vergeevn. Mi Anderlecht kwam Degryse 4 kêers kampioen. 

In 1995 ging Degryse na Sheffield Wednesday in Iengeland, woa dat 'n nie echt deurebrak. Doarom veruusden ie na PSV voe twee joar. In 't latste joar mucht 'n ni vele speeln. Dat wos ni na de goeste va Degryse en e kêerde were na Belgie. Êerst na AA Gent, loater na Germinal Beerschot. Ze latsn match wos in mei 2002.

Marc Degryse speelde oek voe Belgie. In 63 interlands makten ie 23 goals.

Achter zyn actieve carrière als voetboller es't ie in 2003 by Club Bugge begonn als sportief directeur. Ie wos oundermêer verantwoordelik voo de transfers en de anwervienge van de trainers. Ip 27 januoari 2007 eit ie ountslag genoomn noa een periode van anderalf joar woarin da Brugge gin pottn brak. Zyn foalend transferbeleid wos êen van de ôofdôorzoakn doarvôorn.




#Article 199: Zwevezêle (371 words)


Zwevezêle is een dêelgemêente van Wiengne. De middeleeuwse noame van Zwevezêle was 'Sweveseele', minstns van in de 15e êeuwe. Ter zyn twee parochies: de die van de Platse (Sint Aldegonde) en de die van 'n Hille (Sint Jozef, 1964). In 1965 oad de gemêente 5277 inweuners. Zwevezêle fusioneerde in 1976 met Wiengne.

De noame Sweveseele is verzekersten ofgeleid van de stam, de Sweven of Sueven die al deur Julius Caesar vermeld woarn. Zelfs Tacitus schreef over de Sueven in zyn werk 'Germania' uut het joar 98: Wat betreft de Goden vereren ze voornamelijk Mercurius (=Odin), ... Hercules (=Thor) en Mars (=Tyr) ... Een deel van de Sueven offert ook aan Isis. (uit: Axel van Valvrucht, 'Germaanse mythologie, magie en mysteries'.) De noame Zêeland is verzekersten wok ofgeleid van Sueven. (Een 'v' wier vroeger, lik in 't Latyn, uutgesprookn als 'w', cfr. Sverige (Zweden), van doar wok: Zeeuws). In 'Byvoegsel op Marcus van Vaernwyks Historie van Belgis of Kronyke der Nederlandsche Oudheid' (1561) kun je leezn in et vuufde kapittel: Den naem van Sweven, nog bestaende in den genen van de gemeenten van Zwevelo, in de provincie van Drenthe, Sweveseele, by Meulebeke, en Sweveghem, by Harelbeke, in West-Vlaenderen. De noame Sweveseele veranderde in 1949 officieel en definitief in Zwevezele.
In de joarn tsjestig van de verleen êeuw stound er een motofabrieke in Zwevezêle: Claeys-Flandria.
Ter woarn ôok twee brouweryen in de Lichterveldestroate. Ze brouwden bier en mohtegen limonoade. Eén van die brouweryen, Callewaert, was zynen tyd verre voruut. Ulder limonoademerk, 'White Star' oad ten latste van achter den Twède Weireldoorlog nen Ingelsen noame (in plekke van ne Fransen dat ton mode was). Moar: ze oan niet allêne witte, gele en roo (grenadine) moar ôok lichtgroene limonoade! Eeuwige roem!

Den toren van Sint Aldegonde is uut de 15sten êeuw. De reste van de kerke is erbouwd in 1965. Roend de kerke stoan bedevoartskapelletjes ter êre van Sint-Aldegondis die wordt verêerd teegn kanker. In 't nôordn van Zwevezêle liggn de Munck-bussn, met oude schône boomn. Nie bekend, toch styf schône.

Raymond van het Groenewoud moakte Zwevezêle onsterfelik in Vloandern in zyn liedje: Je veux de l'amour - 

André Vandewiele, geschiedenis van Zwevezele (2 dêeln).

Joarlikse carnavalstoet in februaori, ingericht deur d'orde van de boloetn




#Article 200: Vrouwe (196 words)


E vrouwe of een wuuf es en mens met twêe of mêer X-chromosoomn en gin Y-chromosoomn (in teegnstellinge tot ne vint). 

In 't West-Vlams es et word wuuf nog vele gebruukt, lik in de middelêeuwn. In 't Iengels gebruukn ze vandoage ôok nog een gelik word: 'wife'. In 't Ollans eit wuuf intusschn ne slichtn byklank, lik ôok ip veel plekkn in West-Vloandern. Sommigste minsn kunn der van g'affrounteerd zyn. Pertank, 'wuvetje' zeggn teegn jon wuuf kan ze geirn ein.

De elementairste definitie van een wuuf is da ze et dêèl is van de menselike sôorte met twèè X-chromosôomn. Moa lik ip olles zyn der doar ôok uutzounderingen ip: der zyn wuven me 3 X-chromosôom'n, en der zyn der zelfs me een Y-chromosôom (lik d'actrice Jamie Lee Curtis die 2 X-en eet en een Y, mo da je toch moeilik een vint ku noemn).

O je kykt no de geslachtskenmerkn ku je de volgende specifieke geslachtsorgoann zien:

Secundaire geslachtskenmerkn typisch voor e wuuf zyn:

O je nog ip andre kenmerken zoe vôortgoan wordt et ol styf moeilik omdan de uutzounderingen ol even vele vôorenkommen ols de regel zelve en omdan ze oak dikkels sociaal-culturèl bepoald zyn:




#Article 201: Zwin (126 words)


't Zwin is een ouden zeeoarm die in de middelêeuwen van de kust noa Brugge liep. 't Ligt nu ip 't groundgebied van de gemêente Knokke-Heist.  't Zwin verzandege en de (ton klêne) zeilbootn kosten oogstes nog na Damme voaren. Loater was zelfs da nie mi meuglik en moestn z'anlegn in Sluus. Napoleon trok ne voart van Brugge noa Sluus: de Zwinvoart - e stikske liep zelfs dwis deur Damme. In den omtrek van da kanoal lopt er nog een beke, 't Zwintjen, en da volgt 't oude tracee van 't Zwin voer e stik, wan 't Zwin ed 'em in de middelêeuwen ôok verschillende kêern verleid.

A't ard genoeg vriest, wordt er in de wienter de Zwinsteedntocht georganiseerd. 

D'oudere noame vo 't Zwin es Sincfala.




#Article 202: Polders (114 words)


De Polders of in t' Vlams t bloote es de noame van een streke in Vloandern juste achter de zêe, die gevormd is uut polders lik of da de noame zegt. 

De streke lopt van Frans-Vloandern (round Duunkerke) over hêel et onmiddellik achterland van de West-Vlamsche kust, hêel Zêeuws-Vloandern, ten nôordn van Eeklo (noord-Ôost-Vloandern), 't Woasland en de nôordwestelikkn oek van de provincie Antwerpn. 

Ten zuudn van de lyne Brugge-Antwerpn wordn de Polders begrensd deur de Zandstreke, in 't zuudwestn deur de Zandleemstreke en hêel in 't ôostn liggn de Kempn.

De streke es hêel vlak, en een typisch gezicht zyn de uutgestrekte veldn me bêestn, ier en doar nen bôom, en een boerhof. 




#Article 203: Catherine Verfaillie (347 words)


Catherine Verfaillie (Yper, 1957) es een wetenschapster, mêer bepoald een moleculair biologe. Ze groeide vôoral ip in Woaregem. 

Catherine Verfaillie ès voorol bekend van eur stamcelounderzoek. Een stamcelle es een celle die nog nie tot een bepoald sôorte celle ountwikkeld es. Catherine stound mee an de wiege van de ountdekkinge van het feit dat zukke celln eigenlik tot gelik welke celle keunn ountwikkeln. Da eit belangryke toepassingn by het herstel van een artinfarct, Alzheimer, Parkinson, reuma, diabetes en kanker.

Catherine was êest begoest ip an carrière als atletiekster (vuufkamp) en ingenieur. Osse achttiene kwam, kreeg ze un serieus probleem met eure knie en mochte ze den atletiek vergeten.
Ze starte eur studies vôor dokter in de geneeskunde. Ze deed eur stage als vroedvrouwe in de Kempen woa dazze 150 pagadders ip de weireld ielp zettn.
Zès eur academische carrière begonn an de KULAK. Zeit eur doctoroat behoald in 1982 aan de KULeuven in de genees-, heel- en verloskunde. Achter das ze eur nog wa verder gespecialiseerd eit, es ze utgeweken noa de Verênigde Stoaten, in 1987. Zès ton assistent-professer en full professer gewordn in '91 en '98 respectievelik an de University of Minnesota. In 1999 eis ze et gerenommeerde Stem Cell Institute (SCI) van Minnesota ipgericht, het grôotste ounderzoeksinstituut in de weireld van Stamcelounderzoek. In 2005 es ze weregekièrd noar Vloandern, ipnieuw noar eur KULeuven roots woarda ze een Vloamsen variant van het SCI iprichte, het SCIL. Ze krêegt doavôo van 2006 tot 2011 joarlijks 1,5 miljoen Euro subsidies.

Catherine oat gêen tyd vôo trouwen en kindjes te combineren me en carrière; doa goa nie goed in en typische manneweireld. Zes ôok e typische West-Vloaming: stille werken, werken en nog an bitje werken; gêen tyd vôo te kletsen of show.

Ip 10 October 2006 kwamter by Utgeverie Lannoo ut Tielt an biografie uut Van cellen tot daden deur Gudrun De Geyter.

In 't vôorjoar van 2007 is êen van eur ounderzoek'n en de conclusies omtrent 't gebruuk van stamcellen gecontesteerd. Catherine geeft toe dat er meschien wel te zêre gewerkt gewist is. De zoake is in ounderzoek.




#Article 204: Sven Vanthourenhout (155 words)


Sven Vanthourenhout (14 januoari 1981, Beirnem) es ne West-Vlamsche cyclocrosser. Je weunt in Sint-Joris (Beirnem).

Achter dat'n in 2001 Belgisch kampioen en wèireldkampioen wos gekommen by de beloften wierd ie in 2001 prof by Domo-Farm Frites. J'ei lange getwyfeld of dat ie moest koersen ip de boane of cyclocrossn. Tot ende 2004 reed ie vo QuickStep-Davitamon, moar achter een ruzze me Patrick Lefevere es't ie overgestapt noa Rabobank, woarda zyn goe moat Sven Nys ton ree. Vanaf toun wos tie full-time cyclocrosser. Vanaf 1 januari 2007 reed ie vo Sunweb-ProJob da ton 't nieuwe team wos va Jürgen Mettepenningen woardat em ploegmoat wierd van Tom Vannoppen en loatr ôok van Klaas Vantornout. In 2011 trok tie na Landbouwkrediet vo were tope te ry'n me Sven Nys. Achter 't joar 2005 i Sven Vanthourenhout nie te vet vele mêer gewonn, ounder and're deur vele blessures en ôok de de komst van nieuw jounk talent in't veldryd'n.




#Article 205: Kachtem (108 words)


Kachtem of Kaktem is e dêelgemêente van Yzegem in de provincie West-Vloandern. 

Kachtem is geleegn an de Mandel en an 't Kanoal va Roeseloare noa de Leie. Toet 1976 was 't e zelfstandige gemêente. Kachtem èt een ippervlakte va 5,17 km² en telt om en by de 3700 inweuners.

Up de zandleembodem is 't er nog akker- (in 't biezounder maïs, chikongs, vlas en sukerbêetn) en tuunbouw (in 't byzounder wintergewassn lik pret).

De vroegere postcode van Kachtem was 8701.

Os de volksmound zegt da ter êen va Kachtem is wil ze daarmee zeggn da 't en rosten is. Da zeggn ze trouwens oek van êne ut Stoavel.




#Article 206: Zwyn (821 words)


't Zwyn (Sus scrofa domesticus) is e gedomesticeerd wild zwyn. Zwyns werdn 5000 toe 7000 joar geleedn voe 't eest gedomesticeerd. Zwyns krygn soms de weetnschappelikke noame Sus scrofa, moa sommigte auteurs gebruukn die noame allêne voe wilde zwyns. Ip verschillige plekkn ip de weireld zyn temme zwyns were verwilderd gerakt.

Sus scrofa è vier oundersôorten, die in verschillnde geogroafische gebiedn vôornkomn:

E vrouwelik zwyn wordt e zeuge genoemd, e mannelik zwyn nen beir en e jounk e vikken. E gelte is e vrouwelik zwyn da nog nie gejoengd het. E mannelik zwyn die zen ballen kwyt is gegrocht wordt een barge genoemd. Een gespend vikken die afgemest wordt, wordt e vet zwyn, ook wel vleesvarken genoemd.

In 't Vlams van de 17ste/18ste eeuw was ter ook al sprake van vickens, zeugen en beers. De joungn van everzwyns wiern wel gin vicken genoemd, mo koddaard. De termen zwyn en vercken wiern deur mekoar gebruukt, al lykt het der ip dat beist da surtout zwyn nu een scheldwoord is (peist an uutspraken lik mo gy zwyn), vroeger eerder vercken als scheldwoord gebruukt wier. In processen van die joaren ku'je dus wel ne keer uutspraken lezen in de zin van Ghy hoere, ghy vercken. 

In 't Frans klappen ze van porcelet (vikken), cochette (gelte), nourrain (vleesvarken), truie (zeuge) en verrat (beir). In 't Ingels is ter respectievelik sprake van piglets, gilts, sows en boars. Zeugen in 't algemeen, dus zowel jounge of oede wordn in 't Ingels hogs genoemd. 

Zwyns wordn massoal gekwêekt vor under vlêes.

En zwyn es êen van de mêest stress-gevoelige bêesten da we kenn. Doarom wirdn ze lankstom minder buten gekwêekt. An den universiteit van Gent zoeken ze ol joaren noa middels om de stress-gevoeligeid te verminderen. Oat'er ne warmen luchtballon ip minder dan ounderd meiters overvliegt keunn z'al in paniek sloan en wegstormen, tweirs deur ofsleutiengn en stekkerdroadn. Achternoa zyn ze goe vô de nôodslacht. En zwyn da geslacht wird ounder stress geeft slicht vlêes da allêne moa goe es voe in charcuterie te droaien; doarom bringt het ôok nie vele ip. Om gêen stress t'èn wirden de mêeste zwyns twolf uren vôorn de slacht ingespeit me 'n kalmeriengsmiddl. Dad'es êen van de redens vowuk da zwynevlêes mêer en mêer noa medikamenten smoakt.

Omdat 't vlêes van ne volwassn beir geweunlik nie smoakelik is, castreren ze mêestal de mannelikke vikkns oan ze 'n poar weken oud zyn. 't Gevolg es rustiger stallen en mêer en verkôopboar vlêes. Da castreren of 't ofsnyen van de teelbollen gebeurt anno 2006 me 'n hêel scherp meske of 'n kniptangske; de vikkens tieren vuuf secounden en doen toun were vôort lik geweunlik. 't Es nie bekend oan ze tieren van benouwdegie of van 't zêer. Natuurlik zyn de groene en de dierebeschermers doa nie hêel mee akkôord, moa van d'alternatieven lik verdôvienge of castrerienge me medicamentn zyn de gevolgen en residuen in 't vlêes nie goe bekend.

In de moderne Vlamse zwynesector kunn zwyneboern die vele zeugen tope oudn 't under nie meer permitteern van al under zeugn te loaten dekkn deur eigen beers. Ten eerste ze zoun veel te veel beers moeten oudn, die vaneigens plekke vraagt en geld kost an 't eten enzovors, mo ten twidde met assan te moeten tjooln met beers zoun z'ook veel te veel veiligheidsrisico's moeten pakken met dat beers al by al gevoarlike beesten zyn. Ten derde, en messchien nog belangrikst van al, 't is ook no hygiëne toe nie meer verantwoord om die beers hele dagen ip andere zeugen te loaten goan (sexueel overdroagboare ziekten, SOA's). Ten slotte willen al de boeren vaneigens vikkens van de beste beers. Domee dat de meeste zwyneboeren sperma inkopen van KI-stationgs. In West-Vloandern zyn der intussen een paar grote en gekende KI-stationgs ipgekomn; KI-Gantois-Oudenburg, KI-Cobbaert, KI-Lichtervelde, en andere. In die KI-stationgs oudn ze een hele serie van de beste beers, en wordn ze alle dagen of toch regelmoatig zoad afgetrokken. 

Oundanks dat de meeste zwyneboern dus zoad inkopen, oudn ze meestal toch nog assan één of e poar beers. Da's nie als reserve, mo der blykt da zeugen vele beter togen wanneer da ze brounstig zyn os ze nen beer zien, en liefst één die by under komt knuffelen, geruchte makt, da ze kunn rieken enzovors. Beers die moeten dienn om goeste ip te wekken, mo die a 't puntje by paaltje komt der toch nie ip meugen, wordn zoekbeers genoemd. 

't Is wel merkwoardig da zeugen under zo gemakkelik loaten in de zak zetten. Heel wa boeren en een nepbeer in plastiek die met batterien ip wieltjes weg en were lopt (rolt). De boer of boerinne speit met ulder speitebusse e bitje beirereuke ip zen kounte, en al die zeugen mo zot staan van de goeste.

't Zwyn es e vrêe belangryke bêeste vô de West-Vloamiengn. Z'èn der zelst e ploate van emak, ip de melodie van 't Dutse zuplied Trink, trink, Brüderlein, trink van Wilhelm Lindemann:




#Article 207: Stijn Streuvels (216 words)


Stijn Streuvels, dekname van Frank Lateur (Eule, 3 oktober 1871 – Yvegem, 15 ogustus 1969), wos e Vlamsche schryver. Z'n stiel is gekenmerkt deur 't naturalisme.   

Stijn Streuvels wos 't derde kind van Kamiel Lateur, e klêermoaker, en Marie-Louise Gezelle, e zuster van Guido Gezelle. Oat ie 'n jounge knecht wos, lêerde Stijn Streuvels de bakkersstiel. Ip z'n zestienste veruusde de familie noa Oavelgem om e bakkerië over te pakkn.

Streuvels blêef van 1887 toet 1905 ôofdzoakelik in Oavelgem, woa dat 'n bakte en schrêef. In 1899 kwam z'n êeste werk uut: Lenteleven, e bundel mè vertelliengen. In 1905 trouwde Stijn Streuvels mè Alida Staelens. 't Gezin gienk in Yvegem (Ingooigem, dêelgemêente van Anzegem) weunn in een uzetje ip nen euvel me 'n magnifiek uutzicht, da ze 't Lysternest noemdn. Van nu of dêe Streuvels ni anders mè of schryvn. Ieder joar kwam't er wel e boek uut van em. Streuvels is in Yvegem dôogegoan, op 15 ogustus 1969.

Streuvels wos ôok doctor honoris causa an de universiteitn van Leuven, Münster en Pretoria.

De boane Streuvelsroute es noar em genoemd en lopt deur 't glooiende landschap tusschn de Leie en de Schelde en de streke roend Kortryk woadat 't vlas overtyd vrêe importent wos.  

De route passeert an 't Vlasmuseum, zyn geboorteuus en 't Lysternest, ...




#Article 208: Jan Palfijn (126 words)


Jan Palfijn (Kortryk 28 november 1650 - Gent 21 april 1730) wos en West-Vlamsche vroedmêester. J'es weireldberoemd deur de uutvindienge van en nieuw type verlostange. Ie woa den êesten die zyn ontwerp tôonde in 't openboar, mêer bepoald an de academie va Wetenskappen in Parys.

Zyn werk Heelkonstige ontleeding van 's menschen lighaam wos in 't buutnland styf hoge geschat deur collega's anatoomn en gekende specialistn. In eign land wost ie minder g'apprecieerd en j'es in oarmoe gestorvn.

In Kortryk keun je een standbeeld zien van em ip d' Avermarkt.
In Gent stoat zyn proalgraf an de St.-Jacobskerke. In Gent en Merksem es 't er een zieknus genoemd noar em.
In de volksmond weirdt er van en geboorte met de verlostange gezeid J'es gekocht met d'Yzers.




#Article 209: Oelem (115 words)


Oelem (Nederlands: Oedelem) is e dêelgemêente van Beirnem. In 2007 telde Oelem 5.839 inweuners. De totoale ippervlakte bedroagt 3.731 hectare.

Ten nôordn grenst Oelem an Sysêle, in 't ôostn an Moaldegem en Knesseloare (provincië Ôost-Vloandern), in 't zuudn an Sint-Joris en Beirnem en in 't westn an Ôostkamp, Assebroeke en Sinte-Kruus. 

Oelem ligt 10 kilometer ten zuudôostn van Brugge, 25 kilometer van de Nôordzêe en mor e poar kilometers van de Polders. 

Oelem makt dêel uut van Zandig-Vloandern en mêer specifiek van 't Westelik Houtland.

Vo de reste is Oelem voral ne boerebuutn, met nog een parochie Ôostveld, vele boerderyen en veldn. Een ipmerkelik gebied is 't Beverhoutsveld dat ook uutstrekt over Ôostkamp en Beirnem.




#Article 210: Schietienge (202 words)


De schietienge es e gebeurn voarafgoand an nen trouw. By 't uus van de trouwege kommn de twêe families tôpe voe de verlovienge te viern en wordt er met e kanong losse schootn afgevierd.

Etgêne da ze e kanong noemn, bestoat uut:

Ipgepast: de constructie moe zô gemakt zyn da de piestoengs nie kunn wegvliegn deur de ountploffienge.

Je goat noa den apotheker achtr an doze poer (buskruut). In iedre koamer doe je 'n kaffielepelke of zesse poer in. Je duwt er de piestoengs in om 't poer goe tôpe te duuwn. Nu es je kanong grêed om af te schietn.

Je schiet 't kanong af deur me nen oamer van minstens êne kelo ard ip die piestoeng te kloppn.

E schietienge is nie zounder gevoar, makt verschrikkelik stienkende rôok (zwoavel), is slicht voer uw ôorn, mag nie gedoan wirdn zounder vergunnienge van de gemêente en ollêne moar ip bepaalde eurn. Oaje da wil doen, ton invitere je beter je gebeurs voe ne goen te drienkn, ton goan ze nie noa de politie belln. In sommigte gemêentn zyn schietiengn verboodn deurdan ze vienn dat veel te rieschelik is (oundermêer in Wiengne achter en accident).

Atter schietienge is, stoa hêel 't gebeurte overende.




#Article 211: Red Zebra (228 words)


Red Zebra is e muziekgroep uut Brugge.

Red Zebra bestoat ol sedert 1978, mor ze noemdn in 't begun nog The Bungalows. Teegn dan ze de noame Red Zebra hèn angenoomn bestoend de line-up uut Peter Slabbinck (zang) Geert Maertens (gitaar), Jan Dhondt (basgitaar) en Johan Isselee (drums)). Achter dênze up Humo's Rock Rally '80 een goeie beurte gemakt ên, ên z'under êeste singel upgenomen : I can't live in a living room / Innocent people / Graveyard shuffle. Vôrol I can't live in a living room is nu een cult klassieker, e protest teegn 't geweune, broave burgerleevn. De muziek van Red Zebra zweefde e bètje tusschen new wave en punk in. In 1981 stoendn z' ip 't Seaside festival.

Achter under eeste volledigen LP in 1983 (Maquis) zakte 't succes; ze stoptn dermee in 1986. Mo dorachter kwaamn ze were toope, zyn ze were gesplit, was 't er were e reünie... en da bleef mo deurn. 

In 2007 is Red Zebra were begunnn toern. Teegn 't ende van 2010 was d'er onêenigheid over plannn vo de toekomste, en Peter Slabbinck hèt de noame Red Zebra meegenoomn en met ander personêel oender die noame vortgedoan. D' andere leedn, Geert Maertens, Sam Claeys, Johan Isselee en Chris de Neve hèn 'n groep met de noame Elements upgericht.

In 2017 kwaamn ze were overeen en spiln ze were toope.




#Article 212: Antwerpn (226 words)


Antwerpn (Nederlands: Antwerpen) is noar inweuneroantal de grotste gemêente van Belgie. In de gemêente zelve weun d'r om en by de 517.042 inweuners (tellienge van 2016). Antwerpn is ôok de oofdstad va provinsje Antwerpn. Den burgemêester is Bart De Wever van den N-VA.

De stad legt an de Schelde en is dankzy zyn oavn e weireldstad. Wie Antwerpn zegt, peist direct ôok an diamantn. En sedert kort is de stad ôok weireldberoemd voe ze Mode-Academie ('Antwerpse Zes').

De inweuners van Antwerpn noemn ze ôok Sinjoren. Moa dat is eigentlik een êretitel da je ollêne meugt droagn a je ol drie generoasjes lank binn de oude stadsmeurn (nu: de Leien) gebôorn zyt. Echte Antwerpnoars en de reputoasje dazze e grôotn moend en, en dikkenekkn zyn. 

De stad Antwerpn is verdêeld in de volgnde districtn: Antwerpen, Berchem, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk.

De noame Antwerpn komt volgens de legende va de reuze Druon Antigoon. Dien stoeg ip de Schelde mi zyn êen bêen op de linkeroever, en mi ze rechterbêen op de rechteroever. An ol de schepen die oender nem passeerdn vroegtn belastieng. Moa dat woas ni na de goeste va Silvius Brabo, e Romeinsn soldoat. Brabo kapte 'n and of van de reuze en smêet nem in de Schelde (hand-werpen). 
De echte betekenisse komt verzekers van aangeworpen land in de droaj van de Schelde.




#Article 213: Knokke (233 words)


Knokke is een luxe badplatse an de zêe, die dêel uutmakt van de gemêente Knokke-Heist in West-Vloandern. ‘t Bestoat in feite uut drie badplatsn, van zuud noa nôord: Albertstrange, Knokke zelve en ‘t chique 't Zoute. Vo de fusie in 1965 woaren d’r 13.932 inweuners en 15.653 in 2003. In ’t noordn van Knokke ligt ‘t Zwin, een nateurgebied ip de grenze van België en Olland. 

De geschiedenisse van Knokke is nauwe verboundn met ’t Zwin, in vroegere tydn een inham van de Nôordzêe en een voargeule tout in Brugge. De kapelle en de klinieke van Sint-Catharina in de Vardenaarspolder, ton nog groundgebied van Koudekerke/Heist, zyn al in 1227 vermeld. Round 1405 zyn ounder groaf Jan zounder Vrees d’oude zêedykn, die de grenze vormdn tusschn de dunen en nog nie ingedykte schorrn, tout één dyk gebouwd die deureliep van Duunkerke tout Sas van Gent. Dien dyk, de Groaf-Jansdyk, bestoat nu nog alsan gedêeltelik. In 1640 teldege ‘t dorp Knokke moa 200 inweuners, die in klêne uzen weundn achter de dunen en styf oarme woarn.
In de 17e êeuwe was ‘t Knokse groundgebied van strategisch belang en de Spanjoardn bouwdn under fortn in ‘t poldergebied.
Van 1830-1838 en de Belgische troepn de Hazegraspolder bezet vo te belettn dan d’Ollanders de sluus zoun openen vo de vlakte ounder woater te zettn. 
An ’t end van de 19e êeuwe evolueerde Knokke van landelik dorp noa badstad.




#Article 214: Geert Lambert (262 words)


Geert Lambert (Ostende, 28 februoari 1967) is e West-Vlamschn avocoat en van 1992 tout 2012 polletieker, ounder andere voe Groen.

J' is Licentioat in de Rechtn en in de Haven- en Maritieme Weetnschappn (behoald an den UGent). 

Geert Lambert zyn polletieke carrière is begost in 1991, toen dat 'n voorzitter wierd van de Volksunie joungern. Dazelfste joar ist 'n begost als medewerker by 't Europees parlement. 

Sedert 1996 zit 'n in d'Ostendse gemèenteroad als Schepen van Cultuur en monumentnzorg. 

In 2000 ist 'n oundervoorzitter van de Volksunie gewordn en et 'n in die oedoanigeid den oundergang van die party meegemakt. Doarachter et 'n voe de links-liberoale kant van de Volksunie gekoozn en et 'n azo mee Spirit opgericht. 

In 2003 ist 'n verkozen tout koamerlid, oundervoorzitter van de koamerfracsje van Spirit en lid van de Road van Europa en de West-Europeesche Unie (W.E.U.) 

In 2004 et 'n Els Van Weert ipgevolgd als voorzitter van Spirit en in oktober 2007 ist 'n vervangn deur Bettina Geysen.

Sedert de verkieziengn van juni 2007 ist 'n senateur. In december 2008 wierd 'n were voorzitter van de partie en in januoari 2009 kreegn ze e nieuwe noame: Sociaal-Liberale Partij (SLP). Ip 't ende van 2009 zyn ze tegoaregesmoltn me Groen!.

By de gemeenteroadsverkieziengn in 2012 is Geert Lambert nie mir ipgekommn en stopte zyn polletieke carrière.

Geert Lambert is goed gekend deur z'n fysieke verschynienge, want je was nogol zwoar van posteure. Dadde is wel veranderd, want in 2008 et 'n e moagverklênienge loatn doen. J’et ook nog een typisch handelsmerk en da's zyn groene bril.




#Article 215: Ei van Kortryk (133 words)


't Ei van Kortryk es een verkièrsknooppunt in Kortryk. 't Komt an zyne noame deurda't de vorm van een ei eit. Die vorm è bykans 800 m lang en 400 m briè, mè dus nen totoaln omtrek van bykans 2 kilomèter.

't Complex es eigentlik e grwoo ron punt, en 't verbin verskill'nde weegn mè mekoar. 't Ei lwoopt via twiè bruggn over den A14/E17 en 't es ofrit 2, Kortrijk-Zuid en Hoog-Kortrijk van die otostrade. 't Ei zorgt wok voe anslutiengn met de Kortrykse ring R8. An 't nwoord'n slut het Ei ton nog an ip de N323 of Condédreve en de N323A of Beneluxloan in 't zud'n. An 't zudn ku je azoa gemakkelik an 't industriepling Kennedypark geroak'n, en wok an de vestigienge van de Kinepolis en d'Expoalln va Kortryk.




#Article 216: Patrick Sercu (1226 words)


Patrick Sercu (Roeseloare, 27 juni 1944) is e West-Vlamse coureur, in 't bezounder op de piste.

Wuk da Eddy Merckx wos voe de koers, wos Patrick Sercu voe de piste: de bestn. In hêel ze carrière e Sercu 88 zesdoagses ewonn. Moa de overwinninge met 't mêeste prestige wos toch op de Olympische Speeln: in 1964 in Tokio woun Sercu goud op de kilometer mè vliegende start. Op de weireldkampioenschappn op de piste woun Sercu loater nog twêe keirs goud en twêe keirs zilver.  

Oek in de geweune koers wos Patrick Sercu e straffn. In 't hêel wont-ie zes etappn in de Tour de France. In 1974 woun Sercu zelfs de groenn boai van 't puntnklassement.  

Sercu is nu nog ossa by de koers betrokkn: en organiseert de Zesdoagse va Hasselt en Gent.

Sercu zyn voader Albert wos vroegerder zelve e goein coureur (oundermêer 'n twiddn up 't weireldkampioenschap van 1947 in Reims en winnoare van 'n Omloop 't Volk en Dwars door België in 't zeste joar), mo ne verplichte zyn zeune nie voun te koersn. Patrick wos êest foetbollist byn Yzegem en 't wos at 'n vêertiene wos dat 'n voun 'n êeste kêe zei dat 'n wulde koersn. E muchte van zyn voader, mor ollêne at 'n uutschidde me foetbolln, etwot dat 'n ol zêre dei. 

E rêde zyn êestn koers up 20 juli 1959 in Tourout en n' endigde 'n dertienstn. In zyn twiddn koers in Ardôoie wos 'n mei met en groeptje van 7, mor achter dat 'n e drienkepulle up zyn hoofd had ekreegn, rêed 'n in 'n dyk en ezo wos 'n an de mete 'n 7stn. In zyn êeste joar kust 'n oek twi kirs winn, in Vloamertienge en in Oeselgem.

In 't 1960 kwam et dudelik da Patrick Sercu rappe bêenn had, e won da joar 6 koersn. 't Woarn e masse menschn die zein dat goed gienk zyn, moestn ze me Patrick no de piste kunn goan. Voader Sercu wos doar in 't begun gin te grôotn vôorstander van. At 'n der egliek in beguste te geloovn, is 'n gon kykn no de villodroom van Rumbeke, die toune ol zyn bestn tyd had hadde. 'n Eigenoare wulde der gin geld in steekn, mo voader Sercu gaf nie up en vroeg an êentige supporters voun t'helpn met de vermoakiengn. De bostn rochtn evuld en de schettn vermakt en ezo kuste Patrick (tope met e masse aar coureurs) enterneern up de piste. 

Sercu is weireldkampioen ewist en Olympisch Kampioen, mo voun zyn voader en zyn vastn verzorger, Maurice De Tavernier, is zyn overwinnienge in Gent-Wevelgem voun liefhebbers in '64 de schoanste uut zyn carrière ewist. 't Joar dervôorn had 'n ol ezeid dat 'n Gent-Wevelgem gienke winn, woarup da ze voader vroeg of dat 'n wel wiste wuk dat 'n zei: 'n Rôon, 'n Zwortn én 'n Kemmelberg, wit je wel wuk at dat is?. Vaneigens dadde, zei ze zeune. 't Liep aars, want Patrick miste 'n juustn vlucht en wos mo 'n zeevnstn. E wos er nie goed van en ne gienk en ne moeste 't joarn winn. E zaat in dienn tyde in 't leger en ne wos ekazerneerd in 't Klêen Kastêeltje in Brussel, mo ne muchte geregeld weg voun te enterneern. 'n Dunderdag vôorn Gent-Wevelgem van '64 had 'n ofesprookn met Maurice voun van Brussel no de Sterre in Gent te ryen en toune bachtn 'n brommer oul Kortryk, Mêende, Yper en Roeseloare nor Yzegem te ryen. 't Wos dienn dag juuste slagwoater an 't reenn en voader Sercu zei an De Tavernier dat 'n nie moeste anzettn no Gent, want da Patrick in zuk e were egliek nie gienk aanzettn. Maurice rêed egliek no Gent en Patrick wos doar inderdoad en ze rêedn lik of dan ze ofesprookn haddn, 'n ofstand van Gent-Wevelgem. De zundag derup wos 't zoverre: Gent-Wevelgem en ne dei wuk dat 'n 't joar dervôorn ezeid hadde. E won me 30 secondn vôorn up 't peletong, woa dan favorietn lik Eddy Merckx nog meireedn.

Up de weireldkampioenschappn up de piste (snelheid) rêed 'n 'n êeste kêe mei in 1961 in Zürich, byn de liefhebbers. E wos 'n twiddn endigd up 't Belgisch Kampioenschap up de piste van Rocourt en ne muchte meidoen. 't Wos gin succes, want zowel in d'êeste rounde en d'herkansiengn wos 'n 'n latstn. E zaag het in 't hêle nie mi zittn, mo ze voader zei: Ort e kir hier joungn, je got nog zukke diengn teegn kommn, mor iedere ki dat de BWB je selecteert, moej gie meidoen en je beste doen. Je moe lêern uut 't gêne die vadoage gebeurd is. 't Joar derup wos 'n Belgisch kampioen en mucht 'n were meidoen (nu in Milaan) en ne verlôor were in d'êeste rounde en rochte in de achtste finalles deur d'herkansiengn. Doarin moest 'n teegn de zilvern medoalie van 't joar dervôorn, 'n Italioander Beghetto en ne verlôor, mo 'n hadde wel evoeld dat er mêer in zaat.

In 1963 wos 't weireldkampioenschap in Rocourt en 't wos dudelik da Patrick en aarn coureur wos: zidder, beter en surtour zekerder van zyn eign. D'êeste rounde won 'n me ze vienger in zyn neuzegoatn en zyn achtste finalle, teegn Damiano en Van der Touw, wos nie vele lastiger. De kwartfinalles moest 'n ryen teegn Turrini, toune êen van de grôte beloftn van d'Italioander ('n dienn gienk zelve nog 3 kirs up 't podium stoan byn de profs). 't Wos oek gin probleem, want en hadde oek mo 2 reeksn nôdig. In d'hoolve finalles moest 'n teegn 'n Fransman Trentin, mo 'n dienn wos te zeker van zyn eign en wos nie enoeg econcentreerd, woadeure da Sercu simpel won. E muchte nu in de finalle teegn 'n Italioander Bianchetto, die de twi joarn dervôorn ewonn hadde. Iederêen wos up de zilvn en 'n vastn mechanicien van de Belgischn ploeg, Germain Mertens wos zest nie mi zeker hoevele druk dat er in de bandn moeste. Lik gewunte, wos er ezeid.

In d'êeste reekse rêde Bianchetto up kop en in de latste rounde trachtte Sercu van nem oul boovn te passeern. 'n Italioander gienk van zyn lyne, Sercu moeste vertroagn en ezo verlôor 'n. 't Gienk e klacht no de jury en Bianchetto wos edeklasseerd, woadeure da Sercu d'êeste reekse won. De twidde reekse wos voun 'n Italioander, die uut 't wiel van Sercu kuste kommn en simpel won. In 'n mêester beguste Bianchetto up kop, mo Sercu kuste nem remonteern in 'n lastn droai. E wos weireldkampioen byn de liefhebbers.

't Joar derup woarn de weireldkampioenschappn in Parys, mo doa rocht 'n nie deur d'hoolve finalles teegn 'n Fransman Morelon. D'êeste reekse verlôor 'n en in de twidde wos 'n edeklasseerd, ounterecht. E wos doa hêlegans nie mei 't akkôord en ne wulde gin snelheid mi ryen. 't Zeste joar woarn 't oek d'Olympische Speeln in Tokyo, mor in de snelheid wos 't gin vettn. Zounder ol te vele goeste wos 'n eklopt in de kwartfinalles deur 'n Italioander Pettenella. Niemand had epeisd dat 'n in de kilomeiter me vliegnde start etwot gienke doen, mor e klopte doarin dienn zestn Italioander en wos Olympisch Kampioen. 't Joar derup kwaam 'n prof en wos 'n ol rechtet 'n twiddn up 't weireldkampioenschap in San Sebastian, achter Beghetto.
ie eet wok 'n kleindochtr en ze noemt camille sercu




#Article 217: Eist (353 words)


Heist (uutsproake Eist) is een dêelgemêente van Knokke-Heist an de Vlamsche kust en ligt tusschn Zêebrugge en Knokke. 't Bestoat in feite uut drie badplatsn: Heist zelve, Duunbergen en een dêel van 't Albertstrange. Heist teldege 4.750 inweuners vo de fusie van gemêentn in 1965.

D'êeste noame van Heist was Koudekerke (Koudakerka in 1221, van 't Germoansche kalda=koud en kérika=kerke). De nederzettienge Koudekerke ountstound achter den Evendyk, die in 't verlengde van de Blanknbergsche dyk wierd gebouwd achter zwoare overstromiengn. In 1188 wast er al sproake van een kapelle die ofhieng van de parochie Lissewege. D'oudste vermeldienge van Koudekerke als zelfstandige parochie dateert uut 1221. Round dien tyd ountstound een visschersdorp die ofhieng van Koudekerke in de dunen en schorren ten nôordn van den dyk. Êest wierd 't Noorddorp genoemd, ton Heys en loater Heyst.

In de negentienste êeuwe was Heist vele grotter. Zêebrugge was e dêel van Heist, juste lik Duunbergen. Zêebrugge is oungeveer ounderd joar geleen an Brugge gegeevn.

De touristische periode van Heist begost in 1860 en d'r kwam ton een êeste hotel: Hotel du Phare. D'r was een terrasse in out, want de zêedyk bestound nog nie. Dat is de reden woarom dat de beweuners van Heist tout in 't begun van de 20e êeuwe de zêedyk de plancher (planknvloer) noemdegen.

Achter de twidde weireldoorloge veranderde 't uutzicht van Heist. De spôorweg wierd verleid noa 't zuudn en in 1951 kwamt er een nieuwe stoatie en weunwyk.

Tou in de joarn tsjeventig kwam 't zêewoater by ôog ty tou an d'n dyk. Met de werkn in Zêebrugge ist er vele zand ip 't strange van Heist gespootn gewist. Sedertdien ist er deur de werkienge van ôog en lêeg ty nog vele zand bygekommn. 't Woater komt ol lange nie mi tou an den dyk. Heist et e vrêe brêed strange.
Ip d'n dyk zyn sedert de joarn tsjeventig bykan al d'oude uuzn (vele Belle Epoque me bel-étage) ofgebrookn en vervangn deur appartementn.
An den dyk van Zêebrugge ist er vrêe vele zand by malkoar gewoaid. Zovele zelfs dat er e spontoane dunevormink is gekommn. 't Is sedert kort nateurreservoat.




#Article 218: Betty (139 words)


Betty Owczarek of kortweg Betty (22 meie 1976, Iengelmunstr) is e Belgische mediafigure. Ze werd bekend deur eur deelnoame an Big Brother en probeerde loater als zangeresse succes te krygen.

Betty begoste eur carrière als pronte bêenouwersvrouwe in Iengelmunstre. Ze probeerde eut eur meute te ountsnappn deure mee te doen an Big Brother. Ze wos de mêest ipgemerkte dêelneemster an de êeste Vlamschen Big Brother, en programma ip Kanaal 2 in 2000 woarin dat minsn en poar moanden moetn soamenleevn ounder het constante ôge van de camera. Betty, een tot ton ounbekend persôontje, werd vôorol ipgemerkt voer eur dubbelzinnige erotisch-getinte ipmerkiengn. Een vôorbeeld doavan was piekern, wa da voo zelfbevredigen stound. Een ander kenmerk wos eur voor sommigen irritante lach, die deur sommigen als gehinnik werd beschouwd. Loater ei ze beweird dat eur semi-naief gedoe een bewuste strategie wos.




#Article 219: Evy Gruyaert (124 words)


Evy Gruyaert (°11 ogustus 1979, Mullebeke) es e Belgische radio- en tv-presentatrice.

Evy Gruyaert es ofgestudeerd in Kortryk in de ipleiding Zoakelik vertoaln en tolkn. Z'es eur nationoale mediacarrière begonn by de radio, noamelik Radio Donna, moa z'es vanaf 2001 vôorol bekend gekoomn als tv-ostesse ip TV1 (loater één). Doaneffers presenteert ze nog in andere programma's lik Aan Tafel, Ticket, Vloandern Vakantieland. In januoari 2007 es ze begonn lik presentatrice va De Rode Loper.

Evy eit ôok et programma gepresenteerd om Vloandern an et sportn te krygn. Ironisch genoeg eit z'eur doarmee gekwetst, woarmee da ze de stellinge 'sport es gezound' serieus oundergroafdige. Ip de Memorial Ivo Van Damme 2006 ei ze de 100 meiter vo personaliteitn gewonn, een evenement vo 't goede doel.




#Article 220: Henri d'Udekem d'Acoz (226 words)


Henri d'Udekem d'Acoz (27 november 1933, Proovn) is 'n oudstn zeune va Charles Joseph Marie Ghislain d'Udekem d'Acoz en ze twidde vrouwe Suzanne van Outryve d'Ydewalle. En is ebôorn op 't doming 't Couthof. En is etrouwd mi weeuwe Marie - Madeleine Kervyn d'Oud Mooreghem, achter datn styf lange oen joenkeid ewist is.

Henri d'Udekem d'Acoz is avocoat van opleidieng. En is burgemêester ewist va Poperienge voe de (CDV): doa noemn ze nem nog ossan respectvol Menêer Henri. En is oek ex-vôorzitter van de provinsjeroad va West-Vloandern en Vlams vôorzitter van de Raad van de Adel. Vanof 1 januari 2000 istn lid van de Commissje toet behêer van 't Koninklijk Gesticht van Mesen. En is doanoast oek ol styf lange vôorzitter van 't landbouwcomité in Poperienge.

Sedert 15 februoari 1966 meugtn 'n oadelikkn titel van Barong droagn. Sedert 1999 is 'n oek Graaf.

In april van 2005 is d'Udekem d'Acoz verôordêeld deur 't Of van Beroep in Gent toet e boete va byka 4000 euro. En a nem schuldig emakt an belangnvermiengieng. En ad in 1999 (toen datn nog burgemêester wos va Poperienge) e weuning onbeweunboar verkloard die ze broere Patrick juste ekocht adde voe ze dochter Hélène. 'n Ênigstn reedn van de onbeweunboarverkloarieng wos 't feit da Henri niet wilde dat ze broere Patrick zo dichte by nem een vaste plekke adde, ôordêelde 't Of.




#Article 221: Madonna (zangeresse) (4344 words)


Madonna (Bay City, Michigan, 16 ogustus 1958) is een Amerikoanse zangeresse en actrice. De menschn noemn eur soms wel eki de Queen of Pop en z'is de best verkoopnde vrouwlikke artieste ooit.

Madonna is geboorn als Madonna Louise Ciccone. Loater, toen da ze eur communie deej, koos ze voe de extra name Veronica. Eur volledige name was ton Madonna Louise Veronica Ciccone. Eur pa, Sylvio (of Tony) Ciccone, is van Italioansche ofkomst. Eur ma, Madonna Ciccone-Fortin, was van Fransch-Canadese ofkomst. Achter dochter Madonna kregen zyder nog vuuf kienders: Anthony, Martin, Paula, Christopher en Melanie.

Ze groeide ip in Rochester, e voorstad van Detroit. Ton da ze vuuf joar was, stierft eur ma op 30-joarige leeftyd an kanker. Eur pa ertrouwde loater met de huishoudster van de familie, Joan Gustafson. Met eur krygt Sylvio nog twee kienders: Jennifer en Mario. Wellicht omdat ze als 5-joarige nie verstoat vowuk da eur ma wor ofgenomen en da ze ton zo'n droevoard was, a ze gin goeie reloatie met eur stiefma.

Ols kind volgde Madonna piano- en balletlessn. Ip schole dee ze goed mee an de artistieke activiteiten. Achtr 't middelboar kreeg ze ton e studiebeurze voe de Universiteit van Michigan. Achter twi joar (in 1978) go ze weg van de universiteit voe met 35 dollar in e taxi te stappn en te vraagn an de chauffeur voen eur ip e plek of te zettn woa da 't ollemolle gebeurt. De chauffeur zette eur of ip Times Square in 't middn va New York City.

Doa begunt eur professionele dans- en acteercarrière. Ze speelt in e korte film (A certain sacrifice). Ook ziengt ze in verschillende punk-bandjes lik Emmy. Bovendien werkte ze ook nog een endje als verkopster by Dunkin' Donuts.

In '82 kreeg ze eur eeste ploatncontract achter da ze op den oek van et ziekbedde van Seymour Stein, de directeur van platenmaatschappieje Sire Records, e liedje aad gezoengn. Da nummer, Ain't No Big Deal, verschynt joarn loater ip de B-kant van de singel 'Papa Don't Preach'. Bovendiên is 't in 1998 uutgebrocht ip 't (ounofficiële) album In the beginning.

Madonna eur eeste singel noemde 'Everybody', e liedje da ze ook zelve et geschreevn. Vele menschn peisdn tonne da ze e zwarte zangeresse was, ook omda der gin foto van eur op de hoes stot. De videoclip van 'Everybody' was e low-budget clip woarin daj eur kost zien dansn met eur danseurs in e nogal dounkere dancing in New York.

Ook e bitje deur MTV kreeg ze zêre e krachtig en sexy imago. In 1983 kaamt eur debuutalbum 'Madonna' uut. De eeste grote hit van da album is 'Holiday'. Da nummer wierd e wereldwyde hit. Ook vanip da album bekend zyn 'Borderline', 'Lucky Star' en 'Everybody'. In die fase van eur leven was eur tounmoalig lief John 'Jellybean' Benitez e goeie steun.

In 1984 brocht ze nog een album uut, Like a Virgin, da goe wierd ountvangn deur fans en critici. Et trokt aandacht deur de uutdagende titel en hoes, en der kaamn vier hits van: Like a Virgin, Angel, Dress You Up en Material Girl.

In 1985 speelde ze voe den eeste ki in e film. In Vision Quest, ook wel bekend als Crazy for You deur eur liedje da derin speelde, speelt ze eurzelvn. Ze treedt ip in e dancing en ziengt doa 'Crazy for You' en 'Gambler', twee hits da ze ton ook echt uitbrocht. Loater da joar speelde ze e belangrykere rol in de film 'Desperately Seeking Susan'. Ze kreeg goeie commentoar voen eur acteerprestoaties derin. Van die film komt ook eur liedje Into The Groove da op nieuwere uutgaven van et album Like a Virgin als extra liedje op die cd stoat.

De 16sten augustus 1985, de dag daze 27 joar wier, trouwde Madonna met den acteur Sean Penn. Met em speel ze in de film Shanghai Surprise, e grote flop. 't Koppel kreeg al rap e slechte reputoatie deur Sean Penn z'n agressieve ouding teegnoovr de media en de fotograafn.

In 1985 begost ze an eur eeste tournee, The Virgin Tour, mo da dee ze allene in Amerika. Pas twèè joar loater begost ze voe den eeste ki an eur echte wereldtournee.

Loater, in 1986, brocht ze eur derde album True Blue uut, da ze ton opdraagt an 'the coolest guy in the universe', eur vint Sean Penn. Van da album wiern Open Your Heart (met e uutdagende en choquerende videoclip), Live to Tell (e schone ballad uut de film At Close Range woar da Sean Penn e rol in aat), La Isla Bonita en Papa Don't Preach grote hits.

Ton oungeveer verscheenn der in ene ki e poar naaktfoto's van eur in de media, gemakt in de tyd da ze nog nie bekend was en liet maken voe e bitje geld te en voe van te kunn leven. Ze wouwt den ophef e bitje wegwimpeln deur te zeggen So what?.

In die periode veranderde Madonna eur imago en eur uuterlik. In plekke van eur rebels, punkerig kapsel koos ze nu voe de stijl van eur idool Marilyn Monroe. Ze speelde ook in de film Who's That Girl. Die film flopte were, mo 't leverde eur wel were 3 hits op: Who's That Girl, Causing a Commotion en The Look of Love.

In 1987 begost Madonna an eur eeste echte wereldtournee: de 'Who's That Girl World Tour'. Ier wierd ze voe den eeste ki begeleid deur eur achtergroundzangeressen en -danseressen Donna DeLory en Nikki Harris. DeLory danst nu nog assan by Madonna en Harris gieng loater ook meeziengn ip liedjes van Snap!. Madonna gaaft in augustus 1987 2 uutverkochte concerten in de Kuip in Rotterdam, mo no Belgïe kaam ze nie. Eén van eur concerts in Italïe in september, in Turijn, wierd live uutgezondn up tv en miljoenen menschn keekn dernoar.

Ook kaam ze da joar met eur album You Can Dance of, een album met remixen van bekende liedjes van eur, mo ook albumtracks die an mekoar gemixt zyn. Der stoeg ook e nieuw liedje op: Spotlight, die alleen in Japan e singel is gewist. Da album verkocht nie zo denderend glik eur vorige albums. Deurda ook de film 'Who's That Girl' flopt, zeggn de critici da ze eur oogtepunt nu wel get et en da eur carrière got ofbouwn. In 1988 pakt ze ton ook e pauze, woa da ze ounder andere in e toneelstik op Broadway speelt (Speed the Plow) en klêne rolln vervult in de films Bloodhounds of Broadway en Shadows  Fog van Woody Allen.

In 1989 veranderde Madonna were van uuterlik en imago. Ze wou eki gin geblondeerd oar, mo wel bruun oar, mèèr lik eur natuurlike oarkleur. Ze brocht et album Like a Prayer uut. Deur de videoclip van de titelsong van da album kaamt der vele iphef. In de clip kuje namelijk zien da Madonna oltemets e getuuge is van e verkrachting en e moord, woavan dat er een andere voorbyganger ounterecht beschuldigd en gearresteerd werdt.Ierachter go ze nor e kerke, woada e beeld van de heilige Martinus van Porres toe leven komt en eur e dikke kus gift. Doarachter zeg ze wien da der 't echt gedoan aat en magt de onschuldigen were vry, en deen is eigenlik de tot leven gekomn Martinus van Porres. 't Vaticaan zei da 't e godslasterlike video was, omda katholieke symbooln en erotiek tope kaamn. Doadeure annuleerde ook Pepsi Cola e contract mè Madonna. Oundanks, of messchies juuste deur al die commotie wierd 'Like a Prayer' e nummer 1-hit over de hele wereld, da loater nog vele gecoverd en live gezoungen gewist is deur vele artiesten, gelik Blue en Mel C van de Spice Girls.

Et album Like A Prayer, da opgedraagn was an Madonna eur ma die eur 'lèèrde biddn', leverde eur nog e poar grote hits op, woarounder Express Yourself (da in die tyd de kostelijkste videoclip ooit aat), Cherish, Dear Jessie (opgedraagn an de dochter van e producer), Oh Father (over de band met eur voader en over under reloatie ten da Madonna nog e kiendje was) en Keep it Together (over eur band met eur familie).
Behalve da stoegt er ook nog e duet met Prince op, Lovesong, en et nummer Till Death Do Us Part over eur scheidieng met Sean Penn woamee da ze op 14 september 1989 scheidde. Et latste liedje van de cd is Act of Contrition (= Akte van Berouw) woarin daje de muziek van et liedje Like a Prayer achterstevoren oort terwijl da Madonna eest e poar gebedjes fluustert en ton vertelt. In tegenstellienge toe sommige liedjes die achteruut gedroaid worden, zit der ier gin verborgn boodschap in. Wel zyn der menschn die in Like a Prayer achterstevoren Hear our Saviour Satan oorn wanneer da ze Life is a Mystery achterstevoren droain.

In 't joar 1990 speelde ze de rolle van Breathless Mahoney in de film Dick Tracy' en hier krieg ze goeie commentaar ip. Voe de rest scoorde ze ook e grote hit mè Vogue, êen van eur klassiekers die nu nog assan bekend is deur et byhorend plastrongsje en de iconische clip. Vogue stound op et album I'm Breathless, e verwyzieng no eur rolle in de film Dick Tracy. Vogue was 't enigste liedje op da album da nie uut die film kaamt of geinspireerd was deur die film, en wier der verzekers igpezet zoda menschn die nie zo voe die cabaret-achtige stijl woarn toch da album giengn koopn. Eigenlik was 't ni de bedoelieng da Vogue e singel gieng wordn. Zaat da nummer geschrevn me Shep Pettibone voe de B-kant van de single Keep it Together, mo ton da de ploateboazn et nummer oorde, voen ze et veels te goed voe e B-kantje. Doarom beslootn ze voe et als singel uit te briengen. Vogue is 't begun van Madonna eur soamnwerkieng met de producer Shep Pettibone, me wien da ze loater nog gieng samenwerken.
Vo de reste brocht ze ook nog Hanky Panky uut van da album, en da wierd ook e hit. Uut gebrek an tyd voen e clip te maken en ze geweun e performance van Hanky Panky uut eur Blonde Ambition Tour gepakt en gedubd met de studioversie van 't lied. Normaal gieng ze ook nog Sooner or Later en Now I'm Following You van da album uutbriengen, mo da wier uitgesteld voe Justify My Love, en zent uuteindelik geweun nie gedoan.

Ook al in 1990 begost ze met eur twêede echte wereldtournee, de Blonde Ambition Tour. Op diesndag 24 juli 1990 et ze ton opgetreden in de Kuip in Rotterdam, die tonne nie uutverkocht was. In België kwaam ze were nie. 
De tour wier gekenmerkt deur vele gevloek en seksuele handelingen. Azo 'zaagde' ze in Ollan bevoorbeeld over dat nog te kloar was buutn, woadeure daje de lichtshow nie goe koste zien.
In Montréal en ze gedreigd voe Madonna te arresteern a ze eur show nie gieng aanpassen. 't Schynt da sommige bezoekers aan geklaagd omda ze zo pervers dee. Verzekers aan zet over eur act beist de oosterse versie van eur hit Like a Virgin, woarin da ze eerst eur bostn en eur kruus betastte en opt ende dee lik da ze een orgasme et, deur wild round te droaien op et bedje beest da twee achtergrounddansers eur betastten. Ze weigerde eur show an te passn en voerde et nummer toch op. Toch et de politie eur nie gearresteerd, want vanos da de show gedoan was, was zel were ounderweg no 't vliegveld voe te vertrekkn nor eur nieuwe bestemmieng voe de show van de dag derachter.

De show was wreed controversieel en uuteenloopnd; juust achter eur seksuele Like a Virgin zoung ze Like a Prayer uut berouw, beist dat er e kruus boven eur zweefde en da der priesters en nunnen met eur dansn. Dorom wilde de paus van tonne, Johannes Paulus II dat de bevolkieng van Italïe de concerts in Rome boycotte. Ton et Madonna inderdoad één van eur shows in Rome moetn oflastn. Vo die reden was ze nogal vies en ze verstound et nie dat de paus azo eur tegenwerkte beist dat n nie eens de show aa gezien. Zaat de paus trouwens ook voe een van eur shows in Rome uutgenodigd as reactie, mo nis nie ofgekomn.

Ook in 1990 brocht ze eur eerste Greatest Hits-album uut, The Immaculate Collection (den oenbevlekte collectie), een album da ze opdroeg an de paus. Nooit en de menschn zeker geweetn ot echt over de paus gieng of over eur broere Christopher, want em ze biename is Pope (dus paus in 't Iengels). De cd was 't eeste album ooit da gemixt was in Q-sound, woamee daje de muziek in 3-dimensionoale styl kut oorn. De nummers ip de cd woarn ook e bitje geremixt. Op 't album stoegn der ook 2 nieuwe liedjes, Rescue Me en Justify My Love, e soamnwerkieng me Lenny Kravitz, en ze wierdn alletwee grote hits.
De videoclip van Justify My Love was weeral zo choquerend en expliciet. 't Was zelfs zo erg da MTV em nie wou uutzendn. Daarom et Madonna ton e videocassette uutgebrocht met de clip op, da was den eeste video-single ooit. Van die videoclip-cassette zyn der 400.000 verkocht gewist. In de clip kuje trowens ook eur tonmoalig lief Tony Ward zien. Em is bekend als e naktmodel voe homobladjes en -films.

In 1991 speelt Madonna de hoofdrol in een documentaire over haar leven beist de Blonde Ambition Tour, genaamd Truth or Dare. In Europa kreegt de film de name In bed with Madonna. In de documentaire kaamt Madonna no voorn als een ambitieuze, sexy en veeleisende vrouw, mor ook zachte trekken van eur karakter kaamn no voren. Zo is te zien da ze regelmoatig 't graf van haar moeder bezocht. Ze bezocht et filmfestival van Cannes voen eur documentaire meer bekendheid te geevn.

E joar loater speelde ze in de film A League of Their Own, over e vrouwnhonkbalteam. Critici woarn enthousiast over eur acteerprestaties deze ki. Uut die film kwaamt eur liedje This Used To Be My Playground, die in de V.S. eur tienste nummer 1-hit wier, mo roar genoeg nie op de soundtrack van de film stoat.

In 1992 bracht ze 't album Erotica uut op eur eign nieuw ploatnlabel Maverick, woa by da ounder andere Alanis Morissette e contract tèkende. Ip 'Erotica' stoegn de nieuwe singles Erotica, Deeper and Deeper, Fever (e cover van Peggy Lee), Bye Bye Baby, Bad Girl en Rain. Over 't latste liedje vroegen vele menschn under of worom da et eigelik up da album stoeg, want twas te lief vergeleekn met de reste. Ton zei Madonna dat da liedje eigelik e verborgn boodschap aat en daddet over sperma gienkt. Ip da album, geproduceerd deur Shep Pettibone, got de zangeressen e bitje meer de electronischen kant ip. Ze wildn vo de hoes van da album eur helemalle in eur blootn ip de foto, mo da mocht nie van eur ploatenmoatschappy Warner Music. Doarom e ze ton gekoozn voen e detail van een van de foto's van eur boek Sex da ze kort achter het verschynn van da album uutbrocht. In da boek brocht ze eur erotische fantasieën in beeld en ounder woordn. 't Publiek leekt echter tydelik moe te zyn van eur erotiek, want 't album verkocht teleurstellend voe e Madonna-album en der wier vele geklapt over 't boek Sex. Tegenwoordig is da boek vele gezocht en e moeilik te viendn verzamelobject. Normaal gieng et boek eigelijk geweun X noemen, mo ton da Madonna oorde da der round die periode e film gieng uutkomn over et leven van Malcolm X da ook X gieng noemen, e ze beslootn voen eur boek te ernoemen.

In 1993 begost ze met eur nieuwe tour, die The Girlie Show noemt, e concert met vele circusachtige elementn en zelfs e topless paaldanseresse die de show opende. Ook zaatn der vele seksueel getinte elementn in, lik orgies en SM. Deze ki dee Madonna buutn Londn en Parys gin Europese steedn an, dus ook Olland en België kaamt ze nie nortoe. 't Was wel den eeste ki da ze no Australië, Zuud-Amerika, Israël en Turkije giengt.

In 1994 brocht Madonna et liedje Human Nature uut. 't Was een aanval op alle critici die klaagde over Madonna ton daze Erotica uutbrocht. In da liedje zei ze dus ook da ze nie wist da ze nie over seks, eur fantasieën en eur mening mochte klappn. 

Human Nature stot op et album Bedtime Stories da ze uutbrocht in 1994, worop da de hits Secret, Take a Bow (met als achtergroundzanger/producer Babyface) en Bedtime Story stoegn da ze tope me Björk geschreven et.

In 1995 brocht Madonna e ballad-verzamel-cd uut, getiteld Something to Remember, wa da ook de titel was van een van de liedjes van eur I'm Breathless-album. Ierip et Madonna eur lieveliengsballads ip gezet, mo ook drie nieuwe liedjes: You'll See (da ze loater ook in 't Spoans et gezoungn), One More Chance en I Want You (tope mè Massive Attack).

In 1996 speelde ze in de film Evita over Evita Peron, de vrouwe van de Argentynsche dictator Juan Peron waaruut dat de hit Don't Cry for Me Argentina kaamt. Ook uut die film kaamt de grote hit You Must Love Me, da een Oscar kreegt voe beste filmsong. De film was e groot succes. Beist de opnames van die film ountdekte ze da ze in verwachtieng is.

In oktober 1996 kreeg Madonna eur eeste kiend, dochter Lourdes Maria Ciccone Leon van eur tonmoalig lief en ex-fitnesstrainer, Carlos Leon.

In 1998 verscheen et album Ray of Light, woavan da Frozen de eeste single en hit wierdt. Met die cd sloeg Madonna e nieuwe weg in, qua sound mo ook tekstueel. Producer William Orbit was verantwoordelik voe de electronische sound van et album en tope met ounder meer Patrick Leonard schreef Madonna eur meest spirituele tekstn toet tonne toe.
Achter de teleurstellende verkoop van eur twèè vorige albums, betekende Ray of Light eur terugkèèr no de top. Critici woarn zot van de sound en eur stemme, die siends da ze zanglesse most volgn vo Evita vele sterker gewordn was. Ook van da album woarn de hits Ray of Light, Drowned World/Substitute for Love, The Power of Goodbye en Nothing Really Matters.

In 1999 ziengt ze de soundtrack voe de Austin Powers-film 'The Spy Who Shagged Me'. Domee kriegt ze èèn van eur grotste hits van de joaren '90: 'Beautiful Stranger'.

In 2000 speelde Madonna e hoofdrolle in de film The Next Best Thing, neffest Ruper Everett. Voe die film pakte ze ook 2 liedjes ip: Time Stood Still en American Pie, e cover van de klassieker van Don McLean.

In 2000 verscheent ook eur album Music, da technische nieuwe synthesizermuziek liet oorn, geproduceerd door Mirwais en William Orbit. Neverst de titeltrack, Music, verschynn ook Don't tell me en What it feels like for a girl ip singel. Als extratje wierdt in Europa ook de eerdere hit American Pie toegevoegd, e beslissieng van eur ploatenmoatschappie woa da Madonna nie content mee was.

In ogustus van da joar wierdt Madonna vo de twidde ki moeder: achter e moeilikke bevallieng kaam zeuntje Rocco Ritchie in Los Angeles ter wèreld. De voader is regisseur Guy Ritchie.

In december van dazelfste joar trouwde ze met regisseur Guy Ritchie. Ritchie makte vo de remix van de single What it feels like for a girl e controversiële videoclip woarin da Madonna met e bomma styfrap over de stroate rydt en uutendelik tegen e boom vlamt. Ook maakn ze tegoare vo BMW de commercial Star woarin da ze e verwende, ambetante ster speelt (e parodie op eurzelvn).

In 2001 besloot Madonna voe 't est in acht joar were te gon touren. Eur Drowned World Tour startte ip 9 juni in Barcelona. Ze speelde vele nummers van de populaire albums Ray of Light en Music. Weeral dee ze met die tournee Olland en België nie an. Wel speelde ze voe de eeste ki zelve gitaar en verboasde ze eur fans me sommige ruige passages.

An 't ende van 2001 brachtt Madonna eur twèède verzamel-cd uit, getiteld GHV2 (Greatest Hits Volume 2). In tegenstellieng toe eur eeste verzameloar The Immaculate Collection, bevat GHV2 gin nieuwe nummers.

In 2003 briengt Madonna et album American Life ut. Ze besloot de video voe de eeste single American Life op 't latste moment terug te trekkn. In de video zyn oorlogsbeelden te zien en de clip bevat openlik kritiek ip president Bush. Omda ip da moment een oorlog in Irak uitbrikt, viendt Madonna de clip oungepast. Andere singels van da album zyn Hollywood, Nothing Fails en Love Profusion (dat ook wier gebruukt als oundersteunende muziek en video voen e parfum van Estee Lauder). Ook stoat ier et nummer Die Another Day op, de titelsong van de James Bond-film, woarin Madonna e kleene rol et. De film en singel stammn uut 2002. Oewel et album American Life binnkomt op nummer 1 in de Amerikaanse albumlysten, volt de verkoop uutendelik tegen.

Beist de MTV Awards in september 2003 veroorzaakn Madonna, Christina Aguilera en Britney Spears wereldwyde opschuddienk deur mekoar e toungzoen te geevn beist de vertolkieng van e medley van Like A Virgin en Hollywood. Under soamnwerkieng schynt goed te bevolln, want voe Britney's album In The Zone neemn Madonna en eur e duet op da ook up single verschynt: Me Against The Music.

In 2004 voundt de Re-Invention Tour platse. Beist die tournee treedde Madonna voornamelik ip in Amerika. In Europa treedde ze ip in Olland, Ierland, Lissabon, Londn en Parys, mo weeral nie in België. Beide concerts in Olland woarn direct uutverkocht. Den orlog in Irak, vrede, den elektrieke stoel, e skateboarder, e doedelzakspeler, John Lennons Imagine, Madonna die over et publiek heenkomt, etc. woarn allemole elementn uut die wereldtournee. In tegenstellieng toet eur vorige show - de Drowned World Tour - zoeng ze beist de Re-Invention Tour vele hits. Van elk album dat ze aat uutgebrocht, zoeng ze minimum êen nummer. Voe et eest siends The Who's That Girl-tour uut 1987 giengt achtergroundzangeresse Nikki Harris nie mee. Ze was juste bevollen van e kiend en wou bovendien e bitje meer aandacht aan eur eigen carrière besteedn. Voe vervangster werdt Siedah Garrett gevraagd, e zangeresse die surtout bekend was van eur duet in 1987 met Michael Jackson, I just can't stop loving you. Zy verzorgde ook al achtergroundvocalsn ip Madonna's derde album True Blue uut 1986.

Et concert begost met e videovertonieng van The beast within (e remix van et nummer Justify my love uut 1990) woarip da Madonna verzn uut de Openboaring voornleest, begeleid deur beeldn uut X-static Process, e video- en foto-impressie, geschootn door topfotograaf Steven Klein voe ze tentoonstellieng. 

Dat de ton 46-joarige Madonna nog wel een aantal jaren gieng meegoan, bleekt wel as ze achter et openen van de videoscherms uut het podium opkomt: Strike a pose; een andestand kost eur winnig moeite als ze inzet met eur nummer Vogue.

Ip zoaterdag 2 juli 2005 treedde Madonna ip in et Londnsche Hyde Park vo et grotste popconcert aller tyden, Live 8, voe e 200.000-koppig publiek en nog eki 3 miljard tv/internet/gsm-kijkers. Ze zoengt eur hits Like a Prayer, Ray of Light en een extended-version van Music. Achter 't concert makt ze bekend dat eur nieuwe album Confessions on a Dance Floor got noemen.

't Album bleekt e terugkeer te zyn nor eur muzikale roots: dance. De schyve wierdt in november 2005 uutgebrocht en bevatte de hit Hung Up, e catchy en dansboar nummer roundom e sample van et ABBA-nummer Gimme, Gimme, Gimme. Da succes wierdt vorsgezet met et uutbriengn van de singles Sorry, Get Together en Jump.

Ip diesendag 16 augustus 2005, eur 47ste verjordag, brikt Madonna e sleutelbèèn, een and en drie rebbn by e vol van eur peerd op eur landgoed in Wiltshire (Iengeland). E moand later gieng ze weer aan 't werk. Me vele pijnstillers nimt ze de videoclip voe Hung Up op.

Ip vrydag 18 november 2005 wierdt Madonna veroordeeld voe plagioat. De eeste vier moaten van eur nummer Frozen (1998) komen overèèn met et nummer Ma vie fout le camp (1993) van de Belgischen componist Salvatore Acquaviva uut Moeskroen. Et gevolg van de veroordelieng is da in België cd's en dvd's waarop Frozen te oorn is uit de schappn moen wordn ghoald en 't nummer ier nie mi mag worden gedroaid op radio en televisje.

Begun 2006 zette Madonna twèè nieuwe wereldrecords op eur name. Ze was de eeste artiest die met een album, Confessions on a Dance Floor, in 40 landen de nummer èèn positie bereikte. Hung Up deed etzelfste in de single charts in mo liefst 41 verschillende landen.

In meie 2006 begost Madonna aan e nieuwe wèreldtournee, de Confessions Tour. De tour startte ip 21 mei in Los Angeles. De show wierdt gepreezn deur critici. Et iptreden wierdt controversieel genoemd: azo berydt Madonna eur dansers lik peerden en angt ze aan e kruus. Achter verschillige stops in de VS en Canada, kwaam ze end juli ook nor Europa. Ook Olland is angedoan gewist. Verder speelde ze in Iengeland, Wales, Duutsland, Italië, Denemarkn, Vrankryk, Tsjechië en Rusland. Achter Europa stoegn olf september de latste vier concerts gepland, in Japan. 

Madonna zorgde in 2006 ook voe veel commotie deur het Malawische joungetje David van 13 moanden oud te adopteern. Madonna kreeg et joungetje in 't vizier, ton da ze Malawi bezocht in 't koader van e project woa da ze an meewerkte. De zangeresse doneerde vele geld voe twee weesuuzn te bouwn voe weeskienders van ouders die gestorvn zyn aan AIDS. David was ook zo'n weeskiend, die twee weken achter ze geborte in e weesuus belandde. Ze moeder was aan AIDS overleden, ze voader leefde nog wel. David was by z'n eeste ountmoeting met Madonna wreed ziek. Ne leed aan malaria en scheurbuuk. David ze voader aat in tusschentyd ze goedkeurieng aan den adoptie gegeevn. Toch was ni iedereen content met de adoptie. Madonna zou de adoptiereegls an eur voetn gevaagd en. De zangeresse et in e oopnhartig interview met Oprah Winfrey gezeid dat da nie azo is en dat den adoptie van David volkoomn legaal is.




#Article 222: Kortryks (354 words)


Dit is een aanzet om de spelling van het Kortrijks (of algemener Zuid-Oost West-Vlaams) vast te leggen met nadruk op de relatie/verschillen met het Standaard Vlaams (SV).

Kortrijks (West-Vlams: Kortryks) wordt gesproken in de grote regio rond Kortrijk, dus in de gemeenten Kortrijk, Kuurne, Wevelgem, Lendelee, Oarelbeke. Als je regiospecifieke pagina's schrijft, duid je dit bovenaan aan met de template . Voor het wel heel speciale oud centraal-Kortryks is er een sectie in Kortryk. 

Het Kortrijks spreidt zich verder uit tot in Moorslede, Izegem en Tielt waar de overgang naar het Iepers en Brugs begint hoorbaar te worden. Ten Oosten van Kortryk en Oarelbeke, namelijk in Zwevegem en Deerlijk is er een heel scherpe klank verschuiving die eindigt in het wel heel specifieke Waregems. Verder zitten wij in het weer andere Oost-Vlaams.

Dit is slechts een eerste onvolledig voorstel: aanvullingen zijn welkom, discussies voer je best op de .

Waar mogelijk, volg het SV.

In Zuid West-Vlaanderen worden korte ie-klanken i uitgesproken:
 ZOWV: Mijn overleg = min overleg, volglijst= volglyste, mensen = minsn

De ui/ij wordt uitgesproken als een korte eu (ö):
 ZOWV: Min weuf bleuft nie beuten moar in eur euzeke; ze goat de computer gebreuk'n met de meuze 

De AN-sch wordt quasi algemeen uitgesproken als sk. Dit is het meest opvallende en hoorbare verschil met de andere West-Vlaamse regio's.
 ZOWV: verskil, geskiedenisse, skole
 ZOWV: Die skôone gastn droagn lêlyke skoen.	(Die knappe gasten dragen lelijke schoenen.)
 ZOWV: Ge moe gie nie teegn myn skeenn skippn!	(Jij hoeft niet tegen mijn scheenbenen te schoppen!)

de AN-oo wordt als wo(a) (oeë) uitgesproken. We hebben hier de keuze uit twee alternatieven:

 ZOWV: ôok, grôot, vôo
 ZOWV: De môordenoare es uutendelik ter dôod verôordêeld.

 ZOWV: wok, grwot, vwo	(ook, groot, voor)
 ZOWV: De mwordeneire es uuteindelik ter dwood verwoordièld.

Om de nadruk te leggen op de i-klank in de AN-ee, kunnnen we kiezen voor he alternatief iè

 ZOWV: gerièd (gereed), wiè (weide), zièver (zever), mièr (meer), ièlegansn (helemaal) 
 ZOWV: Den ièste kiè est vriè de moeite.

AN: woorden eindigend op -d, nd, st

( Ik ga met mijn hoed en mijn hond naar de post )




#Article 223: Sociaal-Liberale Partij (180 words)


Sociaal-Liberale Partij (ofgekort SLP) wos e Vlamsche lienks-liberoale polletieke party, actief toet 't ende van 2009. De party noemde Spirit toet de 19stn april 2008. Da stound voe Sociaal Progressief Internationaal Regionalistisch Integraal-democratisch en Toekomstgericht.

De party es ountstoan uut de ter ziele gegoane Volksunie en de politieke bewegienge ID21. Als gevolg van de gestoage achteruutgang van de Volksunie ip 't ende van de êenentwintigste êeuwe, wos er veel onênigheid gesloopn in de party. Der woaren twêe strômiengn: een nationoal-conservatieve (ounder leidienge van Geert Bourgeois en een links-liberoale (ounder invloed van Bert Anciaux en Geert Lambert). De standpuntn laagn te verre uut elkoar en nen split wos ounvermydelik: ip 13 oktober 2001 werd beslist om uut mekoar te goan. Spirit wos een groeperienge van de vôrige links-liberoale fractie binnen de party. Onder andre om probleemn me de kiesdrempel te vermydn, ein ze een kartel angegoan mè en lienkse party: de SP.a.

Ip 't ende van 2009 zyn SLP en Groen! gefusioneerd ounder de noame Groen!.

Olhoewel ze een klêne party woarn, han ze deur under strategische alliantie toch veel verkooznn:




#Article 224: Zêebrugge (355 words)


Zêebrugge (Nederlands: Zeebrugge) is 'n dêel van Lissewege, dêelgemêente van Brugge. 

In 1965 teldege Zêebrugge 4.750 inweuners.

Zêebrugge is van in 't begun e vissersoavn gewist en is vandoage de grotstn van België. In de joarn tsjeventig is Zêebrugge enorm uutgebreid. 't Is nu de twêede grotste en modèrnst' oavn van België.

Zêebrugge eit e schôon strange moar is voral e grôte zêeoavn. In 1878 ountwierp ingenieur barong De Maere van Aertrijke e plan vor e kanoal dat Brugge me de zêe moste verbiendn. 
In 1895 anveirdege 't parlement da plan. In 1896 begostn de werkn die deurdegen toet in 1907. D'r wierd e binnenoavn angeleid in Brugge, e kanoal van 11 kilometers lank, 70 meters brêed, en 8 meters diepe. D'r is ton ôok 'n oavndam angeleid van 2,487 kilometers lank en 50 meters brêed. De sluze in Zêebrugge was 256 meters lank, 20 meters brêed en 9 meters diepe.
Binst de twêede Weireldoorloge is den oavn verwoest. Achter den ôorloge en ze d'oavn ton were eripgebouwd en verder vergrodderd, woamee dat 't nu de modernste en twidde grotste oavn van België is en één van de modernste van Europa.

Van round 't joar 1900 êt Cockerill (loater Cockerill-Sambre) een kooksfabrieke g'hêt in Zêebrugge met de bedoelienge  van kooln van British Coal te verwerkn en de kooks deure te verkoopn an de fabriekn in 't Ruhrgebied. d' Oudste 50 kooksovens die d' er toet an 2004 gestoan hen woarn in 1928 gebouwd en hen gewerkt toet in 1958. In 1956 and 1959 zyn d' er twê nieuwe batteryn mè moderne (25 OTTO en 35 CGCF) ovens gebouwd. Die hen nog gewerkt toet in 1996, woarachter dat de Vlamsche Gemêenschap de fabrieke geërfd hèt. Oundanks protestn dat de fabrieke moest bewoard wordn as een industriêel patrimonium, is de beslissienge genoomn voa de fabrieke te sloopn. 't Sloopwerk hèt in 2004 begost en is in 2005 voltôoid.

De vestigienge was bekend as Carcoke (Afdeling Zeebrugge) moa voa de mensn van Zêebrugge was 't geweun de kooksfabrieke. Tope met de glasfabrieke van Glaverbel was de kooksfabrieke den ênigste grôote industriêle werkgever voardat de moderne haavn was uutgebouwd.




#Article 225: Vlaams Belang (444 words)


Vlaams Belang is een Vlamsche polletieke party die bestoat sedert 14 november 2004. Z' is Vlams-nationalistisch en reks-conservatief.

Vlaams Belang is de opvolger van 't Vlaams Blok. In 2004 woarn drie vzw's verboundn me 't Vlaams Blok angekloagd en verôordeeld voe racisme deur 't Hof van Cassoasje, de ogste rechtbank va België. De drie vzw's woarn:

Doarip besloot de party van noame te verandern.

Tot in 2006 giengn de verkieziengsuutsloagen van't VB oltyd moa in stygende lyne. Vô de Gemêenteroadsverkiezingn 2006 krêeg Filip Dewinter en koude douche deur 'n uutslag van Patrick Janssens, moa ôok in de grôte steedn was't nie oltyd ne vettn.

Anno 2007 zien we veranderiengn in de winnoarsmentaliteit en stuuft et ol ne kêe in den top van 't VB. Me de nieuwe Lyste Dedecker ester ne nieuwn die komt vissen in dezelfdn vyver.

By de verkieziengn van 7 juni 2009 oalde de partie 15,28% van de stemmn voe 't Vlams Parlement en 15,88% voe d' Europeesche verkieziengn. Da wos e verlies van 8,86% en 7,28% vergeleekn met de vôorige Vlamsche en Europeesche parlementsverkieziengn van 't Vlams Blok. 

By de federoale verkieziengen van 2010 gieng 't Vlaams Belang were achteruut. In de Koamer zakte de partie toet 12,3% van de stemmn,  e verlies van 6,7%. Ze woarn vuuve van under 17 zetels kwyt. In de Senoat giengn ze 6,92% achteruut toet 12,28%. Doa woarn ze twêe van under vuuf zetels kwyt (voe de rechtstreeks verkoozn senateurs). 

Sedert die verôordelienge probeert 't Vlaams Belang neur racistiese parleej e bitje in te perkn. Moa nie olle verkooznen sloagn doa even goed in. Dat is oek normoal: de arde kritiek op immigrantn is oek êen van de belangrykste reed'nen vowuk da 't Vlaams Belang goed scôort in de verkiezingn.

De Vlams Belangers zelve zeggn dikkers dan de 'traditionele' partyen ol vele van nunder standpuntn geweune overenoomn en. Objectif ezien is dat oek wel woa. E vôorbeeld: overtyd wos 't e schande om te zeggen aanpassen, of werekêern na joen land tegen e vrimdelieng. Moa nu durvn oek d'ander partyen dat ol te zeggn. Zelfs de partyen ol de lienkerkant zyn in de loop der joarn opeschoovn na 't centrum.

De nieuwn vôorzitter sedert ende 2014 es Tom Van Grieken die Gerolf Annemans ipvolgde. Annemans volgde in 2012 Bruno Valkeniers ip. Vôodien wos 't Frank Vanhecke, ipvolger van stichter Karel Dillen. Andere kopstikkn zyn Filip Dewinter, Filip De Man, Marijke Dillen, Barbara Pas en Anke Van dermeersch.

Zôwel Frank Vanhecke as Filip Dewinter zyn afkomstig van Brugge, moa 't centrum van de party en ulder activiteitn liggn in Antwerpen. In november 2009 gaf Frank Vanhecke zyn ountslag uut 't partybesteur van 't Vlaams Belang.




#Article 226: Woatou (178 words)


Woatou (Nederlands: Watou) is e dêelgemêente va Poperienge en ze legt pal an de Schreve.

De gemêente is surtout ekend voe neur 2 brouwers (Van Eecke en St.-Bernardus) en de gedichtn in 'n zomer. Dat poëziefestival in de zomer is een initiatief va Gwij Mandelinck, zevve e dichter. 't Is e miengelienge tusschen gedichtn e beeldn. 't Komn ieder joar gemakkelik 20.000 menschen op of.

De Sint-Bavokerke was ôorsprounkelik e Romoansche kerke, die ebouwd is tusschn 1150 en 1200. De basis van de torre en 't gedêelte in bakstêen van de middnbeuke zyn bewoard ebleevn.

In de 16e êeuwe is de kerke verbouwd ewist noar e hallekerke in gotische styl.

In de kerke zyn de proalgroavn te zien van Karel van Ydeghem († 1630), êestn groaf van Woatou mè zyn vrouwe Maria van Cortewyle en van de mysticus Karel Grimminck.

De kerke is sedert 1939 e beschermd monument.

Wuk dat er ambetant is, is da ze in 't schôon Vlams ossan Waa-toé zeggn (me de klemtône op de twidde lettergrepe). Dat is verkêerd: 't is op d'êeste lettergrepe.




#Article 227: Lengtegroad (231 words)


De lengtegroad es soamen met de brêedtegroad een geogroafische posisieandudinge in bolcoördinoatn. Ie wordt utgedrukt in bolcoordinoatn als volgt:

Nie gelyk de by breedtegroadn, èn de lengtegroadn gèn natuurlyk begunpunt. Dodeure wos't de mode van e grôotn of belangrykn stad te pakkn ols begunpunt. Ol noargelang de plekke èd 't onderandere El Hierro, Rôme, Koopnoagn, Jerusalem, Sin Petersburg, Pisa, Parys, Philadelphia, en Washington gewèst.
De keuze voo Greenwich es dus volledig arbitrair, en tôont an da Ingeland et tôonangevende land wos ip't moment dan de coordinoatn ingevoerd zin. In 1884, èd de Internationole Meridioann Conferense de Greenwich meridioan ols nulmeridioan uutgeroopn.

Lengtegroadn wyrdn genoteerd in ols 't oantal groadn verscil me Greenwich. Dus Kortryk ligt byvôorbeeld ip drie groadn, zestien minuutn Ôosterlèngte of 03°16′0″O of 3,266667.

Omwille van de tringrôosters vô de trings die sedert 2 mei 1835 deur Belgie reedn, wos't er nôod an e standoardtyd. Doarom wyrdt er ip 22 februoari 1836 e KB gepubliceerd dat den anleg van meridioanlynn regelde. Dedee wyrdn gebruukt vô de zunnetyd te bepoaln en an d'and doarvan t' achteroaln van den lokoaln tyd van Brussel en dus den universeeln tyd van Belgie.

In Westvloandern ligt er ip de markt van Brugge e meridioan van bronzn noagels uut 1997 ip de grond. Doarip volt ton 's noens de scouwe van e koopern bol uut 1480 da vanboovn ip 't dak van Huus Bouchoute stoat.




#Article 228: Veerle Dejaeghere (229 words)


Veerle Dejaeghere (°Yzegem, 1 ogustus 1973, weunt nu in Ardôoie) is e loopster. Neurn ofstand wos de 1500 meters, moa ze lopt nu ôok steeple.

Veerle Dejaeghere lopt in de winter surtoe in de cross (veldloopn). Z’et in ’t hêle ol vuuf kêers de Cross Cup ewon, e klassement voe de mêest regelmoatigste loopster. 

In 2000 brak Veerle ’t Bels record op de 1500 meters dat ol zeventien joar op noame va Betty Vansteenbroek stoeg. Ze muchte da joar oek meidoen an de Olympische Speeln. In 2001 kwam ze prof. Ze krêeg e contract va BLOSO. Eind 2004 krêeg ze e contract va Atletiek Vloandern. Moar in 2005 zegnde ze neur contract op, e toen moest ze were neur vôrig beroep uutoefen: ounderwyzeresse. In oktober 2006 es 't er beslist gewist dat ze were een contract kreeg va BLOSO, zodoanig da ze eur weer professioneel kan vôorbereidn.

Va 2000 toet 2005 wos ze vele gekwetst. Neur resultoatn woarn oek ni zo fameus. 
Dejaeghere ed toen in 2005 overgestapt na de 5000 meters, moa da wos gèn succes. In 2006 veranderde ze were. Nu lopt ze de 3000 meters steeple. Op d’Europese kampioenschappn 2006 in Göteborg oalde ze op de 3000 meters steeple e schône vuufde plekke. 
Op de Weireldkampioenschappen 2007 in Osaka lopt ze de finale. Z'et neur in de reeksn oek kunn platsen voe d'Olympische Speeln in Peking.




#Article 229: Internet (455 words)


't Internet is e weireldwyde communicoatie-infrastructuur dat het meuglik makt voor computers met mekoar te loatn klappn.

An de boasis ligt 't Amerikoans leger dat den Internet Protocol (IP) ipgeleid eit an al eur leveranciers. Diene protocol loat toe om twêe computers die ip 't zelfde netwerk angesloten zyn me mekoar te loatn klappn en klêne berichtjes uut te wisseln ip een betrouwboare maniere. 

't Principe van IP es dat den ontvangendn computer, oat ie 't bericht goe verstoan eit, dat'ie antwoordt voe te zeggn da 't oal in ordre es en dat'ie grêed is om 't volgende bericht t'ontvangn. Oat er veel stôrienge ip de lyne zit en den ontvanger verstoat het niet, ton zwygt ie lik vermôord. Oat de zender gêen bericht krygt binn ne bepoaldn tyd, weet ie dat'er wa mis es en probeert ie nog un poar kêern teut da't 'n andern leevn makt en 't in ordre es. Oat'ie te vele moe probeern weet ie dat de lyne of de computer oan den anderen kant nie goe zyn en probeert ie de protocol were ip te starten van 't begun.

Den ôofdregle is da iedre computer in principe een uniek IP-adres eit.

Moar 't es nie omdat twêe computers me mekoar keun klappn dat de verschillende programma's ip de computers me mekoar keunn babblen. Om dadde toe te loatn eit 't Amerikoans leger oak de protocol-couche TCP (Transfer Control Protocol) ipgeleid.

Met dienen TCP keunn programma's grôte berichten zenden noar of leustren an zôgezeide pôorten. TCP zorgt er vôren dat ol de gegeevns die in klêne bitjes verzonden zyn over IP, were tôpe geplakt wirdn en garandeert dat de ontvangen bôodschap identiek is met het gezondn bericht (risiduele kanse ip fouten is 1 vêertiene plekken achter de komma, styf klêne dus).

Met dienen TCP/IP woaren ze vertrokkn om gespecialiseerde programma's te loatn tôpewirken: simple tekste-mails (SMTP), transfer van bestanden (ftp - File Transfer Protocol) en Telnet (simplen terminal ip afstand) woaren de mêest populaire.

In 1989 zoatn de mannen van den weetnschappelikke weireld in CERN (Centre de Recherche Nucléaire) in Genève te broedn ip 'n systeim da moeste toeloatn om gegevens eut te wisslen en te bekyken, onafhankelik van 't programma of de computer dat die gegevens gemoakt oat. Da was belangryk omdat die gasten met weetnschappers van over hêel de weireld tôpe werken.

Doarom stelden Robert Cailliau eut Tongeren en Tim Berners-Lee eut Londen den HTTP-protocol (Hyper Text Transfer Protocol) vôorn die begoste te droaien in 1990. En da was 't begun van 't WWW: World Wide Web.
 
In 1993 ontstonden d'êeste browsers en ton gieng 't styf zêre. Omzeggens iedrêen, lik gy nu, zit nu hêle doagen ip browsers en consorten te kykn en gegevens eut te wisseln.




#Article 230: Renaat Landuyt (151 words)


Renaat Landuyt (Yper, 28 januoari 1959) es ne West-Vlamsen  van de sp.a. Je studeerde rechtn en filosofie an de Katholieke Universiteit van Leuven.

In 1999 stapte ie in de Vlamse regerienge woar dat ie verantwôordelik was voo weirkgelegeneid en toerisme. 

Achter de Europeesche en Vlamse verkieziengn van 2004 is 't ie overgegoan noo de federoale regerienge, woadat ie verantwoordelik was voo mobiliteit en de Nôordzêe. Je beheerde in die oedoanigheid het gevoelig dossier van de nachtvluchtn.

Tôpe me d'andre toppolletiekers ut de Westoek, Johan Vande Lanotte en Yves Leterme, istn e gast die nie vele zegt, vele doet en d'ander verstoat me'n olf wôord.

Vanof begun 2008 is Renaat Landuyt were avocoat by de balie van Brugge en lid van de commissie vo justitie van de Koamer van volksvertegenwoordigers.

By de gemêenteroadsverkieziengn in 2012 trok Landuyt de sp.a-lyste in Brugge. Vanof 1 januoari 2013 wordt ie de nieuwe burgemeêster van Brugge.




#Article 231: Manilln (727 words)


Manilln (ouk wel uutgesprookn lik manien) is e kartspel voe deurgoans vier persôonn. 't Is verzekers 't gekendste kartspel in West-Vloanderen. Je kut ôok manilln me drie of me 2, moa de regels zyn toun 'n bitje anders.

De geschiedenisse van manilln is nie zeker, mo de noame zou verwyzn no Manilla, d'oofdstee van de Filipynn, die in 'n tyde van de Spanjoardn wos. In 1776 is er e document eschreevn (Jeu de Malille) in Vrankryk, die verzeker e vertoalienge wos van e Spaansche tekste. 't Wos toune oundermêer styf vele espeeld in 't leger. 

Vanuut Spanje is 't oul 't Fransche nor ier ekommn en 't is nog osaan 't mêest gespeelde kartspel in West-Vloandern. In de rest van Vloandern is 't vele miender espeeld (oundermêer 'wiezn' is doa mêer ekend). 

't Zyn nog ossan e masse cafés die nunder eign koartersclub en, en d'oudn van doagn oudn ouk nog verre ieder weke nunder koartienge. 't Zyn doabuutn ouk nog e masse aar verênigiengn die pryskoartiengn oudn voun e bitje sous in nunder kasse te krygn. De menschn betoaln toune etwot voun e bomtje te koartn en 't koppel die wint, krygt etwot in de plekke (lik counservn, sjukla, of spuns voun of te wosschn).

In dit kartspel zyn der 4 sôorten: kloavers, pykens, koekens en ertens. Je moe speeln mi 32 kartn. Je pakt dus êerst e voerol van iedere sôorte: 

Êen persôon begunt de kartn te kappeln. De persôon die reks va nem zit, e nu de keuze: 

De dêler gift an elks van de 4 spelers 8 kartn (êest 3, toe 2, e toe were 3).

De dêler meugt troef moakn. A je vele ertns et, zeg je toun: Ertns troef!. Nù moa meugt de moat van de dêler zyn eign kartn bekykn.  
Peist êen van de spelers van de teegnparty: 'dat is e goein troef', toun meug 'n kloppn (buusn of meegoan): vanaf toun telln de puntn dubbel. 'n Moat van 'n dêler kut toune ouk tegenkloppn: toun telln de puntn vierdubbel. 

D'n êestn speler (die lienks zit van de dêler) komt uut mi e karte: 't is gelik va wuffer sôorte. Ol d'ander spelers moetn nu volgn. Ze moetn dus dezelfste sôorte op tafel smytn lik woamei dat er is uutgekomn. 

Ku j'ni volgn? Toun moe je koopn. Koopn kud ollêne mit e troefkarte. E troef is mêer weird dan gelik wuffer andere sôorte: e troef van ertn zeven is dus sterker dan e manille van pykens.
Je meugt nie ounderkoopn (of oundertroevn). Dat is e troef smytn die lêger is dan de troef die ol op toafel legt. Of 't woare da j'ni anders kut.

Wie dat e slag ku binnoaln, meugt uutkomn. En da goat azo deure toet an ol de kartn op zyn.

Bedoeling van 't spel is om zovele meugelik puntn t'oaln. Je moet dus zovele meugelik sloagn binn oaln. Dat ku j' deur e karte te smytn die beter is dan wuk dat er op toafel legt: ofwel een ogere weirde, ofwel deur te koopn.

An ol de kartn op zyn, moe j' de puntn telln. Van dat totoal trek je 30 puntn of. En de reste schryf je op e bladje. Mêestol is dat in twee kolomn me vaboovn e W en e Z (wyder/zyder). E vôorbeeld: pakt dat de punteweirde van ol je kartn 42 is. Je trekt er 30 van of: toun e je 12 puntn gemakt.
Kom je in de telling 30-30 uut, toun is 't plat: niemand makt e punt (sommigte spelers speeln toe voe dubbel puntn in 't volgend spel, moa dat is nie algemêen). 
Je speelt toet dat er e duo 101 puntn oalt (in de streke van Brugge speeln ze oltyd 12 dêlen in e party).

A je troef makt, meug je oek zeggn ne muul! of  'k goa zounder. Dat wil zeggn dat er gin troef is. Toun telln de puntn dubbel. Mêestol zeg je muul a je e styve goe karte et, moa at er gin sôorte is die domineert. 
Soms zegt de dêler oek blendn muul. Toun et 'n ze kartn nog ni ezien. De puntn telln toe vierdubbel. Da gebeurt mêestol a je in de puntn verre achter stoat, moa 't is nie styf geapprecieerd deur 'echte' karters en 't is oek nie olgemêen verspreid (by de mêeste telt e blendn muul geweune dubbel).




#Article 232: Alyssa Milano (942 words)


Alyssa Jayne Milano (Brooklyn, New York, 19 december 1972) - is e voormalig kiendsterretje, een actrice en e fotografe.

Alyssa Milano wierd upgevoed in Brooklyn deur eur oeders Tom en Lin Milano. Toen da ze 8 joar oed was, gienk ze met eur oeders no e Broadway musical. Tonne zaag ze da al zittn voe da ook te doen.
Ton da eur babysitter auditie gieng gon doen, pakte ze Alyssa met eur mee. De babysitter kreeg gin rolle, mo de producer vound da Alyssa wel etwa aat, en nie vele loater speelde ze èèn van de weeskiendjes in de Broadway musical 'Annie'. Iervoren moest ze assan meereizn met eur musical en azo kost ze nie mi by eur moatn en up schole zyn.

Toen da ze te oed voe die rolle begost te wordn, wier ze ountslaagn. Mo Alyssa gaaf nie up en dee mee an massas audities voe musicals. Azo kreeg ze de rolle van Adele in de musical 'Jane Eyre'. Ze kreeg ook e rolle in de film 'Old Enough'.

Alyssa Milano gerakte in de joaren '80 voral bekend deur eur rolle van Samantha in de televisiereekse 'Who's the Boss?' (De Boas in Huus), woa da ze de dochter speelde van huushoeder Tony, gespeeld deur Tony Danza. Omda de serie in Los Angeles wier upgenoomn, moest eur voader ountslag pakkn voe met Alyssa in L.A. te gon weunen. Eur ma bleef met Alyssa eur 10-joar joungere broertje Cory in Brooklyn weunen, mo nie vele loater veruusdn zyder ook no Los Angeles. Ook doa kreeg Alyssa eur pa Tom e job als 'music editor' voe films. En eur ma Lin wier Alyssa's manager. Toet op de dag van vandoage en zyder nog alletwèè die job.
In totaal kreeg Alyssa drie awards voe eur rolle in 'Who's the Boss?'.

In de film 'Commando' uut 1985 speelde Alyssa de dochter van Arnold Schwarzenegger. Toen dat die film in Japan wier uutgezondn, wier Alyssa do massas populair. E vint die vele macht aat in de Japanese muziekweireld, oorde da Alyssa overtyd in musicals aat gespeeld, en boodt eur e contract an.

In de periode tussn 1989 en 1992 makte ze mo liefst vuuf albums! Eur eeste album noemde 'Alyssa' en wier uutgebrocht in 1989. Doa stoundn der 10 nummers up. Et bekendste nummer van dat album was 'I Just Wanna Be Loved'. Eur twidde -en bekendste- album noemt 'Look in my Heart'. Dat album bevat 8 nummers, woarounder 'Look in my Heart', 'What a Feeling' en 'Straight to the Top'. Eur derde album noemde 'The Best in the World' en wier uutgebrocht in 1990. Doa stoundn der 7 liedjes up. Et vierde noemt 'Locked Inside a Dream'. Deen wier uutgebrocht in 1991 en bevatte 10 liedjes. Eur latste album brocht ze uut in 1992 en da noemde 'Do You See Me'. Deen bevat acht nummers.
Geen èèn van die albums is uutgebrocht in Amerika of Europa, moa der zyn van ieder album meer dan èèn miljoen verkocht.
Alyssa was een echte supersterre; ze was ryke, geliefd en ze speelde in populaire films. Moa an da kwam allemalle een ende toen da in 1992 'Who's the Boss' wier stopgezet. Alyssa's populariteit doalde enorm. Alyssa zaat enorm in den emotionèle pit, en wilde stoppn met eur carrière. Ze vound da et 't ende was van e schone droom.

Toch was ze kloar voe volwassn te wordn: ze was bereid voe in de zo genaamde 'B'-films te spel'n. In 1993 poseerde ze ook in eur blotn in e tijdschrift genaamd 'Bikini Magazin'. Ze was ook naakt te zyn in films, zoals 'Embrace of the Vampire', 'Deadly Sins' en 'Poison Ivy II: Lily'. Et deurde wel even vooda eur populariteit steeg.

Up de set van de film 'Double Dragon' leerde Alyssa acteur Scott Wolf kenn'n. Ze daten moanden lange en uutendelijk gieng ze under met mekoar verlov'n en gieng ze tôpeweunen. Ze liet ook e tattoo zettn op eur ienkel met em ze name. Mo nog voorda ze getrouwd woaren braktn eur erte en gieng ze uut elkoar.

Alyssa gieng zich were richtn op eur carrière. In 1997 speelde ze in de film 'Hugo Pool'. Da was eur eeste A-film in joaren. Producer Aaron Spelling zag eur en nie vele loater speelde ze in de hitserie 'Melrose Place'. Alyssa eur populariteit steeg. Hoewel da ze wreed geliefd was by eur collega's, voelde ze eur noois gemakkelijk up de set. Al achter èèn seizoen stapte ze uut de serie.

In 1998 kreeg Alyssa e telefongsje van Aaron Spelling toen da ze in Hawaii zaat. Em was bezig met e nieuwe serie, 'Charmed' en achter da èèn van de hoofdactrices, (Lori Rom, die oltemets op dezefste dag lik Alyssa gebor'n is) achter de pilot was weggegon, was 't eur rolle vry. Alyssa was massas content en accepteerde de rolle. 'Charmed' wier weireldwied e groot succes en wordt in Belhië uutgezond'n up KanaalTwee. Alyssa et in de serie gespeeld toe datn stopgezet wier achter et achtste seizoen in 2006. Alyssa was heel erg triestig toen dat de show stopgezet wier, en et schynt dat ze de latste dag'n van de opnames bluuv'n slapen is up de set.

Sinds 1998 got et geweldig met eur carrière, mo nie zo goed met eur liefdesleven. In 1999 is ze effetjes getrowd gewist met de muzikant Cinjun Tate. Doarachter et ze massas korte relotjes get.
Tegenwoordig is ze ook in de ambassadeur voe UNICEF.

Alyssa et met vele bekende en minder bekende sterr'n gevrijt. Ier ston der e poar op e rije:

Alyssa eur ma is iedere dag te vienden op et forum van Alyssa en ook Alyssa zelve komt soms eki e berichtje plats'n.

 
 
 
 




#Article 233: Charmed (1053 words)


Charmed is een Amerikoansje televisjeserie van de zender The WB (in Belhië uutgezonden up KanaalTwee) die acht joar lange wier uutgezond'n. In 'Charmed' zit er e bitje sciecenfiction, komedie, fantasy, horror en zelfs e bitje soap.
In 1998 wier den eeste episode (Someting Wicca This Way Comes) uutgezond'n in de Verènigde Stoaten. No die pilootaflevering keken der mo liefst 7,7 miljoen mesjn. Domee is da lange tyd de best bekek'n pilootafleverynge van The WB gewist, toet da de 'Smalville'-piloot uutgezond'n wier.
Et wier geproduced deur Aaron Spelling en bedacht deur Constance M. Burge, en tgoat over drie zusters die de sterkste goeie heks'n zyn van da weireld, in de magische weireld bekend ols de 'Charmed Ones' (de Betoverd'n, de Beschermd'n,...), mo iedere anders kent under ols de Halliwell-zusjes, gespeeld deur Shannen Doherty, Holly Marie Combs, Alyssa Milano en loater deur Rose McGowan.
Iedere zuster et eur eig'n magische krachtn, die groei'n en verander'n met verloop van tyd. De zusters weunen tôpe in een uus en gebruik'n under bovennateurleke gaves voe te vechtn met eksenmeesters, demonen en andere slichte krachtn die weunen in San Francisco, Calyfornië.

De slagzinne van de show is 'The Power of Three will set us free', wa da ook op de verhollienne sloat. Et bekendste logo da gebruukt wier is het Triquetra, een oorsprounkelijk Keltiesch tèken met drie schakels, da loter ook deur de Christenen wier gebruikt voe de drie-eenheid voor te stell'n. Toen da de show begost kwaamt er ton ook kritiek uut die noek dat het Triquetra nu ook gebruukt wier voe heksn voren te stell'n.

Up e stormachtige nacht in 't joar 1998 keert Phoebe Halliwell were no 't huus da ze in opgroeide in San Francisco. Zet een endje in New York geweund, omda ze eur pa probeerde te zoek'n. Een olf joar dovoor'n is under grootmoeder die under upgevoed et gestorvn an e hartaanval in et huus in San Francisco, da eur drie klèindochters, Prudence 'Prue', Piper en Phoebe ton geërfd en.

Phoebe en Prue kom'n nie echt overèèn. Ze woren nog zo joung toen da under ma stierf, da Prue assan verantwoord'lek geweest is. Ze kost er ton ook nie teg'n da Phoebe assan losbandig en wild was. Prue is ton ook nie content da eur joungste zusje were keert no San Francisco. Mo dien afkeer is meer gebaseerd up e misverstand: Prue eur ex-verloofde Roger et assan bewèèrt dat Phoebe an em gezetn et, beest da Phoebe assan bluv'n beweren is van nie.

Piper probeert lik assan voe te bemiddel'n, mo de sfeer in et uus is nie denderend den avound da Phoebe thuus komt. Piper zelve is oundertusjn verloofd met Jeremy, da ze leren kennen et in et ziekenhuus toen da eur oma doa laag. 

Toen da Prue et huus ant opruum'n was et ze een oed geestenbord van under gevound'n, mo de deure van de zolder, woa da ze als kiend nie binn'n mochten, krieg'n ze nie open. Wannèèr da Phoebe den avound van eur thuuskomst e bitje met da geestenbord speelt, begint et in ene ki letter per letter et woord attic (zolder) te spell'n. Piper en Prue gelov'n eur nie, mo Phoebe is serieus en is dervan overtuugd dat er etwa in da huus ant gebeur'n is. Ton volt de stroom uut.

Phoebe is nieuwsgierig en goat no de zolder, woa da ze noois up mocht. De deure got op'n, en Phoebe ziet een oede rommelzold'r. Ze kiekt e bitje round en ziet een oed boek. Op de voorkant stoat er e triquetra. Zounder derbie noa te peisn kiekt Phoebe in 't boek, en ze leest et gedicht up den eeste pogina.

Domee ountketent Phoebe de magische krachtn dat de zusjes assan al get en. In 't begin reager'n Prue en Piper mo sceptisch, toet dat er uutendelijk toch rore diengen gebeur'n...

Int begin woren de drie hoofdrolspeelsters:

Ook al woren Alyssa Milano en Shannen Doherty de bekendste van alle drieje, mo Holly Marie Combs is et meeste geprezen gewist voe eur werk in 'Charmed' en et ook vele pryzen in ountvangst meugen nemen voe eur prestotsjes. Combs en Milano en trouwens ook een ende producers gewist van de serie.
Achter et derde seizoen wier Shannen Doherty ountslagen deur de makers van de show; volgens de geruchten aad et met e ruuzje met Alyssa Milano te maken, mo tzien ook geruchten da ze der niemi tegen kosten da ze assan te loate op de set aankwam. Shannen zelve et assan beweerd da ze ountslag pakte omda ze et niemi zaag zitten voe te werken met mesjn die assan mo klagen over under job en zeggen oe slicht dat wel nie is. Shannen bleef wel e vast inkom'n krygen van de show. Ze zegt da ze noois gin episode mi gezien et sinds da ze niemi meespeelde.

In 't vierde seizoen wierd de Power of Three hersteld achter de dood van Prue deur de komst van under olfzusje Paige Matthews, gespeeld deur Rose McGowan, bekend van eur rolle in o.a. Scream en ex-verloofde van Marilyn Manson.

Leo Wyatt, gespeelt deur Brian Krause, is de white lighter (lichtgids, witte lichter) van de zusjes, mo in 't begin peisn ze da em under klusjesman is. Ondanks alle regeltjes kriegt em e relotje met Piper. Ze trouwen en krieg'n 2 zeuntjes in 'Charmed'. In de latste afleverynge zieje da ze nog e dochtertje krieg'n ook.

Sinds et eeste seizoen, toet en met et zevende speelt Dorian Gregory Darryl Morris, een agent die weet da de zusjes magisch zyn en under soms eki elpt.
In seizoen 1 aat em e partner, Andy Trudeau, gespeelt deur Ted King. Em was e jeugdliefde van Prue, die e bitje voordatn stierf voe de zusjes te redd'n, ountdekte wa da de zusjes under geheim is.

Drew Fuller speelde in 't zesde seizoen e white lighter uut de toekomst, Christopher 'Chris' Halliwell, al stelde em zezelvn voren als Chris Perry.. Em kwaam voe mysterieuze redenen en deed e bitje ror, mo et bleek datn eigenlik de tweede zeune van Piper en Leo was, die kwaam voe te voorkom'n da ze broere Wyatt heerser van et kwoad gieng word'n. Roend de tyd dat de kleine Chris geborn word, got de Chris uut de toekomst dood.
Wel komtn nog e poar kis voren in de serie, zoals in de allerlatste afleveryng.




#Article 234: Groen! (175 words)


Groen is e Belgische polletieke partie die surtout opkomt voe 't milieu. Z'is links van gedachtngoed.

De partie noemde toet 15 november 2003 'Agalev'. Doarachter is de noame veranderd in  'Groen!' en begun 2012 is 't uutroeptêekn weggeloatn. De vôorzitter is Meyrem Almaci.

Agalev (Anders Gaan Leven) is opgericht in 1981, en wos geïnspireerd deur de groene bewegienge va poater Luc Versteylen. Groen! es ipgericht noa de voo Agalev desastreus verlôopn senoats- en parlementsverkieziengn va mei 2003, toen da Agalev ne serieuzen djok kreeg en moa 2.5% van de stemmn be'oalde, al eur parlementsleedn verlôor en eur dotatie kwytspeelde. Daornoa es, ounder impuls van Vera Dua als vôorzitter, gekoozn voo vernieuwienge, wa leiddige tot de nieuwe noame. In de latste verkieziengn van 2004 ein ze weer mêer stemmn be'oald, noamelik 7.6% in Vloandern.

Lik vele partyen kosten ze nie rap genoeg vernieuwen en de federoale verkieziengn van  2007 woaren gespann.

Agalev, lik dat de partye noemde tout 2003, kende gin echte partyvôorzitter. 't Doageliks besteur lag by de secretoaris(sn) en de fractieleiders in de parlementn.




#Article 235: The Cure (806 words)


The Cure es nen Ingelsen rockgroep, mêer bepoald nen New Wave groep. Ze zyn bekend voor under melankoliesche, nohol zwarte muziek, moar zein wok lichtvoetige, mêer poppy nummers gemakt. Visueel zyn ze vôorol gekend deur under zwarte klièr'n, en deur de hoarsnit en de maquillage van de zanger, Robert Smith.

The Cure es in feite begonn'n als Easy Cure, een typisch geval van moatn in schoole die een groepke begosten. Robert Smith, soamen me Michael Dempsey (bass), Laurence Lol Tolhurst (drums) en Porl Thompson richttn in 1976 under groepke. De êeste ploate kwam t'er in 1979, Three Imaginary boys, me korte, felle punkliedjes. Killing An Arab wos nen single, en zorgde ol onmiddellik voo probleem'n, omdat sommigen der een racistisch liedje in zoag'n, olhoewel het just het omgekièrde wos. Ondertussn brochten ze wok de single Boy's don't cry ùt. In 1980 kwam een volgens sommigen êeste oogtepunt, met de ploate 17 seconds, die de bekendste single bevat van The Cure: A Forest. De ploate wos vriè minimalistische, dounkere ploate. Een joar loater kwam Faith, een ploate die styf in 't verlengde lag va 17 seconds. Ip da moment begoste een vriè dounkere periode voo de groep, met overvloedig drank- en drugsmisbrùk en veel zelfmôordgedachtn. Dat eit geleid tot Pornography, en de sfere van de ploate keun je gemakkelik illustreer'n met de êeste zinne: Doesn't matter if we all die. Ip 't êeste moment es de ploate vriè ofgebrook'n deur de critici, moar nu weirdt ze beschowd als êen van de ôogtepuntn. De groep stound ip een kièrpunt en besefte da ze zôo nie kostn deuredoen. Ze beslootn dus voo 't leev'n wa luchtiger ip te pakk'n, wa resulteerde in drie poppy nummers: Let's go to bed, The walk en The lovecats, singles die wok redelik wa commercieel succes gehad ein. Ze brochten die singles ùt ip nen mini-elpee Japanese Whispers, êest allêene moar in Japan, moar loater in de hièle weireld. In 1984 volgde ton het ountgoochelende The Top, en in 1985 The head on the door, me de sterke singles Close to me en Inbetween days.

Met The head on the door begost er een commercieel succesvulle periode van 10 joar voo de groep. Close to me betièkende de deurbroake in commerciële tv-programma's en zorgde voo bekendheid over hièl Europa (vôorol in Vrankryk, België en Dutsland). In 1987 volgde ton de echte deurbroake in Amerika, me Kiss me, kiss me, kiss me. Vôorol de single Just lyke heaven deed et goed, en wos den êesten single die in de Amerikoanse top 40 gerakte. Loater es de videoclip van da nummer gekooz'n tot beste alternative video of all time deur MTV's 120 Minutes ('t alternatieve muziekprogramma van die zender). In 1989 kwam de bevestiginge mè Disintegration, deur veel'n beschowd als de beste ploate van de groep. Lullaby wos de bekendsten single, moar andere singles woaren wok succesvol: Lovesong, Fascination Street en Picturers of you. Lovesong ei zelfs de twidde plekke gehoald in de Amerikoanse top 10, een ièle prestoatie voo nen alternatieven groep. De groep ging deure ip under (commercieel) elan mè Wish, die een aantal sterke singles oat (Friday I'm in love), moar globoal gezien nie miè 't niveau van de vôorige ploate hoalde.

De uidige periode weird voorol gekenmerkt deur lange periodes tussn ploatn en 't utbring'n van best-offs en live ploatn, een tièken da ne groep verzoadigd ès en nie miè zo nôodig iets moe vertell'n me udder muziek. In 1996, vier joar achter under vôorige ploate brochtn ze Wild Mood Swings ut, de volgens veel'n slichtste ploate da ze ôoit gemakt ein, moa die toch redelik verkocht deur under ipgebowde reputoatie. Een dièl van de reden voo de lange periode tussn de twiè latste ploatn wos de rechtzoake tussn Lol Tolhurst, een lid van't êeste eure, en de reste van de groep. Lol wos ountsleeg'n en eiste veel royalties. Achter een bittere rechtszoake verloor Lol. Achter were een lange periode va 4 joar brochten ze in 2000 Bloodflowers, een ploate die qua sfeer én kwaliteit weer ansloot by de vôorige ôogtepuntn, Pornography en Disintegration, en doarmee een trilogie vormt. In 2004 volgde ton under vôorlopig latste studioalbum, me de noame The Cure. Omda ze ne kiè wa'd anders wilden ein ze die ploate loatn producen deur nen nu-metal producer, Ross Robinson. Dad ès redelik gelukt, want de ploate ès deur critici redelik goe ountvang'n, alhoewel da tie nie miè de commerciële weerklank kreeg als in under ôogdoag'n.

The Cure es oltyd redelik populair gewist in België, voorol in de Woalen. 

Volgens sommigen es The Cure gelik an Robert Smith, en Robert Smith an The Cure. The Cure eit ton wok ol vièl bezetting'n gehad, met moa êen constante, Robert Smith. Moar de inbreng van de andere leed'n weirdt soms ounderschat, want zein olllemoale uddern inbring in 't schrivv'n van nummers.

Udige bezettinge:




#Article 236: Rose McGowan (639 words)


Rose McGowan (Florence, Italië, 5 september 1973) is een Amerikoanse actrice die 't beste bekend is voe eur rolle als Paige Matthews in 'Charmed'.

Z'et ook al gespeeld in Hollywood-films lik 'Scream' en 'Jawbreaker'.

Verder is ze ook bekend voe eur reloasje met Marilyn Manson. De dag van vandoage is ze druk bezig met e zangcarrière achter da ze de smoake te pakkn gekreegn et.

Rose McGowan is de 2de oudste van 6 kienders, woavan dat er 2 alf-verwanten zien. Ze is geboren in Firenze in Italië. Eur ouders zyn Daniel McGowan, een Iers-geboorn artiest en Terri, a Frans-Amerikoanse schryfster. Eur ouders woarn lid van de Christelike bewegieng 'The Children of God' en eur pa was de leider van et Italioanse dêel van de groep.
 
Rose McGowan leefde in 't begun van eur jeugd in de groepscommune en ze reisde deur Europa met eur ouders. Deur eur pa z'n kunstcontractn wier Rose e kiendmodel en azo is ze verscheenn in Vogue Bambini en andere Italioanse boeksjes. Eur ouders giengen uut mekoar toen da ze 10 joar was. Doarachter weunde ze in Oregon en Gig Harbor, Washington. Rose kost gin Iengels toet wanneer da ze noa de Verènigde Stoatn veruusde.

Bissen Rose McGowan's schooljoaren weunde ze by eur pa in Seattle, woa da ze op Roosevelt High School zaat. Toen da ze 15 joar was, was Rose McGowan offisêèl zefstandig van eur ouders. Rose zaag e carrière in de filmweireld wel zittn in eur loate tienerjoarn. Moa toch aat ze eurzelvn ingeschrezvn in de schoonheidsschole, voe 't geval da ze doa nie in zoe slaagn.

Rose McGowan eur èèste pogieng voe deur te breekn in Hollywood was e klèin rolletje in Pauly Shore's komedie van in 't joar 1992, 'Ecino Man'.
In 1995 speelde ze in de zwarte komedie, 'The Doom Generation'. Domee kreeg ze aandacht van de film criticussn en ze kreeg e nominoasje voe 'Beste Debut Opvoerynk' by de Independent Spirit Awards van 1996.

Doarachter kreeg ze de rolle van Tatum Riley, de beste vrindinne van Neve Campbell's personage Sidney Prescott in de horror-thriller film van et joar 1996, 'Scream'.

Rose McGowan et de langste tyd van de joaren '90 in low-budget films gespeeld, lik 'Southie', 'Going All The Way' en 'Lew  Clark  George'. Ze et ook gespeeld tegenover Peter O'Toole in de film gebasseerd up e boek van Dean Koontz.

Zet ook nog gespeeld in de zwarte komedie van 1999, 'Jawbreaker', woarin da ze e studente speelt die probeert de moord op e klasgenote te bedekk'n. Deur die rolle wier Rose genomineerd voe de Beste Schurk op de MTV Movie Awards van 1999.

In 2001, achter e poar kleine rolletjes, lik de kleine rolle in de worstelfilm 'Ready to Rumble', kreeg Rose de rolle van Paige Matthews in de hitserie 'Charmed', ter vervangieng van et hoofdpersonage van Shannen Doherty, achter da ze ountslag'n wier in de show.
Rose et er in bluv'n spel'n toet da de show gestopt wier, in 2006. Ze kreeg een aanbod voe producer te zyn vant latste seizoen, mo ze zaag da nie zittn.

In meie 2005, speelde ze actrice/zangeresse Ann-Margret in Elvis, e mini-serie over et lev'n van Elvis Presley. Da zelfste joar spraak ze de tekst van femme fatale Tala in voe et PlayStation 2- en Xboxspelletje 'Darkwatch'.

Rose goje kunn'n zyn in Quentin Tarantino/'-soundtrack cd.

Rose et ook e liedje geschrev'n en ingezoeng'n genaamd 'Protection' wat da in eur film 'Strange Hearts' is gekom'n in 2001.

Rose et in de videoclip gespeeld van 'Yoo Hoo' van Imperial Teen Music, e liedje voe de 'Jawbreaker'-soundtrack.

In de 'Charmed'-episode 'Sense and Sense Ability', et Rose in rolle e stiksje van 'Fever' van Peggy Lee gecovered.

Nu da 'Charmed' afgelop'n is, et Rose gezeit da ze van plan is voe eur eig'n album in te zieng'n. In een interview et ze eki gezeit:




#Article 237: Peter Paul Rubens (379 words)


Peter Paul Rubens (Siegen, 28 juni 1577 - Antwerpn, 30 meie 1640) is verreweg de bekendste barokschilder oller tydn. Ze techniek wos fabuleus en 't drama dat 'n in ze werkn stak, is ni vele geëvenoard. Rubens wos oek diplomoat.

Peter Paul Rubens is gebôorn in Duutsland uut Vlamsche, welgestelde ouders. Achter dat 'n opgenoomn is als Mêester in de schildersgilde in Antwerpn, goat Rubens in 1600 noar Italië. 

Je vertrok no Mantua woa dat ‘n in dienst gink an ‘t of van ertog Vincenzo I van Gonzaga, mo je stopteg’ êest in Venetië, woa dat ‘n schilderyen zag van Titiaan, Veronese en Tintoretto. De kleurn en composities van Veronese en Tintoretto aan e direct effect up ze maniere van schildern en Titiaan beïnvloedde styf zyn loater werk.

In 1601 reisdeg’t ie langs Firenze no Rome, woa dat ‘n de klassieke Griekse en Romeinse kunst bestudeerde en werkn van Italioansche mêesters copieerde. Je wierd doa surtout beïnvloed deur Michelangelo, Rafaël en Leonardo da Vinci. Je blêef in Italië tout in 1608.

As 'n were kêert in Antwerpn, vroagn Albrecht en Isabella, de aartsertoogn die in de Nederlandn boas zyn, vo hofschilder te kommn. In 't zelfste joar (1609) trouwt Rubens mè Isabella Brant.

E joar loater goat 'n weunn en werkn in een atelier an de Wapper in Antwerpn, mè e hêeln pak elpers (oek wel 'roapn' genoemd). 

Tusschn 1623 en 1633 reist ’n oek deur Spanje, Vrankryk, Iengeland en de Noordelikke Nederlandn op diplomatieke missies vo de Spoansche Habsburgers vo tout vrede te kommn. Filips IV van Spanje sloat em in 1624 tout ridder en keunink Karel I van Iengeland in 1630.

In 1626 goa ze vrouwe dôod. 

Rubens meugt nog ossan op diplomatieke missies; deze kêer is 't voe Albrecht en Isabella. 

As 'n were kêert uut Iengeland, ertrouwt 'n mè e jounk mèsje, Hélène Fourment. Rubens is 53 joar, zy is 16. 

Binst ze twidde verbluuf in Spanje in 1628-1629, begost ‘n de schilderyen van Titiaan were te bestudeern an ‘t Spoans of. Je was zot van zyn werkn en je copieerde doa zyn Ountvourienge van Europa en zyn Adam en Eva. Je gerakte doar ôok bevriend mi Diego Velázquez.

Peter Paul Rubens goa dôod in 1640 in Antwerpn. E legt doa begroavn in de Sint-Jacobskerke.




#Article 238: Woater (163 words)


Woater (H2O) is, chemisch gezien, e verbiendieng tusschn 2 woaterstofatoomn e 1 zuurstofatoom. By e geweune temperateure is woater vloeiboar, 't e gin kleur en 't riekt ni. 

Vanof exact 0° groadn Celsius vriest et vaste toet ys. Vanof 100° Celsius kookt et, by 1 atmosfeer druk.

Woater is styf belangryk voe nuus menschn. De ippervlak van de eirde bestoat voe mêer of 70% uut woater. En nuus lyf bestoa voe 66% uut woater: amme gin woater drienkn, goa me dôod.

't Wordt deur vele wetenschappers, at ni alle wetenschappers is, of een ideoal solvens oemschreven. ' t Is polair, 't ed e klêen moleculair gewicht, 't kom vele voren en 't i praktisch gin slichte neveneffecten. 't Kut doarom ook goe diffunderen, en deur da ze chemischen eigenschappn zo speciaal zyn, is 't ideaal vo protonen deure te geven.

In 't Westn is proper woater uut de kroane evident. Moa mêer of e miljard menschn op de weireld en gè drienkboar woater.




#Article 239: Celsius (176 words)


Celsius is 'n êenheid voe de temperateure. 

De noame 'celsius' komt van een astronoom uut Zweedn: Anders Celsius (1701-1774). Die weetnschapper et de schoale voe 't êest gepresenteerd in 1742. In sommigte landn (lik Amerika) klappn ze nie va Celsius moa va Fahrenheit voe de temperateure te meetn.

Om et simpel uut te leggn (moa weetnschappelik is 't ni ounderd ten ounderd juste):

Ol wuk da doatusschn ligt, is verdêeld in 100 gelyke stiksjes. 

In 't begun lagen de weirdn anders: voe Anders Celsius wos 0 groadn 't kokpunt, e 100 groadn 't vriespunt. Loater e ze dat dus ommegekêerd.

Den SI-eenheid da de wetenschappers gebruuken voe temperateuren te meten is Kelvin, en 't ed dezelfste indeling of Celsius mo 't is 273,15 groaden bytelln.

Anderen êenheedn die overtyd ôok nog gebruukt wierdn zyn de Réaumur en de Rømer, en de dag va vdage wordt de Rankine ook nog gebruukt. De Rankineschoal pakt lik de Kelvinschoal ook 0° als absoluut nulpunt, mo rekent vanaf doar verder in êenheedn die in grotte gelyk zyn an groadn Fahrenheit.




#Article 240: Eirde (planete) (122 words)


Deirde is e planete in nuus zunnestelsel. Vanof de zunne gerekend, is 't de derde planete. We noemn ze ouk 'blauwe planete' omda ze voe byka driekart bedekt is mi woater.

Up d'eirde vind je plekkn die helegansn mi woater bedekt zyn, de zeeën of oceoann, en plekkn die boovn de zeespegel uutsteekn, de continentn. 

De Noordpole en es gin continent omda datte en yskappe es die up et woater van de Noordelikke Yszee dryft.

Deur eur grote diepte (tout meer of vuuf kilomeiter) es de Middellandsche Zêe eigentlik ook nen oceoan.

De druk is gemiddeld 101,3 kPa ip zêeniveau.

Ze bestoat uut 78,08% N2; 20,95% O2; 0,93% Ar, 0,038% CO2, en sporen van andere goazn lik woaterdamp en de andere eedlgasn.




#Article 241: Dikkebus (428 words)


Dikkebus is e parochie in de Belgische provinsche West-Vloandern en e dêelgemêente van Yper. 't Weunn e klêne vichtienounderd menschn. 

Dikkebus ligt teegn Euvelland, mor is zevve zo goed of plat. De parochies die derround liggn, zyn Vloamertienge, Kemmel, De Klyte en Rinnegelst.

Dikkebus is e schôon vôorbeeld van lintbebouwienge, de parochie ligt hêlegans an de Grôte Boane (Dikkebusscheroute, Dikkebusseweg in 't AN). Deur asverschuuviengn, en aar kleur va terremak en êentige bomtjes is er etracht voun 't uutzicht van de platse te verbetern. 

 

Dikkebus is mêer of Dikkebus ollêne. Oek 't gehucht 'n Krommenelst (dat up 't groundgebied va Vloamertienge ligt) is dêel van de parochie Dikkebus. 

'n Postnumerô is 8900 ('t zeste lik Yper en Sient-Jan), mo 't is oek nog 8904 (nu van Boezieng) ewist. E post is er ol lange nemê, deur centraliezoasche moetn de Dikkebusnoars ol stief lange nor Yper goan. In 't oud gebouw van 'n post zit de KSA nu.

By da 't schynt wos Dikkebus êest e joagershutje in de busschn ounder Yper. De noame komt van 'dikke' (dichte) en 'bus' (bus, struukn of troenkn). De betêkenisse van de noame is nu wel hêlegans weg, want vele boomn en stoan der nemê.

D'êeste gebouwn in Dikkebus woarn êentige klôosterweuniengn in 1072.

De vyver is voogns de legende en ofdruk van de botte van e reuze (en et de vorme van e schoe) en deur 't ofkloppn van die botte, is 'n Kemmelberg ountstoan. In 't echt is 'n ountstoan deurda poaters uut Vormezêle de Kemmelbeke ofedamd henn.

In Êestn Weireldôorloge is bykan olles kapot eschootn.

Up 7 oest van 2007 zyn de pompiers van Dikkebus in e masse gazettn ('t Latste Nieuws, 't Nieuwsblad, 't Vook) ekomn deur dan ze me twoovn 928 900 euro ewonn en met 'n Lotto. Ze speeln ol dertig joar by gazettewienkel Grimms me de zeste cyfers: 1 3 7 10 32 en 39. In november krêegn ze wel slichter nieuws: de pompiers van Dikkebus moetn verhuuzn nor Yper. Deur centralizoasche volln olle vôorpostn (dus oek Elverdienge en Vloamertienge) weg.

In 'n documentairefilm Bedankt  Merci van Kat Steppe en Nahid Shaik uut 2009 is 'n America êen van de cafés woa dan ze filmn. Buutn de cafébazinne Alice zevve, ziej de bolders nog, de toeristn (die doar iedern zundagnuchtnd nundern Ginder Ale goan goan drienkn) en êentige van de vaste koarters. D'aar cafeetjes die in 'n film kommn, zyn 't Breughelhof in Nieuwkerke, 't Christen Volkshuis in Roesbrugge, Herberge in Sint-Elooi in Houtkerke en de Vrede tusschn Hoarieng en Woatou, die toune juuste toe wos.




#Article 242: Els Pynoo (116 words)


Els Pynoo (Kortryk) es de zangeresse va Vive la Fête. Z'es tope met de zanger Danny Mommens en es een markante verskyninge: z'eit een ôge, bykan naïeve stemme, en eur nen outfit by iptreedns es ôok oltyd gewoagd.

Tot eur 15e weundige ze in Marke by eur ouders en gink noa 't skole na Onze Lieve Vrouw van
Vlaanderen. Doarachter vertrok ze noa Gent vo plastische kunstn te goan studeern. 
Vandoage den dag weunt ze in Olsene, tope me eur ne partner Danny Mommens.
Naar eign zeggn eit ze overwogen voor een uus in Marke te kopen (...) Uuteindelik ein me toch besloten vo toch iet dichter by steden lik Gent, Brussel en Antwerpn te weunn.




#Article 243: Seaside festival (136 words)


Het Seaside festival wos in de joarn '80 een festival vo alternatieve muziek in België.

Het Seaside festival wierd joarliks georganiseerd in 't twidde weekend van ogustus in De Panne, met uutzounderinge van de allerlatste editie (1986) die in Veurne deureging. 

Ip de verschillende edities van het Seaside festival troadn ounder andere de volgende voorol groepn ip: The Cure, Public Image Limited, Siouxsie and the Banshees, Killing Joke, Echo and the Bunnymen, The March Violets, New Order, Fad Gadget, The Stranglers en The Ramones, en ôok Belgische artistn, gelyk: TC Matic, Front 242, Red Zebra, Luc Van Acker en Arbeid Adelt!. Ol die groepn woarn de crème de la crème van de New Wave, een muziekstrôminge die ton eur ôogtepunt kende.

Twêe festivals gingn verder woa da Seaside stopte: Polderrock (Oedeburg, West-Vloandern) en Pukkelpop (Leopoldsburg, Limburg). 




#Article 244: Eernegem (102 words)


Eernegem is e dêelgemêente van de Belgische gemêente Ichtegem. 't Is geleegn tussn Ichtegem-centrum en Gistel. Der weunn oungeveer 6585 inweuners.

Volgest specialistn kêert de noame Eernegem were toet 'n tyd van de Frankische kolonisoasje. Êen of ander Arnjo (Erno) et hier en hoeve begost. Ze kienders (=inga) bleevn d'r weunn (=gem). De noame Eernegem betêeknt dus eigentlik: weunplekke van de kienders van Arnjo. D' hêernhoeve bestot vermoedelik ol van 't joar zevenhoenderd.

In 't nôorden van 't dorp, lanst de Ganzestroate, o je toet 1954 e mote. Da was verzekerst ter versterkienge teegn d'involln van de Nôormann in de joarn negenhoenderd.




#Article 245: The Ramones (212 words)


The Ramones wos een Amerikoanschn punk-rockgroep. 

In 1974 kwamn vier jounge gastn uut Queens New York tope om muziek te moakn: Joey (zanger), Johnny (gitaar), Dee Dee (bas) e Tommy (drum). Da wos te vulln in de periode van de disco, moa disco wos nunder genre nie. Dee Dee woun 'n êestn die ze zelvn Ramone noemde. En ol d'ander dein nem achter. De noame Ramone komt eigentlik va Paul Mc Cartney van The Beatles: a Mc Cartney in een hotel kwam, gebruuktnde e voalsche noame: Paul Ramone.

In 1976 moakn ze nunder êeste ploate: Ramones. Nunder styl va muziek is: korte nummers, styf zêre en surtout lude speeln. 

De groep et dikkers veranderd va opstelling. Marky Ramone gienk weg in 't begun va de joarn '80 (e wos mêer drounke of nuchter) en in zyn plekke kwam Ritchie. In 1987 goenk Ritchie zelve weg. Op 't moment da Marky stopte mè drinkn muchn'de were kêern in de groep. In 1989 goenk Dee Dee, die ol de songs schrêef, weg voer e solo-carrière (die ol gèn kantn marcheerde). 

De Ramones stopnde in 1996. Z'en vele gastn kunn beïnvloen, moa toch en ze nôois styf vele ploatn verkocht. In 2001 gink Joey Ramone dôod. In 2002 Dee Dee Ramone. In 2004 Johnny Ramone.




#Article 246: Beseloare (105 words)


Beseloare (Nederlands: Beselare) es een dêelgemêente van Zunnebeke. 't Es doa nog wrêed landelik en kalme.
 

Beseloare es vorol gekend voe z'n heksn. D'r zyn ier in tyd roare dingn gebeurd. Ne kêer in de twêe joar verbrann ze doa met vele tralala nog een hekse. Da gebeurt ollemoale met d'n heksestoet. Olle minsn va Beseloare meugn ton vo nietn binn of doen mee. 't Sjiekst is vaneigns vo de nietsvermoednde minsn die stoan te kykn te doen verschietn.

Gekende heksn in Beseloare woarn Sefa Bubbels, Clette 't Aendegat, Dokke van d'Heulebeke, Fyte Kwick, Meele Crotte, Tanneken Vanhulle, Treze Belle, Leeme Caduul en Calle Bletters.




#Article 247: Westoek (159 words)


De Westoek is e streke ol weerskantn van de Schreve. Deur de Westoek lopt 'n Yzer, 't gebied te westn doavan noemn ze Bachtn de Kupe.

Den Vlamschn Westoek legt in 't uuterste westn van de Belgische provinsje West-Vloandern (buutnstoanders noemn dat ouk wel e ki de Far West).
De streke omvat de arroundissementn: Veurn, Diksmude en Yper.
De Vlamschen Westoek omvat de steedn en gemêentn:

De Belgische kustgemêentn De Panne, Koksyde en Nieuwpoort zyn toeristisch soms by een andere regio ingedêeld: de Westkust.

De Vlamschen Westoek werkt sedert 2008 nauwe t’ope mi Vrankryk. In april 2008 besliste Vlams minister Geert Bourgeois mi zyn Franschen collega om e Europeesche Groeperieng vo Territoriale Soamnwerkieng (EGTS) te moakn tusschen de Westoek en de Opoalkust. Dat zou moetn ten vôordele zyn van ‘t toerisme, mobiliteit, ulpverlenieng en communicoasje. 

De Franschn Westoek legt in 't nôordn van Vrankryk en komt overêen me 't Fransche arroundissement Duunkerke.
In Vloandern noemn we dien regio Frans-Vloandern.




#Article 248: WTC-toorns (154 words)


De WTC-toorns of World Trade Center woarn de mêest zichtboare ounderdêeln van 't WTC-complex, een complex va mêerdere wolknkrabbers in New York. Met under ôogte, 417 meiter, woarn ze de ôogste gebouwn in New York. Der woarn 110 verdiepn in.

De bouw van 't World Trade Center es begonn in 1966 en ofgelôopn in 1970. Ip da moment wos 't ôogste gebouw van de weireld en doardeure een symbool van de Amerikoanse overmacht.

In 2001, mêer bepoald ip de 11sten september es 't deur nen terroristischn anslag verwoest, toun da twêe vliegers te kloffe in de toorns vloogn. Tôpe met de ansloagn ip 't Pentagon en de mislukte anslag ip 't Wit Uus vieln der oungeveer 3000 dôodn. Den anslag es ipgeëist gewist deur Osama Bin Laden; een oanzienlik deel van de inweuners van New York vermoedt dat den anslag expres of per oungeluk es meugelik gemoakt deur een deel van de eigen overeid.




#Article 249: Woomn (315 words)


Woomn is e dorp in de Belgische provinsje West-Vloandern. Woomn ligt an den Yzer en 't is sinds 1977 een dêelgemente van 't stad Diksmude. 

Toet 't ende van 1976 wos 't Joenkershove ook by Woomn, moar by de gemeentelikke erindieling moest da nar Oetulst goan. 't Ligt last de groate boane, den N369 die van Diksmude naar Yper loapt.

Up 't groundgebied va Woomn ligt 't kasteel De Blankoart met e park en e vyver (50 a). 't Is e natuurreservoat en e part van de broekn in de lêge overstroomboare polders van den Yzer. Diene vyver is oenstoan in de 15ste en 16sten êeuw deur turfwinnieng. In dien omtrek is ter oak ne woaterpruductiecentrum, ne groatn bassing woar da ze drienkwoater produceern. Den alscholvere, de brune kiekndief en de blauwn reiger zyn van de meest vokommnde veugels. Da gebied is ne slapplaatse voer deurtrekkende woaterveugels en verschillnde soartn overwienterende eendn en ganzn.

By De Blankoart ku je schone toern wandeln ('t Blankoart wandelpad) en ge passeert er lanks de vochtige Yzerbroekn. De Yzerbroekn zyn 4.000 ha groot en liggn langs 'n rechteroever van 'n Yzer. Ze loopn van Oostvletern toet Diksmude.

De Sint-Andreaskerke die 't end de joarn 80 ersteld e gemoderniseerd is gewest achter den brand in 1985. D'ôorzoake van de brand wos e kortsluutinge.  De kerke doarvoorn werd in den Grootn oorlog in 1914 helegans vernield en werd in 25 erupgebouwd. Diene kerke brandde toen in 1985 uut, en werd de joarn doarup ersteld en erupgebouwd. By die erupbouw werdn de drie beukn ounder êen dak gebrocht en werdn de pilarn weggenomn. Doardeure ountstound der êen grote moderne ruumte, da uutkeek up 't altoar, da nie achteroan in de kerke stoat moar averwege an ne zygevel.     

De nieuwe kerke is getêkend deur Willy Devriendt, ne lokoaln architect.  Den binnenkant is vree modern beist da j't an de buutnkant nie echt ziet.        




#Article 250: Catalonië (318 words)


 
Catalonië (Cataloans: Catalunya, Spoans: Cataluña, Aranees: Catalonha) is één van de 17 zelfstandige Spoansche regio's met oungeveer 7 miljoen inweuners in 't noordoostn van Spanje. 't Is t'ope met 't Basknland de moteur van de Spoansche economie en 't rykste stik van 't land. Den oofdstad is Barcelona.

Catalonië eet e sterk identiteitsgevoel met een eign toale en een eign parlement. Sins kort een z'ook weer een eign statuut (in 't Cataloans wilt dadde eigenltik 't zelfste zeggn lik e groundwet woarin dat er gesteld wordt da Catalonië een noatie is binn Spanje). De Cataloansche bevolkienge is in 't algemeen vree jovioal en stoat oopn voe nieuw bloed. In Spanje zelve zyn de Cataloann wel gekend voe nogol up under geld te zittn.

Catalonië was een ounafhankelik land van in de vroege middeleeuwn. 't Eeste Cataloanse parlement dateert uut 'n elfde eeuwe. De goudn tyd van de Cataloanse geschiedenisse is round de dertienste en veertienste eeuwe. In de vichtienste eeuwe aan ze zyder zelfs een consuloat in Brugge.
In 1714 verliest Catalonië 't geen dat er nog overgebleevn was van z'n eigen instelliengn o de keunienk Filip de vuufdn heel 't Iberisch schiereiland wil centraliseern no z'n eigen gedacht. De Cataloansche toale en cultuur werdn me geweld verbann deur de Spoansche bezetters. De Cataloann kreegn were e vorm va zefbesteur binst de Twidde Spoansche Republiek in de joarn 1930.

Ten tyde van generoal Franco wierd de zelfstandigheid van 't gebied en zelfs de toale styf ounderdrukt. 't Is moa achter de dôod va Franco dan ze were autonomie winn, met een eign parlement (De Generalitat).

Catalonië is een styf ofwisselnde regio. Der zyn bergn voe te skiën in 't noordn en meer of 350 kilometers kust, woavan dat 't eeste stik, dichtste tegen de Fransche grenze de Costa Brava genoemd wordt.

Catalonië bestoat uut vier provinsjes (de noame van d'oofdplatse is gelyk an de noame van de provinsje):




#Article 251: Glottisslag (160 words)


De glottisslag (Internationaal Fonetisch Alfabet: [ʔ]) es e korte ounderbrekienge, eigentlik ne nasoaln stoot, by d'uutsproake van sommigste klankn. 
In 't West-Vlams oor je ne glottisslag achter de medeklienkers k, p, t vlak voe't ende van e word. Soms oor je deur diene glottisslag de medeklienker elegansn nie mei.

In 't Standoardvlams schryvn we de glottisslag mei en apostrof.

Voe de dudelikeid wirden sommigste glottissloagn nie geschreevn, vb Knokke en Oarelbeke (Kno'e en Oarlebe'e).

En poar voorbeeldn uut Standoardvlams 1.1:

 SV: drukk'n (drukken), klienk'n (klinken), werk'n (werken)
 SV: kremp'n (krimpen), loop'n (lopen), pupp'n (poppen)
 SV: buut'n (buiten), vicht'n (vechten)

In sommigste kustdialectn en periferie (lik in 't Knoks, Lapscheurs, Oostkerks, Dams, Uutkerks, Blankenbergs, Wenduuns) es de 'sch' niet lik /sX/ uutgesprookn, moa es de stemloze alveaire fricatief (ch) of /X/ achter en /s/-klanke vervangn deur ne glottislag. 

 s'uppe (schop), s'oenn (schoenen), s'ône (mooi), s'itterend (schitterend)

Glottisslag ei j'ook in andere toaln lik in 't Cockney-Iengels, Nedersaksisch, Deens, Aroabisch en Indonesisch.




#Article 252: Hattrick (389 words)


Hattrick is nen online voetbolmanagerspel waarin ge jon eigen (virtuweel) tiem ebt.
In het spel kunt u allerlie dingn glijk spjelers koopn, verkoopn, ze ountslaan,...
Ook kunt ge trainers bienjimn, der ountslaan, jeugdploegsken maken,... vanalles en zelfs nog wa mêer!
Etgeen ge zeker nie meugt vergeten is uwen westridipstellink, uw spelers in de juste formatie zetten enzo, ge kent da verzekers wel.

Ge speelt 1 keerken per week nen competitiematch tegen 1 van die 7 andere kerelkes die ook nen ploeg ebbn in jon divisie. Ge kunt de match oftewel live volgen met ht-live(om de 10 min ofzow staat der dan een zinneke datter ene nen kans eeft gehad ofzow). Momenteel zyn der 9 divisies, goed voor in de 40 dusd tiems in den belgique. Ook kunt ge vryndskappelijke wedstridden spelen die ge zelf kunt regelen, dus ge kunt es tegen n team van nen maat spelen ofzow. Als ge da perse wilt kunt ge naturlijk wok tegen de een of andre arabier gan spelen ofzo :).

Als ge naar den pagina goat genaamd -spelers-(helaas ister nog gene west-vlomsn hattrick) kunt ge uw spelers zyn tegare met un statuskes enzo. Ge kunt ze sortjeren ip naam, leeftijd, scoren, verdedigen,...
Uw spelers ebben voor alles nen bepaalden stat, waaraan ge oungeveer kunt zyn oe goed die zijn. Die stats gaan van -onbestoand- tot -mythis- of -goddlyk- ofzow.(dertussen zitten der nog een stuk of twintig van die dingen glijk goed, zwak, uitstekend, rampzalig,...)

By den pagina genoamd -de club- kunt ge keepertrainers, assistent trainers, dokteurs enzo aannemen voor uw ploeg. Die verbeteren de training, of hun vorm of woordvoerders verbeteren de houding van uw sponsors en supporters en ge kunt zo nog ffe doorgaan.
Ook kunt ge daar geld steken in uw jeugdploegske, als ge daar een paar seizoene veel geld in steekt kunt ge der jeugdspjilers uthalen voor in uw eige ploeg te steken of te verkopen.

Dr is wok nen pagina ezoa genoemd, daar ebt ge nen soort van overzicht ip uw kosten,ipbrengsten, sponsorsgeld enzo.

Ge kunt spelers zetten ip den transferlijst, die bluven daar drie dagen stoan en iedereen die wil kan der ip bieden(de hoogste bieder krigt em ip et loatste). Zo kunt ge uw ploeg verbetren door beter spjilers te koopn of als ge bv 15 verdedigers ebt dedie die ge nie nodig ebt te verkopen.




#Article 253: West-Vloandern (142 words)


De provinsje West-Vloandern is êen van de tien provinsjes van België. 't Is de provinsje die 't mêest in 't Westn van Vloandern ligt en d'ênigste in België die an de zêe ligt. d' Oofdstad is Brugge, andere belangryke steedn zyn Kortryk, Ostende, Roeseloare en Yper. West-Vloandern is ook vrêe gekend va zyn kust: een strepe van 67 km woar dat hêel België noartoe trekt ot schôon were è. 

Buutn de kust ei j' ôok nog andere streekn: 

De officiële toale in de provinsje is Nederlands. Moa de menschn klappn meestol wel 't typische West-Vlams; ni ollêne ounder makoar moar ouk teegn menschn da ze nie kenn, en zelfs in officiële situoasjes.
Teegn de toalgrenze zyn d'r nog de faciliteitengemêentn Spiere-Elkyng en Mêesn woa de Frans ouk een officiële toale is.

Gemêentn met underne AN noame, steedn ein (stad) achter underne noame:




#Article 254: John Steinbeck (134 words)


John Steinbeck (Salinas Californië, 27 februoari 1902 - New York, 20 december 1968) wos nen Amerikoanschen schryver en j'eit de nobel prys van de literateure gewounn in 1962.

John schreef in een realistischn styl, mêestal over oarme minsn uut de werkersklassen. Zyn werk The Grapes of Wrath vertelt et verhoal van de Joads, een oarme familie van de Amerikoansn stoat Oklahoma binst de Dust Bowl, en under probleemn in de stoat California. De roman stelt op indringende wyze et imigratievroagstuk an d'ordre. 't Wordt gezien as een verdediginge van d' oarme menschn teegn de ryke.

East of Eden is waarschynlik et belangrykste werk van Steinbeck. In dien roman stopt de schryver met 't kykn noa de socioale onrechtvoardigeid as bronne vo 't kwoad en zoekt de wortels van 't kwoad in de menschelike psychologie.




#Article 255: Manchester United (108 words)


Manchester United is e voetbolclub uut Iengeland.

Z'ein al joarn trofees (11x FA-cup) en titels (20x Premier League) gewounn in Iengeland en in de Champions League bevoorbeeld (1968, 1999 en 2008). Êentige van nunder sterspelers zyn Wayne Rooney, Rio Ferdinand, Christiano Ronaldo en Ryan Giggs. 

Vo de moment es Manchester ook êen van de rykste voetbolploegs uut de weireld: z'ein sponsers lik Nike en AIG.
Under stadium is Old Trafford, 't grôotste in Iengeland. De capaciteit e 76.000 supporters en da's vele mêer dan Arsenal, Liverpool of Chelsea.

Hierounder de spelers die geregeld in den êeste poeg speeln:

Ierounder en overzicht van de spelers die regelmoatig espeeld en.




#Article 256: Sulfer (element) (284 words)


Sulfer of zwoavel is e chemisch element me atoomnummer 16. 't Behoort toe de zuurstofgroep en de ni-metaaln. 't Symbool van sulfer is S.

E sulferatôom bestoat in de regel ut 16 protoonn, 16 neutroonn, en 16 elektroonn. De 3 stabiele isotoopn zyn 33S, 34S en 36S. In totoal zyn der 18 isotoopn, woavan datter mo 3 zyn die e halfweirdetyd en die langer is of drie secoendn.

Sulfer is e toamelik courante groundstoffe. De belangrykste bronn zyn sulferoudende mineraaln. Doarin wordt er nog e verschil gemakt tussen sulfoatoudende (SO4) en sulfietoudende (SO3).
Vodder komt da ook nog vôorn in orgoanische sulferverbiendiengn en gasn (gelik vulkoanische gasn).

Sulfer komt ôok vôorn in de mêeste eiwittn, deur disulfidebrugn te maken elp et mee vo de correcte opvouwieng te garandeern. 't Es verantwôordelik vôor de reuke van dermgoaze, eirdgoaze en van eiers. Oat een ei begunt te vorten komt 'r vergiftigde woaterstofsulfide (H2S) vry, 'tgêen gebreukt wirdt vôor stienkbommen.

Elementair sulfer is ni zo moeilik te maakn. 't Voordêel is da we da geweun zuver uut de ground kunn aaln, of toch byna zuver (99,5% oungeveer). Da wordt op e speciale maniere gedoan, 't Frasch-proces genoamd.
Je ku ook sulfer aaln uut verbiendiengn, gelik (eird)olie. Ze zettn da eerst omme in woaterstofsulfide (da straf riekt en giftig is), en tonne zetn ze da omme in SO2, woaruut da ze utendelik zuvere sulfer kunn aaln.

Sulfer wordt in 'n industrie vele gebruukt. 't Dient als groundstoffe vo vele verbiendiengn. E poar voorbeeldn zyn mest, sulferzeur (H2SO4), poer (buskruut), vierwerk en batteryen. Dankzy sulfer en zuurstoffe kant de natuurlikke wêke catchou gevulkaniseerd weirdn, 't gêen toeloat om de gewilde sterkte en artehie van den industriële catchou te bekommn.




#Article 257: Assebroeke (149 words)


Assebroeke (Nederlands: Assebroek) is e dêelgemêente van Brugge, West-Vloandern. 't Ligt an de zuudôostkant van Brugge. Assebroeke et dezelfste postcode lik Sinte-Kruus en ter wordt doar dikwils een kê mee gemist in de administroatie.

Assebroeke wos zelfstandig toet up 't ende van 1970 os't by Brugge wierd gevoegd. 't Aad 'n ippervlakte van 8,52 km² mor oendertusschen is 't er do 200 hectoaren bygekommen, da't van Sinte Machiels gekreeg'n ed, noamelik 't stik tusschen de Gentsche Voart en de Steenbrugsche Wandelienge. Ip den êest'n van janewoari 2008 woaren der 19.257 iweuners die Assebroekenoaren genoemd word'n (bronne NIS).

Up Assebroeke zyn d'er verschillende parochies:

 

Surtout in de meimoand goan d'er nog oltyd vele mensen up bedevoart noa de kerke van Ver-Assebroeke. Volgens de legende blêef 't marmeren bêeld van Maria dryvn oe de Geuzen 't in de zêe smeten. 
Die legende is te ziene up de brandgloazen van de kerke.




#Article 258: Seule (104 words)


E seule, 'n êemer, nen oaker of ne ketel is en opslagvat, dat is lik en tunne, mor zounder ulle. Dat is ountstoan in den oudn tyd toune da ze nog koein met den and moestn mèken.

Je kut e seule erkenn an zyn vorme en an zyn andvat. De vorme is round ollounder met tonne lik nen cilinder da ze derop gezet en woardeure dat ie woaterdichte is. In en normale seule kut er oungeveer nen kleine 10 liter woater. J'et seuln in plastiek mor ouk in metoal, en de hele nieuwe zyn nu ol in inox, moa da zyn ook de dierste.




#Article 259: E3 Prys Vloandern (197 words)


Den E3 Harelbeke of den E3 Prys is e koerse voe profs van ca. 200 kilometers  mè start en ankomste in Hoarelbeke. De noame verwyst noa d' oude noame van den E17, die langs Hoarelbeke passeert. De koerse bestoat ol sedert 1958. 

Ze wos ossan verreên op e zoaterdag, in de periode tussn Milaan-San Remo en de Roende va Vloandern. Vanof 2005 wos den E3 oenderdeêl van 't continentoal circuit, den UCI Europe Tour. Den 1stn september 2011 is officieel bekend gemakt dat de koers voe de periode 2012-2015 deêl goat uutmoakn van den UCI World Tour. Doarom goat ie van nu voôrs deure ip de vrydag voô Gent-Wevelgem.

Het parkoers volgt het klassiek patrôon deur de Vlamsche Ardennen. In 2012 goat de Meur van Geroardsbergn der voe den eêste keê by zyn.

Tom Boonen het de koers 5 keêrs gewonn en j' is doamee recordhouder.

Den dag achter den E3, is 't ie ôok olle joare georganiseerd vo de wielertoeristn: ge kunt gy kiezn vo de korte route (80 km) of de lange route (130 km). 'n Start en 'n arrivée is an in de sporthal De Dageraad nevenst 't Forestierstadium de voetbolpleine nevenst De Goavers.




#Article 260: WTV (144 words)


WTV, of vuluut West-Vlaamse Televisie, is de regionoaln televiezjezender voe 't zuudn van West-Vloandern. Nunder zendgebied omvat de arroundissementn Ieper, Roeseloare, Kortrik en Tielt.

WTV wos êen van d'êeste regionoale zenders in Vloandern en startige in Kuurne, op 1 februoari 1993. WTV is eigendom van de Roularta-groep. 

Nu werkn ze nauwe t'ôpe me Focus, de zender voe 't nôordn van West-Vloandern. De twêe redaksjes zittn ten ander in 't zelfste gebouw in Roeseloare.   

In 't begun woarn Johan Persyn, Jessie De Caluwé, Marleen Vanhecke, Kris Borgraeve, Diederik Decraene en Lucien van achter 't nieuws de bekende koppn. 

WTV en Focus zyn ôok bekend van udder akties, zo ein ze in 2006 nen CD uutgebrocht Typisch Westvloams genoamd, me vôorol artiestn dien in 't West-Vlams zingn, gelik Johny Turbo, Will Tura, Flip Kowlier, Jimmy Frey, Marva, Willem Vermandere, Westvlams Gemiengeld Vintekoor, Laura Lynn, Lucy Loes,...




#Article 261: Tijl Uilenspiegel (123 words)


Tijl Uilenspiegel is e personage ut et gelyknoamige boek van Charles de Coster (1827-1879). 

Uilenspiegel wos e deugniet die in 'n zestienstn êeuw roundtrok deur hêel Vloandern en zelfs Duutsland, woa dan ze nem Till Eulenspiegel noemn. E kulde olleman, en e wos benauwd voe niemand. De vertellingsjes over Tijl Uilenspiegel bestoan ol vele langer dan 't boek van De Coster, moa dankzie nem is 't personage echt bekend gerocht. 

De Coster et 't êen en 't ander zelve utgevoen. Lamme Goedzak bievôorbeeld, de bestn moat va Tijl: e froajn dikzak die voeral an eetn peist. 
In 't boek va De Coster speelt Uilenspiegel oek e rolle in 't verzet tegen de Spanjoarn die in de 16sn êeuw boas woarn in nuuze streke.




#Article 262: De Gouden Boom (123 words)


De Gouden Boom is een Brugsche brouwery woar da ze biern lik Brugse Tripel, Brugge Blond en Abdybier Steenbrugge (Dubbel en Tripel) brouwn. De brouwery ligt in 't ertjie van Brugge.

In 1455 brouwdege Jan Hugheins bier in Brugge, ip de plekke van de udige brouwery. In 1872 kocht Jules Vanneste de gebouwn, en begost met de brouwery 't Hamertjie, dat êest biern van lege gistienge makte, mor in 1983 begosten z'ook biern van ôge gisting te brouwn. Ip't zelste moment veranderde de name in De Gouden Boom. In 2003 zyn ze overgepakt deur de Palm groep (Brouwery Palm NV), en nu maken ze dêel uut van de Palm Breweries NV groep.  

In Brugge zelve zeggen ze ni Gouden Boom, mor Goekden Boum.




#Article 263: The Simpsons (126 words)


The Simpsons is en Amerikoans têkenfilmptje, die in Vloandern op VT4 uutgezondn is. 't Is kluchtig voe de klêne joes, moa oek grôte menschen kun d'r mèj lachen op een ander niveau, omda 't vul zit mè verwyzingn na 't olledoagsche leven, de politiek of Hollywoodsterrn. In The Simpsons is vôoral de familieband ondanks olles vrê belangryk.

Matt Groening et The Simpsons uutevoundn, ze kwaamn êest vôorn in The Tracey Ullman Show (1987), 't woarn toune nog korte filmtjes van e minute of 3. Ze kwaamn ol zêre indeliks populiar en in 1989 beguste d'êeste echte ofleverienge (Simpsons Roasting on an Open Fire). Oundertusschn zyn der ol 19 reeksn. In 2007 is er oek e film emakt.

Achter ol de personoages zittn der vaneigens echtn menschn.




#Article 264: Alvinne (Picobrouwery) (199 words)


Picobrouwery Alvinne is en brouwery in Iengelmunstr. De brouwery weird ipgericht lik ne VZW deur Glenn Castelein en Davy Spiessens.

Ulder êeste bier, Alvinne Blond, wird zêre gevolgd deur en Blond Extra, Bruine en Tripel-varioatie. 

Doa nevenst wirden er ôok verschillende etikettebieren gebrouwn. Da gebeurt mêestal ip aanvroage van verênigiengen of streekbiercafés.

Alvinne is en picobrouwery, da wil zeggn dan'ze ollêne moa in klêne hoeveeleedn, een klêne vier hectolitr per kêe, brouwn. Ulder bier es dan ôok moa in en poar gespecialiseerde biercafés of in de brouwery zelve te kôpe. Omda ze zôon klêne produktie ein es uldere brouwery moa 'n goe schorte grôot.

Alvinne tôogt dat'er nevenst Inbev en de grôte brouweryn nog ploatse es vôor klênere brouwers woar dat'en styl nog met erte en ziele eutgeoefend wird.

Picobrouwerij Alvinne organiseert ôok ne cursus vôor amateurbrouwers. Achtr en serieuze theoretische inleidienge kregen de cursisten d'occoazie ulder eign bier te brouwen. Oat da goe lukt, keund'je vôder experimenteren en jen eign familiebier (loaten) brouwn.

Lesgever Glenn Castelein, die zelve gediplomeerdn brouwer es, kan ip anvroage vôordrachtn komn geevn over 't brouwn. Ie geeft ôok vôordrachtn oovr de Belgische bierkultuur (geschiedenisse, 't schienken, degusteren, ..). 't Drienkn moei'je zelve kunn.




#Article 265: Hill 62 (175 words)


Hill 62 is e plekke in Zillebeke woa dat er gevochtn is in den 1sten Wèreldôorlog. De noame verwist na de ogte van 't ogste punt van 'n euvel: da legt juste 62 meters boovn zêe-nieveau. De noame is op zyn Ingels uutesprookn.

In 'n ôorlog wos Hill 62, en 't bus, derroend, was een gruwelik slachtveld woa dan d'r er oek vele Britse soldaten gesneuveld zin. Generoal Bulfyn adde beloofd da die mann nôos zou moetn vèchtn, zoender zyn uutdrukkelyke toestemming (vandoa de noame Sanctuary Wood). 
Moa de Duutsche kwamn in 1916 zodoanig opzettn da Hill 62 in de froentlinie kwam te leggn (op 2 juni 1916 kostn ze zelfs de hêle plekke verovern). 
De Canadeezn en de Iengelsche attakkeernde op nundern toer op 13 juni 1916 en azo viel Hill 62 were in d'handn va de Geallieerde.

Sanctuary Wood Museum: de plekke is bewoard lik of da 't wos in 1918 mè loopgroavn (tranchées), gewèrn e muniesje.

Hill 60, oek e plekke woa da 't er zwoar gevochtn is, legt in 't geburte.




#Article 266: Perse (177 words)


En perse wa ôorsproenkelik en lange outn stoave of tiezje (frans: tige), geweunlik van twjee teut drie meitrs lank. 't Word es afkomstig van 't Franske perche.
Persen wirdn vele gebreukt rechtstoande per drie tôpe gebond'n om der persebôon'n te loatn lanksgroein. Persebôon'n zeun eigentlik de klemvarieteit van princessebôon'n (sperziebôon'n). De streukvarieteit noemn we uttebôon'n.

In de lôop d'r joarn zeun der modernere persn gebreukt vôor de bônekwjeek: olle péchjel (stoal) en plastiek beuzen voe den elektrik. Er wird'n oak betoengiezers gebreukt.

Persen wird'n ôok vele gebreukt om mee te vissn; de visperse die dikwils in bamboe wa vôo 't gewicht ljeege 't houd'n. Tegenwoordig zeun de vispersn gemakt lik beuzen met moderne kunstvezels (kôolstoffe, glasvezel) en resien'n.

De outn perse van twjee meiters tachentig is ôok an woapen in de tai-chi-chuan of tai-chi, en chineeske vechtsport.

In 't Vloams zeggen ze oak soms van iemand dattie en lange perse es.

't Word perse ei gjeen verband me 't Nederlandse pers of persen: in Vloandren wordt dadde as presse of pressen eutgesprook'n, ôok van 't Frans dus.




#Article 267: Illig-Bloedprocessie (195 words)


D' Illig-Bloedprocessie eet olle joarn platse ip Ons-Êer-Emelvoart in Brugge. 't Is een Christelikke processie die bestoat uut grôte wagens  en doaby veel groepn die vertelliengen uut et Oud en Nieuw Testament verbeeldn.

De reedn vo de stoet is 't feit da kruusvoarders oender de leidinge van Diederik van den Elzas in 1150 't Bloed van Christus ('t Illig Bloed dus) noa Brugge zoen meegebrocht hen uut Palestina. Diederik zou de relikwie gekreegn hen, met toestemmienge van de patriarch van Jerusalem, uut handn van zyn schôonbroere Boudewyn III van Anjou, keunienk van Jerusalem. Sedert ton, en dus ol vo méér dan 800 joar, goat d'Illig-Bloedprocessie deure. Vo de Bruggeliengen is dat een specioalen oogdag en d'er komt ook oltyd veel volk kyken. 'T zien vrêe vele menschen da zeggn da de Romingse Soldoatn de schôonste groepe is, omda ze zo vele disiplien moetn èn voe heelsang te stampn.

De relikwie (een poar druppels gestold bloed) wordt bewoard in een lankwerpig flastje in bergkristal, dat in een gloazen koker zit, ofgebôord met goudn krôontjes. Jozef van Arimathea, een discipel van Jezus, zou ’t bloed ipgevangen hen en bewoard, achter da Jezus van ’t kruus ghoald was.




#Article 268: Kattestoet (178 words)


De Kattestoet van Yper is e drie-joarlikschn stoet die in 't teekn van kattn stoat.

'n Oorsproung van 'n stoet is een bitje ounduudelik. 't Is zeker da ze sedert 1476 kattn smeetn uut 't belfort van Yper. Da wos e gebrukelik fenomeen in de Middeleeuwn, omdan de menschn geloofdn dan kattn 't kwoad brochn. Z'en de latste kee echte kattn no beneen esmeetn in 1716 - doarachter voundn ze 't verzekers te wreed voe de beestjes. Tusschn 1813 en 1817 en z'et nog eentege kirs edoan.

In 1938 is 'n burgemeester van toune, Jan Vanderghote, were begunn met 'n stoet, me da verschil da ze me pluchn kattn smeetn. Achter 'n twin weireldoorloge en ze etwot nieuws inevoerd: e kleenn stoet. In de joarn vichtig, ounder invloed van burgemeester Albert Dehem, is 'n stoet uutegroeid toet e groot spektoakel woarin da de geschiedenisse en de rolle van de katte uutebeeld wos. 't Wos eest e joarlikschn stoet, moar in 1991 zyn ze overeschoakeld up e drie-joarliks evenement. De latsten wos in 2018, 'n noastn dus in 2021.




#Article 269: Roger Vangheluwe (450 words)


Roger Joseph Vangheluwe (Roeseloare, 7 november 1936) wos den bisschop van het bisdom Brugge toe den 23sten april 2010.

Vangheluwe is geboorn in 1936. J'es als licentioat in de theologie en de bybelsche toalen ofgestudeerd, nen diplom dat ie an de  ghoald heit. J'es paster gewyd in Roeseloare ip den 1sn februoari 1963. Als paster heet ie verschillende ipdrachten in 't ounderwys g'hed, woarounder professer an het grôotseminoarie van Brugge. In 1984 es 't ie bisschop benoemd (in 1985 gewyd). 
De bisschop stoeng bekend vo ne geestigoard die koste lachen. Zô heet ie als êestn Belgischen bisschop in een tv-quiz meegedoan (Tabel van Mendelejev) en dorachter heet ie nog meegedoan met 't programma Zomer-2006, worin dat ie ook nie stille gebleevn is.

Den 23sten van april van 2010 het ie z'n ountslag ingediend by de paus, vor een lange historie van misbruuk met een joentjie uut zn eign familjie, die begost was vo dat ie bisschop was en derachter nog verder gedeurd het. De paus he z'n ountslag direct anveird. Nog den dag vo z'n ountslag, de negentiensten van april, haad ie in Leuvn vo de studentn geprikt en gezeid hoe schandoalig dat ie ol da misbruuk mè kienders in de katholieke kerke vound. J'het toun ook gezeid da misbruuk mè kienders vil minder voorn komt in de kerke dan elders in de moatschappye. 't Is in de nacht doarachter dat z'n familjie, en een poar eurn loater z'n misbruuktn kozen, nen e-mail no de bisschoppn van België en no 't Centrum vo Kiendermisbruuk in de katholieke kerke gezoundn hen. 't En is nie geweetn of dat er een verband is tusschn z'n preke in Leuvn en de coleire van zyn familjie.
J'is een tiedje oendergedook'n int klooster van West-Vleetern, een plekstjie wo dattie vroeger assan geiren verbleven hêd. Den twolfsten september 2010 istie uut Westvleteren weg moên goan, nor een nog niet bekend plekke verre weg van zijn oud bisdom. Ook zoettie ten minste nog nen twidden kozen misbruukt hên, 't gerecht is dadde on t'oenderzoek'n, want je n'is nie van zien eeste leugen dôgegoan. Den ersbisjchop Léonard hê gezeid da zijn vroegere moat Vangheluwe nie en beseft dat ie eentwadde ergs gedoan hêd.

Ol dadde è nie vele g'holpen. In twiduusentwolve hed de kerke besloten van antipedofiele cursussen in te richten vo de seminaristen, om ze t'helpen nie t'hervollen in de zoenden van vroeger. Mo desoendanks, bluuft de spannienge groot, zeker achter da den hoofdredacteur van 't Parochieblad (in 't Vlams Kerk en Leven) Vangheluwe gefeliciterd hed me s'n vichtigjoarigen pastersjubilee. Den hoofdredacteur van die gazette hed em g'excuseird en hê gezeid dat'j'ol de verantwordlikheid draagt, mo da's 'em moen versjchoon, omdat je t'ook nie ol kan zien.




#Article 270: Dôodngang (101 words)


De Dôodngang, Fransche benamienge 'Boyau de la Mort' ('de Bajo' in de volksmoend),  is e restant van de loopgroavn uut den Êestn Weireldoorloge in de dêelgemêente Koaskerke in Diksmude. In den oorloge was 't de mêest voruutgeschoovn stellienge van 't Belgische leger, da teruggedroengn was toet Bachtn de Kupe. 't Was 't verdedigiengspunt teegn de Duutschers, die alêne in Diksmude over den Yzer gerakt woarn. De noame eit et te 'dankn' an 't feit dat er vele dôodn vieln deur de constante beschietiengn van de Duutschers. 't Is t'ope met den Yzertoorn êen van de belangrykste herdenkiengsmonumenten an den Êestn Weireldoorloge.




#Article 271: Rechtoekigen drieoek (127 words)


Nen rechtoekigen drieoek es nen specioaln vorm van nen drieoek. In een rechtoekigen drieoek es't er ênen oek die 90° meet. 

De stellienge van Pythagoras (a2 + b2 = c2) es allêne moa toepasselik ip nen rechtoekigen drieoek. 
In woorden: 't Kwadroat van de scheve zyde es gelik an de somme van de kwadroaten van de 2 rechtoekszyden.

In een rechtoekigen drieoek meetn d'oek'n die gin 90° zyn tesoamn 90°. Het ippervlak van nen rechtoekigen drieoek es gelik an a . b / 2.

Oj je drie-oek nie rechtoekig is ton heft de cosinusreehl de foute were ten ipzichte va de stellienge van Pythagoras: a2 =b2 + b2 - 2 b c cos Â.
Den elft van die foute is dorom ok 't skalair product bc cosÂ.
 




#Article 272: Gehêel getal (130 words)


E gehêel getal es e getal da in de verzoamelienge  zit. Da zyn de getalln 0, 1, 2, 3, ..., -1, -2, -3, ...
Anders gezeid, e getal es illement van de verzoamelienge van de gehêle getalln, as 't negatief, nul of positief es... 't Mag dus wel gin kommagetal zyn. 

Nog kêe anders gezei: 't is een uutbreidienge van de natuurlyke getall'n mè de negatieve getalln.

Wiskundig kaj de gehêle getalln omschrievn als de klêenste verzoamelienge me de eigenschappn:

De uptellienge, oftrekkienge en de vermenigvuldigienge van gehêle getalln es inwendig, da wilt zeggn da de uutkomste were n gehêel getal es. De delienge is nie oltied 'n gehêel getal, bevôorbild: 6:7 zit nie in .
Doadeure es 't nôdig vo 'n nieuwe verzoamelienge getalln te definiëren: de rationoale getalln




#Article 273: Yperiet (132 words)


Yperiet of mosterdgas is e vloeistoffe die styf pykt as ze in contact komt mi je vel of jen ôgen. Ouk oa je de damp inoasemt, vergoa je van ’t zêer. Je kan 't er blind va komn. En op je vel komn d’er grôte bloazen.

In den Êeste Weireldoorloge wos da gas voe den êeste kê gebruukt deur de Duutschers in 1917 an ’t frount by Yper (vandoar oek de noame). ’t Ed e joar gedeurd vôorn da de Iengelsche oek nundern variant addn.

De bedoeling van ’t gas, als woapen, is ni om de tegenstander dôod te doen (want 99% van de slachtoffers overleefde Yperiet) moar om nem uut te schoakeln. Dat adde e perversche reden: e gewoendn soldoat zorgt voe mêer miserie in zyn regiment dan e dôon soldoat.




#Article 274: Stêenstroate (stroate) (306 words)


De Stêenstroate (Steenstraat) is een oede stroate deur e deel West-Vlamse gemeentn. De stroate ed e geschiedenisse die weregoat toet in de Romeinse tyd.

De stroate is een oede verbiediengsweg (diverticulum) tusschn Kassel in Noord-Vrankryk en Eirdnburg in wuk dat tegenwoordig Zeeuws-Vloandern is. Meugelyks bestound die stroate ol van voorn de Romeinse tyd, en is 't 'n deur under rechte getrokk'n of verhard, of j'is nieuwe ageleid achter de transgressei van de zee. De verharde boane et eeuwnlang bluuvn bestoan.

Hele stikk'n van da rechte tracée bestoan nog oltnd, en in verschillnde gemeentn et de stroate zelfs nog die stroatnoame. In 't centrum van de provinsje ligt er meer dan 10 km Steenstroate tusschn de Rudenberg en de Blankaart in Diksmude. Vanof de Rudenberg vormt de Steenstroate de grenze tusschn Kookloare en Andzoame, tonne lopt de stroate deur Werken langs 't dorpcentrum. De boane stikt doa den Andzoamevoart over en lopt tonne Eesn binn. E bitje verder is de stroate de grenze tusschn Klerkn en Eesn en tonne de grenze tusschn Woomn en Tjoenkesove. In Eesn ligt de Steenstroate e poar kilometer in kassien, en is 't er sinds 1992 e beschermd landschap.

Vanof de Rudenberg noa 't noordn toe, is 't traject in Ichtegem were te viendn in de Ruidenbergstraat en de Zuster Clarastraat. Meer noa 't noordn toe liggn der were stikk'n stroate in Wyndoale en Erdryke met de noame Stêenstroate. In Wyndoale zyn der overbluufsels va Romeins erdewerk gevoen. In die streke lag 't er e knooppunt met twi andre Romeinse verbiendiengsweegn, de Brugschen Heirweg en de Zeeweg.

Toet in de Middeleeuwn was die weg, 'thope met andere oude boann, e belangryken oofdweg. 't Is moar in den Oostenriekse tyd dat andere boann de rolle overpakte, meerbepoald de boane Brugge-Toeroet-Roeseloare-Meenn uut 1754, de boane Toeroet-Wyndoale-Ostende uut 1765 en de boane Wyndoale-Diksmude uut 1769.




#Article 275: Johny Turbo (143 words)


Johny Turbo, echte noame Ivan Carlier, (19 september 1955 - 6 januoari 2000) wos nen West-Vlamschen volkszanger ut de streke van Kortryk. In de joaren '90 es't ie bekend gewordn in hêel België deurdat een zinne uut Slekke, zyn bekendste nummer, (Ja, gomme begunn of oe skêet da) als jingle gebruukt weird in het radioprogramma Hallo Hautekiet ip Studio Brussel.

Johny Turbo es vôorol gekend van een aantal singletjes, en trad ôofdzoakelik ip in de studentenmilieus en jeugdclubs. J'oat ênen cd: Veske Zjever (full-CD). Oundertusschn bestoat er wok nen covergroep van nem: Turbo Alive.

Johny Turbo drounk en smoordige redelik vele en es overleedn na een lange aanslepende ziekte (dat ie lange verborgen eit kunn oudn), slechts ênigte doagn achter zyn latste iptreedn (en da wos met de Gullegemse jeugdharmonie Burleske).

Ênigte uutspoakn van Johny Turbo die vrêe gekend zyn by Zuud-West-Vloamsche studentn:




#Article 276: Itoalië (487 words)


Itoalië es een land in Europa. Itoalië ligt in 't zuudn van Europa, an de Middellansche Zêe. Itoalië es bekend voo zyn karakteristieke vorm, noamelik een botte. Der weunen a-peu pres 59.000.000 minsn in Itoalië. Rome es den ôofdstad en eit a-peu pres 4.000.000 inweuners. Neffest d'ôofdstad es 't ôok de plekke woa da Vaticoanstad ligt, d'ôofdzetel van et Catholicisme en verbluufsplekke van de Paus. Andere grôte steedn zyn

Doarnoast zyn der nog steedn die over de hêle weireld gekend zyn voo verschillende redenn: Venetië, de stad ip het woater, Pisa, me zyne scheve torre, Verona, stad van Romeo en Julia, Firenze, kunststad en ôofdstad van et toeristisch sterk gewaardeerde Toscane.

Itoalië eit een roemruchte geschiedenisse. E poar ôogtepuntn.

Itoalië eit nen specifieke vorm, 't eit ôok twêe bergkeetns: de Alpn in 't Nôordn en de Apennynn die van Nôord noa Zuud lôopn in et 'bêen' van de botte. Tussn de Alpn en de Apennynn ligt de vlakte van de Po-rivier. In et Zuudn liggn der twêe vulkoann: de Etna, een actieve vulkoan ip et eiland Sicilië en de Vesuvius, een sloapnde vulkoan by Noapels.

Itoalië eit een Middellandse zêeklimoat: mild in de winter en warm in de zomer. Natuurlik es 't er een zekere varioatie tussn 't Nôordn en 't Zuudn. Tegoare met de schône natuur en uutgebreide kustlyne vormt da de reedn voo 't succes van Itoalië als toeristische bestemmienge.

Itoalië es besteurlik verdêeld in 20 regio's, die were verdêeld zyn in 109 provinsjes, genoemd achter under hoofdstad.

't Land vormt ne republiek, met an 't ôofd President Sergio Mattarella, die voerol e ceremoniële rolle et. 't land es ipgebouwd in een voo Europa klassieke structuur me drie machtn: de wetgevende macht (de koamer en de senoat), den uutvoerende (de regerienge) en de juridische macht ('t gerecht en olles die dermei tope angt).

Itoalië es gekend voo zyn tumultueus polletiek klimoat. Achter de verkieziengn van 2006 kwam Romano Prodi êeste minister, achter e bittere verkiezingsstryd tusschn zyn centrum-linkse L'Ulivo en de rekse Forza Italia van Silvio Berlusconi, die ol premier was van 1994 toet 1995 en van 2001 toet 2006. In meie 2008 kwam Berlusconi were êeste minister. Sedert 1 juni 2018 is Giuseppe Conte êeste minister van Itoalië.

Itoalië eit in de geschiedenisse oltyd nen dryvende factor in de Europeese cultuur gewist en dat es tot ip heedn nog oltyd het geval: Itoalië es een ideoal land om historische bezoekn te doen en eit ôok nog invloed ip de huidige culturele weireld: de mode, design (oto's, gebruksvôorwerpn,...). Itoalië eit ôok nen grôten invloed ip de sport, vôorol het voetbol, de vélokoerse en de otokoerse (Formule 1).

De ôofdtoale van Itoalië es het Italioans, dat onstoan es ut de toale van de Romeinn, het Latyn en het Toscoans. Der zyn ôok nog een aantal andere toaln die gesprookn weirden: het Duuts, in de Nôordelikke Alpen es een echte toale. Doarnoast ei je nog vele dialectn.




#Article 277: Noapels (155 words)


Noapels (Italioans: Napoli, Nederlands: Napels) is de derde grotste stad van Itoalië, en de grotste van Zuud-Itoalië. D'r weun à peu près 3 miljoen menschn. Ze legt in de regio Campanië an de Golf va Noapels, en an de voet van de Vesuvius.

Noapels is gesticht deur de Oude Griekn (Nea-polis, de nieuwe stad) round 800 vôorn Christus. Loater va tyd kwamt ze in ann van de Romeinn. In de verdere geschiedenisse wos Noapels dikkers bezet deur vrimde machtn: de Longobardn, de Vikings (round 1100), de Spanjoarn (round 1500), de Fransche (round 1800). In tusschenpoozn wos 't oek onafhankelik en zelfs een apart keunienkryk. 
Roend 1860, dus 't begun van Italie ounder Garibaldi eigentlik, kwam et verval, want de macht, de industrie en 't kapitoal veruusde voegoed na 't Nôordn. Noapels kwam een arme stad, woa da de maffia (de Camorra) vry spel adde. 't Is moa redelik recent da Noapels were e bitje opflakkert.




#Article 278: Groafschap Vloandern (2759 words)


't Groafschap Vloandern ountstound in de twiddn helt van de 9e êeuwe achter da Karel den Kletsn 't West-Frankisch ryk o g'erfd in 843. 't Kerngebied van Vloandern lag ton tusschn Oudeburg, Eirdenburg (Aardenburg) en Tourout. 't Groafschap bestound van 864 tout 1795. In 869 kost Boudewyn met den Yzern Oarm in grôte moate zelfstandig wordn teegnover de Fransche keunienk. 't Kerngebied van Vloandern lag ton round Brugge. Ze breidegen hunder gebied uut tout an de Schelde.

't Geborteproces van Vloandern begunt al van styf verre in den tyd. De menschn die d'r ton weundn woaren e miengelienge van verschillige volkn die lange 'n eign identiteit, 'n  eign noame en 'n eign verleedn haddn. In 58 vo Christus viel de Romeinse generoal Gaius Julius Caesar 't gebied  binn da nu Vloandern is. Deur zyn beschryviengn d'r over weetn me dat er ton Belgische (Belgae), Germoansche en Keltische volksstammn weundn lik de Menapiërs, de Morinen en de Eburonen. De Romeinn verdêeldn 't gebied in 2 provincies: Germania inferior in 't ôostn en Gallia Belgica in 't westn. 

In 293 mostn de Romeinn ’t kustgebied beveilign teegn d’involln van Saksische zêerovers en Frankn. De versterkte vestiengn wierdn Litus Saxonicum genoemd.  

In dien tyd wierd uze kust deur geologische veranderiengn bedreigd. De duunn wierdn geregeld overstrôomd en ’t moerassig land (nu ‘t poldergebied) dat ounder ‘t zêepeil lag wierd overspoeld. Die troage geologische evolutie wordt de transgressie van Duunkerke genoemd.

Round 379 woarn d’r troepn gelegerd in Oudenburg en in Zerkegem teegn de Saksische piroatn. D’r woarn veel Germoann by die hunder doa met hunder familie gevestigd aan. Ze vormdn de vaste grenstroepn en wierdn Limitanei genoemd. Ze droungn hunder eign cultuur ip en azo begost de germanisoatie van de streke.

De Romeinse bezettienge deurde tout in 't joar 406. Ton kreegn Frankische stammn de controle over de gewestn. Ounder de Merovienger Clovis I wierdn verschillige Frankische stammen verênigd en kwoamn de gebiedn die nu Vloandern zyn ounder invloed van 't katholiek geloof.

Round 570 begostn ôok de Vikings uze gebiedn in ’t nôordn van Neustrië en Austrasië te plundern. ’t Woarn Deenn, Noorn en Zweedn en ze wierdn hier Nordman in ’t Germoans genoemd. 

Round 650 kwoamn d’r Iersche missionoarissn preekn. Sint-Eligius schrêef in zyn levensbeschryvienge, de Vita sancti Eligii (ca.590-660), over ‘t municipium Flandrense (Brugge).

Van de 7e eeuwe trokt de zêe heur stilletjes an were. De pagus Flandrensis of Vloanderngouwe wierd deur ’t Frankisch Ryk besteurd en de Frankn begostn vele commerce te doen met de Scandinoavische landn.

In de 8e eeuwe kwam ’t Ryk ounder e nieuwe dynastie: De Karoliengers.

Je zound Boudewyn met den Yzern Oarm no de Vloanderngouwe, omdat er doa vele geplunderd wierd deur de Vikings.

Uut de Vloanderngouwe groeide ‘t Groafschap Vloandern. Boudewyn met den Yzern Oarm (862-879) was den êeste groaf van Vloandern.

Je liet round 864 e versterktn burcht bouwn ip de plekke woa da nu de Burg in Brugge is en je kost de Vikings doa teegnhoudn.

Boudewyn I stierf in januoari 879 en je wierd ipgevolgd deur zyn zeune Boudewyn II de Kletsn (879-918), die de boasis geleid hèt van ’t Groafschap Vloandern. Ie en zyn zeune Arnulf I hen ’t groafschap zuudwoarts uutgebreid tusschn 879 en 965.

Van in 883 wast er vele contact tusschn Iengeland en Vloandern vor hunder verweir teegn de Vikings t’organizeern.  In 884 trouwde Boudewyn II doa met Aelfthryth, de dochter van Alfred de Grootn, keunienk van Wessex.

Je vestigdeg' hem  in zyn burcht in Brugge, woa dat 'n hem goed kost verdedign teegn de Vikings en ook teegn keunienk Odo I, die hem wilde belettn van zyn groafschap vôort uut te breidn.

In september 918 wierd ’n ipgevolgd deur zyn oudste zeune Arnulf I, den Grôotn. (918-965).  

Arnulf I voegde ’t ryke Artesië by ’t groafschap. Loater in de 12ste eeuwe most Filips van den Elzas ’t were ofstoan an keunink Filips II van Frankryk. 

In 944 zyn ze begost met de verbouwienge van de burchtkapelle ip de Burg tout e Karolingische kerke.
Arnulf I, groaf van Vloandern en klêenzeune van Boudewyn I, liet de kerke no ’t model van de Paltskapelle van Karel den Grôotn in Aakn bouwn. ’t Was e symbool van groafelikke macht. Round 960 het ’n in de kerke e seculier kapittel gesticht met ’n college van proost, deekn en 12 kanunnikn. 
Van 958 regeerde zyn ênigste zeune Boudewyn III (958-962) mee, moa je stierf ounverwachts an de moazels (of pokkn) in 962. J’had e zeune, de loatern Arnulf II (965-988), die zyn grôotvoader in 965 ipvolgde.

De volgendn groaf Boudewyn IV met den Board (988-1035) had e moeilyke begunperiode. Je most oadellyke rebelln, die achter den dood van z’n voader in ipstand woarn gekommn, overwinn. Je kost zyn gezag herstelln deur ’t groafschap te verdêeln in Burggroafschappn.

In  meie 1035 wierd Boudewyn IV ipgevolgd deur zyn zeune Boudewyn V van Rysel (1035-1067). Z’haan tegoare tusschn 988 en 1067 ’t groafschap styf uutgebreid in oostwoartse richtienge, gebied van ’t Duuts Hillig Rôoms Ryk. Azo ountstound Ryksvloandern (de gebiedn in lêen van ’t Ryk) tegenover Krôonvloandern (de gebiedn in lêen van de Fransche krone). De Vlamsche groavn haan nog nôois zo sterk gestoan. 

De loate middelêeuwen woaren e goudn tydperk vo 't zudelik dêel van de Nederlandn. Tusschn de elfste en de vêertienste êeuwe groeide 't groafschap Vloandern uut tout e machtige lêenstoat. De steedn, d'ambachtn en de commerce bloeidn en maktn Vloandern êen van de rykste gewestn. Mè Brugge ha Vloandern êen van de belangrykste financiële centra van West-Europa.

In de 11ste êeuwe wierd er ol an internationale commerce gedoan. Emma van Normandië,  keuniginne van Iengeland en dochter van Richard I van Normandië, kwam in dien tyd noa Brugge an ’t hof van  Boudewyn V. Doar is ‘t Encomium Emmae geschreevn, ’n loflied over keuniginne Emma, woarin dat er sproake is van de Brugsche commercantn en de kostboare productn en ôok dan d’Iengelsche scheepn rechte tout by Brugge voern.

Mathilde, de dochter van Boudewyn V, trouwde mè Willem de Veroveroare, hertog van Normandië, die in 1066 by de Slag van Hastings Iengeland veroverde, en tout keunienk van Iengeland gekrôond wierd in Westminster (Londn). Mathilde wierd doar in meie 1068 gekrôond en gezalfd tout keuniginne van Iengeland. 

De zeune van Boudewyn V, Boudewyn VI (1067-1070) verênigde Henegouwn mè Vloandern deur te trouwn mè Richilde van Henegouwn, moar in 1071, ounder Robrecht de Fries, geraktn de twi groafschappn were uut makkoar.

De volgnde groaf van Vloandern was zyn zeune Arnulf III, den Oungelukkign (1070-1071), die moar e poar moandn geregeerd het, vandoar zyn bynoame.
Den 22stn februoari 1071, by de slag van Kassel, ist ‘n an zyn viftien joar versleegn deur zyn nounkel, Robrecht de Fries. J’is gesneuveld  binst ’t gevecht. Keunink Filips I van Vrankryk stound an de kant van Arnulf III, moa j’erkende nu toch Robrecht de Fries (1072-1093), de joungste zeune van Boudewyn V,  ols nieuwe groaf van Vloandern.
In 1086 vertrokt ’n noa ’t Hillig land en zyn zeune Robrecht II kwam zyn regent. In 1089 bouwde  Robrecht II d'administroatie vôort uut, deur de provoost van ’t Brugs Sint-Donatuskapittel tout kanselier en belastiengountvanger van ’t groafelik domein te benoemn. 

Robrecht van Jeruzalem (1093-1111) volgde zyn voader ip in 1093 en je wierd in 1111 ipgevolgd deur zyn zeune Boudewyn VII (Hapkin of met de Byle).

Boudewyn VII (1111-1119) volgde zyn voader ip in 1111. Zyn kozyn Karel van Denemarkn, loater bygenoamd de Goein, was zyn adviseur. Achter da Karels voader Knud IV van Denemarkn in 1086 vermôord was, was zyn moeder, Adela van Vloandern, weregekêerd met heur jounges noa ’t Vlams hof. Omda Boudewyn gin jounges haad, hèt ’n Karel kort vo zyn dôod angeduud ols ipvolger. Boudewyns moeder, Clementia van Bourgondië, was doa teegn.  Zy steunde Willem van Yper, ook e klêenzeune van Robrecht de Fries. 

Karel de Goein (1119-1127) hèt et uutendelik gewonn.
Je was styf populair by ’t geweun volk en je wilde de macht van de Erembalds vermindern.  Doarom hèn z'hem in de Sint-Donaaskerke, vermôord. 

Vloandern gerakteg in e serieuze crisis, woavan dat de Fransche keunienk profiteerde deur de Normandiër Willem Clito (1027-1028), ‘n achterklêenzeune van Boudewyn V, te kiezn ols ipvolger. Mo de Bruggeliengn verzettegen hunder teegn hem deur zyn anti-Iengelschn politiek. Economisch koamn Vloandern en Iengeland goed overêen, omdat de Vlamsche loaknindustrie Iengelsche sjette verwerkte.

Willems regerienge deurde mor e joar. Ip 27 juli 1128 ist ’n gesneuveld in Aalst en  Diederik van den Elzas (1128-1168),  nog e klêenzeune van Robrecht de Fries, volgdeg hem ip. Brugge krêeg van hem ênigte belangryke voorrechtn, keurn genoemd.

In d'elfste eeuwe was Brugge uutgegroeid tout e commercieel center van Europees niveau.  In die periode was de nateurlikke verbindienge van Brugge met de zêe begunn te verzandn. Mor in 1134 veranderde de Vlamsche kustvlakte deur e stormvloed. Der was e diepe voargeule ountstoan, ’t Zwin, die liep tout in Damme. 
Brugge blêef doadeure tout an de 15ste eeuwe verboundn met de zêe, met de vôorhoaves Damme en Sluus. Vanuut Brugge wierd ‘t Vlams loakn, e wulln stoffe van hoogstoande kwaliteit, over hêel Europa uutgevoerd. De bloeiende loaknindustrie bevorderde d'ountwikkelienge van de commerce en de politieke machtsuutbreidienge van de grôte steedn Brugge, Gent en Yper.

O Diederik van den Elzas in 1157 noa ’t Hillig land vertrok kwam zyn zeune Filips van den Elzas (officieel 1168-1191) an de macht.

In 1180 gaft 'n  Damme stadsrechtn en je liet ’t Groavenkastêel in Gent heripbouwn. 

In 1191 ist 'n gesneuveld in Palestina binst de derde kruustocht. Je wierd ipgevolgd deur zyn zuster Margaretha, die getrouwd was mè Boudewyn V van Henegouwn, nu Boudewyn VIII van Vloandern  (1191-1194). O zyn vrouwe Margaretha in 1194 stierf, dêed ’n ofstand van ’t groafschap Vloandern en je gaf ’t an zyn oudste zeune Boudewyn IX van Vloandern (1194- 1205).

In 1200 stichtte Boudewyn IX d’n êestn joarmarkt in Brugge.
In 1202 vertrokt ’n vo de vierde kruustocht. Z’n vrouwe Maria van Champagne wierd z’n regente.
In 1204 wierd Constantinopel ingepakt deur de kruusvoarders en d’n neegnstn meie
verkôozn ze Boudewyn IX tout keizer van Constantinopel. E weke loater was de krônienge. Mor in 1205 stierft ’n in de kerkers van Bulgareye. 
Z’n minderjoarige dochter Johanna van Constantinopel (1205-1244) volgdeg em ip. Filips van Naamn, eur nounkel, was eur regent tout da ze trouwde in 1212 mè Ferrand, de zeune van de keunink van Portugal. 
Achter eur dôod wierd Johanna van Constantinopel ipgevolgd deur eur zuster Margaretha van Constantinopel (1244-1278). Eur twidde vint  was Willem van Dampierre uut de streke van Troyes, de zeune van de drost (ippermoarschalk) van Champagne.
Under oudste zeune Willem stierf in 1251. Under twidde zeune was Gwyde, die in 1246 trouwde mè Mathilde van Bethune. Van 1252 deelde Gwyde de macht mè z’n moeder. 
Moar in 1278, an eur 77 joar,  gaf  ze de macht helegans over an eur zeune Gwyde van Dampierre (1278-1305), den eerstn groaf uut ‘t uus Dampierre.

Deur de loaknindustrie was Vloandern ofankelik gewordn van d’Ingelsche sjette, binst dat de groaf lêenman was van de Franschn keunink. Da zorgde vor een twêedêlienge ounder de Vlamsche bevolkienge. D’r ountstoundn Frans gezinde lelioards, genoemd noa de lelie in ‘t woapn van de Franschn keunink, en pro-Ingelsche klauwoards, een volkspartye die under noemdn noa de klauwende lêeuw van ‘t woapn van Vloandern. Gwyde van Dampierre voerde een Ingelsgezinde politiek en kwam azo in conflict met zyn lêenhere, de keunink van Frankryk.
De moeilikeedn van Gwyde mè Frankryk woarn begost o Filips IV de Schôonn‎ in 1285 ip den trôon kwam. Gwyde zocht steun by den Ingelschn keunink Eduard I.

In 1300 wierd Vloandern bezet deur Frankryk en loater g’annexeerd.
D’r volgdn stedelikke ipstandn in Vloandern w.o de Brugse Mettn mè kort d’r achter de Guldnspoornslag ip 11 juli 1302 by Kortryk, woa dan de Vloamiengn ‘t Frans leger versloegn. 

Gwyde van Dampierre stierf in 1305 in e gevang in Frankryk en je wierd ipgevolgd deur z’n zeune Robrecht III van Béthune (1305-1322).

D’uutvoerienge van ‘t vo Vloandern styf noadelig Verdrag van Athis-sur-Orge è zyn stempel gedrukt ip heel ‘t bewind van Robrecht III. 

Zyn twidde vrouwe was Yolande van Bourgondië, de dochter van Mathilde II, gravinne van Nevers. O Mathilde stierf in 1280 wierd Robrechts oudste zeune Lodewyk groaf van Nevers ols Lodewyk I van Nevers. Je stierf in 1322, nog vo z’n voader, en kost dus gin groaf van Vloandern wordn. Zyn zeune Lodewyk II van Nevers volgde zyn grotvoader Robrecht III ip ols Lodewyk I van Vloandern, Lodewyk van Nevers genoemd (1322-1346).

Zannekin kost de steedn Nieuwpoort, Veurn, Kortryk en Yper veroovern en ze paktn Lodewyk van Nevers gevangn in Kortryk. Ze krêegn steun van Robrecht van Kassel, z’n nounkel, die uutgeroepn wierd toet ruwoard of regent. Ze probeerdn ook Gent en Oudenoarde in andn te krygn moa da mislukte. De groaf die ol van 1325 gevangn zat wierd in 1326 vry geloatn en je vluchtte noa Frankryk vo steun te zoekn by de Frãnsche keunienk.

Ip 23 ogustus 1328 versloeg de nieuwe keunienk Philippe VI, den êeste keunienk van ’t Huus Valois, de Vlamsche boern mè z’n leger in de Slag by Kassel (1328) en kwamt er een ende an den ipstand.

Ip 23 november 1334 wast er een enorme overstromienge an de kust, d’overstromienge van Sint-Clemens genoemd, die de dykn van verschillige kuststeedn in Vloandern en Olland brak. 
Ostende en Blanknberge stoundn hêlegãns ounder woater en Scarphout is ton verdweenn in de zêe. Langs ’t Zwin èn ze zêre de dykn moetn verhoogn.

Deur de steun van Lodewyk van Nevers an Frankryk teegn Iengeland, gerakte Vloandern in een economische crisis, deurdan d’Iengelsche in 1336 stoptn mè wulle an te voern. Doadeure vielt de loaknindustrie stille met ols gevolg werklôoseid, ounger en socioale ounlustn.

In oktober 1337 eiste keunienk Edward III van Iengeland de Frãnsche krôone ip. In 1328 was ’t uus Capet uutgestorvn. Je was nog ertog van Normandië en z’n moeder Isabelle was de dochter van de Frãnsche keunienk Philippe IV (le Bel). Da was ’t begun van den Ounderdjoarigen ôorloge (1337-1453).

De Gentenoars, ounder leidienge van Jacob van Artevelde, kwoamn in 1338 in ipstand. 
Jacobs politiek die êest neutroal was kôos nu de kant van Iengeland. 
De groaf vluchtte noa Frankryk, de Vlamsche steedn slootn e verbound met Iengeland en d’Iengelsche wulle kêerde were.
Binst de gevechtn tusschn de gildn van oarme volders en ryke wevers is Jacob van Artevelde ip 17 juli 1345 vermôord.

Lodewyk van Nevers stierf  in de Slag by Crécy in 1346, teegn d'Iengelsche. Zyn ipvolger, ols groaf van Vloandern, wos Lodewyk van Male (1346-1384).

Zyn dochter Margaretha van Male trouwde in 1369 met de Bourgondischn hertog Filips de Stoutn, de broere van de Frãnsche keunienk Charles V.

In 1379 kwam Gent, ounder leidienge van Filips van Artevelde, de zeune van Jacob, in ipstand teegn Lodewyk van Male. Met d’ulpe van z’n schonzeune Filips de Stoutn kost Lodewyk de Slag by Westrôzebeke winn ip 27 november 1382.

Ip 9 meie 1382 was Lodewyks moeder, die gravinne van Artesië was, gestorvn. Azo krêeg Vloandern Artesië were.

Lodewyk Van Male stierf in 1384 en was de latste groaf van Vloandern uut et uus Dampierre.

An 't ende van de 14e êeuwe krêeg de dynastie van de Bourgondische Ertoogn, 'n zytak van de Fransche keuninklikke familie, voet an de ground in de Nederlandn. Deur te trouwen met Margaretha van Male (1384-1404), dochter van de Vlamsche groaf Lodewyk van Male, wierd Filips den Stoutn, ertog van Bourgondië, zelve groaf van Vloandern. Deur erfipvolgienge, trouws en veroveriengen krêegn zyn zeune Jan zounder Vrees en loater zyn klêenzeune Filips den Goein de mêeste van de Nederlandsche gewestn in under bezit. Karel den Stoutn volgde zyn voader Filips den Goein ip en zyn dochter Maria van Bourgondië trouwde met Maximiliaan van Oostnryk. Doadeure kwoamn de Bourgondische erflandn in Habsburgs bezit. Filips den Schoonn was under ênigste zeune.

In 1555 erfde Filips II de Nederlandn en de Spoansche bezittingen van z'n voader Karel V. Deur den ipstand teegn Filips II en de doarip volgnde Tachtigjoarign Oorlog (1568-1648) raktn de Zudelikke Nederlandn en de Nôordelikke Nederlandn van mekoar geschid. De zudelikke gewestn blêevn trouw an under keunienk en de nôordelikke vormdn de Republiek der Verenigde Provinciën.
In 1713 kwoamn de zudelikke gewestn in andn van de Ôostnrykse Habsburgers.

De Fransche Revolutie makte een ende an 't Ôostnryks bewind in de Zudelikke Nederlandn. Teegn 1795 woarn de Ôostnrykers definitief verdreevn. Kort doarip wierdn uze gewestn geanexeerd deur de Fransche republiek. 't Groafschap Vloandern wierd ingedêeld in twêe departementn (Leie en Schelde), woarvan dat de grenzn soamenvieln met de loatere provincies West-en Ôost-Vloandern.

Zie 't artikel groaf van Vloandern.




#Article 279: Wyndoale (282 words)


Wyndoale es een parochie van Toeroet. Wyndoale es vôorol bekend vo zyn kastêel: het Kastêel van Wyndoale.

Een zekere Zustre Blanca eet ooit gezeid: tja, da volk van 't Geuznbus, dat eet de noame uut eeke gekapt te zyn: nie gesnoeid, met het erte ip d'anden. Moar da volk had wel een erte van koekebrôod, zuk een da ze zelve moakn en goe sukeren.

Wyndoale is gegroeid van in 't Geuznbus, noa de top van 'Wyndaele Berg', geschid deur een oede spôorweg (nu: de oede tringroute), in de schoaduw van 't middeleeuwse kastêel van de 'Matthieus de Wynendaele'. 

't Geuznbus werd ip 30 mei 1912 officieel deur een keuninklik decreet in 't Stoatsblad toet 'Parochie Wyndaele' verheevn. Den dag doarachter ountvieng de Toeroetse dekenye een brief van den Biskop vô da te bevestign. De 5de juni 1912 benoemde Mgr. Waffelaert Camiel Meysmans toet paster. (Camiel Meysmans stound in de volksmound gekend als 'stoete Koarel') De volgende pasters woarn benoemd: Georges Deroulez (1923), Prosper Moncarey (1925), Alberic Deleu (1933), Jozef Neirynck (1938), August Willems (1961) en Paul Depondt (1981). Diene latstn verliet de parochie in 2001, en was azô de latste paster van Wyndaele.

At de parochie ipgericht werd in 1912, werd er zere een nôodkerke gebouwd (wuk da nu de parochiezoale is), en da werd ip de 25sten oktober van da joar ingewyd. Toet tonne had het schooltje van 't Geuznbus - nu geleegn in de Schoolstroate - als nôodkerke gefungeerd. 

De hudige Sint-Jozefskerke kwam ter pas ounder de vierde paster, Alberic Deleu. Ip 4 juni 1936 werd het Neo-Romoanse gebouw deur Mgr. Lamiroy ingezegend. De noame van de klokke was 'Koarel', genoemd noa Karel de Goede, de twidde patrôon van Wyndaele.




#Article 280: Verona (280 words)


Verona es 'n stad en gemêente in 't nôorden van Itoalië. Verona ligt in de regio Veneto, ip 't schee'n tusschn de Po-vlakte en d'Alpn. 't Ligt an de Adige-riviere (e ziestrôom van de Po) en nie verre van 't Gardameer. Der weun'n mêer of e kart miljoen inweuners die ze Veronesi ofte Scaligeri noem'n.

Verona grenst an de gemêentn Bussolengo, Buttapietra, Castel d'Azzano, Grezzana, Mezzane di Sotto, Negrar, Pescantina, Roverè Veronese, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, San Mauro di Saline, San Pietro in Cariano, Sommacampagna, Sona, Tregnago en Villafranca di Verona. 

By de gemêente ôorn ôok nog de wykn en gehuchtn (frazioni) Avesa, Basson, Cadidavid, Chievo Madonna di Dossobuono, Marzana, Mizzole, Montorio, Nesente, Novaglie, Palazzina, Parona, Poiano, Ponte Florio, Quinto, Quinzano, San Felice Extra, Santa Maria in Stelle en Sezano.

De êeste inweuners van Veronia woarn de Euganei in 550 vôo Christus. In 300 vôo Christus es Verona een Romeinse kolonie gekoomn.

Deur de ryke geschiedenisse van Verona zyn der veel bezienswoardigeedn in Verona. 't Es gekoozn tot een UNESCO weirelderfgoedplekke. Het belangrykste monument es et Romeinse amphitheatre, de Arena, die gebouwd es round 30 achter Christus. Tot ip vandoage speeln ze der tonêelstikkn in de zomer. Andere monumentn uut de Rominse tyd zyn 't theoater, de Arco dei Gavi, de Porta dei Borsari en de Porta dei Leoni.

Uut de middelêeuwn en loater zyn vôorol de basiliekn en keirkn overgebleevn: de grôte Romoanse Basilica of San Zeno Maggiore, de Basilica de San Lorenzo, de St. Maria Antica en de St Anastasia zyn de belangrykste.

Verona es ôok nog gekend voo een onôoglik balkonske: het balkonske woarda Romeo Juliet zoe anbeedn ein (in het verhoal van Shakespeare). 




#Article 281: Spanje (195 words)


Spanje (ook wel Spaje uutgesprookn), officieel 't Keunienkryk Spanje (Spoans: Reino de España),  is e land ip 't Iberisch Schiereiland in 't zuudwestn van Europa. 't Legt vlak ten ôostn va Portugal en te zuudn va Vrankryk. Wok de Baleoarn in de Middellandsche Zêe, de Canarische Eilandn in den Atlantischn Oceoan en de Spoansche exclaves in Nôord-Afrika moakn dêel uut van 't land.

D'r weunn mêer of 46 miljoen menschn. 't Is by de Europeesche Unie sedert 1986. 'n Oofdstad van Spanje is Madrid.

De Spoansche steedn met de mêeste inweuners zyn:

Spoans (Castilioans) is d' ênigste officiële nationale toale van Spanje, moa der zyn nog vier regionale officiële toaln (Cataloans, Baskisch, Galicisch en Aranees), die in sommigte gebiedn ook de dominante toale zyn, en twêe nie-officiële toaln (Asturisch en Aragonees). Buutn die toaln zyn der nog vele verschillige dialectn.

Spanje is e parlementaire monarchie sedert 1975; de keunienk noemt Juan Carlos. 't Land is ounderverdêeld in 17 autonome regio's of autonome gemeenschappn (in 't Spoans: comunidades autónomas).

Veel Belgen, en dus ouk West-Vloamiengn, goa geirn op vakanse na Spanje. De costa's an de Middellansche Zêe of e citytrip na Barcelona zyn stief in trek.




#Article 282: Grôot-Brittannië (104 words)


Grôot-Brittannië (Iengels: Great Britain) is een eiland in 't nôordwestn van 't Europees vasteland. 't Is 't ôostelik eiland van 't Verênigd Keunienkryk en pollitiek gezien bestoat 't uut Iengeland, Schotland, Wales en ênigte eilandjes lik Wight, Anglesey, de Scilly-eilandn, de Hebriden, de Orkney-eilandn en de Shetlandeilandn. 't Eiland Man en de Kanoaleilandn zyn doa nie by omda ze gin dêel uutmoakn van 't Verênigd Keunienkryk.

Et eiland noemn ze Grôot-Brittannië vo nie te missn met de Fransche streke Bretagne.

De grotste steedn zyn Aberdeen, Birmingham, Blackpool, Cambridge, Cardiff, Edinburgh, Glasgow, Ipswich, Londn, Leicester, Liverpool, Manchester, Northampton, Norwich, Oxford, Plymouth, Preston, Sheffield, Southampton, York.




#Article 283: Vloamertienge (302 words)


Vloamertienge (Nederlands: Vlamertinge) is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e deelgemeente van de stad Yper. T'i domei de grotste dêelgemêente van Yper (buutn Yper zelve). Nunder lapnoame is de pottenbrekers.

Buutn Vloamertienge zelve, is er nog e gehucht binn de deelgemêentegrenzn, 'n Brantouk.

De vroegste gegeevns over Vloamertinge zin va de middeleeuwn. I 857 ist er e kapelle gemakt i Vlamertinge. I 970 i Ieper vernield en i de kapelle afgebrand. Toedste document daze e were gevoend komt de noame Flambertenges veure. Da document is van tjoare 1066. Bodwin va Rissel, groove va Vloandern e zi wuf Adela en underne zeune Bodwin in in dien akte goedern toegekend a de kerke ent kapittel van Sint-Pietre te Rissel. Die goedern woarn onder andre jin tiende geleegn te Elverdinge en wok jin tiende geleegn te Vloamertinge - In territorio Furnensi, in villa Elverzenges, decinam unam ; Flambertenges decinam similiter unam.

Vloamertienge wult zeggn van 't voolk van Flanabert, dus dienn Flanabert of Flambert (Germoansche noame) is 'n dienn die doar êest wunde. Ounder de vorme Flambertenges is Vloamertienge 'n êeste kêe in de boekn te viendn in 1066. 

Vloamertinge ligt zeventiene mêters boovn tzeeniveau. De geminte grenst teevns wok a Iper int Wosten, Voormezjele int Zudwosten, Kemmel e Dikkebusse int Zudn, Reningelst int Zudwestn, Poperienge int Westn, Elverdinge int Noordn e Brieln int Noordwosten.

Widder zien ier duddelik da geduurdn dn tachtegjoarigne worlooge tontal inweuners stif vele achterut is gegoan.

Wok bist dneestn weerldworlooge is de bevolking stif rap stif vele achterut gegoan.

Vlamertinge had zen eign gemjintebesteur en burgemjistre tot de fusie va 77. Burgemjisters woaren:

Achter de fusie behworde Vlamertinge bi Iper. De burgemjisters va Ieer werdn daarbie mee verantwordelik vo Vlamertinge en aare deelgemjintn.

Ze koetn va Vlamertingske Pottebrekers, en de pottn die ier bedoeld zin, zi bierpotten.




#Article 284: Pooln (187 words)


Pooln (Pools: Polska), officieel de Republiek Pooln (Pools: Rzeczpospolita Polska), is e land in Middn-Europa. 't Legt in 't westn an Duutsland, in 't zuudn an Tsjechië en Slovakije, in 't ôostn an Litouwn, Wit-Rusland en Oekraïne. In 't nôordn legt et an de Ôostzêe.
'n Oofdstad van Pooln is Warschau.

Andre grôte steedn in Pooln zyn Krakau (), Łódź en Katowice.

Pooln zat ounder 't juk van Rusland (ex-USSR) toet an 1989. 't Land is sedert 1999 by de NAVO en sedert 1 meie 2004 is 't lid van de Europeesche Unie. 't Is in nuze streekn bekend gerocht achter d'n twiddn weireldoorloge ton da vele dorptjes deur Poolsche troepn bevryd woarn.

De levensstandoard is in Pooln de latste joarn styf vooruut an 't goan: overol in Pooln wordt er gebouwd en zyn der wegenwerkn. De Poolse regerienge zendt in Ingeland zelfs spotjes uut ip den tv vo Poolse werkmann were noa Pooln te roepn.

De oudere generoatie kan nog Russisch klappn, de jounge klappn ollemoale Iengels en moetn nietn weten van de Russen.

In Pooln stoan der 14 plekk'n ip de weirelderfgoedlyste van den UNESCO. 




#Article 285: Jules Destrooper (merk) (102 words)


Jules Destrooper es een merk van koeksjes en de noame va de fabrieke die die koeksjes makt. De fabrieke stoat in Lo-Rênienge. In feite makt Jules Destrooper veel verschillende koeksjes:

In de 19de êeuwe gaf Jules Destrooper, è bakker en andeloare, voe cadeau koekn mee voe ze klantn. Die adn zukkn succes datn ze up grôte schoale begon/ste te produceern en een fabrieke begon/ste in 1886. Vanaf 1956, toen datn derde generoatie Destroopers troer in andn pakte (Jean en Hubert Destrooper), begostn ze under productn ut te breid'n deur andre koekn over te koopn. Zé vele succes, bevoorbeeld tkeuningsuus en in Amerika.




#Article 286: Prison Break (188 words)


Prison Break is een Amerikoansche televisieserie va de zender FOX (in Olland uutgezondn up RTL5, in België op KanaalTwee). 't Zyn oundertusschn ol 2 series emakt.

Lincoln Burrows zit onschuldig in 'n bak omda ze zeggn dat 'n de broere van de vicepresident van Amerika e vermoord. Zyn broere, Michael Scofield, wilt em elpn uutbreekn. Doarom overvalt ie e bank, lat em arresteern en vliegt ook in 'n bak. E zort dervôorn dat 'n in 't zeste gevang vliegt (Fox River State Penitentiary). Ot 'n doa zit, toogt 'n oedat 'n wilt uutbreekn, de groundplann van 't gevang stoan gecamoufleerd up zyn lyf getattoeëerd. Ook et 'n andere belangryke informoasje up zyn lyf loatn zettn, ollemoal in code, zodat et nie zot upvolln.

Et veroal goat ook over twi advocaatn (intje dervan is Lincolns ex-mokke) die probeern Lincolns onschuld te bewyzn. Mor das moeilik, omdat er flikkn van de Secret Service under teegnwerkn.

Der zyn der nu ol 3, in den derden zitten aost al de ountsnapte tope in de bak in Sona, tergste gevang van heel mexico, doar zit Whitsler, en Michael moet em nu ook uutbreken.




#Article 287: Roularta (250 words)


Roularta, of vuluut gezeid de Roularta Media Group es een bedryf dat actief es in de media, vôorol in weekbloadn, gazettn en TV. Het bedryf es gevestigd in Roeseloare, moar eit ôok ofdêliengn in Zellik en Brussel. Doarnoast zyn ze ôok nog actief in Vrankryk, Olland, Duutsland, Nôorweegn en Slovenië.

In 1954 begoste Willy De Nolf een klêne uutgeverie-drukkerie in 't centrum va Roeseloare, da twêe platselikke weekbloadn uutbrocht: De Roeseloarse Weekbode en Advertentie. Deur uutbreidinge over de hêle regio wos in 1960 Roularta uutgegroeid tot de grôotste uutgever va middn West-Vloandern. De groep weirdt verder uutgebreid, êest in West-Vloandern, en ton de reste van Vloandern en leidde in 1969 tot een iploage van mêer dan 1 miljoen exemploaren.

In 1971 kwaamn ze me een nieuw product: kwaliteitsmagazines, 't best bekend es de Knack, moar andere producten woarn ôok van udder: Trends en Sport Magazine. In 1972 nam Rik de Nolf, zeune van, de leidinge over. Vanaf ton zettn ze udder êeste stappn in de Woaln. Een aantol bekende noamn zyn: Trends-Tendances, Le Vif /L'Express. Ondertussn koomn der ôok een aantal gespecialiseerde bloaden, vôorbeeld Nest, een lifestyle magazine start in 2002.

Roularta oat ôok plann om in de audiovisuele weireld te goan: in 1987 stoundn ze mee an de wiege va VTM, de êeste commercieln omroep in Vloandern. Tot ip vandoage ein ze 50% van de andêeln in VMM (et moederbedryf va VTM). Ze zyn ôok betrokkn by Kanaal Z, en de radiozender Q-Music.

Een klêne greep uut et anbod:




#Article 288: Visschn (113 words)


Visschn zyn beestn die in de zêe of in 't woater leevn. Z'en gin loungn (de loungvisschn uutgezounderd), moa wel kieuwn voe t'oastmn.

Der zyn verschillende sôortn visschn. A je ze indêelt volgens de plekke woa dan ze leevn, toun kom je uut op drie sôortn: 

Bioloogn dêeln ze in in twêe superklassn:

 
Der zyn vele menschn die vis eetn. 't Is toun oek e belangryke bronne van inkomstn. Peis moar an de vismyne in Nieuwpôort en ol de visschers an nuze kust. 

Sommigste menschn eetn oek eiers van e bepoalde sôorte vis, de steur. Ze noemn dadde kaviaar. 't Zyn oek nog wel aar sôortn vis woavan dan d'eiers kunn upeetn zyn.




#Article 289: Johan Bruyneel (130 words)


Johan Bruyneel (Yzegem, 23 ogustus 1964) is e sportdirecteur en ex-coureur. Bruyneel wos prof van 1987 toet 1998. J'ad de typische styl van e tydryder, dus ni van een ofwerker an de mete.

Achter ze carrière kwam Bruyneel sportdirecteur by Discovery Channel (vroegere noame: US Postal). De sterre van de ploeg wos Lance Armstrong die 7 kêers de Tour de France woun en die van Bruyneel ôok e woordje West-Vlams gelêerd èt.
In ogustus 2007 verkloart Bruyneel dat'n stopt mi de koers als ploegleider. Volgens nem omdat'n 't maximum d'r uutoald et, en dat vanaf nu ollêne bergof gienk goan.
Begun oktober 2007 kêert Bruyneel op zyn stappn were. E verkloart datn manager goa zyn van Astana, e ploeg die datzelfste sezoen zwoar eleedn et ounder de dopienggevalln (Vinokourov, Kashechkin).




#Article 290: Natuurlik getal (356 words)


De verzoamelienge van de natuurlikke getallen is de verzoamelienge die bestoat uut 0, 1, 2, 3, ... De verzoamelienge wordt angeduud deur . Het natuurlik getal is de boasis van de algebra of getaltheorie, êen van de fundamentn van de wiskunde.

Sommigte zeggn da 0 nie derby meugt, omda de natuurlikke getalln op e natuurlikke maniere ountstoan zyn by 't tellen; en iederêen begunt te telln by 1.

Pak je by de natuurlikke getalln oek nunder evenkniejn ounder nul (-1, -2,...), ton kryg je de gehêle getalln.

De nateurlikke getalln zyn ountstoan by 't telln van vôorwerpn, minsn, ... 't Telln start dus by 1, 0 komt doa dus nie by te passe.
In Babylonië en Egypte wierd er 'n systèèm ountwikkeld vo getalln up te schryvn me cyfers. In Egypte wos da vaneigens met iëroglyfen.

Loater wierd in Babylonië de nul bygevoegd. Zô woaren de têkens vo hounderden, tienen, ... nie mêe nôdig: de platse van 't cyfer gift an of dat er hounderden, tienen, ... bedoeld zyn. Moa 0 is toen nog oltyd gen apart, nateurlik getal. De Babyloniërs gebruukten sichtent à peu pri 450 v. Chr. wel 'n têekn vor 'n platse van nen nul, moa nie oe da 't êeste of 't latste têken in e getal is.

Algebra, in 't begun ollêne de studie van nateurlikke getalln, begost met de Grieken Pythagoras, Archimedes, Heron, Diophantus. In Indië, China en Midden-Amerika wierden oenafhankelik doavan round dezelfsten tyd gelykige studies gemakt.

De cyfers da me wyder gebruken, noemn we Arabische cyfers (in tegenstellienge toet Romeinse cyfers). Moa eigenlik komn die cyfers van de Hindoes in India. Het tientallig stelsel(dus met 0) wos doar ol van 600 n.Chr. in gebruuk. En ze werktn ôok ol met negatieve getalln vo schulden were te geven! 't Êeste gebruuk dat bekend is, is van de Indische wiskundige Brahmagupta in 628 na Christus.

Pas in de joarn 15OO wierd in Europa 't gebruuk van de 0 olgemêen.

In 1889 gaf de Italioanse wiskundige Peano een definitie van de nateurlikke getalln met axioma's, gebaseerd up de theorie van verzoameliengn, woaby 't getal 0 ôok in de nateurlikke getalln zat.




#Article 291: Algebra (145 words)


Algebra es een hêel belangryk ounderdêel van de wiskunde. In 't begun gieng da over getalln: uptelln, oftrekk'n, vermenigvuldign, dêeln, vergelykiengn uplossen,... (Wyder zoen zeggen: reeknen). D'r zyn dus ôok ne hêleboel regels nôdig vor al die diengn te kunn'n doen.
 
't Is uutgevoen deur d'Arabiern en 't is toen ôok afgeleid van d' Arabische wôorden: Hisab al djabr we ol moekaballah (da wil zeggn: herschikk'n en teegnôverstelln). Dat es den titel van e boek geschreven deur Al-Chwarizmi, van wiens ne noame dat et woord algoritme es afgeleid. Zyder zyn êen van de vele volken die ôok 't concept van 't getal nul uutgevoen èn.
Algebra werd in dien tyde voorol gebruukt vô astronomie.

Nu goat algebra eigenlik over 't reeknen met olgemêne symbolen die getalln vôrenstellen. Hêel dikkens zyn die letters de latste letters van 't alfabet: x, y, z, ...

Verschillende sôorten algebra:




#Article 292: Lintbebouwienge (199 words)


Lintbebouwienge is e fenomeen woaby dat de inplantienge van gebouwn langgerekt is, meestol an êen of weeskantn van de toegangswegen noa dorpskernen of e woaterienge. 't Bestoat vrêe vele in België.

De reden iervan es dat er in Vloandern langen tyd zôgoed as gêne vorm van bestuurlikke urbanistische plannienge bestound.
Achter den oorloge wird den invulregel ingevoerd die bepoalde dat er nie langer in 't wilde weg moste gebouwd wirden, moa ollêne tussen gebouwen die minder dan drieounderd meitrs van mekoar stoundn. Da belette natuurlik nie om ol olle kantn verkoaveliengskes tussen te wringn.

In 1997 wordt me 't Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen de invulregel afgeschaft, moa de gemêentn krêgen mêer urbanistische bevoegdheden, zôda de polletiek nog oltyd hêel wa te piepn eit ip urbanistisch vlak.

Zô komt't da de dorpskernen klêne bluuvn, veroudren en ulder ziele verliezen omda de minsen oe langer oe mêer verspreid en apart weunen.  Vanuut de lucht ziet de bebouwienge in Vloandern der uut lik êen grôte kobbenette, beist dat die die in Olland byvoorbêeld uutziet lik nen ôop boljes. 

Een ander gevolg es dat de landbouwgroundn verschrikkelik versnipperd zyn en soms moa 'n schorte grôot mêe zyn, zôdat den boer ôok de rekenienge krygt.




#Article 293: Peter Benoit (187 words)


Petrus Benoit (Oarelbeke 17 ogustus 1834 - Antwerpen 8 moarte 1901) wos 'n Vlamse componist. 

Peter Benoit lêerde an 't Conservatorium van Brussel. Ol in 1856 wos't ie dirigent van 't Parktheaterorkest. E voyageert round in Duutsland en Vrankryk. In 1861 wordt ie in Parys dirigent an 't Théâtre des Bouffes Parisiens, geleid deur Jacques Offenbach. In 1863 kêertn vo goed were noa Belgie. E goat goa weunn in Antwerpen vanof 1867. Doa sticht Benoit de Vlaamsche Muziekschool. Ze wos styf vernieuwend vo dien tyd, want de lêerliengn krêgen lesse in 't Nederlands. 't Gebruuk van de moedertoale vound ie styf belangrik. Loater van tyd wos ze schole ommegedopt toet Koninklijk Vlaamsch Muziekconservatorium. Peter Benoit wos 'n êestn directeur. 

Benoit is gestorven in Antwerpen op 8 moarte 1901. Ze monument in Antwerpen lag joarenlank te verkommern. Nu wordt ervan geklapt om et een êreplekke te geven op 't vernieuwde pleing (2009?) vôorn de Vlamse Opera aan de Leien. 
De muziekschole in Oarelbeke is noar em genoemd.

In 't begun durfde Benoit compleet nieuwe diengn te componeren. Loater makte ie bewust muziek voer olleman.  

Tetralogie (1859-1863) bestoande uut: 




#Article 294: Formule 1 (149 words)


Formule 1, officiël 'n FIA Formula One World Championship, es d' hôogste klasse uut 'n autosport. 
Formule 1-karrn kunn ('t is te zien wukkn circuit) tot over de 300 ter ure ryen en under moteur kan 18.000 toern per minute (tpm) oaln. Mo zonder begrenzienge zoun die moteurs nog zêeder kunn droain. In de bochtn kunn de g-krachtn up 'n oto tot 5g uploopn. Prestoasches zyn vôoral bepoald deur elektronica, aerodynamica, uphangienge en bandn.

Joarliks zyn der een 20-tal wedstrydn, oftwel Grand Prix, over hêel de weireld gereedn deur teams van twêe otocoureurs up e geslootn circuit. In België goat de F1-wedstryd deure in Spa-Franchorchamps. Achter iedere race krygn d' êerste vuvntwintig puntn. Met die puntn bekommn ze ton ieder joar e weireldkampioen en e constructeurskampioen. Michael Schumacher es recordwinnoare me zeevn weireldtitels, moar Lewis Hamilton zit er dichte bie met 6 weireldtitels.

Voelt vry vwo an te vulln.




#Article 295: Rinnegelst (131 words)


Rinnegelst (Nederlands: Reningelst) is e parochie en e dêelgemêente van Poperienge van oungeveer 1400 inweuners. 

D'oudste vermeldienge is Rinnigelles in 1107. Da zoudt 't zeste wulln zeggn lik Renienge, mo toune in 't klêne (-elles), dus Rinno (Germoansche noame, da zoudt kunn e roepnoame zyn van Reinhardt, Reinbert of Reinboud) en -inga (van), van 't voolk van Rinno. In tydn peizdn ze dat dadde elzebusschn van Rinno (of ze famille) wulde zeggn, mo dat zoudt e misse zyn die der ekommn is omdat -elles trekt up 't wôord elze.

De familie Bulteel hadde e kastêel in Rinnegelst, in 'n 17sn êeuw. E dêel van dienn tak is na Iengeland uuteweekn in de 16sn êeuw. Uut dienn tak kwam ounder anger Lady Diana vors. Neur betovergrôotmoeder noemde Louisa Emily Charlotte Bulteel (1828-1892).




#Article 296: Oun jounkeid (110 words)


En oun jounkeid is e vint die lange zounder wuuf bluuft, of nie van stroate gerakt lik da we zeggn. 

E wuuf die lange zounder vint bluuft, is en oude jounge dochter. In ZO WVL klappn ze van en ouderse jounge dochtr.

Van de twêe zeggn ze dan ze lange of zest ossan jounk ebleevn zyn.

En oude jounge dochter sprik je an met juffrouw (of uffrouw in sommigste strekn) oasse minder dan dertig joar oud es. Oasse ouder es, zeg je madam om niet te verroadn da ze nie getrouwd es. Ne kêer da ze boven de vichtig es, steekt et nie nauwe mêe en kundje were juffrouw zeggn.




#Article 297: Slyps (546 words)


Slyps (Nederlands: Slypskapelle) is een prochje bin Môoslee med oengeveer duusd inweuners.

Slyps zoe gesticht zyn deur hêreboer'n van Cadzand. Ziedr'an de noame Heren van Slyp. In 1377 wos 't er in Zêeland n grôot'overstrôminge. Under hêerlykheid wos hêlegans oendergelôpen.
Die familje ad ôok groend in Môoslee en doarup zoe'n ze Slyp's hêerlykheid gesticht èn. In dien tyd wos 't de gewente da de hêren under noame goaven an under lêen. Den eigenlykke stichtre zoe Willem Slyp gewist zyn.
Loatre krêeg hêel 't gehucht dezelfste noame.

D'hêren van Slyps stichten ôok ol rap n kapelle en de Prôosdie van Slyps.
In die kapelle loag'n d'er toet in 1874 drie hêren van Slyps begroaven, woaroender Willem Slyp (dôod in Sluus (Sluis) in 1400).

Up 't ende van de joaren 1500 goat de hêerlykheid van Slyps ovre noa Philip Vanderpoorte of Delaporte die toen ôok hêre wos van Môoslee. ('t Es wel nie duudlik oe dat ie Slyps in and'n gekregen èt).
Owverwege de 17e êeuw zyn de hêren van Carnin boas in Slyps en Môoslee. En dat deurt toet an de Franske revoluusje die ol de hêerlijkheden ofskaft. 

In n stik van 1647 es 't er sproake van 3 meul'ns in Slyps. En in êen van 1788 van n brouweryje. Toet up 't ende van de 18e êeuw moet er ôok n kastêel gestoan èn. (Vo ntwie die Slyps kent: owverwege den èrdeweug tussen de Slypsmolenweg en d'Hovingstroate).

In 1721 krygt Slyps n stik van n relykwie van d'Illige Aplonioa (Apolonia). Sichtent toen kwoam'n de mins'n noa Slyps vo te leezn oe ze zêer adn an under tand'n. ('t Concert van 't muziek van Slyps es nog altyd de zundag roend de fêestdag van Aplonioa, de 9en februoarje)

In 1797 sluutn de Franske de kapelle en verkôpen ze. n Dêel van d'inweuners kôpen tegoare de kapelle in d'ope da t er gauwe were messe kan gedoan zyn.

Ol 't land goat toen noa d'hêren van Stoan en loatre gienk 't grotste dêel noa de kastêelhêren van Deisel.

In 1802 komt er n Concordoat tussen de paus en de Franske, woadeure dat de godsdienst were toegeloaten es. 

In 1842 zyn d'er bykan 1900 inweuners in Slyps. Da stoat te lezen in nen brief die geskreevn es noa den biskop vo te vroagen vo n zelfstandige prochje te kom.

In den Êeste Weireldoorloge es 't er in Slyps ôok veel skoa. De pastrieje es bykan hêlegans vernield, de kapelle stoend nog rechte moa tdak wos hêel deurskootn en ol 't hout wos uut ghoald vo stoovhout.

In septembre 1927 krygt Slyps de noame prochje in de plekke van prôosdie. In d'akte (getêkend deur biskop Waffelaert van Brugge) stoat ôok wuk dat de grenzen zyn van Slypskapelle. De patrôonillige van Slyps es vanof toen 't Illig Trezeke van 't Kindeke Jezus.

In 1928 weun d'er 1050 minsen en paster Opsommer overtuugt de Slypsnoars dat er n nieuwe kerke moe kom. In 1930 breken ze d'oude kapelle of en begunt de bouw van n nieuwe kerke, die ol in 1931 ingezegend es.

In de Twidde Weireldoorloge es Slyps goe gespoard gebleevn. 't Krêeg zelfs de bienoame oenbezet gebied. (Paster Labis zei dat Trezeke Slyps beskermde).

Strobome, 't Neerhoekske, den Bloemhoek, de Slypshoek, de Spriet en de Woaterdam.

Vo de klêne anikdote:




#Article 298: Jan Ceulemans (102 words)


Jan Ceulemans (Lier, 28 februoari 1957) is 'n ex-voetboller en trainer. J'is tie 'n fenomeen in 't Belgisch voetbol en zeker vo Club Brugge. Z'n lapnaamn zyn Caje (e verwyzing no ze grôotvoader) en Sterke Jan. 

Jan Ceulemans is internationoal vôorol gekend deur zyn rolle in de gloriejoarn van de Rôo Duvels die liepn va 1980 (Finale EK Itoalië) via 1986 (vierde platse WK in Mexico) toet 1990 (WK Italië, uutgeschoakeld deur Iengeland, mi de beste Rôo Duvels die d'r ôoit op e pling gestoan en). Ceulemans es nog oltyd de record internationoal (mi 96 caps woarin dat ie 23 goals makte).




#Article 299: Michiel de Swaen (220 words)


Michiel de Swaen (Duunkerke, 20 januoari 1654 - Duunkerke, 3 meie 1707) was e chirurgyn en rederyker van de Zudelikke Nederlandn. Je was één van de bekendste rederykers van Vloandern in de 17e êeuwe. 

In 1687 was't ie prince van de koamer Kersauwe en lid van de rederykerskoamer Sint Michiel in Duunkerke. Zyn gedichtn woarn dikwils religieus. J'is verzekers g'influenceerd gewist deur Jacob Cats en Joost van den Vondel. Je schreef ook verzn vo speciale evenementn en kluchtn. In z'n theoretisch werk Neder-duitsche digtkonde of rym-konst is te zien dat ie 't werk kende van de Fransche dichter-tonêelschryver Pierre Corneille uut de 17e êeuwe en van de Poetica van Aristoteles.

De Swaen is t' hope mè Maria Petyt en Edmond de Coussemaker één van de belangrykste historische verteegnwoordigers van de Nederlandstoalige Cultuur in Vrankryk. Guido Gezelle noemdeg' hem de Vondel van Duunkerke. 

De Frans-Vlamsche Michiel de Swaenkring is noar hem vernoemd en ook e stroate in Duunkerke en e middelboare schole Le Collège Michel de Swaen. In Nieuw-Koukerke (Frans: Coudekerque-Branche) is ter e plantsoen Square Michel de Swaen. 

Uit De zedighe doot van Carel den Vijfden.
Bron: 

In et fragment beantwoordt keizer Karel de twyfel van zyne zeune Filips omdat Filips vindt dat ie te letter ervoarienge hèit vo 't keizerryk te besteurn. Idder a Karel zynen troonsofstand angekondigd.

KEYSER.




#Article 300: Preetjes meulne (103 words)


De Preetjes meulne es ne meulne in Eule, dêelgemêente va Kortryk.  Het is den ênigsten vlaszwiengelmeulne, dat es ne meulne die gebruukt wordt vo het vlas te zwiengeln, die dat er nog bestoat in hêel Europa.  

Ivo Deprez, de meulenère, èt ne gebouwd in 1866, en èt ne hêel zyn leven in gank g'oedn, tot in 1913. In dien tyd wos 't vlas vrêe belangrik vo de boern in de Leiestreke en stoundn der mêer dan tiene van die meulns in Eule en omstreekn.  Nu es Preetjes meulne e beschermd monument gekomn en is 't ie in 1996 hêel gerestaureerd, ôok o binn.




#Article 301: Gazette van Detroit (174 words)


De Gazette van Detroit is een twêeweeklikse gazette uut Detroit in VS vo de Belgen die uutgeweekn zyn noa Amerika nieuws over under voaderland te bringn.
't Es d'ênigste Belgische gazette in Amerika. 

De gazette werd in 1914 ipgericht deur Camille Cools omdat'r in diene tyd nogal vele Vloamingn woaren uutgeweekn noar de VS en dat de bestoande Belgische gazettn doar ol in 't Frans woarn.

Ip 11 december 2006 werd bekend da Vlams minister Geert Bourgeois 12.500 euro an de Gazette van Detroit gift.

In 2005 ludige Ludwig Vandenbussche, correspondent vo de Gazette van Detroit in Vloandern, d'alarmbelle. De gazette oat dringend ves geld en bloed nôdig: de redactie was ôogbejoard, de advertentie-inkomstn woaren dramatisch geminderd en 't oantal abonnees wos gezakt tot minder dan negenounderd.

Vandenbussche, die in 't doagelikse leevn politieman es, starttige een actie 1.000 Vloamingen X 10 euro, woamee dat ie genoeg geld t'ôpe oopte te krygen vo de gazette te kunn loatn bestoan.
Dankzy de subsidies van Bourgeois goat da nu verzekers nog en endeke langer kunn deurn.




#Article 302: Duunkerke (1341 words)


Duunkerke (Nederlands: Duinkerke; Frans: Dunkerque; Ingels: Dunkirk; Duuts: Dünkirchen) is ne industriêele hoavnstad an de zuudlikke Nôordzêekust in 't Département du Nord, in Noord-Vrankryk dus, dichte by de Belgische grenze. De stad zelve et 89.160 Duunkerknaers en ligt in Frans-Vloandern. Duunkerke es ôok d' hoofdstee van et gelyknoamige arroundissement. De steedelyke agglomeroasje et in 2013 257.259 inweuners.

Duunkerke es't cultureel centrum vô Frans-Vloandern en wat dat er nog overschiet van 't Vlams in de Franse streke tusschen de Leie en de Nôordzêe. In Duunkerke zelve bestoat et , 't lokoal dialect da straf an 't Vlams doe peizen. 

Carnaval is styf gevierd in Duunkerke en surtout ton ist er vele Duunkerkenaers geklapt, lik in 't carnavalliedje La Visschersbende.

Duunkerke zat by 't Groafschap Vloandern en wos êerst en anoniem visscherdorptjen in de duun'n. E poar decennia vôorn 't joar 1000 wierd er e kerke gebouwd woarachter da't dorp Duinkerk wordt genoemd. In 960 liet Groaf van Vloandern Boudewyn III er en êerste ommuurienge bouwn deur de verschillige anvalln van de Vikings. In de twoalde êeuwe werd Duunkerke e stad en werd de hoavn uutgebouwd wa paste in 't beleid va de Vloamsche groavn Diederik van den Elzas en Filips van den Elzas da 't economische leevn langs de Vloamsche kuste moeste bevordern. And're steed'n in die reke woarn Grevelingn, Mardyk, Damme, Biervliet en Nieuwpôorte.

Ip 20 oest 1297 wierd Duunkerke vo nen êerste kêe Fransch groundgebied achter de Fransche oovrwinnienge in de Slag by Bulskamp. Vuuf joar loatr wos ze were Vloamsch. Toen ip 13 juli 1338 d'Ounderdjoarigen ôorlog uutbrak koos Groaf van Vloandern Lodewyk van Nevers de kant van de Fransche keunink (die toen nog zynne chef wos) en besloot dus de stopzettienge van de commerce me Ingeland. Die moatregel wos vree nadêelig vo de Vloamsche steed'n, die leevdn van die commerce, en dus kwoamn ze derteegn in ipstand. Vloandern verbound zich dus me Ingeland en in deze context wos Duunkerke e belangryke strategische deurvoerhoavn. In 't middn van de vêertiende êeuwe bouwdn d'inweuners van Duunkerke e dagmerk wa d'ôorsproung es van 't teegnwôordige belfort want loatr gebruukte de Sint-Elooiskerke 't gebouw als klokketoorn. In 1395 gaf Robert I, groaf van Bar toeloatienge vo de constructie van e nieuwe omwallienge.

In 1520 werd Koarel V er fêestelyk ontoald in zyn oedoanigheid als Groaf van Vloandern. In dien tyd wos Duunkerke e belanryk bolwerk in d'ôorloge die Habsburg voerde teegn keunink Frans I van Vrankryk. Als revanche wierd Duunkerke antins gattaqueerd deur Fransche koapers. Visscherbôotn uut Duunkerke kreegn dordeure toen bewoapende scheepn mee ter beschermienge. Achter de dôod van Koarel V wos Duunkerke onderdêel van de Spoansche Nederlandn. Byst de Tachtigjoarign Oorlog opereerdn vanuut 't stad de Duunkerksche koapers die antins verschillige scheepn attaqueerdn. Johan van Oldenbarneveldt, roadspensionaris van Holland, wildigde under uut de boane ruumn omda ze de commerce van de Republiek verinderden, mo en expeditie van Maurits van Oranje teegn de Duunkerksche koapers liep in 1600 uut ip de Slag by Nieuwpoorte woar em stootte ip e Spoansch leegr. Ierachter besloot de prins van em were te trekkn omda tie oprukkn na Duunkerke te risicovul vound en ezo adn de Duunkerksche koapers vry spel.

Ip 26 meie 1658 belegerde de Fransche moarschalk Turenne 't stad. Ip 14 juni van da joar viel e Fransch-Ingelsche coaliesje ounder leydienge van Turenne en Lockhart 't stad an, e slag die ôok bekend es lyk de Slag der Duun'n. 't Stad viel uutendelyk ip 25 juni en kwam ezo in Fransche andn mo den dag zelve gaf de Fransche keunink Louis XIV ze deure an zyn Ingelsche boundgenootn.

Vanaf 27 oktober 1662 kwam Duunkerken definitief in Fransche and'n deurda Duunkerken en Mardyk vo 400 000 pound van keunink Koarel II van Ingeland gekocht werdn deur Louis XIV. Ip 2 december van da joar werd Louis XIV ôok fêestelyk ontoald in 't stad. De Fransche oovrheersienge wierd loatr nog e latste kêe erbevestigd by 't Verdrag van Utrecht van 1713. 't Stad werd ipnieuw versterkt, deur Vauban wordeur da't de grôotste militaire hoavnstad van Vrankryk werd. Vanaf de joar'n 1670 ging Louis XIV ôok actief de koapers steun'n by ulder raids ip buutnlandsche scheepn. 't Es in die periode da Jan Bart, de bekendste koaper van Duunkerke, actief wos. In de achttienste êeuwe wos Duunkerke e bloeiende commerciële stad woarda er ôok e grôte smokkeltrafiek wos van en noar Ingeland.

In de winter van 1788-1789 wos de winter zo ard da't nie meugelyk wos vo de bôotn om de hoavn binn'n te voarn. Ierdeur brak der ongersnood uut en kwoamn d'inweuners in ipstand (cf. de context van de Fransche Revoluusje). Duunkerke moeste em ôok vôornberydn ip d'ôorlogverklaaring van d'Ôostnrykers (die toen de Zudelikke Nederlandn in ulder bezit ad'n). Ip 23 oest 1793 belegerde d'Ingelsche prins Frederick, d'ertoge van York en Albany, Duunkerke. Moar ip 8 september wierd ze bevryd deur general Jean Nicolas Houchard achter de Fransche oovrwinnienge ip d' Ingels-Ôostnryksche coaliesje in de Slag by Oundschoote wordeur da Duunkerke Frans bleef. Ip 24 november werdn tydelyk olle vormen van cultn verboodn deur 't Revoluutionaire bewind wordeur da Duunkerke tydelyk wierd ernoemd tot Dune libre.

In 1838 werd de viertorre an de westelyke kant van de hoavn gebouwd en wierdn er tringspoorn angelegd wa vo e straffe stimulans en groei vo de hoavn zorgde. Ierdeur groeide ôok de stadsagglomeroasje van Duunkerke. E poar joar voorn 1900 werd 't udige staduus gebouwd.

Achter d'uutbroake van d'Êestn Weireldoorloge en den inval van de Duutsche in België wierd ip den twêedn oest 1914 Duunkerke in stoat van beleg verkloard, mo dankzy d'inondoasje van d'Yzervlakte bleef Duunkerke Frans. Duunkerke es wel e poar kêe gebombardeerd gewist deur Duutsche zeppelins. Duunkerke diende bist den oorloge surtout lyk bevôorroadiengsplekke vo't front en ontoal van geblesseerdn en kreeg achter den oorloge verschillige decoroasjes vo't courageus gedrag van zyn inweuners.

Bist d'n Twiddn Weireldôorloge zoatn in meie 1940 de Fransche en Ingelsche soldoatn round Duunkerke in de tange deurda ze omsiengeld woarn deur de Duutsche. In de Slag om Duunkerke probeerdn de Gallieerdn de Duutsche teegn te oudn, wa da under nie lukt, mo bist 'n tyd da de slag duurdigde (apeupri e weke) koestn de Gallieerdn in Operation Dynamo nog 400 000 soldoatn evacueern na Ingeland zoda die nie in d'and'n van de nazi's kwoamn. Duunkerke es by deze slag gebombardeerd gewist deur Duutsche vliegers, mo enigte joarn loater wierd ze by de bevrydienge van Vrankryk ipnieuw gebombardeerd, deze kêe deur vliegers van de Ingelsche Royal Air Force. Mo Duunkerke bleef zelfs achter de bevrydienge van Vrankryk nog bezet deur e Duutsch garnizoen ounder lydienge van vice-admiral Friedrich Frisius die em pas oovrgaf ip 9 meie 1945, nen dag achter de kapituuloasche van Duutsland. Achter den oorloge wos e grôo dêel van Duunkerke verwoest en moest 't stad hêel ernieuw ipgebouwd word'n.

De gemêente Duunkerke es ipgedêeld in acht wykn (quartiers). Doavan zynder zesse vroegere zelfstandige gemêentn die met'n tyd deur 't stad zyn ingepakt. De wyken en elks en eign wykuus (mairie) woarin der verschillige gemêentelyke dienstn zittn. Ôok it iedre wyk e specioale wetouder in't stadsbestuur. De wyken zyn:

Duunkerke ligt an de Nôordzêe. De wyk Malo ligt direct an de zêe, byst da de reste van Duunkerke, en dus ôok d'hoavn, van de zee geschêed es deur nen grôotn dyk. In de reste van't stad kommn der verschillige kanoaln tegoare.

't Verbindiengskanoal wierd in de 18de êeuwe gegroavn. In't Interbellum wierd en ofvoerkanoal (canal exutoire) angeleyd anden ôostkant van't centrum van Duunkerke en 't scheydt 't centrum van Malo en Rozendoale en komt uut in de Nôordzêe.

An de nôordwestkant en 't westn van't stadscentrum ligt e grôo bassin tusschn Duunkerke, de hoavn en de zêe. 't Bassin es van de zêe geschêed deur nen langn dyk (la digue du Braek) en 't strekt em uut tot 15 kilomèiters richtienge 't westn van't centrum, woar ip de grenze tusschn Loon en Grevelingn e verbindieng ligt me de zêe.

De Vierdoagse van Duunkerke es e belangryke koers ip de wielerkalender. In 2001 startte de Rounde van Vrankryk in Duunkerke.




#Article 303: Oeke (177 words)


Hoeke (uutsproake: Oeke) is een klêen dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en een dêelgemêente van Damme. 't Is met een ippervlakte van een 432 ha en een stik of 150 inweuners de klêenste dêelgemêente van Damme.

Oeke is gesticht round 1250, deur koopliedn uut Hamburg, Lübeck en Bremen. Beist de middelêeuwen was 't e belangryk hoavenstadje, dat tonne an een inham van 't Zwin lag. Sichtend de 15ste êeuw begost het verval, en met da 't Zwin verzandde, werd Oeke e rustige landbouwparochje. In 1795, in de Fransche tyd, is 't were e zelfstandige gemêente gewordn. Toet 1970 is 't e zelfstandige gemeente gebleevn, moa 't is tonne 't hope gevoegd met Lapscheure en Moerkerke. Met de fuusjes van 1977 is 't e dêelgemêente van Damme gewordn.

De kerke en de parochje zyn genoemd noa Sint-Jacob de Meerdere. D'êeste vermeldienge van 't kerksje dateert van round 1260, ton da't nog e kapelle was. Deur d'êeuwn is teferente kêern beschoadigd en heripgebouwd. 't Is een beschermd monument van in 1938 

Oeke et wok nog ne oedn meulne.




#Article 304: Mythe (107 words)


De mythe (van 't Grieks: mythos; μυθος: gesprook'n woord, verhoal) is e verhoaltje da mêestol wel wysheid bevat woar da j' een twuk uut kunt leern.

De mythe het e poar belangryke eignschapp'n:

Mêestol komt et geweune nere up et principe van de deus ex machina. Ot de mensn 't nie mi kunn'n uploss'n, komt d'r ne god of nen held, en 't goat ollemolle were goed.

Wyder kenn'n vôorol de myth'n uut de klassieke oudheid, lik van by d' Oude Griek'n of de Germoan'n.

Wat da veel mensn nie weet'n, is dat der ôok veel uutdrukkiengn ofgeleid zyn van die myth'n. Hier zyn der e poar:




#Article 305: Zevekote (197 words)


Zevekote is een klene parochie in de Polders in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Dorpsje werd in 1971 e deelgemeente va Gistel. 't Centrum van 't landelikke pleksje ligt langst d'oede boane va Gistel noa Nieuwpoort.

In Zevekote stoat d'Oeze-Lieve-Vrouwekerke, die den 8sten september va 1719 deur Mgr. Van Susteren werd ingewyd. De platteground van de kerke et de vorm van e Byzantyns kruus. De westertorre is recenter en dateert va 1856, en contrasteert azo met de reste van de kerke.

Beist turfwinnienge in de 19sten eeuw, zyn der teferente Romeinse stikkn gevoenn, wat ip Romeinse aanwezigheid duudt. In diene tyd dein ze in Leffienge, dat vlakby ligt, an zoetwinnienge en e kilometer of tiene van Zevekote lag 't er e belangryk Romeins castellum in Oedeburg.   

Zevekote is 't geboortedorp van ex-tourwinnoare Sylvère Maes.

In Iengeland bestoatr e platse genoamd Roosecote woavan da de noame e bitje glyknisse êt mê Zevekote, toch vo 't latste stik. Roosecote is wyk van Barrow-in-Furness in Cumbria. 't Wôord 'roose' is Keltiesch vo moeras of heide (of e wild stik land) en den uutgank 'cote' van Roosecote wilt zeggn ut (kot) of utn ('t Iengls wôord 'cottage' is ofgeleid van 'cote').




#Article 306: Kroaizje (409 words)


De kroaizje of couroage, courage es iets da je nôdig eit oa je allêne of bykans allêne iet lastigs moe doen terbinst datter olle sôortn van tegenwerkienge es. 

Kroaizje is êen van de vier kardinoale deugdn, en psychologisch kenmerk en en karaktertrek. 't Is de meugelikhie de confrontoatie met lichoamelikke pyne, tegenslag en levensbedreiging, ounzekerhie en intimidoatie an te neemn en te deurstoan. Soms es d'r ounderschyd gemakt tussen lichoamelikke kroaizje en morele kroaizje.

Kroaizje of moed eije dus nôdig vô en byzoundre grôte en lange inspannienge te doen, vô en indernisse te neemn woa da je schrikkelik tegen ipzie of vô iets te beginn da schier ounmeugelik es vô te lukkn.

Kroaizje komt van 't Franske courage.

Er zyn der die peizn da dadde en typische eigenschap is van de West-Vloamiengn (zie bronn): nie vele zeggn moa veel kroaizje. Doardeure zyn d'r allesins vele West-Vloamiengn en Flandriens beroemd gekommn.

Kroaizje is et tegendêel van laffehie, maar ook van leeghie of zwakkehie. An 't ander uterste van kroaizje ligt roekelôoshie, stootmoedighie zounder bezinnienge, zounder rekenienge t'oudn met 't lot of den toevol, zounder nederighie tegenover zichzelve en barmertighie tegenover andren.

Kroaizje als deugd verounderstelt ne vorme van belangelooshie, altruïsme of edelmoedighie. Kroaizje is ne deugd oat'ie in dienste stoat van ne mins of van en algemêne of edelmoedige zoake.

Kroaizje es nôdig oajje me kennisse, wishied en gelôof nie mêe toekomt. 't Es de kennisse van de diengn die te vrêezn zyn, achter de kennisse, en van de diengn die 't nie zyn (zie o.a. Plato). 

Kroaizje eit betrekkienge ip d'angste en dreigienge in de toekomst, maar vôorol ip 't eedn. Kroaizje bestoat vôoral in 't eedn, 't mêest nabye roakpunt met de noaste toekomste, stante pede. De wille om in de toekomste courageus te zyn of in 't verleen courageus te zyn gewist es veelêer denkbêeldig en laf. 

Kroaizje is individueel en persôonlik. 't Is gêen geweetn moar een besluut, gêen gedacht moar ne doad.  Kroaizje es soms een zoake van wils- of gêesteskracht genoemd, 't streevn bly te zyn en wel te doene tegenover d'indernissen, die tallôos zyn (zie o.a. Spinoza).

Dedien die vecht met de kroaizje van de wanôpe, doet dadde uut colère of hoat, omdat 't moet, omdat et tegenoverdêel lafehie zou zyn, omwille van de schônehie  't ethische. 

Kroaizje es als karaktertrek 't feit da'je nie rap benauwd zyt, ofwel omda'je er letter gevoelig voor zyt, ofwel omdajje benauwdighie gemakkelik of zelfs geirne verdroagt.




#Article 307: Karl Vannieuwkerke (153 words)


Karl Vannieuwkerke (°18 januoari 1971 in Yper) is e West-Vlamschn sportverslaggever. Zyn specialisoasches zyn koers en tennis. Voen 't moment wunt 'n in Beerst, in d'Oostendestroate.

Karl Vannieuwkerke is ofestudeerd an de HIEPSO in Kortryk in de richtienge toegepaste communicoatie. Zyn êeste werk wos voen de gazette Het Volk dat 'n begust beistn dat 'n vors lêerde. Van 1994 vors is 't 'n no Focus TV gon werkn tot dat 'n in 1997 e contract aneboodn krêeg by de VRT. 
En is surtout bekend va zyn wielerverslaggevinge (grôte êendagskoersn, de Rounde van Vrankryk) en e doet dat olzowel up de moto of in e studioprogramma. De latste joarn is 'n 'n presentator van 't VRT-Tourjournoal op 'n loatn oavond. 

Up e bepoald moment is 't 'n zevve begunn koersn, woadeure dat 'n e masse vermoagerd is. In 1998 et 'n de sportpersprys ekreegn. In 2007 doet ie ôok nen theoatertournee met Les Supapes.




#Article 308: Marke (112 words)


Marke es een dorp in West-Vloandern en een dêelgemêente van Kortryk. Marke eit oungeveer 8000 inweuners. Marke, en surtout de wyk Rôdenburg, es gekend lik êen van de sjiekere cotés van Kortryk.

In Marke zynder de volgende wyken: De Schriverswyk, Rôdenburg, Bachten de Route, Wyk ten Nieuwenove, Populierenof, 't Stêenen Ende, Ter Doenaert, De Klokke, Kloarenhoek, de Pauvre Leute en d'Yzerpôorte.

Marke es gekend vo êen van d'êeste kinderboeroven van de streke. In Marke eije ôok ne volleybolploeg Marke-Webis di in êeste nationale speelt.

Els Pynoo van Vive la Fête es ipgegroei in Marke. Ôok Gerda Dendooven die têkeniengskes makt in kinderboeken es van Marke moa ze wuunt er nu nie mêer.




#Article 309: Franky Van der Elst (272 words)


Franky Van der Elst (Ninove, 30 april 1961) es nen ex-voetboller en trainer. Aloewel dat ie in verschillende ploegn eit gespeeld, es 't ie vôorol gekend voo zyn joarn by Club Brugge, woar dat ie van 1984 tot 1999 gespeeld eit, en van 2005 toet januoari 2007 ulptrainer wos. 

Vanof 't sizoen 2014-2015 is Van der Elst hoofdtrainer by KSV Roeseloare.

Zyn positie wos verdedigende middnvelder en in die oedoanigheid wos ie een rots in de brandinge voo de verdediginge. Moar voo golln moest je nie by em zyn. J'eit 464 matchn in êeste klasse gespeeld, een absoluut rekord. In de beker eit ie ôok een recordaantol matchen gespeeld, noamelik 65. In ol die joarn eit ie twêe kêers de Goudne Schoe gewonnen (1990 en 1996). 

Tegoare me Raoul Lambert en Jan Ceulemans vormt ie e monument van 't modern Club Brugge. Zyne bynoame wos The Fox. Noast Club Brugge eit ie ôok een belangryke rolle gespeeld in de nationoale ploeg, woarvôorn dat ie 78 matchn gespeeld eit. 

In 1999 wos zyn actieve voetbolcarrière gedoan en es 't ie trainer gekoomn: vier joar by Germinal Beerschot, en een korte periode by Lokeren. In 2005 es 't ie ulptrainer gekoomn ounder Jan Ceulemans, moa lange eit da nie gedeurd. Doarachter wos 't ie ulptrainer ounder Emilio Ferrera, moar deur de anoudnde probleemn by Club Brugge es 't ie ip 28 januoari 2007, soamn me de trainer ountsleegn. 

In 2008 wos 't ie trainer by FC Brussels, in 2009-2010 by KVSK United, in 2010-2011 by Lommel United en in 2011-2012 by Sint-Truidense VV. 

Vanof 't sizoen 2014-2015 is 't ie trainer by KSV Roeseloare.




#Article 310: Herald of Free Enterprise (111 words)


De Herald of Free Enterprise wos nen Britsen overzetbôot (ne ferry) van PO Ferries vo otto's die voardige tussn Dover in Iengeland en Zêebrugge. 

Da schip is surtout gekend vo 't feit dat ie ip 6 moarte 1987 gezoenkn es by 't verloatn van den oavn van Zêebrugge.  Der was woater binn gekomn ip 't ottodek langst een boegdeure die oopn was bluuvn stoan. Den bôot is in 90 seconden in zyn hêle schuns kommn te liggn. 193 man èt de rampe nie overleefd, woavan dat de mêeste Brittn woarn die deur ounderkoelinge gestorvn zyn.

In 1994 gebeurde der 'n twuk gelykigs met de Estonia die tussen Estland en Zweden voarde.




#Article 311: Plankys (106 words)


't Plankys, plankier of trottoir (AN: het voetpad) es een stroke vo voetgangers langs de stroate. Ze zyn d'r ofgezounderd van de auto's, zodoanig da ze nie overreen zyn.

't Plankys weird mêestol in doalen of klienkers geleid, ol bestoat 't soms ôok uut betong of stêengruus.

De latste joarn weirdn ze mêer en mêer gebruukt in verkêersremmende constructies (deur ze me parkings en klêne parkskes soamn te voegn) en weirdn ze mêestol in klienkers geleid. 't Plankys weird in België allêne geleid ip plekkn woar dat er een uus gebouwd es, zodoanig da je in minder bebouwde stroatn dikwyls een ounderbrekienge krygt van 't plankys.




#Article 312: Piet Huysentruyt (389 words)


Piet Huysentruyt (Kortrijk, 7 december 1962) es van Kuurnse ôorsprong (mêer bepoald van Sente), kok en eigenoare van restorangs, moar es by 't grôte publiek vôorol gekend van zyn iptreedns als TV-kok ip VTM.

Piet volgdige zyn opleidienge in de otelskole Ter Duinen in Koksyde. Piet Huysentruyt es begunn als kok in een restorang in België, achter 'n endeke oat y t'zyne dat achter nen tyd een Michelinsterre krêeg. In de recentere joarn eit ie een restorang begunn in Vrankryk, mêer bepoald in den Ardêche, met de noame Le Lutin Gourmand.  Ie eit da noar eign zeggn gedoan vo weg te groakn van de drukte in Vloandern.
Da restorang èt ie in 2006 were gesloten omdat het een sorte van bedevoartsoord wo gekommn vo Vlamiengn die ip voyoaige woaren in Vrankryk en dat azoa were druk wa gekommn.

't Eit em lange diepe gezeetn dat 'n in de begunjoarn als kok nôoit - noar eign zeggn - respect kreeg van d'ander koks omdat 'n toen veel nieuwe dingn probeerde.  Dat is voor em een grôte motivoatie gewist voo keiard te bluuvn werkn en nie ip te geevn.

Piet Huysentruyt kwam nationoal in de bekendeid deur zyn programma Lekker thuis, woarin dat ie êest me Mimi Smith en loater me Ilse Demeulemeester als assistente in 10 minutjes een hêel gerecht vôorsteldige. Doarachter kwam ton nog De perfecte keuken en SOS Piet, woarin dat ie geweune minsn gink goan elpn die een bepoald gerecht hêelsan noa de wuppe elptn (gekende uutsproake: En wat hebben we nu geleerd?, woarip dat die mins in e poar puntjes moeste zeggn oe dat 't wel moest zyn). Ol die programma's woaren of zyn ip VTM. In die programma's es't ie gekend voo een aantal typiske uutsproakn, gelik Zieded? (kort West-Vlams vo Zie je het?).  Zyn typiske maniere van doen es me zyne kletsekop ôok ol dan niet e bitje gespeeld te stoan greitn met d'ander minsn in 't programma.

Piet Huysentruyt eit een massa kookboekn geskreevn, een aantal noamn: Kookbijbel, Piet's Pan, Alles in de wok, Hartvriendelijk koken (een boek vul me cholesterolarme receptn), SOS Piet 1, 2 en 3 ... woavan dat de mêeste ôge scoorn in de lystn van best verkochte non-fictieboekn.

Piet Huysentruyt eit ôok e gamma van kruudn en bouillons ip de markt, woadat ie reclame vo makt in zyn programma's.




#Article 313: Bevern-a'n-Yzer (129 words)


Bevern is e landelik dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Is van 1977 dêelgemêente van Oalveringem. Daovoorn, in 1971, was 't al by Stoavel gevoegd.

Bevern wordt oek Bevern-a'n-Yzer (Beveren-aan-de-IJzer) genoemd of Bevern-Yzer, noa de stroom den Yzer die de zuudgrenze van de dêelgemêente is, en voe de dudelikeid tegenoovr andre Belgische pleksjes met de noame Bevern. In 't zuudwesten legt 't gehucht Bevern-Koesjie (Nederlands: Beveren-Kalsijde), an de Dôon Yzer en in 't verlengde van de bebouwde komme van Roesbrugge-Oarienge. 

Teegn Ôostkappel ligt er an d'oude douoane oek nog e stiksje Bevern, 't Kappeltje.

De kerke en prochie van Bevern zyn genoemd noa Sint-Audomarus. 't Kerksje is e driebeukige gotische hallenkerke uut de 15sten êeuw, die round 1761 nog is angepast. Sichtend 1939 is 't e beschermd monument.




#Article 314: Tyne Cot cemetery (219 words)


Tyne Cot of voluut Tyne Cot cemetery (en in 't dialect Tinnekot) es 't grotste Iengels militair kerkhof ter weireld en ligt in Passchendoale in de gemêente Zunnebeke. De noame es afgelied van de Tyne, e rivierke in 't nôorn van Iengeland en een stik koterie (een cottage in 't Ingels) dat doa stound en veroverd gewist es deur de 3rd Australian Division ip 4 oktober 1917.

Achter den ôorloge es 't in fasen uutgebreid deur klêindere kerkoovn uut het geburte over te bringn.  Nu liggn der 11952 soldoatn uut 't Ingelse Gemênebest (Canada, Nieuw-Zêeland, ...) en viere met 'n andre nationaliteit (woarounder ôok 'n vier Duutsers in twêe groavn, under graf es t'erkenn an de rechte bovekant, d'andre zyn ofgeround).  Meer dan 8300 doavan zyn nie geïdentificeerd. 
Ip de oaf cirkelvormigen wittn meur olachtern stoan de noamn van bykans 35000 soldaten die gesneuveld zyn round Yper en woavan da ze de lichamen nooit in gevoundn (The Wall of the Missing).

Ip de Mêenpôorte in Yper stoan de namen van 55000 ander soldaten da ze nooit èn weregevoundn en omdat er plekke te kort was ip de Mêenpôorte stoan d'ander noamn ip de meur in Tyne Cot.

Nu zie je nog 2 bunkers stoan up Tinnekot, moa eiglyk zyn dat er vuve.  Vanachter es 't er ook e bezoekerscentrum.




#Article 315: Nederlands (194 words)


 
Nederlands is e West-Germoansche toale die geklapt wordt deur de mêeste inweuners van Holland, Vloandern  en Surinoame, de drie leedn van de Nederlandse Taalunie, 'n internationale instellienge die ounder andere de regels vo 't Standaardnederlands vastelegt. In d' Europeesche Unie klapp'n der e stik of 23 miljoen menschn Nederlands vor êeste toale en nog e ki vuuf miljoen os twidde toale. Nederlands is ook 'n officiële toale van de Caraïbische eilandn Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, binst dat er ook nog minderheedn bestoan in Vrankryk, Duutsland en in mindere moate Indonesië, de Verênigde Stoatn, Canada en Australië. De Koap-Hollandsche dialectn van Zuud-Afrika en Namibië wierdn gestandaardiseerd tout Afrikoans, e dochtertoale van 't Nederlands.

Nederlands is nauwe verwant an Iengels en Duuts. 't Is wel azo da Nederlands de Hoogduutsche klankverschuvienge nie het oundergoan en 't verschilt verder ook van 't Duuts deur de sterke reduucsje van de noamvall'n en e mêer regelmoatige morfologie.

A. Zuudwestelikke groep (West-Vlams/Zêeuws)

B. Nôordwestelikke groep (Hollands)

C. Nôordôostelikke groep (Nedersaksisch)

D. Nôordelik-centrale groep

E. Zudelik-centrale groep in België, Holland en in 'n angrenzend dêel van Duutsland

F. Zuudôostelikke groep (Limburgs) in Holland, België en in 'n angrenzend dêel van Duutsland




#Article 316: De Moern (België) (111 words)


De Moern es e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e deelgemeente van Veurne. Der es een kastêel woa dat de keuning nog gelogeerd èt.  Het ênigste openluchtcafé van hêel België ligt ôok in De Moern, genoamd De Barke (met e lokoale specialiteit: de Moerduvel, genoemd noa struukrovers die under vroeger in 't moerasgebied verdookn).

An den andre kant van de grenze me Vrankryk ligt de Fransche gemeente Les Moëres. Zeker tot in 1626 stondn De Moern nog hêel onder woater.  

In De Moern zyn redelik veel meulns te vindn, die vroeger gebruukt werdn vo 't woater weg te pompn. Êen va die meulns es eigendom van zangre Willem Vermandere. 




#Article 317: Roesbrugge (118 words)


Roesbrugge is e landelik dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern. Roesbrugge is 't grotste dorp in Roesbrugge-Oarienge, e dêelgemêente van de stad Poperienge. Roesbrugge legt in 't nôordwestn va Poperienge, en in 't nôorden van de dêelgemêente Roesbrugge-Oarienge. 't Centrum legt lassn 'n Yzer. Een oude tak van 'n Yzer, 'n Dôo'n Yzer vormt de nôordgrenze. A 'n andre kant van diene Dôodn Yzer lopt de bebouwienge deure in Beveren-Koesjie (Nederlands: Beveren-Kalsijde), e gehucht op 't groundgebied van de Oalveringemse dêelgemêente Bevern-a'n-Yzer. E kilometer noa 't zuudwestn van Roesbrugge legt 't dorptje Oarienge, woamei da Roesbrugge êen dêelgemêente vormt.

De kerke en de parochie van Roesbrugge zyn enoemd noa Sint-Martinus. 't Kerksje is ebouwd tusschn 1806 en 1837.




#Article 318: Oarienge (123 words)


Oarienge (officieel Nederlands: Haringe) is e klêen landelik dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern, op miender dan e kilometer van de Fransche grenze. Oarienge vormt tope me Roesbrugge, dat e bitje grodder is, de Poperiengse dêelgemêente Roesbrugge-Haringe.

Ten westn van Oarienge stroomt 'n Yzer België binn en vormt er een endetje de landsgrenze. Oek de Heydebeke, die vanuut 't zuudn na 'n Yzer lopt, vormt e stik van de Belgisch-Fransche grenze ten westn van Oarienge. In 't dorp zaatn der vroegertyd deur ze liggienge vele smokkeloars, blauwers enaamd. In 't dorpscentrum stoat nog 't beeld van Karel de Blauwer, e sagenfiguur die voer olle blauwers van overtyd stoat.

De prochie en de kerke zyn enoemd noa Sint-Martinus. 't Kerksje is va Romoansen ôorsproung.




#Article 319: Binair reeknn (986 words)


Binair reeknn is e maniere va reeknn woaby da idder getal is vôorngesteld deur e reke van de cyfers 1 en 0.

Telln tôt tiene lik da w'ollemoale geleird èn in de lagere schole, is eignlik telln up oez vingers (twei kêer vuve). Da è de boasis van oes tiendêlig stelsel, eignlik 't stelsel woarin datter een nul en d'andere neegn cyfers zyn.

D'er bestoat vôor oeze latste vingr pertank gin symbool. We moetn content zyn mè 1 en 0 om 't getal 10 te vormn.

Vô ol d'andere vingrs èn we een symbool vôor 't cyfer.

A w'oal ons vingrs tôonn èn we 10

Ei j’ol gepeist oe da j’ keun telln a j’ moar an elkn ant êne vinger zoe ein?
Dan  zoe j’ telln up volgnde maniere:

Binair telln es dus eignlik teln ai j’ moar twei vingers è en datter moa twei symbooln voar moar twei cyfers bestoan, nul en êen. Binair is eignlik het nul en den andere cyfer êen stelsel.

Ei j’ gezien dat j’ier oak geteld è toet an achte (8) oa j’ zoe telln in oes tiendêlig stelsel.

Doe moar zô vôort.

 

Moal tiene (10) è geweun een nul derby zettn of een komma verzettn.

In oes tiendelig stelsel zoe da 2 x 2 zyn en da gift 4 (viere).
Ewwel 4 (viere) da ès inderdoad in ’t binair 100.

In oes tiendelig stelsel zoe da 3 x 2 zyn en da gift 6 (zesse).
Ewwel 6 (zesse) da ès inderdoad in ’t binair 110.

Ênenalf (1,5 in tiendêlige) dat moe 1,1 zyn in ’t binair omda den elft van tiene (10) êen (1) è.

A je dus 1,1 + 1,1 doe dan moet dat 11 zyn.
Ai j’ nu (1,1+ 1,1) x 10 doe è da ’t zelfde als 11 + 11 =  110. Dêelt da nu deur 10 en g’eit

      1,1
  +   1,1
  -------
  1+1+1,0 =  11

Ier moe je weetn da 1+1 = 10 is. Da êentje van de tiene pakkn we mee en oa j’ 1+1+1 zie dan ès da 11.

Ai j’ da maal 4 doe gift dat 21.

Nu dêeln 10101 deur 100.

Da gift 101,01.

Ai je nu

    101,01
 +  101,01
 ---------
   1010,10     en da è gelik an 10,5 (tiendeilig)

Ai je nu

   1010,10
 + 1010,10
 ---------
  10101,00     en da è gelik an 21 (tiendeilig)

Den elft:

E kartje è den elft van den elft (of dêeln deur tiene)

't Achtste è den elft van e kartje (of dêeln deur tiene)

Doe moar zô vôort.

A j’die drie uptelt dan è j’ 0,111 en in ’t diendêlig è da natuurlik 0,5 + 0,25 + 0,125 en da è gelik an 0,875.

A j’ nu 0,111 moal 10 doe è j’ 1,11 en da gelik an 1,75 in tiendêlig. Inderdoad 0,875 moal 2 è 1,75.

  101,11  da zoe 5,75 vuve komma vuventseventig zyn in tiendêlig
 -  1,01  da zoe 1,25 êen komma vuventwintig zyn in tiendêlig
 -------
  100,10  en da è gelik an 4,5 (tiendêlig)

Oe zet je byvôorbeeld 107 omme na binair?

Oa je wit da

dan zit er byvôorbeeld in 107 êne kêer 64 in, moa gin twêe kêer.
Er zit byvôorbeeld ôok nog êne kêer  = 32, enzovôort…

Truukske vo 'n tiendêlig getal omme te zettn noa binair: 
ge dêelt 't getal deur twêe (de boasis van 't stelsel), 't gehêel quotiënt schryv' je d'rachter en de reste ounder da quotiënt. Ge doe zô vôort toet da'j nul uutkomt. De upêenvolgende rest'n zyn 't binair getal.

  1  1  0  1  0  1  1

dus 107 = 1101011

Omgekêerd: vo 'n binair getal omme te zetten noa decimoal:
d'een êeste 1 doeje maal 2 en je telt doa 't twidde cyfre bie, da getal doeje were maal 2 en telt d'er 't derde cyfre bie, enzovôort.

Bevôorbild: 10110101

 1  0  1  1  0  1  0  1
    2  5  11 22 45 90 181

Getalln met komma's:

Je zied’ier da ‘t ginne achter de komma uutgelei kan wordn op de maniere van de machtn van 0,5 of 2 tôt de negatieve machtn.

Omgekêerd: vo 'n binair getal achter de komma omme te zetten noa decimoal: 
Bevôorbild: 0,100101 ( er zyn 6 siffers achter de komma)
Doe da a zoa: 0,100101 * 1000000 = 100101, da ê dus 37 ( 1000000 ê te moakn met de 6 siffers)
Natuurlijk ê da nu 64 (1000000 binair) keir te groat.
Doe nu 37/64 = 0,578125 en da klopt.
Zoa simpel ê da.
Zoa zied je dat olle omzettingn van binair achter de komma naar decimoal eindign ip 5.
Zoa zied je dat kleinste woarde ter weireld 0,0...........01 (binair)moar kan zin, dus 0,0...........25 decimoal.

Een stelsel is olsan gemakt volgens et antal symbooln da j'è vôor de cyfers.
Zô è j'in tiendêlig ôok moar de tien cyfers 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9.
Tiene keun j' moa schryvn deur êen en nul te gebruukn.
Toevallig è ne mens an elk and vuuf vingers en oe j'ol joe vingers tôont dan è da tiene.

De marsmannekes ein an elk and moa vier vingers. Zoa telln ze zunder:

Iedr groepke è êen and d'rby. Da è 't octoal of achtdêlig stelsel.
De buutneirdsche zulln ton ôver uus stelsel spreek'n van 't twoalfdêlig stelsel naar unne norm.

De binaire mannekes ein an elk ant moa êne vinger. Zoa telln ze zunder:

Iedr groepke è êen and d'rby.
De binaire mannekes zulln dan ôver ons stelsel spreek'n van 't 1010-dêlige stelsel naar unne norm.

De mannekes mè 't an elk and acht vingers. Zoa telln ze zunder:

Iedr groepke è êen and d'rby. Da è 't hexadecimoal of zestiendêlig stelsel. Ze gebruuk'n da vele in d'informatica, surtout by de programmoasje in assembler of machinecode lik alternatief vo zuvere binaire code want da zoe elegansn onleesbaar zyn.

Ier zie j'oe da je 255 schrift in tiendêlige, in 't octoale, in 't binair en in 't hexadecimoale:




#Article 320: Paolo Bettini (350 words)


Paolo Bettini (Cecina, 1 april 1974) is nen Italjoansen coureur. Jis profcoureur gekomn in 1997. 't Is êen die verre olles ankan en die explosiviteit, koersdeurzicht en deurzettingsvermeugen wit te combineern. Zyn bynoame is il Grillo (de krekel).

Zyn grotste succesn et 'n gekend in êendagskoersn. In 't begun stound 'n in de schoaduwe van zyne ploegmoat Michele Bartoli. Deur een poar blessures van dien Bartoli kost ie deurebreekn in 2000 deur Luik-Bastenaken-Luik en een etappe in den Tour de France te winn. 't Joar doarachter et 'n 't Kampioenschap van Zürich gewonn.

Sedert zyn deurbroake was zyn reloasje me Bartoli verslichterd. Achter da Bartoli weggink uut Mapei in 2002, kwam Bettini kopman. Dazelste joar et 'n voor den twidde kêe Luik-Bastenaken-Luik gewonn. Je was ôok den bestn in de Weireldbeker.

Zyn beste sizoen was zekerst 2003. J'et toun Milaan-San Remo, de Rounde van de Middellansche Zêe, de HEW Cyclassics en de Clasica San Sebastian gewonn. Ondertussn wast 'n ôok kampioen van Itoalië gekomn. Ounder andere deur die zeges at 'n veel UCI-puntn en was 't ie voor den twidde kêe den bestn in de Weireldbeker.

In 2004 stound hêel zyn sizoen in 't têekn van de wegrit ip de Olympische Spelen in Athene. Dedé et 'n ton ôok gewounn deur in de sprint de Portugees Sérgio Paulinho te kloppn. Neffest dadde et 'n voor den derde kêe ip reke de Weireldbeker gewonn.

Ip 24 september 2006 woun de klênen Italjoan de weireldtitel ip de weug in Salzburg. J'et ton den Duutser Erik Zabel en de Spanjoard Alejandro Valverde versloagn in de sprint. Een weke loater verloor tie zyn broere Sauro deur een accident met 'n auto. Ip 14 oktober et 'n nog ne kêe de Ronde van Lombardeye gewounn en die zege et 'n ipgedroagn an zyn broere. 't Joar doarachter eit ie zyn weireldtitel verlengd in Stuttgart.

Bettini wilde styf geirn stoppn met e derdn weireldtitel, moa dat is ni elukt in 2008. Zyn latste officiële koersen goungn op de piste zyn. Ouk dadde is verkêerd ofeloopn: op 4 november 2008 viel 'n in de Zesdoagsche van Milaan.




#Article 321: Februoari (102 words)


Februoari  (Nederlands: Februari) es de twidde moand van et joar, en es vernoemd no de Rominse god Februus, de god van de purificoatie/ounderweireld. Februoari es een specioale moand omda het moar 28 doagn eit, én omdat er om de vier joar een dag bygevoegd weird (in de zôgezeide schrikkeljoarn). Da es de vuustregel, moar die regel weird nie gevolgd in joarn die dêelboar zyn deur ounderd (en ton were ipnieuw voo joarn die dêelboar zyn deur 400). Ol die regeliengn zyn nôdig omdat anders het joar nie mêe tôpelôopt me de zunne. Februoari es een wintermoand, me frisse temperatuurn en soms snêeuw.




#Article 322: Lattestôor (176 words)


Lattestôor (Nederlands: rolluik), mêervoud lattestôors. Vermoedelijk komt 't word van en stôre (gordine) gemakt van latten.

En andr word es persienne van 't Frans. Moa de Franse persienne betêkent eigentlik en constructie met oal dan niet beweegboare lamellen vôo de zunne of de schermn.

Ne lattestôor bestoat ut nen ôop latten of lamellen die an mekoar vaste gemakt zyn en die overdag ipgerold zyn in nen bak boven de veistr. Der zit een bitje spelienge tussn de lattn, moar oo de lattestôor rust ip de veisterbank, sluutn de lattn schône tôpe tot êen geheel da niet deurdringboar es voo zunlicht. Ge kunt et noa beneen loatn vo e rutte oat dounker wordt of oj wilt da ter nieman na binnen kan kyk'n. Lattestôors zyn mêestal uut out of plastik gemaakt. E lattestôor trek j'up met e stôorlint, ol gebeur et 'n dag va vadoage oek ol vele med illetrik.

Der bestoat ôok nen industrieeln variant voo wienkels, die dient om de wienkel of te schermn 's nachts teegn inbroak. Zukke lattestoors zyn mêestol ut metoal gemakt.




#Article 323: Lere (114 words)


Een lere of e lêre is een twuk da gebruukt wordt vo omoge te klimmn. Da bestoat uut 2 lange boarn en doa tussn zittn ip regelmoatige afstandn treedn of sportn woar doa j'ip ku tertn. Je plats de lere schuun teegn een mure, een poale, een bôom of een twuk stevigs zodat y nie omverre volt. Ton ku je omoge klimmn via de treedn.

Een traplere is een lere dat ip z'n zelvn ku stoan. Je kut een traplere uutklappn zodat er vooroan een steun is. Ip een vlakke ounderground ku je ton direct ip de lere klimmn. Van oan de zykant eet de lere ton gelik de vorm van de letter A.




#Article 324: Achille Van Acker (305 words)


Achiel Van Acker (8 april 1898 - 10 juli 1975) was een Bruggelienk die by de grotste  van achter den Twiddn Weireldôorloge mag geteld worden. Binst z'n grote carrière in de Belgische pollitiek ei tie vier keren eerste minister gewist:

Up 23 december 1958 ist'ie toet minister va stoat benoemd.

Achiel Van Acker was een echte selfmade mens. An z'n elf joar ei tie moetn stoppn van no 't schole te goan vo tuus te kunnen elp'n by z'n oeders.

Achter da tie eerst gewerkt had in 't socialistisch syndikoot, is tie in 1927 in 't Parlement gerocht vo de BWP, de Belgische Werkliedenpartij, wa da nu SP.a is (Socialistische Partij Anders).

Z'n eerste drie goevernementen een èn nie lange meegegoan deur de Keuniengskwestie met da styf moeilik werekeren van Leopold III. Da was één van de moeilykste momentn vor 't land.

Z'n grotste verdienste was da tie 't sistèm van de Sociale Zekerheid eit ip z'n poaten gezet, wa datter toe vandage vooren gezorgd eit da vil geweune menschen an d'ormoe ontsnapt zien.

J'is ook bekend omdat ie achter den orloge de Belgische koolpitten were in gank ei gestoken. Je was ton (oender andere) minister van Steenkolen. 

Achiel klapte Brugs en in ‘t Brugs dialect wordt de Fransche J uutgesprookn lik Z en de CH lik S. (Ze kykn no de mats teegn Sarleroi en goan no de Zeruzalemkerke). Lik veel Bruggeliengn kost ‘n die klankn ook nie uutspreekn ot 'n Frans klapte. Ze voundn da nateurlik styf komiek en ze zeien: 'Assiel parle le bruzois dans les deux langues nationales' en d'r wierdn moppn verteld à la manière d'Assiel.
Ot 'n minister van steenkool wierd kreegt 'n z'n lapnoame Assiel Sarbon.

Je was ook lid van de loge (Vriemetseloarie).

Zyn derde zeune Frank Van Acker was volksvertegenwoordiger, senateur, minister en burgemeester van Brugge.




#Article 325: Hans Memling (300 words)


Hans Memling (ca. 1433 Seligenstadt (Duutsland) - 11 ogustus 1494 Brugge) wos nen Vlamschn kunstschilder.

Hans Memling wos êen van de belangrykste kunstenoars uut de vichtiende êeuwe, da wos an 't ende van 't Bourgondisch Ryk. Je wos geboorn in Duutsland tusschn 1430-1440 in Seligenstadt, nie verre van Frankfurt. Je wos getrouwd mei Anna de Valkenaere, by wien datn drie joungns eit g'ed. Ze weundn in e grôot uus in de Sint-Jorisstroate in Brugge. J'es doa gestorvn in 1494 en begroavn in de Sint-Gilliskerke.

Memling es êen van de mêest bekende klassiekers van de Vlamsche Primitievn die in dien tyd de grotste schole vo schilderkunst wos van hêel Europa.

't Ziet er noar uut da Memling ne leerlienk wos van Rogier Van der Weyden die in Brussel wrochte moa elegansn zekers es da nie. Achter Rogiers zynen dood in 1464 es Memling veruusd na Brugge. J'es begunn mei portrettn te moakn in ipdracht van de Bourgondische ertoogn. Moa ook de geestelikkn en de ryke burgery maktn dêel uut van zyn clientèle.

J'ad ook vele ipdrachtgevers in 't buutnland, lik Itoalië en Spanje, woadeure da vele van zyn schilderyen in die landn zyn terechte gekommn.

De ryke Bruggeliengn goavn em den titel van beste schilder van 't hêle Christendom. Achter zynen dôod es de paneelschilderkunste in Brugge aanzienlik achteruut gegoane.

D'r zyn mêer dan 100 schilderyen gekend van em. E hêle reke es nog anwezig in 't Oud Sint-Jan in Brugge. Zyn ounderwerpn goan voorol over religieuze thema's, lik den Bybel en illigenlevens. Memling kiest voor gestileerde vormn en personoages. Zyn schilderyen stroaln een ipvollende ruste uut en zyn styf gebalanceerd in mekoar gestookn. Juste lik Jan Van Eyck vichtig joar idder wos ook Memling bezeetn deur de details. Olles moeste zo gedetailleerd meugelik voorgesteld zyn, tot ip de klinste schoale.




#Article 326: Zalouzie (144 words)


Zalouzie of jalousie (Nederlands : vliegenhor),  ôok wel zjallezie uutgesproken es een constructie da j'in je veister moe steekn zôdat er gêen bêestjes binn koomn surtout at avond begunt te zyn en in de zomere. 't Vôordeel es da je ton toch jen kamer of jen uus kunt verluchtn zounder s'uchtends ip te stoan me muggebeetn.

Normoal gezien mak je een zalouzie schône ip moate met de chambrangs. Ze bestoat uut out, plastiek of yzre. A je da gedoan et ton moe je nog een nette an dien koader monteern met vreend klêne goatjes zodat de bêestjes der nateurlik nie deure kunn. Sommigste gebruukn ôok e zalouzie om vô under achterdeure t'angn. Ton angn ze doar wel mêestal ne ressort an die der vôor zorgt dat die zalouzie(deure) van 't zelfst were toesloat. En e jalousie ku j' ook gebruukn a j'e porte-fenêtre et.




#Article 327: Libeco-Lagae (200 words)


Libeco-Lagae is een Mullebeeks bedryf. 't Is ne vlaswever en de grôotstn van België. D'oundernemienge telt 200 werkers en voert uut noar bykan hêel de weireld, mé e grôot stik noar Amerika.

Lik dat de noame zegt, is d' oundernemienge e fusie van twêe bedryvn: Libeco  Lagae. De soamnsmeltienge gebeurde in 1997 vôo e beetre concurrentiepositie te creëern.

Libeco wos ipgericht in 1864 in Mullebeke en wos in 't begun een ipslagplekke vôo thuus gewoovn linn. In Mullebeke werkte in dien tyde 65% van de bevolkienge vôor de vlasindustrie. 

Lagae is een bitje êerder begonn in 1858 in Kortryk. Zydre on vanaf 't begun ol un echte weverie. Ondertussn gebeurt de productie van de vlasweefsels hêlemolle in Mullebeke.

In 1997 èt Libeco-Lagae ôok het Amerikaanse bedryf Hamilton Adams da gespecializeerd wos in decoroatiestoffn, overgepakt. Iermee en ze nu ôok ne stevige stok achter de deure in Amerika en stoan ze sterker in 't uusoudlinn.

Sedert 2002 is de Kortrykse specioalzoake Van Acker ôok dêel van de groep. Zydre werkn nog mêer gespecializeerde minsen die olle bordeursels met 't and moakn en azô dus keun inspeeln ip specifieke vroagn van rykere kallantn.

De activiteitn keund je ipsplitsn in twêe grôte dêeln: 




#Article 328: Vlasverwerkienge (707 words)


Vlasverwerkienge is de verwerkienge van de vlasplante tot bruukboare vezels vôo den textielindustrie. Byproducten zyn lemen vôo leemploaten en zoad woaruut dat er Lynzoadolie geprest wird.

Vlasverwerkienge es en lank proces da veel expertise vroagt van diegjinne die t'r mee bezig is. 't Is ginne stiel da je azô moar kunt mee begunn. Joarnlange kennisse die mjistoal overgedreegn is van voader ip zeune ligt an de boasis van d'industrie.

In de êesten ilft van de twinteste êeuwe wos de verwerkienge van 't vlas de grôotsten industrietak in de Leiestreke. Van doaruut eit den textielindustrie en den Spoanploatenindustrie begunn.

Gelik ol de gewasn moe vlas wok gezoaid weirn. De boern doen dadde in moarte-april. De beste ondergrond is klyte en 't klimoat moe wok goe vochte zyn: de ideoale grondn lign ton wok in 't Nôordn va Vrankryk, België en Olland. De invloed van de Nôordzêe is ton wok hêel belangryk vô de ontwikkelienge van de vlasplante.

De vlasplante is e vrji ecologische plante want ze eit vrji winne meststofn nôode want anders groei ze te styf en ton is de veezle te zochte wodeure da je slichte linn krygt.

Den oest van de plante, et slittn, gebeurt teegn t'ende van juni. In tyde wier da ollemolle gedoan met 't and. Nu is da nateurlik mee de massinne. De plante moe in zyn gehêle uut de grond getrokn weirn. Da weir gedoan om de vezels zô lank meuglik te odn.

Achter da de plante ip't veld stoat te drôogn, moetn de zoadjes verwyderd weirn. Ge keunt da doen deure te reepln of te bôotn. Reeplen oudt in da je de vlasstiengle over de reeple (een sôorte kam) trekt, by bôotn weirdt er effectief ip geklopt mee ne sôorte van oamre.

Angezien da de plante nie ip zyn gehêel gebruukt weird mo alînne de veezle moet die d'r ut losgemoakt weirn. Da noemn we rôotn. De veezle weird in feite losgewêekt van de reste. Ge keunt da ip twêe maniern doen: woaterrôotn of dauwrôotn. By woaterrôotn weird de plante vôr 80 eurn in ne woaterbak gestookn mé lauw woater. Die methode is de beste moar ôok de dierste en de mêest verveulende van de twêe. 

Toet an 1943 most je da ôok doen in de riviern gelik de Leie en de Mandel. Da is ofgeschaft gewist omda da veel te verveulend wos vôor 't milieu.

De twêede methode is dauwrôotn. Ierby bluuvn de plantn geweune buutn stoan en vort de plante weg deur bacteriën en vele reegne: ideoal dus vôo West-Vloandern.

Nu is da plante te nat om te bewerkn dus moe ze gedrôogd weirn. 't Vlas weir nu rechte ipgezet en azô onstoan de bekende vlaskapeln die een specifieke vortende geure ofgeevn.

De veezle is nu wel losgewjikt en gedrôogd moa de reste van de plante angt er nu nog wel an en dadde moe verwyderd weirn. De massinne goat dus jirst de stiengle breekn = broakn en derekt d'r achtre weirn die stiengels verwyderd = zwiengeln. Nu is da ol in jin massinne mo vroegre wos da e hêel werk vô doagn an e stik. Azô e zwiengelmassinne van overtyd wos ne sôorte meulne die styf zêre ronddroaide wo da je ton de plante moest tusn steekn. Vele minsn zyn doaby ulder andn of viengers ofgesleegn gewist.
Oafvoal bestoande uut korte vezels en lemen noemn ze krootn: oa je doarip sjikt kundje er bollekes van moaken en oafschieten met 'n klakkebusse.

Nu goan de vezels verfynd weirn deur te hekeln. De plante weir deur e ploate mee yzerne pinn getrokkn die oe verder, oe dichter stoan woardeure da je fyne vezels krygt. 't Wird schône in wroengen gedroaid en gegroepeerd in bôotn. Nu est an den toer van de bôtemesjang om 't vlas te verkôopn an de verwerkers.

Tut an't hekeln ein we eigenlik te moakn mee specifieke andeliengn die je aljinne moa ziet by't verwerkn van vlas. 't Spinn en 't weevn doarenteegn kom je by ol de textielweefsels teegn. By 't spinn zyn d'r wel e poar specifieke diengn die je by de andre stofn nie eit. De droad weird byvôorbeeld in e bad gestookn mee e skiekundege stoffe die de restjes van de plante wegeetn zôda je e nog beetre en stevigre veezle krygt.




#Article 329: Sintekloai (490 words)


Sinte(r)kloai, Sinterkloas, Sint-Nikloai is nen illigen die zyn 
noamdag et op 6 december. Op dien dag krygn de froaie kiendjes in België , kloaispeirdn, pikke-nikken, marseping, chokla, mandaryntjes e speelgoed. E dag idder komt ’n ôok noar Olland.

Sintekloai kun je verkenn an z'n langn wittn board, ze rôo klêed, z'n myter (zyn oed) en ze staf. E rydt up e wit peird over de doakn. En èt ôok e grôotn boek woarin da olles stoat wuk dan de kiendjes vroagn. E hêeln oop zworte pietn elpn nem mè ze werk en droagn de zakkn mè speelgoed en sneukelienge. J'is veelal gespeeld deur nen opa van ne klêenn.

De traditie van 't schoetje zettn goa were noa de 15ste eeuwe. In Utrecht wierdn d'r ton ip Sint-Nikloaioavnd schoes gezet in de kerke. De ryke Utrechters stoakn d'r ton etwad in. De zesdn december, z'n officieeln sterfdag, wierd olles ton verdeeld ounder d'oarme menschn. Loater,  os 't e familiefeeste gewordn is, zettegen de joungers under schoetje by de schouwe. D'r zyn twi schilderyen van Jan Steen (17e eeuwe), woarip da je ku zien wa dan ze vroeger kreegn: koekn, snoep en speelgoed. Van sommigste knechtn ligt er e roe of e zaksje zout in. Volgns Jan Steen woarn de knechtn dus droever of de meisjes.

Sintekloai is 'n istorische figure. Zyn echte noame is Nicolaas van Myra (°270 – 6 december 345 of 352). Myra ligt in 't teegnwôordige Turkeye. Ne was doa bisschop.

De Turkn (Seldsjoekn) stoundn in 1087 up’t punt vo Myra, da up da moment 'n ounderdêel was van ’t Byzantyns Ryk, te veroveren. In ’t christelikke Westn ountstound er grôte consternoatie dat ’t gebêenderte van Sinterkloai in d’andn van d’oengelovigen gink vollen. Zêemann uut de Zuud-Italioanse stad Bari voardn in ’t geheim no Myra, groafdn Sinterkloai up en erbegroafdn em in under stad vo der 'n grôte kathedroale boven te bouwen woa da Sinterkloai nog oltyd anbeedn wordt.

Bari was van 1503 toe 'n stik van de 18st’ êeuwe van de Spanjoardn. Vandoa dat er gezeid wordt dat ie uut Spanje komt mè z'n stôombôot.

Der zyn 'n oantal legendn round em bekend die verkloaren vowuk dat ie zo populair is:

Z'n populariteit kunn me zien an wo dat ie ollemolle den beschermer van is:

J’is de patroonilligen van Yper (tope me Sinte-Moartn) en Dinant, van d’advocoatn,  de notoarissen, zêemannen, woafelbakkers, apothekers, koekebakkers, speceryandeloars, voerliedn, kolendroagers, coiffeurs, van de Brugse pastei- en broodbakkers en van de mutualiteitn.

D' Ollanders, die Sintekloai ôok kenn, èn da gebruuk meegepakt noar Amerika toen da New York nog e Nederlandse kolonie wos. Zyne noame es loater verbasterd gewist na Santa Claus die ols kestman in de 20e êeuw were den grôten plas es overgestookn en de latste joaren hêelsan ma populairder komt. In België en Olland es Sintekloai dus eigentlik in concurrentie met zyn eign.

In de Westoek zyn der vele gemêentn woa da Sintekloai nie komt. Doa viern ze Sinte-Moarten.




#Article 330: Marva (118 words)


Marva (Vlissegem (Den Hoane), 23 moarte 1943) is e West-Vlamsche zangeresse en commercante. Heur volledige noame is Marva Mollet. 

Z'is ipgegroeid in Blanknberge en weunt sedert 2003 were in Den Hoane. 

Marva begost heur zangcarrière in 1961, moar heur êeste single Geef mij nog één kans kwam uut in 1963. Van 1963 tot 1980 was ze één van de populairste zangeressn van Vloandern.

In 1985 is z' uut de muziekweireld gestapt omda ze mêer tyd wilde vry moakn vor heur privéleevn.

Vo 't moment boat Marva twêe winkels uut (Verlichting Fantasia) in Blanknberge en Ostende.

Rode rozen in de sneeuw is in 2006 heruutgebrocht in duet me Laura Lynn. De opnoame van Marva van 1975 is derdeure gemixt.




#Article 331: Dadipark (190 words)


Dadipark es e voormalig pretpark in Deisel. 't Wos et oudste pretpark van hêel België. 

Dadipark wos e redelik grôot speelpling me loopbruggn, slêerboann, renn en ander speelplingtoestelln. Vele Vloamiengn die in under jounge joaren nog na Dadipark gewist zyn, erinnern under overre ol die grôte loopbrugge, me wiebelnde outne plankn. 
Het park wos joarnlang eigndom van 't bisdom. Het logo wos ne witten konyn met vrêe grôo tandn. 

't Park wos vrêe belangryk vo het toerisme in Deisel en ton dat het geslootn gewist es in 2002, wos da ne zwoarn klap vo de middnstand: d'er zyn ounder andre e poar bakkerien en bêenouwers toegegoan. Achter de slutienge wildigen de investeerders d'er e indoor-sportpark va moaken mo dat es 't er noois gekomn. De aandeelouders gelik de Floralux in Deisel en andere platselikke middnstanders investeerden ginne frang mi in Dadipark en dat stun azoeë ênigte joaren te verkommern. Mo der woarn wel plann vo 't park te renoveern en were oop'n te doene. An die plann kwam in september 2011 'n ende, as de gemêente Môoslee besloot van 't park nog voe de winter teegn de vlakte te smytn.




#Article 332: Meter (grôotmoedre) (169 words)


Een meter of metje is de moeder van je moeder of de moeder va je voader. Z'is de vrouwe van je grôotvoader. Meter is ôok dikkers de dôopmeter van d'oudste klêenkiendjes. Kykt ôok noa Meter vô andere betêkenissen. 

Omdat e kiend mêestol twêe grôotmoeders et, gebruukt et soms een andere noame om ze uut makoar t'oudn. Da ku zyn met een ander wôord (simpelweg 'meter' versus 'metje'). Of met een andudienge va woa da ze wunt (byvôorbeeld 'meter Yper' versus 'meter Brugge'). Soms wordt de vôornoame gebruukt vô 't verschil te moakn, vb mémé Mariette.

Omda dôopmeter en grômoedre dikwils dezelfde zyn lôopt de ansprekienge ôok dikwils deur mekoar. Oat 't oudste kind marraine zegt tegen zyn grômoedre omdat 't ôok zyn dôopmetre es, ton goan d'andre kindrs da tiene-neegne ôok zeggn.

De meter ansprekienge kan styf vele verschillen van streke tut streke. Ier en lystje wa dat er ol gebreukt es en in wulke streke:

Verdere anvulliengen van de West-Vlamsche lezers zyn welgekommn ier of ip 't .




#Article 333: Duuts militair kerkof Vlazêle (129 words)


't Duuts militair kerkof van Vlazjele is e militair kerkof in de Belgische provinsje West-Vloandern. Der liggn 25.638 Duutsche soldoatn uut den Êesten Weireldôorlog. 't Ligt in 't Praatbus, tussn Vlazêle-centrum en De Mokker in.

Ip 't kerkhof stoan de stêenn beeldn van 't Treurende Ouderpaar, gemakt deur de Berlynse kunstnaresse Käthe Kollwitz voer eur 17-joarige zeune Peter, die de 23sten oktober van 1914 sneuvelde in 't vlakby geleegn Êesn. 't Trauerndes Elternpaar toogt e voader en e moeder, die elk apart kapot goan van 't verdriet. E bitje vodder ligt 't graf va Peter Kollwitz. 

De Duutsche grafstêenn zien d'r anders uut dan d'Iengelsche: ze liggn plat, ze zyn grys en van graniet, en zounder versierseltjes.

't Kerkhof wordt ôok bezoengn deur Willem Vermandere in ze nummer Vladslo.




#Article 334: Jan Bucquoy (101 words)


Jan Bucquoy (Oarelbeke, 16 november 1950) es nen regisseur en enfant terrible.

Jan Bucquoy es bekend gekoomn me zynen êestn en belangrykstn film: La vie sexuelle des Belges uut 1994, woarin dat ie zyn jeugdjoarn in Oarelbeke beschryft. Zyne twêede film speelde em of ip nen camping an de kust in Westende: Camping Cosmos, en vertelt over de vakanties van de Belg en de absurditeitn da da meebringt. De film weird ôok soms als dêel twêe bekeekn, in de reekse van La vie sexuelle....

Andere, minder bekende, titels zyn: 

Zyn prenteboeksje Le Bal du rat mort spilt zich of in Ostende.




#Article 335: Omlôop Mandel Leie Schelde (105 words)


De Omlôop Mandel Leie Schelde is een êendoagse West-Vlamse wielerklassieker die de êerste zundag van september weir gereen mee Mullebeke als start- en ankomsteplekke. 

't Unieke an diene koers is da de koereurs de latste kilometers achtre ne derny moetn ryen. Da is ne sôorte van brommer die vôo de velo rydt en die de koereur moe bie-oudn. Kan de koereur nie mêer mee ton vertroagt de brommer wok mee en vice versa.

Den êerste koers wier g'oudn in 1945, vlak achtre den ôorloge en is sedert ton nôoit ounderbrookn gewist.

Sedert 2005 is de koers een ounderdêel van de officiële UCI (d'Internationoale Wielerunie) circuits.




#Article 336: Sinte-Kruus (Brugge) (123 words)


Sinte-Kruus  (Nederlands: Sint-Kruis) is 'n dêelgemêente van Brugge, West-Vloandern. 't Ligt an den ôostkant van Brugge.

Sinte-Kruus wos zelfstandig toet up 't ende van 1970 as't by Brugge wierd gevoegd. Sinte-Kruus et 'n uppervlakte van 16,84 km² en ad den êestn januoari 2005 16.224 inweuners (bronne NIS). 't Oantal inweuners is sedert 1999 bykan nie veranderd. Sinte-Kruus vormt up die maniere 13,7% van de Brugse bevolkienge.

Ip Sinte-Kruus zyn d'er drie parochies:

Langs de Moalsesteenweg liggn d'er ne hêlen oop wienkels.
D'er zyn vele lagere schooln en ook twêe middelboare: Instituut Mariawende - Blydhove en St-Andreaslyceum.

An't centrum e je ook nog e sportterring De guldn kamer, met e voetbalploeg Dosko,
e tenniszoale en e fuufzoale Studio Hall da overtyd 't Schuttersof noemde.




#Article 337: Guldnspoornslag (403 words)


Kort achter de Brugse Mettn wos 't er up 11 juli 1302 de Guldnspoornslag. Doa versloegn de Vloamingn, in under stryd vôor ounafanklikeid van Vrankryk, ’t Frans ridderleger ip de Groeniengekouter by Kortryk.

De Franse woaren met oungeveer 2700 ridders te peirde en 4000 man te voete, woarounder 1000 kruusboogschutters.  In dien tyd rekenden ze dat êne man te peirde oungeveer even sterk was of tiene te voete, woadeure da ’t Frans leger eigenlik vele sterker was.  En da makte den anvoerder van de Franse, Robert II van Artois, veel t' overmoedig.  Ie peisde dat ie de Vloamingen me ze ridders geweune ounder de voet kost lôpen.

Volgens de Belgische geschiedenisboekstjes en de Vlamingen gewonnen deurdan de Franse da nie gezien an dat er doar 'n beke was woadan ze nie over kosten springen met under peirden.  De Belgische geschiedenisboekstjes en 't eigenlik oltyd nogoal moeilik g'ed met ’t feit dan die zogezeide Vlamsche boertjes doar in 1302 de fine fleur van Vrankryk kunnen versloan ein.

In ’t echt woaren der buten de gesteldheid van ’t pling nog een poar factoren die voa d’overwinnienge gezorgd en:  

Ten êeste woaren de Vlamingen t'endn: ze woaren ’t strountebeu en moegetergd tout en met, woadeure dan ze styf fanatiek woaren.
  
Ten twêede aan ze 'n woapen, den fameuzen goeiendag (kykt rechts), 'n sôorte knots van ne meter 'n olf lang met 'n yzeren punt olboven, woamee dan ze deur de bepantseringe van de Franse kosten steekn.  (Dus nie 'n stok met nen yzeren keten en nen bol mè pinnen ip lik da je soms in de boekstjes ziet (kykt lienks)).

En ten derde voagden z’under voeten an de regels die der normoal in zô'n veldslagen woaren:  normaal was 't de bedoelienge da je probeerde ridders gevangen te pakken en da je der ton 'n losgeld vô kost vragen.  De Vlamingen woaren ’t zo beu dan ze de Franse ter platse dôodsloegen (lik dan de Franse ôok met de deze die gin ridder woaren zoun gedoan en).

In dien tyde mocht mo juste den oogsten adel goudene spôren dragen.  Achter de slag ein ze 800 spôren ipgerapt, wa da toch wel bewees wa fer slachtienge dan de Vlamingen doar aangericht en.

En da 't gêen klêen veldslachstje wos, bewyst ôok dan ze drekt ulder bode noa de paus in Rome steurden die em uut zyn bedde oalde vô te vertellen dan de Vlamingen de Franse verslegen aan.




#Article 338: Lannoo (103 words)


Drukkery-Uutgevery Lannoo uut Tielt is in 1909 ipgericht deur Joris Lannoo.

Lannoo eit 2 grôte pôotn:

Et bedryf kende vanof 1971 ne sterke groei ounder de twêede generoatie: de broers Jan en Godfried en udder zuster Godelieve. De uutgevery groeide en ip groafisch vlak weirdn schône pryzn gepakt.

In de joarn 80 makte de derde generoatie zyn ipwachtienge. 

In 1992 es et bedryf ipgesplitst in de Drukkery Lannoo NV, met Stefaan Lannoo an et ôofd en de Uutgevery Lannoo NV, woar da Matthias Lannoo boas van es. 
Voo de moment weirkn der 140 minsn by de Drukkery en 165 in de Uutgevery groep.




#Article 339: Wienkel (304 words)


Wienkel (Nederlands: Sint-Eloois-Winkel) es is e dêelgemêente van Legem en weird wok wel ne kêer Kapelle of Wienkel-Sint-Elôoi genoemd. 

D'officiële noame is St.-Eloois Winkel. Deur de joarn is Wienkel dikwils van noame veranderd en doardeure bestoan d'r wok ol die verskilnde utsproakn. In 1382 weird er den êeste kêer gewag gemoakt van Cappelle ten Winkele, in 1903 is ton indelyks de noame St.-Eloois Winkel anveird.

Gelik da de noame doe vermoedn is Wienkel in tydde ontstoan rond een kapelle die an den oek van e stroate stond. Wienkel is ton wok et odde Vlamse woord vôo oek. Die kapelle wos echtre gin kerke woadeure da we nie keun'n spreekn van e prochie. 

Tut 1747 mostn de Wienkelnoars olsan noar de messe goan in Gullegem want onder die prochie vieln ze. Jin van de invloedrikke jirn van de hofstee 't Goed ter Schuere, Jean Baptist Mulle de Terschueren mjir bepoald, ging in da joar un anvroage gan doen by de biskop van Dôornik om Kapelle un aparte prochie te moakn. Dankzie zinne invloed is em da gelukt. Ze zyn ton wok begon mee e kerke te bouwn.

In de nacht van achte ip neegn juni 1953 is die kerke ofgebrand. By gebrek an woatre en goe blusmaterioal is't gebouw hjillehans utgebrand, alljinne de meurn ston'n nog rechte. Njin'n 's nachts sloeg de klokke nog vôo de latste kêer bistn da olles d'r rond in brande stond. E traumoatische gebeurtenisse vôo de Wienkelnoars.
In 1956 wier't er begon'n me de nieuwbouw en ip 20 juli 1959 is ze were ingewid. De moderne kerke da we nu zien, is ipgetrokn rond't geroamte van de odde.

De latste derte joar is Kapelle zêre an't utbreidn. Wa da ôoit e klêne prochie wos mee e poar uzjes is nu e toamelykke beweunde kern mee hêel wa typisch Vlamske verkoaveliengn.




#Article 340: Karel Van Mander (374 words)


Karel van Mander is ne maniëristische skildre en skryvre die in meie 1548 in Mullebeke geboorn is uut goeie komof. Zyn grôotvoadre wos zelfs vertrouwensman van Keizer Karel V.

Y eit skole gelôopn in de Latynse skole van Tielt en loater in Gent wo dat y in de lêre gienk by de skildre en dichtre Lucas d'Heere en loater in Kortryk by Pieter Vlerinck. 

Achter zyn studies kwam 't y were noa Mullebeke woa dat y em toelei ip literaire zoakn en woa dat y ôok tonêeliptreedns gaf.

Gelik ol de kunstenoars in dien tyde, trokt y noar Rôme om de oude Rominse culteure te gan bekykn. 't Wos immers vulip Renaissance en de Rominse kunstn kwoamn were in de belangstellienge. Y et doar gebleevn van 1574 tut 1577. Achternoa et y em in Olland gan vestign, want da wos ton in tyde de ipkommende economische regio van West-Europa. In Vloandern ging et ton minder goed deur ondermêer de godsdienstoorlogn. Y is doar gebleevn tut an zyne dôod in 1606.

Y èt veel boanbrekend werk gedoan. Em èt et vô de êeste kêer angedurfd vô noakte minsn te skildren in de Loage Landn. Y oat ondertussn wok e academie ipgericht en êen van zyn lêerliengn wos Frans Hals.

Ip 11 september 1606 is't y toamelik onverwachts gestorvn en wier't y in de Oude Kerke van Amsterdam bygezet. Y liet zeevn joengens en e vrouwe achtre.

In Mullebeke kun je byvôorbeeld een stroate vindn die achter em genoemd is. D'r stoat ôok e beeld vô 't gemêente-uus en er angt ôok e gedenkploate in de Mullebeekse Wetstroate.

't Bekendste dat y oes et achtergeloatn is zyn Schilder Boeck. Doarin stoan d'r vele beskryviengn van Middelêeuwse skilders. t'Is deur em da we nu nog zo vele weetn van onder andere Jan van Eyck en Bruegel. In dien tyde wos da werk ol ip applaus ontoald. 't Wos trouwens 't êeste kunsttheoretische boek ôoit da boovn d'Alpn wos verskeenn.

Van d'reste van zyn werkn is 't er nie mêer zô vele overgebleevn: ol t'ôpe nog 28 skilderyn woavan
zeevne in Olland en moar êen in Belgie. Da latste is te ziene in de St. Moartenskerke van Kortryk en nomt De marteldôod van de H. Catharina uut 1582.




#Article 341: Karote (192 words)


De karote, krote, wortel of workel es e groensel die in West-Vloandern vele gekwikt wordt. Allêne de wortel wird ipgeetn, de groenze es vô de keuns of de kiekens.

De Latynse noame es Daucus carota, de Fransken carotte etgêne dat den ôorsproung van 't word verkloart.

Der bestoat ôok een uutdrukkienge je lacht em e karote vergelykboar met 't AN zich een breuk lachen.

J'èt verschillende variantn van de karote: mêest gekend zyn vaneigens d'oranje, moar der bestoan ôok gele, witte, en zelfs zworte! De oranje kleur weird verôorzoakt deur êen chemische stoffe: β-caroteen. 

D'êeste oranje karoten zoen in Vloandern ol in de 15e êeuwe gekwikt zyn. 

Karootn zyn gezound vo t' eetn. Ze bevattn dus β-caroteen, dat in 't lichoam wordt ommegezet toet vitamine A.

Volgens d'overleveringe zoe je ôok scherper keunn zyn deur veel karootn t'eetn, moar der es doar gin weetnschappelik bewys vôorn.

Sommigte menschn vertelln ôok e flauw kluchtje om da an te tônen: E j'ol e keun gezien met e bril?.

Een ander kluchtje is et gekende Wit je oe da je 'n keun moe vang'n? Je kruupt achter een boom en je schufelt lik een karote!




#Article 342: Instituut Mariawende - Blydhove (296 words)


't Instituut Mariawende - Blydhove is e middelboare schole me twêe vestigingn: Mariawende in de Boogschuttersloane up Sint-Kruus en Blydhove in de Generoal Lemanloane in Assebroek. Je kan ter de volledige cyclus TSO en BSO volgen.

Blydhove is gesticht in 't begun van de joaren 50 en wos een beroepsschole vo kienderverzorgsters. D'uprichtinge van de schole gebeurde met d'ulpe van de sociëteit van Maria, 'n orde me vele andacht vo de kienderzorg. 
Up dezelfste ground van de schole wierd ôok 'n kienderkribbe gebouwd, zodoanig da de lêerlingn zovele meugelik praktiekervoaringe kosten updoen.

In de joaren 80 startten d'er nieuwe ofdêelingn gelyk de technische afdêlinge Verpleegaspiranten. D'er wierd mêer andacht bestid an de bejoardenzorg. In ol d'ofdêlingn wierd gekeekn vo de lêerlingn veel kanse te geven vo 't gêne da ze in de theorie lêerden, ôok in de praktyk toe te passn.

In 1959 was 't 'n andre orde van zusters, noamelik de Zusters van Maria van Pittem, die Mariawende als handelsschole vo meiskes uprichtte.

In 1981 en '82 kwoamen de studierichtingn Techniek-wetenschappn en Sociaal-technische d'erby. 
In 1983 wos 't begin van 't V.S.O. ('Vernieuwd Secundair Onderwijs') en azô begost in Mariawende het gemiengd ounderwys. 

De schole wierd ook veel te klène en d'er wierd 'n nieuwe vleugel bygebouwd. In 86 kwam d' ofdêlinge Klêdinge vanup St.-Jozef noa de vestiginge te Sint-Kruus. 

Instituut Mariawende-Blydhove is up den 1e september 1998 gestart achter n fuusje van Blydhove en Mariawende.

Vanof den 1e septembre 1999 makt Mariawende-Blydhove dêel uut van de scholengemêenschap St.-Moarten (Nederlands: St.-Maarten).

Lêerliengenbegeleidinge es entwa dat in Mariawende-Blydhove hêel vele andacht krygt en da deur de ouders hêel sterk g'apprecièrd wordt.
D'er es individuele leerlingenbegeleidinge, er is begeleidinge van t CLB, er ligt veel nadruk up Lêern lêern, lêerlingn me dyslexie en dyscalculie wordn goêd upgevangn.




#Article 343: Passchendoale (Zunnebeke) (166 words)


Passchendoale (te plekke oek Passendoale, Nederlands: Passendale) is e parochie in Grôot-Zunnebeke. 't Weunn bykans 3000 menschn en 't is achter Zunnebeke zevve de grotste dêelgemêente.

Voe vele Iengelsche is Passchendoale oek synoniem me d'elle, degêne die nie dôod woarn, zein da ze de psychischn dôod an gevoen (They call it 'Passion-dale' ). In 1917 is 't er doar êen van d'ergste veldsloagn uut 'n Êesten Weireldôorlog uutevochtn: de Slag om Passchendoale (oek ekend ounder de noame Derde Slag om Yper) oungeveer en 100 000 soldoatn in 3 moandn zyn doar esneuveld. Voogns d'overleverienge woarn de veldn nie groen of nie bruun, mo rôod van ol 't bloed. Tyne Cot Cemetery is 't er 't bewys van: dat is 't 5de grotste kerkof up 't vaste land voe Iengelsche soldoatn.

'n Iengelschn heavy metalgroep Iron Maiden et er oek 't numer Paschendale van emakt up nundern CD Dance of Death uut 2003. 

Passchendoale i surtout ekend van ze koas. Ieder joar is er oek e koasstoet.




#Article 344: KAJ (322 words)


KAJ is e joungernbewegienge voe gasn die 12 of ouder zyn. KAJ (nie 't zeste lik KLJ (de boern), die mêestol va 16 begunn) bestoat in 80 lann, mor oek in West-Vloandern. KAJ stoat vo Kristelyke Arbeidersjoungern, mo is eignlyk gekender onder d' odde noame Katholyke Arbeidersjeugd.

KAJ is e joungernbewegienge die deur vriendschap, vormienge en actie joungern de meugelikeid gift voun te groein no bewustwordienge, verantwôordelikeid (ollêne en tope met aar jounge gastn) gericht up e moatschappy die democratisch en rechtveirdig is. De methode voun dat te doen, is zien-ôordêeln-andeln.

Toet verre in de joarn 1900, moestn de mêeste jounge knechtn en misches gon werkn van 't moment dan ze 14 woarn (sommegte zest vroeger). Jozef Cardijn, e paster van de kantn van Brussel, wulde die gastjes oek etwot zinvuls loatn doen. Ezo is 'n begunn me de KAJ (toene nog Katholieke Arbeiders Jeugd, nu Kristelijke Arbeiders Jongeren) in de joarn 20. De bewegienge is officieel upericht in 't joar 1925. 

Beisn 'n Twiddn Weireldôorloge beguste 'n KAJ oek met ofdêliengn up te richtn in werkkampn in Duutsland, 'n Ausland KAJ. 't Wos Eugène Coine, e kajotter uut Mêende, die doa vôorzitter van kwam. 't Wos verboodn voun tope te kommn, mo ze dein 't egliek in 'n duuk, kajotters verkendn makoar deur 't kajotterslied te schufeln. Achter 'n ôorloge kwam Eugène Coine oek nationoal vrygestelde.

In de joarn 50, up zyn hogtepunt, had de KAJ tusschn de 50 en 100 000 leedn (in Vloandern ollêne). In de joarn 60 begust het slichter te goan en zeker achter da Cardijn dôod gienk in 1967 (in 1965 wos 'n benoemd toet kardinoal (kardinoal van de arbeiders)) gienk het styf achteruut. In 1976 scheurde het zest in KAJ en Kajottersbewegieng (de verboundn Yper en Roeseloare in West-Vloandern) (de VKAJ wos oek apart), toet dan ze in 1995 were tope giengn.

Voen iedern regio werkt er e vrygestelde (beroepskracht). Z'en nundern bero in Roeseloare.




#Article 345: Cyriel Van Hauwaert (310 words)


Cyriel Van Hauwaert, officieel Cyrille van Hauwaert, (Môoslee, 16 december 1883 - Zellik, 15 februoari 1974) wos e West-Vlamsche coureur.

Cyriel Van Hauwaert wos als joenk vintje stookre in d'alkoholfabrieke van Camiel Lammertyn. Je moste van zynen boas wok d'handelsbrievn oltemets me zyn velo roenddroagn, ofdat da nu in Môoslee wos of in Ostende. Camiel Lammertyn zoag rap dat Cyriel koersebêenn had en kochte ne koersevelo vor hem.
Vanof zyn 14 moest ie no Vrankryk in de stêenovens goan werkn. Da wos zwoar labeur vo winnig geld ...
Doarom wilde ie in Vrankryk goan koersn, omdat ie wiste da ze doa toamlik veel geld kostn verdienn. De grôte velofabriekn haddn ol eigen ploegn en ne coereur krêeg materioal en helpers van under.

In 1907 trok Van Hauwaert noa Parys vo te proberen te startn in Parys-Roubaix. Moa van de direksje kreegt'en gêen gangmoakers. Ze wilden zyn kostn vo de terugreize betoaln, moa da wos nie nôdig: je wos me zyn velo noa Parys gekommn. Je startte toch, volgenst de legende me twêe reservetuben, twêe eiers en 'n floske limenoade.
An den arrivee in Roubaix wos tie twidde, achter 'n volparty kort voa 't binnryen van de velodrom. 
Twêe moandn loatre woen tie Bordeaux - Parys. Doardeure wierd ie in België lik nen nationoalen held oentvangn.

De velosport wierd wok van langsom poppulairdre. Vele joenge gasten begosten wok te koersn omda ze zoagn dat er mêer mee te verdienn viel dan me te goan werkn. Van Hauwaert krêeg noamelik zêre 'n contract van ne Franske ploeg en je verdiende 3000 fr in e moand.

Je wos dus eigentlik den êesten Flandrien en je krêeg de bynoame De Leeuw van Vloandern.

In Môoslee es 't er 'n stroate genoemd noar em.

Achter zyn lôopboane als coureur èt ie de bloeinde zoake 'Cycles Van Hauwaert' op den Boulevard des Fusillés in Ronse upgericht.




#Article 346: Ann Tuts (108 words)


Ann Tuts (Zwevegem, 28 november 1964) es een Vlamsche actrice die vôorol bekend es van eur rolle als Doortje in FC De Kampioenen ip één (VRT). 

Ann eit een diplom goald an de Studio Herman Teirlinck. Zeit ôok nog ipgtreedn soamen met de andre vrouwn van FC De Kampioenen als gelegenheidsgroepke The Championettes, moar da wos mêer als klucht bedoeld als voo serieus.

Z'es begun de joarn '90 nog getrouw gewist mé Walter Michiels, die wok acteur wos en eur ne vint Pico speeldige in FC De Kampioenen en oundertussn an loager wal es gerakt.

Ann Tuts eit twêe dochters, Ellen en Saskia, tope mé eurn Iengelse vint. 




#Article 347: Hommel (plante) (574 words)


Hommel (Nederlands: hop(pe)) is e twèslachtige plante va de Cannabaceae-familie. 

De plante wos tot voe kort vôornoamelyk ekwikt vour in bier te doen. In de knops zit er e stoffe (lupuline, e geelachtige poere) die e zeure smoake gift an 't bier. 'n Dag va vandoage gebruukn ze hommel ouk mêer e mêer vour in medicamentn te doen. 't Bestoan oek zaksjes en hoofdkussens, evuld mi hommel. Dat zoudt e nateurlik slapmiddel zyn. 

In Belgie zyn de streekn van Oalst (Ôost-Vloandern), Asse (Vlams-Brabant) e surtout dedie va Poperienge styf ekend voe nundern hommel. In 't buutnland zyn Duutsland en Tsjechië ekend.

Vôorn da ze hommel in bier dein om e smaksje an 't bier te geevn, dein ze d'r gruut in. Gruut is e miengelienge va kruudn. Round de joarn 800 kwaamn ze in Duutsland op 't gedacht om e bitje hommel in bier te doen om 't langer te kunn bewoarn. 

In de streke va Poperienge leevnde z'in de Middelêeuwn va de loakenhandel. Moa deur de polletiek van Iengeland moestn ze achter een andere maniere zoekn voe commerce te doe. Hommel wos d'oplossienge. Sedert de 15st'n êeuw wos hommel hier intensif verbouwd. 't Uutzicht va Poperienge gienk nôoit nog 't zefste zyn...

In 'n 20stn êeuw goenk het van kwoad noar erger mi de hommelproduucsje in Poperienge. In 2006 woarn d'r in Poperienge nog moar e goe 30 boern voer een areoal va 176 hectoarn. 
De reddieng zou nu Menohop kunn zyn. Want an 'n unief va Gent en z'ontdekt dat er in hommel 'fenooln' zittn die styf trekkn op 't vrouwelik hormoon oestrogeen. Menohop is e medicament da de oengemakkn va vrouwn in de menopauze zou kunn verhelpn. 

In 'n wienter goan de bovenste dêeln va de plante dôod, moa de wortels overleevn. Mi 'n uutkom groein der scheutn an de wortels: die scheutn zyn e delicatesse. De scheutn zyn eleid roend droadn en klemmn omhoge. Tusschn april en juli groeit de plante 't mêest: de rankn kunn toen otmets 30 santemeter groein op êen dag. 
Begun juli stopt de plante mi groein e begunt ze te bloein. De vrouwelike bloemn groein uut tout 'knops'. 

Te laste begun september begunt 'n hommelpluk. Vroeger dein ze da met 'n hand. In 'n oudn tyd dei olleman mei an 'n hommelpluk. Da wos zwoar werk - surtout a 't rinde, want toe lein je n'hann oopn va de rankn. Om d'ambiance d'r in 't houn, zoengn de plokkers liedjes. Dit is 't êeste refring van e bekend liedje:

Toen da de pluk ouk mi machienn koste gebeurn, in de plekke va manueel, wos 't er in Poperienge e firma die e masse machienn efabriceerd het: Allaeys. In de joarn '60 exporteernde ze ouk na Duutsland, en dat is toch opmerkelik omda Duutsland vele keirs grodder is. Ze produceernde ounder anger de Allaeys Junior, Allaeys Senior, Allaeys Europa Super (koste 240 à 270 rankn ter eure plokkn), Allaeys Compact en Saxo. De firma Allaeys is oendertusschen wel failliet egoan.

Achter 'n plok droogn ze de knops vorzichtjes uut mi warme luchtbloazers. Anders zou 'n hommel ol zêre beschimmeln. A ze droge enoeg is, pressen ze 'n hommel tope in juutn ballo's (da noemn ze zwyns).

Om de drie joar (2005, 2008, 2011,...) goat er in Poperienge in september e stoet uut die e masse vook trekt. Olles stoat toen nateurlik in 't têekn va 'n hommel. D'r zyn ouk fêesten, en ze verkiezen e Hoppekeuneginne.




#Article 348: Illig Bloed (247 words)


't Illig bloed es e reliekwieë in Brugge.

Deurda Brugge in de middelêeuwn zo’n importente stad was, zyn der doa styf veel relikwieën binn gekommn.  Ênen doavan is, volgens 't volksgeloof, ’t bloed van Jezus van Nazareth. De kapelle woar dat die relikwie bewoard wordt is nateurlik een antrekkienge vo de oenderdduzende toeristn, moa 't is toch ook nog oltyd een platse van volksdevotie.

Volgens da ze zeggen et Diederik van den Elzas, graaf van Vloandern, ’t Illig Bloed in 1150 meegebrocht uut ’t Illig land. Je zoed da van ze schonbroere, keunink Boudewijn III van Jeruzalem, gekregen en.

T'er zyn d'er pertang die eerder peinzen da de relikwie van ’t Illig Bloed e cadeau was van Boudewyn IX van Vloandern. Dat was de Vlamsche graaf die ip de 16ste meie 1204, achter de vierde kruustocht, keizer van Constantinopel gekroand wierd. In Constantinopel aan ze styf vele reliekwies die te maken aan mè Christus en die ol 't hope lagen in 't paleis van de keizere. De maniere woarup da de koker in bergkristol geslepen is, wyst er ip dat ie van Constantinopel komt.
Diederik van den Elzas zoe wel de Sint-Basiliuskerke laten bouwn en ip de Burg woar da nu d'Illig-Bloedkapelle is.
De relikwieë wordt nog olle vrydage en zundage getoogd in d' Illig-Bloedkapelle. En nateurlik is ’t er olle joare d' Illig-Bloedprocessie.

Ipmerkinge: ôok in Vormezêle is 't er een relikwieë van ’t Illig Bloed.
Ja mo, zeggen de Bruggeliengen, is da wel een echtn?




#Article 349: Oostnieuwkerke (112 words)


Nieuwkerke (Nederlands: Oostnieuwkerke) es een dêelgemêente van Stoan. Der weunn oungeveer 3200 minsn. 't Is een vrêe landelikke prochie, geleegn in 't middn van West-Vloandern. De noame Nieuwkerke komt van 't feit da de kerke ountstoan es uut d'oude moederkerke van Roeseloare. Ge meugt de prochie nie verwarrn me Nieuwkerke by Kemmel.

Nieuwkerke wos vanof 1050 tot 1789 (de Fransche Revolutie) ounderverdêeld in eerlykeedn (grôte boerderyen), die nie oltyd thopevieln met de prochiegrenzn. De êeste verwyzingn noa de naame dateern ol van in 1093, tons Nieukerka gesjchreev'n.
Vanof 1 oktober 1795 es België van Vrankryk bezet 'eworden en kwam Nieuwkerke een gemêente, wa da't gebleevn es toe an de fusie van 1977.




#Article 350: Frankfurt (124 words)


Frankfurt (vuluut: Frankfurt am Main) is 'n stad in Duutsland. 

In 't stad zelve weunn d'r 670.000 menschn. Pak je grôot-Frankfurt, ton kom je makkelik an 1,8 miljoen. 't Is doamei de vuufdn grotstn stad van 't land. 

Frankfurt is 't financieel centrum van Duutsland. De Beurze is doa en de Bundesbank oek. Typisch an Frankfurt zyn d'oge gebouwn da je idder zou verwachtn in Amerika, moa nie in Europa. Doarom noemn ze de stad oek wel Mainhattan.
Oek bekend an Frankfurt is de Buchmesse, de boekebeurze die ze idder joar in oktober oun en de Vliegpling van Frankfurt.

Frankfurt es de grotste stee van de deelstoat Essen, grodder dan d'oofdstee (Wiesbaden).

De burgemêester va Frankfurt is voe 't moment (2015) Peter Feldmann (SPD). 




#Article 351: Tempeliers (343 words)


In 1120 wierd d’orde van de Tempeliers ipgericht. Offisièl heetten ze d’Orde van d’Orme Ridders van Kristus en den Tempel van Salomong. In ’t begin was under bezoenderste doel de pelgrims die no ’t Illig land en no Zeruzalem giengen te beschermen. Ze woaren eingentlik 'n gêestelikke orde die in de platse van juste mo te lezen lik poaters ôok vochten lik ridders. Lik de monnieken an z’ôok de gelofte van oarmoe en kuischeid afgeleid.

Ôok in West-Vloand’ren woaren ze styf gèren gezien en aan ze veel bezittiengen. Under commanderieë (de name vô un lokaal oofdkwartier) in Yper was één van d’êeste in West-Europa en moe styf grôot gewist zien, mo is in de loop van de joaren volledig verdwenen. Der zyn wel nog de Tempelstroate en de Tempelpoarte die an under doen peinzen.

Ôok in Slype was ’t er un commanderieë met 'n kapelle en boerderie’n, en in de kerke van Slype woaren der glasramen van de Tempeliers en lagen der zelfs begraven, mo da d’is ollemolle vernietigd me den Êeste Weireldoorloge.

Ip de Grôte Mart van Brugge aan ze ôok drie uzen en in de Katelienestroate 'n refuge vô de commandeur van Slype.

An ’t oofd van de Tempeliers stoend er 'n grôotmêester. Den tiensten grôotmêester was 'n Vloamieng, Gerardus van Ridefort (Gerardus van Ruddervôorde). Je was oender andere mè Diederik van den Elzas ip kruustocht gewist no ’t Illig Land.

Om dasse zo populair woaren kregen ze van overols cadeaus en wieren ze styf rieke en machtig. Dorom beschuldigde Filips den Schoonn under van ketterieë en liet ie ol de Tempeliers ippakken en beslag leggen ip under riekdommen. (Der zyn zelfs geruchten da 'n stik van z'n colère tegen de Tempeliers kwaamp omdan ze nie aan willen meedoen me de Fransche in de Guldnspoornslag in 1302).

In 1312 wierd d’orde officiël oentboenden. Den laatsten grôotmêester, Jacques de Molay, stierf in 1314 ip den brandstapel.

De Tempeliers zyn den latsten tyd were vrêe populair, vôorol deur romans lik Het Heilige Bloed en de Heilige Graal en natuurlik De Da Vinci Code.




#Article 352: Serpentoarium (103 words)


E serpentarium is e zoo vo reptieln. In e serpentarium moetn ze de temperateure en de vochtigheidsgroad constant in d'oge houdn, want vo die bêestn is da van grôot belang. Reptieln wordn g'houdn in e terrarium. 

In Blanknberge ist er e belangryk serpentarium. Je zou peizn da j' e reize makt deur de jungle en de woestyne. 't Decor bestoat uut rotsstructeurn, woatervalln en plantn woadeure da 't interieur e weergoave is van 't nateurlik biotoop van de verschillige sôortn bêestn, lik slangn, leguoann, hoagedissn, krokodieln, puutn, kobbn, schorpioens en nog vele mêer. Der is ook e grotte mè vleermuuzn en blende grotvissn.




#Article 353: Gullegem (188 words)


Gullegem es een dêelgemêente van Wevelgem. Der weunn bykans 10 500 minsn. 

Oewel da't van oorsproung e boeredorp es gewist, es 't nu vô en grôot stuk verstedelikt en ligt 't an den periferiek van Kortryk. Der es een afdêlinge van 't VTI van Kortryk in Gullegem woar da je tot in 't vierde middelboar na toe kun goan.  't Platselik jeugduus es de pro-mille die ollejoare de jeugdfêestn organiseern.  

Belangrykste festiviteitn zyn: de jeugdfêestn, de Par8, Kokopelli Festival, d'ommegangsfêeste, de meibôomplantinge, knetter, carnaval, gullegemkoerse.
't Verênigingsleven is er ôok met byvorbeeld: de chiro, de KSA, de scouts, +13, de KAJ, den heemkundigen kring De meibôom, de KAV enzomêer.

In Gullegem ligt sedert ênigte joaren ôok e provencioal domin: De Bergelenput.
Dat es gegroeid round nen zandwinningsput die gegroaven gewist is vo den E403 an te leggen.  Later est' dien ounder gelôpen en es nu een belangryke plekke vo ounder andere oeverzwaluwn.
De provincie èt ton de veldn der round angekocht en diedie zyn stelselmoatig beplant gewist omdat er in de streke nieverst elders groen te vindn es.

Gedêeltelik ip 't groundgebied van Gullegem ligt 't industrieterrein Gullegem-Môorsele.

 




#Article 354: Jimmy Frey (164 words)


Jimmy Frey (Brugge, 28 april 1939) es nen Vlamsche zanger, die vôorol in de joarn '60 en '70 populair wos in Vloandern. Zynen echte noame es Ivan Moerman.

Jimmy Frey es begonnen me zingn in de joarn '50 in zangwedstrydn, woarounder het Belgisch kampioenschap in 1960. Ie woun de mêeste van die wedstrydn. Zyn êeste singleke eit ie ipgenoomn in 1963, Soufflé genoamd. In 1965 nam ie zyn êeste Nederlandstoalige LP ip, wa da 't begun wos van zyn Vlamsche carrière. 
Een aantal van zyn singles zyn in 't collectieve geheugn van Vloandern gegrift, gelik Rozen voor Sandra en Zo mooi, zo blound en zo alleen.

In 1989 weird er kanker vastgesteld by Jimmy Frey, iet woarmee dat ie noa buutn kwam om et taboe round die ziekte te deurbreekn. Ie weird ton ôok et boegbeeld van de VTM-actie Levenslijn, ten vôordêle va de bestrydienge va kanker. 
Jimmy Frey es 3 joar uit roelatie gewist, totdat ie in 1992 were begoste ip te treedn. 




#Article 355: Stive Vermaut (223 words)


Stive Vermaut (Ostende, 22 oktober 1975 - Roeseloare 30 juni 2004) wos nen West-Vlamsche coureur uut Ichtegem, die vôorol bekend es deur zyn vroegtydig overlydn deur nen artstilstand. Doarvôorn wos 't ie ol gestopt me koersn voo artklachtn.

Stive Vermaut eit zyn (korte) carrière begonn by de Lombarden, de jeugdploeg van Michel Pollentier. In 1998 begost ie als beroepscoureur by Vlaanderen 2002. In 1999 woun 't ie de bergprys in de Ronde van de Toekomst. 
In 2000 krêegn e contract by US Postal. Doa voen ze nem juste ni goed genoeg en ne moest in 2001 veruuzn na Lotto.
In de Tour de France van 2001, et 'n schône dingn etoogd. En attakkeerde dikkers en in de Pyreneejn et 'n e straf nummer opevoerd da nem vele tydwinste opleverde. In 't eindklassement wos 'n 36sn.

Achter dat ze in 2002 een angeboorn artafwykienge by em vaststeldn, es 't ie gestopt me koersn. Achter een ounderzoek van specialistn in Amerika eit ie nog een korte come-back gemakt in 2003. Moar ton dat ie weer probleemn kreeg es 't ie begonnen me een fietszoake. Ip 13 juni 2004 es 't ie in coma gerakt deur nen artstilstand en iets loater es 't ie ton gestorven.

De Omloop van de Westhoek, e wedstryd vo eliterenners zounder contract en beloftn, noemn ze nu ouk Memorial Stive Vermaut.




#Article 356: Bloedend Hart (148 words)


Bloedend Hart is e muziekgroep die 't levenslied briengt. Ze kommn wel uut de Westoek, moa ze ziengn in 't Nederlands. Bloedend Hart bestoat ol sedert 1988.

Ze briengn werk mi e lach en e troane: n'êne kè dôodserieus, n'ander ki styf kluchtig. 't Bezoundere is da de tône va 't êne moment op 't ander kut oversloan. Nunder repoertoire is e miengelienge va gekende en zelfemakte liedjes. De latste tyd treedn ze were op, achter da ze solo giengn - surtout Frank Verdru mi ze onemanshows. Sedert 2008, nu da ze 20 joar bestoan, zyn ze were up toer mi nundern nieuwn show: Scheerschuim. Z'hen ouk e nieuwe ploate mi dezelfste noame.

Ze woun ol pryzen in 't Humorconcours in Marke, op 't Leids Cabaretfestival in Olland e ze wounn Westtalent.

De groep bestoat uut twi zangers (Frank Verdru e Joost Denuwelaere) en e pianiest (Chris Duprel). 




#Article 357: Schansspringn (251 words)


Schansspringn es een Olympische wintersport. De bedoelienge es om van van een schanse noo beneen te skieen en ton zo verre meugelik te springn. De sport es ountstoan in Nôorweegn in 't begun van de 19de êeuw. 

Schansspringn es nie zo gemakkelik als dat et erutziet. De belangrykste technische voardigheedn zyn

Natuurlik es't de bedoeling om zoverre meugelik te geroakn, moar t'es iets ingewikkelder om het totoal aantal puntn te bereek'nen om te winn:

Der zyn verschillende schansn, ruwweg ingedêeld in de volgende categorieen (gebaseerd ip udder K-punt):

De beste schansspringers doen mee in de zogenoamde World Cup. Dat es een reekse van 25-30 wedstrydn die deuregaan van eind November tot begun moarte (het winterseizoen in 't Nôordelik olfround. Een aantal van die wedstrydn zyn gegroepeerd in klêendere reeksn:

Doarnoast zyn der ôok nog weireldkampioenschappn (om de twêe joar), en natuurlik de Olympische Winterspeeln om de vier joar. Ip die grôte toernooin zyn der ôok oltyd landnwedstrydn, me teams va vier springers per land. Het weireldkampioenschap 2007 goat deure in Sapporo (Japan).

In de zommer weirdt er ôok gesproungn! In de zogenoamde zommertoernee springn ze ip plastiekn mattn. Het toernooi weird gezien als vôorbereidienge ip het wintersezoen.

De sport es vôorol populair in de landn me gebergtn: noast Nôorweegn zyn Finland, Duutsland, Ôostenryk de sterkste landn in 't schansspringn. Andre landn met een redelikke traditie in schansspringn zyn Japan, Pooln, Vrankryk, Zwitserland, Tsjechië, Slovenië, Rusland en Itoalië. West-Vloandern eit nog nôoit nen schansspringer vôortgebrocht. Een aantal van de bekendste schansspringers zyn:




#Article 358: Kastêel van Rumbeke (230 words)


Het Kastêel van Rumbeke es een renaissancekastêel geleegn in Rumbeke (Roeseloare). 't Es êen van de oudste in zyn sôorte in België. 't Es geleegn in 't beter bekende Sterrebus.

Volgens de legende vluchtte achter de ountvoering in Senlis in 862 Boudewyn I met 'n Yzern Oarme, groaf van Vloandern, tôpe me Judith, dochter van keizer Karel den Kletsn, noa den burcht die ier toun stound. Da leidde, achter da de paus em gemoeid oat, tot nen trouw in Auxerre en tot et ountstoan van 't Groafschap Vloandern.

't Udige kasteel es gebouwd tussn 1520 en 1535. In de 18de êeuw es 't lichtjes erbouwd gewist in de toun modieuze Classicistische styl en es 't sterrebus angeleid.

't Kastêel es deur de Geuzn kapotgesleegn, loater eit et fel geleedn ounder de ôorloogn va Lodewyk XIV va Vrankryk, de Fransche Revolutie. Tussen 1856 en 1988 wierd 't beweund deur de oadelikke families de Thiennes en de Limburg-Stirum. Binst den Êeste Weireldoorloge zat 't Duuts leger in 't kastêel. In dien Êestn en ôok in de Twiddn Weireldôorloge eit 't ferm ofgezien.
In de joaren tzeventig ist er doa den Hollywoodfilm That Lucky Touch dêels upgepakt, mé Roger Moore (ôok bekend ols James Bond).

In 2006 es 't gerenoveerd en nu es 't gebruukt vo bureaus. 't Kastêel es te bezoekn me ne gids. D'er zyn ounder andere veel brandglasroamen te zien.




#Article 359: Kastêel d'Aertrycke (212 words)


Het Kastêel d'Aertrycke stoat tegenwoordig ip groundgebied van de stad Toeroet, al gink 't toe by de fusies in 1977 mee met de voormalige gemeente Erdryke. Der wier in de tyd van de fusies in Erdryke gezeid dat de baronesse de annexatie deur Toeroet nie genegen was, mor eur protest wier blykbaar nievers nie vele gehoord. Parochiaal goat 't kastêel trouwes nog assan mee met de parochie Erdryke Sint-Andreas.

't Is gebouwd tusschen 1868 en1871 in ipdracht van August de Maere in nen neo-gotische styl, en wordt daarom in de volksmound nog assan de Maerens kastêel genaamd. Een historische band met Erdryke had de familie de Maere ton nie. Ze bouwden da kastêel met 't kapitaal da August de Maere verdiend had by d'anleg van den haven van Zeebrugge. De toevoeginge van d'Aertrycke an under name is ook van dien tyd en dus een anachronisme. 't Vormt dus zeker gin verwyzinge nor een heerlikeid lik by andre adellike families. 

De latste eigenoare Xavier de Maere d'Aertrycke verkocht het kasteel roend het midden van 2012 an de provincie West-Vloandern. Het kasteel was nie me beweund en kost bezocht wordn. 

Rond 't kastêel ligt er een doming me ne grôte vyver, ween en bussn, een deel dervan es nu vry toegankelik als Provincioal doming. 




#Article 360: Wouter Deprez (125 words)


Wouter Deprez (Gilwe, 14 februoari 1975) es nen kluchtigoard. Geboorn in Gilwe, moar weunt ol lange in Gent.

Achter 't winn va Humorologie in Marke in 2000 es Wouter Deprez gestart als stand-up comedian, lik dat da nomt in schôon Vlams.  Ie bringt vôorol theoatershows, cabaret en komedie, en j'es ôok soms te ziene ip TV. Ie wos panellid van De Rechtvaardige Rechters ip Canvas. In 2005 es 't ie De slimste mens van de wereld gekomn in 't gelyknoamige één-programma, en in 2006 wos 't ie te bewoundern in het Rounde van Vrankryk programma va Karl Vannieuwkerke.

By de verkiezingsprogramma's van 2007 brocht ie e stikske over êen of ander verkiezingsthema, woarin dat ie me ênigte gepensioneerdn zat te manilln in Dadipark in Deisel.




#Article 361: Zeruzalemkerke (181 words)


Eén van de merkweirdigste kerken van Brugge is de Zeruzalemkerke.  Z’eet ur definitief uutzicht gekregen tusschen 1470 en 1480.  Volgens d’overleverienge is ’t 'n woare kopieë van de Illige Grafkerke in Zeruzalem.  De familie Adornes, die uut Genua kwaamp, eet de kerke gebouwd en ’t was Anselmus Adornes die in 1470 en ’71 vo 14 moanden in Zeruzalem gewist was die de defnitieve plannen uutgevoerd eet.

De kerke is eigenlik een mausolee geworden vo Anselmus Adornes en z'n vrouwe, Margaretha van der Banck.  Under praalgroaven stoan nog oltyd in ’t midden van de kerke.  Adornes was lid gewist van d’ Orde van de Schotse Eenhoorn en persoanlikkn adviseur van de Schotse keunink James III.  Dorom is ’t mo juste z'n erte die in ze graf in Brugge ligt en de reste van z'n lyf in Schotland.

D’echte Illige Grafkerke in Zeruzalem is in de 16ste eeuwe ofgebrand, woardeure da de Brugse versie d'enigste is die een gedacht gift van oe da ze der moet uut gezien en. In Brugge is de Zeruzalemkerke d'enigste kerke die gespoard gebleven is van de beeldnstorm.




#Article 362: Camping Cosmos (127 words)


Camping Cosmos is ne voormoaligen camping aan de zêe in Westende (gemêente Middelkerke).
Diene camping ad e marginoal imago en es voorol gekend gekoomn by 't grôte publiek me da Jan Bucquoy der in 1996 nen film en van gemakt.

Camping Cosmos es nen Belgischen film, uitgekoomn in 1996.
Menschen die meespeeldigen in de film zyn Lolo Ferrari, Noël Godin, Herman Brusselmans, Claude Semal en Arno.  Die film tôogde het vakantieleven van simpele, êerder marginoale menschen.
Thema's zyn: seks, bier, nietn doen en voetbol. 

Achter e hêle historie met den vroegern eigenoare Gerard Velle eit de camping in 2004 uutendelik moetn sluutn omda de camping olf 'n olf in de duunn stound.  In 2005 is hêel et gebied ipgekuust en ein ze der een natuurgebied van gemakt.




#Article 363: Alexander Poesjkin (840 words)


Alexander Sergejevitsj Poesjkin (in 't Russisch alfabet: Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин, uut te spreken lik Alieksandr Siergejievietsj Poesjkien ), (Moskou, 6 juni 1799 - Sint-Petersburg, 10 februoari 1837) wos ne Russische schryver die algemêen bestempeld wordt as êen van de grotste Russische dichters, de voader van de Russische letterkunde en êen van de belangrykste Russen die ôoit bestoan ein. Poesjkins letterkundige styl wos een miengelienge van veraaltechniek, dramatiserienge, romantiek en satire die de Russische (en sommigte niet-Russische) schryvers achter em fameus en lange beïnvloed eit.

Poesjkin z’n name, vertoald in ‘t West-Vlams, wil zeggn: “Aleksander, Sèerzje z’n zeune, Van Kanong”. Poesjkin z’n voader stamde af van ‘n vôorname oadelikke familie, mo de grotvoader van z’n moeder was Abram Petrovitsj Gannibal, ‘n vrygekochte Ethiopische (sommigte zeggen “Kameroeneesche”) sloaf die ‘t met d'ulpe van z’n pleegvoader Peter de Grote tot anvoerder van ’t Russisch leger, ingenieur en edelman schupte. Van Gannibal stamt tusschen aksjes ook de Britse familie Mountbatten (en dus de Britse keuniginne) of.

Poesjkin schreef z’n èerste belangryk gedicht toen dat ‘n viftien joar oud was. In 1820 verschêen z’n êerste lank gedicht Roeslan en Ljoedmila, en ‘t was subiet ‘n groot schandaal. Poesjkin rakte nie allêne verwikkeld in letterkundige vernieuwienge mor ook in sociale. Je steunde de èerste revolutionairn die Rusland wildign moderniseern en liberaliseern. Je wierd èerst verbann no Kisjinev (nu de oofdstad van Moldavië) en dornoa nor Odessa. Omdat 'n dor ook de revolutionair bleeft uutangn, en misschiens ook omda de jounge vrouwe van de gouverneur verliefd ip hem wier, wierd 'n d'rnoa verbann no ’t oud landgoed van z’n moeder in Noord-Rusland.

Een van de redens woarom dat de tsaar em nie rap amnestie wilde geevn was dat vele van de “dekabriesten”, zo genoemd omda ze in december 1825 in Sint-Peterburg de macht probeerdn te grypn, bekend stoundn as fans van Poesjkin. By veel van de samenzwèerders wierdn thuus gedichtn van Poesjkin gevoundn, me updrachtn geschreevn van Poesjkin zefs. Poesjkin schreef z’n mèesterwerkn, 't tonèelstik Boris Godoenov en de roman Jevgeni Onegin ip 't landgoed va z’n moeder, mo ze zyn mo vuuf joar loater gepubliceerd. Achter ’n petiesje van andere artiestn, mocht Poesjkin in 1826 eindelik in St. Petersburg kommn weunn. Je trouwdige met z’n èeuwige liefde Natalja Nikolajevna Gontsjarova, wierd makkers met ’n ander groot schryver, Nikolaj Gogol, en sturtte em in ’t decadente leevn an ‘t keizerlik of.

A Poesjkin overtyd veel affaires ad me getrouwde wuuvn, nu was ’t zyne toer voe zjaloers te wordn ip z’n vrouwe. In 1837 rakte je verwikkeld in een amoureus schandaal met de Fransman Georges d’Anthès. Hoewel de juste toedracht nog assan nie zekers is, wordt nu toch meestal gepeisd da d’Anthès een homo was die allêne voe konsjuus deed of dat je de liefebber van Poesjkins vrouwe was.

In 't duel dat dorip volgde, raktn ze alletwêe geblesseerd. Alexander Poesjkin stierf twèe dagen loater. Z’n latste woordn woarn voe z’n vrouwe: “Zorg da ze je vergeetn. Go bachtn ip 't land weunn. Bluuf nog twèe joar rouwn en ertrouwt tons; met een betere vint.” 't Nieuws van Poesjkin zyn dood sloeg èel Rusland me verslageneid. De keizerlikke poliesje was zo benauwd voe relln en ipstand dan ze, voe 'n toeloop te vermyen, Poesjkins familie 't bevel gaavn voe de begravienge intiem in 'n klène kerke te doen. Z'n lichaam wierd, verre van elke stad, ip 't langoed van z'n moeder begraavn. Bykans elke stad in Rusland eet 'n monument voe Poesjkin, wor dichters up en af Poesjkins of under eign verzn kommn declameern, en zangers under versie van 'n Poesjkin gedicht ziengn. Er zyn Poesjkin museums in ounder mèer Moskou (z'n geboorteuus an de Arbat), in St. Petersburg, in Odessa, Boldino en Nizjni-Novgorod.

Achter z'n dood:

't Geheim Dagboek dat 'n Amerikaansche firma uut Minneapolis uutgaf round 1988, is 'n vervalsienge, en nie van Poesjkin geschreevn.

Alexander Poesjkin had via z'n impakt ip Gogol en Fjodor Dostojevski, mor ook ip den Amerikoan Henry James, een grote indirectn invloed ip Stijn Streuvels. 

Mo Poesjkins invloed is ook styf sterk gewist buutn de letterkunde: z'n vertellienge over Mozart and Salieri was de inspiraasje voe Peter Shaffers film Amadeus.

Zovele werkn van Poesjkin zyn ip muziek gezet, da 'n lyste van werkn die 't nie woarn, korter zou zyn. Roeslan en Ljoedmila van Michail Glinka, Jevgeni Onegin en Dame van Pykes van Pjotr Tsjaikovski, Boris Godoenov van Modest Moessorgski,   't Kapitingsdochtertje (en 'n poar andere) van César Cui, Doebrovski van Eduard Nápravník, en tons vergeetn we nog een hèle boel ballettn en cantates, en nateurlik liedjes die zefs nu nog ip de tekst van Poesjkin geschreevn wordn (ounder andere 't beruchte k Zag je gerne/ Ya vas lyubil).

Achter de revoluusje van 1917 wierd Poesjkin deur de bolsjevieken as èen van uus beschouwd, de keizerlikke residensje Tsarskoje Selo is zo in Poesjkin erdopt. Poesjkin noemde z’n makkers by de Dekabriestn “tovariesjtsj”. Da woord wierd later gebruukt as vertoalienge voe “kameroad”, de normoale ansprekienge ounder de Sovjet-Unie. Voe Poesjkin wierd ’t woord mèest deur marktkramers gebruukt, en betekende ‘t “collega”.




#Article 364: Aagje Vanwalleghem (173 words)


Aagje Vanwalleghem  (Brazilië, 24 oktober 1987) (vroeger: Ana Maria Pereira Da Silva) es een Belgische turnster. Z'es de beste Belgische vrouwelikke turnster in lange joarn.

Aagje Vanwalleghem es g'adopteerd gewist deur minsn uut Wevelgem. In 2000, ip dertienjoarige leeftyd wint ze eurnen êestn Belgischen titel (by de beloftn). In 2002 doe ze da over, moar nu by de senioorn. In 2003 mak ze eurnen entree ip de internationoale scène deurda ze eur platst vo 't weireldkampioenschap in Anaheim. In 2004 zorgt ze vo een unicum: z'es d' êeste Belgische die in de finoale gerakt ip het Olympisch turntoernôoi, woarda ze een 23ste plekke oalt. Vo die prestoatie eit ze begun 2005 de prys va 'Sportbelofte van 't joar' gekreegn. In 2005 eit ze brons gewounn ip het Europees kampioenschap (EK) ip de sprong. Moa 2005 wos ôok 't joar van de twyfel, 't plezier van 't trainn wos't er een bitje vanof en z'oat ollerlei klêne blessuurn. Da leiddege tot een ofzeggienge vo 't weireldkampioenschap van da joar en het EK va 2006.




#Article 365: Beeldnstorm (173 words)


De beeldnstorm was de bewegienge van de protestantn (mêestol calvinistn) die de katholieke kerken wilden zuveren deur de beelden, schilderyen en hêel den inboedl kort en klêne te sloan.  Die bewegienge is ountstoan in onze streken en eet em dorachter vôortgezet noa de reste van de Nederlandn.

De beeldnstorm begost up 10 ogustus 1566 deur 'n groep pelgrims uut Oundschote (nu in Frans-Vloandern) die in Stêenvôorde de Sint-Laurenskapelle bestormden achter dan ze geluusterd aan no de jounge predikant Sebastiaan Matte.  Drie dagen loter riept 'n zeekrn Jaak de Buijzere in z'n preke ip vor et Sint-Antoniuskloaster in Belle kort en klène te sloan. Dorachter begosten z'in Poperienge.  Den 15sten ogustus was't den tour voe de reste van West-Vloandern, en up 20 ogustus Antwerpn.  Dor aan ze gewacht toeda prins Willem van Oranje (toune nog trouw an de keunink van Spanje), de stad verloatn aad.  In Gent, up 22 ogustus, en de beeldnstormers ’t mêeste ambras gemakt.

Vanuut Antwerpn eet de beeldnstorm em toun verspreid noar Amsterdam, Breda, Den Bosch, Middelburg, Utrecht en Delft.




#Article 366: Slag by Nieuwpoorte (704 words)


De Slag by Nieuwpoorte wos e directe confrountoasje tusschn d'Ollanders en de Spanjoardn in 1600 da bepoalend èt gewist vo de voddere betrekkiengn tusschn de upstandige Noordelikke Nederlandn en de Spanjoardn in de Zudelikke Nederlandn.  

An 't ende van de XVIe eeuwe wos den Spoanschn keunienk Filips II de Lege Landn van de Zeventien Provinciën gildig beu. Ol joarn ad ie d'r styf vele legertroepn en geld in gestookn, en je zat nog osan vulup in oorloge mè 't Fransche en mè Olland. 

Vo em nie te vele mè van die probleemn te moetn antrekkn, goft ie ze lik uwelikscadeau an zyn dochter, de infanta Isabella en eurne vint ertog Albrecht van Oostnryk. D'ofsproake wos dan ze zynder ounofankelik over de Nederlandn mochtn regeern. Moar mochtn ze zynder gin jounges en krygn toun zoudn de Nederlandn direct were keern na de Spoansche krone (wuk da in 1621 ôok gebeurd es).

De aartsertoogn Albrecht en Isabella (reg. 1598 - 1621) wistn da de bevolkienge den oorloge mêer dan beu wos, en ze probeerdn vrede te sluutn mè d'upstandige Noordelikke Nederlandn. Want d'Ollanders lietn genoeg ziene dan ze nog osan van plan woarn vo de Zudelikke Nederlandn te bevryen van de Spanjoardn. 

D'Ollanders zoagn da voorstel lik een teekn van zwakte van de twee landvoogdn. Ze zoatn ôok constant geploagd mè koapers die under scheepn roofdn. Die koapers opereerdn surtout vanuut de Vlamsche oavnsteedn Duunkerke en Nieuwpoorte. En d'Ollanders, die den oorloge ook meer dan moe woarn, peinsdn dan ze nu keure kreegn vo de Spoansche bezetters vo goed buutn te kuuschn uut de Lege Landn. Ip 20 mè 1600 beslootn d'Ollandsche Staten-Generaal voe Vloandern vanuut de zee an te volln. Ze vroegn an prins Maurits van Oranje voe 't Stoatenleger an te voern.

D'Ollanders zettnden de grote middels in: meer dan duusd scheepn mè 13 000 infanteristn en bykans 3.000 peirdn an boord. Moa ol van in 't begun viel et langs olle kantn teegn. Ten êeste addn ze gerekend up en warme ountvangste van de platselikke bevolkienge moa da viel serieus tegen, controarje zelfs. Z'addn under ook mispakt an de platselikke situoasje want ze kendn de streke veel te letter en doadeure verloorn ze veel tyd. 't Slichtste van ol wos dan ze Albrecht en Isabella serieus ounderschat ein. D'aartsertoogn addn 't wel gauwe deure da 't serieus wos en zoundn under Spoansche troepn in e weke tyd van over 't hele land na de kuststreke. Surtout Isabella makte ne grootn indruk en ze koste zy eur soldoatn styf enthousiast moakn vo tegen d'indriengers te goan vichtn.

D'Ollanders addn under verzoameld up et strand by Nieuwpoorte en 't wos under gelukt vo d'eerste anvolln van de Spanjoardn of te sloan. Resultoat: 4000 Spanjoardn en bykan 2000 Ollanders en Iengelsche (die mè d'Ollanders mèvochtn) dood. De prins van Oranje wos nu gereed vo e beleg te begunn up Nieuwpoorte. Moa je wos mè moeite begunn of je zog et ol nie mè zittn. Achter elf doagn gaft y 't beleg up en je stuurde zyn troepn were na under scheepn, richtienge Olland. De Stoatn-Generoal kostn d'r nie mè lachn want z'addn em pertank gevroagd vo nie ollene Nieuwpoorte moar surtout Duunkerke te goan verovern.

Voewuk èt prins Maurits ofgeziene van da beleg? D'r zyn verschillende redens.

't Gevolg van de Slag by Nieuwpoorte wos da Albrecht en Isabella d'r sterker uut gekommn zyn en under zelvn e sterke reputoasje ein gegeevn. 

Moa surtout bleek da de Zudelikke Nederlandn, lik een zelfstandig besteurd land, wel entwodde in under mars addn. Ze kostn under verweirn tegen d'Ollanders die begostn te beseffn dan ze d'r noois in zoudn sloagn voe de Zudelikke Nederlandn van de Spanjoardn te verlossn. En ze wistn dan z'under ope voe de Lege Landn ooit were te verenigen nu bykans vo goed moestn upgeevn.

Doarby kwam nog da d'Ollanders mè 't probleem zoatn dat de legerleidienge ounder prins Maurits in tweiste lag mè Johan van Oldenbarnevelt, den belangrykstn bestuurder van de nog jounge Republiek. Den dramoatischn ofloop es welbekend: Maurits liet zynen rivoal in 1618 gevangn neemn. E joar loater wos van Oldenbarnevelt geëxecuteerd.

't Es moa in 1609 dan de Noordelikke en Zudelikke Nederlandn tot en akkoord gerocht zyn mè 't Twolfjoarig Bestand.




#Article 367: Zoetenoaie (114 words)


Zoetenoaie (Nederlands: Zoutenaaie) is e kleen dorpsje in West-Vloandern en e deelgemeente van de stad Veurne. Zoetenoaie is lange 't kleenste gemeentje van België gewist, me moa 39 inweuners.

Zoetenoaie was een onafhankelike gemeente toet 1971, besteurd deur nen eigen burgemeester en gemêenteroad. De 17sten april 1971 is Zoetenoaie by Veurne gevoegd. De bevolkienge is nog achteruutgelopen, toe minder da 20 inweuners in 't begin van den 21sten eeuw ip een ippervlak van 2,07 km².

Zoetenoaie et gin echt dorpscentrum en sichtend de Fransche Revoluusje ôok gin kerke nie mè.

In Zoetenoaie zyn der nog stikkn van den oede zeedyk te viendn, e bewys dat 't in de vroege middeleeuwn an de zee lag.




#Article 368: Caroline Van den Berghe (121 words)


Caroline Van den Berghe (De Panne) es een nieuwslezeresse en journaliste by de VRT. 

Caroline Van den Berghe es begonn by de radio, êest by Radio Beach in Nieuwpôort, ton by Radio 2 West-Vloandern. O d'eur contract ofgelôopn wos, es ze by een Kortryks persagentschap begunn weirken, woar da ze ountdekt es deur WTV. Z'es doa 5 joar gebleevn vôorda ze de stap zette noa de nationoale TV by de VRT. In't begun dee ze reportages voo Ter Zake en het nieuws. Stillekesan begost ze eur toe te spitsn ip gerechtelik nieuws. By het verslag van de zoake Dutroux stound ze ip de êeste reke, woardeure da ze redelik bekend gekoomn es. Vanof 2005 legt ze eur toe ip Koppen justitie.




#Article 369: Poater Lievens (367 words)


Poater Constant Lievens es geboren den 10 april 1856 in Môoslee en dôogegoan an de tèrienge de 7 november 1893.
Je wos 't zevenste kiend van elve. Zyn voadre wos boer. J'èt 't grotste dêel van zyn kort leevn missionoaris gewist in India. 

In 1876 wos Constant Lievens den twiddn in de retorica van 't Klêen Seminoarje in Roeseloare, by paster-lêroare Hugo Verriest. Den êesten wos Albrecht Rodenbach.

Je wilde paster worden, gienk eest vôort lêern in 't zelfste Klêen Seminoarje en toen in september 1877 noa 't Grôot Seminoarje in Brugge vo theologie te studeern. J'a geirne Jezuïet-missionoaris geworden en doavoorn giengt ie noa 't novicioaat in Drongen.

Den 22 oktober 1880 leit ie z'n klôostergeloften of. Dezelfsten dag nog pakt ne den bôot in Ostende vo noar India te reizn. In India lêert ne vôort vo paster en in 1883 wierd ie in Calcutta paster gewyd. Je blêef doa toe 't ende van 't joar lesse geevn. Calcutta wos 't centrum van de misje van West-Bengoalen en Lievens wierd benoemd vo de misje van Chotanagpur.	
	
In 1885 giengt ie noa Torpa woa dat ie probeerde entwa te doen vo d' ôorsproenkelikke bevolkienge die uutgebuut wierd. Je makte under surtout duudlik da ze up under rechtn moestn stoan. Da zorgde nateurlik wok vo hêel wa wryviengn, moa je liet em nie doen en wos oenvermoeiboar.

In 1891 krygt ie 't ôorn dat ie an de tèrienge lydt. En zyn lyfspreuke es nie vo niet Vier moet branden, want achter twêe moanden rust, kêert ie ol were noa Ranchi vo vôort te werkn.
In 1892 kêert ie were noa België vo te probeern te geneezn.

Je goat doad de 7 november 1893, nog moa 37 joar oud.

Sichten 1929 stoat er up de mart van Môoslee 'n stanbild van Poater Lievens up zyn peird met 'n kruusbild in zyn andn en nen Indiër geknield d'ervôorn, die wil gedopt wordn.

Anekdote: in Slyps zeggn ze da Lievens Môoslee vôrenstelt en da dienen Indiër Slyps es, die up zyn knien mag zittn vo Môoslee vo ntwodde gedoan te krygn.

In 2001 wierd de procedeure vo zoaligverkloarienge in gank gezet. De postulateur es ne vroegern ounderpaster van Môoslee, Odiel Denorme.




#Article 370: Brugse Mettn (458 words)


Den 18ste meie 1302 woaren der de Brugse Mettn in Brugge. De Bruggeliengen kwamen in ipstand tegen de Fransche keunink en vermôordegen dien nacht 1500 Fransmans en Lelioars. Da was d' aanleidinge vo de Guldnspoornslag ip 11 juli in Kortryk.

In 't vôorjoar van 1302 begost héél Vloanderen stilan in ipstand te kommen tegen de Fransche keunink Filips den Schoonn.  Den tweeden april kwâmen de Gentsche ambachten in ipstand tegen de pôorters die mosten vluchten in ’t Gravensteen.

Begin meie was Willem van Gullik, kleenzeune van Gwyde van Dampierre, de Vlamsche Graaf die nog oltyd in Vrankryk gevangn zat, in Brugge angekommen woar dat ie em 't ope sloeg mè Pieter de Coninck, anvoerder van de Brugse ipstandeliengen.  Ze goungen éést no Sysêle en Moale.  E groeptjie ounder leidinge van Jan Breydel en den tempelier Willem van Boenhem veroverdege ’t kasteel van Moale en slachtege ’t Frans garnizoen die do laag volledig of.

Da begost de Fransche keunink ollemolle zwoar ip z'n sistèm te werken en dorom liet ie in heel Vrankryk iedereen iproepen vor e leger te maken, ounder de leidinge van Robert II van Artois.
Oundertussen trok de Fransche landvoogd, Jacques de Châtillon, met e leger van 800 man gepanserd peirdevolk en 300 man voetvolk no Brugge.  De Bruggeliengen wieren benouwd en begosten met em t’ ounderandelen en kosten azo bekommen dan de tegenstanders van de keunink de stad mochten verloaten.  

In den vroegen uchtend van den  18ste meie 1302 droungen de dié die den dag tervôoren Brugge verloatn aan de stad were binnen.  Ze wieren doby g'olpen deur de simpatiesanten die achtergebleven woaren.  Overol in de stad wieren de Fransche en under supporters angevollen en vermôord, dikkers binst dan ze nog in under bedde lagen.  Wien dat er under wachtwoord ‘Schild en Vriend’ nie kostege uutspreken, wierd zounder pardong de kele overgesneen.  Ol te goare wieren d'r oast 1500 Fransmans en Lelioars (name vo de keuningsgezinde partye) uutgemôord.  Jacques de Châtillon kostege mo zuuste uut de stad vluchten.

Vo de Bruggeliengen was ’t zo kloar of pompewoater da de Fransche keunink zo'n vernederinge nie oungestraft gieng loaten.  Dorom brochten ze een leger ip de been, da wier angevuld mè ridders en milities van andere delen van Vloandern, woarmee dan ze den elfsten van juli in de Guldnspoornslag 't Franse leger versloegen.

De name Brugse Mettn un en ze mo in de 19ste êeuwe uutgevounden (ip 't voorbild van de ‘Sicilioanse Vespers’ ols wanneer da de Fransche in 1282 in Palermo uutgemoard wieren).  De schryvers van den tyd zelve spraken van de ‘Goeie Vrydag’ van Brugge.

D'r is nie lange geleen nog een andere theorie ipgedookn vo 't wachtwôord Schild en Vriend. Sommigte bewèren dat dat eigentlik most zyn: s Gilden vriend (vriend van de gilde).




#Article 371: Raoul Servais (108 words)


Raoul Servais (Ostende, 1 meie 1928) es ne têkenfilmmoaker. Je weunt nu in Leffienge. J' es ofgestudeerd an de Keunienklikke academie vo Schône Kunstn in Gent, woar dat ie loater in zyn leevn een richtienge 'Animoatiefilm' gestart eit (1963). 

Noast têkenfilms moakn, wos 't ie ôok bezig me 't ountwikkeln van nieuwe animoatietechniekn. Zô eit ie ounder andere een techniek Servaisgrafie ountwikkeld woarmee da je echte beeldn koste mingn me getêkende beeldn. J' eit ôok veel pryzn gewounn in zyn leevn. Der es een verênigienge ipgericht ter êre van Raoul Servais: het Fonds Raoul Servais.

J' eit in zyn leevn mêer dan 50 filmpryzn gewonn. De belangrykste zyn:




#Article 372: Wim Delvoye (336 words)


Wim Delvoye (Wervik, 1965) es nen Belgischn conceptueeln kunstenoare, die vôorol bekend es deur zyn cloaca. 

Delvoye es upgebrocht in Wervik. Je weunt en werkt in Gent, Londn en New York.

Zyn werkn zyn e middel om uus te confronteern mei de dubbelzinnigeid en schynilligeid van et miens-zyn. Moderne mienschn zyn hygiënisch, technologisch ingesteld, religieus up zoek. Moa in 't echte zyn me wyder ollemoale moa eenvoudige nateurmienschn dien dezelste primitieve behoeftn ein: eetn, kakkn, poarn - juste lik by de beestn.

Deur under expliciet karakter kommn Delvoyes kunstwerkn soms controversieel over. En je gift zelve toe dat'n de provocoasje niet uut de weg wilt goan.

De cloaca es ook wel kakmachine of strountmachine genoemd omdat je van voorn eetn moe d'r in kiepern en achter en ende kommn d'r an 't ende echte drolln uut. Olle doagn angt er by de machine eur 3-gangsmenu uut.

Zyn êeste cloaca eit Delvoye gemakt in 2000 en stoat in het MuHKA in Antwerpn, moar ondertusschn zyn der ol vêel nieuwe cloaca's gemakt die overol in de weireld tentôon gespreid zyn: Weenn (2001), Zürich (2001), New York (2002), Düsseldorf (2002), Lyon (2003), Toronto (2004), een turbocloaca in Prato (2004).

De uutwerpseln van de cloaca kun je kopen up de cloaca-website (e-cloaca). Noar eign zeggn verkopt y ze omdat er vroage noar es.

Doarvôorn, in 1992, oat y ol tentôongesteld ip Documenta IX woar dat y levende, getatoeëerde zwyns tôonde, onder andere mei Vladimir Lenin zynen kop. Ze kostn d'r in China nie mei lachn; in 2005 mocht'n zyn tentoonstellienge in Peking voortydig stopzettn omdat de Chineezn zyn zwyns giengn doodsloan.

Andere specialiteitn van de kunstenoare zijn faience tiggels me drolln ip, en gotische glasroamn mei d'ofbeeldienge van ne röntgenfoto van e vrouwe die ne vint an 't puupn es.

Up 't Steenakker in Wervik stoat The Kiss, dat es e stanbeeld van twee poarende ertn. 't Roare an da beeld es dan ze nie poarn lik dan beestn doen, nins, ze poarn lik dan mienschn doene (of toch meestol).




#Article 373: Bloed (140 words)


Bloed is e vloeistoffe die in 't lyf van een organisme circuleert voe de verdêlienge van voediengsstoffn en den ofvoer van ofvolstoffn van 't metabolisme. 

By ogere bêestn lik reptieln, veugels, amfibieën en zoogbêestn zorgt 't ook voe den transport van zuurstoffe, den ofvoer van 't verbrandiengsproduct kooldioxide en voe de temperateure van warmbloedign in stand t' oudn: e vôorbêeld van homeostase. By ogere bêestn wordt 't bloed roundgepoempt deur een erte, in e geslootn systêem van slagoaders, oarvoaten en oaders.

Insektn doarenteegn en gin gesloten circuloatiesysteem, mêestal gin zuurstoffebiendende bestanddêeln in 't bloed (da by die beesten hemolymfe noemt) en de ademhaliengsfuncties wordn by under nie deur 't bloed vervuld.
Andere geleedpôtigen en soms wel bloed dat zuurstoffe transporteert, mo mêestal gebeurt da nie me hemoglobine, mo met hemocyanine, e koperoudend zuurstoftransporteiwit dat vry in 't bloed is opgelost.




#Article 374: Michiel Hendryckx (300 words)


Michiel Hendryckx (Adinkerke, 19 november 1951) es ne Belgischen persfotogroaf.

Ie groeide ip in De Panne woadat de Sahara, e grôot duunncomplex teegn de grenze me Vrankryk, e diepn indruk ip hem gemakt eit.  Ie wilde eigentlik kunstschilder wordn, ma dat mocht niet van zyn voader, die in de middnstand zat. 

Ip z'n 18 joar ging 't ie goan studeren in Gent: ie volgde fotografie an de Gentse Academie.
Achter e reize na Wales, woadat ie de schoonheid van de lichtschakeriengn gewoarig werd, eit ie zyn twêede joar moa eigentlik echt de microbe te pakkn g'ed.

Loater wierd ie freelance-persfotograaf vo de gazette De Gentenaar en in 1978 weird ie vaste angenoomn by de VUM.

In 1991 eit ie zyn werk e joar onderbrookn. Ie makte ton te voete e grôte reize woarover dat ie e joar loater 't boek Twee Ezels schreef. Da joar gienk 't ie weg by de redactie van de Gentenaar en gienk 't ie by De Standaard goan werkn.
Tien joar lank wos 't ie fotoredacteur van 't DS-magazyne. Sedert 2001 es 't ie were geweune fotograaf.

In 2003 eit ie vo den televisie tegoare met Wim Opbrouck en Jean Blaute met de moteur nen hêeln tour gedoan in 't zuudn van Europa. 't Reisprogramma noemdige De Bende van Wim en tôogde hoe dat die drie vintn under zoender fietjefatjerie gejeund ein en vele dingn zyn gaan ipzoekn. De reekse werd goed ontvangn en e vervolg werd gemakt.

Ie presenteerde ôok het reisprogramma Het Bourgondisch complot, woavoorn dat ie me ne bôot vanuit Gent ol riviern en kanaaln noa Bourgondië vaardige.

Michiel Hendryckx es nôoit getrouwd gewist. Up zyn 55e es 't ie voader gewordn van Louis. De moeder es Geertrui Coppens.
Ie weunt an 't Gentse Muinkpark. Ie eit zyn erte verloorn in Vrankryk.




#Article 375: Hanky Panky (130 words)


Hanky Panky was et twèède en latste liedje da uitgebrocht is van Madonna eur album ut et joar 1990 I'm Breathless. Et liedje bereikte nummer 10 in de hitlystn van de Verenigde Staoten en kreeg goud. In et Verenigd Koninkriek bereikte et nummer 2. De videoclip van et liedje was e live optreedn opgepakt in Canada van eur Blonde Ambition Tour, gedubbd met de studio versje. Warren Beatty, die Dick Tracy spèèlt in de film woarut da Hanky Panky komt, weigerde et te speeln in eur Blond Ambition Tour, dus e danser deed et, ook in de clip.

In eur Blond Ambition Tour, zoeng Madonna Hanky Panky voe de èèste ki live, mo 14 joar loter, in eur Re-Invention Tour dee ze da nog eki, in e soort van circus-kostuumtje.




#Article 376: Live to Tell (553 words)


Live to Tell is e single van Madonna, utgebrocht in 1986. Et lied wier geschrev'n deur Madonna en Patrick Leonard. 

Live to Tell was de titelsong van de film At Close Range, waarin da Madonna's toenmalige vint Sean Penn speelde. Live to Tell wier e nummer 1-hit in Amerika. In Iengeland wier et e nummer 2-hit. Live to Tell kwaam up et Madonna's album True Blue te ston, en later ook op twee van haar verzamelambums. 't Schient da et ook Madonna eur persoonl'ke favoriet is.

Live to Tell bezorgde Madonna vele lovende kritieken. De single wier gezien lyk eur eerste volwassen lied, en de zang wier beschouwd als beter dan ooit tevoren. Live to Tell was Madonna's vierde single binnen twèè jaar die verboenden was an en film. Et was de eerste samenwerking met Patrick Leonard, die loter één van Madonna's mèèst trouwe en geroemde partners zou worden.

Vele critici en fans beschowen Live to Tell als een mijlpaal in Madonna eur carrière. Et was pas de tweede ballade die Madonna op single uutbrocht. In tegenstelling tot de eeste uitgebrochte ballade, Crazy for You, is Live to Tell gin liefdeslied. Et lied gaat over et opbrengen van kracht voe beest e moeil'ke situotje je verstand te gebruk'n. Dorom wordt et lied beschowd als Madonna's eeste 'serieuze' lied. Twientig joar achter de release is het nog assan één van Madonna's meest geliefde ballads en liedjes in het algemeen.

In 2006 kwaam 't lied weer vulop in de belangstellieng, achter dat er in vele landen controverse was ountstoan, deurda Madonna beest het opvoeren van et lied bij eur Confessions Tour aan en kruus hangt en e doornenkrans draagt. Up den achterground kuje beelden zyn van Aids-kienderen in Afrika en worden der teksten uut de biebel getoogd. In Duitsland en Italië wierd gedreigd met juridische stappen tegen et uptreden. Paus Benedictus XVI et zich ook uitgesproken tegen de show. Hierop wiertn deur het management van Madonna uutgenodigd voe no et concert te kom'n kiek'n. Jet da nie gedoan. In Nederland wild'n de SGP-jongeren de scène op voorand verbied'n bij de concertn up 3 en 4 september in de Amsterdam ArenA. Minister Donner van Olland zei loater datn niets tegen den opvoering van Live to Tell ku doen, mo wel negatief tegenover de scène stoat. Op 22 november 2006 et den Amerikoanse tv-zender NBC en concert van de Confessions Tour uitgezonden. De kruusiginsscène tijdens Live to Tell wierd echter niet getoogd. Tijdens et lied woren andere beelden te zien.

De videoclip van Live to Tell wier, juste lyk de film woar het de soundtrack van was, geregisseerd door James Foley. In de clip et Madonna blounde krull'n en draagt ze e lange jurk. Ze zit in 't dounker, afgewisseld met beelden uit de film At Close Range. Madonna zaagt er voe et eest in eur carrière volwassen uut, in tegenstelling toet eur èèrdere rebelse stijl. Et was de eeste van vele imagowisseliengen die Madonna deed, in beeld gebrocht deur e documentaire van MTV uit 1990. 

De sfeer die de beelden van Madonna in et dounker in de videoclip uustraalt, komt overèèn met de achterligg'nde thema's, geheimen en je verstand ler'n te gebruik'n tijdens e moeilijke situatie, van Live to Tell. Uuteindel'k wèèt Madonna van de stoel weg te kom'n, en in e licht te gon stoan. 




#Article 377: Papa Don't Preach (113 words)


Papa Don't Preech is uutgebrocht in de zomer van 1986 en kwam op nummer 1 in de hitlystn van Amerika, Australië en Iengeland, woada 't ook et bestverkochte nummer van 't joar was. Et lied wier geschreven deur Brian Elliot.

Omda je in de videoclip de tieneroeders als twèè knappe, welstellende menschn ziet, en gin orme menschn, die ook tienerzwangerschappn meemaakn, kreeg ze lovende commentaarn omda ze abortus ofkeurt, moa kritiek omda ze tienermoeders zogezeid opemelde.

De vioolintro van 't liedje wier als sample gebruukt in eur Confessions On A Dance Floor-album in et liedje Let It Will Be.

Kelly Osbourne makte ook e cover van et liedje, voe eur zangcarrière te beginn'n.




#Article 378: Everybody (lied van Madonna) (385 words)


Het lied is de allereerste verkrygboare single van Madonna. Het wier oorsprounkelik gedroaid in clubs voe eur e bitje bekendheid te geven, en was uutendelik èèn van de liedjes woamee da ze e ploatecontract scoorde by Warner's Sire label. Everybody is geschreven deur Madonna zelve en geproduced deur Mark Kamins. 

Voorda ze e ploatecontract kreeg, gieng Madonna vele nor e club in New York genaamd Danceteria. Mark Kamins was doa èèn van de beste DJs en begost me liedjes te produc'n. Madonna brocht em e poar van eur demo's en Kamis besloot ze te droaien in de club. Everybody was èèn van die demo's en kreeg goeie commentoar van et publiek. Toen da Kamin da zaag, besloot 'n voe et lied te produc'n.

Et lied is uutgebrocht in oktober 1982, toen da disco an 't uutsterv'n was en plekke an 't maak'n voe de nieuwe 80s new wave synth pop. Eveybody is e simpele boodschap voe iederèèn mee op de dansvloer te kryg'n: Everybody, come on, dance and sing. Everybody, get up, do your thing.
Et lied stelde uus Madonna voren lik da we eur nog gieng'n leren kennen: etwien die danst en ziengt voe eurzelvn uut te drukk'n, en het optimistische karakter da ze d' eerste vuuf joar van eur carrière gienk vuloud'n. Z' et loater nog Everybody gezoengen in eur Virgin Tour, Girlie Show Tour en de promotie tour voe et album Confessions on a Dance Floor. Het zinnetje Dance and sing, get up and do your thing wier trouwes gesampled in de openingslynen van Express Yourself in eur Blond Ambition Tour.

De cover van de single is e kleurryke collage van Manhattan, getekend deur Lou Beach. Deurda Madonna nie op de cover stound, en al de mesjn op de cover zwartn zyn, peisden ze da ze e zwarte discozangeresse was.

In de videoclip ku je Madonna en e poar dansers zien in Danceteria, de club in New York woar Madonna vroeger danste en woar da et liedje voe den èèste ki speelde. Eur broere Christopher dee de choreographie voe de video en ku je zien als e danser samen met Madonna eur vriendinne Erica Bell. Z' aan moa 1500 dollar voe de clip te maken. Deur de clip was et misverstand da Madonna e zwarte discozangeresse zou zyn wel uut de wèreld.




#Article 379: Constant Permeke (400 words)


Constant Permeke (Antwerpn, 31 juli 1886 - Jabbeke, 4 januoari 1952) was e Vlamschn expressionist, en de zeune van Henri Permeke. Oloewel dat 'n in Antwerpn geboorn is, et 'n vanof zyn zes joar in Ostende geweund en ip loatere leeftyd ist 'n veruusd no Jabbeke. Je was èèn van de schilders van de twidde groep van de Latemsche Schole.

Permeke et zyn èèste stappn in de kunst gezet an de academie van Brugge en loater an dien va Gent. Beist ze legerdienst in Gent goat 'n in Sint-Martens-Latem weunn, woa dat 'n tydgenootn ountmoet. Achter ze legerdienst goat 'n weer nor Ostende, woa dat 'n em lat inspireern deur et arte visschersleevn dat 'n me veel emotie schildert, vandoar de name expressionisme. Achter e tydje kèèrt 'n were noa Sint-Martens-Latem, en komt er ounder invloed van Albert Servaes, die als voader van 't Vlamsche expressionisme wor gezien. Ip 27 juni 1912 trouwt 'n me Maria Delaere uut Poperienge en goat 'n ipnieuw in Ostende weunn. Doa kent 'n een èèste vruchtboare periode.

In 1914, by 't begun van de Eèste Weireldorloge, wordt Permeke ipgeroopn deur 't leger vo Antwerpn te verdedigen. Je rakt gekwetst, wordt overgebrocht nor Iengeland, en et doar een twidde vruchtboare periode me 't Iengels landschap als inspiroatiebronne, me werkn gelik De vreemdeling, De ciderdrinker, Oogst in Devonshire, De slachter, e.a. Achter de grootn orloge keert 'n were nor Ostende, woa dat 'n e verpauperde wyk wereviendt. Da leidt toet een nieuwe reekse van werkn, in sombere kleurn. In die periode schildert 'n De verloofden, Oostendse vissers, Het zwarte brood, De kermis, Over Permeke, De zeebonken, ...

Vanof 1920 krygt 'n erkennienge in België en buutnland. In 1926 weunt 'n e tydje in Zwitserland, en schildert 'n antal berglandschappn. Vanof 1930, ton dat 'n noa Jabbeke veruusd was, begunt 'n vôorol boerelandschappn te schildern (Gouden Oogst 1935, De Grote Marine 1935, Moederschap 1936, Het Afscheid 1948, Dagelijks Brood 1950). Vanof 1937 begunt 'n ook te beeldouwn.

De Twidde Weireldorloge wos een slichte periode vo Constant Permeke, omdat 't expressionisme als 'Entartet' gezien wierd. Achter den orloge krygt 'n internationoale erkennienge ip e retrospectieve in Parys (1947-1948). Mo saamn met da ogtepunt komt er ook e dieptepunt a ze vrouwe sterft in 1948.

In ze noadoagn goat 'n nog no Bretagne, woadat 'n De dame met de rode handschoenen schildert (1951). In 1952 sterft 'n deur ziekte.




#Article 380: De Dolle Brouwers (284 words)


De dolle Brouwers is ee brouwerye uut Êesn. 

De brouwerye zevve is gesticht in 1835 deur dokteur Louis Nevejan. Ee poar joar loater werd der doar ook ee stokerye by gezet. In 1882 werd de brouwerye overgenoomn deur Alois Costenoble die der toe in 1927 brouwde. Doarachter pakte ze zeune, Louis, de brouwerye over die der toe in 1957 brouwde. Doarachter werd der een ende nie gebrouwd in 't gebouw, toet dat in 1980 de brouwerye gekocht werd deur de dolle brouwers die der sedertdien in brouwn.

De geschiednisse van de dolle brouwers begunt eigenlyk met de dolle dravers. Ee klein fietsclubtje van ee man of 4: de broers Herteleer, Dirk Coussée en Bernard Veranneman. Der was èè voorwoarde voe lid te zyn van de club en da was deur met de villo in èèn dag van Roeseloare no Cap Gris Nez en weere te ryn. Oendanks dat de dolle dravers nie mi bestoan, wordt de rit (die al sedert 1975 gereen wordt) alle joare gedoan. Doaneffest werden der ook klassiekers gereen me bergsjes lik 'n Kemmelberg derin.

In 1980 werdn de dolle dravers de dolle brouwers ton da ze ee leegstoande brouwerye in Êesn over paktegen. 't Gedacht was van der Oerbier te goan brouwn, up basis van ee recept da ze zeeve bedisseld an by under tuus. 
Doaneffest en ze sedert dien tyd nog ee poar soortn toegevoegd an under assortiment. Al tegoare brouwn ze apepri 1000 ectoliter per joar.

De brouwerye in Êesn is alle zundagachternoens ten drieën te bezoekn. Ee bezoek kost 2,5 euro en deurt een eure. Achter 't bezoek kuj een oerbier proevn in de bar (inbegreeen in de prys). Groupn van mêer of dertig man moetn reserveern.




#Article 381: Beauvoorde (144 words)


Beauvoorde was tusschn den 1sten januoari 1970 en den 31sten december 1976 e zelfstandige Belgische gemeente. De gemeente ad een ippervlakte van 14,64 km² en ad by d'ipheffienge ip 't ende van 1976 760 iweuners.

De gemeente Beauvoorde was ountstoan uut de fuusje van twee gemeentjes, Vienkem en Wulveriengem, die vlak by-een liggn. De twee dorpsjes, met elk under eigen kerksjes, moakn t'ope één aneengeslootn dorpskern, met dus twee kerken in. De noame Beauvoorde verwyst noa 't Kasteel Beauvoorde, dat in Wulveriengem ligt. De kerke van Wulveriengem wordt voe parochjekerke gebruukt, dien van Vienkem is e tentoonstelliengsruumte geworn.

Sichtend de gemeentelikke erindelienge in 1977, liggn de twee dorpsjes in de gemeente Veurne. Beauvoorde was een landbouwersgemeente met bevolkiengsaantal da ferm zakte.

De noame van de gemêente is surtoe gekend in de combinoasje Beauvoordse pannekoeken, dé lokoale specialiteit. De paté van Beauvoorde es ôok beroemd.




#Article 382: Oundschote (117 words)


Oundschote (Nederlands: Hondschote, Frans: Hondschoote) es een gemêente in Vrankryk, mêer bepoald in 't département du Nord, in een dêel gekend als Frans-Vloandern of de Franschn Westoek.

Oundschote lag an de oudste weeg in Vrankryk, die va Lo (in  West-Vloandern) noa de zêe liep: ie ligt er sins da Attila De Hun der in 449 passeerde en der een versterkt kamp liet installeern. Volgns sommige es de noame Oundschote toun ountstoan, uut enclos des Huns, moar andern beweirn dat 't van 't Vlamsche ound komt. 
Oundschote makte dêel uut van 't Groafschap Vloandern in de Middelêeuwen, in 1668 es't by Vrankryk gevoegd.

In Oundschote spreekn der nog sommige minsn Frans-Vlams, oloewel dat 't mêer en mêer ofneemt.




#Article 383: Bray-Duunn (138 words)


Bray-Duunn ofte Bray-Duunen in't Frans-Vlams (Frans: Bray-Dunes, Nederlands: Brayduinen) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in de Franschn Westoek. Bray-Duunn es e kustgemêente an de Nôordzêe (mêer bepoald an de Frans-Vlamsche Duunekuste) en ligt hil o de nôordwestkantn van't Blootland teegn De Schreve. Bray-Duunn es ton ôok de mêest nôordelyk geleegn gemêente van hil Vrankryk. 

Bray-Duunn grenst an de Fransche gemêentn Gyvelde en Zuudkote. Et grenst ôok an West-Vloandern, noamelyk ter ôogte van De Panne. Olangsn de strange van de Panne keun je in gin tyd in Bray-Duunn stoan, wan 't es moa twêe kilomèiters. O de zuudkantn van de gemêente lôopt et Kanoal Nieuwpôort-Duunkerke.

Bray-Duunn es gesticht in de neegntiende êeuwe deur Alphonse Bray, ne reder uut Duunkerke. Ôorsprounkeluk wos't en gehucht van Gyvelde toutda 't in 1883 e zelfstandige gemêente wierd.




#Article 384: West-Vlams (517 words)


Et West-Vlams (of: West-Vloams) es de meest zuudwestelikke streektoale van 't Nederlands. Z' es gesprookn in de provinsje West-Vloandern in België, in Frans-Vloandern in Vrankryk (Fransch Vlaemsch, oan 't utstervn), en in 't westn van Zeeuws-Vloandern in Olland. 

Ook in 't westn van Oost-Vloandern zyn d'r dialectn gesprookn die goed up 't West-Vlams trekkn, lik in de streekn van Moaldegem in et Meetjesland, of in Zulte da nevers Woaregem ligt.

't West-Vlams en 't Oost-Vlams zyn de directe upvolgers van et Vlams da gesprookn wos in 't middeleeuwsche groafschap Vloandern. Da kwam e bitj overêen mei wuk da nu de provinsjes West-Vloandern en Oost-Vloandern zyn in België, en mei de Fransche regio Frans-Vloandern (Fransch Vlaemsch).

't Ollereêste West-Vlams geschreevn tekstjie:

't Grotste stik  van de Middelnederlandsche literateure es in 't Vlams en 't Broabants geschreevn. Da komt omdat in de 13e en 14e eeuwe et literaire zwoartepunt in Vloandern en Broabant lag.

Et Middelnederlands es de verzoamelienge van de Nederfrankische streektoaln die deur de platselike bevolkienge woarn gesprookn in grote dêeln van de Lege Landn in de periode van 1150 tot 1500.

Bekende Middelnederlandsche werkn lik Van den vos Reynaerde, Karel ende Elegast, Ferguut, Floris ende Blancefloer en de werkn van van Maerlant (lik Der Naturen Bloeme) zyn ollemoale in 't Vlams geschreevn.

Et West-Vlams is nie erkend als officiële toale in België, omda België de toalwetgevienge nie nog ingewikkelder wilde moakn. Het West-Vlams is wel een erkende toale in Vrankryk.

De Vos (zie Referensjes vanoundern) deelt et West-Vlams in up boasis van verschilln in klanke en woordvormn.

Er zyn grote overeenkomstn tusschn et Noordelik West-Vlams, Westelik West-Vlams en et Frans-Vlams. Die verzoamelienge streektoaln es dikkers Noordwestelik West-Vlams of ofgekort NW WVL genoemd. De toale van Noord-West-Vloandern en de Westhoek wordt ook Kustwestvlams genoemd, omda vele toalkenmerkn bewoard zyn uut 't dialect van de Saksn, de Kustwestgermoansche volksstamme die Vloandern koloniseerde binst de Germoansche volksverhuziengn in de vierde en vuufde êeuwe.

Zuudoostelik West-Vlams, kortweg ZO WVL, es synoniem vo et Continentoal West-Vlams omdat et surtout gesprookn es in et zuudoostn van de provinsje, surtout in de regio Kortryk-Roeseloare-Tielt.

De verschilln tusschn et NW WVL en ZO WVL zoudn te verkloarn zyn deur den invloed die 't Oost-Vlams en 't Broabants g'ed ein up et West-Vlams uut et verstedelikte zuudoostelik deel van de provinsje mei de vlasverwerkienge in de Leiestreke. Wuk da veel minder gebeurd es by de meer landelik gebleevn bevolkienge uut de Westoek, Frans-Vloandern, de Polders en de kust. [zie ook Ryckeboer]

Up uus  ga je artikels vindn over:

Vo de courante artikels verwachtn me van olle schryvers dan ze dezelfste spellienge volgn. Dienen norm noemn me wyder et  en die stoat  beschreevn. 

D'r zyn uutzounderiengn meugelik woardeure dan de streektoaln in bepoalde artikels beter toet under recht keun kommn. Zie uze  vo de ofsproakn doaromtrent.

't West-Vlams verschilt up veel vlakkn van 't Nederlands en van andere (streek)toaln. Ier es en overzicht van de upvollendste verschilln up 't vlak van klankn, grammoatica (of vormleer) en woordnschat.

De voorbeeldn kommn uut:

Lik by 't Iengels en 't Fries eit ook et West-Vlams deelgenoomn an d'Ingveoonsche klankverschuviengn.




#Article 385: Kassel (Vrankryk) (1353 words)


Kassel (Frans: Cassel) es 'n stad en gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, in't midd'n van de Franschn Westoek. Kassel grenst an de gemêentn Harrevôorde, Stêenvôorde, Terdegem, Sint-Mariakapelle, Oundegem, Okseloare, Boavinkove, Zuudpene en Wemoarskapelle.  

Kassel ligt in't Frans-Vlamsche Outland boovn ip de Kasselberg, nen euvel van 176 mèiters ôoge en 't ôogste punt in de Westoek.

Der es ôok e stoasje van Kassel an d'yzerboane tusschn Duunkerke en Atrecht, mo die ligt nie in Kassel zelve, mor in Boavinkove, benee'n an de zuudwestkant van de Kasselberg.

De Kasselberg wos in den loatn Yzertyd ol beweund deur de Menapiërs, e stamme van d'oude Belgn, die der deur zyn strategische liggienge ulder ôofdplekke van maktign. Ip de Kasselberg stound ton verzekers en euvelfort (oppidum in't Latyn). In 53 v.C. wierd'n de Menapiërs versloagn en ounderworp'n deur Julius Caesar en kwam 't gebied ezo by't Romeinsche Ryk. Êenigte joarn derachter, in 30 of 29 v.C. kwoam'n de Menapiërs tegoare me ulder gebeurs de Morienn in ipstand teegn de Romein'n. D'n Romeinschn gouverneur van Gallië Gaius Carrinas ounderdrukte de rebellie en 't groundgebied van de Menapiërs wierd officiël en ounderdêel van de provinsje Gallia Belgica. 't Fort ip de Kasselberg wierd oumgevormd en ernoamd tout Castellum Menapiorum, wa ton ôok d'n ôorsproung es van d'uudige noame van 't stee.

Vanof d'êeste êeuwe n.C. ountwikkelde de plekke em vodder en wierd et 't belangrykste center van hêel de streke tusschn d'Opoalkuste en de Schelde. Kassel wos ôok e belangryk verkêersknooppunt en lag ip een kruusienge van zeevn heirboan'n, ounder and're richtienge Atrecht en Bonen. Da kun je nog olsan schôone ziene ip landkoartn mè da d'uudige boan'n apeupri 't zelfde tracée volgn. Mor vanof 't ende van de derde êeuwe ad de streke ommoar mêer te ly'n deur d'invoazjes van Germoansche stamm'n die teffrente plekk'n plunderd'n en ofbrandigd'n. Kassel wierd in dien tyd versterkt en der wierd ne rink van meur'n round gebouwd, mor da koeste nie elp'n en Kassel verloor oar repuutoasje van regionoale ôofdplekke an't nieuwere Civitas Turnacensium ('t uudige Dôornik). 

Achter 't inêenvolln van't Romeynsche Ryk, wierd Kassel en ounderdêel van't Merovingische Neustrië. In de neeg'nde êeuwe ôordigde 't by West-Francië en vormdigde 't en eign gouwe (pagus) ounder de Frankische keunienk Karel den Kletsn. In 864 kwam Kassel in and'n van Boudewyn mè d'n Yzer'n Oarme, d'n êestn Groaf van Vloandern. Bist de vroege middelêeuwn lag Kassel nie vrêe verre van de Nôordzêe, die ton vele verder landinnewoarts gienk dan da nu 't gevol es (ounder and're deur de Duunkerke transgressies), wa de plekke kwetsboarder makte vor anvoll'n oovr zêe. De Vikings profiteerdigd'n doavan en in 880 ein ze Kassel illegansn platgesmeetn. Derachter es't bist de tiende êeuwe erbouwd gewist deur Arnulf I van Vloandern, de klêenzeune van Boudewyn I.

In 1071 wierd iere d'n Êestn slag by Kassel uutgevochten tusschn Arnulf III (oundertusschn ol den neegnd'n groaf van Vloandern) en zyn nounkel Robrecht de Fries mè da ze olletwêe groaf van Vloandern wild'n zyn. Oloewel Arnulf mêer troep'n adde en ie ôok gesteund wierd deur de Fransche keunienk Filips I, wierd Arnulf gedôod en wos't Robrecht die won en achter nog ne kêe vuuf joar gepaloaver mè de Fransche keunienk uutendelyk toch den titel van groaf van Vloandern kreeg. Kassel wierd ierachter ipnief versterkt mèd en burchte en nieuwe stadmeurn die gebouwd wierd'n boovnip de restn van d'oude Romeinsche meurn. In de loate elfde êeuwe wierd Kassel deur 't ipdêeln van de kasselrye Sint-Omoars d'ôofdplekke van oar eign kasselrye Kassel Ambacht en wos zo 't center vo d'administroasje van apeupri fiftig oumligg'nde dorp'n en gehuchtn. 

D'n 23stn oest 1328 vochtn de Keirels van Klaas Zannekin bist de Boernipstand ier d'n Twiddn slag by Kassel uut teegn de Fransche. Êerder ad'n de rebelln ol groaf Lodewyk van Nevers buutn gesmeetn. Ze wou'n older machtsboazisse versterkn deur Kassel te bezett'n en't bygelegerde Frans leegr van de keunienk t'attakeern. Oloewel ze in't begun doarin leekn te lukk'n, verlôorn ze van keunienk Filips VI van Vrankryk, nie in't minste ton die versterkiengn kreeg van groaf Willem van Olland en Enegouwn.

In de vuuftiende êeuwe bleef Kassel surtout strategisch e belangryk regionoal stadje binn'n de Bourgondische Nederlandn, ol verschoof 't machtsgebied binn'n de Nederland'n olsmor mêer richtienge mêer ôostelyker geleegn steed'n in Vloandern en Broabant. 

In de vuuftiende êeuwe wos Kassel en ounderdêel van de Habsburgse en derachter van de Spoansche Nederlandn. Mor vanoaf de zeevntiende êeuwe (en zekers vanof de bezettienge van Artesië deur de Fransche) kwam et olsmor dichter by 't schee'n mè Vrankryk te ligg'n. Zekers ton da Louis XIV ôok de Zuudelyke Nederlandn wou veroover'n vo 't Fransche Ryk uut te breyd'n tout an de Reyn, wierd Kassel ôok e mikpunt vo de Fransche leegers. Ol in moarte 1645 koest Gaston van Orleans (de derde zeune van de vroegere keunienk Hendrik IV en de nounkel van Louis XIV) et ol veroovern mor achter êenigte moand'n wierd et weregepakt deur de Spoansche. In 1658 verdreef Henri Turenne in de contexte van de Slag by Duunkerke twêe regimentn Ierse heurliengn in dienste van de Spanjoard'n uut Kassel. De Fransche koestn et in juli 1676 ounder Louis de Crevant were bezettn en versterktn er de burchte.

't Joar derachter geschiedde uutendelyk o de westkantn van de Kasselberg den Derd'n slag by Kassel (ôok wel de Slag an de Penebeke enoemd) ip d'n elfd'n april 1677. 't Fransch leeger ounder François-Henri de Montmorency en Filip van Orleans versloeg der de Nederlandse troep'n van Willem III van Oranje. De slag gebeurde in de contexte van de Frans-Hollandsn Ôorloge, achter da Louis XIV et deur d'Ollanders ingenoom'n Sint-Omoars bezette. Willem zound e leegr om Sint-Omoars t'ountzett'n, mor wierd dus ounderboane versloagn by de Peene o de westkantn van Kassel en verlôor 7000 tout 8000 man in d'n stryd en ôok nog ne kêe 4000 soldoat'n wierd krygsgevang'n genoom'n. Sint-Omoars viel uutendelyk e weke loatr in and'n van de Fransche.

Kassel wierd uutendelyk officiël en ounderdêel Vrankryk deur de Vrede van Neymeegn van 1678 die en ende makte an de Frans-Hollandsn Ôorloge en d'oovernoame van hil Frans-Vloandern deur Vrankryk bevestigde.

Oloewel da Kassel ol mêer of 300 joar by Vrankryk ôort, es't nog vrêe Vlams van karakter en uutzichte, wa de plekke in trek makt by toeristn uut Vloanderen, mor ôok by Fransche uut de reste van't land. In 2018 es Kassel nog verkoozn gewist tout favoriete plekke van Vrankryk in't televizje-programma Le Village préféré des Français.

't Uutzicht van d'uuzetjes in Kassel (op de mart bevôorbeeld) es typisch Vlams. Ôok an and'r diengn ku je ziene da 't stee mè Vloandern verbound'n wos. In 'n tydde stoegn d'r in Kassel mêer of 20 meulns, nu nog êentje: de Casteelmeulen. Ôok kun je an de meurn of de ruutjes teffrente plakkoatjes of vlaggn ziene mè de Vlamsche Lêeuw ip. Je ziet ip nen deurdeweeksn dag in Kassel somstekêe mêer Vloamsche Lêeuwn of in Vloandern zelve d'n elfstn juli, ol es da in Kassel mêer en uutdrukkienge van ulder regionoal karakter en gin polletiek symbool. 

Carnaval es der êen van d'ôogepunt'n van't joar en hil de mart ziet ton zwort van't volk. A ze carnaval viern, goan de Reuzn uut. Ulder reuzn noem'n Reuze Papa en Reuze Maman, en ze wierd'n uutgehoald de zundag vôorn Aschkewoensdag en ip Poasmoandag. Ulder iptreed'n es e hil spel woaby de klokk'n luud'n en de lokoale fanfoare 't Reuzelied spêelt. Als de groote klokke luidt, de reuze komt uit zing'n ze ton in't Vlams. In Kassel en ze ôok e tradisje van bal populair's in de zommer en klêenschoalige folkfestivallekes en -concertn, woa der ôok dikkels in't Vlamsch wierd gezoungn.

Radio Uylenspiegel es nen vrye radio uut Kassel die uutzendt in't Frans-Vlams en doamee 't Vlams wilt promootn in Vrankryk. Ze zend'n uut ip 91.8FM

In Kassel zyn der ôok teffrente kaféetjes, erbergn en restorangsjes woa je typisch Vlamsche kost kunt kryg'n lyk potjesvleesch, karbonoades à la flamande, kiekn in sause van maroilles-koas of dikke palluln vo dessert. Je kunt er ôok lokoale bierkes kryg'n lyk e Reuzebier da in Kassel zelve gebrouwn wierd in de Brasserie du Mont Cassel an de Duunkerkseboane.




#Article 386: Noorderdepartement (535 words)


Et Noorderdepartement (Frans: Département du Nord ofte in't kort le Nord)  es e departement in de regio Hauts-de-France in't nôord'n van Vrankryk (nummer 59). Inweuners van't Noorderdepartement word'n in't Frans Nordistes genoemd. D'ôofdplekke es Rysel (ofte Lille in't Frans).

't Noorderdepartement es één van de 83 departementn die ontstoan zyn binst de Fransche Revoluusje, de 4e moarte 1790, uut de provinsje Vloandern (Flandres). Die provinsje van 't Frans keunienkryk was gevormd deur verschillige veroverde gebiedn. 't Nôordelik en centroal gedêelte kwam van 't Groafschap Vloandern, 't ôostelik dêel van 't Groafschap Henegouwn en 't zuudelik dêel vormde 't kerkvorstndom Koameryk (Cambrai). De vlagge en 't woapn van't Noorderdepartement verwyzn dudelik noa Vloandern.

't Departement vormde vroeger tôope mè 't Nauw van Kales de Fransche bestuurlikke regio Nôord-Nauw van Kales, mo ôort sedert d'erindêelienge van de Fransche regio's in 2016 by de nieve regio Hauts-de-France.

't Noordepartement es 't mêest nôordelik departement van Vrankryk en ligt neffenst België, ter ôogte van West-Vloandern en Enegouwn. 't Grenst an de Fransche departementn Aisne in't zuud'n, Somme in't zuudwestn en an't Nauw van Kales in't westn. O de nôordkantn ligt et an de Nôordzêe. De kuststrooke wierd d'Opoalkuste genoemd.

Deur't departement lôopn teffrente gekende rivier'n; O de nôordkantn in de Franschn Westoek ligg'n stikk'n van den Yzer, de Kolme, den Aa en de Leie. Die twêe latstgenoemde vorm'n in't nôordwestn de schreeve mè 't Nauw van Kales. In de streke round Rysel lôopn de gekanaliseerde Deule en oar zy-riviere de Marke. De Schelde strôomt van't zuud'n vanuut 't departement Aisne nôordwoarts deur Koameryk en Valencyn vo ton licht of te buugn noa't nôordwestn richtienge Dôornik. De Skarpe es e zy-riviere van de Schelde die van 't stee Atrecht in't Nauw van Kales ôostwoarts deur Dowoai lôopt en uutmoundt by de plekke Mortagne-du-Nord. In't zuudôostn in d'Avesnois ligt ôok nog de Samber in't bekk'n van de Moas.

't Ôogste punt van't Noorderdepartement es 272 mèiters ôoge en ligt ip't groudgebied van de gemêente Anor, illegansn in't zuudôostn in d'Avesnois, teegn de schreeve mè Enegouwn. Vele mienschn peinz'n pertank da de Kasselberg 't ôogste punt es, mor dien es mor 176 mèiters ôoge.

't Noorderdepartement bestoat uut zes arroundissementn en et 41 kantongs en 648 gemêentn. De zes arroundissementn zyn:

Vlamsche historici deeln 't Noorderdepartement dikkers azo in:

Et Nauw van Kales en 't Noorderdepartment t'hope noemn ze otements ook nog wel de Fransche Nederlandn.

Et departement es een van de mêest verstedelikte regio's van hil Vrankryk. 't Es de dikst bevolkte regio van Vrankryk, der weun'n in zyn gehêelte apeupri 2,6 miljoen mienschn. De tien grotste gemêentn noar inweunertal zyn:

In et arroundissement Duunkerke ligt er ne hêle regio tussen de Leie en de Nôordzêe woar dat er Vlams geklapt weird: Frans-Vloandern. Vroeger makte 't dêel uut van 't Groafschap Vloandern, moar sins dat et g'annexeerd es deur Vrankryk goat de kennisse van de Vlamsche toale achteruut ten vôordêle van 't Frans.

In Duunkerke zelve bestoat et , et lokoal dialect da straf an 't Vlams doe peizen.

In d'andre arroundissementen, soms la Flandre romane genomd, klappen ze Picardisch of le picard, da dikkers ôok ch'ti genomd es. Doarom noemen ze de gasten van de Nord dikwils Ch'timi (Uutsproake: sjchtiemie).




#Article 387: Brussel (121 words)


Brussel (in 't Frans: Bruxelles) is 'n hoofdstad van Belgie, va de Vlamsche e de Fransche Gemêenschap, van 't Vlams Gewest, en oek (den officieuzn hoofdstad) van de Europeesche Unie. 

De noame Brussel dekt eigentlik vele begrippn. 't Is op d'êeste plekke e gemêente die à peu près 145.000 inweuners telt. Mo Brussel is oek de roepnoame voe 't Brussels Hoofdstedelik Gewest, da bestoat uut Brussel zeve en 18 aar gemêentn (Anderlecht, Schaarbeek, Molenbeek,...)

De noame Brussel komt ôorsprounkelyk van Broekzêle, en huus (sala, zêle, vgl. met Vormezêle) in e moerassig gebied (broekn dus, peist mor an de Broekn). In 't Fransche is er e parochie die Broksele noemt, dat is 't zelste. Brussel et e Manneken Pis egeevn no Broksele.




#Article 388: Annelien Coorevits (174 words)


Annelien Coorevits (Kortryk, 3 december 1986) is verkoozn toet Miss België 2007. Ni ollêne de 'vakjury' moar oek de tv-kykers tuus voen neur de snelste. 
't Wos ol geleedn va Stéphanie Meire in 1993 dat er nog e West-Vlamsche die verkiezing ewonn adde. 

Idder wos Annelien Coorevits oek ol Miss West-Vloandern. Ze groeide ip in Wevelgem, moa ze wunt op 't moment van neur verkiezienge in Wytschoate (Euvelland). Annelien studeert communicatiemanagement, optie public relations an d'hogeschool West-Vloandern Afdelinge HIEPSO. Overlatst stoeg 't er en artikel in 'n Poperienknoare over da ze zoe veruuzn no de streke va Roeseloare.

Z'eit e twee-eiige tweelingzuster Liselotte en nog e twêe joar oudere zuster Stéphanie.  Eur broere Robbert es tien joar jounger.
Z'es de dochter van Jacky Coorevits, een handeleire in vlas en zelfstandigen verzekeringsagent en Monique Hoedemakers, een leraresse in 't lager van de Sint-Jozefschool in Yper.  Achter de scheidinge van eur ouders es ze verhuusd uit Wevelgem.  Eur moeder weunt nog in Wevelgem, eur voader in Yper.

Annelien Coorevits wos in gank met voetboller Olivier Deschacht.




#Article 389: Langemark (433 words)


Langemark is e prochie in West-Vloandern. 't Bestoat ol siens oungeveer 450 n.C. 't Is altyd e klêen centrum in de Westoek gebleevn. In de dorpskerne weunn der oungeveer 3 500 inweuners. Binn Langemark liggn der nog twêe parochies: de Madône en Sint-Juliens. 
In 1971 fusioneerde Langemark met Bikschôte en in 1977 met Poekapelle, en achter veel protest van de Poekapellenoars en ze de nieuwe gemeente uuteindelik Langemark-Poelkapelle genoemd.

De 65 meiters oge torre van de Sint-Pauluskerke komt goed uut up 't marktplingsje met oge platoaneboomn, waarround de stroatn nog ossa met kasitsesteen zijn angeleid. Idre woensdagvornoene is 't er ier nog markt.

Vroeger ad Langemark een buurtspoorweg verbindienge met Roeseloare en lag het op de spoorverbindinge tussen Ostende en Armentières, op spoorlijne 63 tussen Yper en Toeroet. De statie is tot op heden gebrukt als kazerne van de pompiers, mo achter de bouw van een nieuwe kazerne in 2006 kommet het waarschienlyk leeg te stoan.

Langemark is ook de Baeckelandt-prochie. Iddere drie joar viert men ier de Baeckelandtfjeesten. Historisch was Lodewijk Baekelandt bist de Fransche bezettienge de leider van een beruchte bandietebende, die loater geromantiseerd werd. Ne werd ountoofd up de markt van Brugge.

Langemark et ook een bekend jeugduus: De Flodder.

By de meeste menschn stoat Langemark meest bekend voe zy Duutsche Militaire Begroafplekke, 't Studentekerkof ut 'n Êeste Weireldoorloge. Ip 't soldatenfriedhof liggn der mêer of 44 000 Duutsche soldoatn.

In dien oorloge ad Langemark zwoar te lydn, 't lag noamelik juuste op de frountlyne. 't Bleeft der nietn overynd stoan.

Ounder de schryfwyze Langemarck is 't dorp voorol gekend in de Fransche, Iengelsche e Duutsche krygsgeschiedenisse deur de veldsloagn in november 1914. In Duutsland ountstound e woare mythe round 't woord Langemark achter volsche zegebulletins van het leger over heldhaftige gevichten van jounge Duutsche soldoatn. De gevichten addn idder plekke gevoundn tussen Nôordschote en Bikschôte mo Langemark was gekoozn omdat et zo Duuts klounk. In de Duutsche schooln werdn d'eldn van Langemark vereird, en er werdn gedinkdagen geoeden en monumentn opgericht. Hitler, die nog by Yper gestationeerd gewist wos, nam deze heldenvereringe over en noemde zyzelvn ook een Langemarck-stridder. Loater werd het Vlamsch Legioen als  stormdevisie Langemarck an 't oostfrount ingezet.

Op 22 april 2005 wos 't juuste 90 joar geleedn dat in die gemeente, en da voe d'iste kêe in de weereldgeschiednisse, op grote schale een chemikn aanvol wos uitgevoerd. De Duutschers gebruktn chloorgoaze dat met de wind mee gink in de richtinge van de geallieerde troepn. Verrast deur 't succes greepn de Duutschers echter nie de kanse voun deure te stoten en zo Yper in te neemn.




#Article 390: Luc Glorieux (182 words)


Luc Glorieux (Kortryk, 6 september 1942) es voorol gekend vo zyn bydroagn an 't promootn van den autocar of den ottobuus.  Ie es actief in de FBAA (Federatie van de Belgische Autobus- en Autocaroundernemers en Reisorganisatoren) en eit enigte autocarbeurzn ipgericht, woavan dat den bekendstn Busworld es in d'alln va Kortryk (Kortrijk Xpo).
Die beurze eit internationoal belang en es wrêed belangryk vo Kortryk.  Glorieux eit hem ol vree moetn weiren vo de beurze in Kortryk t'oudn.

Ip moandag 18 september 2006 woun 't ie de twêejoarlikse Westtoer-Prys Fernand Peuteman.

Ie eit e diplom regentaat Nederlans-Geskiedenisse, be'oald in 't Sint-Thomas in Brussel.
Doamee begost ie lesse te geevn moa ie vound doa lik nie direk zyne droai.  Achter zyne legerdienst deed ie 'n êen interim achter 'n andern moa kwam uiteindelik in de café-kelder van staduus va Kortryk Juul Coussens teegn, die em vôornsteldige van secretair te wordn van de Federatie Car en Bus.
Nen job woarin dat ie hem noar eign zeggen zot eit gejeund.

Ie weunt in Roeseloare en eit tôpe me zyn vromins Fernande twêe dochters: Mieke en Veerle.




#Article 391: Jacob van Maerlant (265 words)


Jacob Van Maerlant (Brugse Vrye, ca. 1230 - Damme, 1293) wos nen Vlamschn schryver die schreef in de volkstoale. Y eit zuk en kart miljoen verzn van 't Latyn na 't Diets vertoald.

Jacob van Maerlant is round 1230 geboorn in de streke van Brugge en je weunde in Damme, in dien tyd de vôoroavn van Brugge. Da woarn ton vree ryke steedn woarda ter vele an commerce werd gedoan. Je studeerde an de Sint-Donoaskapittelschole en oalde z’n bronn uut d’abdyen Ten Duunn en Ter Doest.

In 1260 est'n em na Zêeland gegoan vo der in 't plekske Maerlant (by Den Briel) koster te kommn. Doar begost ie te schryvn; voorol ridderromans vo ryke Zêeuwsche adelykn. Je schreef er Alexanders Geesten, nen boek (helegans in verzn) over 't leevn van Alexander de Grôotn, De Historie van den Grale / Merlijns boec, over keunink Artur, en ôok de Istory van Troyen, over den Trojaanschn oorlog en de zwerftochtn van Aeneas.

Rond 1270 kêerde em were na Damme en doar schreef em zyn bekendste werkn:

J'es verzekers gestorvn in 1293 in Damme. Achter z’n dôod kendn z’n werkn een eruplevinge in de 19e eeuwe bist de Vlamsche Bewegienge. In 1997 èn ounderzoekers gezeid da Van neghen den besten, de beschryvinge van 9 heldn uut de geschiedenisse, ôok van den and van Jacob van Maerlant zyn. 
Da zou ton zyn latste wirk moetn gewist zyn want Van neghen den besten es geschreevn achter 1291. Mo over da werk zyn ze nog nie hêel zeker.

Up de markt van Damme, vô 't staduus, stoat er 'n standbild van em.




#Article 392: Sylvère Maes (168 words)


Sylvère Maes (Zevekote, 27 ogustus 1909 - Ostende, 5 december 1966) wos een West-Vlamsche coureur. 

't Êeste joar dat 'n prof wos, wount 'n ol Parys-Roubaix, in de sprint tegen Félicien Vervaecke (1933).
Doarachter concentreerde Maes nem surtout op de Tour de France. In 1934 wos Maes den ênigstn Belg die een etappe won. 
In 1936 wount 'n 4 etappes en oek de eindzege in de Tour. Oek in 1937 adde Maes kunn winn, moa de Belgsche ploeg gaf collectief op (mè Maes in 't geel), omdat de koersdirecsje de Fransche favorittn vôorntrok: Lapébie angde in de cols achter d'auto's en da muchte ollemoale.

In 1939 woun Maes ze twèddn Tour. Da joar wos 'n oek 'n bestn klemmer. 
Achter 'n Twiddn Weireldôorloge (in 1947) dei Maes op ze 37ste nog mei an de Rounde van Italie: en oalde e schône 5de plekke. 't Joar doarop stoppnde mè koersn. 

Achter z'n actieve carrière wos Maes ploegleider van de Belgen in de Tour de France van 1949 toet 1957. 




#Article 393: Stêenvôorde (104 words)


Stêenvôorde (Frans en Nederlands: Steenvoorde) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in de Franschn Westoek, teegn De Schreve. Stêenvôorde grenst an de West-Vloamsche gemêente Poperienge (mêer bepoald an de dêelgemêente Woatou) en an de Fransche gemêentn Godsvelde, Eke, Terdegem, Kassel, Oudezele en Winnezele.

Stêenvôorde ligt in't Frans-Vlamsche Outland, benee'n an den westelykn flank van de Wouwenberg. De noame van't dorp verwyst na 't Vlamsche stêen en vôre, wa verwyst noar en oovrsteekplekke. Da komt mè datter in diejn cotée en oude Romeinsche boane liep die illegansn va Bonen noa Keuln liep en ier d'Eybeke (Ey Becque in't Frans) overstak.




#Article 394: Akademie voor Nuuze Vlaamsche Tale (132 words)


DAkademie voor Nuuze Vlaemsche Taele es een instituut in Frans-Vloandern die 't West-Vlams promoot in het Nôordn va Vrankryk. 

't Es een associoatie van het type Loi 1901. Heur olgemêne doelstelliengn zyn het bewoarn, deuregeevn en promootn van de Vlamsche toale in het socioal, cultureel en economisch leevn. Ze probeert ôok van middeln te krygen vo 't West-Vlams te ounderwyzn, lik streektoale in de schooln.

De Akademie organiseert oek de Tale en Muuzyk Feestdagen ieder joar in oktober; in 2011 ol vo de zeevnste kêe. D'eerste woarn op 'n Kasselberg, de twidde in Wormhout, de derde in Ekelsbeke (Esquelbecq), de vierde in Leffrinkhoeke (Vlemsch: Laffernhoeke), de vuufde in Bollezeele, de zesde in Hooimille en de zeevenste in Hoazebrouck. Op de fêestdoagn ku iederêen kennesse moakn me 't Vlemsch in ol zyn vormn.




#Article 395: Verênigde Stoaten van Amerika (340 words)


De Verênigde Stoaten van Amerika of kortweg Amerika es e land in Nôord-Amerika (in 't Iengels: United States of America, of kortweg USA of zest US). 
'n Oofdstad is Washington DC. In Amerika weunn d'r mêer of 300 miljoen menschn. De grotsn e belangrykstn stad is New York.

't Land is e bitje met e kir egroeid. 't Begost in 1776 toun da 13 kolonies nunder wilnde ofschêen van 't moederland Grôot-Brittannië. In 1783 erkende Iengeland ton oek da 't een apart land wos. 
De 13 stoatn schoovn op na 't Westn en 't land kwam grodder e grodder.
Achter e burgerôorlog (1861-1865) tusschn de zudelikke en de nôordelikke stoatn (over ounder ander de sloaverny) groeide 't land en kwam et ossan moa machtiger. Miljoenn immigrantn (oek uut West-Vloandern) woarn d'r welekommn. Amerika dei mei an 'n Êestn Weireldôorlog en de Twiddn Weireldôorlog, e ze wounn twêe keirs. 
Sedert de joarn '50 is Amerika dé weireldmacht. Êest nog mi Rusland, moa in deze tydn speel et die rolle ollêne. Doadeurn kom et oek da 't in veel landn ni geirn ezien is (peis moa an de aansloagn op de WTC-tôorns).

Moar oek intern ed et, nietegenstoande ze welvoart, vele probleemn te bekampn: vervulieng, racisme, verschil tusschn arme e ryke,...

Amerika is e federoale republiek die steunt ip de groundwet, mi vele macht voe de president die ieder vier joar ekoozn is. Voe 't moment is da Joe Biden, die in januoari 2021 Donald Trump upevolgd et.
D'r zyn politiek gezien moa twêe partyen die echt meitelln: de Democroatn (idder progressif) en de Republiekeinn (idder conservatif). Zyder en de macht in 't Congres: dat is de volksvertegenwôordigieng die bestoat uut de Senoat en 't Uus van Ofgevoardigdn.

In Amerika betoaln ze met Amerikoanse dollars. Êne dollar is 't zelfde gelik 0,8930 euro's (2/05/2019). 'n Dollar es ôok in veel andre landn ter weireld gebrukt om gemakeliker te betoaln of ip reize, surtout in Oazië.

Amerika e veel nationoale parkn. Vôorbeeldn dervan zyn de Grand Canyon, Monument Valley, Yellowstone en Death Valley.




#Article 396: Kestdag (331 words)


Kestdag is ne feestdag en de dag woarip da de christnen de geboorte van Jezus Christus viern. 't Volt ieder joare ip 25 december. Den oavend dervôorn wordt kestoavend genoemd.

Volgns de evangeliën moestn Maria en Jozef, de ouders va Jezus, noa Bethlehem om udder te loatn registreern by de bezettiengsmacht, 't Romeins Ryk. De keunieng Herodes oat doar toe beslootn, om de innienge va belastiengn meugelik te moakn. 't Verhoal goat dat olle erbergn vul zoatn en da Jozef toun moa ne stol gezocht eit om in te sloapn omdat ie zag dat Maria ieder moment koste koopn. Jezus zoudt toun geboorn zyn in dien stol.

Het fêest van Kestdag es een typisch vôorbeeld van recuperoatie deur de Katholieke keirke, want vôorn da de christnen da vierdn, wos 't er ol een fêest in die periode. De Germoann vierdn midwinter round 21 december omdat vanof ton de doagn were langer koomn. In de 4de eeuwe eit Constantyn de Grote beslist da Kestdag ip de 25sten december moest volln. Tot toun wos de geboorte va Jezus nie echt belangryk in het christndom.

Oloewel da kestdag voo de christnen nog oltyd van grôot belang es, wordt het olgemêen gevierd in 't Westen, oa je nu gelôvig zyt of niet. Minsn zettn toun mêestol ne kestbôom, eventueel me een keststolleke. Ze versiern udder uus me verluchtienge, zowel binn of buutn. Kestdag eit ôok zyn typische muziek vôortgebrocht, mêestol nogol van meligen oard. Minsn viern kestoavend dikwyls in familieverband en kestdag zelve es nen typische dag om familie te bezoekn. Kestdag es ôok een moment om cadeautjes te geevn an u dierboarn. In sommige landn, lik Amerika weirdn die kadootjes gebrocht deur de Kestman (Santa Claus), een mêer Angelsaksische variant va Sintekloai. 't Es surtoe voo de kommérse da we kestdag nog viern: 't zyn nie vele minsn die nog weetn over wuk dat 't eignlik goat. Vele sjow ip den teevee, buuksje vul frettn, en och here moeder eerde no de wuppe elpn.




#Article 397: Industriezone Gullegem-Môorsele (116 words)


D' industriezone Gullegem-Môorsele es e redelyk grôot industrieterrein met 'n ippervlakte van 147 ha geleegn ip 't groundgebied van Gullegem en Môorsele. Da zyn alletwee dêelgemêentn van Wevelgem. 't Industrieterrein is êen van de drie grootste industriezones van 't arroundissement Kortryk, tôope met 't terrein Heule-Kuurne en Woaregem-Vyverdam, die respectievelik 201,1 hectare en 112,1 ha grôot zin.

't Examencentrum vo je rybewys 't hoaln ligt in 't industrieterrein en redelik wa jonge gastn uut de streke round Gullegem kommn doar oefenen.

Grôte bedryvn ip 't terrein zyn LVD (den LVD), Boal Belgium nv, Vanca Belgium nv, Atcomex Company nv, Inter-Tegel, Castellins, Seuropac bvba.

An den overkant van de boane na Môorsele ligt het natuurgebied De Bergelenput.




#Article 398: Leonard Lodewijk De Bo (142 words)


Leonard Lodewijk De Bo (Bevern-Leie, 27 september 1826 - Poperienge, 25 ogustus 1885) wos e West-Vlamschn paster en schryver. En is in 't bezounder ekend voe ze Westvlaamsch Idioticon, e verkloarnd wôordnboek va 't West-Vlams. 

Leonard Lodewijk De Bo groeide op in Bevern-Leie. E wos ossa 'n rapsn va de klasse. At 'n 14 joar wos, much 'n na 't college in Tielt. Doarachter gienk 'n na 't semenoarie in Brugge. In dien tyd begust 'n nem t'interesseern in 't West-Vlams. 
In 1851 wos 'n paster ewyd en toen blêef 'n mêer of twientig joar lêroare an Sint-Lodewyk in Brugge. Loater va tyd wos 'n paster in Elverdienge, Ruuslee e Poperienge woa dat 'n deekn kwam. In Poperienge goenk 'n ouk dôod. Z'en nem doa nôois hêlegans vergeetn, want 't is nog ossan e stroate na nem vernoemd: de Deken De Bolaan.




#Article 399: Rôzebeke (Stoan) (102 words)


Rôzebeke (Nederlands: Westrozebeke) es een dêelgemêente va Stoan, in de provincie West-Vloandern. 't Es een redelik landelike plekke, me oungeveer 2200 inweuners. De noame betêkent: 'beke me riet'.

Rôzebeke es ol een prochie sedert 't joar 950 volgns de overleverienge en in 1066 woarn er schriftelike vermeldiengn va Rosebeca. In 1382 wos 't er nen grôotn veldslag tussn het Vlamsche leger va Filip van Artevelde en Filips de Stoutn: Slag by Westrôzebeke. Diene latsten eit gewounn en van de 50.000 Vloamiengn zyn der 20.000 gestorvn. 't Wos 't ende van de macht van de gemêentn en 't begun van 't Bourgondisch tydperk.




#Article 400: Bikschôte (396 words)


Bikschôte is e landelikke dêelgemêente van Langemark-Poelkapelle en grenst an Nôordschote, Merkem, Langemark en Zuudschôte-Boezienge.
't Is e gemêentelikke kleuter- en basisschole en 't zyn oek verschillige verênigingen. Tot 1970 wos 't e gemêente op zyn eign.

't Woapenschild van Bikschôte (of Bixschoote gelyk dat et vroeger werd geschreevn) tôogt een omeininge of een beschuttinge (vroeger: scho(o)te) nevenst e beke (bik).
't Suffix -scho(o)te vindn we were in Zuudschôte, Nôordschôte en Oundschôte en is e verwyzinge noar d'outn beschuttingn da je tussn de verschillige landeryen kost werevindn.

Bikschôte wos êen van de mêest bevochtn dorptjes beist den Eestn slag vo Yper (Êeste Weireldoorloge).
De grotstn slag was ip 21 oktober 1914 toen dat de Duutsche ('t 26ste en 27ste Duutsche Reservekorps) te zessen 's nuchtens noa Langemark trokkn vo were e stik van 't Ieperleekanoal te bezettn. Zudder bestoundn voornamelik uut oungetrainde studentn en ander jounge gasten en zyn en masse afgeslacht gewist deur de Brittn. Op 't Duuts militair kerkhof in Langemark liggen der 3000 Duutsche slachtoffers.

Op de grenze by Zuudschôte ligt 't gehucht Stêenstroate woadat de Duutsche op 22 april 1915 vo den êeste ki gifgoaze ein gebezigd.

In Bikschôte is 't er e wandelroute Het Vredespad (6 of 10,5 km) die in 't têekn van den Êeste Weireldoorloge stoat.

Beist 'n Êeste Weireldoorloge es d'ôorsprounkelikke kerke hêel vermassakreerd gewist.
In de joaren achter den oorloge en ze z'erbouwd: de Sient-Andreaskerke is gebouwd in de joarn 1922-1924 naar een ountwerp van architect Marcel Hocepied. In 't brandglasroam an de rechterkant kun je 't woapenschild van Bikschôte werevindn. 
De neogotische kerke is e driebeukige allnkerke en is gebouwd in gelige briekn.
Rond de kerk ligt een typisch kerkof met de Kapel Onze Lieve Vrouw van Rust en Vrede.

De Beeuwsaertmeuln is een outn windmeuln in de Meulnstroate.
De meuln is gebombardeerd in 'n Êeste Weireldoorloge en is sedert ton nie mi gebruukt. 
Nu zyn z'em an 't restaureern: achter d'ontmantelienge goan z'em hêel erbouwn.

Sinds 2004 organiseert de Landelyke Gilde van Bikschôte alle joare in september 't Europees Kampioenschap Pompoenslingern. By dien sport (populair in 't zuuden van deVS, woadat ze 't pumpkin chunkin noemn) is 't de bedoeling van n pompoen zo verre meuglik weg te smytn met e katapult of e trebuchet. De ervoaring lêert dat diepgevrozen pompoenn 't verst weg te slingern zyn omda ze nie direk hêel in frut volln.




#Article 401: Luxemburg (land) (100 words)


't Grôotertogdom Luxemburg is e land van de Europeesche Unie. 't Legt tusschen België, Duutsland e Vrankryk. 't Land is, a je 't per inweuner bekykt, êen van de rykste ter weireld. D'r weunn à peu près 455.000 inweuners en 't et een ippervlakte van 2 586 km². 'n Oofdstad is Luxemburg. 'n Nationaaln fêestdag volt op 23 juni.

D'r zyn drie officiële toalen in Luxemburg: Frans, Duuts e Luxemburgs (Lëtzebuergesch).

Luxemburg, Echternach, Clervaux, Diekirch, Vianden, Esch.

Luxemburg is, juste lik Belgie, e parlementaire, constitutionele monarchie (nie met e keunienk, mo met Grôotertog Henri).

'n Êestn minister is Xavier Bettel.




#Article 402: Cyriel Verschaeve (441 words)


Cyriel Charles Marie Joseph Verschaeve (Ardôoie, 30 april 1874 - Solbad Hall, Ôostenryk, 8 november 1949) wos e schryver, dichter, ounderpaster, flamiengant en nazi-collaborateur.

Vo z'n middelboare gienkt ie no ’t Klêen Seminarie in Roeseloare wodat ie in contact kwamt met de katholyke Vlamse studentnbewegienge en met ’t gedachtengoed van Albrecht Rodenbach.  Dorachter lêerdet ie voe paster an ’t Grôot Seminarie in Brugge.

Tussen 1896 en 1911 is 't ie lêroare in ’t college van Tielt.  Oendertussen volgdet ie ook nog cursussen in Duutsland an de uniefs van Jena en Marburg.  Ierdeure wierd ie 'n grôte vorstander van et ‘pan-Germanisme’.

Ip 4 november 1911 wierd ie ounderpaster in Oalveringem.  Bist den êesten wèreldorloge ligt Oalveringem achter ’t frount.  Cyriel Verschaeve wordt do de gêestelikken leider van de Froentbewegienge, die upkomt tegen de oenrechtvoardige behandelienge van de Vlamsche soldoatn in et deur Franstoaligen geleide Belgisch leger. Z'n pastorieë is de platse woada vele Vlamsgezinde soldoatn tope kommen en Cyriel Verschaeve schryft zelve èèn van de zogenaamde ‘Frontbrieven’ no keunink Albert woda de mistoestanden in ’t Belgisch leger worden angekloagd.  Hier liggen hun lijken als zaden in het zand, hoop op den oogst O Vlaanderland is èèn van z'n dichtregels die up den êestn Yzertorre gezet worden.

Achter den oorloge goat Verschaeve mêer en mêer den anti-Belgischen toer up: je viendt da der nie rap genoeg tegemoet gekommen wordt an de Vlamsche eisen. In de joaren ’20 zoekt ie contact me Joris Van Severen en z'n Verdinaso, moa je verbrikt da contact os et Verdinaso 'n Belgicistischen koers up goat.

In 1936 krygt ie tôpe me Stijn Streuvels en René De Clercq de Rembrandtprys an den unief van Hamburg en in 1937 krygt ie et ère-doctoroat in lettren en wysbegèèrte an den unief van Leuven. In 1939 got ie up rust ols ounderpaster.

Achter den invol van de Duutsers in 1940 wordt ie in november benoemd toet vôorzitter van de Vlamse Culteurroad. Verschaeve ziet de komst van de Duutsers ols 'n middel vo de ounafankelikeid van Vloandren en doarom steunt ie oak ’t Vlams Legioen da an ’t Ôostfrount me de Duutsers mee go vechten tegen de communisten. In 1944 got ie zelfs ierover gon klappen met Heinrich Himmler.

In ogustus 1944 moet ie vluchten no Duutsland en in april 1945 noar Ôostenryk. In 1946 wordt ie deur de militaire rechtbank in Brugge by verstek ter dôod veroordêeld. Up 8 november 1949 sterft ie in ’t Ôostenrykse stadje Solbad Hall an 'n artinfarct.

De stoffelikke resten van Cyriel Verschaeve worden in 1973 deur Bert Erikson en 'n poar leden van de VMO upgegraven en in Oalveringem erbegraven.

Lyste van zyn werkn

Otobiografische werkn




#Article 403: Patrick Lefevere (200 words)


Patrick Lefevere (Môoslee, 6 januoari 1955) es ne vroegern coureur, die surtout bekend es gekommn als sportdirecteur va grôte ploegn lik Mapei (joarn '90) e Quick·Step-Davitamon (nu Omega Pharma Quick·step). Oender zyn leidienge rêedn en ryn d'r bekende coeureurs lik Johan Museeuw, Tom Boonen, Michele Bartoli, Paolo Bettini e Frank Vandenbroucke.
Patrick Lefevere es anno 2006 ôok vôorzittre van Verenigienge van Internationoale Profploegn en lid van d'UCI-comisje tegen dopinge.

Patrick Lefevere duft oltemets stravve uutsproakn doen. Latst ètn Tour-winnoare Floyd Landis uutgemakt achter zyn vermêend dopinggebruuk.

In januari 2007 komt er een reke artikels uut in de gazette Het Laatste Nieuws woarin da Lefevere zwoar beschuldigd es van 't organiseern van dopinge by zyn coureurs. 
Lefevere start 'n zoake vo 't gerecht tegen de gazette. 't Verhoal angt met oakn en ôogn an mekoar en stoat vul met leugens, zegt ie.

Olverwege 't sezoen '79 stopte Lefevere als coureur en wierd adjunct-sportdirekteur by de ploeg woa dat ie koerste, Marc Zeepcentrale.
Je lêert de stiel als adjunct van Walter Godefroot bij Capri-Sonne en Lotto. 
Je wordt ploegleidre by Mapei - GB, da loatre Mapei - Bricobi en Mapei - Quickstep wordt.
Doarachter begunt ie als manager van Quickstep - Davitamon.




#Article 404: François Glorieux (175 words)


François Glorieux (Kortryk, 27 ogustus 1932) es nen eed'ndoagsen West-Vlamse componist, pianist, dirigent en professor in de muziek. In totoal eit ie mièr of 300 weirk'n gemakt.

François Glorieux es geboorn en getoogn in Kortryk. J'eit zyn studies voo piano gedoan an het Koninklijk Conservatorium in Gent. Doarachter eit ie over de hièle weireld ipgetreed'n als solist. Sedert 1977 geeft ie lesse an dazelfde conservatorium, noamelyk koamermuziek, moa ie geeft wok lesse in Yale en in Antwerpn.

Noast lesse geevn es't ie vworol componist gewist, wofdzoakelyk muziekstikk'n voo koperbloazers en slagweirk. In 1962 eit ie in ipdracht va Maurice Béjart voo het Ballet van de XXste Eeuw het stik Movements gecomponeerd. Loater eit ie wok composities gemakt voo het Koninklyk Ballet van Vlaanderen, et Nederlands Danstheater en het (Amsterdams) Nationaal Ballet.

Een andere belangryke bezigheid va François Glorieux wos dirigeren, en j'eit over de hièle weireld geweirkt: Amerika, Lond'n, Tokyo, Kiev, Mainz, Berlin, München, Keuln, Parys, Genève,...

Der es nen boek over zyn leevn verskeenn in  2005: François Glorieux - een leven voor de muziek.

 
 




#Article 405: Verdinaso (238 words)


't Verdinaso wos e bewegieng in België in 't interbellum, opericht deur Joris Van Severen. Verdinaso is de ofkortieng va Verbound van Dietsche Nationaal Solidaristen. 

Achter 'n Êestn Weireldôorlog aj overol in Europa extreme partyen e bewegiengn, zowel aan de lienkse of de rekse kant. 't Verdinaso is opericht op 6 oktober 1931 en wilde de moatschappy en de stoat ommevormn tout e corporatistiesch gehêel. Doarin is de bevolkieng ounderverdêeld ol noargelang nunder economischen groep da ze vertegenwôordigen. Doamei stoat 't corporatisme regelrecht tegenover e parlementair systêem woarin da 't volk ze verkooznn zelve kiest. Bovendien ad et corporatisme van 't Verdinaso ouk e fascistieschn inslag. Ni ollêne werkgevers e werknemers, moar ouk leedn van de (rekse) party zou'n ottomatiesch kunn zeteln in 't wetgevend orgoan.

Et Verdinaso ad oek e specifiek lokoal programma. In 't prille begun woarn ze anti-België, moa sedert de Nieuwe Marsrichting (14 juli 1934) veranderde sterke man Van Severen zyn plan: e wilde toet e verênigieng kommn tusschn Belgie, Olland, Frans-Vloandern e Luxemburg. Doamei verlôor 't Verdinaso oek voor e grôot dêel ze sympathie by de traditionele Vlamsche Bewegieng.

Oek ol wos Van Severen pro-Hitler, toch dei 'n geirn z'n eigen goeste. Toet op e punt zelve dat Nazi-Duutsland voelde da 't Verdinaso e kracht wos da ze ni kostn controleern. In 1941 e Duutsland toen ook bevooln om 't Verdinaso te fusioneern me de VNV. Da was 't ende van 't Verdinaso.




#Article 406: Marseille (187 words)


Marseille es en oavnstad in 't zuudôostn van Vrankryk, 't es d'n ôofdstad van't departement Bouches-du-Rhône en ôok van de regio Provence-Alpes-Côte d'Azur. Marseille zelve telt mêer of 800.000 inweuners en es doamee d'n twidd'n grôotstn stad van Vrankryk, mor in de wydere agglomeroasje weun'n der zekers 1,7 miljoen mienschn.

Marseille is gesticht gewist deur de Griek'n in 600 v.C. en noemde ton Massalia. 't Was in dien tyd e vrêe belangryke stad totdan ze spel kreegn me Julius Caesar, die under zelfstandighied afpaktige. In de middelêeuwn es Marseille bezet gewist deur verschilligte volkern, en z'add'n ôok nog ne kêe miserie mè islamitische piroatn. 't Es mor vanof 1481 da Marseille by Vrankryk kwam.

Vandoage is Marseille gekend als een explosieve stad. Da begost ol in de 19e eeuw toen da Marseille populair kwam by kunstenoars, toeristn, intellectueeln en avonturiers, en 't zoatn bovndien veel légionairs (zwoare gastn dus), omda Marseille den toegank noar de Fransche kolonies in Nôord-Afrika wa. De latste joarn e Marseille vree vele last gehad van verloederinge, ma 't bluft nog alsan een vrêe belangryke en populaire stad.

Marseille es vôoral gekend vo:




#Article 407: H8000 (542 words)


H8000 es de noame voo de hardcorescène in West-Vloandern, die ipkwam middnt de joarn ’90. De noame wèr uitgesprookn als Hate Thousand. H stoat voe Hate, 8000 voe de West-Vlamsche postnummers.

De hardcorescene in West-Vloandern kwam ip in 't midden van de joarn 90. Groepn lik Liar en Congress shockeerdn de internationoale hardcorescene omda ze metal in under geluud brachtn. Ze noemdn under nieuwe genre ‘edgecore’. In dien tyd wa voorol old school hardcore en emo populair. Der kwam veel kritiek uut 't buutnland, mo in oeze streke wa de ‘metalcore’ vree populair.

Buutn 't zwoare geluud, a de edgecore ôok een sterke straight-edge bôodschap. Veel bands kwoamn ip voo diernrechtn en veganisme en teegn drugs. Ondertussn kwam ôok in Amerika edgecore ip me bands lik Earth Crisis. Azô kostn sommigste H8000 bands toern deur Europa, Amerika, Japan,… en werdn ze vree populair.

Toen da veel edgecorebands lik Blindfold, Spirit of Youth, Regression, Sektor, Solid en Spineless stoptegen, wa de rek der 'n bitje uut voo 'n poar joar.

Mo sinds kort es H8000 were bezig an e remonte. Êest en voorol kwoamn der mêer beatdown groepn uut Yper, lik Retaliate en First Alliance. In plekke van rappe metal, singalongs en straight edge, brachtn zudder lompe, zwoare beatdown, arte moshpits en violent dancing. Boovndien woarn ze nie straight-edge, mor addn ze mêer een hiphop mentaliteit me danze under eign crews begostn te vormn.

Ôok andere genres kwoamn ip in de streke: old school hardcore, metalcore, deathcore en crossover. 't Epicentrum van de scene verschoof van Kortryk na Brugge en Yper.

In 2006 stoptegen Liar (Edit: Ondertussn es Liar were beginnen me liedjes scriven en were begunnen me iptreden) en Congress, de twêe belangrykste bands van de scène. Ip 't latste iptreedn van Congress kwaamn der mêer dan 850 fans uut West-Vloandern, joung en oud. Ondanks da die twêe groepn stopten, es de H8000 vandoage populairder dan ôoit.

Tegenwoordig is het alson mjeer en mjeer moeilijker om shows te kunnen zetten, want de minsen zin nie meer zo happig op kot en geruchte in under stroate, maar toch lukt het me wa goede afspraken te maken in de geburte.
zo zijn der 2 jeugdhuizen die zeer gesmaakt zijn in de scene en die met de geburte geen gerooi hebben, kheb het hier over The Pits in Kortrijk en De Vortn Vis in ieper, daar kan je olsan shows regelen, De vort'n is wel makkelijker om binnen e geraken, daardat The Pits meer zich toespits op hun eigen programma met veel buitenlandse toerende bands, veel H8000 bands staan wel dan vele in het voorprogramma van die tourende bands. In Toeroet ist der wok een plekke die veel bands zet, en dan heb ik het over The Fox.

In 2004 kwam ter een DVD uut me interviews me belangryke gastn uut de H8000 scene.
en momenteel zin ze bezig aan nen boek wok vul interviews en zulks.

Iederjin wit da hardcore nie alleene over muziek goat, zo zijn der nog mensen bezig die tjin en tander doen voor de scene. kpeize in de jiste plekke aan Ferm en fameus vegan catering, die gasten zijn heer en meesters in samenstellen van plantaardige njammies.

Joarliks zyn ter een poar hardcorefestivols in oeze streke:

Belangryke platselikke scenes zyn:




#Article 408: Freddy De Vadder (153 words)


Freddy De Vadder es e pseudoniem va Bart Vanneste (Rekkem), nen West-Vlamsche kluchtigoard.  

Freddy is e zwoarn gast. En is gekend vo ze stravve uutspraken, e zupt d'êne pinte achter d'ander, en e smôort lik e ketter. Lik veel kunstenoars uut de West-Vloanders is 't ie veruusd no Gent (volgens dat ie zelve zegt in de Sleepstroate, woadat er surtout Turkn weunn).

Freddy De Vadder es gelik zoveel West-Vlamsche komiekn ountdekt in Studio Kafka, e programma op Studio Brussel, in 1995. Loater, in 2001, won't ie Humo's Comedy Cup me de show “Wa sta ‘k ik ier eigenlyk te doen?”. Met dien show, en me den ipvolger “Goe marchandizze!” speelt ie in hêel Vloandern. 
Ie eit ôok een groepke ipgericht De Bende van Miènde, woarmee dattie ounder andere in 2003 ip Folk Dranouter in de biertente ipgetreedn eit. Loater kwam de show Gearrangeerd. Voo de moment treedt ie ip me de show Icoon.




#Article 409: Sint-Jozef (Ooglee) (117 words)


Sint Jozef of De Gête (De Geite) is e gehucht in de Belgische gemêente Ooglee. 't Gehuchtje ligt tusschn Kortemark en Stoan. 't Et mo twêe stroatn, twêe nieuwe wykn en zyn eign parochje, genoemd noa den heilige Jozef. 

De noame zoudt ofkomstig zyn van e vroeger café in de wyk. 't Café noemde 'De rots van Gaëta', wat da verbasterd is noa 'De roste gête'. 

Ge kunt er de bekende Gêtetoartn koopn, e sôorte confituretoartn.  

E poar bedryvn en wienkels in De Gête zyn: Devooght bvba, Zakenkantoor Marc Hillewaere Crelan, café: 't Hof van Commerce, bakkerie Logghe en bakkerie De Geite.

De Gête it wok bekende inwoners zoals de gastn van 8831 Balls [bekend Yutube kanoal]




#Article 410: Monokini (189 words)


Een monokini is de benoamienge die egeevn is an vromenschn allene moar een broekstje anenn. De noame verwyst nor êen (mono) in te plekke van twêe (bi). Vôordeel van da système is da vo de vrouwn gemakkeliker omda ze zo byna overal kunn bruunn, oek de nie bedekte borstn. 

De monokini is in België ountstoan in de vroege joarn tachntig en is ingevoerd uut de warme landn lik Spanje en Grieknland. Doa mochtn de vrouwn al styf lange in under broekstje an 't strand liggn. Een poar vrouwn voundn da da ier ook wel mocht ingevoerd wordn en giengn ook aan nuze strandn in under broekstje liggn. In Olland mocht dadde al lange. 

In Zeebrugge zyn d'r in 1979 enigte van die upstandeliengn upgeschreevn deure de politie, en de deze moestn vo de rechtbank kommn wegens openboare zedenschennisse. De rechter vound doar niks verkêerd an en stound toe dat an de Vlamsche Kust der mocht gezund wordn in monokini. Van toun of wierd der vele gebruuk van gemakt. Sedert de wisselienge van d'eeuwe in twêeduusdenêen, zien we da 't gebruuk van de monokini 'n bitje an 't vermindern is.




#Article 411: Alpaca (506 words)


Den alpaca (Lama pacos), wok wel nen berglama ghenoemd, is een soorte lama die voornkomt in de bergn van den Andes in Zuud-Amerika. Die bêeste is lid van de kemelfamilie en is nauwe verwant an de beter gekende lama.

Den alpaca is een stik klinder of de lama. Ze zyn olletwee olve wilde getemde beestn die familie zyn van de wilde guanaco. D'r zyn menschen die zeggen dat een alpaca een kruuschinge zou zyn tusschen een lama en een vicuña.

Alpaca’s en klene koptjes, een gespleten bovenlippe en grote puntoorn. Under lichaam is slank en z'en een lange nekke. Z'en lange beenn en een korte steirt. Den alpaca bestoat in tweeëntwientieg verschillende kaleuren van vel lik zwart, grysd, wit, bruun voe der moa een poar te nomeern. Ze wegen oungeveer tusschn de vuvenviftig en vuventsestig kilo. Ip under schoern zyn ze tusschn de tnegentig en ounderdenvuuf santimeter oge binst dat de lengte van under lyf tusschn de meter twientig en de twèè meter viftiene is.

't Oudste overbluufsel van die gewaldige beestn dateirt van oungeveer duusd joar vo de grote pyramide in Gizeh. D'edele Inca's demonstreirden under rykdom mei 't aantal alpaca’s dan z'aan en deur under schône kostuumn in alpacawulle. De commercie in alpacawulle, oungeveir tweiduusd joar achter danze de grôte pyramidn gemakt ein, creëerde een bloeiende economie in Peru. Die gewaldige beesten zorgdegen duuzende joarn voe voorspoed en rykdomme voe under Inca boazetjies, toe dan in de zeventienstn eeuwe de Spanjoars den boel kwaamn bezettn.

D'Inca's zochtn beschermienge teegn de Spanjoars in de bergen van den Andes. Tewyle pakten z'een poar van under weirdevulle beestn mee. Aan ze da niet moetn doen woarn der nu verzekers gin alpaca’s overe.

Die beestn zyn gemakkelik t'oudn. Ter zyn d'r die under persoonlikeid omschryvn ols warme, vriendelik en zochte van oard. De sarme van die mysterieuze beestn was een goed bewoard secreet, moa nie voe een poar menschn die 't vorrecht aan voe zo’n schat t'ein. Een alpaca leeft viftiene toe vuventwientig joar, ter zyn uutzounderingn van dertig joar. De vrouwelikke beestn zyn vruchtboar toe an under zestien joar. In den Andes is 't deksiezoen van ogustus toe september. Den alpaca krygt oungevèèr olle aalf moandn een kria (alpacajoeng) da by de geborte zeevn toe neegn kilo weegt.

Alpaca’s zyn kuddebeestn die in 't wild leevn ip een oogte van viere à vuufduusd meetr. Den alpaca eet een dikke veste voe 't koude klimoat van den Andes te kunn overleevn. Z’n lange nekke is utermoate geschikt voe belagers ip te spôorn tusschn de rotsige kantn van den berg. Den alpaca is een erbivôor. Z' eetn gas, kruudn, struukstjes en boomn. Deur specioale magesoppn ka de beeste toe 't viftig percent meer voedingsstoffoasie ippakkn of een schoap, woardeure dat et beter kad overleevn ip een magere wee. In 't wild is een alpaca de prooie van poema's, panters en andere vleeseters.

Deur d'invasie van de Spoansche conquistadores was den alpaca oast uutgestorvn in Zuud-Amerika. Den dag van vandage leven der were zo’n drieënolf miljoen beestn in 't wilde.




#Article 412: Ingrid Seynhaeve (113 words)


Ingrid Seynhaeve (Mêende, 28 juni 1973) es een West-Vlams topmodel.

Ingrid Seynhaeves carrière begoste toen dat ze in 1991 de wedstryd Elite Look of the Year won. Sedertdien eit ze ol veel dingn verwezenlikt. Z'es model gewist vo Guess Clothing, Ralph Lauren en de bikinilyne Victoria's Secret. Z'eit ôok in de bikinispecial van et weireldvermoarde Sports Illustrated magazine gestoan, in 1995, en ip de cover van Elle, Amica en Shape. Ze liep modeshows va Michael Kors, Carolina Herrera, Nicole Miller, Elie Saab, Victoria's Secret, Bella Freud, en Bill Blass.

Ingrid Seynhaeve wos de spilfigure in et programma 'Topmodel' ip Kanaal 2 in 2007, woarin dat er zôgezei een ipvolgster van eur weirdt gezocht.




#Article 413: Vierschansntoernôoi (281 words)


Het Vierschansntoernôoi es een toernôoi in het Schansspringn. 't Es het belangrykste toernôoi van 't joar, en lik dat de noame zegt goat het deure ip vier verschillende schansn. Het êeste toernôoi ging deure in 1952, en sindsdien es't joarliks gehoudn, olsan round de joarwisselienge.

Gelyk gezeit springn de schansspringers ip vier schansn, en dat in een periode van oungeveer tien doagn, tussn Kestdag en driekeuniengn. Der zyn twêe schansn in Duutsland, en twêe in Ôostnryk, en de toernee gelyk da ze in 't Duuts zeggn, es een ideoale gelegeneid om voo een bitje sportieve rivaliteit te zorgn tussn die twêe landn.

De wedstryd ging van de joare deure ip 30 december (Oberstdorf, winnoare Thomas Morgenstern), 1 januoari (Garmisch-Partenkirchen, winnoare Gregor Schlierenzauer) , 4 januoari (Inssbrück, Janne Ahonen), en 6 januoari (Bischofshofen, Janne Ahonen). 't Wos den êeste kêe da ze van de nieuwe Große Olympiaschanze in Garmisch-Partenkirchen sproungn. De wedstryd in Innsbrück koste nie deuregoan en es verplatst gewist noa Bischofshofen ip 5 januoari. 't Es nog nôois gebeurd da et vierschansntoernôoi ip drie in plekke van ip vier schansn deureging. Janne Ahonen eit ôok et eindklassement gewonn, en es mè zyn 5 eindoverwinniengn recordouder.

De wedstrydn van het vierschansntoernôoi zyn ôok specioal omda de puntendêlienge anders es dan in de andere wedstrydn. De springers springn in 25 koppelkes en moakn ounderêen ut wie dat er noo de finallerounde mag. De beste vuuf verliezers weirdn ôok ipgevist en zo koomn we tot dertig dêelnemers in de twêede rounde. 

Noast de winnoare per schanse, es't er ôok een regelmoatigheidscriterium. 'Deen die de mêeste puntn g'oald eit over de vier schansn tôpe, es eindwinnoare. De latste joarn es het vierschansntoernôoi gewounn deur:




#Article 414: Boudewijn Seapark (307 words)


't Boudewijn Seapark of Boedewyn Seapark is e pretpark en themapark in de Belgische stad Brugge. 't Ligt e bitje buutn 't centrum in Sinte-Machiels en bestoat uut 't dolfinarium en 't Boedewynpark t'ôpe. 

In 't Boedewyn Seapark e je 't modernste en grôotste dolfinarium van Europa.
J'et doar e Seapark me dolfyntjes, zeeonden en zeeleeuwen.

Ze zwemmen doar allemoal in e dolfidrôom: dat is e vrêe grôte koepel van bykan een olv' ectoare. De bassing eit e woaterippervlak van 850 m² en is 6 mèters diepe.
Je ku goan kyken noa verschillige shows, d'r is plekke voe 1500 man.

Ze doen doar ook ounderzoekn. 

Ze doen weetnschappelik ounderzoek me 3 dolfyntjes van 't park. Ze noemen Milo, Yotta  en Flo. Die drie dolfyntjes zettn under dageliks in. Ze doen ounderzoek vo te kyken oe da ze dervoare kunnen zorgen dan d'andere dolfyntjes niet me vaste kommn te zittn in de nettn binst de visvangste. Want doardeure sterven d'r elk joar vele beestjes doordat ze stikkn (ze zittn vaste in die nettn, en dolfyntjes en 't nodig vo af en toe e ke na boven te kommn vo t'oasemen, en ols ze da nie kunn, ton stikkn ze).

Ze doen schoolvoorstellingen en andere educatieve projectn. Ook zyn ze bezig met een pilootstudie over revalideren met de dolfyntjes.

J'et ook een rôofveugelpresentoatie. Je ziet doa zêe-oarends, gieren, uuls, valkn,... 't Is een interactieve vôorstellienge. 
Der zyn ook vele papegoaien, me vele klurtjes. Misschienst kommn ze zelfs op je schoeder zittn. 

Z'en ook nog een diernpark me vannolles en nog wa. Je ku de beestjes strêlen, je kunt ermee babbelen, ...
Ook e je nog vele attracties lik byvoorbeeld de Orca Ride, 't Piroateschip, en de nieuwste attractie: Hurricane. Vo de hêle klêne kiendjes e je ook nog 't speelparadys (me e bollenbad, klimrekkn en slierboanen) en 't Bambinoland.




#Article 415: Piv Huvluv (166 words)


Piv Huvluv (echte noame Jan Catrysse) is e komiek uut Brèinienge.  J'is vooral gekend vo zyn verschynienge in e tygerpakstje en zyn kommentoar by oude ploaten.  J'et twê keern meegedoan an Humo's Comedy Cup.  J'et ook meegedoan in Comedy Casino ip Canvas.

J'es begonnn, t'ope me Peter Dekeyser, Bruno Libbrecht en Koen Crul me een stroattheoater Fris  Monster in 1990.

Achter een poar succesvulle joarn me het stroattheoater es't ie op zynzelvn begonnn, en j'eit drie kêers de finoale van de Comedy Cup g'oald: in 1998, 1999 en 2001. 't Es nen eirstart van zyn carrière, en t'ope me Raf Coppens, Nigel Williams en Wim Helsen begunt ie het comedy collectief Bonjour Micro.

In 2004 begunt ie een groepke t'ope me Rohal De Ridder, woarmee da ze de show Trouble in mind uutvoern. Ie grakt er zelfs ip Folk Dranouter mee. Sedert september 2006 eit ie nen nieuwen stand-up comedy show, Single man.

Verder gift n lesse in de VBS Brèinienge-Dunen, an de kiendjes van't twidde.




#Article 416: Liverpool FC (295 words)


Liverpool FC is nen Iengelse voetbolploeg, upgericht up 15 moarte 1892 deur John Houding, n'eigenoare va Anfield, omdat Everton verbann gewist is deur een geschil over de pacht. De club speelt zyn thuuswedstrydn in 't Anfield-stadion (oek wel ounder de noame Anfield Road ekend).

Liverpool wos surtout in de joarn tsjeventig en tachntig ne topclub. Z'in toune vele pryzn gewonn, zowel in d'Iengelse competiesche of in Europa.

In die periode va succes wos Liverpool betrokkn by twêe va de grotste tragedies in 't Europeesche voetbol. 29 meie 1985 speelde Liverpool in de Europacup de finale teegn Juventus in 't Heizelstadion i Brussel. Iere verloorn 39 meisn under leven. Bykan vier joar loater, up 15 april 1989, up Hillsborough, wos er gespeeld teegn Nottingham Forest in d'ouve finale van de FA Cup. Ierby verloorn zels 96 meisn under leven.

Twintig joar achter 't Heizeldrama speelt Liverpool in 't sezoen 2004/05 were e finale va de Champions League. De club is oundertussn getraind deur de Spanjoard Rafael Benitez, die êerder ol twêe keirs landskampioen kwam me Valencia CF. Achter dat AC Milan an de rust up ne comfortoabele ruststand va 3-0 stound, scoort Liverpool achter de rust binn 't kart ôok nog drie keirs. Vôormalig Feynoordspeler Jerzy Dudek is den eld van den oavend ot ie juuste vôo 't ende van de extra tyd tot twi keirs toe e gemakte golle van Andriy Shevchenko uutoalt en in de penalty-reekse ôok nog eki twi penalty's teegnoudt, woarounder êen van dienezelfsn Shevchenko. Liverpool wint de pinaltyreeks me 3-2. Agezien dat Liverpool mo 'n vuufdn endigde in de competiesche, wos et lang nie zeker dat de club zyne titel zou kunn verdedign. Utindelik besloot de UEFA da Liverpool de meugelikeid krygt vor under via de vôorroundes te platsn vo't hoofdtornooi.




#Article 417: Balta (157 words)


De Balta groep is in 2007 êen van de belangrykste producenten van vloer- en meurbeklêdienge in Europa.
Ulder collectie bestoat uut tapyt, laminoat en parket, maar ook beangpapier.

Ze zyn begost ols e klêen familiebedryveke van de familie Paul Balcaen (BALTA = BALcaen TApytn) in Sente-Boafs, dêelgemêente van Wielsbeke, moar ze zyn uitgegroeid tot een groep van bedryvn. Z'en in 2007 oungeveer 3000 minschen an 't werk.
De slogang van Balta es Home of Decoration.

De familie Balcaen es, lik de mêeste West-Vlamsche oundernemersfamilies, styf discreet en er es dus letter van geweetn deur het publiek. Balta es oltyd, tôpe me Unilin, êen van de mêest moderne bedryvn gewist uut de streke.

In juni 2006 eit 't Iengelse buy-outfonds Dougthy-Hanson  Balta Industries overgepakt, een transactie die ip 600 miljoen euro weird gewoardeerd.

In 2007 is Marcus Billman is de grôotn boas of CEO van Balta. 

Den hôofdzetel van den Balta Group ligt in Sente-Boafs of Sint-Baafs-Vijve (Wielsbeke).




#Article 418: Maria van Bourgondië (558 words)


 
Maria van Bourgondië (13 februoari 1457, Brussel - 27 moarte 1482, Brugge) was hertoginne van Bourgondië (titulair), hertoginne van Broabant, Lothier, Limburg, Gelre en Luxemburg, markgravinne van Noamn, 
gravinne van Vloandern, Artois,  Franche-Comté, Charolais, Henegouwn, Holland, Zêeland en Zutphen.

Eur byname was Maria de Ryke omda ze hêel 't Bourgondisch Ryk, toun ol êen van de rykste gewestn van West-Europa, geërfd ad.  Ze was de dochter van hertog Karel de Stoutn. Heur moeder wos Isabelle van Bourbon die e vree skoan proalgraf hed in de groate Sint Michiels abdie van Antwerpen, moa dedie es ollange ofgebroken deur Napoleong die do zyn oorlogsskeepswerve gemakt had. De sanskulotten en ton zovele kapot gemakt en gestolen moa van da graf keun je nu nog wa zien in de kathedroale in Antwerpen en in Amsterdam in et ryksmuseum. (de pleuroars of beskrièmers, da zyn beeldekes rond et graf)

Ze trouwde in Gent in 1477 me Maximiliaan I van Habsburg (1459-1519), beter bekend lik Maximiliaan van Oostnryk, en ze kreegn drie kienders woarvan dat er moa twee de kanse addn om de volwassen leeftyd t'hoaln:

Os eur voader doad ging in 1477 most ze zy em totoal ounvoorbereid upvolgn. 
Gelukkig was ze wel vree goe me Margaretha van York, eur stiefmoedre. Da wos un vree gelêerde en rappe vrouwe. Z'e Maria van Bourgondië ôok Vlams gelêerd en z'et heur vele g'holpen met euren trouw me Maximiliaan en ôok tegen den altyd moa ipdriengerige politiek van de Fransken keunienk Louis XI.  Dien zei da volgens 't Frans opvolgings- en erfrecht een vrouwe gin recht oad ip Frans bezit en dus da Bourgondië were noa Frankryk most goan. Dus had ie, al vanos heur voader doad was, Artesië, in wa ta nu Frans-Vlaanderen es, ingepakt. Moa 't was vree moeilik vo Maria omda een vrouwe byvoorbeeld militair nie zo vele kostte doen gelik nen vint die oltyd an de kop van un leger kostte stoan.

Naturlik ad da dramoatische gevolgen. Direct eistn sommigste steedn, voorol Brugge en Yper en sommigste streekn (lik[Broabant en Olland) under verloorn privileges were up. En me succes want deur de toekennienge van het Groot Privilege (11 februari 1477) verkreeg Maria financiële en militaire steun van de Staten-Generaal der Nederlandn.

't Ryk van eur was van korte deure. Up den desastreuzn dag van zes moarte 1482, binst ne volknjacht in de busschn van Wyndoale by Toeroet, miste eur peird ne sproung en viel. Maria vloog over eur peird en die beeste kwam up eur terechte. Mè lik resultoat en bekknbreuke en en inwendige bloedienge. Z'èn Maria noa 't Prinsenhof in Brugge gebrocht, moa 't mochte nie mè elpn, den 27sten moarte es ze an eur verwoundiengn bezweekn. 

Z'èt e proalgraf gekreegn in d'Onze-Lieve-Vrouwekerke van Brugge, nevers da van eur voader Karel de Stoutn. Je kut ze doar nog osan goan bekykn.

By upgroaviengn round 1980 èn ze 't graf van Maria weregevoundn, moa nie da van Karel.

Ton ist er ôok een otopsie gewist van heur geroamte en men es ton tot de bevindinge gekomn da ze verzekers nen pneumotoraks gekregen et. Dat es een gat in de longe verzekers deur een gebroken rebbe. Z' e nog een ende geleefd en ze moe vree ofgezien en.
Sommeste van de orgoann gelik 't herte werden in een loaden kiste elders begroaven, da wos ton gebruukelik. Heur vint Maximiliaan is begroaven in Innsbruck. 




#Article 419: Alexis Deswaef (286 words)


Alexis Deswaef es geboren ip 20 december 1969 in Ostende, ipgegroeid in Brugge en zyn avokoatenstudies ofgewirkt in 't Frans. J'is Verliefd gevollen ip êentje van Brussle en in 2006 aat ie ol vuuf gastjes (Vier meisjtjes en ne joungne) roundlôpen. Oendertusschen komt ie 'n bitje me ne kêe bekend ounder de noame: mensenrechten-advocoat.

Je gieng no 't schole in 't Onze-Lieve-Vrouwecollege in Ostende toet an de derde middelboar en in 't Sint-Leocollege in Brugge vô de reste van zyn humaniora.

Oattie ofstudeerde wistig'ie ol dattie moeste ipkoom'n vô de zwaksten van oeze moatschappy. In Brussle oattie gêen moeite om de miezeriegevollen te vienden.

J'es êen van de winnige avokoaten die, in z'n proper kostumtjie en plastrong, met ze vélo en met z'n 'elme Brussle deure krust, rapper dan ol d'andre.

Je begoste te werken ols avocoat in Brussel in 1994.

In januoari 2006 begoste Alexis, tôpe met vuuf andre avokoaten, nen avokoatenbureau in de Vryheidswyk in 't erte van Brussele.
't Specioale an dien bureau was dazze overêenkwamen om minstens één zake ip drie vô nieten te doene vô de klant (graties rechtsbiestand), of pro deo dus (De pro-deo, een minimom tarief, is loater betoald geworden deur 't ministerie van justitie). En t'es nie omdat het vô niks was, dat het nie marsjeerde.

Toet in 2006 eittie ol, oender andre, vô de volgende zaken gewrocht en gepleit:

In februoari 2007 deed Deswaef mee an een internationoalen pleitwedstryd in de Memorial vô de rechten van de mens in Caen, Vrankryk, dat 'n ôok gewoen'n eit.

In 2011 wiert ie voorzitter van den Franschen Belgischen tak van de Liga van de Menschenrechten. Je was sedertdien vele te zien ip de televisie, in stoeten, meetings en protestvergoaringen, enz.




#Article 420: Piano's Maene (395 words)


Piano's Maene uut Ruuslee es en bloeiende muziekinstrumentenzoake die begost es kort vôa den Twiddn Weireldôorloge deur de familie Maene.  Chris Maene is vô de moment de zoakvoerder. 

Oas kiend wos Chris oal bezig me klassieke muziek, je bouwde oals tie 16e woas zyn eerste klavecimbel.

Chris es gekwêekt in de muziekweireld en et e passie voa klavierinstrumenten. Je zelve e Steinway vleugel -Kitchenpiano ut 1836- achtergemakt (jet er 3 joar an gewerkt), e tydje geleden stound tie in 't concertgebouw van Brugge. J'is bekend van Moskou toet an New York en van Parys toet in Sydney.

't Is e bedryf dat al 60 joar bezig is met de pianoverkôop. 't Goat ier over e familiebedryf, der werken 40 menschen.

Piano's Maene is sedert 1998 den officiëlen invoerder (van de piano's) vo België van Steinways  Sons ut Hamburg.  Achter me ruze drie joar is Maene e goeie Steinway partner gewordn.  Sedert 2002 zyn ze allêeninvoerder vo België.

Dien B.v.b.a., in 1974 ipgestart deur Chris Maene en zyn vrouwe, es gespecializeerd in de echte reconstructie en bouw van oude instrumenten.
Sedert 1974 bouwt de B.v.b.a replicas van istorische pianofortes van bouwers lik: Graf, Walter, Streicher… Deur de internationoale reputoatie van het Chris Maene atelier stoan er al fortepiano's over hêel de weireld: Conservatoire National Supérieur de Parys, National Opera of Finland, Hong-Kong Academy for Performing Arts, Cornell University te New-York, Sydney- en Perth University, Juilliard schole te New-York,…

Z'ein ôok en sterke reputoatie vô clavecimbels en olle sorten klavierinstrumenten, lik puuporgels.

Me ulder stilkennisse zyn ze natuurlik ôok goe vô restoroaties, stemmiengen, expertiezes en occoazies.

Die ofdêelienge stoat in vô verhuur of leasing van piano's an privépersônen. Ôok voe grôte concirs kunnen ze de juste piano inzettn.

Z'en gebouwen in Ruuslee, Brussel en Gent. Doar stoan der reekn mè buffetpiano's, vleugelpiano's en digitale piano's. Oal de grôte merken ku je doa vienden (Steinway Sons, Boston, Essex, Kawai, Shigeru-Kawai, Yamaha, Petrof, Pleyel, Erard, Sauter, Seiler, Ritmüller, Samick, Young Chang en Callmann).

Buten e reekse winkels et Piano's Maene ôok e museum (da ligt ôok in Ruuslee). Z'en e collectie van antieke en zeldzoame klavierinstrumenten.  De verzamelinge bestoat ut under andere e Hans Ruckers klavecimbel ut 1692 en e fortepiano's van Graf, Tomkinson, Wachtl, Pape, Longman, Clementi, Stöcker, Worning, Bösendorfer, Erard, Steinway Sons, Pleyel,…

Je ku goan kykn no die instrumenten, moa je moet êerst en afsproake maken.




#Article 421: Raversyde (provincioal domein) (174 words)


Het provincioal doming Raversyde is e doming geleegn in 't gehucht Raversyde in de duunn neffest Mariakerke, dèèlgemèènte van Ostende. 't Is in 1988 opgestart en wor nog alle joarn uutgebouwd.

Raversyde es geleegn ip 't voormoalige Keunienklik Doming va Leopold II, die 't stik duunn gekocht et in 1902. In 1904 et 'n der een oetn gebouw op loatn bouwen, de zogenoamde Noorse Chalet. De Duutschers en da gebouw ofgebrookn in den Èèste Wereldorloge, omdat ze der een kustversterkienge wilde uutbouwn. In den Twidde Wêreldorloge woarn de Duutschers doa were, en schakelden ze 't doming in, in den Atlantikwall. Achter de keuniengskwestje is prins Karel der gon weunn toet in 1981, toet dat 'n 't verkocht et an de Belgische stoat. Sederton is't doming ersteld in zyn vroegere glorie; in 2000 is de archeologische site Walraversyde geoopnd.

Olles da me Raversyde te moakn et, e ze pleksje gekreegn in 't doming:

Soms wordn der ook congressn g'oedn: van 16 tot 19 november 2006 ging ter byvoorbeeld een internationoal congres deure over de Atlantikwall.




#Article 422: Karel Cogge (120 words)


Karel Cogge (Veurne, 31 januoari 1855, 15 juni 1922) wos nen West-Vlamsche sluuswachter. J'es vôorol gekend omdat ie de sluzen van den Yzer in Nieuwpôort opengezet è bissn 'n Êeste Weireldoorloge.

Karel-Lodewijk Cogge wa getrouwd me Marie 'Mietje' Libbrecht. Tôpe oan ze twoalf kiendjes woavan datter tiene up jounge leeftyd dôodgiengn. Zeune Camiel was in de Eerste Wereldoorlog beroepsofficier en brocht het loater toet kolonel. Dochter Clementine grakte nie van stroate. Karel overleed up 15 juni 1922.

Karel Cogge eit de sluzen van den Yzer opengezet in de moand oktober van 't joar vêertiene. J'è ta verzekers gedoan ip bevel van 't Belgisch Leger. Ezô èn de g'Allieerde den Duuts keun' stoppn en begoste de fameuzen oorlooge in de tranchées.




#Article 423: Curiosamuseum (263 words)


Et Curiosamuseum werd ipgericht deur Antoon Vanneste (Gilwe, 10 februoari 1915). Et was gevestigd in de Peperstroate 24 te Eule, en ’t ield er mee ip te bestoan oat de stichter-conservoator Antoon Vanneste overleedn es ip 6 november 2001.

Et begun van et curiosamusee goat were noa 1963, wannêer Antoon bezig wos me ’t ipkusen van zyne zoldre en enigste voorwerpn ountdekt et ut de vroegere café die in et uus gevestigd was, genoamd ‘Au Lion d’Or’. Antoon vroeg den oudyzermersjang voe te komne, moa toun da dendien te lange ip nem liete wachtn, begost ie moa zelve ênigste stikkn ip te kuusn en tussn zyn verzoamelinge ipgezette veugels te platsn. Et resultoat bevield’ em wel, en van 't ene kwam 't andre. Stiloan wer d'êne achtr d’andr koamer in ’t uus ingepalmd me nieuwe stikkn.

Et è bykanst ounmeuglik voe ip te sommn wa da d’Antoon in de lôop der joaren allemoale verzameld et. Ol wa moelik te vindn wa, of enigste in zyn sorte, intresseerdeg ‘em. Wat da ipvoalt in zyn verzoamelinge, zyn de twêe grôte domeinn: muzik en legerstikkn.

Muzik was oalsan de grôte passie in ’t leven van Antoon. Dankzy zyn intresse en voardigie sloagdige ie derin om vele oude kapotte instrumentn were speelkloar te moakn.

De militaire vôorwerpn woarn nie zozêre te wytn an de krygsaftige ingesteldheid van de conservoator, moa kwamn vôort ut de twêe weireldôorlogn die en belangryke rolle speeldn in zyn leven: binst den êesten wêerd ie geboorn en binst den twêedn trouwdige Antoon me Antoinette De Lombaerde.

Een korte (onvolledige) ipsomminge van de collectie:




#Article 424: Belspel (264 words)


E belspel of a belspelleke es e spel ip den tv of radio waarby dan de kykers of luusteroars kunn beln of essemmessen me et antwoord ip a vroage vo azo e prys te winnen. De speelder betoalt vô zyn communicoaties, de TV en Radio krygen der ulder andêel van en kunn ip en goekôpe maniere programma's moaken met veel kykers, dus veel ipbryngsten van de recloame.

Omda vo iedere deelname betoald moe worn deur de speler, worn belspellekes gezien gelik e kansspel, en der worden allerhande eisen gesteld an de producse, zoals de aanwezigeid va nen deurwoarder (oewel dat te betwyfeln is of dien deurwoarder by olle spellekes der es) en 't maximum bedrag by winste van vyfduusd euro.

Belspellekes weirkn ollemoale volgens een gelykoardig procedé: êest stelln ze een vroage die styf gemakkelyk es, en woarvan da iederêen zegt: da kanne kik iplossn. Moar nie olle bellers meugn meedoen, en der volgt mêestol een twêede veel moeiliker rounde. 

Ip die maniere verdienn TV-zenders vee geld, omda de ipbryngsten van te belln gedêeltelik voo zudder zyn. De belspellekes die in België uutgezondn worn, worn ipgenoomn in Amsterdam. Er zyn mensen die beweren dat er gefoefeld wirdt met de vroagen en antworden om het spel te rekken en dus mêer te loaten ipbryngen.

Langzoamerand wirdt et erkend da veel belspeelders gokversloafden zyn en professionele ulpe nôdig ein. Vôor anno 2007 zyn der wetgevende initiatieven gepland om diene vorme van kansspel (en eventuele woekerwinsten en gefoefel) sterker te reglementeren.

Belspellekes worn utgezondn deur commerciële TV-zenders, in de nuchtend of 's nachts. In België vôorol deur




#Article 425: Oeigem (121 words)


Oeigem, (nl: Ooigem), es 'n perochie mè 3500 inweuners en es 'n dêelgemêente van Wielsbeke in de provincie West-Vloandern in Belgje.

Oeigem ligt an de voart die lôopt van de Leie toot an Roeseloare. In Oeigem is 't er wuk 'n sas.
Deur zyn ligginge an de Leie woarn der ier wuk veel vlasboern. In 2006 è de latstne, Frans Tack, an zyn 64ste ip pensioen gegoan.

Nui è Oeigem gin ne pastre mè. De latste pastre, Gerard Daneels ès ter mee eutgeskêt.

Oeigem è wuk ol 'n poar goe kereurs vwurtgebrocht. De gekenstn ès Niko Eeckhout, 'n Belgiesn kampioen. Mo wuk Hendrik Devos es gekend en wuk Eric Leman, dien weunde wo da nui bêenouwerie Luc è in de Rôosbeekstroate.




#Article 426: Middelêeuwn (167 words)


De middelêeuwn zyn een geschiedkundige periode die van 500 tot 1500 na Christus volt. 't Es de periode die volgt ip de Klassieke oudeid en voorofgoat an de Nieuwn tyd. Deur de lange periode weird ze ôok ounderverdêeld in 3 klêendere periodes: 

De middelêeuwn begostn in 476 met de vol van et Romeinse Ryk. De vroege middelêeuwn endigen zô round de 9de êeuwe toen da Karel de Grote et feodoal stelsel invoerdige.

De ôge middelêeuwn liepn tot de 13de êeuwe en woarn een belangryke periode vo Europa. 't Weird gekenmerkt deur de godsdiensttwistn en oorloogn (de Inquisitie). 't Wos ôok de periode van de bloei van 't Groafschap Vloandern.

Belangrikke minsn en gebeurtenissn:

Noargelang de bronne endigden de loate middelêeuwn met de vol van Byzantium in 1453, of met de ountdekkinge va Amerika in 1492 deur Columbus. De macht verschoof van et lokoale vlak (de heern) noa de centroale macht (de keuniengn). Deur oorlogn en ziekte viel d'ontwikkelienge van de beschoavienge grôtendêels stille. 

Belangrikke minsn en gebeurtenissn:




#Article 427: Adela van Mêesn (198 words)


Adela van Mêesn (°Vrankryk 1009 - Mêesn 8 januoari 1079), ouk gekend lik Adela van Vrankryk of Adela Capet. Adela wos e dochter van Robert II, e keunienk va Vrankryk, en Constance van Arles.

Ze wos êest getrouwd mi ertog Richard III van Normandië. Achter zyn dôod is ze in 1028 ertrouwd me groaf Boudewyn V van Vloandern. Tope me nem a ze 4 joens: Boudewyn VI, Mathilda van Vloandern (die trouwde me Willem den Veroveroare), Robrecht I van Vloandern en Hendrik van Vloandern.

Toen da Boudewyn V van Vloandern dôod wos in 1067, gynk Adela na d'abdy va Mêesn. In 1057 adde ze doa e klôoster (in de orde va Sint-Benedictus) gesticht voe Fransche edeldames.

Toen da Adela in Mêesn kwam weunn, krêeg ze van Willem van Mêesn, patriarch van Jeruzalem, e stiktje out van 't kruus woa da Jezus van Nazareth a gestorven wos. Op e nacht krêeg Adela e visioen. E vrouwe vroeg neur om e procesje te doen mi die relikwie. Adela stoug op, en ze vounk e rôon droad op 't altaar in de kerke. Op neur kniejn en elleboogn voogde ze dien droad, en neur volgeliengn markeernde de route da ze dei.




#Article 428: Madonna met Kind (266 words)


Up et altaar van de zudelikke zybeuke van d’Onze-Lieve-Vrouwekerke in Brugge stoat et beeld van de Madonna met Kind van den Italioanse kunstenoare Michelangelo Buonarotti (6 moarte 1475, Caprese - 18 februoari 1564, Rome). Et beeld is 128 cm oge en is gemakt van marmer van Carrara.

Michelangelo was 26 joar oud ost ie an ‘t beeld begost is. 't Was de periode van z'n David en een poar joar vodat ie z'n Piëta vo de Sint-Pietersbasiliek in Rome gekapt eet. De Madonna met Kind was ôorsproenkelik bestemd voar in den Duomo van Siena, moar et werd uutendelik verkocht in 1506 an de Brugse koapman Jan Mouscron die up da moment in Toscane zakens deed. Em liet et per boat noa Brugge kommen en je schoenk et in 1514 an de Onze-Lieve-Vrouwekerke.

Madonna met Kind is et ènigste beeld van Michelangelo da binst z'n leven uut Italië weggegoan is. Doarom zeggen de Bruggeliengn soms da et et ènigste beeld van de kunstenoare is “an deze kant van de Alpn”. Moa da is eigenlik nie woar: der zyn nog 2 beeldn in ’t Louvre in Parys en der is oak nog een beeld in de Hermitage in Sint-Petersburg da vermoedelik oak van em zoe kunnen zien. 
Zowel de Franse os de Duutsers en 't beeld probeern mee te pakkn, mo 't is oltyd no Brugge weregekèèrd. In 1877 is 't er oak nog een poginge gewist vo et beeld wa zediger te maken deur un 'sluiertje' vo ut pietje van Jezus te plakkn, moar da en ze were weg moetn doen omda der te vele protest kwam. 




#Article 429: Jozef Verhaeghe (1927) (159 words)


Jozef Verhaeghe is in Toeroet geboren in 1925. In 1990 estie ols directeur van 't VTI van Toeroet ip pensioen gegoan.

Zen oeders an ne toebakwinkel in de Ryselstrate. Ie was den oedsten van zesse. Zen vader was intellectueel ingesteld en Vlamsgezind, en ie nam zen jounges al vroeg mee no voordrachten van 't Davidsfonds. 

Jozef dei zen lagere schole in d'Oefenschole in Torhout, en derachter zen middelbaar in 't Sint-Jozef, ook in Torhout. 

Ip zen veertiende gienk em no't voorbereidend jaar van de legere normaalschole. En ton ging em no Antwerpen voe regent wiskunde, wetenschappen, iconomie. Omwille van de twidden wereldoorloge is 't endexamen uutgesteld gewist. Ie werkte daorom een endje by Bruggen en Wegen in Brugge. 

Uutendelik gerocht em in 1946 an ze diplom van regent wiskunde.

Jozef is zen carrière gestart in de Vrye Technische schooln Depoorter in Deinze.

ANCKAERT, F. et al., Vrij Technisch Instituut Sint-Aloysius Torhout. 1947-1997, uutgegeven by Uitgeverij Emiel Decock, Aartrijke, 1997.




#Article 430: Kastêel van Wyndoale (1719 words)


Et Kastêel van Wyndoale is e woaterburcht, geleegn in de bosryke omgevienge van et West-Vlamsche Houtland en 't Brugse ommeland, ip drie kilometer van de stad Toeroet. Et kastêel is grotendeels 'n 19de-eeuwse reconstructie. 'n Gedeelte van de noordelikke vleugel is nog 15de-eeuws. Êen Vleugel van 't kastêel is beweund deur d'udige eigenaars, den andren vleugel is ingericht als museum en is toegankelik vo 't publiek.

Den oorsprounkelikkn burcht wier volgens loatere kronieken ipgericht deur Robrecht den Fries, groaf van Vloandern, ip 't ende van de 11de eeuwe. D'oudste vermeldinge van de burcht in een bronne van tonne, 't dagboek van Galbert van Brugge, is van 1127. Doaruut blykt da de burcht gebruukt wier als uutvalsboasis voe militaire operaties. 

Vanaf 't midden van de jaren 1100 en surtout in de late jaren 1200 wier Wyndoale een geregelde verbluufsplekke van de groaven van Vloandern. In 1168 kwam de grave Filips van den Elzas ier tope met zyn hof-road. In 1187 wier der voe den eerste keer geklapt van nen kapeloan, en dus van e kapelle. 

't Vele bus was een ideoal jachtterring voe de groafelikke familië en under gastn. Ip de burcht was t'er ôok diplomatiek overleg. In 1297 sloot Gwyde van Dampierre adoar een alliantieverdrag met den Ingelse keunink Edward den eersten.

In 1298 kwam Wyndoale deur verervinge in d'andn van de groaven van Noamn, ne joungerdere tak van 't uus van Dampierre. De grave Jan van Noamn, erfde tope met de burchte van Wyndoale ook de gelyknamige heerlykheid, die twientig joar te voorn deur ze vader Gwijde van Dampierre was gemakt. Wyndoale zag of ounder zwoare belegeringn in 1302 by de Guldnspoornslag, en in 1325 by den Ipstand van de Kustvlakte, mo wier assan erbouwd. Tou in 1366 resideerde de grafelikke familië van Noamn regelmatig in Wyndoale. 't Was verzekers ier da Blanche van Noamn, dochter van groaf Jan, ipgroeide en eur toekomstign echtgenôot, de keunink Magnus Eriksson van Zweden leerde kenn in 1334.

Achter een periode van verwoarlozinge verkocht groaf Jan III van Noamn in 1407 de burcht en d'heerlykeid an de Bourgondische hertog Jan zounder Vrees. De dien schounk 't drie joar loater ip zyne toer an ze schôonzeune, groaf (en vanaf 1417 (h)ertog Adolf II van Kleef, als ounderpand voe de bruudschat van ze dochter Maria.

In 1463, achter e verdelinge binn d'hertogelikke familië, kwam Wyndoale in d'andn van e joungere stake van d'hertogen van Kleef: d'heren van Ravenstein. Adolf van Kleef en ze zeune en ipvolger Filips van Kleef verbouwdn de burcht tou e vreed schoon jachtslot en z'ountvingen doar vorstn en adelmann. Filips den Schoonn, de loatere Habsburgse vorst van de Nederlandn, beschrêef Wyndoale ip da moment als “'t schonste butenverbluuf in Vloandern”.

In 1482, beist da ze in Wyndoale goan jagen was, viel d'hertoginne Maria van Bourgondië van eur peird. Z'is loater gestorven an eur kwetseuren. Achter da ze dôod was, is toe orloge gekomn tusschn eurne weeuwnare, den autoritaire oartshertog Maximiliaan I van Oostenryk. Omda de kastêelhere Filips van Kleef in 1488 voe d'ipstandelingn koos, en Duutsche troepen vele schoa gedoan an't kastêel en neerhof. De schone peirdestalln, die 't schonste woarn van heel 't kastêeldoming wiern ofgebrand. De kastêelhere liet de schoa ersteln, en breidde 't kastêel en 't neerhof uut. Surtout achter 1523, achter dat em ze kastêel in Edingen was kwyt gegrocht, was Filips van Kleef vele ip 't kastêel van Wyndoale, en j'ountvieng doa ze maten. Achter dat 'n in 1528 dôod gounk wier der nen inventoaris van 't kastêel gemakt. 't Had ton drie verdiepen en wel vichtig kamers, woarounder verschillnde gastenkamers. 

Achter 1528 keerde Wyndoale were no den hoofdtak van d'hertogen van Kleef. De die weunden zelve nie ip't kastêel, mo der logeerden wel hoge pieten. Under keuninklikke verwanten Karel V en de landvoogdesse Maria van Ongareye verbleven meerdere keren in 't kastêel. In de twidden helft van de 16de eeuwe verminderde d'interesse van de Kleefse hertogen voor under Vlamse eigendom. De godsdienstorlogen en den Ipstand tegen Spanje leidden in 1578 tou de vernielinge van e deel van 't kastêel, woaby ook de donjon ipbrandde. Uut die periode dateren d'oudste afbeeldiengn van 't kastêel: e detail uut de grote koarte van 't Brugse Vrye geschilderd deur Pieter Pourbus uut 1568 en een anonieme tekeninge uut 1612, overtyd (verzekers verkeerd) toegeschreven an Jan Bruegel.

In 1609 stierf de zwakzinnigen hertog Johan Willem van Kleef kinderlôos. Doarachter begost er nen ipvolgingsstryd tusschn verschillende Duutse vorsten. Die Gulyks-Kleefse ipvolgingsstryd endigde (voorlopig) in 1614 met 't Verdrag van Xanthen, woaby de keurvorst Johan Sigismund van Brandenburg en den hertog Wolfgang Willem van Palts-Neuburg d'erfenisse ounder undersche tween verdeelden. D'heerlykheid Wyndale kwam azo in d'andn van Palts-Neuburg.

't Verdrag wier per contrarie betwist deur nen anderen die 't ook gewild adde, de keurvorst van Saksen, die gesteund wier van de Roomse keizer. In 1610 was keizer Rudolf II overgegoan tou d'investiteure van Christiaan II van Saksen als here van Wyndoale. De keurvorst ield d'heerlykeid en 't kastêel vor em. Die situatië deurde tou in 1634, tou dat er e vonnis van de Private Raad in Bruussel Wyndoale definitief an Wolfgang Willem van Palts-Neuburg gaf.

d'Hertogen van Palts-Neuburg hieldn 't kastêel en d'heerlykeid in voor under van 1634 tou 1669 en were van 1690 tou 1795. In de tussenperiode 1669-1690 most den hertog Filips Willem van Palts-Neuburg Wyndoale tydelyk ofgeven an de prinsen van Schwarzenberg voor ounderpand vor de definitieve verdelinge van de Gulyks-Kleefse erfenisse, geregeld met 't Verdrag van Kleef (1666).

Met da de Fransche keunink Lodewyk XIV dikkers in Vloandern binn viel, wier Wyndoale ofgewisseld deur Fransche troepen (1668, 1675) en Spoansche (1676, 1689, 1690) bezet. In 1690 zette 't Frans leger de grôte middels in en dei e deel van 't kastêel ountploffen. Doaby wier ounder andere de brugge, de kapelle en de gevangenisse vermôost. In 1699-1700 et den hertog Johan Willem van Palts-Neuburg de boel laten ipkuuschen en 't kastêel erbouwd. 't Is tonne dat er e nieuwe, baksteen toegangsbrugge is gekomn.

Ip den 28sten september 1708, beist de Spoansche Successieoorlog, wier der in Wyndoale gevochten tusschen de Fransche en de Gallieerde troepen (ounder leidinge van den Ingelschen generoal Webb). De Slag by Wyndoale kostte 't leven an 4000 Fransche en Spoansche manschappen. By de geallieerde waren der 900 dôo en gekweste. Der was doaby nog nie tevele schoa an 't kastêel.

Beist 17de en 18de eeuwe wier 't kastêel gebruukt als residentie voe de goeverneur van d'heerlykeid Wyndoale, dikkers was dadde een van den adel. D'eigenaars zelve, d'hertogen van Palts-Neuburg, bleven in under Duutse kastêeln en boatten d'heerlykeid uut lik under ipbrengsteigendom. Surtout 't kappen van tallië in de bussen round 't kastêel brochte vele geld binn, gemiddeld den elft van al d'inkomsten van d'heerlykeid. Ook de pachteigendom (land, meulns) en heerlyke rechtn (visrechtn, barriererechten) brochten vele geld bin. t Landuus (administratief en juridisch centrum) van d'heerlykeid stound in Torhout, mo 't was ook eigendom van den here van Wyndoale. Vanaf 't midden van d'18d'eeuwe begost den here van tonne, den hertog Karel Theodoor van Neuburg-Sülzbach, met 't leggen van e heel netwerk van steen boan in West-Vloandern voe 't transport en voe de commerce. Wyndoale-Torhout lag doaby ip e kruuspunt.

In 1792 vieln Fransche revolutionaire troepen d'Oostnrykse Nederlandn binn en stopten de feodale rechtsorde van 't ancien régime. De kastêelhere van Wyndale, Karel Theodoor, liet heel d'n imboedel en d'archieven ip karren loadn en no ze Duutsche residenties in Düsseldorf, Mannheim en München voern. D'heerlykeid en 't kastêel wiern angesleegn deur de Fransche Stoat, die 't beheerde lik nationoal goed. Volgens onbevestigde bron hield in die periode de buswachter van Wiendale café in 't kastêel met als uuthangbord “Au Château de Wynendale”. In 1811 en de troepen van keizer Napoleon Bonaparte heel 't kastêel vermoost zodanig dat er mo zuste ruwien overbleven.

In 1825, beist d'Hollandse periode, wier 't kastêeldoming openboar verkocht aan e Woalse, industriële groep Lefebvre-Dehults. De die lietn 't bus van Wyndale helegans leegkapn. 't Faillissement van underen financier, de bankier Isidore Warrocqué, leidde tou de verkoop van Wyndale.

In 1833 wier 't kastêeldoming gekocht deur ne Bruusselse bankier en verzekerare Josse-Pierre Matthieu, mede-iprichter van de Société Générale (SG) en schatbewoarder van de Bank van de SG. Tusschn 1837 en 1852 liet 'n 't kastêel helegans erbouwen, met integratie van 't bewoarde gedeelte van 't loatmiddeleeuwse rechtergedeelte.

Zyne zeune Joseph Louis Matthieu dei in 1877 de Bruusselsen architect Felix Laureys 't kastêel verbouwen tou 't geromantiseerde, middeleeuws uutziende waterslot dat er vandage nog stoat. 't pôortgebouw die nog moar e poar decennia tevoren was gebouwd, wier ofgebroken en erzet. Doadeure kreeg 't e militair uutzicht en e nieuwe oriëntatie. De nieuwe oprielane kwam in 't verlengde te liggen van de bane no Torhout. Aan weerskanten van 't kastêel kwoamn der twee oge torens.

In de meidagen van 1940 ad Wiendale were een afsprake met de geschienisse. Ip de 25sten meie, achter d'inval van de Nazi-Duutsche in België, wast er ier e laste en dramatisch gesprek tussen de Belgische keunink Leopold III en vier leenn van ze regeringe (den eerste minister Hubert Pierlot, minister van butenlanse zaken Paul-Henri Spaak, van binnenlanse zaken Arthur Vanderpoorten en van lansverdediginge generaal Denis). Hoewel de capitulatie dichte was, weigerde de keunink tope met ze ministers no 't buteland te vluchtn voe doa voort te doen. Als ipperbevelhebber van 't leger wildigt'ie em by ze troepen bluven en em krygsgevangn laten pakken. Deur die discussie kwam achter den oorloge de keuningskwestië.
 
De familie Matthieu (seins 1953 Matthieu de Wynendaele) is vandage nog assan den eigenare van 't kastêel en beweunt in e gedeelte dervan. Een ander gedeelte is seins 1984 ingericht als museum en open gesteld voe bezoekers. In 1980 wier 't kastêel beschermd als monument.

In 2006 opende in 't museumgedeelte een nieuwe multimedioale presentoatie van 't kastêel. 't portiershuus uut de 19de eeuwe wier ingericht als bezoekerscentrum. d'Uutboatinge is in d'andn van de Dienst voe Toerisme van de stad Torhout.

Ip 't kastêeldoming is't'er voors nog nen yskelder, e kapelle en serren uut de 19d'eeuwe die gintegreerd wiern in het museumcircuit. De meur woategen dat de serre leunt en de woaterbassing der nevest ligt, zyn resten van de meur en gracht van round 't vroegere neerhof. Ze zyn zeker van vôe de jaren 1900.

Bronne: dat artikel ier es gestart vanuut het Nederlandse  artikel van 4/01/2007




#Article 431: Proosse (187 words)


t Proosse of meer officieel de Proosdie van Sint-Donaas was e kerkelikke heerlikeid omdat 't in leen gegeven was an ne geestelikken hoge piet, de proost van Sint-Donaas. 
D'oudste vermeldinge van de wet en de redenaars van dienen heerlikeid dateren van 1067. 

't Proosse bestound uut een hele reke enclaves met nen eigen wet in Brugge, en binn de kasselryn van 't Brugse Vrye, Veurne, Sint-Winoksbergn, Broekburg, Kassel, Belle, Rysel, Kortryk, en den Oudburg van Gent. 

Voe 't bestier wier de proost bygestaan deur ne baljuw en 28 raadsheren die hier redenoars genaamd wiern. De voorzitter wier president genaamd. 

't Proosse had een leenhof en e vierschare, olle twee met zeven schepens. Da leênhof ressorteerde ounder de Wetachtige kamer van Vlaandern, en had vuuf oundergeschikte leenhoven. De vierschare bezat zowel hoge, middele als lege rechtsprake. In criminele zaken was ze bevoegd voe d'uutsprake en voe d'uutvoeringe van kapitale vonnissen (dôodstraffen dus).

VANDERMAESEN, M., Overzicht van de archieven en verzamelingen van het Rijksarchief te Brugge, Archiefvormers in de gerechtelijke arrondissementen Brugge, Ieper en Veurne, deel I, Archieven van overheidsinstellingen tot 1795, uutgegeven deur 't Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2001.




#Article 432: Kanunnikse (124 words)


t Kanunnikse was een heerlykheid, en is verzekers tope ountstaan met 't Proosse in 't ende van d'elfd'eeuwe. Der is gin iprichtingskeure van bekend. Ze strekte uut over delen van de stad Brugge en prochies van 't Brugse Vrye. Vier kanunniken-tournarissen die om toer zetelden bemanden de vierschare.

D'hoge rechtsprake wier overgelaten an de vierschare van 't Proosse, mo 't Kanunnikse dei wel de voorounderzoeken. Beroep tegen under vonnissen was meuglik by de Raad van Vlaandern. De baljuw, ounderbaljuw, griffier en ountvanger waren dezelfste lik van 't Proosse. 

VANDERMAESEN, M., Overzicht van de archieven en verzamelingen van het Rijksarchief te Brugge. Archiefvormers in de gerechtelijke arroundissementen Brugge, Ieper en Veurne. Deel I Archieven van overheidsinstellingen tot 1795, uutgegeven deur 't Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2001.




#Article 433: Lodewijk van Berquem (120 words)


De moderne diamantslypery werd in Brugge utgevoenden deur den goedsmid Lodewijk van Berquem in 1476.  Em voend de tekniek uut vô diamantn te slypen me diamantpoeier en droaiende schyven.  Je was ôok den êestn die diamantn perfect symmetries begost te slypen, lik da nu nog oltyd gebeurt.

Der wordt meldienge gemaakt van een somme van 3000 dukoatn die Karel den Stoutn betoalde an Lodewijk vô drie diamantn te slypen volgens z'n nieuwe methode.

Et woaren lêerlingen van de Brugse mêester die loater noar Antwerpn en Amsterdam verûusdigen en die twêe steden ielpn uutgroeien toet de wèreldcentra van de diamant dan ze nu nog zyn.

In 't Brugs diamantmuseum ip d' Ankerplatse is den atelier van Lodewijk van Berquem te zien.




#Article 434: Tim Owens (239 words)


Tim 'Ripper' Owens (Akron, 13 september 1967) es nen Amerikoansen zanger by heavy metal bands lyk Iced Earth, Beyond Fear en Judas Priest.

Owens zong by British Steel, een groepke da covers speelde van Judas Priest. Ie zong ôok by heavy metal band Winter's Bane. In 1996 werd ie opgemerkt tijdens êen van zyn optredens deur twêe moatn van Judas Priest drummer Scot Travis. Ie mocht auditie doene en verving als leadzanger de vertrokkn Rob Halford. Me Judas Priest nam Owens twêe studioalbums en twêe livealbums op. In 2001 kwam de film Rock Star uit, die loskes es gebaseerd ip Owens' carrière.

In 2003 verênigde Judas Priest zich ipnieuw met Halford en Owens verliet de groep om leadzanger Matthew Barlow in Iced Earth te vervangen.

Sinds 2005 zingt Owens in zyn eigen groep Beyond Fear, tegoare met zyn oud-collega Dennis Hayes.

Owens it een stemme waarmee dat ie veel verschillnde toonoogten aankan. Ie zong overtyd in et koor van de schole. Ie es met het talent geboren om oge te kunn zingn en oge nootn aan te kunn.

De bynoame 'The Ripper' komt van Owens zyn favoriet lieke van Judas Priest en dus niet omdat ie vrouwn vermoordt in serie.

In december 2007 heeft Tim Owens were moetn aanzetn bie Iced Earth omdat Matt Barlow es teruggekèrd. Ie es verzeker een bitje gefrustreerd ant kommen want da es al de tweede kèr dat ze em buutensmitten na twee cd's.




#Article 435: Earth Explorer (120 words)


Earth explorer es een overdekt recreatiedoming in Ostende. 't Es een oentdekkiengspark, in die zin da je zelve betrokkn zyt in de attraksjes. Het centrale thema zyn de vier nateurelementn: eirde, woater, vier en wind. 't Go de latste tyd ni echt mè Earth Explorer: in januoari en de provinsje en de stad Ostende under andèèln in de zake verkocht an een Iengelsche firma vor èèn euro. 

Earth Explorer es 't er gekomn ip initiatief va Dirk Frimout en is e gevolg van zyn ruumtemissie woarin dat ie de planete eirde bestudeerd et.

Olle bezienswoardigheedn zyn ipgebouwd roend de nateurelementn

Earth Explorer is eigenlik voornoamelik vo kienders bedoeld, mo ogre leeftydn zyn ook welgekomn. 't Ed etwa weg van Technopolis.




#Article 436: Kastêel van Moerkerke (113 words)


Et Kastêel van Moerkerke es een kastêel dat in Moerkerke ligt, e dêelgemêente va Damme.

Den érste ki da Moerkerke vermeld stoat is in 1100 deur ne bisschop van Doornik. Dorin stoater da Moerkerke één va de vier kappelln woar van Oostkerke.

An tende van den 12e eeuwe was Moerkerke verzekerst een onafhankelijke parochie na datter een zekere branddyk gebouwd is. Dien dyk wo nen defensieven dyk, bedoeld vo die streke te beschermn tegen overstromingn.

De naam Moerkerke betekent feitelijk kerke in moerassige streke. Moerkerke was ne heerlykheid die in leen gehoudn werd va de graaf van Vlaanderen.  

In de loop van d'eeuwen kwam 't kastêel van Moerkerke in d'anden van verschillende families.




#Article 437: Grôniengs (143 words)


Grôniengs (in 't Grôniengs: Grönnegs) is de noame voer e groep Friso-Saksiese dialectn da ze klappn in e round de Ollandsche provinsje Grôniengn. Oek in de Kop van Drenthe, de Drentsche veenkolonies en ten ôostn van de Friesche gemêente Kollumerland, klappn ze Grôniengs.

't Grôniengs vormt tope me 't Ôostfries een aparte familie Nôord-West-Nedersaksiese dialectn. 't Grôniengs is ountstoan in de stad Grôniengn toun da 't stad in de 15stn eeuw ossan moa mêer invloed krêeg in de Friesche Ommelandn. Toun da stad Grôniengn in 1594 tope mè de Ommelandn wos gevoegd in de provinsje Stad en Lande, krêeg 't Fries in de Ommelandn gèn pôot ne mi an de ground. 't Zelfste zag je gebeurn 200 joar loater in Ôost-Friesland. Moar in olle twêe de gevolln et 't Fries ze spôorn achtergeloatn. Ni ollêne in de zinsbouw, moa ouk in de wôordnschat.




#Article 438: AC/DC (190 words)


AC/DC is een Australische hardrockgroep, ol noemn ze't zeve wel rock 'n roll. Under noame is d' Ingelse ofkortinge vo wisselspanninge/gelykspanninge.

AC/DC is in 1973 upgericht in Sydney deur Malcolm Young. Da's ne gitarist, uut e muzikale emigrantnfamilie uut Schotland. D'n êestn bekendn zanger van de groep wos Bon Scott. AC/DC ad in eigen land rechtuut vele succes.

De groep bestoat uut zanger Brian Johnson (sedert 1980, achter de dôod va Bon Scott), de broers Angus en Malcolm Young (gitaar), Phil Rudd (drums) en Clyff Williams (basgitaar). Zyder weunn nu een heel ende uut mekoar. Johnson e Williams weun in Amerika, Angus in Olland (en is etrouwd met een Ollansche), Malcolm in Iengeland, Rudd in Nieuw-Zêeland.

De name AC/DC, die stoat vôor Alternating Current/Direct Current (wisselstroom/gelykstroom), eet de zuster van Angus en Malcolm (Margaret) bepeisd. Z'ad da geleezn up een elektrisch toestel. Sommige religieuze figuurn en AC/DC probeern te koppeln an satanisme (AC/DC = Anti-Christ/ Devil's Child(ren), of oek nog After Christ/Devil Comes of Anti Christ/Death to Christ). Mor de groep eèt gezeid da 't ol gin woar is en da 't up undr systêem werkt wuk da zyder zeggn.




#Article 439: Karel de Stoutn (557 words)


Karel de Stoutn (in 't Frans Charles le Téméraire, en in 't Ingels Charles the Bold of Charles the Rash) (Dijon, 10 november 1433 - Nancy, 5 januoari 1477) was de zeune van Filips de Goein en Isabella van Portugal. Je was grave van Charolais van zyn geboorte tout an zyn dôod. 

Van 1467 wast 'n hertog van Bourgondië, hertog van Broabant, Limburg, Lothier en Luxemburg, grave van Vlaandern, Artois, Franche-Comté, Henegouwn, Holland en Zêeland
en markgrave van Naamn. Loater, in 1473, ist 'n hertog van Gelre gewordn, en grave van Zutphen. 

Ze byname de Stoutn et 'n gekreegn omdat 'n vree courageus was, omdat 'n zovele dost, dus nie omdat 't ne drouvoard was.

Karel ad al vele graafschappn en hertogdommn g'erfd van ze voader, mo ze lagen in twêe blokkn: de landn van herwaars over (langs ier, de Nederlandn) en de landn van derwaars over (de kantn van Bourgondië). Ie wilde die twêe gebiedn an mekoar angn, en azo een groot ryk maakn, gelyk 't Middnryk van Lotharius I gewist. Dovoorn wildegt ie ounder meer Lotharingen goan verovern. 't Is domee dat 'n ruze kreeg met de Fransche keunink, Lodewyk den elfstn. Al da vechtn wier uutendelik in 1477 ook ze dôod, je sneuvelde in Nancy.

In ze leevn wast 'n an 't sleuteln an de centrale instellingn van z'n ryk. Ie kwam mor in 1467 an de macht, mor ook ze voader Filips de Goein was doar al mee bizeg. Belangryk zyn zeker de Ordonnanties van Thionville van 1473. Ie richtte tonne 't Parlement van Mecheln ip, ne centrale reeknkamer, ne kamer van de schatkiste, en ne kamer van de beedn. Da woarn in feite al commissies die al een endje an 't groein woarn in den Hofraad.

Karel was drie keers getrouwd: met Catherine van Valois, Isabelle van Bourbon, en Margaretha van York. By Isabelle ad 'n z'n ipvolgster Maria van Bourgondië verwekt.

Ier es e lyste van de titels die Karel èt gedreegn tusschn 1467 a 1477, 't en woare dat et anders vermeld stoat.

Achter dat 'n gesneuveld was in Nancy in 1477 kreeg z'n ipvolgster, Maria van Bourgondië, als jounk meisje van me moeite 20 joar ferme probleemn omda nie iedereen eur azo mo wilde g'oorzoamn. 
De bevolkinge liep vree dul ip bevoorbeeld da nieuw ipgerichte Parlement omdat dadde een instellinge was die helegans geleid wier deur Bourgondiërs die gin Vlams kostn. 
Doarnboovn begoste 't beroep in processn nog mor ip te kommn. Met andere woordn: al die legere rechtbankn woarn d'r ook nie mee gediend. Nog in 1477 et de bevolkinge by Maria 't Groot Privilegie ofgedwoungn, womee dat al die nieuwe instellingn ollemolle were ofgeschaft wiern. Nu ja, teegn de trend ingoan was moeilik, en binn d'eeste decennia zyn z'ol were eripgericht gewist, bevoorbeeld da Parlement wier in 1504 eripgericht als de Grote Raad van Mecheln deur Filips de Schôonn.
 

MORREN, P., De geschiedenis van België in documenten. Van de dôod van Karel de Stoute tot de troonsbestijging van aartshertog Karel (1477-1515), uutgegeevn deur 't Algemeen Rijksarchief, Brussel, 1997.

Van 'n 27stn moarte tout 'n 21stn juli 2009 was der in het Groeningemuseum de tentoonstellienge Karel de Stoute. De tentoonstellienge toogde ounder andere de Bourgondische buit die Karel an de Zwitsers eit verloorn. 't Was 'n eestn kee da die indrukwekkende kunstschat (schilderyen, harnassn, wandtapytn, manuscriptn...)  Zwitserland verliet.




#Article 440: Londn (120 words)


Londn of Loendn (Nederlands: Londen, sprikt uut: Lonn) is 'n oofdstad van 't Verênigd Keunienkryk e van Iengeland. 

De stad Londn legt in 't zuudôostn van Iengeland. Van 't westn na 't ôostn lopt de stroom de Theems. 't Oude centrum is de City, woa dander à peu près 5000 menschn weunn, moa woavan da 't financieel belang styf grôot is. In hêel Londn weunn d'r mêer of zeevn miljoen menschn. De agglomeroasje telt 'r zelfs twoalf miljoen. Londn ku je me recht e reedn e weireldstad noemn. 

Je ku na Londn goan mè 'n tring (Eurostar), mè 'n vlieger (der zyn vuuf vliegplings die Londn bedienn: Heathrow, Gatwick, Stansted, Luton en City Airport), of mè de bôot noa Dover.




#Article 441: Poten kappen (540 words)


Poten kappen (Nederlands: klauwverzorging, Iengels: hoof trimming) is 't doen van ounderoed an de poten van surtoe melkkoein. Ook vette beestn, schoapn en gêetn worn under poten gekapt. Ook voe pern wordt da gedaan, mo ze spreken tonne van hoefverzorgienge. 

't Zyn surtoe d'oogproductieve melkkoein die regelmoatig moeten gekapt worn. De Vlamse koeiboeren die e bitje voe de voruut zyn doen 't ene keer per joar voor al under koeien, mo lik d'Amerikaanders doen 't zelfs twee keers per joar voor al under koein. In Amerika doen ze 't meer omdat under voeiers meer eiwit bevatten. Da's surtoe deur da ze adaar meer luzerne geven. Meer eiwit in de voedinge resulteert in e rappere oorngroei, wodeure da ze zoen begun manken a je die klauwen nie ounderoedt. In praktyk worn mo zuste d'achterpoten gekapt. An de voorpoten zyn der in Vloandern nie veel gin problemen. Da komt omdat 't meeste gewicht van een melkkoe ip eur achterste poten komt, en oe oger de druk ip e klauwe, oe rapper dat em groeit, en dus in vele gevallen begunt scheef te groein. 

Met andere woorn, poten kappen is een werksje die de langleefbaarheid en 't dierewelzyn van je koein in oge moate verbetert. 

Met poten kappn kun der infecties van de hoorn genezen worn. De voornaamste bacteriële infecties zyn stinkpoot en mortellaro. Die bacteriële infecties gaan de boern meestal ook proberen kwyt te geraken deur de koein regelmoatig een voetbad te geven. De koein kun a ze uut de melkstand der deure lopen. In da voetbad stoat er oungeveer 15 cm woater met daarin een aantal ountsmettende productn. 

Nog een ander affairen da ze met poten kappn kun iplossen is de zogenaamde zokke, bevangeneid, een klauwe die ountwikkelt lik een slobberende zokke in te plekke van een schone normoale koeieklauwe. Da's een probleem da koein soms ne keer en achter 't kalvn. 

Een krieke kun je vergelikkn met een blare ip je voetn. A je nieuwe schoen et kun je da wel ne keer en. Koeien kun bevoorbeeld een blare krygn deur ip een keitje te loopn. 

De koein gaan in e travallie. Ze doen dadde e bitje lik da'm wyder no den tantist gaan, met tegengoeste, mo ze zyn wel content a ze 't get en. In de travallie zet je ze vaste da ze nie kun weg loopn of stampn no de potekapper, en ook da ze zelve nie zoen kun omme vallen. A da gebeurd is, trek je met een katrolle enen achterpoot omoge toe ter ogte van je knien. In een eerste stap kuus je de te ounderoen poot af. Da wordt meestal gedaan met schavelingn. Ton wordt de poot vlak gezet. Da wil zeggen da je zorgt lik voor e schoe da de klauwe an eurnen ounderkant helegans vlak is, dat de koe eurne poot nie meer scheef zoe staan. Ton wordt 't model gekapt. Da wil zeggen dat tussen de twee klauwn van de poot een model wordt gesneen zuste lik de binnekant van je schoe. In een latste fase worn de foutjes weggewerkt. Met foutjes bedoeln we ounder meer littekens van kriekn en pleksjes van stinkvoet en andere concrete probleemtjes.

Vele boern leren dadde in de landbouwschole. Ook de boereverenigiengn geven daar cursussen van.




#Article 442: Katte (334 words)


De katte (Felis silvestris catus, ook wel uuskatte genoemd) is een van d' oudste uusdiern van de mens. De gedomesticeerde katte makt deel uut van de familie van de katachtigen (Felidae). De oude noame wos Felis domesticus, teegnwoordig is da vervangn deur Felis sylvestris catus.

Der is e bewys da de Egyptenoaren ol in 4000 v.Chr. de katte addn vo uusdier. Moa der woarn ook al boern i de nederzettiengn van Kleen-Azië die e katte addn en da wos nog e kè twiduuzd joar doavoorn. Up Cyprus zyn der zest kattn evoun in groavn die 9500 joar oud zyn. Die kattn trokkn wel nog meer up d'echte wilde kattn. 

Omda de kattn goeie joagers zyn, zyn ze gedomisticeerd vo de groanvoorraadn va de mens teegn knaagdiern lik rattn en muuzn te beschermn. Tegenwoordig wordn ze voorol lik gezelschapsdier geoedn.

E mannelikke katte noemn ze ne koater of katrol, e vrouwelikke katte es e kattinne.

Kattn zyn liever leeg dan moe. Ze zittn of liggn geirn in de zunne en sloapn, 't liefst van ol up ne warmn ounderground. Dat es ook nodig vo under teetn goe te doen verteirn. De meeste kattn sloapn twee keers zo vele lik ne miens. Jeuste lik by de leeuwn en de tygers lekkn z'under eigen proper mè under tounge. Ze doen da geweunlik voor of achter dan ze goan goan sloapn. Z'èn olle doage bykans twee eurn nodig vo de verzorgienge van under vel. Ze doen datte mè under tandn, speugsel en vette die eut en kliere boven de steirt komt. E katte weegt tusschn de twee noawf en neegn kilos.

Euskattn zyn solitaire beestn jeuste lik d'andere katachtigen (mè eutzounderienge van de lêeuw die in ne groep leeft). 't Es wel zo dat er ne lossn band bestoat tusschn kattn die in e grodder territorium leevn en die familje zyn van mekoar. 't Es ook gin problème om verschkillende kattn lik eusdier t'oudn, want z'èn gauwe ne familjeband mè mekoar en verdeeln toun et territorium ounder mekoar.




#Article 443: Marino Punk (105 words)


Marino Punk, echte noame Marino Bekaert (Roeseloare, 10 moarte 1966) es nen professioneeln trekzak speler. 't Es een specioale verschinnienge, omda 't ne punker es, een imago die mêestol nie geassocieerd weirdt me trekzakkn. Ie treedt ip als solo-accordeonist sedert 1992, en ie speelt vôorol styln gelik musette, marche, scottish, tango, paso doble,... 

By 't grôte publiek es 't ie gekend van iptreedns in programma's ip den TV gelik Afrit 9 (VRT) en Ogenblik (WTV). Ie stound ip de affiche van de Gentse Fêestn in 1998. In 2007 treedt ie o.a. ip in de Gentse Vooruit.

Marino Punk is de schôonzeune va José De Cauwer.




#Article 444: Metallica (787 words)


Metallica is nen Amerikoansn meziekgroep die algemêen wordt anzien als êen van de grotste metalgroepn oois. 

Ze bestoan ol sedert 1981 (in en andere bezettienge dan nu, ollêne James Hetfield en Lars Ulrich zyn derby van 't begun) en zyn voo vele groepn en gitarisn e grôot voorbeeld. Ze zyn surtout ekend erocht achter dan ze in 1991 Metallica (beter ekend ounder de noame The Black Album) uutbrochn, nunder vuufde ploate (me styve bekende nummers lik Nothing Else Matters, The Unforgiven en Enter Sandman) woamei dan ze oek deurebrookn zyn by de geweune meziekliefebbers.

In 1981 zette Lars Ulrich (e drummer die eigentlik voe te tennisn va Denemarkn nor Amerika egoan wos) e zoekertje in e metalmagazine, woarup dat 'n gitarist Hetfield reageerde. 

Nunder êeste uptreen wos in 1982 me James Hetfield die zoeng en ritmegitaar speelde, Lars Ulrich die drumde, Ron McGovney die up 'n bas speelde en Dave Mustaine (die Lloyd Grant vervangn at) die leadgitaar speelde. In da joar pakkn ze nundern (zeker voun d'echte fanoatn) legendoarischn demo No Life 'Til Leather up. 

McGovney wos ol zêre vervang deur Cliff Burton en Dave Mustaine deur Kirk Hammett (die toune voun Exodus speelde, pertang oek e styvn bekendn metalgroep), olletwêe kwaamn ze derby in 1983. McGovney is nôois mi styf bekend erocht, mo Dave Mustaine beguste me Megadeth, e groep womei dat 'n vele ploatn verkocht et. 

In 83 naamn ze oek nunder êeste hêle ploate up: Kill 'Em All, e ploate womei dan ze rechtet e masse fans krêegn. 't Is ollemoale styf zêre espeeld (Speed Metal zeggn sommigte; de mêeste noemn 't Thrash Metal) en d'upnoamn zyn nie ol te goed.

In 84 toune, pakkn ze me Ride The Lightning e twidde ploate up. In e kortn tyd is 'n groep e masse veraard. De numers zyn mêer deurdacht en Fade To Black is voe vele menschn nog ossan 't beste numer dan z'emakt en, mo 't stoan nog e masse aar klassikers up (bevôorbeeld For Whom The Bell Tolls en Creeping Death).

In 1986 en ze me Master Of Puppets de ploate upepakt woavan da kweet nie oevele meziekliefebbers (oek buutn de metal) zeggn da 't e klassieke ploate is, Metallica zevve speelt nog de mêeste van de numers live. 
In 'n tour dan ze derachter speeldn, krêegn z'in Denemarkn en aksedent me nundern tourbus en Burton veroungelukte. Iderêen wos eschokkeerd. Ze dêen ogliek vors en Jason Newsted (van Flotsam en Jetsam) nam de plekke in van Burton. Me nem naamn ze ...And Justice For All up, woavan da One 't bekenste numer is. 't Stoat ider joar in d'êeste tiene van Tydlôze Oendert van Studio Brussel. Ze krêegn voe One oek nundern êestn Grammy Award.

De grôte deurbroake kwam achter dan ze Metallica (The Black Album) uutbrochn, e ploate die vele commerciëler wos dan olles van dervôorn. 't Album is wel surtout ekend ounder de noame The Black Album omda 't dozetje zwort is.

De noaste ploate kwam mor uut in '96 en noemde Load. Vele menschn woarn stief ountgoocheld omdan ze e twin Black Album an verwacht. Load en zyn upvolger Reload (in '97, mor up 't zeste moment upepakt lik Load) woarn vele miender metal dan dervôorn (miender ard) en e masse fans wuldn van Metallica nie mir en weetn. Ze zein dat 'n groep ollêne nog an geld peisde en zeker toune dan ze round 2000 e proces begustn teegn de mezieksite Napster (ze voundn downloodn tjoepn).

De noaste ploate wos Garage Inc (in '98), e dubbel-cd me covers (oundermêer van Motörhead en Diamond Head, grôte vôorbeeld voun Ulrich en Hetfield), woavan da voe't grôte pebliek surtout Whiskey In The Jar en Turn The Page ekend zyn omdan ze der clips van emakt en. 

't Wos toune were en ende stille en achter dan Hetfield en Newsted in kweiste ekomn woarn over een aarn groep van Newsted, smêetn ze 'n dien buutn in 2001. 't Wos nie d'ênigste ruuzje dan ze at en in 'n dien tyd ('n DVD Some Kind Of Monster goat doarover). 

Ze kwaamn derdeure en in 2003 kwam Robert Trujillo (ekend van Ozzy Osbourne en Suicidal Tendencies) by 'n groep. In da joar kwam ter oek e nieuwn cd uut: St. Anger, e ploate die were veel arter wos, mo woa dan der gin solo's inzaatn (woavôorn da Metallica toch ekend wos). 't Wos geliek oe e nieuw begun.

In 2007 gienk 't er e nieuwe ploate kommn, mo 't is er nie van ekommn. Metallica et ol twêe numers espeeld beistn nunder latsn tour en 't zittn were solo's in.

Metallica et twi kirs in West-Vloandern espeeld, twi kirs in Poperienge, up 12 februoari 1984 en in 't zeste joar up 17 november.




#Article 445: Nieuw-Zêeland (192 words)


Nieuw-Zêeland is e land in de Stillen Oceoan, te zuudôostn van Australië. 

De noame komt va Zêeland, e provinsje in Olland. ’n Êestn Europeoan die Nieuw-Zêeland zag, wos een Ollander: Abel Tasman (van zyn achternoame komt Tasmanië, da juste ounder Australie ligt). De populaire toeristische bestemminge Abel Tasman National Park in 't nôordn van 't Zud-Eiland in Nieuw-Zêeland, is ôok nor em vernoemd. 

D’ôorsprounkelikke inweuners van ’t land zyn Maori, die doar – volgens istorici - in de vroege Middelêeuwn natoe gekommn zyn vanut Polynesië. Zider noemn under land Aotearoa, da betjekent Land van de lange witte wolke. Vanof de joarn 1700 kwaamn d’r mêer e mêer Europeoanders. Nu zyn d’r nog om en by de 500.000 Maori. 
Van de 4 miljoen Nieuw-Zêelanders is 75% van Europeesche afkomste. 10% is Maori. Under toale is nog oltid een officiële toale in Nieuw-Zêeland mor Iengels is wel overool de voertoale.

De latste joarn komt Nieuw-Zêeland ôok styf bekend voe ze wyn.

De populairstn sport is rugby. De All Blacks, de nationaaln rugbyploeg, is weireldberoemd. Vôorn iedern match doen ze e dans (de haka, in de tradiesje van de Maori) om de tegenstanders te verschrikkn.




#Article 446: Pervyzje (118 words)


Pervyzje is e landelik dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e deelgemeente van Diksmude. Pervyzje ed een ippervlakte van 12,23 km² en bykan 900 inweuners. Beist de gemeentelikke fuusjes van 1971 woaren Lampernisse, Oostkerke en Stuvekenskerke by Pervyzje gevoegd, dat zelve in 1977 e deelgemeente van de stad Diksmude werd.

't Groundgebied van de huidige dêelgemeente Pervyzje bestound overtyd uut twee heerlikheedn: Pervyzje zelve lag 't ope me't gehucht Schôorbakke in de kasselrie Veurne-Ambacht; de zudelikke parochje Sint-Katharinakapelle lag in de heerlikheid Berkel. In 1812 werd Sint-Katharinakapelle by Pervyzje angehecht.

Pervyzje lag vanof oktober 1914 voe de reste van den Êeste Weireldoorloge an 't frount en is bykan helegans verwoest gewist. In 1919 is de wederipbouw begunn.




#Article 447: Carll Cneut (181 words)


Carll Cneut (Roeseloare, 8 januoari 1969) is e West-Vlamschn illustrateur.

Je groeide ip in Gilwe en weunt nu in Gent. Je studeerde grafische vormgevienge in 't Sint-Lucas in Gent.

In 1996 begost z'n carrière me 't illustreern van 't boek Varkentjes in marsepein. Je krêeg verschillige internationale pryzn. Z'n succes begost os z'n êeste vertoalde boek in Frankryk uutkwam. De gazette Le Monde is ter ip gesproungn en het alles in gank gebrocht. Deurda Le Monde internationaal vele weerklank het, ist y ook ipgemerkt gewist in de omriengende landn.

Nog vo dat 't boek O, monster eet me niet op in september 2006 in de wienkels lag, kwam ter al e twêede druk. 't Boek is oundertusschn al vertoald in elf toaln. 't Is al 't vierde boek dat in Amerika succes het sedert Het ongelooflijke liefdesverhaal van Heer Morf, Jantje en de zeven reuzen, en Antonio aan het andere eind van de aarde. 

Z'n techniek bestoat derin dat alles echt geschilderd is. Je werkt surtout ip boasis van acrylverve. Z'n têkeniengn zyn nôois hêlegans ofgewerkt en moetn de fantasie prikkeln.




#Article 448: Lystermeuln (279 words)


De Lystermeuln is ne wiendmeuln ip de Rôonberg in Westouter, e dorpsje  in de Belgische gemeente Heuvelland. De meuln stoat in e bebuste omgevienge op de Rôonberg, met vlak doaby 't restaurant landhuis 't Molenhof en de koabelboane van de Roônberg.

Den outn wiendmeuln is e stoakmeuln. Je stound êest ip de Lyster'oek in Beirnem, woa da ze ne noame dus va komt. De meuln is round 1801-1805 ipgericht gewist, en je blêef toet 1957 in 't bezit van de familie Van Haecke, de familie van den oorsprounkelyke bouwhere. Toet 1947 was de meuln actief.

In 1955 schreef 't Provinciaal Comité voor Monumenten en Landschappen van West-Vlaanderen noa de gemêemtebestuurn van de provinsje West-Vloandern voe den ankoop van de meuln. Burgemeestre Emiel Hardeman va Westouter reageerde en in 1957 kocht de gemêente de meuln voe 20.000 Belgische frank. Van 1958 toet 1960 werd de meuln in Westouter eripgebouwd in Westouter, ip e traditionele maniere. Den 21stn juli van 1961, de fêestdag van de Eillige Victor, de patrôoneilige van de meulenoars, is de meuln ingehuldigd. De meuln droaide nog by z'n inuldigienge, moa j'is nooit effectief gebruukt gewist.

Al in 1984 bemerktn ze dat zene stert ol kromme getrokkn was, zodat de meuln in 't hele nie mè kost gebruukt wordn. Achter ne storm de 25stn januoari van 1990, was de kasse van de meuln helegans gedroaid, zodat de wiend vuluut ip den achterkant van 't gevlucht blies. De meuln kost were gedroaid en gered wordn, en loater in da joar en ze ol e dêel renovoasjewerkn uutgevoerd. uutendelik is de meuln in 2004 e beschermd monument gewordn , en werd 't hope met zen omgegevienge e beschermd dorspgezicht .




#Article 449: Judith, êeste Gravinne van Vloandern (321 words)


Judith van West-Francie (geboren ca. 844 en gestorven in 870) was d'êeste gravinne van Vloandern.

Judith was een dochtere van Karel den Kletsn, de keunink van West-Francië.  Os ze twolf joar oud was, den eerstn oktober van 't joar 856, wier ze getrouwd me den Iengelsen keunink, Aethelwulf van Wessex.  Achter dat ie in 858 z'n keirse uutgebloazen aad, most ze trouwen met ur stiefzeune, Aethelbald van Wessex, een zeune van Aethelwulf uut 't êeste bedde en die ook keunink van Iengeland wier.  Moa je gienkt ie ook dood en ze kwaam zy ip ur zeventienste ton moa were noa Vrankryk. 

In ofwachtienge van een volgende trouwkandidoat platste ur voader ur ounder toezicht van den bisschop van Senlis.

Ols Boudewyn I van Vloandern, loater genoemd met den Yzern Oarm, ur uut Senlis ontvoerdige tegen Kestdag 861, liet ur voader z'olle twee in den ban van de kerke sloan.  

Ze vluchtigen êest noa Lotharingn en loater zelfs noa Rôme.  Do leien ze under gevol uut an de paus Nikolaas I die een brief schreef noar ur voader Karel de Kletsn. Da kwam ton nog t'ope met een dreigement van Boudewyn dat ie wel e kêe zoe kunnen t'ope doen me de Vikings die de noordzeekust bedreigdegen. Woar ip dat Koarel liet weetn dat ie nie kost weerstoan an de dringende vrage van de paus dat ie zoud and over erte geleid èn. 

Den dertiensten december 863 trouwdige Judith mè Boudewyn en kreeg ze ols trouwcadeau van ur voader de Pagus Flandrensis of anders gezeid 't Groafschap Vloandern. Boudewyn I met den Yzern Oarm wordt doarom anzien ols den êesten graaf van 't Graafschap en dank zy Judith kostn de Vlaamsche graven toe in de 12ste eeuwe stoefn ip under Karolingische ofkomst.  

Judith van West-Francië en Boudewyn met den Yzern Oarm aan t'ope vier kienders: Karel, Boudewyn, Gunhilda en Rudolf. 't Êeste is jounk gestorvn, mo de drie andere en 't verre geschipt.




#Article 450: Oazebroeke (378 words)


Oazebroeke ofte Haezebroek in't Frans-Vlams (Frans: Hazebrouck, Nederlands: Hazebroek) es 'n stad en gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, in't midd'n van de Franschn Westoek. Oazebroeke grenst an de gemêentn Oundegem, Koaster, Borre, Oud-Berkyn, Moerbeke en Woalskapelle.  

Oazebroeke ligt in't Frans-Vlamsche Outland. Der weun'n mêer of 20.000 mienschn, en 't es doamee de grotste stad in't binn'nland van d'n Franschn Westoek.

An zyn noame kun je ol ziene da Oazebroeke Vlams wos in 't verleen. En oaze is e bêestje dat op e keun trekt en broek wilt moeras zeggn. In 't begun wos 't stadje nie mêer of e drassig bus. 't Dorp es nen êestn kêe vermeld round 't joar 1000 ounder de noame Hasebroch. In 1122 wierd et eschreevn lyk Hasbruc. 't Is moa sedert 1678 mè de Vrede van Neymeegn da 't gebied voegoed Frans kwam, achter da Lodewyk XIV grôote dêeln veroverd ha van 't groafschap Vloandern, da ip da moment en ounderdêel wos van de Spoansche Nederlandn.

Tusschn 1857 en 1926 wos Oazebroeke d'ôofdplekke van't arroundissement Oazebroeke, da 't zuudelyk gedêelte van't uudige arroundissement Duunkerke oumvattigde (zynde 't groundgebied van de vroegere kasselry'n Kassel en Belle). In Oazebroeke koutigd'n ze nog Frans-Vlams tout in de twingtigste êeuwe, mor dad es surtout achter d'n Êestn Weireldoorloge styf ard verminderd en nu zyn der nog mo letter mienschn die Vlams klappn.

Oazebroeke ligt nie direkt an en ottostroade, mor es wel e knooppunt van geweune boan'n tusschn de steed'n Belle, Stêenvoorde, Kassel en Sint-Omoars.

In Oazebroeke ligter e stoasje an de kruuschienge van twêe yzerboan'n: de lynne Rysel-Kales (ôost-westverbindienge) en de lynne Duunkerke-Atrecht (nôord-zuudverbindienge). In tydde woarn der nog twêe lynn'n mêer: die van Oazebroeke noar Meregem en dedie van Oazebroeke noa Boeschepe en De Schreve (die in't verlengde lag van de West-Vloamsche lynne 69 van Kortryk noar Poperienge). De twêe latstgenoemde yzerboan'n zyn ondertusschn ipgebrookn. In't stoasje van Oazebroeke passeern en stoppn der antins ôok TGV's die ryd'n van Parys oovr Atrecht richtienge Duunkerke.

Deur't groundgebied van de gemêente, o de nôordkantn van't center, ligt ôok en aparte spoorlynne vo TGV's tusschn Rysel en Kales en ezo vodder noa d'n tunnel ounder 't Iengels Kanoal. Dedie ligt niet an't stoasje en ezo kunt den tring in êen trek deure ry'n.




#Article 451: William Redmond (449 words)


William Redmond (geboren in Wexford in 1861, gestorvn by Wytschoate 7 juni 1917) was e stryder vo d' oenafankelikeid van Ierland die meevocht in den èèste weireldorloage teegn de Duutsche en sneuvelde an 't begin van de mynnslag in 1917.

Majoor William Hoey Hearney Redmond was sedert 1884 lid van 't Britse Lageruus ols lid van de Nationalist Party. Ols Ierse nationalist was 't ie e vôorstander van d'oenafankelikeid van Ierland. Je geloofde da d'Ierse zake zou voruut g'olpen zyn os de Ieren met de Iengelse zoun meevechtn in den èèste weireldorloage. Ols majoor werd Redmond den anvoerder van et 16ste Ierse Divisieregiment.  

Z'n bedoelienge vo verzoenieng tussen de Zuud- en de Nôord-Ieren was eigenlik ol van in 't begin tout mislukkn gedoemd: zyn divisie mocht eur groene vlagge met den Iersen harp up nie meedoen noa 't frount, woa dan de Nôord-Ieren van de 36ste Ulster Divisie under vlagge met de rôon hand van Ulster wel mochten meedoen. Et 36ste kreeg stelselmoatig betere ipleidienge en betere wapens dan het 16ste.

Gelik vele soldoatn hield Majoor Redmond oak e dagboek by.

A cheery spot it is, bedecked with the flags of the Allied nations. All the appointments of the place are good; clean cloths upon the little tea tables, little bunches of flowers here and there, and altogether an air of brightness and comfort about, very grateful indeed to eyes weary of the drab dismalness of trench and mud. In the hours of the afternoon the tea room is crowded with officers from various units, and it is of interest to observe that they represent very often branches of the Army in the field from almost every corner of the Empire. (Dagboekfragment)

't Gynk hier over Eliane Cossey (Poperienge, 9 december 1902 - Londen, 1942), bekend oender de bynaame Ginger,  binst den Eersten Weireldoorlog, een ipvollend vroegryp kiend met rôod hoar in Poperienge. De café 'A la Poupée', een oenuutsprekelikke name voe d'Iengelse, ip de grote markt groeide oender de name 'Ginger's' uut toet êene van de bekenste tavernes achter 'The Ypres Salient'. D'antrekkiengskracht van de joenge diva volt te leezn in verschillende dagboekfragmentn en in 't 'Visitors Book' met complimentn en tekeniengn.

By de vôorbereidiengn van de mynnslag at Redmond permissie gekreegn vo by z'n mannen an 't frount zelve te zyn. Je stormde ols anvoerder, 56 joar oud, ols èèn van d'èèste uut de loopgraavn by de start van den aanvol, woadeure dat ie redelik rap deur de Duutsche kogels getroffn werd. Majoor Wiliam Redmond werd nog noa et hospitoal in Loker gebrocht woa dat ie in den achternoene stierft. J'is begroaven in d'omgevieng van Locre Hospice Cemetery in 'n apart graf helegans ollène in 't veld.




#Article 452: Kortrijk Xpo (146 words)


Kortrijk Xpo, of korter gezei, den Xpo, es 't allncomplex ip 't Ôoge in Kortryk. Vroeger wos't gekend als D'Alln, moar in 1999 es 't veranderd van noame.

Kortryk Xpo bestoat uit 6 grôte alln en 2 tussnalln: Rambla 1 en 2. Vôorn d'alln vind je nog een congres en seminoariezoale, Gruzenberg. In totoal es 't er 37.200m² expositieruumte. D'alln liggn an de E17 (ofrit 2) en an 't Ei van Kortryk.

D'Alln zyn in 1966 gebouwd en in 1967 es de êeste alle goopnd. Doarnoa es 't er geregeld een nieuwe zoale biegekoomn. In 2005 ein ze de oude alle viere gedêeltelik ofgebrookn en vervangn deur een grôtere zoale. Nu liggn D'Alln in een grôter domin woar da je wok de Kinepolis vindt.

Der zyn veel beurzn en evenement'n in de Alln, sommige zyn de belangrykste in uddern sector. Een klêne greep ut et anbod:




#Article 453: Broeltoorns (132 words)


De Broeltoorns zyn een gekend historisch bouwwerk va Kortryk en een bitje et visitekoartje van de stad. De twêe identieke toorns, an de twêe  kantn van de Leie, bewoakn de brugge over de rivier. 't Zyn overbleufsels van de oude stadsvestiengn. De zeudelikke toorn, de Speyetoorn, wos gebouwd in de 1385 en wos een dêel van de versterkienge, rond het groafelik kastêel. De versterkiengn zyn deur Lodewyk XIV verwoest gewist in 1684. De nôordelikke toorn, de Inghelborchttoorn wos loater gebouwd (1415) en es gebouwd gewist om artilleriegeskut te beskermn en ols ipslag voo woapns. De brugge tussn de toorns es bist de Êeste Weireldoorloge verwoest gewist en achternoa were ipgebouwd.

In't middn van de brugge stoat het standbild van H. Nepomucenus, patrôon van de drenkeliengn.

Vlak by de broeltoorns ligt het Broelmuseum.




#Article 454: Delhi (222 words)


Delhi (uutsprake: Dilhaai) is een kleen provinciestadje in Canada die gesticht wier in 1867, en met nu oungeveer 16.300 inweuners. 't Is gelegen in de provincie Ontario tussen Toronto en Detroit. 

't Stadje wordt de Tobacco Capital genaamd. Vroeger stound er in Delhi en de streke derround vele toebak en vele rugge. Tussen de jaren 1960 en 1995 gingen der jaarliks vele Vlamsche studenten als seizoensarbeider toebak gaan trekken. Achter under werk gingen der vele nog ne keer ip reize no de Niagara watervalln en no de stad Toronto. De laatste decennia is de toebakkweek helegans verschrompeld. Mede deur 't kapot gaan van de toebak is ook Delhi helegans tenieten an 't gaan. 't Is nu een echte oedemanuusstadje geworn. Ook de Vlamsche studentn gaan nie meer no Delhi.

Delhi en omgevinge is hét centrum van Vlamsche immigratie no Canada. In Delhi zyn toe drie vierden van de mensen van Vlamsche afkomste. Ook in de dorptjes derround lik Langton zitten der vele Vloamiengn. Ne toer ip 't kerkhof van Delhi gift de beste impressie van 't Vlamsche andeel in de lokale bevolkinge: Verhaeghe, Deckers, Masschaele, Vandebussche,... ze zyn der ol anwezig. 

Nieuws van de Vlamsche gemeenschap agunter kan ipgevolgd worden via de Gazette van Detroit. 

Ook in de Canadese provincie Manitoba is er een dorptje met een concentratie an Vlamsche immigranten: Deloraine.




#Article 455: 100 dagen (273 words)


De 100 dagen zyn een stiksje folklore van de middelboare schooln. D'100 dagen wordn gevierd at de lêerliengn van 't latste joar nog 100 dagen te goan en voor den dertigstn juni. Der zit wel een bitje spelinge ip de datum vo te viern. 

In de mêeste scholen wordn d'100 dagen gevierd ip 't ende van januoari of by 't begun van februoari. Ook 't programma angt voor een grôot dêel of van schole toe schole en zelfs van de titularissn en de lêerliengn zelve. Klassiekers zyn 's nuchtens goan ountbijtn by de tituloaris of ip 't schole, met eventueel e bitje bommetjesgesmyt an de statie of in de studentnbuurt en in de speeltyd ôok e toesproake voe de jounger gastn mè e ludieke oproep om te revolteern. Beist een iptocht zyn de studentn ôok mêestol vorzien van de nôdige drank.

's Achternoens is 't er ôok soms ne maaltyd. Soms gebeur et dat de zesdejoars ip schole meugn nen show ipvoern met mêestol een danske en een kluchtig tonêeltje, waarin da ze wel kêe met de schole en de lêroars lachn. In sommige scholen wordt er 's oavnds een grôte fuif gegeevn, al goan der oe langer oe mêer lêerliengn ip de vooroavnd van d'100 dagen noa de grôte studentesteedn lik Gent om doa te goan uutzettn.

D' hounderd doagn hen ip de mêeste schooln ieder joar e thema, lik hippies, horror,... 

In 't Kortrykse viern ze mêer de 50 dagen. Mêestol ôok in de schole, mo surtout ôok in de uitgoangsstroate van Kortryk (Burg. Reynaertstraat) woar da vo de geleegneid 's nuchtends tielik ol de cafés (lik Den Trap) oopn zyn.




#Article 456: Lissewege (157 words)


Lissewege is 'n dorptje in de Belgische provincie West-Vloandern en e dêelgemêente van Brugge. 't Dorptje zelve telt (2007) 2453 inweuners, moa hêel de dêelgemêente (woa dat ook de dorpn Zêebrugge en Zwankendamme in liggn) èt er meer dan 7000. Deur 't groundgebied va Lissewege lopt 't Boudewynkanoal, den yzern weg no Knokke en no d'ave van Zeebrugge en 't is ton nog in tween gesneen deur de grote boane van d'ave no 't binnland. 't Polderdorp Lissewege ligt ip 'n boogscheute van de kuste (Zêebrugge, Heist, Blanknberge) en 12 km van 't nog vil oukdere Brugge.

In de achtste eeuwe was de kustvlakte van Lissewege e schorregebied me kreekn. Os 't gebied ipdroogt kommn d'r Friezn en Saksische boern met under schoapn noa de Lisseweegse vlakte. De dialectn uut 't Noordn schemern nog deure in 't dialect van nu. De noame Liswega (uus van Liso) stoat vo 't eerst vermeld in oorkondn van de elfste eeuwe.




#Article 457: Lisseweegs Varretje (134 words)


't Lisseweegs Varretje is e kanoaltje in Lissewege, in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Varretje is een oekde, van oorsproung gedeeltelik nateurlikke woaterweg tusschn de stad Brugge en de Nôordzee. 't Lisseweegs varretje lopt dwes deur 't midden van 't dorp. Der liggn drie stêenn bruggn over: de Tiendebrugge, d'Eulebrugge en de Roelandsbrugge.

Oorsprounklik lag t'er tusschn Lissewege en de zêe de olievliet en tusschn Ter Doest en Brugge e varretje da Lissewegeree noemdege. In 't begun van de 13st'eeuwe wierd er ton e kanoal gegroavn vo die twee met mekoar te verbienn. Da kanoal wierd gegroavn dwes deur de terpe woa da 't dorp Lissewege lag. 't Lisseweegs Varretje werd eest gebruukt vo den anvoer van Doornikschn arduun voe de bouw van d'abdy en de kerke en dorachter vo de commercie noa Brugge.




#Article 458: Gilleveld (126 words)


Gilleveld (Nederlands: Geluveld) is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente va Zunnebeke. 't Ligt up de boane van Yper no Mêenn (de Mêenscheroute). 't Weun e grôte 1500 menschn.

De noame komt van e veld (uutgestrekte terweveldn) die byn de Gilwe lei, e beke die gilf van kleur moet ewist zyn. D'êeste schryfwyze is Gelevelt, in 1109. 't Zyn ôok Gilleveldnoars die Gillevald zeggn.

Lik zovele parochies, is oek Gilleveld in 'n Êeste Weireldôorloge kapot eschootn. Gilleveld lag (en nog ossan) up de grôte boane van Yper no Mêen, strategies belangryk dus. De Duutschers verorverndn Gilleveld up d'Iengelsche up 29 oktober 1914 (beisn 'n Êesn Slag byn Yper). Woarup dan de Iengelsche, t'ope met de Fransche, 't weerepakt en 'n dag derup. 




#Article 459: Nunnebusschn (112 words)


De Nunnebusschn lign in Zunnebeke.

In de Nunnebusschn stoeg 't er overtyd een abdy van de Benedictinessn. Ze noemde Beata Maria de Buscho, en wos gesticht in 't begun van de 12stn êeuw. Die abdy is verdween in 'n tyd van de Geuzn.

Ier endigde 'n Êestn Slag om Ieper op 11 november 1914. D'Iengelsche en de Fransche kostn belettn da de Duutschers giengn deuresteekn nar Ieper. Je vingt er nu e granietn kruus ter êre van James Ewen Brodie die doa sneuvelde.

Ip 't moment zyn de Nunnebusschn vulgebouwd me weekenduzekes. De mêeste minsn weunen der permanent, oloewel da da verboodn es. Ze yvern wel om de zoake rechte te trekkn.




#Article 460: Begynof (Kortryk) (196 words)


Een Begynof es een semi-ofgeslootn gemêenskap woar da de begyntjes (vroeger) in weundigen. Da va Kortryk es ipgericht gewist in 1238 deur Johanna van Constantinopel, groavinne van Vloandern. 

Het begynof zelve bestond eut vêertig klêne euzekes, vandoage den dag ollemoale in 't wit geskilderd. 't Grôot eus in 't middn wos van de grôotjuffrouw, nu es 't er een museum, woarin da ze de leefomstandigeedn van de begyntjes in den oudn tyd tôogn. Ge keunt er kykn noa een gemeubileerde 'beste koamer', keukn en slapkoamer en noa een keisngietersatelier. Het begynof lag dichte by 't groafelik kastêel en de stadswalln. Zelve eit 't wok een kappelle (g'ed). 

Deure de joarn es 't begynof dikwyls verwoest gewist: bist de Guldnspoornslag, by de Slag by Westrôzebeke en ne latste kêe deur de Franske in 1684.

Eedn ten doage zyn de euzekes ollemoale ipgekalefoaterd en verkocht an particuliern. 't Latste begyntje, Marcelle, zit anno 2006 in een rusteus. Het begynof es wok, gelik olle begynoven in België, geklasseerd als Weirelderfgoed.

In Kortryk ei je wok 't Baggaertsof, en of vô ouderse joenge dochters of kwezelkes. 't Grôte verskil me de begyntjes es da de kwezelkes gêen gelôofsbeloftn moetn ofleggn.




#Article 461: GFDL (3216 words)


GNU Free Documentation License
		 Version 1.2, November 2002

 Copyright (C) 2000,2001,2002  Free Software Foundation, Inc.
     59 Temple Place, Suite 330, Boston, MA  02111-1307  USA
 Everyone is permitted to copy and distribute verbatim copies
 of this license document, but changing it is not allowed.

The purpose of this License is to make a manual, textbook, or other
functional and useful document free in the sense of freedom: to
assure everyone the effective freedom to copy and redistribute it,
with or without modifying it, either commercially or noncommercially.
Secondarily, this License preserves for the author and publisher a way
to get credit for their work, while not being considered responsible
for modifications made by others.

This License is a kind of copyleft, which means that derivative
works of the document must themselves be free in the same sense. It
complements the GNU General Public License, which is a copyleft
license designed for free software.

We have designed this License in order to use it for manuals for free
software, because free software needs free documentation: a free
program should come with manuals providing the same freedoms that the
software does. But this License is not limited to software manuals;
it can be used for any textual work, regardless of subject matter or
whether it is published as a printed book. We recommend this License
principally for works whose purpose is instruction or reference.

This License applies to any manual or other work, in any medium, that
contains a notice placed by the copyright holder saying it can be
distributed under the terms of this License. Such a notice grants a
world-wide, royalty-free license, unlimited in duration, to use that
work under the conditions stated herein. The Document, below,
refers to any such manual or work. Any member of the public is a
licensee, and is addressed as you. You accept the license if you
copy, modify or distribute the work in a way requiring permission
under copyright law.

A Modified Version of the Document means any work containing the
Document or a portion of it, either copied verbatim, or with
modifications and/or translated into another language.

A Secondary Section is a named appendix or a front-matter section of
the Document that deals exclusively with the relationship of the
publishers or authors of the Document to the Document's overall subject
(or to related matters) and contains nothing that could fall directly
within that overall subject. (Thus, if the Document is in part a
textbook of mathematics, a Secondary Section may not explain any
mathematics.) The relationship could be a matter of historical
connection with the subject or with related matters, or of legal,
commercial, philosophical, ethical or political position regarding
them.

The Invariant Sections are certain Secondary Sections whose titles
are designated, as being those of Invariant Sections, in the notice
that says that the Document is released under this License. If a
section does not fit the above defynition of Secondary then it is not
allowed to be designated as Invariant. The Document may contain zero
Invariant Sections. If the Document does not identify any Invariant
Sections then there are none.

The Cover Texts are certain short passages of text that are listed,
as Front-Cover Texts or Back-Cover Texts, in the notice that says that
the Document is released under this License. A Front-Cover Text may
be at most 5 words, and a Back-Cover Text may be at most 25 words.

A Transparent copy of the Document means a machine-readable copy,
represented in a format whose specification is available to the
general public, that is suitable for revising the document
straightforwardly with generic text editors or (for images composed of
pixels) generic paint programs or (for drawings) some widely available
drawing editor, and that is suitable for input to text formatters or
for automatic translation to a variety of formats suitable for input
to text formatters. A copy made in an otherwise Transparent file
format whose markup, or absence of markup, has been arranged to thwart
or discourage subsequent modification by readers is not Transparent.
An image format is not Transparent if used for any substantial amount
of text. A copy that is not Transparent is called Opaque.

Examples of suitable formats for Transparent copies include plain
ASCII without markup, Texinfo input format, LaTeX input format, SGML
or XML using a publicly available DTD, and standard-conforming simple
HTML, PostScript or PDF designed for human modification. Examples of
transparent image formats include PNG, XCF and JPG. Opaque formats
include proprietary formats that can be read and edited only by
proprietary word processors, SGML or XML for which the DTD and/or
processing tools are not generally available, and the
machine-generated HTML, PostScript or PDF produced by some word
processors for output purposes only.

The Title Page means, for a printed book, the title page itself,
plus such following pages as are needed to hold, legibly, the material
this License requires to appear in the title page. For works in
formats which do not have any title page as such, Title Page means
the text near the most prominent appearance of the work's title,
preceding the beginning of the body of the text.

A section Entitled XYZ means a named subunit of the Document whose
title either is precisely XYZ or contains XYZ in parentheses following
text that translates XYZ in another language. (Here XYZ stands for a
specific section name mentioned below, such as Acknowledgements,

of such a section when you modify the Document means that it remains a
section Entitled XYZ according to this defynition.

The Document may include Warranty Disclaimers next to the notice which
states that this License applies to the Document. These Warranty
Disclaimers are considered to be included by reference in this
License, but only as regards disclaiming warranties: any other
implication that these Warranty Disclaimers may have is void and has
no effect on the meaning of this License.

You may copy and distribute the Document in any medium, either
commercially or noncommercially, provided that this License, the
copyright notices, and the license notice saying this License applies
to the Document are reproduced in all copies, and that you add no other
conditions whatsoever to those of this License. You may not use
technical measures to obstruct or control the reading or further
copying of the copies you make or distribute. However, you may accept
compensation in exchange for copies. If you distribute a large enough
number of copies you must also follow the conditions in section 3.

You may also lend copies, under the same conditions stated above, and
you may publicly display copies.

If you publish printed copies (or copies in media that commonly have
printed covers) of the Document, numbering more than 100, and the
Document's license notice requires Cover Texts, you must enclose the
copies in covers that carry, clearly and legibly, all these Cover
Texts: Front-Cover Texts on the front cover, and Back-Cover Texts on
the back cover. Both covers must also clearly and legibly identify
you as the publisher of these copies. The front cover must present
the full title with all words of the title equally prominent and
visible. You may add other material on the covers in addition.
Copying with changes limited to the covers, as long as they preserve
the title of the Document and satisfy these conditions, can be treated
as verbatim copying in other respects.

If the required texts for either cover are too voluminous to fit
legibly, you should put the first ones listed (as many as fit
reasonably) on the actual cover, and continue the rest onto adjacent
pages.

If you publish or distribute Opaque copies of the Document numbering
more than 100, you must either include a machine-readable Transparent
copy along with each Opaque copy, or state in or with each Opaque copy
a computer-network location from which the general network-using
public has access to download using public-standard network protocols
a complete Transparent copy of the Document, free of added material.
If you use the latter option, you must take reasonably prudent steps,
when you begin distribution of Opaque copies in quantity, to ensure
that this Transparent copy will remain thus accessible at the stated
location until at least one year after the last time you distribute an
Opaque copy (directly or through your agents or retailers) of that
edition to the public.

It is requested, but not required, that you contact the authors of the
Document well before redistributing any large number of copies, to give
them a chance to provide you with an updated version of the Document.

You may copy and distribute a Modified Version of the Document under
the conditions of sections 2 and 3 above, provided that you release
the Modified Version under precisely this License, with the Modified
Version filling the role of the Document, thus licensing distribution
and modification of the Modified Version to whoever possesses a copy
of it. In addition, you must do these things in the Modified Version:

 A. Use in the Title Page (and on the covers, if any) a title distinct
    from that of the Document, and from those of previous versions
    (which should, if there were any, be listed in the History section
    of the Document).  You may use the same title as a previous version
    if the original publisher of that version gives permission.
 B. List on the Title Page, as authors, one or more persons or entities
    responsible for authorship of the modifications in the Modified
    Version, together with at least five of the principal authors of the
    Document (all of its principal authors, if it has fewer than five),
    unless they release you from this requirement.
 C. State on the Title page the name of the publisher of the
    Modified Version, as the publisher.
 D. Preserve all the copyright notices of the Document.
 E. Add an appropriate copyright notice for your modifications
    adjacent to the other copyright notices.
 F. Include, immediately after the copyright notices, a license notice
    giving the public permission to use the Modified Version under the
    terms of this License, in the form shown in the Addendum below.
 G. Preserve in that license notice the full lists of Invariant Sections
    and required Cover Texts given in the Document's license notice.
 H. Include an unaltered copy of this License.
 I. Preserve the section Entitled History, Preserve its Title, and add
    to it an item stating at least the title, year, new authors, and
    publisher of the Modified Version as given on the Title Page.  If
    there is no section Entitled History in the Document, create one
    stating the title, year, authors, and publisher of the Document as
    given on its Title Page, then add an item describing the Modified
    Version as stated in the previous sentence.
 J. Preserve the network location, if any, given in the Document for
    public access to a Transparent copy of the Document, and lykewise
    the network locations given in the Document for previous versions
    it was based on.  These may be placed in the History section.
    You may omit a network location for a work that was published at
    least four years before the Document itself, or if the original
    publisher of the version it refers to gives permission.
 K. For any section Entitled Acknowledgements or Dedications,
    Preserve the Title of the section, and preserve in the section all
    the substance and tone of each of the contributor acknowledgements
    and/or dedications given therein.
 L. Preserve all the Invariant Sections of the Document,
    unaltered in their text and in their titles.  Section numbers
    or the equivalent are not considered part of the section titles.
 M. Delete any section Entitled Endorsements.  Such a section
    may not be included in the Modified Version.
 N. Do not retitle any existing section to be Entitled Endorsements
    or to conflict in title with any Invariant Section.
 O. Preserve any Warranty Disclaimers.

If the Modified Version includes new front-matter sections or
appendices that qualyfy as Secondary Sections and contain no material
copied from the Document, you may at your option designate some or all
of these sections as invariant. To do this, add their titles to the
list of Invariant Sections in the Modified Version's license notice.
These titles must be distinct from any other section titles.

You may add a section Entitled Endorsements, provided it contains
nothing but endorsements of your Modified Version by various
parties--for example, statements of peer review or that the text has
been approved by an organization as the authoritative defynition of a
standard.

You may add a passage of up to five words as a Front-Cover Text, and a
passage of up to 25 words as a Back-Cover Text, to the end of the list
of Cover Texts in the Modified Version. Only one passage of
Front-Cover Text and one of Back-Cover Text may be added by (or
through arrangements made by) any one entity. If the Document already
includes a cover text for the same cover, previously added by you or
by arrangement made by the same entity you are acting on behalf of,
you may not add another; but you may replace the old one, on explicit
permission from the previous publisher that added the old one.

The author(s) and publisher(s) of the Document do not by this License
give permission to use their names for publicity for or to assert or
imply endorsement of any Modified Version.

You may combine the Document with other documents released under this
License, under the terms defyned in section 4 above for modified
versions, provided that you include in the combination all of the
Invariant Sections of all of the original documents, unmodified, and
list them all as Invariant Sections of your combined work in its
license notice, and that you preserve all their Warranty Disclaimers.

The combined work need only contain one copy of this License, and
multiple identical Invariant Sections may be replaced with a single
copy. If there are multiple Invariant Sections with the same name but
different contents, make the title of each such section unique by
adding at the end of it, in parentheses, the name of the original
author or publisher of that section if known, or else a unique number.
Make the same adjustment to the section titles in the list of
Invariant Sections in the license notice of the combined work.

In the combination, you must combine any sections Entitled History
in the various original documents, forming one section Entitled

and any sections Entitled Dedications. You must delete all sections
Entitled Endorsements.

You may make a collection consisting of the Document and other documents
released under this License, and replace the individual copies of this
License in the various documents with a single copy that is included in
the collection, provided that you follow the rules of this License for
verbatim copying of each of the documents in all other respects.

You may extract a single document from such a collection, and distribute
it individually under this License, provided you insert a copy of this
License into the extracted document, and follow this License in all
other respects regarding verbatim copying of that document.

A compilation of the Document or its derivatives with other separate
and independent documents or works, in or on a volume of a storage or
distribution medium, is called an aggregate if the copyright
resulting from the compilation is not used to limit the legal rights
of the compilation's users beyond what the individual works permit.
When the Document is included in an aggregate, this License does not
apply to the other works in the aggregate which are not themselves
derivative works of the Document.

If the Cover Text requirement of section 3 is applicable to these
copies of the Document, then if the Document is less than one half of
the entire aggregate, the Document's Cover Texts may be placed on
covers that bracket the Document within the aggregate, or the
electronic equivalent of covers if the Document is in electronic form.
Otherwise they must appear on printed covers that bracket the whole
aggregate.

Translation is considered a kind of modification, so you may
distribute translations of the Document under the terms of section 4.
Replacing Invariant Sections with translations requires special
permission from their copyright holders, but you may include
translations of some or all Invariant Sections in addition to the
original versions of these Invariant Sections. You may include a
translation of this License, and all the license notices in the
Document, and any Warranty Disclaimers, provided that you also include
the original English version of this License and the original versions
of those notices and disclaimers. In case of a disagreement between
the translation and the original version of this License or a notice
or disclaimer, the original version will prevail.

If a section in the Document is Entitled Acknowledgements,

its Title (section 1) will typically require changing the actual
title.

You may not copy, modify, sublicense, or distribute the Document except
as expressly provided for under this License. Any other attempt to
copy, modify, sublicense or distribute the Document is void, and will
automatically terminate your rights under this License. However,
parties who have received copies, or rights, from you under this
License will not have their licenses terminated so long as such
parties remain in full compliance.

The Free Software Foundation may publish new, revised versions
of the GNU Free Documentation License from time to time. Such new
versions will be similar in spirit to the present version, but may
differ in detail to address new problems or concerns. See

Each version of the License is given a distinguishing version number.
If the Document specifies that a particular numbered version of this
License or any later version applies to it, you have the option of
following the terms and conditions either of that specified version or
of any later version that has been published (not as a draft) by the
Free Software Foundation. If the Document does not specify a version
number of this License, you may choose any version ever published (not
as a draft) by the Free Software Foundation.

ADDENDUM: How to use this License for your documents

To use this License in a document you have written, include a copy of
the License in the document and put the following copyright and
license notices just after the title page:

    Copyright (c)  YEAR  YOUR NAME.
    Permission is granted to copy, distribute and/or modify this document
    under the terms of the GNU Free Documentation License, Version 1.2
    or any later version published by the Free Software Foundation;
    with no Invariant Sections, no Front-Cover Texts, and no Back-Cover Texts.
    A copy of the license is included in the section entitled GNU
    Free Documentation License.

If you have Invariant Sections, Front-Cover Texts and Back-Cover Texts,
replace the with...Texts. line with this:

    with the Invariant Sections being LIST THEIR TITLES, with the
    Front-Cover Texts being LIST, and with the Back-Cover Texts being LIST.

If you have Invariant Sections without Cover Texts, or some other
combination of the three, merge those two alternatives to suit the
situation.

If your document contains nontrivial examples of program code, we
recommend releasing these examples in parallel under your choice of
free software license, such as the GNU General Public License,
to permit their use in free software.




#Article 462: Jan Breydel (493 words)


Jan Breydel wa jin van't verzet in 't begun van de 14e eeuwe in Brugge. Van wirk was't ie bêenouwer. Ie dêe mee me de Brugse Mettn en de Guld'nspoornslag, en est symbool van de goeste nor vryheid van de middelêeuwse pôorters tegn den adle.

Breydel leidde tegoare mé Pieter de Coninck de Brugse Mettn, nen ipstand teegn Filips IV den Schoonn woar da den Guld'nspoornslag ut kwam. Zô'n drie weken êerder, ip 1 meie 1302, a t'ie nen attak gedoan ipt kastêel van Moale en ie a te moaken mé 't an gort kriggn van't Fransche bendeke soldoatn. In 1308 ee t'ie tegoare me nen ôop compagnjons zun kammeroad Willem van Saeftinghe, die meegedoan a me de Guld'nspoornslag, elpn ountsnappn ut d'ann van zun vijann die em ounder schot ieldn in de kirke van Lissewege, woar dat ie em a verdoken.

In 1309 ein Jan Breydel tegoare mé Pieter de Coninck en Jan Heem nen iproer in Brugge gemakt, Tégn de misérie die gingk volgn van 't vredesverdrag van Athis-sur-Orge (1305). In 1309 vermôorddige ie, zounder compassie en misérie achteraf, den ploatsvervangre van den groaf van Vloandern.

Brugse rekeningn vant stad tôonn da Jan Breydel ip 8, 9 en 10 juli 1302 in Kortrik wa, woar dat ie tegoare me andere bêenouwers een pôotte zwinns en wa zwinnevlêes an zun troepn gaf. Dordeure zun ze overtugd dat ie ip 11 juli wuk meegedoan ee mé de Guld'nspoornslag. 't Vlamse legre wa vo n grôot dêel marchandeurs en boern die, vo zôverre dat't meugelyk wa binst die lange kruustochtn, under commerce probeerden 't ounderounn vo under families 't ounderounn. Jan Breydel en Pieter de Coninck ein nu tegare 'n stanbeeld ip de Markt in Brugge. Êentje vanuut 1887.

Jan Breydel wa rappe klêrig en nen agressievn, die deur zyn Vlamse passie gezien wir gelyk nen 'eld.

Omda den grôotn istorische schryver Lodewijk van Velthem (°ca. 1275- ↑achter 1326) in zun vuufde dèèl van zun Spiegel Historiael, wo da ôok de Guld'nspoornslag in beschrev'n stot, wel beschrieft oe da Pieter de Coninck ip et slagveld toet ridder geslegen wordt, mo niet zegt over Jan Breydel, zyn der sommige mensen die de rolle van Jan Breydel in hèèl ut gebeuren in twiefel zyn beginn'n trekken.  Ierdeure zyn me genôodzoakt vor ons ip indirecte bewiezen te baseren.

D'èèste anwiezinge is dat ie tussen 1301 en 1322, de periode van de Brugse ipstand, vermeld wordt vo verschill'nde geweldoadige acties, lik ierboven ol beschreven, en dat ie dus mèèr deed dan zuste mo vlèès leev'ren.  An de Brugse stadrekeniengen zyn me nie ollène da Jan Breydel in de dagen vo de slag  by Kortrik was, mor oak dat ie, zuste lik Pieter de Coninck, vanaf 1302 un ûs kreeg van en betoald deur de stad Brugge.

Toet slot is 't er ton ook nog et radsel oe da Jan Breydel, simp'le bèènouwer ziende, anders un adelykken titel zoe verworv'n en ost ie zuste mo vlèèsleverancier zoe gewist en.




#Article 463: Muhammad Ali (659 words)


Muhammad Ali, geboorn Cassius Marcellus Clay (Louisville (Kentucky), 17 januoari 1942 - Scottsdale (Arizona), 3 juni 2016) wos een Amerikoanschn bokser. Volgens de mêeste kenners is Ali de bestn zwoargewicht die ôoit bestoan et. 
Ali vocht in 't hêel 61 profmatchn, woarvan dat 'n d'r 56 woun (37 op knock-out) en 5 verlôor. Achter ze carrière doet Ali, die e bekêerdn moslim is, vele an liefdoadigheid.

Toen da Ali klêne wos (en nog Cassius Clay noemde), an ze zyn vèlo etjoept. E wos zo coleirig dat 'n bokslessen nam om nem te kunn verdedigen. Zyn êeste grôte overwinnienge wos de titel op de Olympische Speeln in Rome in 1960 by de lichtzwoargewichtn. Z'n êestn profmatch wos op 29 oktober 1960. 
Achter een oop zeges, soms ouk op 't nippertje, muchte Cassius Clay in 1964 boksn teegn Liston voe de weireldtitel. By de bookmakers stoeg Clay 7 tegen 1: olleman peisde da Liston nem e lesje gienk lêern.
Moa Clay wos lange (1 meter 91) en ad vele langer armes dan Liston: azo kostn wegbluuvn by Liston e round nem dansn, e typisch kenmerk van Clay's boksstyl. Nog vôor 't begun van de 7de rounde gaf Liston op. Loater krêeg Liston ouk nog een erkansienge, moar e verlôor were - deze ki in de êeste rounde achter e stôot die niemand ezien adde (bekend ounder de noame Phantom Punch).

Achter zyn overwinnieng teegn Sonny Liston zei Clay openlik dat 'n een aananger wos van de Nation of Islam, e verênigieng va zworte moslims. In diejn tyd wos 't er nog vele openlik racisme e segregoasje in Amerika. En Clay kwam doa teegn in opstand. Katholicisme vound 'n 't geloof van de blanke en dus wos de keuze voe nem rap emakt. 

In 1966 moeste Ali goan vichtn in Vietnam, moar e refuseerde. 't Gevolg wos da de boksfederoasje ze weireldtitel ofpakt, en dat 'n joarnlank ne mi muchte vichtn. 
In 1970 begost Ali an ze comeback. E wos zwoarder, miender rap, moar en adde nog ossan enoeg klasse. In 1971 krêeg 'n e kanse om ze weireldtitel te verovern tegen Joe Frazier, in New York. Ali verlôor - voe 'n êeste ki in ze leevn - op puntn, achter e spectaculaire kamp (de Fight of the Century). 
Doarachter bokste Ali 2 kêers tegen Ken Norton: ze won elk e ki; Ali brak zelfs ze koake in êen van de kampn.

Wie de kamp won in januoari 1974, muchte voe de weireldtitel boksn. Nog vôor dat 'n kamp goed en wel begon wos, woarn de twêe ol an 't battern. De spannieng tusschen nunder wos te sniejn. Olle twêe grôte kampioenn die nie voe makoar wilnde ounderdoe. Achter 12 roundn riep de jury Ali uut tout winnoare.

't Gevicht tusschen Ali en Foreman gienk deure in Zaïre. Dat wos e stunt va Mobutu (die toundertyd de president-dictoator wos van 't land), en van Don King, een Amerikoanschen bokspromoteur. Foreman wos favoriet: e joungn gast an 't begun va ze carrière. Ali wos eigentlik ol op ze retour. 't Evenement wos grôots angepakt, mi vele media en ol. De boksers moestn lange op vôorand in Zaïre zyn om 't klimoat geweune te kommn, en soms liepn de spanniengn oge op. 't Gevicht zelve wos wuk da je kostte verwachtn. Foreman klopte nem onnôzel en e blêef moa beukn op Ali. Ali dei lik of da 't nem niet kostte schèln, en e blêef in de touwn angn. In de 8ste rounde kwam 'n ommekêer. Toen pakte Ali uut met e reke sloagn woavan dat Foreman op de ground viel. Knock-out, en Ali wos were weireldkampioen.

Ali krêeg in 1984 t'ôorn dat 'n 't syndroom van Parkinson adde. Woarschynlik 't gevolg van ze bokscarrière. E klapt ne mi zo rap lik overtyd en e volt rap in sloape. In 1996 krêeg Ali nog de êre om de vlamme van de Olympische Speeln in Atlanta (Amerika) t'ontsteekn. E leeft nu ofgezounderd op ze ranch.




#Article 464: Andrei Tchmil (189 words)


Andrei Tchmil (22 januoari 1963 in Khabarovsk (toune Sovjet-Unie, nu Moldoavië)) is in 'n tyde koereur ewist. En is buutn Rus, oek Oekraïener en Moldoaviër ewist. In 1998 is 'n toene Belg ekomn. Voen België et 'n in Plouay in Vrankryk bykan 't weireldkampioenschap ewonn, juuste vôorn de mete en ze nem epakt en Romans Vainsteins (e Let) kwaam toune weireldkampioen.

Tchmil wos surtout goed at 'n nie ol te vele omoge gienk, e wos bykan ossan goed in de Vlamsche koersn, woa dat 'n mêestol êen van de grotste concurrentn wos van Johan Museeuw. En et de twêe Vlamsche klassiekers (de Rounde van Vloandern en Paris-Roubaix) ewonn.

In 2002 is 'n estopt achter dat 'n gin contract mi krêeg by Lotto. En adde ze boovnbêen ebrookn in de Driedoagse van De Panne. En is toune nog werekêerd in de Rounde van België, woa dat 'n de latsn rit wonne en ezô ze carrière schône kuste ofsluutn.

Achter dat 'n estopt wos me koersn, is 'n oundermêer ploegleider ewist by Chocolade Jacques. In 2006 is 'n minister van sport ekommn in Moldoavië, zounder mei te doen met de verkieziengn.




#Article 465: Nouter (116 words)


Nouter (buutn de parochie zeggn de mêeste menschn Dranouter) is e parochie binn de fusiegemêente Heuvelland. 't Weunn à peu près 700 menschn. 't Ligt a 'n voet van 'n Kemmelberg en de parochies woa da 't teegn ligt, zyn Loker, Kemmel, Wulvergem, Nieuwkerke en Belle in Vrankryk.

Buutn ze landschap, is Nouter surtout ekend voe 't festival (Dranouter), woa dan der iedern zomer in 't êeste hêle weekeinde van oest mêer of vichtigduust menschn noa goan. 

In de Dikkebusstroate en ze êentege joarn eleen oek e folkcentrum ezet, woa dan der uptreens deuregoan en woa dan ze lessn en workshops geevn: meziek (folkinstrumentn lik de droailiere, diatonische accordeong en doedelzak), volksdans, Argentieschn tango en zang.




#Article 466: Parys-Roubaix (147 words)


Parys-Roubaix (Frans: Paris-Roubaix) is e koerseklassieker in 't nôordn va Vrankryk. 'n Koers is surtout ekend voe ze vele kosschieboann, tussen Compiègne (woa dat 'n start nu ligt, omda Parys te verre is) en Roubaix (woa dan de coureurs ankomn up de piste).

De bekendste bynoame van Parys-Roubaix is d' Helle van 't Nôordn, e noame die egeevn is deur e journaliest die achtern ôorloge styf ounder 'n indruk wos van olles die in de streke kapot eschootn wos.

De zones mi kosschien krygn sterretjes van d'organisators. 
Hoe mêer sterretjes, hoe lastiger de zone. 't Maximum is 5 sterretjes. De zones krygn ouk e numero: hoe dichter by 'n arrivée, hoe klinder 'n numero.

Roger De Vlaeminck et Parys-Roubaix vier kêers ewonn en ne wos ouk vie kirs 'n twiddn. En et in 't hêel 14 kêers meiedoan en doavan et 'n moar êne kê moetn upgeevn. 




#Article 467: Leffingeleuren (136 words)


Leffingeleuren es een pop- en rockfestival die deuregoat in Leffienge en georganiseerd weirdt deur vzw De Zwerver Concerts. ' t Goa deure in 't middn van september. In 2006 vierdn ze uddern 30sten verjoardag, in 1977 es de êeste uutgoave georganiseerd gewist deur de menschn die ôok de Café de Zwerver overgenoomn an. 

In 't begin wos 't festival groatis, me vôorol noadruk ip folk en blues. Loater kwam doar aandacht voo pop, rock en reggae by, en in de latste joarn zelfs hiphop en dance.

De latste editie, die deureging va 15 tot 17 september, wos me een ipkomste va 14.000 man een grôo succes. De bekendste noamn die iptroadn woarn The Cult, Millionaire, Therapy?, An Pierlé  White Velvet. 
Van West-Vlamsche kant woarn der ôok een aantal groepn: Goose, Flip Kowlier en Vive La Fête.




#Article 468: Yves Bondue (314 words)


Yves Bondue (Yper, 1 moarte 1966) is un componist, acteur, muzikant, zanger en schryver.

Yves Bondue is werkzaam ip verschillende froent'n.  An den ène kant is 't ie un componist die oal styf veel pryzen gekregen eet vo zyn werken, zowel in Vloandern ols in ’t buteland, toe in Rusland toe.  Je schreef vô kamerorkesten, vô kôren (je was ôok un tyd kôorleider van 't strydkôor Vamos Pro Lutar) toet zelfs un opera.

Ols tonèèlmens speeldet ie ol in verschillende tonèèlstikken vo volwassenen, ounder andere me Anton Coogen,  mo je was ook ol up de Gense Fèèsten en in verschillende culturele centra met zyn stikken van Mol en Muis vo kienders.

Ols muziekpedagoog ield ie verschillnde muziekworkshops vo gezinnen Kun je de mieren horen zingen? en De Schaduw van de Kleurenvanger en je deed ôok verschillnde gastcolleges an de vele pedagogische oge schooln in Vloandern.  Me zyn workshops 'Folkdans' ounder de name Het Eiland van de Tovercirkel was 't ie ip ’t folkfestival van Dranoeter. In Dranoeter doet 'n ol joaren an een stik zelfgeschreevn vertellingen met muziek by over ollesoarten interessante dinge van de Westhoek: blauwers en komiezen, de wijngoarden, oede religieuze gebruuken, brouweriën en de historie van de Blankoart. Je kunt dat ollomoale leezn in zijn dik'n boek: Indlikse Toeren in de Westhoek.

Je stot ol me styf veel van zyn muziek ip CD’s van un ander, moar ook een eigen CD uutgebrocht  Sjchrijeuw et L'histoire du vélo vert. Met Le Vélo Vert wos 't 'n geregeld te hoaren up Radio 1 en Radio 2, tuschen 2006 en 2012. Doarachter is 't 'n begun' uptreden met De Boom'n Van De Weireld: een zevenkoppige bezettinge die up ollesoarten festivols speelt en woarmee dat 'n eigen liedjes bringt in 't Westvlams, Frans, Frans-Vlams...

De latste joaren schrijft 'n meer en mjeer boek'n. Nabeeld' uit 2018, speelt em of in Vlamertinge in de joaren tsjeventig.




#Article 469: Gert Verheyen (330 words)


Gert Verheyen (Oogstroatn, 20 september 1970) es nen ex-voetboller en trainer. Gert Verheyen eit de belangrykste en langste periode van zyn carrière als voetboller by Club Brugge gespeeld. Deur vee minsn weirdt ie beschouwd als de latste echte 'Club-speler': technisch niet oltyd ôogstoand, moar oltyd gried om zyne kop der vôorn te leggn. Doarom wos 'n oek lange kapiting. Zyn positie wos anvaller of anvollnde middnvelder.

Gert Verheyen es begunn als joung gastje by Hoogstraten VV (1978 - 1986) en Lierse SK (1986 - 1988). Doar es 't ie ipgemerkt gewist deur de scouts van Anderlecht en mè vee vertôon getransfereerd. Ol rap bleek da zyne styl niet paste by 't spel van Anderlecht en oloewel dat ie der 4 joarn gebleevn es, eit ie der nôoit de vulle woarderynge hèd. In 1992 ei 't ie ton veranderd van ploeg en es 't ie no de grôte concurrent Club Brugge gegoan. Doar eit ie êen van de mêest succesvolle perioodn van de ploeg meegemakt, en volgns vele es da in grôte moate an em te dankn: in de vêertien joar dat ie voo Club Brugge gespeeld eit, eit ie 199 goals gemakt. In die periode es 't ie vuuf kêers landskampioen gewist en eit ie vier kêers de beker van België gewonn. Ip de 5de meie 2006 es 't ie gestopt me voetbolln.

Europees eit ie ôok een antal records gebrookn, zô wos 't ie de êeste Belgische speler die 100 Europese matchn eit gespeeld. Doarin eit ie 22 goals gemakt, evenvele lik Raoul Lambert. 

In de nationoale ploeg eit ie ôok een grôte rolle gespeeld: ie eit 50 matchn gespeeld woarin dat ie 10 goals eit gemakt.

Achter zyn carrière als actievn voetboller eit ie een joar jeugdtrainer gewist by Club Brugge. Doarachter es 't ie begonn mè ne klêerwinkel in Knokke, tôpe me zyn vrouwe (dat 'n lêern kenn et in Dancing High Street in Oogstroatn (Frank Raes vertelde dadde vroeger iddern match woadat 'n commentoar up goaf).




#Article 470: Francky Dury (233 words)


Francky Dury (Roeseloare, 11 oktober 1957) es nen West-Vlamschn voetboltrainer.

Francky Dury es begonn'n als voetboller ip een êerder bescheid'n niveau by Hulste Sport (1971 - 1981). Zin successn zyn gekoomn als trainer, vôorol by Zultse VV en loater by de fusieploeg SV Zulte Waregem. Noa êerdere trainerservoariengn by ploegn gelik Oarelbeke (B-ploeg), Bevern-Leie, SKS Ronse en RC Doornik es't ie begonn'n me Zultse VV, toen nog in êeste provinciale, te train'n in 1990. Ie es ton 6 kêers kampioen gekoomn me die ploeg: in 1ste provinciale (1991), 4de klasse (1994 en 1999), 3de klasse (2002) en 2de klasse (2005), woardeure da SV Zulte Waregem in êeste klasse mocht speeln. Veeln peisd'n da Zulte-Waregem ne veugel voo de katte wos, moar iederêen eit em een bulte verschootn toen da de ploeg ip de 7de plekke eindigde en de Beker va België won. Ip 31 meie 2010 roakte bekend da Dury trainer wier van KAA Gent.

De 14ste meie 2011, achter de vôorlatste speeldag van de play-offs, hen Francky Dury en Gent in ounderlieng overleg beslist van de soamnwerkienge stop te zettn. Dury zyn ipvolger wos de Noor Trond Sollied.

De 27ste juli 2011 is Francky Dury de nieuwn technischn directeur van de Belgische voetbolbound gekommn en beloftecoach van 't nationaal elftal. 

Den 30stn december 2011 gerakte bekend da Francky Dury were trainer kwam van Zulte Woaregem. Je volgde den ountsleegn Darije Kalezić ip.




#Article 471: Abdy van Male (571 words)


DAbdy van Male noemt eigenlik de Sint-Trudoabdy en ligt langs de Maalsesteenweg up Sint-Kruus (Brugge).

D'abdy begunt als de Eekhoutabdy (in 't centrum van Brugge, woa da nu St-André es), uut ne groep round ne kluzenoare Everelmus die in 1048 in Brugge toekwom en doa blêef toet dat ie dôod gink in 1060.

In 1146 komt 't 'n klooster vo mann' en vrouw'n. In 1149 goan de vrouw'n (conversen) noa Odegem (Stêenbrugge) goan weun'n by de kapelle van Sint-Trudo. De Sint-Trudopriorie bluuft nog toet in 1248 een dêel van de Eekhoutabdy. Toen wordt Sint-Trudo zelfstandig, en Usilia es d' êeste abdesse. 

In 1566 vluchtn de zusters no de refuge ip de Garenmarkt. 

De Geuzn plundern de gebouwn in Odegem in mei 1580 en steekn z'in brande.

In 't stad kôpen de zusters 't Staelyzerklôoster in de Nieuwe Gentweg.
In november 1796 verjoagen de Franske de zusters uut under abdy. 'n Dêel van under kan in 't Begynhof terechte.

In 1816 goan d'er zeven zusters were noa 't oude rectorshuus an de Nieuwe Gentweg. Doa herleeft d'abdy stilletjesan.

In 1866 sluutn z' an by de Congregatie van Lateranen.

Achter den Êeste Weireldoorloge goat 't moeilik. Up materieel vlak èn ze vele probleemn en vanof 1921 zyn d'er gen roeping'n mêe.

Achter de Twiddn Weireldoorloge, in 1949, stoat 't woater under an de lipp'n. In 1949 wordt Maria Pollet prioresse. Tegoare met de rector Michiel English en Dom Filips De Cloedt wordt er gezocht achter uplossing'n.

Jozefa Haeck, prioresse van 't klôoster van het Heilig Graf in Lochem in Holland pakt de Sint-Trudoabdy up in de Orde van het Heilig Graf.

In moarte 1952 krygt d'abdy het decreet van de Congregatie der religieuzen te Rome da ze upgenoom wordt in d' Orde van het Heilig Graf, moa met be'oed van under zelfstandigheid.

Vuuf kanunnikessen van Lochem en drie kanunnikessen van Turnhout help'n d'abdy d'er were boov'nup. 
Were deur Dom Filips De Cloedt en E.H. Michiel English kun'n ze verhuuz'n noa 't Kastêel van Male. 

Adelheid Goedertier wordt prioresse in 1954. Tegoare me Dom Filips en me zuster Paulus Huismans begunt ze an den heropbouw van Moale, als burcht en abdy. In '54 kunn'n ze verhuuz'n.

In 1956 wien'n ze de nieuwe kerke in en oopn'n ze 't gastenverbluuf. De groep groeit toet n dertigtal zusters.

In 1963 es d'êeste professinge in Male. 

In 1975 ountstoat de ‘Associatio van de kapittels der reguliere kanunnikessen van het Heilig Graf'. Vanaf toen begunt er n sterke solidariteit tussen de kapittels. 

In 1978 wordt Paulus Huismans abdesse. De groep begunt an de uutbouw van liturgisch apostoloat. Prof. Ignace de Sutter en poater Marcel Weemaes, Redemptorist, elp'n 't Nederlandstoalige getyd'ngebed up muziek zett'n. 'n Werk van 25 jaar, moa gedoan in 1995.

De gemêenschap groeit toet gemiddeld 35.

In 1984 wordt zuster Kristina Van Wonterghem abdesse gekooz'n. 't Apostolaat van de gastvryheid wordt uutgebouwd. 

In 1996 wordt zuster Johannes Fillet abdesse. 

In 1998 viert d' abdy eure 750ste verjoardag.

In 1999 ountstoat de Magdalagemeenschap, ne klêne groep van leek'n die up dezelfste maniere leeft lik de zusters.

In 2004 vier'n ze da 't viftig joar geleen es dat 't kastêel van Male 't open uus wierd van de Reguliere Kanunnikessen
van de Sint-Trudoabdy.

En in 2006 vier'n ze da 't viftig jaar geleen es dat de kerke ingezegend wierd.

In juli 2006 goan d'er drie zusters noa 't centrum van 't stad vo doa de St-Trudostadsgemeenschap te vormen.




#Article 472: Lampernisse (112 words)


Lampernisse is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Is e deelgemeente van de Belgische stad Diksmude. Lampernisse is by e fuuzje in 1971 e deelgemeente van Pervyzje gewordn en deed ip dat moment ofstand van een kleen gebiedsdeeltje (0,83 km²) an Oedekapelle. Pervyzje werd in 1977 op zyn toer by Diksmude gevoegd. Lampernisse et een ippervlak van 13,62 km² en et bykan 200 inweuners.  

Lampernisse is meer dan woarschynlik de geboorteplekke van Nicolaas Zannekin, een Vloaming die em verzette teegn d'ounderdrukkienge en den annexatiepolitiek van de Franse keunienk Filips VI en z'n anhang in Vloandern. Je sneuvelde beist de Slag by Kassel in 1328.

Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen ip 31 december




#Article 473: Oostkerke (Damme) (129 words)


Oostkerke is e Belgisch polderdorptje en e deelgemeente van 't West-Vlams stadje Damme. Oostkerke is 1.752 ha groot en der zyn  rume 600 iweuners. In 1974 is Oostkerke verkoozn toet 't schoonste dorptje van West-Vloandern.

De geschiedenisse van Oostkerke is sichtent de 12ste eeuw styf verweevn met dedie van Lapscheure, Moerkerke en Hoeke. Da woarn grensgebiedn en voorpostn van Damme en Brugge en kreegn regelmoatig te moakn met overstromiengn. De streekn werdn soms ook geteisterd deur legerbendes. Deur die tegensloagn giengn der verschillige deeln van 't kunstpatrimonium verloorn.

De noame Monnikerede is ook met Oostkerke verboendn. 't Was d'haavn die leidde noar Oostkerke. Moa 't stadje is helegans verdweenn, en sinds 't groavn van de Damsche Voart is 't er niks mee van were te viendn in 't landschap.




#Article 474: Veugelpyk (323 words)


Veugelpyk is e kaffeesport die officieel darts noemt. 't Is overol in de weireld espeeld, mo 't komt van Iengeland. Vroeger hiengt er in iedern kaffee e veugelpyk, nu is dat e bitje emienderd, mo 't zyn der ogliek nog vele. De bedoelienge is voun me drie pyltjes (‘’darts’’ in 't Iengels) zoe goed meugelik te smytn (en in e nermoal spel 501 te smytn).

E veugelpyk is e rounde van e houtn ploate met doarup zwynhoar of synthetiesche vezels met doaround e metoaln band. Vanvôorn is 'n upedêeld in e rôze (groen=25 puntn, rôod=50 puntn) me doaround 4 riengels (vanbuutn=2x (e dubbeln), toune x1, toune x3 (e tripel) en toune were x1) ounderverdêeld in cyfers van êen toet twientig. A je dus in tripel 20 smyt, e je 60 puntn esmeetn. De riengels van de dubbels en de tripels zyn oftewel rôod, oftewel groene. De geweune riengels zyn gilf en zwort.

De numers stoan ezô up e veugelpyk, vanboovn te begun in wyzerzinne: 20-1-18-4-13-6-10-15-2-17-3-19-7-16-8-11-14-9-12-5. Roend olle vaksjes is er e metoaln droad (oek round dubbels, tripels en de rôozn).

De deursnee van e veugelpyk is bykan 46 cm. En hangt 173 cm hoge (emeetn van 't middn van de rôze toet de ground, oungeveer up d'hogte van d'oogn van e mens van e meiter tachentig) en de lyne ligt up 2 meiter 37 van de vôorkant van veugelpyk.

In tyde wos er in West-Vloandern espeeld up klinder blokkn van iepnhout, juuste lik dat er nu nog espeeld is in de streke van Manchester (Log End Darts).

De spelers smytn ek up ze toer met 3 pyltjes en ze smytn toet an ze 501 en. Uutsmytn moe wel gebeurn met e dubbeln of met de rôze. Oltemets is er oek espeeld toet 301 (voen 't e bitje zidder te loatn goan).

Mêestol is er vantevôorn ofesprookn hoevele spelletjes dan ze speeln. 

Vroeger moest er in redelik vele kaffees begunn zyn met e dubbeln.




#Article 475: Johan Depoortere (174 words)


Johan Depoortere (Rôzebeke, 21 november 1944) es nen journalist by de VRT.

Johan Depoortere es achter zyn studies Germoanse filologie begonn als journalist by het toenmoalige BRT journoal in 1970. Ie es sedert ton een veelgezien figure in de nieuwsprogramma's van de VRT, gelik Panorama.

Zyn êeste gewoapende conflict dat ie ter platse gevolgd èt, wos den burgeroorlog in Libanon in 1976.

In de joaren '80 zat ie vele in Latyns-Amerika: de revolutie in Nicaragua, de burgeroorlogen in El Salvador en Guatemala. 

In '89 trokt ie met 'n ploeg noa Roemenië woa da ze d'er ôok angedoan gewist èn met da massagraf van Timisoara.

Van '95 tot '99 wos 't ie buutnlandcorrespondent van de VRT vo Rusland. Da noemt ie zelve misschien wel de boeiendsten tyd van zyn carrière. Doa versloeg ie ounder andere d'oorlogen in Tsjetsjenië. 

In 2001 trekt ie met de Nôordelikke alliantie up in Afghanistan.

Sedert januoari 2005 es't ie buutnlandjournalist in Amerika, woa dat ie surtout wilt proberen vo 't bêeld da we ier èn van Amerika by te reegln.




#Article 476: Jean-Noël Ternynck (100 words)


Jean-Noël Ternynck (°4 januoari 1946 - 13 oktoober 2017) wos e Frans-Vlamschn dichter uut Stêenvôorde die schreef in zyn Vlaemsche moedertoale. Zyn ouders klappnde olletwêe Vlaemsch.

Deur 't schryv'n van gedicht'n en deur zyn frequente deelnoame an culturele oavend'n, engageerde Ternynck nem vo zyn moedertoale te promoot'n en te doen vôortleev'n. E schreef zyn gedicht'n zowel in 't Vlaemsch van zyn streke als in 't Frans. 

E wos ouk actief betrokk'n by de twêetoalige uutzendieng'n van Radio Uylenspiegel (91.8 FM) vanuut Kassel.

Van beroep wos 't 'n lêroare Iengels in 't lyceum van Oazebroeke.

Jean-Noël Ternynck et twêe gedichtnbundels uutebrocht:




#Article 477: Adiengkerke (158 words)


Adiengkerke of Oyenkerke (Nederlands: Adinkerke) is e dêelgemêente van De Panne an de kust in West-Vloandern.

Plopsaland, vroeger de Meli, en de stoatie van De Panne liggn in Oyenkerke.

Ze én van Oyenkerke in 992 noa Christus den eerste vermelding gevoen. In da joar zoe Rosala of Susanna, de wedeuwe va Arnulf II, mé eur zeune groaf Boudewijn IV eur bezittingen in Adingahem oan den St.-Pietersabdij va Gent geschounk'n én.

Mo da was e kwakkel. D'eerste vermeldinge wos mo in 1123. Da stik ground lei in Testerep (Middelkerke) en dien Adingahem is Aaigem of Adegem. D' abdy van St. Pieter in Gent e noois ground in Oyenkerke g'hed. Oyenkerke viel ounder Terwaan. 

Oyenkerke é verschillnde noamevoluties g'hed in de loop van tyd, nl: Adingahem, Adenkercka, Odecherca, Odenkercha, Odenkerka, Odenkerke, Ooienkerke, Oyenkerke tot nu Adinkerke (utgesproken lik Adiengkerke in 't dialect).

De noame Oyenkerke is nog vele gebrukt in de volkstoale. Moa de name Adiengkerke komt ook vele voorn.




#Article 478: Cyprus (291 words)


Cyprus of beter Grieks-Cyprus (officieel De Republiek Cyprus, Grieks: Κυπριακή Δημοκρατία, Turks: Kıbrıs Cumhuriyeti) es een klêen land dat dêel es van een eiland in de Middellansche Zêe. Cyprus ligt geografisch gezien in Azië, moa vo polletieke en culturele reedns wordt 't by Europa gerekend. 't Grieks gedêelte van Cyprus makt sedert 2004 dêel uut van de Europese Unie. Der weunn à peu près 1.200.000 minsn in Cyprus, ip een ippervlak van 9251 km2. D' ôofdstad es Nicosia. De noame 'Cyprus' komt eigenlik van et oud-Grieks Kypros wa letterlik koper wilt zeggn.

Cyprus es deur zyn geostrategische liggienge tussn et Europese vasteland en et Middn Ôostn olsan een eiland gewist da de lokoale volkern wildn bestuurn. Cyprus eit olsan ounder invloed gestoan van d'istorische grôotmachtn: De Perzn, de Griekn, de Romeinn, de Arabiern, de Byzantijnn, de Kruusvoarders, de Venetioann en de Brittn.

In de recente istorie es Cyprus ipgedêeld gewist in twêe dêeln: sedert 1974 es et Nôordelik dêel bezet deur de Turkn, achter joarn van gevechtn tussen de Griekn en de Turkn. De Turkn wildn doarmee de Turkse mindereid (18% van de bevolkienge van et eiland) beschermn achter joarnlange gevechtn tussen Grieks-Cypriootn en Turks-Cypriootn. Turks-Cyprus es ollêne erkend deur Turkije, terwil dat et Zuudn, de republiek Cyprus olgemêen erkend es. De kwestie Cyprus zorgt nog oltyd vo twistn tussn Grieknland en Turkije, en bemoeilikt de gesprekkn vo toetredienge van Turkije by de EU.

In 2004 es't er een nieuwe pogienge tot toenaderinge, ounder invloed van de toetredienge van Grieks-Cyprus by de EU in dazelfde land en ounder begeleidienge va Kofi Annan. Nôord-Cypriootn stoan oopn vo erênigienge, om zô uut et isolement te geroakn, en Grieks-Cypriootn ounder bepoalde vôorwoardn.

In Cyprus  stoan der drie plekk'n ip de weirelderfgoedlyste van den UNESCO.




#Article 479: Frans-Vlams (462 words)


Et Frans-Vlams (Fransch Vlaemsch, Vlaemsch van Frankryk of Westhoek Vlaemsch; Nederlands: Frans-Vlaams) es de oorsprounkelikke West-Vlamsche streektoale van de Vloamiengn in den Franschn Westoek in 't noordn van Vrankryk. De Fransche Vloamiengn noemn under streektoale nuuze Vlaamsche taele of et Vlamsch. 

De Franschn Westoek es de streke die begunt round Duunkerke en langs e wyde boge round Oazebroeke in oostelikke richtienge deurelopt tout an de schreve. Soms es datte Frans-Vloandern genoemd, moar deur 'n band es Frans-Vloandern e stik grodder en bestoat et ook uut Rysels-Vloandern. D'inweuners zyn bewuste Vloamiengn en ze noemn under geirne Vloamienk.

Tot an den Twiddn Weireldôorloge klappnde ze courant West-Vlams in Frans-Vloandern. Sinsdien es 't styf achteruut gegoane. Ollene nog oudere menschn up de buutn kenn et nog. Volgens en ounderzoek deur de EU over 't Vlams (fonetisch) uutgegeven, geschreevn in 't Frans. Zie de koppeliengn vanoundern vo 'n stikske uut dien boek.

Je kut oek ne cd bestelln ip de site van 't ANVT (A je 't in 't Frans zet, ku je doa stikskes van ôorn.)

Jean-Noël Ternynck es nen Frans-Vlamschn dichter die in 't Vlams schryft en cultureel styf actief es.

Radio Uylenspiegel zendt 10 % van under tyd uut in 't Vlams. Ze zendn uut vanuut Kassel up 91.8 FM.

Cyriel Moeyaert brocht in 2005 nen Frans-Vlamschn woordnboek uut.

Kort achter da Lodewyk XIV in de 17ste eeuw Artesië en 't zuudn van Vloandern geannexeerd a, droung y et Frans lik enige bestuurlikke toale up. Zo gerochte de regio troage moa zekers verfranst. In de 19ste eeuwe sprak nog 80 à 90 % van de Frans-Vloamiengn Vlams, eind 20ste eeuwe schootn d'r doa nie vele mee van over. Zo kwam de landsgrenze tusschn 't Fransche en de Zudelikke Nederlandn (loater België) ook een culturele grenze. En da ad gevolgn vo et Frans-Vlams, surtout vo de schryftoale.

In 1864 koozn de Belgische Vloamiengn vo de spellienge van et Nederlands uut Olland. Doa wos in de loop van de 17e eeuwe e standoardtoale ountstoane. De Frans-Vloamiengn, die under Vlams in 't openboar nie kostn en mochtn gebruukn, woarn nie betrokkn by de Nederlandsche standoardtoale. Zynder èn dus ook de verschillende spelliengservormingn van et Olgemeen Nederlands nie gekend die de Vloamiengn in België wel mègemakt èn. 't Es doamè da nen Frans-Vlamschn tekst voe nen gemiddelden Vloamienk ouderwets overkomt. 

Voe West-Vloamiengn doarentegen komt zo'n tekst styf leesboar en erkenboar over. Da moet uus nie verwounderen want et Frans-Vlams es e West-Vlamsche streektoale die surtout mè 't West-Vlams uut den Belgischn Westoek sterke overeenkomstn vertoont.

Ier volgt e lyste mè enigste verschilln tusschn de spellienge van et Frans-Vlams en et Standoardvlams.
De lyste es nie complit.

Gedicht van Jean-Noël Ternynck, gepubliceerd in Van de Leie toet de Zee, 1998, uutgegeven deur Yser Houck.
(Tekst overgenoomn uut )




#Article 480: Pieter de Coninck (346 words)


Pieter de Coninck (°Brugge tussen 1250 en 1260, † in 1332 of '33) wos n Vlams volksleider.

De Conink stamdege uut 'n hêel geweune weversfamilie, mo je koste wree goed klappn en koste zyn publiek zodoanig overtugen dazze em overal zu'n gevolgd hen.

In 1301 is 't ie vo den êeste ki vermeld als leider van een ipstand tegen belasting'n van 't stad Brugge. In juni van da joar vliegt ie in 't gevang, mo 't volk komt em bevry'n. De Lieboards pakken 't bestier van 't stad over. Mo Jacques de Châtillon, de landvoogd, trekt Brugge binnen en Pieter de Coninck word verbann'n.

Ip vrage van Jan en Gwijde van Namen, zeuns van Gwyde van Dampierre (groaf van Vloandern), keert de Coninck in december 1301 were no Brugge. D'er volgt 'n ipstand woarby da ze den 1e mei van 1302 de kastêlen van Male en Sysêle verôovrn. Mo de Lelioarts van de Châtillon kommen met e leger van 800 man en de Coninck is were weggejaagd.

Achter de Brugse Mettn komt Pieter were no Brugge vo t'elpen met Willem van Gulik (klêezeune van Gwyde van Dampierre) by de leidinge van 't stad.
Ze maken 'n Vlams leger da surtou uut geweune menschen, boeren, ambachtslied'n, ... bestoat. 't Stad Brugge betoalt 't grotste dêel van de kosten vo den ipstand.
Ze bevryd'n de kastêlen van Male en Wyndoale en e grôot stik van de reste van Vloandern.
Mo Kassel en surtou Kortryk bluuv'n in Fransche anden.

't Vlams leger trekt no Kortryk vo te proberen Kortryk te verôovrn. Da gebeurt dus in de Guldenspôrenslag van den 11e juli 1302. Korts vo 't begun van die slag is Pieter de Coninck me twi van z'n zeuns ridder geslegen.

In 1309 stoat ie tegoare met Jan Breydel en Jan Heem an 't oofd van n ipstand tegen de goekeuringe van 't Verdrag van Athis-sur-Orge.

Ip de mart van Brugge stoat er sedert 1887 n standbild van Pieter de Coninck en Jan Breydel.
Ip de voaravond van den 11e juli word'n d'er nog oltyd blommen geleid deur 't stad.




#Article 481: Thorntonbank (180 words)


De Thorntonbank es ne lange zandbank vôor de Vlamsche Kust. De Thorntonbank ligt à peu près dertig kilomeitrs uut de kust, ter ôogte va Zêebrugge en Knokke. Ie es 20 km lank en es oungeveer 25 meiters ôger dan de omriengnde geulen. Toch ligt ie nog oltyd ounder de zêespiegel. Ze peizn da de noame komt van John  Thornton, ne Britse cartograaf uut de 17de en 18de êeuwe.

Deur zyn liggienge (juste uut et zicht van de toeristn an de kust en weg van de voarroutn van de oceaanschumers) es de Thorntonbank uutgekoozn om een windmeulnpark ip te bouwn. Ip 24 juni 2003 eit et bedryf C-Power de concessie gekreegn om een windmeulnpark te bouwn met de noame 'Farshore': 't zou goan over 60 windturbines van elks 5MW, goe vo eletriek vo 600.000 menoagen. C-Power es een consortium va vuuf Belgische bedryvn. Ip de 23ste meie van 2007, noa nen lange lijdnsweg om olle vergunniengn round te krygn, begonn ze met de bouw van de sokkels van de windmeulns. 't Zyn vo 't moment de groatste en strafste ter weireld.




#Article 482: Pietjesbak (344 words)


E pietjesbak (of pietebak) is en achtoekig dienk voun in te pietn. 't Is mêestol in out emakt en an de binnekant is't er mêestol etwot in zochte stofoasche eplakt, want pietn doe je me teirlienks en aars makt dat te vele leevn.

Pietn gebeurt vele up café. 't Bestoan verschillnde speln.

Êest moetn de pietn verdêeld groakn. Doavôorn smytn de spelers ek up ze toer en 'n dienn die 't lêegste esmeetn et, krygt zovele pietn of dat 'n ogsn esmeetn et (Kombienoasches in 421). Toune erbegunt 'n verliezer en ezô goat 't vors toet dan de pietn verdêeld zyn. Doarachter begunt de finalle. In de finalle doen ollêne de spelers mei die pietn en en dus kunn ollêne zyder e striepe krygn (3 striepn is 1 zettn).

'n Speler die 't latste pietn ekreegn et, meugt begunn in de finalle. At zyn êeste smete nie goed is, meugt 'n nog eki smytn en doarachter nog eki. Mor at 'n achter êne ki stopt, meugn d'ander spelers oek mor êne ki smytn. Smyt 'n 3 kirs, toune meugn zyder oek 3 kirs smytn.

Je meugt oek teirlienks uut 'n bak oaln (mor eki daj z'uutoald et, moetn ze deruut bluuvn). Aangezien daj me pietn (de intjes) van d'ogste kombienoasches makt, zyn dedie der mêestol uutoald. De kombienoasches zyn 't zeste lik in 't verdêeln, mor a je 421 smyt, goat et over de reste van je pietn. Etwien die toune oek ze pietn wult kwyt groakn, moet oek e 421 smytn. 'n Dien die de lêegste kombienoasche esmeetn et, krygt de pietn. An d'ogste of de lêegste kombienoasches deur mêerder spelers esmeetn zyn, moet er ebarreerd zyn. 'n Dien die 't latste de kombienoasche esmeetn et, meugt êest ze teirlienks smytn en toune zyn 't d'oogn die telln ('n dienn met de mêeste oogn wint of verliest nie).

In de finalle is 't de bedoelienge voun ol je pietn kwyt te groakn. 'n Dienn die ze ollemoale et (dus 11), krygt e strieptje. 

En ezo got vors toet an ze 't moe zyn.




#Article 483: Zandbank (128 words)


Ne zandbank es e redelyk lang gerekte verôginge tot 30 meiter ôog ip de bodem van de zêe (ollêne ip 't continentoal plat).  Ze liggn mêestol met ênigte te reke in dezelde richtinge en in groepkes. 't Meest gekend in West-Vloandern zyn de zandbankn in de Nôordzêe en zyn vrêe belangryk vo de visvangst en de zeevoart.  Ze verandern e bitje van vorm met de getydn mo grofweg bluuft under vorme ip langere termyn bewoard.

't Belgisch continentoal plat doalt van 0 meiter tot oungeveer - 35 tot 55 meiter.  Doarip liggen der verschillige groepkes: de dichste zyn de kustbankn, in 't nôorden liggen de Zeelandbankn (alletwêe ein ze een wzw-ono oriëntoatie).  De Vlamse banken liggn dieper in zêe (no-zw) en 't verste liggn de Hinder Banken (nno-zzw).




#Article 484: Adelheid Byttebier (145 words)


 
Adelheid Byttebier (Kortryk, 15 oktober 1963) es een politica en ex-minister in de Vlamsche regerienge. Z'es lid va Groen!. Nu weunt en weirkt ze in Schaarbeek.

Eigenlik es Adelheid ipgekwêekt in Gullegem in en familie die vele me gemêentepolletiek bezig was. 
Ze volgde en opleidienge voe socioal assistent in Kortryk en licentioat sociologie aan de VUB.

In euren studentetyd es ze in Schaarbeek g'arriveerd en ei ze doa bluven plakkn.

Adelheid es getrouwd me Jan Pelckmans, ne verkêersdeskundige, en z'es moedre van drie fistoengs: Ruben (°1991), Walter (°1993) en Mathilde (°1996). Jan Pelckmans is sichtent 15 moarte 2007 de êesten Vlamsche fietsmanager, woa dat ie 't Vlamsche fietsbeleid moe coördineern en ols ansprikpunt dienn. 

In de media es de flamboyante Adelheid vôoral gekend voe euren brêen smile, eur ritjes deur Brussel me eurne vélo en 't feit da ze toppezot es van oedn, vôorol grôotoedn.




#Article 485: Ex-drummer (film) (166 words)


Ex-drummer es nen Vlamsche film ut 2007 noa het boek va Herman Brusselmans met de gelyknoamige titel. De film es geregisseerd deur Koen Mortier.

De film goat over 3 marginoaln mè nen handicap die ip zoek zyn noa nen drummer. D' ênigste vôorwoarde es da dienen drummer ôok nen handicap moet ein. Dries, nen schryver, wil wel drummer zyn van de groep, en ie besluut ton moa da nie keunn drummn zyne handicap es. De film wos nogol omstreedn deur zyn expliciet toalgebruuk en gebruuk van seks en geweld. Sommige minsn vergelykn em me Trainspotting en C'est arrivé près de chez vous.

De film speelt em of in West-Vloandern, in Ostende, en der weirdt ôok grôtendêels in 't West-Vlams in geklapt. Olle belangryke acteurs koomn ut West-Vloandern: Dries Vanhegen, Gunter Lamoot, Sam Louwyck, Norman Baert... 
Voo de filmmuziek wos't er nen grôotn West-Vlamschn inbrieng: Flip Kowlier zingt de titelsong De grôotste lul van 't stad, en Arno speelt er ôok een rolle en een liedje in.




#Article 486: Weireldkampioenschap cyclocross (120 words)


't Weireldkampioenschap cyclocross es een joarliks weerkêernde cyclocrosskoerse woarin da de weireldkampioen gekrôond weird. De wedstryd goat mêestol deure ip 't einde va januoari, ip 't moment da 't sezoen ip zyn latste bênen begunt te lôopn. Oloewel da de wedstryd voo de profs (de elite) het bekendst es, zyn der in totoal 4 koersn: voo de beloftn, voo de juniors, voo de vrouwn en voo de elite. In 2007 ging 't weireldkampioenschap deure in Gits (Ôoglee), in 1994 in Koksyde (me de legendoarische overwinnienge va Paul Herijgers). In 2021 goat et weireldkampioenschap deure in Ostende. Der es nog gin êene West-Vloamienk weireldkampioen gekomm'n by de profs, Sven Vanthourenhout es wel weireldkampioen by de beloften gewist in 2001 in Tábor.




#Article 487: Reke van Fibonacci (243 words)


De Reke van Fibonacci is e begrip uut de wiskunde. 't Goat ovre e specioale reke van getalln.

De Fibonacci-reke is oneindig. 't Begunt me nul en êen. Je krygt de reke deur ossan de somme te moak'n van de latste twêe getalln:
 0 + 1 = 1
 1 + 1 = 2
 1 + 2 = 3
 2 + 3 = 5
 3 + 5 = 8
 enzovôors

Da makt dus: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, ...

De getallnreke is enoemd na Leonardo Pisano of Leonardo va Pisa, bygenoamd Fibonacci (letterlyk zeune van Bonaccio). Da wos nen Italioanschn wiskundige die leefde round 1200. D'r woarn verzekers ol andere die deze bezoundere getallnreke addn uutevoen, moa Fibonacci wos 'n êestn in 't Westn die 't oek ip papier ezet et.

Zukke defenisje noemn ze in de wiskunde e recursieve defenisje.

D'er bestoat ôok nog en andre defenisje die nie recursief es en die in 1730 gepubliceerd es door Abraham de Moivre. Moa die formule es mêestol de formule van Binet genoemd, omda Jacques Binet in 1843 den êestn wos die die formule beweezn èt.

De getalln uut de reke van Fibonacci kommn vele vôorn in de nateure:

De verkloaringe van ol die zoak'n èt te moak'n met en ander hêel gekend getal uut de wiskunde, de Gulden Snee. Da speelt e rolle in vele andre wiskundige vroagstikk'n.




#Article 488: Joachim Coens (144 words)


Joachim Coens (Brugge, 6 september 1966) is e West-Vlamsche manager en  by de CDV. J'is vo de moment boas van d'have va Zêebrugge en burgemêester van Damme.

Joachim Coens is achter z'n voader Daniël Coens in de polletiek gegoan. Van 1995 toe in 2001 zaat y in 't Vlams parlement. Je was ook scheepn in Damme sedert 1995. Achter 't dôdelik otto-accident van burgemêester Dirk Bisschop in meie 2014, is beslist van êeste scheepn Coens te benoemn toet burgemêester van Damme.

Joachim Coens is burgerlik bouwkundig ingenieur van ipleidienge, en eit êest in nen bouwfirma gewerkt in t buutnland (Dubai en Oost-Europa). Achter z'n nationoale pollitieke carrière is't y begunn by de Maritiem, de Moatschappy van de Brugse Zêevoartinrichtiengn (MBZ), woar dat y gedillegird besteurder is. Onder z'n bestier is d'have ferme gegroeid, 't containerverkêer bevôorbild is me 33% gesteegn in drie joar tyd.




#Article 489: Padde (282 words)


E padde (Bufo bufo) is e bêeste die vele in West-Vloandern vôornkomt. 't Is en amfibie, e leeft dus in en buutn 't woater. 

Paddn leevn zevve nie in 't woater, ze kêern wel ieder joar were voen eiers te leggn.

Je viendt paddn in olle sôortn streekn (wêen, busschn, stikkn,...) en ze koloniseern oek zêre nieuwe pittn (oek dedie die nie nateurlik zyn), mo je zie ze nie vele omdan ze mêestol moa met 'n schemer uutkommn.

Z'eetn olle sôortn fernient en aar bêestn (tettienks, slekken,...)

Nunder grotste bedreigiengn zyn reigers, vossn en fiesjows (die 't vel, woa dat er vergif inzit, ofdoen).

Ieder joar tusschn begun februoari en oof april trekkn paddn were no de woaterpittn woa dan ze ebôorn zyn (oungeveer, want nieuwe woaterpittn in 'n omtrek van bestoande pittn groakn oek ekoloniseerd) voun te poarn en eiers te leggn. Doavôorn moetn ze mêestol e hêel ende were kêern en an ze toune e grôte boane over moetn steekn, zyn der vele plat ereen. Doavôorn zyn der in vele gemêentn overzetaksjes voe de bêesn t'epn.

Achter dan ze epoard en, kêern z'oek were, mo nie me zovele in ekê.

E padde legt eiers in 't woater in lange droan, mêestol round en tusschn woaterplantn edroaid. At wuvetje die eiers legt, bevrucht 't vintje ze beist dat 'n up neur rik zit. Achter en ende kommn der doa dikkoptjes uut, die van e padde ossan schoezwort zyn. Z'eetn toune surtout algn. Doarachter groein ze vors en ze krygn êest achterpôotn en toune mo vôorpôotn. Loater verteirt nunder steirt en krygn ze de vorme van en echte padde. 't Is van toune vors dat 'n up 't land go goan leevn.




#Article 490: Paddnoverzet (242 words)


In vele gemêentn richtn de milieudienst of milieuverênigiengn paddnoverzetacties in. Buutn paddn zyn der in West-Vloandern nog êentige aar sôortn overezet.

Bykan overol steekn ze woa dan der vele paddn oversteekn, fynn droad of plastiek en endetje in de ground van enstens an de boane. Ieder zovele meters zit er e seultje in de ground. De paddn loopn toene mei met 'n droad en volln te lange leste in da seultje. Vrywilligers passeern toune zevve met e seule en hoaln de paddn uut en zettn z'an 'n aarn kant van de boane.

In ieder seule zit er e stoksje voun aar bêestn de keure te geevn om deruut te kruupn (fernient, muuzn,...). Paddn kunn nie oel da stoksje no boovn kruupn.

In bepoalde gemêentn doen ze 't aars. A 'n Sulferberg in Westouter en ze paddetunils installeerd. A 'n bôord van de boane zyn der betongn groevn, die de paddn dwiengn van no de tunils te kruupn. Die tunils loopn toune dweis over de boane (eevn hoge) en vanboovn zittn der goatn, aars wulln ze der nie deure goan.

An e drukke boane zyn der 30 toet 40 percent van de paddn die overtrekkn, overreen. Dat is dus e rampe en 't is dus mêer of nôdig van etwot te doen.

Buutn geweune paddn, zyn der oek nog aar sôortn die overezet zyn.

Hierounder viend je de aantalln overezette amfibieën per joar (goat were toet 2006), voogns Hyla, de amfibieënwerkgroep va Natuurpunt.




#Article 491: Meirel (214 words)


E meireloare, merelaar, mereloan of meirel is e zangveugel uut de famille van de Lysters (Turdidae). De noame komt van 't Latynse wôord voe meireloare, merula. 

De man van e meireloare is ossan zwort med en orajen bek en e gilvn oogriengel. 't Is e redelik grôotn veugel, oengeveer 25 cm lank en anze nunder vlerken oopn doen, kommn ze an e klêne 40 cm. Ze kun vuuf joar oed kommn.

't Wuuf (de puppe) is noois zwort, z'is bruunachtig, mo doenkerder dan lysters. Neurn bek is idder gilf of bruun.

De joengn en idder e grysdn bek.

Meireloars komn overol in Europa vôorn, zest up Ysland, mo doa zyn ze zeldzoam. Buutn Europa leevn ze in Nieuw-Zêeland en Oostraalje, woa danze inevoerd zyn. 't Es en sorte die vele vôornkomt in West-Vloandern, oendermêer oek in de menschn nunder ovetjes. Over hêel Vloandern is 't 'n veugel die in 't mêeste aantal ovetjes zit (vogens de veugeltellienge van 2006 van Natuurpunt).

Z'eetn olles, mo ze zyn setoe ekend deurdanze spriengn in 't ges om trilliengn te moakn en ezo tettienks no boovn te lokkn. 

Kapotte slekuuzn zyn mêestol va lysters.

Z'en e slichte noame omdanze geirn kriekn eetn. An nandern kant zyn mereloars oek ekend omdan de mêeste menschn viendn danze schône kunn schufeln.




#Article 492: Vienkezettieng (264 words)


E vienkezettieng is e wedstryd woaby da eigenoars van vienkn optêekn oevele kêers da nunder veugel schufelt. 't Is e sport die redelik populair is in West-Vloandern, in 't bezounder by gepensioneerde menschn.

D'eigenoars (vienkeniers) zettn nunder kôoitje mi nunder vienke (e mannetje) geweune op stroate. Idder ki da de vienke ze typies liedje schufelt (suskewiet) meug je e striptje zettn mi kryt op e stok. Let wel: de vienkeniers controleern ossan de vienke van nunder gebeur; nôois van nunder zevve. 'n Veugel die achter e bepoaldn tyd 't mêest eschufeld et, wint.

De pryzn zyn belange ni zo grôot lik by de duvesport: tien euro winste is ol vele geld.

Volgens geschiedsschryvers bestoat de sport zekers ol sedert 1595: d'r zyn spôorn van e vienkezettieng in Yper. In 't begun woarn de kôoin moa klêne ('kattebete' noemnde ze). Moa nu zyn d'omstandigeedn styf verbeterd.
Vroeger, toen da de menschn nog ni zo styf begoan woarn mi de bêestjes, duvnde ze nunder vienke oek blend moakn: azo wos'n miender ofeleid. Dat is verboodn sedert 1916, deur de Duutschers. Die martelieng wos ten ander ni nôdig: de kôoi e bitje dounkerder moakn is ol enoeg om 'n veugel te doen schufeln.

D'r zou nog mêer of 20.000 vienkezetters zyn, moa de sport is an 't achteruutgoan: letter jounge gastn zettn de tradisje vodder. Verzekerst ouk om da je 's zundag 's nuchters styf tielik moet ipstoan: dikkers moe je ol round 7u30 inschryvn a de zettieng begunt 't neegn.

D'r bestoat in hêel de weireld moar êen Vienkemuseum. Da stoat in Ulste (dêelgemêente van Oarelbeke).




#Article 493: Universiteit (170 words)


 
Een universiteit es een schole vo hoger ounderwys  wetenschappelyk ounderzoek.
Nen universiteit es ipgedêeld in verschillende faculteitn lik Lettern  Wysbegeerte, Rechtn, Geneeskunde, ...

In West-Vloandern es't er moar ênen universiteit en da es de KULAK (K.U.Leuven Campus Kortrijk).

Ol van in de Klassieke Oudeid bestoan er universiteitn. Peist moar an de oude Griek'n die ogere ipleidieng volgen me reken'n  schryvn a ge ton genoeg geld a.

Vloandern eit zes universiteitn die in associasie zyn me ogescholen.
Die universiteitn zyn:

Êest moe je ne bachelor (graduoat of kandidature van vroeger) doen van drie joar. Moa a je vo dokteur studeert, moe je êest zeevn joar studeern, en ton zie je nog moa uusdokteur.

Achter jonne bachelor es't eigenlik de bedoelienge van verder te studeern. Da noemt ton ne master (licencioat van vroeger) bvb. ne master in de Toal- en Letterkunde: Romoansche Toaln, Germoansche Toaln...

Achter jonne master keunt dje ol goan werk'n, mo ge keunt ton nog een doctoraatsipleidienge volgn vo ton zelve lesse te geevn an nen universiteit of ogeschole.




#Article 494: Katsberg (143 words)


'n Katsberg (Frans: Mont des Cats) is e getugeneuvel in Frans-Vloandern. ’n Berg legt op ’t gebied va de gemêente Godsvelde. En is 150 meters oge. 't Zwoarste stik van 'n Katsberg is 14 %; gemiddeld lop et 9% omoge.

Op ’n top van ’n berg legt er een abdy. De poaters-trappistn moakn e koas die Mont des Cats noemt. De abdy zelve kuj nie bezoekn.

Wielerliefebbers kunn 'n Katsberg kenn va 'n koers: Gent-Wevelgem is ier ol e poar keirs epasseerd: i 1957, i 1993 (2 keirs), in 1994 (2 keirs) e 1995 (2 keirs). 
De Rounde van Vrankryk is êne kè epasseerd. Mountainbikers kunn nunder doar ouk jeunn, want 't zyn doar e masse eirdeweugeltjes. Oundermêer de toertochtn van Kemmel, Dikkebus en Rinnegelst passeern derover.

'n Berg is ouk va belang voer een andern reedn: 't stoan radio- e televiezjezenders op.




#Article 495: Oudnederlands (1287 words)


t Oudnederlands es d'oudste toalfoase van et Nederlands en lopt à peu près van 500 n.C. tot 1150 n.C.

In de vierde en vuufde eeuwe a.C. èn d'r em en poar drastische veranderiengn voorgedoane die nie t'overziene gevolgn addn vo de platselikke toaltoestand:

Deur die veranderiengn begost et West-Germoans sterke lokoale afwykiengn te vertoonn en wos d'r tegen 500 n.C. van en West-Germoansche eeneidstoale gin sproake nie mè. Vanof toun kunn me spreekn van Oudiengels, Oudsaksisch, Oudfries, Oudoogduuts en Oudnederfrankisch.

't Oudnederfrankisch bestound uut twee variantn: Oudwestnederfrankisch en Oudoostnederfrankisch.

't Oudwestnederfrankisch es de voorloper van et Middelnederlandse Vlams en Broabants.
't Oudoostnederfrankisch es de voorloper van et Limburgs en van de dialectn van et Rynland. Oudoostnederfrankische tekstn zyn dikkers moeilik t'ounderscheen van Oudsaksisch.

Wuk es nu 't verband tusschn Oudnederfrankisch en Oudnederlands? Lik voorloper van et moderne Nederlands komt ollene et Oudwestnederfrankisch in anmerkienge want 't Limburgs en 't Rynlands èn nie (of nauweliks) deelgenoomn an de vormienge van et Standaardnederlands. 

Toch es Oudoostnederfrankisch meestol ook by 't Oudnederlands gerekend. En d'r es doar ne styf goein praktischn reedn voorn: de gekende Oudnederlandsche tekstn zyn byna ollemoale in 't Oudoostnederfrankisch geschreevn. Da wos toun ook 't dialect van Oakn, et politieke en culturele centrum van 't ryk van keizer Karel de Grote in de 9e eeuw. Vo edendoagse Duutsche filoloogn es 't nie evident om Oudoostnederfrankisch tot et Oudnederlands te rekenen.

't Meugelik gevoar an den term Oudnederlands es dat die zou keun geïnterpreteerd zyn lik ne voorloper van de toale van et Groafschap Vloandern of van (en deel van) de Nederlandn. Moa van Vloandern of de Nederlandn wos d'r tusschn 500 n.C. en 1000 n.C. elegansn gin sproake. Oudnederfrankisch moetn me nie associeern mè en stoatkundige eeneid moa wel mè de toale van de Frankische stammn, vanof 500 n.C., die nie an de Oogduutsche klankverschuvienge èn deelgenoomn. Under ryk (et Frankenryk) log verpreid over wuk da nu België, Olland, Luxemburg, Vrankryk en Duutsland es.

Da stoat toun nog los van de vroage woa da in de vroege middeleeuwn de grenze lag tusschn et Nederfrankisch en et Middelfrankisch da wel deelnam aan d'Oogduutsche Klankverschuvienge en doarom deel uutmakte van et Oudoogduuts.

De vroage es dus woa da 't Oudnederlands juste gesprookn i gewist. Eigentlik es da nog osan e groot radsel. De Frankn (die van Clovis) sproakn e Germoans dialect, et Frankisch, en ield'n heel Gallië bezet. Moa da wil absoluut nie zeggn da heel Gallië toun Frankisch of Oudnederlands sprak. Want de Rominsche soldoatn woarn wel were verdreevn na Rome, veel welgestelde Galliërs addn de maniern van leevn en de toale van de Rominsche bezetter overgenoomn, surtout in 't zuudn. 

En zyder woarn nie van plan da zo moa te verandern, want de Rominse cultuur stound nog osan in oog anzien, ook by de Germoann die under gewunten zels dikkers overpaktn. 

Toalistorici goan d'r van uut da ollene moa de bevolkienge in 't noordn van Gallië overwegend Germoans goat gewist èn, en da de geromaniseerde zudelikke inweuners nooit et Frankisch overgepakt èn. Integendeel, de Germoans-Romoanse toalgrenze es de komende eeuwn bluuvn upschuuvn na 't noordn.

Ze leidn dat of uut 't feit da 

Legende: Got. = Gotisch, OI = Oudiengels, OOD = Oudoogduuts, OS = Oudsaksisch, ONed. = Oudnederlands.

't INL (Instituut voor Nederlandse Lexicologie) es en poar joar geleedn begunn mè 't inventariseern van olle Oudnederlands materioal om da te verwerkn in ne Oudnederlandschn woordnboek. De publicoasje es voorziene voor 2008.

't Oundertusschn verzoamelde Corpus Oudnederlands es on line vry te roadpleegn up de website van 't INL (zie #Externe koppeliengn).

De redactie van 't Oudnederlands Woordnboek anziet 't volgende zinnetje lik 't oudste Nederlands zinnetje.

maltho thi afrio lito

'ik zegge joe: ik moake jou vry, oafvryen'

't Es afkomstig uut de Lex Salica, e Latyns document woarin veel losse woordn in de marge zyn geschreevn die zounder twyfel Oudnederlands zyn.

Er bestoan drie versies van de doopbelofte: twee Saksische en e Frankische (of Oudnederlandsche). Dat es d'Oudnederlandsche, de tekst tusschn rechte oakn es Latyn.

Forsachistū [diabolae]? [ respondet:] ec forsacho [diabolae].
end allum diobolgelde? [respondet:] end ec forsacho allum diobolgeldae.
end allum dioboles uuercum? [respondet:] end ec forsacho allum dioboles uuercum and uuordum, Thunaer ende Uuōden ende Saxnōte ende allum thēm unholdum, thē hira genōtas sint.

Gelōbistū in got alamehtigan fadaer?  ec gelōbo in got alamehtigan fadaer.
Gelōbistū in Crist, godes suno?  ec gelōbo in Crist, gotes suno.
Gelōbistū in hālogan gāst?  ec gelōbo in hālogan gāst.

'Verzoak je gy an den duvel? En je gift lik antword: ik verzoake an den duvel.
en an olle duvelsdienstn? je gift lik antword: en ik verzoake an olle duvelsdienstn.
en an olle werk'n van den duvel? je gift lik antword: en ik verzoake an olle duvelswerkn en -woord'n, an Donar en an Wodan en Saksnote en an olle demoonn die under gezelln zyn.

Geloof je gy in God den Almachtigen Voader? Joa'k, ik gelove in God den Almachtigen Voader.
Geloof je gy in Christus, de Zeune van God? Joa'k, ik gelove in Christus, de Zeune van God.
Geloof je gy in den Illigen Geest? Joa'k, ik gelove in den Illigen Geest.'

In de vroege middeleeuwn woarn bezweiriengsformules en toverspreukn e gebrukelyke methode om ziektes of misère te bestrydn. Ofwel roepn ze God an, ofwel roepn ze heidense goodn an lik Donar of Wodan.

Dizze peirdebezweirienge dateert uut de 9e eeuwe en es ofkomstig uut de streke van Keuln. De tekst zou ook Oudsaksisch kun zyn.

Visc flōt aftar themo uuatare, verbrustun sīna vetherun.
Thō gihēlida ina ūse druhtin: The selvo druhtin,
Thie thena visc gihēlda, thie gihēle that hers theru spurihelti.
Amen.

'Ne vis zwom deur et woater, zyn vinn'n broak'n.
Toun genas uuzn Ere em. Dezelstn Ere,
Die den vis genas, geneze 't peird van 't mank'n !'

Ook by dizze toverspreuke tegen wormn (wormbezweirienge) es 't moeilik uut te moakn oe d'n tekst Oudnederlands of Oudsaksisch es.

Ganc ūt, nesso, mid nigun nessiklīnon,
ūt fana themo marge an that bēn,
fan themo bēne an that flēsg,
ūt fan themo flēsgke an thia hūd,
ūt fan thera hūd an thesa strāla.
Drohtin, werthe sō!’

'Kruup d'r uut, wurm mè negen wurmptjes,
uut van et merg noa 't been,
van 't been noa 't vlees,
uut van 't vlees noa 't vel,
uut van 't vel noa dizze pyle.
Ere, zo zy 't !'

Zie Wachtendonckse Psalmn.

Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu. Wat unbidat ghe nu?
Abent omnes uolucres nidos inceptos nisi eg et tu. Quid expectamus nunc

'Olle veugels èn nestn begunn buutn ik en gy. Up wuk wacht je gynder nu?'

Da zinnetje es per toeval ountdekt gewist in 1932 in Oxford. Ounderzoek van 't perkament en van de plekke van de vounste wees uut dat et zou geschreevn gewist èn deur nen West-Vlamschn monnik die in Kent (Zuud-Iengeland) up bezoek wos. 't Fragment zou dus Oudwestnederfrankisch zyn. De latste joarn zyn der specialistn die beweirn dat et Oudkents (dus Oudiengels) zou zyn. Moa veel verschil en makt et eigentlik nie want in dien tyd wos d'r bykans gin verschil tusschn Oudiengels en Oudnederlands. Sprekers van die toaln kostn mekoar styf goed verstoan.

Veel menschn èn up schole geleerd da datte 't oudste Nederlands zinnetje zou zyn. Deur de ernieuwde belangstellienge vo uus oudste Nederlands es 't er oundertusschn vele veranderd, en weetn me nu da datte nie juste en es.

Zie 't artikel over den Centroal-Frankischn Rymbybel.

In e handschrift da ofkomstig es uut et vrouwenklooster van Munsterbilzen (Belgs Limburg) stoat er e lyste mè de noamn van kloosternunn. De lyste endigt mè een van de latste utiengn van et Oudnederlands:

Tesi samanunga vvas edele unde scona

'Dizze verzoamelienge wos edel en schone
en doaby ook zo deugdzoam'




#Article 496: Backgammon (614 words)


Backgammon es een bordspel voor twêe spelers. 't Es volgens veeln 't oudste bordspel ter wereld. 

E spel dat er styf ip trekt en overtyd vele gespeeld wos, is trik-trak.

Backgammon es ountstoan by de Perzn en werd vele gespeeld deur keunings en andern me blauw bloed.

In 1920 es den verdubbeler eroan toegevoegd vo et spel e bitje oantrekkelikker te moaken. 't Werd wel nog oltyd gespeeld door de beuvnklasse.

In de joarn tjessentig begon 't spel wa aan popularitit te winn, oundermêer deur Prince Alexis Obelensky die de wereldkampioenschappn begon t'organiseern ip de Bahamas.

In de joarn tsjeventig woarn 't de eugtdoagn voor het spel. Het spel begon van de beuvnklasse noa de middnklasse te stygn en euk de joungerngenerase begonn 't spel te waardern.

In de joarn tachentig was 't spel iet minder populair, deur de computerspelln. In de joarn tneegntig kust je 't spel ip de computere speeln en doarmee kust je veel eenvoudiger joun tacktiekn ountwikkeln en deur middl van berekeningstjes kont ge den bestn zet bepoaln.
In 't nieuw millenium kust je Backgammon zelf online speeln. Daormee kund je euverol speeln en vele geld verdienn.

Backgammon speel je nermoal me 2. 'n Êenn speelt me zwort, 'n aarn me wit. 't Is de bedoelienge om de blokjes van joun eign kleur ollemoale in jen eign kot te krygn. Dat doe je deur je bloksjes te verzettn. Je meugt verzetten 't gêne daj esmeetn et me 2 teirlienks. At e speler 2 en 5 smyt, meugn ofwel met 1 bloksje 2 en 5 (da goat nie ossan) ofwel met êen bloksje 2 en met en aar 5. A je 2 dezeste nuumerôos smyt, meug je 4 kêers vooruut goan.

Je kud oek de bloksjes van aarn speler pakkn. Zolange dan bloksjes me minstns 2 stoan, kunn ze nie epakt zyn, bloksjes die ollêne stoan wel. 't Is dus intressant voun je bloksjes zovele meugelik tope t'oun. A je e bloksje epakt zyt, toune vliegt 'n dien uut spel en moe je probeern voun were in 't spel te groakn deur te smytn en in e kot te groakn die nog vry is (at de vuve vry is, toune kuj doar in, vry wult zeggn dat er van aarn speler gin 2 of mêer bloksjes stoan). De reekn goan ezo: 6 ligt dichste van 't middn van 't spel, 1 ligt a 'n buutnkant. A je dus nuumerôos smyt woavan dan de reekn nie vry zien, toune meug je dien toer nie speeln, oek nie me jen aar blokn, want je ku mo speeln an ol je blokkn in 't spel zyn (buutn aj an 't uutspeeln zyt, ierounder mêer uutleg).

A je uuteindelik ol je bloksjes in jen eign kot et, moe je probeern van ze ollemoale uut 't spel te krygn vôorn at 'n aarn speler dat ekunn et. Dat doe je deur me je teirlienks te smytn. A je dus e 4 en en 1 smyt, toene meug je e bloksje uut de 4 en intje uut de 1 oaln. A je in e reke (de zeste volgorde lyk voun were in 't spel te groakn) gin bloksjes et, toune moe je verzettn. Nimt bevôorbeeld da je bloksjes et in de 6, de 3, de 2 en de 1 en je smiet 4 en 5, toene moej eki 4 en eki 5 verzettn vanuut de 6.

't Ku gebeurn dat 'n aarn speler nog bloksjes et in joun kot, toene moe je met e bitje mêer taktiek speeln en oltemets verzettn in te plekke van blokkn uut t'oaln (want e kut ie oek toune nog van joun bloksjes pakkn, woadeure daj toune moet erbegunn met die bloksjes).




#Article 497: De Kattige Kat (128 words)


De Kattige Kat is ne strip van Suske en Wiske, numerôo 205. 't Veroal speelt nem of in 't nôorn van Vrankryk, en in en round Yper en werd geschreven en getêeknd deur Paul Geerts.

Lambik wult 't Kanoal overzwem van Calais (Kales in 't Vlams) nor Iengeland en Sidonie voart mei. Oenderroute grakt ze betoverd deur en ekse, en ze peist dasse e katte is. 't Gebeurn toene van olle sôortn diengn (oundermêer met e Iengelschn oedstryder en 'n lêeuw van Bellewaerde). 

't Komt e boer in die Toet toet zegt. Wiske verstoat er eur nie an en zegt der passeert ier toch ginne tring?, woarip da Suske rustig zegt dat 'n doamei Ja ja wult zeggn. Dat is vaneigens nie juuste, toetoet wult toch wel zeggn.




#Article 498: Boeschepe (149 words)


Boeschepe es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in de Franschn Westoek, teegn De Schreve. Boeschepe grenst an de West-Vloamsche gemêentn Poperienge (mêer bepoald an Abêle) en an Heuvelland (an de dêelgemêente Westouter) en an de Fransche gemêentn Sint-Janskapelle, Bertn en Godsvelde. 

Boeschepe ligt in't Frans-Vlamsche Outland, in't midd'n van't Euvelland, an de voet van de Boeschepeberg en de Katsberg.

In Boeschepe ield calvinist Ghislain Damman uut Yper d'êeste oagepreekn up't kerkof, 'n twoalfs'n juli van 1562, wa d'êeste vôorbode wos voe de beeldnstorm die êenigte joarn loater gienk losbreek'n in de Nederlandn.

In 1906 organiseerde de Fransche regerienge een inventarisoasje van de bezittiengn van de kerke. Sommigte inweuners va Boeschepe en nunder doateegn verzet. 't Kwam zelfs zo verre dat er e Boescheepnoare (Remi Ghysel) in de kerke zelve edôod is. 'n Dag d'rachter viel de Fransche regerienge Rouvier-III over die kwestje.




#Article 499: Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu (184 words)


In Nieuw-Zêeland es d'r nen euvel van 305 meiters oge met de noamn: 

Da zoudt een van de langste noamn ter weireld zyn. De lokale inweuners kortn die noame vo 't gemak geweunlik of tot Taumata. 

Up de foto zie je en kleen informatiebordje woarup da de noame van dien euvel stoat, die je up den achterground kut zien. Ge zoedt et kun vertoaln lik De top van den euvel woa da Tamatea, den vint mei de grote knieën, die weggesleerd en upgeklommn eit, en bergn na bin eit geslikt, die gekend es lik landeter, vo zyn lief de flute eit gespeeld mei zyn neuze. Ossjeblieft.

Die toale es et Maori, de officiële toale van Nieuw-Zêeland. De toale es nauwe verwant an 't Tahitioans en et Maori van de Cook Eilandn. Ze moakn ollemoale deel uut van de Oost-Polynesische toalfamilje.

De langste stadsnoame ter weireld die uut meerdere woordn es soamengesteld, es Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit. Dat es de formele ceremoniële noame vo Bangkok, oofdstee van Thailand.




#Article 500: Wachtendonckse Psalmn (356 words)


De Wachtendonckse Psalmn zyn e verzoamelienge van psalmn en losse woordn geschreevn in 't Oudnederlands. Ze vormn een van de omvangrykste Oudnederlandsche tekstn da m'ein.

Kort vo 1600 eit den geleerdn Justus Lipsius in de bibliotheke van den Luukschn kanunnik Arnold Wachtendonck etwodde styf interessants gevoundn: en Karolingisch psalterium of psalmboek. 't Specioale wos da olle Latynsche woordn een vo een vertoald woarn in e toale dat 'n mei moeite koste verstoan, en die tusschn de Latynsche verzn woarn geschreevn. Noader ounderzoek makte dudelik dat et ier gienk om en oude variant van et Nederlands.

Na kennissn schreeft y verschillende brievn mei stikkn en uuttreksels uut die interlineaire vertoalienge. Dat andschrift intrigeerde em zo styf dat y 't liet kopieern, wuk da in dienen tyd en diere bedoenienge wos. 

Vrimd genoeg bleek da't originele andschrift van Wachtendonck kort na 1600 verdween wos. En loater wos ook de kopie van Lipsius nievers mei te bespeurn... Da makt da d'enigste tekstn die me nu nog ein kopies van Lipsius' brievn zyn, of zefs kopies van kopies.

't Oorsprounkelik psalterium van Wachtendonck goat verzekers de complete vertoalienge gehed ein van olle psalmn. Nu zyn d'r dus spytig genoeg nie vele nie mei overgebleevn. M'ein nu e stik of 25 psalmn en en poar ounderd woordn geschreevn in e dialect da't middn oudt tusschn Oudoostnederfrankisch en Oudmiddelfrankisch. 't Begun van de psalmvertoalienge es byna zuver Middelfrankisch, moa da komt meer en meer Nederfrankisch lik da 'n tekst voddert.

't Origineel andschrift dateert verzekers van round 't joar 900. Dat es kort achter 'n dood van keizer Karel de Grote.

Omda 't ier om e woord vo woord-vertoalienge goat, es de woordvolgorde van de vertoalde zinn die van 't Latyn. De vertoalde psalmn leern uus dus nietn over de woordvolgorde in 't Oudnederlands.

Ier komt psalm 65 uut de Wachtendonckse Psalmn. In de middeleeuwn gebruuktn ze nog de Vulgaatbybel, in nen modernn Bybel komt da overeen mei psalm 66.

Komt overeen mei psalm 70 in nen modernn Bybel.

Ier volgt de verkloarienge van olle woordn uut psalm 69. Olles es upgezocht gewist up 't Corpus Oudnederlands van het INL, zie Referensjn.




#Article 501: Ann Demeulemeester (124 words)


Ann Demeulemeester (Woaregem, 29 december 1959) es een West-Vlamsche modeontwerpster.

Ann Demeulemeester es êen van de zogezeide Antwerpse Zes, die in 1980 ofstudeerdn an de Koninklijke Academie van Antwerpn. In 1986 es ze soamn me de 5 andern deuregebrookn in Londn. Z'eit verder ol verskillnde modeshows gedoan in Parys, Londn en Milaan.  In 1987 eit ze een bedryf ipgericht, BVBA 32, die in 2005 nen omzet va 9 miljoen euro oalde. 

Ann Demeulemeester es ôok nog in het nieuws gekoomn met de rechtzoake teegn Herman Brusselmans in 1999, omdat ie eur in êen va zyn boekn, 'Uitgeverij Guggenheimer' nogol beledigd oat. Ze eiste en verkreeg da et boek tydelik uit de rekkn es gehoald gewist, en z'eit loater een skoadevergoedienge va 2500 euro gekreegn.

 




#Article 502: Barco (1255 words)


Barco is e bedryf uut West-Vloandern, me oofdzetel in Kortryk, da bekend stoat voe ze schermn en beeldoplossiengn voe ander bedryvn.

Ip  kundje d'originele getugenisse vinden van Pieter Bruynooghe.

Mie voader es oal ze leven ne vrêe goe kameroad gewest van Jozef Versavel (Jef) en ôok van Camiel Descamps. 
Ewel, die twêe latste minsken èn Barco (Belgian-American Radio Corporation) ipgericht in de jaren 30 van de vôrige êeuwe. 

't Begoste allemoale in 't klêene, moa da è gegroeid en gegroeid. Tot an 'n oorloge van '39-'45 bouwdigen ze radio's en pickups.

Binst den oorloge mochte da natuurlyk nie mêe, moa we tan ze dei'n binst den oorloge ek kik jammer genoeg nôoit geweetn.

Moa achter den oorloge èn ze were vôorsgedoan mè radio's en pikups.

Tenden de joaren 40 èn ze begunn mè televisies te moaken. In 't begun woar'n da eigelyk radioappareils woa dat ter en T.V.-skerm in zat in de plekke van en postenbord. 't Skint da'j ton oal koste noa Rissel kiken (da noem nu TF1). Moa 't woaren nog nie veel liefebbers, want da woaren redelyk diere appareils e ge kostige toch moa juste Rissel pakk'n en doa was't natuurlyk oal in 't Frans.

Moa vôor da'k vôortvertelle moe'k zeggn da Camiel Descamps nog jounk gestorv'n es, in 1947 peize kik. Ie wa nog moa juste 40 joar of ezô entwadde. 

Jef Versoavel eid allêene moetn vôortdoene, moa j'a wel vrêe goe personêel. (Da klopt nie hêlegansen: Ie eid ie vôortgedoan me zin skônzuster die de financiën beheerdere wos tot as ze gestorv'n es in 1986 -Marie Anna Descamps-Reyntjens-, en tôape me zin zeuns Jo en Bernard, mo oak met verskillige zeuns van Camiel Descamps: Pol Descamps, Luc Descamps en Lieven Descamps)

In 't joar van den Expo 1958 in Brussel kochtige mie voader zinn'n êeste Barco televisie. Ge koste eigelyk moa drie postn pakk'n: Brussl Vlams, Brussl Frans en Rissel 1. 

Ge moe ôok weetn dan die appareils nog me lampen werktigen en da teurde oalson bykans vuf menutn tegen da je beeld én klank oa.

Da woar'n toh wel sjieke appareils: è skwone kasse in oet en vriè goe ofgeweirkt. Bov'n ip 't dak van oens us stoend er en antenne, vastegemakt mè koabels voe d'antenne rechte t'oed'n.

Ten tidde van dien ièst'n T.V. was ter nateurlik nog gièn sproake van kleur en/of afstandsbedieninge, ge moeste noh rechtestoan ut uwe zetel en an de knop droaien voe van post te v'randren of de klank bi te regelen (lujer of stiller) en soems wok voe 't contrast te reeglen (verdoenkren of verkloar'n van 't beeld). Ambetant wa wel da't beeld oaltemets begoste te rollen. Ge zoagt ton alsan e zwarte striepe deur 't beeld passeer'n van bov'n noa beneên en da wa soems moeilik weg te krigg'n !

In de joaren tsjestig kwam t'n ièsten appareil mè afstansbedieninge ip de markt. E klièn lankwerpig appareilke mè drie knoop'n: ièn voe van post te verandren, ièn voe lujer of stiller te zett'n en nen derde knoop voe 't contrast (verdoenkren of verkloaren). 'k Weete noh goe da oens voader doa geirne mee speelde, moa 't wa wok wel oemda ter oaltemets nie veel interessans te ziene wa.

De T.V.-appariels wierden wok kliènder, ga koste z' in en kasse zett'n en ze stoend'n ip 'n oetne planke daje koste in of utskuv'n.
Roend de joaren 1965 of '66 kwam Rissel 2 (de twièdde chaine van Vrankryk) derbie en a je vier post'n. Oa je Olland wilde pakk'n moest je e mièddere antenne placeren mê ne zwoarder'n oentfanger. Da lukte nie oalsan oemda 't dak van jen us nie wogge henoeg wà !

Ja, de petrolkrieze..., Moa twa ôok de vulle ountwikklinge van de kleurenteevee. Iederêen wilde ton zuk nen appareil en wok de stereo-hifi-installoaties woaren ton in vullen ipgank. Barco begoste echt in grôote oeveeleed'n te produceer'n, want voe zoverre of dak'mie erinnere è Barco nog tegoare geweirkt mè Grundig, ge weet wel, da wa ton êen van de grôotste (Dutske) Europeeske radio en TV-fabrikkantn, oallesins de zwoare koenkurrèn van d'Ollanders van Philips. De Japaneez'n begosten ton ôk ip te koem'n, lyk Sony, Akai en noh e poar andre. Barco et toa toch wel probleem'n mee gèt.

't Wà wok de periode dat de koabeltelevisie ipkwam: ge koste mê e specioal bakske oalmenekiè wel tien of twoalf post'n pakken (Olland, Iengeland, Dutsland en Luxemburg).

Ip 'n bepoald momèn zoatn ze me ne veel te grôte stock an radios en televisies dan ze nie mè kwietgerochten. Z'an wok te veel personnêel en tèt toa begunn'n slig goan. Jef Versavel wa noch oalsan de grôotn boas (toape mè Pol Descamps) en zyn zeuns Bernard en Jo en zin kozens Pol, Luc en Lieven Descamps weirktegen wok in de fabrikke en sommigste oan e grôote responsabiliteit, anders gezeid: ne skôone post. Der woaren ton drie grôte fabrikken: êen in Kortryk, an de Theodoor Sevensloan, êen in Kuurne, in d'industriezone en êen in Poperinge.

Lik of da 'k oal 'n betje gezeid è, Barco zat tenden de joaren tsjeventig in de penoarie. Veel te vele teevees en hifi-installoaties in stock en te veel personêel. Skuld'n in overvloe en 't sag ter slig ut!

Moa ton moe ter ievers en vergoaringe hewest èn mè ounder andere de toenmoalige Minister van Streekeconomie Mark Eyskens, die zoe gezeid èn Barco moet gered worden!. In oalle gevoal: Barco a nog wel toekoemste, mêer bepôald in de beeldvorminge. Da was 't begun van de frabikoatie van beeldbandappareils en projecteer'n ip grôte skermen. En da dè nog oalsan de vôornoamste activiteit van Barco.

't Was ton da Jef Versavel en zinne zeune Jo en Luc Descamps de zoake verloatn èn. Bernard (2003) en Pol (2006), en Lieven Descamps (2000) è noh gebleven moa ze zin nu ôok oal ip pensioen.
Kristof Vièrin, kliènzeune van Camiel Descamps, es nu den iènigsten van de familie die der nog werkt.

Barco ed'ipgenoom'n gewest in en sorte van een consortium mè o.a. ACEC van Charleroi.

Barco è nu - lyk dan ze zeggen - ne weireldspeler ip gebied van beeldvorminge. Projectieapparature van oalle moaten en sôrten. Ze stoan ôok oal en ende ip de buzze genoteerd, ip Euronext lyk of dat ta nu noem. In overtyd joaren wa dadde Beurs van Brussel.

Oe dat 't nu juste zit mè Barco, weet ik nie me zo goe.

Med'andere woord'n: mien artikkel è verre van volledig en 'k kan mie vôorstell'n dan der ier en doa fouten in zittn woavôorn dak mie wille excuseren. Ja, ne miens kan nôois nie oalles weetn, niewoar? Ik zitte nog wel me ênigste vroagen:

Ja, ge keunt ta misskien ipzoek'n ip uldere website, want dad'èn ze zeker, moa 'k zoe vroag'n an iederièn die mien artikel geleez'n è en zeker an de minsken die nog in Barco geweirkt èn en die der nu nog weirken oem eventuele verbeet'ringen an te bring'n.

Voilà, 'k peize da 'k voorlopig utverteld benne over êen van de peirels van de Kortrykske streke mè zukke rikke geskiedenisse. Oem 't eindigen winskik ulder nog veel leesgenot!

D'r es ôok nen boek versken'n over Barco in 2004: Niches oem te ziene, den strategisken groei van Barco, wôrin da t'r oak vele over de familiegeskiedenisse stôat en d'evolusje van de fabrikke mé skôane fotots.

Inventaris van het archief overgedragen door de familie Descamps-Reyntjens (1789-2006): Joachim Derwael, Pol T. Descamps, Brussel: Algemeen Rijksarchief, 2008, N. gepag. : 24 cm
Rijksarchief te Kortrijk, inventarissen: 15
Boeknummer: A 2008 - 1.732 (Magazijn - Belgische Bibliografie)

(Diplomatic World, Brussel (25) December 2009: pag. 38-42.




#Article 503: Roger De Vlaeminck (236 words)


Roger De Vlaeminck (Eeklô, 24 ogustus 1947) is e vroegern Belschn coureur en cyclocrosser. J' is de joengere broere van Eric De Vlaeminck.

E wos in de joarn '70 êen van de beste coureurs in êendagswedstrydn. In die periode wos 'n êen van de weinige coureurs die koste concurreern me Eddy Merckx. 

De Vlaeminck e mêer of 200 overwinniengn by de profs oald. Da zyn ze belangrykste prestoasjes:

Lik vele populaire coureurs, hadde De Vlaeminck e masse bynoamn. Ze bekendste bynoame is Monsieur Paris-Roubaix, omdat 'n dien koers vier keirs ewonn et. 
Omdat 'n zwort hoar en bruun vel het, noemn ze nem oek dikkers De Zigeuner of in 't Frans: Le Gitan en in 't Italioans: lo Zingaro. 
Ze vôornoame Roger verbastern ze oek dikkers toet Tsjéte.

De Vlaeminck ad et imago van een speelveugel te zyn: e rastalent die gin klop moeste doen. E dei oek geirn lik of da da woa wos. Moar in werkelikheid trainde 'n mêer of d'ander, dikkers in 'n duuk. 
De Vlaeminck is oek e styvn preusjn vent, in mêer of êen betêkenisse. E klawierde nem ossan dubbel om 'n bestn te zyn: opgeevn wos niet voe nem. Oek uuterlik verzorgt 'n nem goed, want en is ossan benauwd ewist om of te toakeln.

Voe 't moment is De Vlaeminck trainer van e groep coureurs uut Zimbabwe. Die avontuurn kuj zien op VTM in 't feuilletong Allez Allez Zimbabwe.




#Article 504: Kanoal Kortryk-Bossut (299 words)


Het kanoal Kortryk-Bossut es een West-Vlamske voart die de Leie verbiendt met de Skelde. Gelyk da de noame angeeft begunt et in Kortryk (Leie) en endigt et in Bossut (Skelde). Mo officiël is't achterstevwoaren: Bossut-Kortryk.

De voart es 15,213 km lang, een brièdte va 30-40 meiters en een diepte van 6 meiters. Het kanoal ligt ôger dan de Leie en Skelde, en et ôogteverskil moest ipgevangn weird'n deur 11 sluuzn. Der wos wok nen tunnel va 600 meiters langk ('souterrain') en een pompstation nôdig.

De voart es gegroavn gewist tussn 1857 en 1860 deur 1.100 weirkminsn. 't Wos in 't begun bedoeld voo 't vervoeren va stêenkool vanut de Borinoze noa Kortryk. In de joaren '70 es het kanoal verbrièdt gewist om grôtere skeep'n deure te loat'n. Doardeure woarn de ièste pomp'n nie sterk genoeg mi en ein ze een nieuw pompgebuow gebouwd noast 't oud. D'er zin oak mo 6 sluzen mè (3 groate en 3 klintjes)in platse van 11 en de soutring is utgegroaven.

De voart passeert in Stoasegem, Zwevegem, Knokke, Êestert en Moen. In Kortryk komt et ut in de Leie ip een plekke woar da overtyd Crommeleires brugge wos, moar woar da nu de nieuwe Groeningebrugge stoat. Der zyn nog een antal beskermde sluuzn (die drie klintjes, nummers negen tiene en elve) te zien.

Vroeger kost je goe visskn ip de voart, moa omda sins kort het kanoal zelve moe instoan voo zyn zuverienge, es de kwaliteit van 't woater te slicht gekoomn voo de vis. Der zyn wok veloroutes langs de voart: de Leie-Schelderoute va 49 km lôopt hêlegans langs 't kanoal. In Bossut keun je het oude pompgebow bezoekn da in 1992 deur de gemêente Oavelgem angekocht gewist es. Ge keunt er de oude pompn goan bezoekn en informoatie vindn over de streke.




#Article 505: De Schreve (130 words)


De Schreve is e benoamienge die menschen uut de Westoek geevn an 't stik van de Frans-Belgsche grenze die de regio verdêelt in de Westoek en Frans-Vloandern. De Schreve noemn ze terplekke oek wel de frountiern.

Die grenze is e stoatsgrenze en gin etnische grenze. Z'is etrokkn in de 17stn êeuw, achter de Slag by Kassel. Ol weerskantn van de Schreve en de menschen nog joarenlank dezelfste toale eklapt, moa 't West-Vlams is e bitje mi eki achteruutegoan. Ollêne de styf oude menschen in Vrankryk klappn nog nunder Vlemsch.

D'r is e viloroute, de Schreveroute, van 46 kilomeiters daj ku volgen in 'n Vlamschen en 'n Franschn Westoek.

Deur de soms grôte prysverschilln tusschen Vloandern e Vrankryk wos 't interessant om te blauwn, dat is marchandize over de grenze smokkeln.




#Article 506: Blauwn (247 words)


Blauwn is productn over de grenze smokkeln, zounder de invoerrechtn te betoaln. 't Is e wôord daj vroegertyd surtout ôorde an de Schreve in de Westoek.

Twêe condisjes voe te blauwn: d'r moet e grenze zyn, en je moet er geld mei kunn verdienn:

E blauwer die round 1930 op zyn eigen werkte, leverde een paksje toebak van 250 gram tegen 8 Fransche frang (dus e kilo teegn 32 FF). De winst is rap bereeknd: 15 kilo kostte voe de blauwer à peu près 105 FF, moa da kost 'n verkoopn voe 480 FF. Dat is e winste van 375 FF. E klêne vergelykieng: 375 FF wos 't gemiddelde moandlôon van e Fransman die op 't stik vrocht.

De Fransche douaniers (kommiezen) speurnde surtout na voetspôorn: rabat, noemt dadde. Z'addn dikkers e prieme op zak van e goein meiter lengte, mi weeraksjes an. Doamei kostn ze stekkn in 't strôoi, e rap zien of dat er gin smokkelgerief in verdookn wos. Blauwers verdiende mêer of kommiezen. Dus je ku goa peizn da 't voe de kommiezen nu en toen moeilik wos om de wet te respecteern en ni in 'n duuk mei te doen met de blauwers. 

'n Dag van vandoage es 't er nog ossan redelik geblauwd, moa 't volt mindr ip omdamme mêer mobiel zyn.

Karel de Blauwer is e personage uut vertelliengsjes die symbool stoat voer olle blauwers. Zyn standbeeld stoat in Oarienge.

SOHIER, R., Van Blauwers en commiezen, Davidsfonds 1999, Poperinge - IJzereweelde




#Article 507: Illig-Bloedbasiliek (150 words)


D' Illig-bloedbasiliek stoat ip de Burg in Brugge. 't Es êén van de gebouwen in 't centrum da mêest bezocht zyn deur toeristn.

De middelêeuwse Illig-Bloedbasiliek is 'n dubbelkapelle me twi hêel verschillege verdiepn. 
De sobere moa indrukwekkende Sint-Basiliuskapelle beneejn is romoans, moa de boovnkerke, d'Illig-Bloedkapelle, is gotisch.
De kerke is gebouwd in de 12e êeuwe in ipdracht van Diederik van den Elzas, graaf van Vloandern. Ze was hêeltegans romoans, mo 'n bitje me ne kêer wierd de boovnkerke vanof 't ende van de 15e êeuw erbouwd toet 'n grottere, gotische kerke. 
Binst de Fransche Revoluusje is de boovnkapelle byna hêel kapotgemakt.
In de 19e êeuwe is ze gerestoreerd en in 1923 krêeg ze de name basiliek.

In 't bovenste dêel stoat de relikwie van 't Illig Bloed. 

Vo de toeristn is 't er ook 'n klêen museum ingericht.
Sibylle van Anjou
Ofbeeldienge:Bruges basilica Philip of Flanders.JPG|Filips van den Elzas




#Article 508: Bruynooghe (2472 words)


Kaffie Bruynooghe es êen van d'oudste en mêest gekende kaffiebranders en -verdêlers uut Kortryk. 't Es gestart as en klêen familiebedrifke deur Prosper Bruynooghe (°1907- †1992). Den êesten april 1971 eit de zeune Jan de zoake overgepakt. In Januaori 2002 es't overgepakt gewist deure Miko Coffee Service.

Bruynooghe was nie ollêne gekend voe zyn kwaliteitskaffee, moa ôok voe zyn verkôopstechnieken die in uldren tyd styf modern woarn. Zô goan de mêeste minsen wel d'olmenaks kennen van Bruynooghe met de Druyveloare scheurblokk'n  d'rip en de blekken kaffiedozen me printjes ip van de keuninklyke familie. 

Wel, wel! Da koste toch nie utbluv'n! De man of die vrouwe die dad' artikel begunnen ét, è misschien wok min artikels geleez'n over Barco en Karel Cogge en ie of zie zal wel oundertussen weetn dat ik Pieter Bruynooghe benne, de joungste zeune van Prosper Bruynooghe. Maar we goan nie te lange klets'n en de koe by d'hoorns pakk'n!

Oe è mie voader dertoe gekoem'n van kaffie te begunn'n brand'n? J'es em begunn'n werken by zyn voader die ne grôothandel hadde in kolonioale woaren, lyk of dat ta ton noemdege. 't é decennia lange ip de gevel gestoan an de Miènestièweeg, nummero 60: Jozef Bruynooghe-Soete en Kinders. Koloniale Waren.

In de joaren twintig moet ter ip 'n bepoald momên vry vele vroage gewèst én achter goe kaffie en mie voader, die ièst vojageerde mè kolonioale woaren è begunn'n kaffie branden ot ie nog mo ves getrouw' wa: in 't joar 35 ip Soetens'Meulen (Oedenoardestièweeg, nummero 350). Ie stound' oalle doagen styf froeg ip (round te vier'n, te vuv'n) en begoste kaffie te branden in zyn mogosien en gonk ton round' tn achten de boane ip voe kaffie en kolonioale woaren te verkôop'n an de winkels en natuurlyk wok veel particulieren. J'addie oal vroeg veel succes en tot an den oorlooge van 40 ét die commerce goe hedroaid, moa ja, den 10den meie van 40... De weireld stound'in brande voe de twiède kiè van de 20sten eeuwe!

Binst den oorlooge étie surrogoatkaffie gebrand van o.a. kersepitten, gemingeld mé sjikoreien. Ie werktege me nen brander die marcheerde ip cokes. Deurdattie nie mè mochte in oto ryn (de Dutske woaren doa vriè string ip) most ie zyn plan trekk'n mè peird en karre. Gelukkiglyk è ie nie oal te veel mYzerie gèt en kost'ie toch an en zeek'r inkoem'n groak'n voe mie moeder en de kinders zoda ze kosten leev'n. Ge meug hièl gerus' zin: j'è nooit echt zoak'n will'n doen mè de Dutske! Ie wiste nateurlyk moa oal te goe dat tie gonk mYzerie è achter d'n oorlooge en j'es ter God sie dank van gespoard hebleev'n!

Achter den oorlooge ét de kaffie nog lange gerantsoeneerd hewest. 't E moa round 1948 of '49 da mie voader were vry kaffie koste kôopen. Ie goenk daarvôorn noa Brussel ip de Grote Markt woa dan oalle importateurs van kaffie tegoare kwoamen in de Roi d'Espagne ne grôote café in ièn van die magnifiek skôone ièrrenuzen. Moa da d'è nie zô lange mè hedeurd, want algouwe kwoamen die importateurs zelve noa Kortryk. Oendertussen zyn we verust noa 't Pling nummero twoalve. Wok am'me verschillige vojageurs, o.a. Wilfried Vandeputte, die 38 joar lank zoe bluven en 't moe hezeid zin: zounder em goeng'we nôois zukke grôote clientelle ghèt èn in Woaregem, Oarelbeke en wok e'tie behunn'n mè kalanten te moaken in Roense, Oavelgem, en Anzegem.

Mè wukke camionetten reên we ton? In 't begun mè Chevrolet, want van zogouwe de fabrikken van General Motors in Antwerpen weere begostn te droaien kost mie voader Chevrolets kôopen. Loater, oalverwege de joaren viftig èt ie overgeskoakeld ip Volkswoagens en round 1960 ip Renault Estafette.

In de joaren viftig èm'me wok verskillige kièren meehedoan an d'handelsfôore in 't college van Woaregem; W'an ton wok ne Volkswoagen Panoramique - è klièn otobuske mè e skufdak. We dei'n da hièltegans open en we kosten de grôote oetne ploatn voe de stand ip te bouw'n rechtezettn voe ze noa en van Woaregem te voer'n. Ge moe weetn dat de middelste bankette uit de Panoramique koste gedoan zin, zodamme wel veel plekke oan, voe ne percolateur en de bonbonne butagaz en nog ander materioal te zettn.

Vanaf de joaren tsjestig - vuventsjestig droaide de firma vriè goe! In 't joar 65 begostn we filters te moaken: ge wit wel: plastik filters, hevuld mê gemoal'n kaffie mè e papierke d'rounder en d'rboven, g'emballeerd per tiene in e zakske van aluminiumfolie, tegoare me e poar filterdekselkes. In 't behun verkochtn we 200 filters te weeke en nu wel 1.000 of nog mièr per dag! Monique Vandewalle e verzeekers miljoen'n filters hevuld en g'amballeerd!
In die joaren tsjestig kwam ter ôok ne jounge gast bi oens weirken als vojageur: Jowan Descamps. Ewel, j'est ter noh oalsan! In 't behun reisde j'em hièl 't nôorden van de provincie of: Brugge, hièl de kuste van Knokke-Heist toetan De Panne, hièl de Westoek (Veurne, Ypere, Diksmudde, Koekeloare, Toeroet, Woglee-Gits en nateurlyk oal de kliène gemièntn en dorp'n doatuss'n. 'j Ed'in 't behun veel moeite hèt voe klièntele te moak'n en t'ed'eihelyk moa echt goe behunn'n goan vanof de joaren 1975. En ier moek'ôok van mi nounkel Georges Berteele klapp'n, die bi oens behunn'n è in 't joar 1956. Ie vojageerd'em in Kortryk en oemgevinge en ôok è tie noa Gent gevojageerd. Moa deur gezoenteitsredens è tie moetn stoppn in 't joar 1978. Van ton of è Jowan Descamps den toernee van Georges Berteele in Kortryk overhenoom'n. En nu, bykan 30 joar loater doetie da noh! 't Wa ôok in de joaren tsjestig damme 'n poar kliène Renault 4-camionetjes ghèt èn. d'Officiële noame wa Renault 4 Fourgonette en loater wok nog Fourgonette Allongée. We zeien derteegen: Bultjes, oemda de loadrumte wogger en brièdder wa dan de chauffeurscabine. Z'èn goe diens hedoan, moa ze woaren wel nohoal lichte en ze kostn wok nie stif zièrre ryn, Vele mièr of 80 kostn ze nie oal'n.
Andre eminente figuur'n zyn wok Frans Duchi, Marcel Vanelslander, Leon Chiers, Ilbert Deman, Guy Devreker, Peter Böhm, Jacques Gheerolfs, Dany Opsomer. Da woar'n vriè goeie vojageurs, die toh wel oal tegoare e grôote klièntelle vergoard'en in West-Vloanderen, Wost-Vloanderen en Henegouw'n.
Van wie da'k zeker wok moette klap^p'n es Cecile Berteele, mi moeders' joungste zuster en beter gekend als Tante Cileke of Juffrouw Cecile. Ze wa sie lik da mi voader zei: den elft van de firma. Ik goa't nôit vergeetn: o mie voader 't stoffelik overskot van Tante Cileke gonk groetn in januoari van 1979 zeit ie: Den elft van de firma ligt toa!. Ze wa sie nie oalliène moa den boekoeder van de firma, z'ontving zie wok de vojageurs en wok d'importateurs van kaffie lik Guy Colman van Gent of Raf Vantieghem van Rumbeke. Zelve e se nôois kaffie hekocht - da va oens voaders' job, moa ze koste die mins'n toch bezighoed'n en z'anveirdde wok de stoal'n van de ruwe kaffie en ze zei: Ge goat ta moetn regel'n mè Voadèr Bruynwogge. Med'andre woord'n: ze wa sie de rechterand van oens voader!
Wok ne vriè belangrike persôon es Albert Devos, beter hekend als Berke, die oenze kaffiebrander wa van juste achter d'n oorlooge - 'k peize in 1944 - tot an zyn pensioen in 1976. En we meugen Valère van Woaregem nie vergeetn die van 't joar 54 tot 69 de hebrande kaffie amballeerde me en oftrekmachinne. Jules Saelen van Beseloare ed'em ipgevolgd. Die mins e by oens heweirkt van 't joar 1965 toet in 1981.

Stillekesan goa 'k ik oal over noa de joaren tsjeventig.

Wat tan de joaren tsjeventig hebroht èn voe de firma Bruynooghe's Kaffie kun j'oal 'n bitje weetn oa je min artikel over Barco heleez'n et. Inderdoad: we begostn me kaffieotomoaten. 't Wa in 1971 da voader Bruynooghe de zoak'n overliet an min broere Jan. Ewel: oenze Jan zochte achter ne goe fabrikan van otomoaten en ip nen goen dag èt ie ip e grôote beurze in Utrecht (Olland) kennesse hemakt me Wittenborg, nen Deens'n fabrikan en wok nog me Baron Van Hemert tot Dingshof die Wittenborg verteeg'nwoordehde. Den ièsten otomoat woamee da 'k ik kennesse miek wa ne Coffeebar 700 die alliène moa zwarte kaffie gaf.
Moa ton oal oa Wittenborg e hièle gamma van otomoaten lyk:

Van beurzen geklapt: w'en mièr of twintig joar tereke meehedoan met de Horeca-beurze Tecnik'Hotel Expo in Oostende, die - wok nu nog - oalsan deuregoat in den ièsten elft van februoari in 't Media Center. Wok dejen we mee an Horeca-Expo in Flanders Expo in Gent en an de Bedrijven Contactdagen in d'Hallen van Kortrik (nu noemt tadde Kortrijk Xpo). Wok emme iènegte joaren meehedoan an de Kortrijkse Jaarbeurs in de weke van Oens'ièr Emelvoart.

Jan zag oalgouwe dattie moeste ne specifieke vojageur èn: Ie vound' algouwe iemand die lusterde noa de noame Achiel Clybouw, die behoste bi oens in 't joar 1973 en bleef toet an zyn pensioen in 2004!
Ie moeste wok ip zoek achter ne goeie technieker: Marc Santy, die loater noa Wittenborg International Belgium zoe goan en die doa voe zoverre of da 'k weete noh es. 'k Moe wel zegg'n da Wittenborg International Belgium oundertussn dièl heword'n es van Douwe Egberts.
Moa oundertussn zyn m'oal in de joaren tachtig g'arriveerd. En in die periode è ter wel t'ièn en 't ander hebeurt!

Ze zyn nohoal rap bi Wikipedia! 'k Moe nog behunn'n klappn over de joaren tachentig en den titel sprekt oal van de joaren tnegentig! Moa we goan doa nie achter kiek'n en we doen vôors, skwone in chronologische volgorde!

't Wa oundertussn tendn de joaren tsjeventig e serieus probleem heword'n: Plekke tekort! We kosten nôois ne grôote camioeng of camionette binn'nzettn an Pling twoalve en oens techniekers an gèn plekke henoeg voe d'otomaeten ip 'n deftege maniere te keun'n manipuleer'n en de lifte an Pling twoalve wa wok oal nie mè van de joungste! Ie viel nu en tôn ne kiè in panne med'oal d'oegemakk'n vandien!

Jan behoste te zoek'n achter e grôotere vestehinge. In 1981 wa Vandendriessche, ne grôotandel in elektronica en mekanieke apparature failliet hehoan en da hebouw in de Liebaertloan stoen te kôope. En 't noa doa damme officieel verust zyn vanaf 16 mei 1983.

Roend de joaren '85 of '86 emme Volkswoagen camionnettn vervang'n deur Ford Transit. W'an oal kliène Ford-camionetjes ghèt (ofheleid van de Ford Escort) en wok twiè Simca-camionetjes. Den ièsten Ford Transit Diesel oam me oal in 1977. Volkswoagen wa veel te diere hekoom'n, want ip e heheven momen wa ne VW-camionette 80.000 F (2.000 euro) dierder dan ne verhelikboare Renault Traffic. Echt veel te vele! W'oan wok mièr vertrouw'n in Garage Moderne dan in die hièl nieuwe en ounbekende garoage en sertoe beet're condities.

Terzelfdertidde moderniseerdege Jan de firma. Veel andweirk voe de kaffie te verpakk'n è vervang'n hewest deur machin'n. De ruwe kaffie moeste noh wel in de trachter van de silo gegootn zin, moa van ton of gong 't oal otomatik: brand'n, moal'n en verpakk'n. We moesten moa juste zyn damme henoeh verpakkingsmaterioal oan en we kostn ounderde kilo's per dag verpakk'n en in 't grôo moahoazin van d'ofheweirkte productn zettn.

We woaren nu echt goe g'installeerd. Van vôor'n an 't hebouw an we ne cafetaria (die der in feite nog oalsan es) en wok ne showroom voe d'otomoaten woa da 't personièl snoens ulder bootramm'n ipat, dikwils me en tasse soeppe.

En ezwo koem'n me an de joaren tnegentig. Den 20sten april van 91 we nen istorisch'n doatum voe de firma, want de hièltegans vernieuwde showroom wierd officieel in gebruk henoom'n. 't Et toa ne video van hemak h'west. Vier joar loater em me voe d'n ièste kiè meehedoan an de Vlaamse Open Bedrijven Dag. Da we den 20sten september van 95 en twa vriè sleh weere. Moa anders was 't e grôo succes want w'en oemtrent 8.000 bezoekers hèt!

Stillekesan noazen me de joaren twièdust. Den ièste februoari van '99 è min broere Jan officieel bekenhemak dattie de firma overheloaten è an Miko (Michielsen Koffie) ut Turnoet (Turnhout). Tegoare me Jan en zyn vrouwe Does ekik dus ountslag henomen ut de firma vanaf den 1sten april 2000. Da wa wok gièn'n aprilvis!

Sedertdien e d'organisoatie in de firma eigelik 100% vrandert. Zwodoanig zelfs dat de branderie en de verpakkinge noa Turnoet verust zin. Nu est ter nog de teknies'n dienst voe d'otomoaten over hièl België en e grôo verdièlcentrum voe kaffie en oalle anverwante productn. Der zyn nog vojageurs die elk apart ofwel winkels, ofwel horeca, ofwel bedriv'n en skool'n bezoek'n.

Voilà, ik peize da'k verre utverteld benne. 'K Goa der wel by zegg'n dat min istories overzicht verre van volledih è. 'k Soe wel nen boek van duust bladziddn keun'n skriv'n moa da n'è nateurlik de bedoelinge nie. Oalliène de belangrikste feitn è 'k vermeld. Ge meug ter noh oalsan ding'n an toevoeh'n of vrandren (k' zegge da specioal voe min ex-collega's).

Oeveele duzzende liters kaffie zoe kik wel hemakt èn? Iemand è nog ne kiè berekend dak kik per dag hemiddeld 18 liters kaffie miek.
In thermossn van 10, 20, 25, 30 en zelfs 40 liters. Oenderde bakk'n tassen en oundertassen ekik vervoerd, tegoare me sukker, melkskes, roerderkes, koekskes en 'k zelfs noh warme choco hemakt. Oens voader et toar eihelik mee behunn'n in de joaren viftig en dad'è dus vriè lange meehehoan. In 't behun wa da zelfs groatis, want twa de bedoelinge oem ip die maniere reklamme te moaken voe oenze kaffie, moa ip den deur wierd da toh anhereekend. De pris voe ne liter kaffie è vriè lange 66 F hewest (olverre 1,5 euro).
Wok moekik toh nog klappn van de vele kièren damme oal tegoare goan eetn èn, sertoe me Nieuwjoar, oal de personièlsreiz'n damme hedoan èn, o.a. noa de fabrikke van Wittenborg in Denemarken (Odense) en de fabrikke van Tedeco in Olland en Dutsland. Wok noa Paris en den Elzas emme hewest en noar Ingeland. Wok magge 'k ik de veele reiz'n in eigen land nie vergeetn.
't E gelik of da je ziet: we woaren e grôote familie twoppe! Da was iets da nu nie mê bestoat. De minsen evolueer'n, de tiddn vrandren en tè doa nie vele an te doen. We moetn oalsan mee will'n zyn med' oenzen tid, moa 'k vinne da 't nôois gièn kwoa kan voe nu en ton ne kiè noa 't verleed'n te kikk'n en dervan te klapp'n. We moetn weetn van woa damme koem'n en woa damme noa toe goan. Moa da latste e nateurlik moeilijker!
En nu goa'kik dermee stopp'n. 'k winske ulder noh veel leeshenot en moest je ier of doa nog iets will'n verbeetren: ge meug en ge keunt dad'oalsan doen. 'k Weete moa oal te goe dat minn'n istoriek van Bruynooghe's Koffie verre van volledig es, moa 'k miènne toh te meug'n zegg'n dak drin hesloagd benne oem en globoal overzicht te geev'n.




#Article 509: Kerkgebouw (490 words)


E kerke is e gebouw woa dan der by de christenen messn deuregoan. Bykan ieder prochie in West-Vloandern het e kerke, sommigte zest mêer.

Basilieke es nen eretitel van sommigste katholieke kerkn.

E collegioale kerke of kapittelkerke es e kerkgebouw woa da 'n zetel van en kapittel stoat. En kapittel es e college van kanunnikn. Kapittels moestn zorgn vo d'uutvoerienge van 'n bisschoppelikkn macht up lokoal niveau.

De Fransche Revoluusje hèit de kapittels upgeheevn. Achter 1800 zyn der nog ollene kathedroale kapittels herupgericht gewist.

Decanoale kerkn zyn d'hoofdkerkn binn en decanoat. Decanoatn zyn 't kerkelik besteursniveau tusschn bisdommn en prochjes, en bestoan uut e reke prochjes. 'n Geestelikkn da an 't hoofd stoat van en decanoat noemn ze 'n deekn.

Es synoniem vo kathedroale. In België es da woord nie gebruukt, in Holland wel.

In Duutsland es Dom nie osan 't zelste lik kathedroale. Sommigste kerkgebouwn krygn doa de noame Dom omdan ze zo groot zyn.

E kapelle es en kleen kerkgebouw da nie van e prochje of ne paster ofhangt. 

Moar e kapelle kut ook en deel van e groddere kerke zyn. E kapelle da round 't koor of ne koorommegank van e kerke ligt, es e stroalkapelle.

E kapittelkerke es e kerkgebouw woa da 'n zetel van en kapittel stoat. En kapittel es e college van kanunnikn.

En kathedroalskapittel es en kapittel da ne bisschop helpt by 't besteurn van zyn bisdom. D'andere kapittels, los van ne bisschop, noemn me collegioale kapittels. De kerke woa da 'n zetel van zuk kapittel stoat, noemn me e collegioale kerke (zie uutleg doa). 
 

E kathedroale es d'hoofdkerke van e bisdom. In die kerke goat den bisschop voor up d'hoogdoagn. 't Woord kathedroale es ofkomstig van cathedra wuk da Latyn es voe bisschopszetel, dus et kerkgebouw woa da 'n bisschop zynen stoel stoat.

Ook oe't bisdom upgeheevn es, bluuft de kerke heur stoatus van kathedroale houdn. Zo hèi j' in Yper nog osan de Sint-Moartnskathedroale ook ol es Yper sinsn 1801 gin bisdom nie mè.

E kloosterkerke es de kerke verboundn an e klooster woa dan der monnikn weunn.

Munsterkerke es de noame dan z'in Holland gebruukn vo zowel kathedroale lik kloosterkerke.

Da es nauwe verwant mè 't Iengelsche minster (West Minster Abbey, Lincoln Minster). Minster es nen anglicoanschn eretitel vo sommigste Iengelsche kerkn, lik da basilieke es vo sommigste katholieke kerkn.

Ook in 't Duuts gebruukn ze 't woord Münster. Da woord es styf g'evolueerd. Nu sloat et in 't olgemeen up e grote kerke woa dan der veel pasters de messe doen.

Zowel munster, minster lik Münster zyn ofkomstig van 't Latynsche monasterium (klooster). Da woord kom j' ook in platsnoamn teegn, lik in Iengelmunster (West-Vloandern), Woasmunster (Oost-Vloandern), Munsterbilzen (Limburg), Monster (Zuud-Holland), Münster (Duutsland).

E parochiekerke es 't belangrikste kerkgebouw van e prochje.

E priory es ne kleenn gemeenschap van kloosterliengn da ofhangt van e klooster. 't Woord priory es ook gebruukt lik noame van de kerke van zukne gemeenschap.




#Article 510: Dudstock (108 words)


Dudstock was e muziekfestival in Dizzêle, woar da mensn noa toe goengn vo de typische sfere en vo de mix an muziekgenres: van Disco over Punk noa PopRock en een bitje Techno. Je kost er groatis kampeern, 't was redelik betoalboar, en d'er woarn oltyd veel groepn van de streke en et land te zien.

Dudstock es ountstoan in 1995, toen da de platselikke KSA ne kêe wat anders wilde dan were ne fuif. In da êeste joar begostn ze me twêe groepkes, moar de joarn derip zyn ze uutgegroeid tot een redelik grôot festival da deuregoeng in de twiddn elft van april, voe 't latst in 2007.




#Article 511: Calmeynbus (110 words)


 

't Calmeynbus is e bus van 60 ectoare da ligt in Oyenkerke. 

't Bus is angeplant in 1903, op angeevn van landbouwingenieur Maurice Calmeyn. Ze wildn toen kykn wuffer boomsôortn kostn groein in dunegebied. 't Bus moeste oek de landbouwgroundn beschermn teegn 't zand. 

De rykdom an veugels is 't er endeliks grôot. D'r loopn ôok gryze eekhoorns uut Korea round, die ollemoale ofstammeliengn zyn van enigte eekhoorns die overtyd ountsnapt gewist zyn uut de zoo van de vroegeren Meli (nu Plopsaland).  Ze keunn under doa blykboar goed in leevn oudn en ulder vôortplantn.

't Calmeynbus is sichtent 1935 beschermd landschap en 't makt ôok dêel uut van't Natura 2000-netwirk.




#Article 512: F.R. Boschvogel (190 words)


F.R. Boschvogel, pseudoniem voe Frans Ramon (1902, Erdryke - 1994), was ne Vlamsche schryver. Ie wier lokaal busveugel genaamd omdat ie em hele dagen met ze velo no de bussen trok. Ook ip hoge leeftyd ginkt ie em met ze velo nog langs de Brugsen Heirweg no Brugge, en ginkt em nog regelmatig her en der in de streke. Ie was getrouwd met Maria Coussemaecker.

Boschvogel leerde ip de Normaalschole van Toeroet voer ounderwyzer. Loater et em nog bygeleerd voer ounder andere regent en landmeter.

Ie wier surtout bekend voe de historische verhoaln dat em schreef. In de joaren 1950-1960 was 't ie 't populairst. Intussen zyn der vele van zyn werken verouderd omdan ze dikkers naief katholyk geschreevn zyn. 
Ne klassieker is bevoorbeeld zyn boek Zandstuivers. Vier Houtlandsche novellen uut 1954. Daarin schetst em een antal karakters. 

In 1943 et em de Karel Barbierprys gekreegn voe Willem van Loo.

Zyn oeuvre is ounderzocht gewist deur Franky Vantyghem. Der is intussen in Erdryke een Boschvogelkring ipgericht die probeert ip zyn werk te focussn. In 't dorp stoat er e beeldje van Boschvogel en der is ook e veloroute, de Boschvogelroute.




#Article 513: Wendune (274 words)


Wendune (officieel Nederlands: Wenduine) (ook Wyndune)  is een dêelgemêente van de kustgemêente D'n Oane.
In Wendune weunn d'r apeuprès 4000 menschn.

Wendune is mo round 1180 een zelfstandige parochie gewordn. Vodien was 't afhankelik van de kerke van Uutkerke. 't Belangrykste aspect van z'n geschiedenisse is de bloeiende zêevisscherie. In 1378 ad Wendune een visschersvlôot van 43 bôotn. De visschers addn ton nie allêne last van koapers en oorlogvoerende scheepn moar ook van de bruunvis die ze meerzwyn (marswin) noemdn. Die vis beschoadigde under visnettn. Van de proost van Sint Donaas in Brugge èn ze ton de toeloatienge gekregen van ip 't meerzwyn te joagen met 't harpoen zonder pardoen. 

Uut de visschershistorie èt Wendune z'n woapnschild overg'oudn da nu ipgenomen is in 't nieuw woapnschild van D'n Oane. In 1424 ad de visschersgilde van Wendune een nieuwe vlagge nôdig. Dorip stound de tekst: Met 't harpoen zonder pardoen. 

Vanof de 16e êeuwe gienk de visscherie styf achteruut en in de 18e en 19e êeuwe was Wendune moar een klein dorptje nie mè. Tout 1870 leefde de bevolkienge styf ofgezounderd, mo 't ipkommend kusttoerisme brocht doa veranderinge in. Touristn uut Blanknberge maktn een stevige wandelienge no Wendune per ezel. En nateurlik deurdege 't nie lange êer dat er 'n poar cafés kwoamn woa da ze kostn genietn van een stute met espe of een koekestute mè kaffie. 
In 1886 kwamt er een boane noa Blanknberge en in 1886 de stoomtram van Ostende noa Blanknberge. 't Gemêentebestier ad dovôren de gigantische somme van 57000 fr. tegoare gescharreld.

Round 1895 wierden grôte openboare werkn gestart en groeide 't bescheidn Wendune uut tout de prinsesse der badsteden.




#Article 514: Letland (133 words)


Letland is e repubiek in Nôordôost-Europa. 't Is de middelstn van de 3 Baltische landn. In 't nôordn grenst 't an Estland, in 't zuudn an Litouwn e Wit-Rusland en in 't ôostn an Rusland. Me rond de 2 miljoen inweuners en een uppervlakte va 64589 km² is 't êen van de minst e dunst bevolkte landn van d' Europeesche Unie (34,3 inw/km²). 'n Oofdstad is Riga, ze spreekn der Lets. 

Letland kwam in 1991 were oenofankelik, achter da 't joarenlank bezet wos deur de Sovjets. Sedert 1 meie 2004 is 't lid van d' Europeesche Unie en sedert 1 januoari 2014 is den Euro 't officieel betoalmiddel.

'n Oofdstad va Letland is Riga (732.000 inweuners). Achter Riga ej nog: Daugavpils (109.000 inweuners), Liepāja (86.000), Jelgava (66.000), Jūrmala (56.000), Ventspils (44.000), Rēzekne (40.000).




#Article 515: Boško Balaban (125 words)


Boško Balaban (Rijeka, 15 oktober 1978) is e voetboller uut Kroatie. 

Balaban speelde overtyd voe Club Brugge, moa in ogustus 2007 is 'n were na Dinamo Zagreb gegoan. E speelt ouk by de nationoaln ploeg van Kroatie, oundertusschn 35 kêers, woarin dat 'n 10 gols emakt et. 

Balaban is een anvaller die gemakkelik gols makt. Ze specialiteit is 't neemn van vryschoppn. Voe Brugge at 'n vele belangryke gols emakt. Balaban et de noame van nie ossan eevn vele goeste t'en voe te foetboln, en dikkers veel te vele ollêne te wuln doen. 't Es et type speler da ne hêle match ounzichtboar kan zyn, moar ton toch de belangryke golle makt. Doardeure ein supporters de neigienge om em ofwel te verofgoodn, ofwel te verofschuuwn. 




#Article 516: Michael Klukowski (102 words)


Michael Klukowski (Amstetten, Ôostnryk, 27 meie 1981) is e Canadeeschn foetbolliest, die ouk de Poolsche nationaliteit et. E speelt mêestol lienkschn bak, mor e kut oek up aar plekkn speeln. E speelde van  2005 toet 2010 by Club Brugge. Ie kwam in de ploeg voe Peter Van der Heyden te vervangn, moar ie wos nie oltyd 100% zeker van ze plekke in de ploeg (oundermêer deur blessures). Zyn latste ploeg is APOEL Nicosia, Cyprus.

In 2003 eit ie me La Louvière de Beker va Belgje gewonn.

En et oek ol 29 kirs voe Canada espeeld, doarin et 'n nog gin gols emakt.




#Article 517: Rekkem (162 words)


Rekkem is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern e dêelgemêente van Mêenn. D'er weunn e klêne vuufduusd menschn. Rekkem ligt in 't zuudn van de provinsje, teegn Moeskroen i Wallonië en tegen Frankryk.

Rekkem-centrum ligt in 't noordn van 't groundgebied, meer noa 't zuudn ligt 't gehucht Paradys. In 1963, by de definitieve vastleggienge van de toalgrenze, is de Risquons-Tout (e gehucht va 0,39 km² met e stik of 500 inweuners) overgeheveld van de gemeente Rekkem noa de stad Moeskroen, die tonne Woals werd. 

't Dorpscentrum ligt an de N366 (Moeskroenstraat) tusschn Mêenn-centrum en Moeskroen. De Lauwestraat en Priester Coulonstraat sluutn hierip an en verbienn 't dorp met Lauwe, da vlakby ligt. Tusschn Rekkem-centrum en 't gehucht Paradys in loopn de Dronckaertstraat (d'oede verbiendingsboane tusschn Kortryk en 't Franse Rysel) en de autostrade A14/E17.

In 't ôosten van de dêelgemêente ligt er e stik van 't industrieterring LAR, genoemd noa de drie dêelgemêenten woadat iligt: Lauwe - Oalbeke - Rekkem.




#Article 518: Ostensche Compagnie (323 words)


Den Ostensche Compagnie is ip 19 december 1722 ipgericht oender de name Generale Keizerlijke en Koninklijke Indische Compagnie.  Den oofdzetel was in Antwerpn en den uutboatiengszetel in Ostende.

Ip da moment was Vloandern 'n oenderdeel van de Oostenrykse Nederlandn en wier et vanuut Oostenryk bestierd deur den Absburgsen keizer Karel VI.  De Compagnie kreeg et monopolie vo de voart ip Afrika en Oost- en West-Indië.  Deur de iprichtienge van de Ostensche Compagnie wildn de Vloamingen e stiksje meepakken van de ipbriengstn van de styf florissante Oost-Indiëcommersje.  En da da lukte bewyst da der ip e bepaald ogenblik 58% van de thee die in West-Europa wierd ingevoerd in Ostende verkocht wierd.  Ip wa daan ze uut China invoerden, makten ze deur de band meer of 150% winste.  De Compagnie stichtte zelfs twi kolonies: Cabelon, by Madras, en Banquibazar, ip den oever van de Ganges.

D’Ollanders, die styf vele succes addn met under VOC, wilden koste wa kost de Ostensche Compagnie saboteern.  Een Ollander die ols matroos ip èèn van de schepen van de Compagnie voarde, wierd ter dood veroordeeld mo omda der toch nog te vele under kanse waagden, wierd de straffe veroogd me vodien nog een antal zweepslaagn in ’t openboar.  D’Ollanders en ook verschillige factorieën van de Compagnie angevollen.

De Compagnie most der mee stopn oender druk van d'Ollanders, de Iengelsche en de Fransche die me ’t Verdrag va Weenn ip 16 moarte 1731 Maria Theresia ols keizerinne erkenden (Karel VI aa gin zeuns) mor eisten da de Ostensche Compagnie geliquideerd werd. In de praktyk en eur activiteitn toet in 1777 bluuvn deuregoan.

Een van de grote andeelouders was de bankier Charles de Proli. Ze zeune Pierre begost in 1781 met den ipvolger: de Azioatische compagnie. Dankzy de sloavnandel marcheerde da styf goed, mo voe polletieke redens en 't failissement van de Proli was da rap were upgekuust in 1785. Ostende is dus nog een endje e bloeind centrum gewist voe sloavenandel.




#Article 519: Centroal-Frankischn Rymbybel (275 words)


Den Centroal-Frankischn Rymbybel es en middeleeuws commentoar up den Bybel da surtout toalkundig van belang es. By uus es 't voorol interessant vo de studie van 't Oudnederlands.

Van da commentoar bluuvn d'r ollene moa enigste fragmentn over die gevoundn èn gewist tusschn 1866 en 1922.

De noame Centroal-Frankisch verwyst na den regio van erkomste van 't andschrift en nie na de toale. 't Andschrift zoe ofkomstig zyn uut wuk da nu Noordryn-Westfoaln (Duutsland) es, byvoorbeeld round Keuln of Werden. 

De daterienge van middeleeuwse religieuze poëzie es oessan e moeilikke zoake. De schattiengn loopn uuteen van d'elfste eeuwe tot 1160.

De toale van de tekstn doe nie styf Nederlands an. 't Geheel komt eerder vroeg-Middeloogduuts over.

Da komt omdat et e roare miengelienge es van Middelfrankisch, Nederfrankisch en/of Saksisch (ook wel Nederduuts of Platduuts genoemd). Verzekers wos den oorsprounkelikkn tekst Middelfrankisch, en Oogduuts dialect, moa èt ze deur ne 'vertoaler' uut de streke van et Rynland erwerkt gewist. Dienen bewerker veranderde uutgangn, vervoegiengn en woordnschat an zyn eigen toale die 't middn oudt tusschn Oudoostnederfrankisch en Middelnederfrankisch.

Da wos in dienen tyd nie roar. In plekke van klakkeloos in 't Oogduuts te schryvn, verkoozn ze dikkers om ne bestoandn tekst gedeeltelik an te passn an under eigen toale. De toale van Hendrik van Veldeke es ook ofwisselend Nederlands of Duuts genoemd. 

't INL (Instituut voor Nederlandse Lexicologie) vound den tekst in olle gevol belangryk genoeg om em up te neemn in under Corpus Oudnederlands (zie externe koppeliengn).

D'n tekst goat over de veroordelienge van d'apostels Petrus en Paulus.
An 't woord es Simon, ne 'tovenoare' uut den tyd van keizer Nero, die under volksbedrog verwyt.




#Article 520: Klaas Zannekin (358 words)


 

Nicolaas (Klaas) Zannekin (°Lampernisse (?), Kassel 23 ogustus 1328) wos e landeigenoare uut de Kuststreke die voerol bekend ekommn is in de Boerenopstand (1323-1328).

Zannekin is ebôorn in de streke va Lampernisse in 't latste decennium van 'n 13stn êeuw. E wos eigenoare va zyn landbouwground en dus kunn we zeggn dat 'n redelik welstellnd wos. We weetn ni juste woarom, moar op e zeker moment wos 'n verbann na Brugge.
Toen da ze gebôortestreke Kust-Vloandern in opstand kwam, kêerde Zannekin - die populair wos by 't geweune volk - were na Lampernisse. Zannekin adde e speciale positie: e wos pôorter van Brugge en eigenoare in Lampernisse. Da makte van em e schoakel tussen 't steej en 't platteland.

De reedn van de opstand va Kust-Vloandern tegen Lodewyk II van Névers, groaf van Vloandern e leenman van de keunienk va Vrankryk, is redelik ingewikkeld. Voe de Bruggeliengn wos 't zuver polletiek. Ze woarn benauwd da Lodewijk nunder stadsprivileges gienk vermiendern. Oek de slichte economie speelt e rolle. In 1316 wos 't er een oungersnôod ewist, en de joarn die d'rop volgden woarn ol ni vele beter. Telt doaby nog e kè 't Verdrag van Athis-sur-Orge (1305) mè ze zwoare lastn voe Vloandern; voerol voelboar voe de middnklasse.

Zannekin adde utendelik round de 15.000 man verzoameld. Ze leger krêeg de noame Keirels. 'n Bekendstn wos Zeger Janszoone. De mêeste Keirels woarn afkomstig uut de Kasselrijen Veurne, Sint-Winoksbergen, Bourbourg, Kassel en Belle. Op 23 ogustus 1328 vochte dat leger tegen 't Fransche leger an de voet van 'n Kasselberg. De Keunienk wos benauwd voer e twiddn Guldnspôornslag. Doarom wos ze leger deze kir vele sterker: 2500 zwoar gewoapende ridders en 12.000 man lichte infanterie.
 
Achter dien Slag kwam de arde repressje op gank: hêelder dorpn round Rysel en Kassel woarn uutemôord op bevel van 'n keunienk va Vrankryk.

Sedert Conscience en andere schryvers uut 'n 19stn êeuw, is de figure van Zannekin geromantiseerd en lichtelik anders bekeekn. Da wilt ni zeggn dan d'r absoluut gèn Vlams-nationalistische reedns woarn woarom da de Boerenopstand gebeurde. Moa 't wos voerol toch sociaal-polletiek, amme de kroniekschryvers toet diepe in 'n 18stn êeuw meugn geloovn. 




#Article 521: Talbot House (301 words)


Talbot House is e vroeger opvangcentrum in Poperienge voe g'allieerde soldoatn bistn 'n Êestn Weireldôorlog. Nu is 't e museum.

In '14-'18 legt Poperienge te middn in 't froent, moa 't is nôois bezet erocht deur de Duutsche. D'Iengelsche en d'r een oofdkwartier van emakt. Op 't oogtepunt zyn d'r ier 250.000 soldoatn ekazerneerd. Op 11 december 1915 is 't er een Iengelschn aalmoezenier, Philip Clayton, die d'r e soldoatnuus installeert. Omda Clayton nogol wel te passe wos, noemde ze nem Tubby (wuk da tunnetje wilt zeggn in 't Iengels).
Tubby Clayton wos oek ni onnôzel: e wos e paster, en e wilde de joege soldoatn die - a ze ni moestn vichtn - vele tyd over addn voe de joenge moksjes van Poperienge, of de mèsjes van plezier, e deugdelikke vorme van ontspannieng geevn. 
In Talbot House wos 't er gèn verschil tusschen e geweun soldoat en pakweg e generoal. Olleman wos 't er gelik voe de wet.

Achter 'n ôorlog, in 1929, kochte Lord Wakefield van Hythe 't Talbout House. E schoenk et in 1930 an de vzw Talbot House va Poperienge. Dat verkloart oek woarom da Poperienge officieel verbroederd is mè Hythe in Zuud-Iengeland.

De noame Talbot House komt van Gilbert Talbot, e joegn soldoat die sneuvelde in 1915. Gilbert Talbot wos de joegern broere van Neville Talbot, die oofdaalmoezenier wos in 't leger. Gilbert Talbot stoeg eigentlik symbool voer ol de joenge gastn die dôod egoan woarn in deezn ôorlog. 

Talbot House noemn ze oek wel Toc H (Poperienknoars spreekn dat uut lik tok ietsj). Toc H is de telegrafische code voe de begunletters van Talbot House. Loater van tyd kwaam 't oek de noame van e bewegieng die hêel de moatschappy dichter by makoar wil briengn - wuk da nunder ofkomste, geloof of ras oek is.




#Article 522: Erdryke (329 words)


Erdryke (Nederlands: Aartrijke) is e dorp in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van Zillegem. 't Weun doar e grôte 4000 menschn.

Keunink Karel den Eenvoedigen, of ze voorgangers, an an de bisschop van Doornik-Noyon 't doming Erdryke gegeven. In 893 vroeg bisschop Heidilo van Doornik-Noyon an de keunink Karel den Eenvoedigen om die schenkinge te bekrachtigen omdat de Vlamse graaf, Boudewijn II, Erdryke gusurpeerd adde beist 't administratief vacuüm die der ountstaan was deur de Vikinginvallen van 879-884. In diene tekst wier het dorp Artiriacum genaamd. De graaf et noois nie meer were gegeven, en azo was bevoorbeeld in 944 Arnulf I de Grote, graaf van Vlaanderen, heer van Erdryke. 

In 't Ancien Regime viel Erdryke voe twee derden ounder 't Brugsche Vrye, voor oungeveer één derde ounder 't Land van Wyndale, voor oungeveer 2% ounder 't Kanunnikse, en nog voor een te verwaarlozen antal gemeten ounder den Houtsen.

't Sint-Donaaskapittel had 't patronaatsrecht in an. 

Erdryke zoe van 1583 toe begun de jaren 1590 helegans ountvolkt zyn gewist deur de godsdienst-trubbels. Ook d'omliggende dorpen zyn vele jaren helegans verlaten gewist. Vele families waren gevlucht no Brugge, Rysel, nor Olland, Iengeland etcetera. Der zyn der vele noois nie meer were gekom. In 'd eeste decennia van de jaren 1600 zyn der vele immigranten toe gekom van 't noorn van Vrankryk.

Erdryke et anno 2007 nog assan een landbouwkarakter, en een navenant antal serieuze boeren. 't Dorp is ook bekend voe zen gesticht, den Iengelbewaarder, voe zen grote basisschole VEKBA, en voe zen wasserië De Ster. 

Alle jaren organiseert er een feestcomité de kerremesse in september, hoe langer hoe meer een groot parochiaal gebeurn.

Der wordt in Erdryke vele gezoeng. De zyn drie koren: 't OKRA-koor, 't Sint-Andreaskoor, en 't Jongerenkoor Artiriacum. Der is een levendige fanfare, Hoger Op. 

Der zyn ook jeugdbewegieng in Erdryke, de Chiro en de KLJ. Der was overtyd voe de jounges een KSA, mo die vereniginge is gestopt. 't Parochiaal centrum naamt Jonkhove. 




#Article 523: Etienne Vermeersch (243 words)


Etienne Vermeersch (Sinte-Machiels, 2 meie 1934 - Gent, 18 januoari 2019) was e West-Vlamsche filosoof.

Vermeersch was van huus ut katholiek en was vuuf joar by d'orde van de Jezewïeten. Ip z'n 25e smeet ie z'n kappe over d'hage en je wierd een overtuugden atheïst en skepticus. Volgens hem doen de godsdiensten lik Katholicisme, Judaïsme en Islam mêer kwoad dan goed.

Tienne Vermeersch is in 1965 ofgestudeird an d'Universiteit van Gent in de richtienge Klassieke filologie en Wijsbegeerte. In 1967 is 't ie professer geworden in da zelste Gent. Je gaaft do lesse over olle soorten van filosofie. By 't groot publiek is 't ie surtoe bekend vo z'n rolle in de discussies roengst wetenschappelikke en ethische problem'n in de biologie, biotechnologie en 't milieu. Je was ôok betrokk'n by de wetten over den abortus en d'euthanasie (2002). In 1996 was 't ie vôorzitter van de Commissie Vermeersch, die 't were nor uus zenden van ofgeweez'n asielzoekers beter moste regeln.

Je stound ôok mee an de wiege van 'SKEPP', dat is de 'Studiekring vo Kritische Evaluoatie van Pseudo-wetenschap en Paranormoale diengen', een verênigienge die de bedoelienge eet van pseudo-wetenschap, lik bevoorbeeld homeopathie, tegen te goan. Je stoat ook bekend voa zyn beschryvienge van het Lourdes-effect.

Tienne Vermeersch is getrouwd mè Josiane. Ze weunen in Wetteren.

In oogustus 2007 étjie de Pries Morice Sabbe gekregen van de verenigienge 'Bruggeliengen buuten Brugge'. D'overhandigienge é platse hèd in den théoater van Brugge, de vuufentwientigsten oogustus 2007.




#Article 524: Packo (333 words)


Packo es nu en West-Vlamsch bedrif uut Zillegem da begostige in en smesse. Packo Agri en Packo Greentech zyn nu gespecialiseerd in de distributie en 't ounderoud van land-en tuunbouwmassinen. Packo Inox doet de productie en distributie van producten gebasseerd ip inox verwerkienge en ounderdêlen voe de voediengs- en medicamentenindustrie.

In 1918, achter den Êeste Weireldoorloge startige Charles Packo in de Torhoutsesteenweg mè en smesse. Die smesse bediendige de boern in de wyden omtrek van Zillegem. En da kwam de firma Packo. Achter den twêeden oorloge breidigen zulder uut noa mêer industriêle massinen.

Achter dat ie dôod gegoan es in 1956 ein zyn zeuns Roland en Gerard en loater François 't bedryf overgepakt en groeide Packo uut tot een internationoal bedryf da gekend es in hêel de weireld voo zyn inox'nen melkkoeltanks, melkwinniengsapparatuur en -massinn en processlynn voo de voedingsindustrie.

Vanof 't begun ein ze udder ôok bezig g'oudn me massinn voo ip't land (êest productie, loater import en distributie).

In 1979 es Packo Agri ipgericht da em ollêne zoe bezigoudn me massinn voo ip't land en melkwinniengsmassinn in België. De grôte deurbroake es't er gekoomn in 1981 o Roland Packo nen dêel geslootn eit me nen bekende Fransche fabrikant van getrokkn landbouwmassin'n KUHN.

In 1989 zyn olle industriele activiteitn verkocht gewist om verdêeld te weirdn ounder de familie, moar Packo Agri bleef in andn van de familie (Jan en Roland Packo).

In 2004 es de melkmassine-ofdêlienge ofgestootn en verkochtn ze ollêne moa land- en tuinbouwmassinn (Packo Agri) en massinn voo 't ounderoud va groenvôorzieniengn mêer. De latsten êet nu Packo Greentech, woavô da Bart Packo, de joungstn van de familie, weirkt.

Packo Agri NV es ip twêe platsn gevestigd: Zillegem in West-Vloandern en Ciney in Noamn. Sedert februoari 2006 moakn ze dêel ut van de REESINK-groep (Olland).

Packo Inox, eigenlik 't grôotste dêel, bluuft anno 2006 produceren me 180 man in Zillegem en 75 in Diksmude. Ulder producten droaien round alles wa Inox verwerkienge en ounderdêlen es voe de voediengs- en medicamentenindustrie.




#Article 525: De Rode Ridder (235 words)


De Rode Ridder is ne Vlamsche strip die em ofspeelt in de middeleeuwen. 

Deze reekse, wovan 't eeste dêel in 1959 uutgekoomn is, is begost deur Willy Vandersteen in Studio Vandersteen en afgekeken van de gelyknoamige boekstjes van Leopold Vermeiren. De reekse is uutgegeven deur Standoard Uutgeverie en is, neffest Suske en Wiske, êen van de populairste en langst meegoande uut de geschiedenisse van de strips. De mêeste strips zyn ôok gedrukt gewist in doagelikse porties in de gazettn.

In 't begun makte de Willy zowel de têkeningstjes ols de scenario's vo de veroaltjes, loater wierd em gassisteerd deur ounder mêer Karel Verscheure en Eduard de Rop. 't Gienk oundermêer over typische, realistische ridderverhoaln, over tornôoien en slichte leeneern.
Achter 'n ende kwoamn Arthur en de ridders van den rounden toafel derby.

Vanof 't zevenendertigste album (De wilde jacht) begost Karel Biddeloo mee te werken deur de schetstjes van Vandersteen uut te werken, mo vanof 't vierenveertigste album (Drie huurlingen) schreef en têkende Biddeloo de vertelliengsjes helegans ip z'n eigen.
De veroaln kwaamn mystieker en mystieker. Fantasy-elementn, de verpersôonlikkienge van 't kwoad Bahaal, de goede fee Galaxy en zwarte kunstn werden vaste ingrediëntn. Zels Science Fiction ed em gebrukt.

Sinds da Karel gestorvn is in juni 2004, wordt de reekse vôdergezet me numéro 207 (De grot van de beer) deur 't koppel Martin Lodewijk, die de scenario's schrift, en Claus Scholz die de têkeningstjes makt.




#Article 526: Piet Chielens (123 words)


Piet Chielens (°Rinnegelst, 1956) is 'n coördinater van 't In Flanders Fields museum in Yper. E doet dat ol sedert 1996.

Piet Chielens wos dertig joar lank zelfstandige bankbediende. Moar e wos, als kind van de Westoek, ol lange obsedeerd deur 'n Êestn Weireldôorlog en surtout deur de oenrechtveirdigied en de miserie die d'ruut vôortkomt. In 1992 begost 'n mè de joarliksche Vredesconceirs i Passchendoale: folkliedjes e tekstn om 'n ôorlog an te kloagn.

Piet Chielens ed oek ze kop uutestookn in de discuusje round de A19. E wos teegn 't deuretrekkn van d'ottostroade omda ze - vogens nem - dwèrs deur Pilkem Ridge zou loopn, e plekke woa dan der nog ossan vele ôorlogsslachtoffers leggn.

Piet is de broere va Wim Chielens. 




#Article 527: Sint-Andries (449 words)


Sint-Andries is e dêelgemêente van Brugge.
Sint-Andries ed een groendgebied va 20,65 km² e ed 20.430 inweuners (2005). 

't Centrum van Sint-Andries ligt in feite ten zuud-westen van Brugge. Vanip de Groate Markt in Brugge centrum is 't oengevêer 4,5 kilomêeters richtienk De Platse, de plekke wor dat de kerke en 't gemêentnhuus stoan, anders gezeid Sint-Andries centrum eigentlik. Sint-Andries ku je vanuut Brugge-centrum bereikn oj passêert via de Smêepoorte richtienk de Canada Square wor daje via de Gistelsche Stêenweg richtienk 't centrum van Sint-Andries goat.  

In 't centrum sto der een neogotische parochiekerke gewied an Sint Andries en Sint Anna. Rechte tegnover de kerke eje de Platse, vrêe gekend vo ze caféetjes, zyn terrastjes en de friteure Carlos, in 't middn van de Platse. 

Nie verre doavan langst de Gistelsche Stêenweg eje der oke nog de kapelle van 't Boomtjie, me e woender bêeld. Doarachter liggen 't Provinsiehuus Boeverbos (de centroale administroasje van de provinsje) en de provinsjale politieschole.

In Sint-Andries eje oke nog 't stadion van de twêe voetbolclubs van Brugge: Cercle Brugge en Club Brugge, 't Jan Breydelstadium. In 't de gebeurte dovan eje ook 't Olympiabad. 

Sint-Andries kuje noh indelen in klindere wyken lik de Hermitoage, Ter Stroaten en parochies lik Blymoare, Sint-Willibrord, Sint-Boafs. Andere bezienswoardigheden in Sint-Andries zyn Kastêel Tudor, Kastêel Beisbroek mè de volkschsterrenwacht, de Chartreuzinnen, Domein de Koede Keuken met Kastêel Cateline en d'Abdy van Zeevnkerkn. 

Den Expressweg (oftewel den N31) is 'n belangryke verkêersoadere da deure 't groendgebied van Sint-Andries sniedt. Dien ôtoroete verbiendt den zêeoavn van Zeebrugge via Brugge met de belangrieke ôtostrades gelik den E40 en den E403.  Langst den Expressweg richtienk Zeebrugge viend je ôok twêe gevangeniscomplexen.  Enerzieds eje d' oede gevangenisse, de Refuge (tegenweurdig 'n ipvangcentrum vor uutgeprocedêerde azielzoekers). Nie verre derneffest viend je 't nieuw complex, just gelegen tusschen de Legeweg, den Expressweg en de spôorweg.

Sint-Andries (en surtout Ver-Sint-Andries, voby de Platse) is e vrée groen  bosryk gebied. Jet an den ene kant roend de côté van 't kanoal en de spoorweg Brugge-Oostende 't begun van de polders woar da je dus in den overgank van zandgroend nor klytegroend voral landelike gebiedn êet. 
Langsch de côté van de Gistelsche Steenweg en de Toeroetsche Steenweg viend je ip de zandigen oendergroend voral busch. Grote domiens zyn de gebiedn van Beisbroek, Chartreuzinnen, Tudor en Tilleghem.
Sins ongeveer 't ende van 2005 zitten der oke were everzwyns an diene côté.  Noar dat schient zoeden ze oftwel geïmportêerd zyn oftwel zoeden ze ûut de kanten van Nôord-Frankriek nor de busschen roend de kânten van de grenze van Sint-Andries zyn gekommen. Ze zitten in feite te sjcharreln roend de busschen an de kanten van d'Abdy van Zeevnkerkn, Loppem en Zillegem.




#Article 528: Het Zesde Metaal (183 words)


Het Zesde Metaal is e muziekgroep uut West-Vloandern da ziengt in 't West-Vlams.  In 2006 kwoamn ze by e brêder publiek gekend met under liedje Cowboy en Indiaan.

Op 'Theater Aan Zee' 2005 wounn ze 'n êesten prys in Jong Muziek Werk. Ondertussen èn ze in 2008 uldernen êeste cd ipgepakt ('Akattemets'), in 2012 under twiddn ('Ploegsteert') en in 2014 under derdn ('Nie voe kinders').

Wannes Cappelle (zanger, gitaar), Jan Bulckaen (gitaar), Jan Cappelle (piano, keyboards), Bart Parmentier (bas, contrabas), Jan Lernout (drums, trombone), Rik Lefevere (gitaar, mandoline) e Liesa Van der Aa (backing vocals).

't Zesde Metaal bestoat oek in e akoestiese vorme. Dat zyn ton Wannes Cappelle (zang, piano, gitaar), Liesa Van der Aa (viole, backing vocals), Yannick Peeters (contrabas) en Bert Huysentruyt (drums).

Ol de leedn dèjn in 't zesde middelboar Latyn, moa Zesde Metaal voengn ze geweune e schône noame.

'Akattemets' is den eêste full-cd van Het Zesde Metaal, uutgekommn in 2008.

'Ploegsteert' is den twiddn albom van Het Zesde Metaal, uutgekommn in 2012. Den titelsong refereert noa 't dorp Ploegsteert en 't goat over de coureur Frank Vandenbroucke. 




#Article 529: Gruuthuse-andschrift (243 words)


't Gruuthuse-andschrift  is 'n tekst van 't ende van de veertienste, 't begin van de viftienste êeuw, uut de bibliotheke van Lodewyk van Gruuthuse, Brugschn diplomoat en commersant ounder de Bourgondische ertoogn en liefebber van andschriftn.

't Gruuthuse-andschrift bestoat uut 7 gebeedn, 147 liedjes en 16 allegorische gedichtn, woarounder 't Egidiuslied, gekend van d'êeste zinne Egidius, waer bestu bleven. De mêeste van de tekstn zyn van d'and van de Brugse dichters Jan van Hulst en Jan Moritoen.

Sedert 1734 wos 't andschrift in andn van de Familie Caloen uut Koolkerke, die 't in 2007 verkocht et an de Keunenklikke bibliotheke va Den Haag.

De Keunenklikke bibliotheke et 't andschrift hêlegans digitoal gemakt, zôdoanig da 't vo olleman beschikboar is, lik da ze ôok gedoan een me de Beatryslegende.

 Egidius, waer bestu bleven ?
 Mi lanct na di, gheselle mijn.
 Du coors die doot, du liets mi tleven.
 
 Dat was gheselscap goet ende fijn,
 Het sceen teen moeste ghestorven sijn.
 Nu bestu in den troon verheven
 Claerre dan der zonnen scijn,
 Alle vruecht es di ghegheven.
 
 Egidius, waer bestu bleven ?
 Mi lanct na di, gheselle mijn.
 Du coors de doot, du liets mi tleven. 
 
 Nu bidt vor mi: ic moet nog sneven
 Ende in de weerelt liden pijn.
 Verware mijn stede di beneven:
 Ic moet noch zinghen een liedekijn.
 Nochtan moet emmer ghestorven sijn. 
 
 Egidius, waer bestu bleven ?
 Mi lanct na di, gheselle mijn.
 Du coors die doot, du liets mi tleven.




#Article 530: Picanol (308 words)


Picanol Group is en internaschonoaln Belgischn groep die especialiseerd is in de fabricoasje e verkoop va weefgetouwn. 'n Oofdzetel is in Yper, moa z'en ouk belangn in anger land'n: Olland, Duutsland, Vrankryk, Italie, Turkeye, Roemeenje, Brazilje, China, Indoneesje, Mexico, en Amerika.  

De geschiedenisse van Picanol es straf nauwe verweevn met d'istorie van de Familie Steverlynck die ol in Vichte en Argentinië styf actief wa in den textiel. 

De vôorloper van Picanol ontstond in 1928 by de firma Vansteenkiste in Yper die maschienn voe de vlasverwerkienge makte. Der zat wel vele geld in van de Steverlyncks.

Z'an ouk goeie contactn met e poar Spoansche weefspecialisten die wegelôpen an voe 'n Spoanschn burgerôorloge.

't Is overol crisis, en Picanol voel et ouk. Nunder cyfers zyn nog goed, moa dat is voen e grôot stik deur 't succes in China. Nu en toene moetn z'ier te lande menschen ofdankn.

Ondertusschn zyn z'ouk an de derde generoasche van de famille, de generoasche in familiebedryvn woa da 't dikkers omploft. De familieconflictn tusschn de mêer actieve andêelouders en de passievre die ollêne moa kykn oe da nunder kluut'n upbrieng'n vergrôot'n moa en 't zyn van langstom mêer professionele besteurders van buutn de famille ingeschoakeld.

Setoe in 2004 kwaamn ze negatief in 't nieuws. Juuste achter dan der 21 menschen nunder werk kwyt woarn, kwaam et uut da Jan Coene, gedelegeerd besteurder, up drie joar tyd 22 meljoen euro in ze beuzn estookn at, up e maniere die ni ol te zuver e wos. Z'en nem toene zêre buutn gewupt, mor ondertusschn a Patrick Steverlynck, die ter wel mêer van wiste, oek nie vele goe punten mir over.

In 2015 zeid'n ze da ze giengn tope doen met Tessenderlo. De noame van de nieuwn group: Picanol Tessenderlo Group. De group zoudt een omzet droain van 2 miljard euro en d'r zoudt 7.000 man werk'n.




#Article 531: Philippe Vlerick (273 words)


Philippe Vlerick (Kortryk, 8 juni 1955) es ne West-Vlamschn commercant. In 2006 es't ie tot Manager van 't joar gekoozn, nen prys uitgereikt deur Trends.

Ie es nie allêne licentioat in de rechtn en licentioat in management, moa j'eit wok ne diploem in de filosofie.

De vezels van den textiel lôpen deur hêel zyn familie, lyf en carrière. 

Philippe Vlerick komt uut een beroemd geslacht. Zô eit zyn nonkel, André Vlerick, de Vlerick ôgeskole voo management gesticht. Omda André gin joengs oat, eit ie Philippe onder zyn vleugels gepakt.

Zyn voader Lucien baron Vlerick èt et Kortrykse tapytnbedryf BIC Carpets in 1956 ipgericht, woarvan da Philippe Vlerick nu vôorzitter en gedillegeerd bestuurder van es. BIC makt en verkopt vré goe en vré skône tapyten en bykans idere konink of chanteur è zulk e tapyt liggn. Zyn moeder Thérèse Vandewiele es dochter van een andere grôte familie: de familie Vandewiele, gekend van de textielmassinebouwers. Zyn vrouwe, Patricia Bouckaert, es een skôonzuster va Mieke De Clerck, van de Beaulieu-familie.

Philippe n'èt ni gemakelik g'had. Ie moeste ol van jonks of goan werken. In 1985 volgt ie zyn voader ep. Voo 't moment es't ie vôorzitter va UCO Raymond, moar ie es wok aktief in de metoalsector, in BMT, by Spector en Pentahold én in de financiele sector, mêerbepoald in de KBC woar dat ie bestuurder es. J'eit rond de vêertig bestuurdersmandoatn. 

Van 2000 tot 2005 wos 't ie vôorzitter va Febeltex. Ie es gekend omdat ie een grôot netwerk va contactn eit en doarom vrêe invloedryk es. Zyn contactn zyn nie ollêne in den industriëlen weireld, moa wok in de financiën en et keuninklik of.




#Article 532: Beatrys (732 words)


Beatrys es e Middelnederlandsche Merrialegende uut de veertienste eeuwe.

De legende van Beatrys es ol styf oud en wos ol langer bekend in veel landn. 't Goat over e nunne da kosteresse es in e klooster moa bezeetn es van 't verlangn noa heur oud lief (vs. 213: Minne worpt mi onder voet). Ze sprikt zy were of mè heurne jeugdvriend en smyt uutendelik heur kappe over d'hoage. Z'hangt de sleuters van de kapelle an 't Merriabeeld en t'hope zettn ze zynder an noa e verre stee.

Ze leevn zynder doa zeevn joarn lik keuniengn in Vrankryk en krygn binsdien twee jounges. Moa oen ze zynder ol hunder geld verbuuscht hèin, lat 'n hem heur zittn. Beatrys bluuft ollene achter mè heur jounges, zounder geld en zounder teetn. Zeevn joar lank leevn ze zynder in de grotste oarmoe. Ze probeert t'overleevn deur te beedeln en heur te prostitueern up den buutn (vs. 448-450: Ic moet gaen dorden noet Buten der stat op tfelt Ende winnen met minen lichame ghelt).

In ol heur miserie vergit ze nie voe olle doage te leezn vo Merria. Achter en ende krygt ze zy spyt van 't gene da ze zy gedoan hèit. Uutendelik besluut ze zy van were te keern na 't stee woa da heur klooster stoat. Ze klopt an by e vriendelik oud wuuf da heur en de kinders wilt upvangn. Oe ze zy an da wuuf vroagt wuk da d'r overtyd mè de kosteresse es gebeurd, wit da wuuf van nietn.

Uut curiositeit goa Beatrys 'n dag d'r achter goan kykn na 't klooster. Ze verschiet heur en bulte oe ze ziet da heur kleers en de sleuters van de kapelle nog osan up juste dezelste plekke liggn lik woa dat ze zy veertien joar idder had achtergeloatn. Da wil zeggn da niemand in ol die joarn hèit geziene dat ze zy doa nie mè gewist hèit! 

Nen iengel verklapt heur wuk da d'r gebeurd es. In ol dienen tyd da ze zy weg wos, hèit d'Hillige Merria heur uuterlik overgenoomn en heur werk overgepakt.

De legende es dus in d'eeste plekke e Merriavererienge: d'Hillige Merria da eindeliks goed es en oessan vo joe zorgt, ook oe j'up den verkeerdn weug zit. 

Moa de vertellienge goat ook over de goedheid van mienschn in 't olgemeen. Wien da missn makt en slichte diengn doet, moa vroeg of loate zyn misse inziet en probeert were goed te leevn, goat vergiffenisse krygn (vs. 825-826: Wie aen u soect ghenade, hi vintse, al comt hi spade).

De vertellienge van de nunne Beatrys es bewoard gebleevn in e sjiek versierd, uniek handschrift van round 1374. D'n tekst zelve es van round 1300. 't Es een van de zuuverste stikkn Middelnederlands dan gekend zyn uut dienen tyd. De toale es dudelik Brabants en es meugeliks in Brussel geschreevn gewist.

't Handschrift es nu bewoard in de Keunienklikke Bibliotheke van Den Haag. 

Beatrys hèit van 't oud wuuf g'hoord da de kosteresse de letste veertien joarn gin één messe gemist hèit. Z'hèit heur kinders achtergeloatn by da wuuf en ze keert zy nu were na 't klooster. Ze begunt were te leezn voe Merria moa ze volt in sloape. In e visioen hoort ze nen iengel koutn tegen zy (hets van gode, dat ic u quedde).

Vers 667-700:

Daer si lach in dit ghebede,
Quam een vaec in al haer lede
Ende si wert in slape sochte.
In enen vysioen haer dochte,
Hoe een stemme aen haer riep,
Daer si lach ende sliep:
'Mensche, du heves soe langhe gecarmt,
Dat Maria dijns ontfarmt,
Want si heeft u verbeden.
Gaet inden cloester met haestecheden:
Ghi vint die doren open wide,
Daer ghi uut ginges ten selven tide
Met uwen lieve, den ionghelinc,
Die u inder noet af ghinc.
Al dijn abijt vinstu weder
Ligghen opten outaer neder;
Wile, covele ende scoen
Moeghedi coenlijc ane doen;
Des danct hoeghelike marien.
Die slotele vander sacristien,
Die ghi voer tbeelde hinct
Snachs, doen ghi uut ghinct,
Die heeft si soe doen bewaren,
Datmen binnen .xiiij. iaren
Uwes nye en ghemiste,
Soe dat yemen daer af wiste.
Maria es soe wel u vrient,
Si heeft altoes voer u ghedient
Min no meer na dijn ghelike.
Dat heeft de vrouwe van hemelrike,
Sonderse, doer u ghedaen!
Si heet u inden cloester gaen.
Ghi en vint nyemand op u bedde.
Hets van gode, dat ic u quedde!'




#Article 533: Vlaamse Filmpjes (229 words)


Vlaamse Filmpjes is e reekse Vlamse jeugdboekstjes uutgegeevn deur uutgevery Altiora Averbode.

D'oorsprounkelikke Vlaamsche Filmkens zyn vo 't eest uutgebracht ip 2 november 1930. E filmtje kostte toene 50 centims en ze zaatn ol rap an 60.000 boekstjes per weke.
De producsje ield eventjes ip by 't uutbreek'n van de Twiddn Weireldôorloge wodeure dat er tussn 12 meie 1940 e 29 september 1940 gène verscheen'n. De reekse werd doana vodder gezet mo moest deur gebrek an papier stoppn by numéro 614 ip 27 december 1942.

Ip 17 februoari 1946 werd de reekse ipnieuw begost, mo me e nieuwe nummerienge. D'êeste Vlamse Filmtjes van ton werd'n vo 5 frang verkocht, en deur 't nieuwe succes kostn ze de prys rap terugbriengn no 4 frang. Dedee werd'n ook nog mo om de 2 weken uutgebracht, mo ip 25 september 1960 begosten ze were me de weeklikse uutgave. By Vlams Filmtje numéro 2385 zyn ze ton were voddergegoan me de oude nummerienge, woamee ze an numéro 3000 zaatn. Typies an de filmtjes is 't klêne formoat en 't oantal poagina's (32).

In 2004 en z'et formoat veranderd. De Filmtjes werden e bitje grotter en steviger. 't Oantal Filmtjes per joar werd verminderd noa 20, wodeure dat er were e twiweeklikse uutgave is. De reekse bereikt nu een oplage van 11.000 boekstjes. Ge kunt ze bekanst allemoale bekik'n up ne website : www.vlaamsefilmpjes.net




#Article 534: Karel ende Elegast (369 words)


Karel ende Elegast is e veraal i verzn over ridders en Karel de Grote. 't Is eschreevn roend 1250 deur etwien uut Brabant. De stôrie is êen va de lettere Middelnederlansche romangs woavan da de hêle tekste nog bestoat.

Karel de Grote krygt e visioen met een iengel. Dien iengel zegt dat 'n moe goan tsjoepn. Achter e ment luustert Karel en e goat 't bus in. Op ze peird peist Karel a vanolles. Oender ander an Elegast: dat wos e goein ridder die zwoar estraft wos (z'en nem verbann) voer e klênigied. Op e zeker moment komt Karel e zwortn ridder teegn en 't komt toet e duel. De zwortn ridder - die eigentlik Elegast is - verliest. Karel duft nie zeggn wie dat 'n is en e zegt dat 'n Adelbrecht noemt. 

Adelbrecht vroagt an Elegast om by 'n keunienk (by ze zelven dus) te goan tsjoepn. Elegast wilt nie: en is nog ossan moat mi 'n keunienk, 't bewys dat Elegast e goein ridder is. Elegast stelt vôorn om in te breekn by Eggeric, de stoete schôonbroere va Karel. Azô ezeid, azô edoan. Elegast rakt toet in 'n koamer van Eggeric e ze vrouwe (die de zuster is va Karel). Doar ôort Elegast da Eggeric 'n keunienk wil vermôorn. Ze vrouwe protesteert en Eggeric sloa neur e bloeneuze. Elegast, die oender 't bedde legt, vangt da bloed op in zyn anschoe.

Elegast goa were na buutn e vertelt olles an Adelbrecht. Adelbrecht zegt dat 'n olles goa vertellen a Karel de Grote. E dag loater, op 'n ofdag, is olleman tope op 't kastêel va Karel. Karel zegt dat Eggeric e verroader is. Elegast meugt getuugn en e toogt d'anschoe mi bloed. 

Eggeric komt kwoad en e zegt tegen Elegast da z'er vôorn goa vichtn. Elegast wint. En 't veraal krygt e schôon ende: 'n verroader is dôod, 'n keunienk is ered, en Elegast meugt trouwn mi de weeuwe van Eggeric.

In dit stiksje legt Elegast oender 't bedde van Eggeric. Eggeric verklapt an ze vrouwe wuk dat 'n va zinne is. Dedie is kwoad en Eggeric sloat neur e bloeneuze.

Vraye historie ende al waer
Maghic u tellen. Hoerter naer!
Het was op ene avontstonde,




#Article 535: De Moern (Vrankryk) (243 words)


De Moern (Frans: Les Moëres) es e dorpke in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, in't Blootland en ligt an De Schreve, ter ôogte van et gelyknoamige West-Vloamsche dorp De Moern. Der weun'n apeupri e klêene duusd minsn en 't es omringd deur polders.

Ip 1 januoari 2016 wos De Moern gêen zelfstandige gemêente niemêe me da deur e reke van gemêentefuuzjes in Vrankryk de gemêentn De Moern en Gyvelde wierdn tôopegevoegd. De nieuwe fuuzjegemêente kreeg de noame Gyvelde me 't vroegere Gyvelde en De Moern lyk dêelgemêentes (communes déléguées).

De Moern zyn ôorsprounkelyk en oundiep meer gewist, da loater ingepolderd en drôgegeleyd gewist es. De Moern liggn ton ôok gemiddeld twêe mèiters ounder de zêespiegel. Het makt dêel ut van't Blootland en ligt in e grôte vlakte.

In 1620 es Wenceslas Cobergher der in gesloagd om 3000 ectoare were te winn ip de zêe deur 23 wiendmeulns te gebruukn. Doavôorn wos 't er een lagune. Sedert toun zyn De Moern ountstoan. Achter de drôogleggienge zyn der nog 4 overstrômiengn gewist: in 1646, 1770, 1793 en in de Twêede Weireldoorloge. Sommige van die overstrômiengn woarn uutgelokt voun Duunkerke te beschermn: 'n êestn en 'n dienn in den Twêede Weireldoorlôge. Achter 1646 eit et 100 joar gedeurd vôor da olles were drôge wos, moar de latste kêe eit moa 2 joar gedeurd, mè dank an betere techniekn. De poempn die dervôorn gebruukt zyn, keun je nog goan bekykn in Le musée du polder.

  




#Article 536: John Flanders (119 words)


John Flanders ofte Jean Ray  is't pseudoniem van de Gentsche schryver Raymond Jean de Kremer (Gent, 8 juli 1887 – 17 september 1964).

Ounder de noame Johan Flanders wos 't y vorol bekend van 't ferme oantal Vlaamse Filmpjes en e dêel Nederlandstoalige jeugdboekstjes dat y geschreevn et. Van 1972 vors zyn ze by de Vlaamse Filmpjes de John Flandersprys begunn geevn vo goeie nieuwe schryvers.

't Mêeste succes e 't y toch ged me ze boekstjes in 't Frans, ounder de schryversnoame Jean Ray. Ze romang Malpertuis et e vré succes gekend in Vrankryk. In 1972 e Harry Kümel Malpertuis verfilmd.

numéros van voren den oorloge

 

numéros van achter den oorloge

Ol de numéros van ierachter zyn erdrukkn.




#Article 537: Olivier Vanneste (198 words)


Olivier Vanneste (Kortryk, 18 meie 1930 - Brugge, 18 september 2014) wos nen polletieker van de vroegre CVP en êre-gouverneur van West-Vloandern. Geboorn in Kortryk, moar in 1957 veruusd noa Brugge en doa gestorven.

Achter dat ie doctor in de economische weetnschappen gekoomn es in 1967 es't ie buutngeweun ôogleroare gekoomn an de KULeuven. Loater es't ie boas van de West-Vlamsche Economischen Road (WER) en studiebureau (WES) gewist voa 22 joar. 

Moar j'is vôorol gekend ols gouverneur van West-Vloandern, dat ie gekoomn es ip 28 september 1979, achter de korte periode van Leo Vanackere. Êen van de in et ôog springende zaken binst dat ie gouverneur was, was de rampe mè de Herald of Free Enterprise. Ie eit er nen titel van de Iengelse keunienginne vôorn gekreegn: de Knight Commander of the British empire, voe de maniere woarip dat ie de reddingsactie geleid eit.

In 1997 is't ie gestopt ols gouverneur, en es't ie bestierder van de KBC en de KUL geworden.

In 2001 eit ie den titel van barong gekreegn.

In zyn joenge jooren eit ie tôpe mè Guido Declercq een boek geschreevn, Structurele werkloosheid, die zelfs toe in een verslag van de Verênigde Noaties es gerakt.




#Article 538: KV Kortryk (230 words)


Koninklijke Voetbalclub Kortrijk es de grôotste voetbolclub va Kortryk. Ze speeln in het Guldensporenstadion in de kleurn rôod/wit.

KV Kortryk es ipgericht gewist ip 6 meie 1971 ut twêe bestoande clubs: Kortryk Sport en Stade Kortryk. Z'ein et stamnummer 19 van de oudste ploeg, Kortryk Sport, overgenoomn. Kortryk Sport wos ipgericht in 1901 ut een aantal stroatploegn en speelde in 't rôod/geel. Stade Kortryk es in 1932 ontstoan uit een twêetal wikploegn en speelde in 't paars/wit. 

In 1970 speeld'n ze olletwêe nie vrêe goe ip udder niveau (Kortryk Sport zakte noa 4de klasse en Stade Kortryk brocht er nie tevele van terechte in 1ste provinciale) en beslootn ze da ze tôpe vodder ging goan. Da ging direct goe, omda ze in 2 joar va 4de noa 2de klasse steegn. In 1979 gingn ze noa 1ste klasse, woar da ze 15 joar in gespeeld in (weliswoar me een onderbrekienge va 1 joar). De ôogste klasserienge wos een 6de plekke in 1982. Achter da ze gezakt zyn noa 2de klasse, zyn ze der nog êen kêe in gesloagd om in 1ste te geroak'n in 1998. Moar de club zat in financiële probleemn, wa da in 2001 geleid eit tot een faillisement. KV Kortryk moest vôort doen in de 3de klasse, woar da ze gebleevn zyn tot in 2004. Sedertton speeln ze were in 2de. Nu speeln ze weer in êeste klasse.




#Article 539: Zanvôorde (Zunnebeke) (169 words)


Zanvôorde (AN: Zandvoorde) is de klinste dêelgemêente va Zunnebeke. 't Weunn nog gin 500 menschn.

De noame Zanvôorde komt van zand en vôorde (woater woa da je deure kuste wandeln). Ze kwam 'n êeste kêe vôorn in 1102 (toune Santfort). 

De kerke va Zanvôorde wierd in 1102 onder 't patronoat van de abdy van Vormezêle gezet. Der stond vroeger e kastêel van de familie de Peñaranda, da woarn Spanjoars die rond 1565, in 't begun van de Tachtigjoarign Oorlog nor ier ofgekommn woarn mi Fernando Álvarez de Toledo, beter bekend gelik de hertog van Alva. Deur te trouwn mi de dochter van den êre van Zanvôorde, wierd den êeste de Peñaranda êre van Zanvôorde in 1813. Z'en ôok enorm vele geld gegeevn an de kerke. Der liggn der nu nog ossan van die familie in e crypte ounder de kerke. Beist den êesten oorloge lag Zanvôorde in bezet gebied. Der stoa nu nog nen Dutsje bunker, woa dan de ôge pietn zoatn om van achter 't front te commandeern.




#Article 540: Van den vos Reynaerde (457 words)


Van den vos Reynaerde is e Middelnederlands bêestnepos en 't is êen van d'hogtepuntn van de Nederlaanstoalige literatuur. 't Is eschreevn deur Willem die Madocke maekte (Madocke is en oenbekend boek van dienn Willem) an 't ende van de dertienste êeuwe, etwoaschn in Vloandern (verzeker in of nie te verre va Gent), en is gelik andere weerkn van den West-Europeeschn Reinaertcyclus gebaseerd up 't werk Ysengrimus dat in 't Latyn was geschreevn.

Beisn e dag an 't hof va keunienk Nobel zyn olle bêesn te plekke, buutn Reynaert de vos. Reynaert en is gin froain en ol d'aar bêesn kloagn dervan. 'n Keunienk wult nem ankloagn en ne zendt Bruun en Tybeert achter Reynaert. Mo 'n dien is vaneigens veel te lêep (peis mor an d'uutdrukkienge  't Is e lêepn vos) en ne lokt z'in de volle deur diengn te zeggn woa dan ze gin nêen en kunn teegn zeggn. Bruun grakt vaste at 'n zêem wult eetn en Tybeert in 't hennekot van e paster at 'n muuzn wult pakkn. 

't Is uutendelik de koozn van Reynaert (Grimbeert) die nem kut overtuugn voe mei te goan. At 'n vôorn 'n keunienk stoat, wulln ze nem van olles te laste leggn, mo Reynaert zei da Nobel moeste uppassn van Isengryn (Reynaert ze voader), Bruun en Tybeert en dan ze voun 'n trôon over te neemn e masse goud han. 't Wos de keunienginne die nem overtuugde voen de drie te stekkn en up te sluutn. Reynaert zevve wos dus vry en gienk zogezeid up bedevoart no Rome.

Wuk da Willem hiere doet, is lachn met olles en iederêen (zounder dan ze 't zevve deure han, verzeker). Pasters en wuuvn, de menschn van oadel zyn dom en 't geweun vook is wrêed en primitief. De vromenschn en noamn die ollemoale wulln zeggn dan ze geirn va bille goan (Ogerne (o geirn), Julooke ('k lokkn joun, 't wuuf van 'n paster), Hersint (neur zint het) en Vuilemaerte (vule moarte))

Hieroender viend je d'êeste verzn van Van den vos Reynaerde.

In te plekke va Madocke ('n êestn versregel), stoat er in bepoalde handschriftn vele bouke. Dat is e veraanderienge die nie juste is, 't is gebeurd omdan ze loater nemêe wistn wuk da Madocke wos. 't Bovenste stik van bepoalde perkamentn is ofeschript en doarup is ter toune vele bouke eschreevn. A je up 'n êestn lienk duuwt (hieroender by de lienks), goj e vôorbeeld zien van e verkêerde versche.

In de latste versregels (3340 toet 3448) stoat er oek en acrostichon (noamdicht, d'êeste letters van die verzn moakn e wôord of e zinne): BI WILLEME (deur Willem), wuk dat in êestn lienk ieroender oek nie stoat. In 't Comburgsche Andschrift stoat dat wel, mo stoat er oek vele bouke.




#Article 541: Kastêel van Male (426 words)


't Grotste gebouw in Male is 't kasteel van Male.  

In de 9e eeuwe zou 't er 'n torre gestoan en vo de verdedigienge tegen de Vikings. 

't Kastêel is in 1166 ingewyd deur Thomas Moore, den aartsbisschop van Canterbury, mo 't wos ol 'n antal joar idder gebouwd deur Filips van den Elzas, die ton graaf van Vloandern wos.  

Achter em weunden d'er Johanna en Margaretha van Constantinopel, en loater Gewyde van Dampierre. Under upvolgers makten van Male zelfs under lievelingsplekke. 

Graaf Lodewyk van Nevers, die in 1346 sneuvelde in de slag by Crecy, oundertekende in Male 't grotste antal oorkonden in de vuventwientig joar dat ie graaf wos. D'afgevoardigden van de steden kwoamn ier by de graaf ten parlemente. Twee kêers per joar ield ie open deur.

De belangrykste persôon uut de geschiedenisse van Male is Lodewyk van Male (geboren in 1329). Ie was de zeune van Lodewyk van Nevers en Margareta van Vrankryk en wierd de 24e graaf van Vloandern.

Ten tyde van de Franse bezettinge zaten de Franse troepen in 't kastêel.  In 1302 wierd 't kastêel deur de Bruggeliengen (ounder leidinge van Jan Breydel, Pieter de Coninck en Willem van Gulyk) eroverd.

In 1382 wierd Male bezet deur de Gentenoars en 't kastêel in brande gestoken. Margaretha van Male, dochter van Lodewyk, was up 't kastêel geboren en was intussen getrouwd me de Bourgondischen hertog Filips den Stoutn. Zy zorgde vo de upbouw van n nieuw kastêel. In 1397 woaren de werken gedoan. Mo in 1453 wierd 't were deur de Gentenoars geplunderd en in 1490nog n kêe deur soldoaten van de graaf van Nassau.  

Ounder de Spoanse bezettinge gerakte 't kastêel verkommerd en 't wierd in 1558 verkocht deur keunink Filips II an ridder Juan Lopez Gallo.  Twee joar loater wierd ie deur Filips II toe baron van Male benoemd.

François Claesman kocht de barony Male me 't kastêel van d'êeste graven van Vloandern. Kort achter 1735 è zyn broere, baron Albert Claesman,  't verbouwd en zyn d'r lanen en fonteinen angeleid. De vleugel Claesman en kapelle wierden in Lodewykstyl gestoffeerd en zyn goe bewoard gebleevn.

Achter vele wisselende beweuninge kopt baron en senator Charles Gilles de Pelichy 't kastêel in 1920. Zelfs vo zyn gezin met elf kinders is da vo zomerverbluuf veel te grôot. 

In 1953 is olles overgedragen an de Zusters Augustinessen van d'Orde van et Illig Graf. Achter serieuze verbouwingen kwamen de latste zusters van de Sint-Trudoabdy, die under gebouw in de Nieuwe Gentweg in Brugge verlieten, noar ier en starten de nieuwe abdy van Male.




#Article 542: Dirk Tanghe (353 words)


Dirk Tanghe (°22 meie 1956, Toeroet) es nen bekendn regisseur en toneelmoaker. J'es nu artistik directeur van e professioneel toneelgezelschap in Olland.

Dirk Tanghe is geboren en getogen in Torhout in e familje mei vuuf kinders. Zyn voader stak ol zynen tyd en geld in et verzoameln van schilderiejn en andere kunstvoorwerpn. Zyn moeder, e nogol agressief vromins, moeste rondkommn mei wuk dat er overbleef. Da wos dikkers styf letter en ze reageerde zy dat bykan iedern dag of up eur joenges. Dirk Tanghe zegt dat 'n doar tot up 'n dag van vandoage trauma's an eit overgoudn. 

Ol van joenks of adn e hele grote interesse in literature, toneel, film, muzik en cultuur in 't olgemeen. Da wos zynen weireld woa datn em best van ol in voelde. 't Wos ook e maniere, of nen uutvlucht om 't oofd te bien an de doagelikse probleemn dien d'r tuus woarn.

Dirk Tanghe werkt en wunt nu in Utrecht (Olland). Zyn partner es e jeugdvriendinne dat 'n ol kent van oetn twolve wos. J'eit drie kinders mei eur.

In de joarn '80 maktn mei zyn theoatervoorstelliengn grootn indruk in heel Vloandern. J'es surtout bekend geroch mei zyn voorstelliengn by Malpertuis en et KVS woa datn verschillende pryzn mei gewonn eit. In Gent ein z'em tot directeur van et Publiekstheoater benomd moa deur persoonlikke probleemn eit 'n da nie te lange keun doene.

In Olland ein z'em upgemerkt achter datn in Utrecht en poar voorstelliengn ad gegeevn. Je viel doa ook up omdatn dikkers overoop lag mei d'acteurs mei wien datn tope moeste werkn. Van 1996 toet'ênde van't seizôen 2007-2008 wastn artistik directeur van de Paardenkathedraal, e professioneel toneelgezelschap uut Utrecht.

Dirk Tanghe es styf creatief en eit e heel eigen maniere van werkn. J'es gekend lik ginne gemakkelikken. Ook zatn mei persoonlikke probleemn en zochte toevlucht tot den drank die zels binst de repetisjes niet te verre weg stoend. Zelve zegtn doarover da zyn leevn getekend es deur de liefdeloze en arte omgevienge woarin datn upgebrocht wos. E kure datn in 2006 in e Schotse klinike gevolgd eit, eitn em d'r were bovenup gebroch.




#Article 543: Twiddn Weireldôorloge (1084 words)


'n Twiddn Weireldôorlog is 't twidde conflict woaby da bykan hêel de weireld betrokkn wos. E deurde van 1 september 1939 tot 2 september 1945. 

Toun da Duutsland Pooln binnviel op 1 september 1939 kwamt er e hêeln mekaniek op gank va landn die party koozn voe 't êen of 't ander land.

Achter 'n Êestn Weireldôorlog (1914-1918) wos Duutsland 'n grôotn verliezer. Ze verlôorn stikkn land en ze moestn e grôotn schuld oflossn an d'ander landn die gewonn addn. Vele Duutschers voelnde nunder te zwoar gestraft.
Doa komt nog by dat hêel de Westersche weireld in een economieschen crisis zat achter de beurskrach van 1929. 't Land zat hêle an de ground. Dat wos e goein fong voer etwien met e grôotn zucht na macht lik Adolf Hitler. 
In dienn tyd kwaamn oek de extreme partyen (mi nunder extreme gedachtn) sterk opzettn in Europa: zowel extreem-lienks of extreem-reks woarn goed vertegenwôordigd in de parlementn. Hitler kwam, op e democratische maniere, an de macht in Duutsland. Ze party, de NSDAP (Nazionalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), krêeg de steun van 't grôotkapitoal, die benauwd woarn va de communistn. E wos Rykskanselier verkoozn op 30 januoari 1933. Oundertusschn adde Hitler ol boundgenôotn verzoameld in de reiste va de weireld (Japan en Italie zyn de belangrykste).

Hitler wilde Lebensraum voe de Duutschers. Ander ezeid: e wilde ander lann verovern. E begoste mi gemakkelikke brokkn in 1936 ('t Rynland) en 1938 (Ôostnryk). Die gebiedn woarn in 't verleedn ol by Duutsland, dus in 't buutnland wos 't er ni vele protest teegn de polletiek va Hitler. Ze peisnde da 'n ounger va de nazi's nu estild gienk zyn. Chamberlain en Daladier, d'êeste ministers van Iengeland e Vrankryk lietn zelfs gebeurn da Duutsland oek Sudeetnland (in Tsjechoslovakije) koste inneemn. In 'n uutkom va 1939 annexeerde Duutsland hêel Tsjechie, e 't buutnland liet nog ossan olles gebeurn, oek ol adde Duutsland 't Verdrag va Versailles ol kweetnioevele overtreedn. 

Op 1 september 1939 viel Duutsland ze gebeur binn: Pooln. Iengeland e Vrankryk addn beloofd a Pooln da ze nunder giegn elpn, en dus kostn ze nu nie angers of nunder legers te mobiliseern. 'n Twiddn Weireldôorlog wos officieel begunn.
Hitler moeste nem in 't begun moa concentreern op e poar frountn, want en adde e slim nie-aanvalsakkôord etêkend mi Stalin in ogustus 1939: de Russn giengn Duutsland ni anvolln en omgekêerd ('t zogezeide Molotov-Ribbentroppact, of 't Duvelspact). Oek de Amerikoanders bemoeidn nunder in 't begun niê.
Hitler adde e Blitzkrieg (e styven rappn ôorlog zounder vele tegenstand) vôorspeld en da kwam oek uut. Op 9 april 1940 viel Duutsland binn by Denemarkn en Nôorweegn. Op 10 mei van da joar giengn Belgie, Luxemburg e Nederland d'ran. In êen zwoai wilndn ze oek Vrankryk inneemn, moa da gieng e bitje moeilikker. Op 't ende van juni '40 gaavn de Fransche nunder over. Hêel 't Fransche wos nu bezet, buutn e klêen stiksje: in Vichy collaboreerde maarschalk Pétain mi de Duutsche en doa kost 'n e bitje zyn eigen goeste doen. Generaal De Gaulle vluchtte weg na Londn, e leidde doa 'n opstand va de Fransche. 
In 't Westn blêef ollêne nog Iengeland over da ni bezet wos. Winston Churchill, 'n Êestn Minister, wos doa de grôte man. Hitler probeerde mi ze luchtmacht, de Luftwaffe, heel Londn te bombardeern, moar utendelik wos de RAF, de luchtmacht van d'Iengelsche, te sterk.

Ruw ezeid zou je kunn zeggn da Hitler 'n ôorlog beguste verliezn op 't moment dat 'n Rusland wilde anvolln. Napoleon Bonaparte ad dat ol e ki eprobeerd, moa dat wos e fiasco. Deur 't Duvelspact wos Hitler in ze rik edekt, moar e beseft da dat ni koste bluuvn deurn: de Russn mobiliseernde ossan moa mêer troepn an de grenze mi Duutsland. Doarom wilde Hitler êest attakkeern in de plekke va verrast te zyn deur Stalin. Bovendien woarn d'r in Rusland oek grôte oliereserves. 

Hitler adde gin gedacht van de grotte van de Russische legers (in realiteit woarn d'er voe iddern Duuts 2 Russn). En oek 't terring speelde in 't vôordeel van de verdedigers: grôte reviern, indeliksche busschn... 't Wos eigentlik e klintje voun lange stand t'oudn, de Duutschers geweune te loatn noazn en te wachtn toet da ze deur nunder troepn gieng zyn. De strienge wienters in Rusland woarn de dôodsteke voe de Nazi's. Symbolisch voe nunder verlies in Operoasje Barbarossa wos de Slag by Stalingrad.

Op 7 december 1941 volln de Jappn e legerbasis van d'Amerikoanders an op Hawaï: Pearl Harbor. Japan adde in de joarn doavôorn an expansje edoan. De Volkernbound (de vôorganger van de Verenigde Naties), en Amerika in 't bezounder, addn wel eprotesteerd, moa 't ielp ni. Mi nunder stoutn anval op Pearl Harbor wilnde de Jappn de marine van de Amerikoanders kapot moakn. Da lukte moa gedêeltelik, want de vliegdekscheepn van Amerika lein doa ni. En vele ander scheepn kustn nog vermakt zyn. 't Gevolg wos da Amerika nu betrokkn wos by 'n Ôorlog. E joar loater, in mei 1942, verlôorn de Japanners ol een êeste ki serieus van d'Amerikoann. 't Begun van 't ende voe Duutsland e ze boundgenôotn.

Van 1942 vors begunt Duutsland op ol de frountn te verliezn. In Nôord-Afrika (de veldsloagn by El Alamein) verlôor 't Afrikakorps va Erwin Rommel van de Brittn va maarschalk Montgomery. Japan verlôor de slag by Midway: nunder marine krêeg e zwoarn klop. In Europa zelve deurde 't tot 10 juli 1943: de Geallieerdn lannde in Sicilië en kostn e bitje met e ki Italie veroovern. Op D-Day, 6 juni 1944, wos 't hêlegans edoan mi de Nazi's: de Geallieerdn lannde oek in 'n Normandie. Ze kunn oprukkn toet in Berlyn woa da Hitler in april 1945 ze zelven te kort doet. Op 7 mei 1945 capituleert Duutsland officieel.

Op 't ende van 'n ôorlog doen de soldoatn die Duutsland en de bezette gebiedn veroovern gruwelikke ountdekkiengn: de concentroasje- en uutroeiingskampn, lik Auschwitz in Pooln. In die kampn brochtn de nazi's ol die menschen tope die volgens nunder doctrine Untermenschen woarn (zeg moa: krapuul): joodn, sigeuners, homo's, communistn, intellectueeln,... De nazi's addn e hêeln systematiek uutepeisd voun nunder grôte vyann zo efficiënt meugelik uut te roein.

Moa de wrêedeedn, lik in iedern ôorlog, kwaamn van ol twi kantn. Oloewel dat nie mi nôdig wos voun 'n ôorlog te winn, smêetn d'Amerikoanders in 1945 toch twêe atoombommn op Hiroshima e Nagasaki. De gevolgn woarn ni t'overschattn: duuzende menschen woarn levend verbrand. Wie da 't overleefde, krêeg soms joens die mismakt woarn. Oek in Rusland woarn der concentroasjekampn.

D'ander lann:




#Article 544: Lucifer (134 words)


Lucifer is e Belgisch blound bier van ôge gistienge da vroeger gemakt wierd deur Brouwerie Liefmans ut Dentergem en nu deur Brouwerie Het Anker in Mecheln. 't Alcoholgehalte van 't bier is 8,4 groadn. 't Brouwsel eit grôte gelykenissen mee Duvel.

D'ingrediëntn zyn blêke môtn, groan, kandysuker en veel hoppe. D'r gebeurt ôok nog e noagistienge ip de flasse woadeure da 't soms e bitje troebel keut zyn.

Originêel wier 't bier tôpe mee Vondel in Mullebeke gebrouwn deur Brouwerie Vondel, moar ton da tedie failliete gienk, zyn de brouwersrechten overgegoan noar de Riva-Brouwerie (loater Brouwerie Liefmans). In 2007 is Liefmans failliet gegoan en overgepakt deur Brouwerie Duvel Moortgat, die Lucifer in licentie gegeevn het an Brouwerie Het Anker. 

Ge keut 't bier verkrygn in flassn van 33cl, 75cl en in 30 litter voatn.




#Article 545: Krombeke (118 words)


Krombeke is e parochie en dêelgemêente va Poperienge. 't Weunn mor e grôte 700 menschn.

In 875 stoat er voe 'n êeste kei etwot over Krombeke in de boekn en wel ounder de noame Crumbeke, wuk da beke me vele droais wil zeggn. Krombeke noemn ze oek Witsoonedorp, no de legende van Ridder Witsoone. De lapnoame van de Krombekenoars is d' êkekappers.

In Krombeke is 't er lange e stroatekoers voe peirdn ewist. Krombeke Koerse wos vo 'n êeste keir in 1912 organiseerd. Achter protest van Gaia, e organisoasje die opkomt vo de rechtn van de bêestn, zyn ze d'rmei estopt: de koerse gebeurt nu op e wêe. Oundertusschn zyn d'r ouk anger koersen by ekommn, lik steeple. 




#Article 546: Abêle (140 words)


Abêle is e parochie binn Poperienge, mo 't is gin dêelgemêente omda 't ol styf lange e stik van Woatou wos. 't Weunn e klêne 800 menschn.

Abêle stoat op en oude koarte van 1570, mo wel ounder de noame Abeele Capelle. En abêle is e sôorte van poppeliere en de noame komt verzeker doavan.

De kerke stoat eigentlik up 't groundgebied van Boeschepe, in Vrankryk, mo volt wel ounder 't bisdom Brugge. 't Ounderoud gebeurt deur de kerkfabrieke van Woatou en 't gemêentebestier van Boeschepe. Hêel de lienksche kant van de parochie, van Poperienge komnde te begunn van 't kruuspunt met de boane van Abêle-Stoasche no Woatou, ligt in 't Fransche.

Abêle is verêeuwigd in een uutdrukkieng: En et e mound lik Abêle Kerremesse, ier en doar e kroam Wuk da wilt zeggn: en et ni vele gin tangs.




#Article 547: Germaansche toaln (219 words)


De Germaansche toalfamilie is e familie van styf verwante toaln, die up zyn toer dêel uutmakt van 't Indo-Europees. Oloewel da 't nie de grotste toalfamilie van de weireld is, is 't wel 'n belangryksn omdat Iengels voe vele zoakn e lingua franca is, e toale die deur bykan iederêen gebruukt is om in de vrimde makoar te verstoan. 

't Bestoat e masse discuusje over d'ounderverdêlienge van de Germaansche toaln, ierounder oglyk en overzichtje.

'n Dag va vadoage zyn der gin levende Ôost-Germaanse toaln ne mi. 't Krimgotisch e bestoan toet in d'achttienste êeuwe. 

Oek in 't Papiamento of Papiaments (e creoolntoale van up de Ollandsche Antilln) zittn der West-Germaansche invloedn, mêerbepoald van 't Nederlands en van 't Iengels.

Dizze tabelle toont de evoleusje van de Germoansche toaln. De toaln/toalgroepn stoan verticoal upgesomd in kolommn, under toalstadia orizountoal in reekn. De volgorde van de toalgroepn zegt nietn over eventuele ounderlienge overeenkomstn.

Nota 1: 't Lombardisch èt ier e geïsoleerde classificoasje gekreegn. Andere bronn classificeern 't idder by 't Oudoogduuts of Oudsaksisch.

Nota 2: Mè loate middeleeuwn verwyzn m'ier ook na de periode achter 'n tyd van 'n Zwortn Dood. Dat es belangryk vo d'evoleusje van et Noors te verstoane.

Nota 3: De vroegere sprekers van et Norn spreekn nu Schots, en et Gutisch es geëvolueerd tot e Zweeds dialect.




#Article 548: Romaansche toaln (103 words)


De Romaansche toalfamilie is e verzoamelienge van toaln die up makoar trekkn en ollemoale ountstoan zyn uut Latynsche dialectn.

Traditioneel peizn de mêeste menschn dat er 5 Romaansche toaln zyn (Frans, Spaans, Portugees, Italioans en Roemeens), mor eigentlik zyn der vele mêer, olhoewel dan ze nie ollemoale officieel erkend zyn. 

De ounderverdêlienge van die vuve zoudt ezo zyn:

't Is e masse discuusje over wuk dat er e toale is en wuk e dialect, mor hierounder volgt er egliek en overzichtje, ebaseerd up de lyste van ethnologue. 

't Zyn oek nog e masse creoolsche toaln die ebaseerd zyn up Spoans, Portugees of Frans. 




#Article 549: Mandel (200 words)


De Mandel is e zyriviere van de Leie die etwoarsn tussn Passchendoale en Rôzebeke ountspriengt. 

De riviere passeert vervolgens deur de volgende gemêentn: Ooglee, Roeseloare, Yzegem, Iengelmunster, Mullebeke, Ôostrôzebeke, Dentergem en Wielsbeke woar da ze uutmondt in de Leie. 

Deur dat de riviere deur e dichtbevolkt gebied strôomt, komt er ôok vele oungezuverd rioolwoater in. De Mandel is ton ôok e dôde riviere. De geure wos e poar joarn geleedn ip warme doagn ondroaglik. Nu is 't e bitje verbeterd, moa d'r is nog veel werk an de wienkel.

In de loate Middelêeuwen wier de Mandel gebruukt vô 't transport over 't woater. D'r kostn allêne moar klêne en korte bôotn gebruukt weirn angezien de riviere niet te vele ginne diepgank eit en ôok nie ol te brêed is. 

Vanof de neegntiende êeuwe, wos de vlasverwerkienge ne belangryke verveuler van de rivier. Zjuste gelik de Leie, wos de Mandel styf in trek vôo de vlasrôtienge: d'r zat ôok winne tout gin kalk in 't woater. Een crucioal iet vôo e goeie rôtienge.

In de twintiste êeuwe is de riviere gedêeltelik overwelfd geroakt. Ollesis in Yzegem en Iengelmunster moe je ol goe kykn woar da ze nog were te vindn is.




#Article 550: Amerika (continent) (131 words)


Amerika, ook wel de Nieuwe Weireld genoemd, is e landmassa die ip 't westelyk halfroend ligt ten oost'n van de Still'n Oceoan en te west'n van den Atlantisch'n Oceoan. 't Bestoat uut de continent'n Noord- en Zuud-Amerika. 't Landippervlak bedroagt 42.549.000 km² en der zyn a peu près e miljard inweuners.  

De term'n Amerika en Amerikoan word'n den dag van vandoage veele gebruukt vo de Verenigde Stoat'n van Amerika en d' inweuners van da land an te duud'n. Vo nie te miss'n wordt heel 't supercontinent dikwyls de  Amerika's genoemd of t Amerikoans continent.

Zuud-Amerika is 135 miljoen joar gelee'n ofgesplitst van 't supercontinent Gondwana. De noame Amerika is ofgeleid van de voornoame van Amerigo Vespucci, een Italioansch'n oentdekkiengsreiziger die in de joar'n 1490 de kust'n van 't Amerikoans continent verkende.




#Article 551: Leif Hoste (159 words)


Leif Hoste (Kortryk, 17 juli 1977) is nen Belgischen coureur die nu in Moaldegem weunt, moar ipgegroeid is in Boaviekove. 

Hoste is surtout gekend lik e goein tydrydr (en is ol Belgisch kampioen, by de profs en by de jeugd), moar ie kan ôok goe mee in de mêeste vôorjoarsklassiekers. Ie es by d'echte toppers gereeknd sedert zyn twêedde plekke in de Rounde van Vloandern va 2004 (achter 'n Duuts Steffen Wesemann). 
Ie koste ip de sympathie van hêel Vloandern rekenn toen dat ie in 2007 vo den derde kêe twêdde wos in de Rounde, achter Ballan.

Echte grôte overwinniengn et Hoste nog nie goald, moar en is olglik ol ne kêe Belgisch Kampioen tydryn gewist en ie eit ol de Driedoagse van De Panne gewonn.

Ie es vodder ol 3 kêers 'n twêedn gewist in de Rounde van Vloandern (2004, 2006 en 2007), en en et ol dichte endigt in koersn lik Kuurne-Brussel-Kuurne en E3 Prys van Oarelbeke.




#Article 552: Adolf Hitler (957 words)


Adolf Hitler (Braunau am Inn - Ôostnryk, 20 april 1889 – Berlyn, 30 april 1945) wos e polletieker en uutendelik de dictator van Nazi-Duutsland in 'n Twiddn Weireldôorlog.
En is nôojs effectif verôordêeld, moar en is morêel verantwôordelik acht voe de dôod va miljoenn menschn, ounder anger om en by de zes miljoen Joodn.

Adolf Hitlers familie kwam, va weerskantn, uut Ôostnryk. Adolf adde drie broers, een oofbroere, twêe zusters en een oofzuster. Vele va nunder zyn ol vroeg dôod egoan. 't Wos zekers gèn oantje de vôorstn; e wos zelfs e bètje beschamd. Op schole kost'n redelik goed mei. Têeknn wos ze grôotn obby. E wilde zelfs schilder komn, en doarom goenkn in 1907 na Weenn. Op d'Academie lietn ze nem d'r ni deure: dat affrount et'n ni goed kunn verteirn. In Weenn verdient Hitler oundertusschen de kost mè schilderytjes e werksjes ier en doa. 
Zyn haat voe Joodn en de democrasie is doar ol begunn; in discuusjes zegtn ol luudop oe datn over de diengn peist, en at er etwie nem duft teegn te spreekn, blaft Hitler nem of.

By 't begun van 'n Êest'n Weireldôorlog goa Hitler rechtuut by 't Duuts leger. E makt dêel uut van 't 16ste Beiersche Reserve Infanterieregiment. 
Hitler lei an 't frount in de streke van Yper. In 't begun krêegn ol rap e grôte ounderscheidieng: 't Yzern Kruus 2de klas. In Mêesn raktn gewound a ze vôoroofd. Na 't schynt latn doarom zyn oar roar volln: om de wounde te verduukn. E verbluuft doar een ende (van december 1914 tout februoari 1915) in de Bethlehem Farm in de Ryselstroate. 
Op 't ende van 'n Ôorlog krygn 't Yzern Kruus 1ste klas, en dat is e stravve prestoasje voer e geweunn korporoal lik Hitler.

Achter 'n Ôorlog rakt Hitler mêer e mêer interesseerd in de polletiek. In dien tyd woarn d'r nogol vele partytjes e groeperiengn die polletieke discuusjeoavendn organiseernde. Hitler goa nar êen van de Deutsche Arbeiterpartei in 1919. E doet doar een êeste toesproake die nogol succes et, en e komt populairder met'n dag. Loater verandert de party va noame e fusioneert ze met een ander party in Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP). 't Is met die party da Hitler loater de macht goa grypn.

In 1923 probeern ze 't met de Bierkellerputsch. Dat mislukt, en Hitler vliegt de bak in. E krygt 5 joar, moar e moet moa êen joar zittn. Die tyd verdoet 'n met 't schryvn van Mein Kampf (vertoald: Myn Stryd). In de joarn '20 goat et goed me Duutsland: de economie droait were e bitje, en de menschen en enoeg van ol die extreme partyn. 
Gelukkiglik voe Hitler gebeurt er in 1929 etwot vrêeds: de Beurzn zakkn in makoar. 't Gevolg is dat er e masse faillissementn zyn. 't Volk en et gin werk, en ze begun were te luustern na mann me simpliestiese oplossiengn lik Hitler. En et de chance dat 'n 't goed ku zeggn; vele menschen die na zyn speechn luustern zyn betoverd. In de verkieziengn van 1932 oalt de NSDAP moa liefst 232 zetels.

In 1933 is Hitler Rykskanselier benoemd. Van ton of breidtn ze macht e bitje met e ki uut. Êest zortn datn 't commando ku voern over 't leger - de Wehrmacht. De Gestapo van Heinrich Himmler zit ouk ol rap in zyn beuze. En by 't geweun volk is Hitler de grôotn eld: omdat de woapnindustrie op vulle toern droait, e bykan iederêen werk in Duutsland. 
Hitler kut doen wuk dat 'n wilt. En êen va ze plann is ol de Joodn weg te krygn. Êest giengn ze wegejoagd zyn (ze klappnde va ze ollemoale op Madagascar te zettn). Moa loater wos de Endlösung (de uutendelike oplossieng) vele gruweliker: ol de Joodn, klêen e grôot, mostn uuteroeid zyn.

In 'n anloop van de Twiddn Weireldôorlog lopt olles na wense voe Hitler. En ouk in zyn Blitzkrieg veroovert 'n ol de landn dat 'n anvolt. Moa toen goan d'Amerikoanders nunder d'rmei goan moein. Plus, Hitler makt de grôte foute om Rusland an te volln. 
In 1942 ol wost dudelik da Duutsland gienk verliezn. Moa Hitler blêef moa deurevichtn, en misdoadn begoan teegn de mensied. Op e latste zei 't 'n zelfs da Duutsland moa hêle kapot moste goan a ze ni sterk enoeg woarn om 'n ôorlog te winn. Op 't latste van 'n ôorlog zat Hitler in e bunker in Berlyn, tope me ze verloofde Eva Braun me wie dat'n nog etrouwd is. Op 30 april 1945 pleegt 'n zelfmôord.

De polletikke en sociale gedachtn van Adolf Hitler zittn ol vervat in zyn boek Mein Kampf (epubliceerd tusschen 1925 en 1926). Doarin kykt 'n dêels were na 'n Êestn Weireldôorlog - e foutert teegn 't Verdrag van Versailles. Moar e kykt ouk voruut. E doe zyn racistische theorie uutêen over 't Germaanse ras da superieur zou zyn (Übermensch) en over de Joodn die 't lêegste van 't lêegste zou zyn. E woarschuwt de weireld voor e grôot Joods complot. Polletik kêert 'n nem teegn 't communisme, en e zet zyn plann uutêen om hêel de weireld te veroovern.

Adolf Hitler schermde nem goed of van 't geweun volk. Ollêne op grôte meetings, of in de propaganda in de cinemazoaln krêegn ze nem te zien. Azo groeide zyn mythe. En azo kwaamn d'r ouk vertelliengsjes, by vriend en vyand. Moa wuk ist er ol van woa? Een overzicht...

Hitler wos in bykan hêel de weireld veracht, ouk in West-Vloandern. Getuge doavan e West-Vlams liedje (te ziengn op de melodie van 't bekende Duutsche liedje Lili Marleen).

Verkloarieng: Tommies is de bynoame voe d'Iengelsche soldoatn. 
Wittebrôod: in 'n tyde van 'n Twiddn Weireldôorlog moestn de menschen nunder content stelln mi ersatzproductn. Wit brôod bevôorbeeld wos e luxe.




#Article 553: Bourgondische ertoogn (496 words)


Den hertog van Bourgondië (Frãns: duc de Bourgogne) regeerde over het hertogdom Bourgondië da gesticht wierd in 918. De Bourgondische hertoogn hen e belangryke rolle gespeeld in de geschiedenisse van de Lêge Landn. 1384-1482 was de periode van de Bourgondische Nederlandn.

De Bourgondiërs woarn oorsprounkelik e Germoans volk. In 443 krêegn ze e nieuw vestigiengsgebied: Sapaudie (Savoye). 't Gebied lag ten zuudn van Genève, langs de Rhone, tusschn de Alpn en 't Juragebergte. Doa stichtegn z'under nieuw keunienkryk.

Achter 't Verdrag van Verdun in 843 wierd et Frankisch Ryk van Lodewyk de Vroomn verdêeld ounder z'n zeuns, woaby dat 't nôordwestelik stik van Bourgondië by West-Francië kwam en 't ôostelik stik by Middn-Francië. 't Klêenste nôord-westelik stik lag ten westn van de Saone-riviere en wierd officieel  regnum burgundiae genoemd. 

In 880 goavn de broers Lodewyk III en Karloman van West-Francië den titel groaf van Autun an Richard Justiciarius, e schonbroere van Karel de Kletsn. Ounder Karel de Simpeln versterkte Richard nog z'n gezag deur overwinniengn teegn de Vikings en in 918 krêegt 'n ook den titel van hertog en da miek hem den êestn hertog van Bourgondië.

In 923 stoat 'n 't hertogdom of an zyn broere omdat 'n keunienk van West-Francië wordt.

In 982 krêeg Otto Willem et groafschap Bourgondië van zyn moeder Gerberga van Mâcon. Je
wierd angesteld als êeste paltsgroaf van Bourgondië deur keizer  Otto II. 't Groafschap lag in 't nôordwestelik stik van 't keunienkryk Arelat of Arles. 

In 1002, achter 'n dôod van zyn stiefvoader Eudes Henri de Grôotn, krêegt ie ook et hertogdom Bourgondië. Moar in 1004 annexeerde keunienk Robert II et hertogdom by Vrankryk. Otto Willem hield wel et groafschap.

Philippe van Rouvres was hertog van Bourgondië van 1350 tout 1361. In 1357 ist 'n getrouwd me Margaretha van Male, dochter van de groaf van Vloandern Lodewyk van Male. Omda Philippe van Rouvres gin ipvolgers haad, gieng 't hertogdom Bourgondië no keunienk Jean II van Vrankryk van 't Huus Valois. Jean II gaf et hertogdom Bourgondië in 1363 an zyn vierde zeune Filips de Stoutn.

De Bourgondische periode van Vloandern wierd in 1369 ingezet met den trouw van Margaretha van Male me Filips de Stoutn, de broere van de Frãnsche keunienk Charles V. 

In 1477 sneuvelde Karel de Stoutn in de Slag by Nancy. Bourgondië zelve wierd g'annexeerd deur Vrankryk. Karel z'n dochter Maria van Bourgondië was nu zyn erfgenoame. Keunienk Louis XI van Vrankryk wilde da z'n zeune met heur zou trouwn vor ook de macht over de Lêge Landn te krygn, mo Maria trouwde da zelfste joar mè de Habsburger Maximiliaan van Ôostnryk, zeune van keizer Frederik III.  Ze brocht azo den titel van hertog van Bourgondië en de Bourgondische Nederlandn zounder Bourgondië zelve ounder 't Hillig Rôoms Ryk.
By de Habsburgsche Nederlandn kwam in 1493 ook nog Franche-Comté.

Den titel 'Hertog van Bourgondië' is ook êen van de titels van de Spoansche Krône.

Kykt no de titels van  en .

Nu is Bourgondië e Fransche regio




#Article 554: Huus Habsburg (764 words)


't Huus Habsburg was een belangryke Europeesche dynastie, genoemd achter 't kastêel Habichtsburg in Aargau, nu e kantong in Zwitserland. De Habsburgers woarn ofkomstig van Zwitserland. 

Groaf Rudolf IV van Habsburg kwam in 1273 den êeste keunienk van 't Hillig Rôoms Ryk van 't Huus Habsburg als Rudolf I. 

Zyn rivoal Přemysl II. Otakar (of Ottocar II), de keunienk van Boheemn van 't Huus Přemyslid, had Ôostnryk kunn veroovern en j'haad ook geprobeerd van de krôone van 't Hillig Rôoms Ryk te bemachtign, mo 't was uutendelik Rudolf die in Frankfurt ip 29 september 1273 verkoozn wierd tout Rôoms-Duutsche keunienk.

Rudolf wilde nu Ôostnryk were winn en ip 26 ogustus 1278 vochtn ze de Slag van Marchfeld uut. 't Boheems leger geleid deur de Přemyslid Ottokar II, vocht teegn et Duuts leger geleid deur Rudolf van Habsburg in alliansje me keunienk Ladislaus IV van Hongareye. De Slag endigde met et verlies van Boheemn en Ottokar sneuvelde. De Habsburgers kostn Ôostnryk were bemachtign en 't hertogdom Ôostnryk blêef nog 640 joar ounder de Habsburgers.

Hertog Albrecht V van Ôostnryk kwam in 1438 Rôoms-Duutsche keunienk als Albrecht II. Achter hem begost de periode van de Habsburgsche keizers, die ook nog regeerdn  over Boheemn, Hongareye, 't Hertogdom Bourgondië, Nôord-Italië, Spanje en Portugal met de bezittiengn over zêe.

Maximiliaan van Ôostnryk trouwde mè Maria van Bourgondië. Achter heur dôod in 1482 begost de periode van de Habsburgsche Nederlandn. Vo de Noordelikke Nederlandn tout 1581 (officieel 1648). Vo de Zudelikke Nederlandn tout 1795.

Keizer Karel V stound de Nederlandn en de Spoansche gebiedn of an zyn zeune Filips II van Spanje, en Ôostnryk, Rôoms Duutsland en de keizerskrône an zyn broere Ferdinand I, woadeure da zyn weireldryk gesplitst wierd in de Spoanschn tak, te begunn by zyn voader Filips I, en den Ôostnrykschn tak by Ferdinand I.

De Spoanschn tak stierf uut in 1700, achter den dôod van Karel II van Spanje en wierd vervangn deur den Anjou-tak van 't Huus Bourbon ounder Filips V van Spanje. 

In 1736 trouwde Maria Theresia, dochter van Karel VI, mè Frans III van Lotharingen. Tegoare hen ze de Habsburg-Lotharingen-dynastie gesticht, die blêef bestoan tout in 1806. 

In 1806 wierd 't Hillig Rôoms Ryk ipgezeid deur Napoleong, en Frans II van de dynastie Habsburg-Lotharingen, kwamt den êeste keizer van Ôostnryk ounder de noame Frans I. De keizers van Ôostnryk hieldn under titel van eirtshertog van Ôostnryk tout achter de Twidde Weireldoorloge in 1918 (Êeste Ôostnryksche Republiek).

Rekenienge houdnd met de stamboom van de Acta Murensia uut 1160, die wel nie hêel betrouwboar is, zou Guntram de Rykn anzien zyn als de stamvoader van 't Huus Habsburg. 
Vo da Rudolf van Habsburg keunienk kwam, woarn de Habsburgers groavn in 't Zwitserland en 't zuudwestn van Duutsland van nu. 

De Habsburgsche bezittiengn wierdn verdêeld tusschn Albrecht IV en zyn broere Rudolf III. Albrecht hield Aargau en de westelikke stikkn en Rudolf III krêegt de ôostelikke stikkn.

Achter zyn dôod wierd ie ipgevolgd deur zyn twi broers Albrecht III en Leopold III, die tegoare regeerdn tout dan ze in 1379, by 't Verdrag van Neuberg, de Habsburgsche gebiedn splitstn.

De lyne van Albrecht III stierf uut in 1457 en de gebiedn kwoamn loater were tegoare in 1490.

Rudolf IV (1358–1365), oudste zeune van hertog Albrecht II, brocht in 1359 den titel van hertog noar eirtshertog. Da gebeurde by 't middelêeuws document de Privilegium Maius, achter gedoan van 't Privilegium Minor van 1156, woaby dat ounder keizer Frederik Barbarossa 't markgroafschap Ôostnryk 'n hertogdom kwam.
 
Keizer Karel IV wilde de nieuwn titel nie erkenn en 't was mo van 1453, ounder keizer Frederik III da den titel, die ottomoatisch overg’erfd wierd deur den oudste zeune en vergelykboar was me prinsn in andere keuniengshuuzn, officieel erkend wierd.

Loater wierd de Pragmatieke Sanctie van 1713 ingevoerd in 't vôordêel van Maria Theresia, woaby da dochters ook under voader kostn ipvolgn.

D'eirtshertoogn:

Kykt no de lyste van de keizers van 't Hillig Rôoms Ryk. 

Kykt no 't Huus Habsburg-Lotharingen.

Keizer Karel V (Karel I van Spanje) stound de Nederlandn en zyn Spoansche gebiedn of an zyn zeune Filips II van Spanje, en Ôostnryk, Rôoms Duutsland en de keizerskrôone an zyn broere Ferdinand I, woadeure da zyn weireldryk gesplitst wierd in e Spoanschn tak en 'n Oostnrykschn tak. Zyn voader Filips I van Kastilië, stichtte de Spoansche Habsburgers deur in 1496 te trouwn mè Johanna van Kastilië. 

Achter 'n dôod van Karel II van Spanje brak de Spoansche Successieoorloge (1701-1713) uut, die resulteerde in de Vrede van Utrecht, woaby da Filips van Anjou erkend wierd als keunienk Karel V van Spanje. 




#Article 555: Boudewyn I van Vloandern (306 words)


Boudewyn I van Vloandern (° 837?, † 2 januoari 879) wos den eestn groaf van et Groafschap Vloandern. J'es surtout bekend gerocht ounder zyn bynoame met den Yzern Oarm.

Zyn voader wos Audacer (lett. houtkapper). Da wos ne Forestier, nen here over e gouwe in 't Frankisch Ryk ounder de Karolingers.

In 861 ountvoerde Boudewyn Judith van West-Francië, de dochter van Karel den Kletsn die keunienk wos van de Frankn in West-Francië. Dien koste doa nie mei lachen en je liet Boudewyn excommuniceern. Boudewyn en Judith sloegn up de vlucht na Rome en zochtn hulpe by paus Nicolaas I. Achter e joar negotieern gof Koarel an Boudewyn toch de toestemmienge vo mèi zyn dochter te trouwn.

De twee zyn getrouwd up 13 december 862. Vo 'n hem en bitje noame te geevn, benoemde keunienk Koarel zyn schoonzeune Boudewyn tout groaf van Gent en gof 'n hem de noordelikke gouwe van zyn ryk lik huwelikscadeau. Da wos 't begun van 't groafschap Vloandern.

Boudewyn en Judith kreegn vier kinders:

Styf vele es 't er nie gekend van dienen groaf. Boudewyn wos in olle gevol ne competentn en stoutn militair. J'es bekend gerocht omdat 'n hem d'r in 864 lik één van d'eeste in sloagde de rooftochtn van de Vikings in Vloandern te doen stoppn. 't Es van ton dat 'n hem zyn bynoame met den Yzern Oarm hèit gekreegn.

Vo de Vikings tegen t'houdn, liet 'n hem ne burcht bouwn up de plekke woa da de riviere de Reie in den zeeoarm 't Zwin uutkomt. Da wos 't begun van de Brugsche Burg - vandoa de noame. 't Es deur dienen burcht dan de Vikings die stee noois nie angevolln hèin.

Deur zyn kordoat uptreedn koste Boudewyn ol gauwe nen eigen koers voarn en kreeg Vloandern in kortn tyd e toamelik zelfstandige plekke binn 't Frankisch Ryk.




#Article 556: Kristien Bonneure (147 words)


Kristien Bonneure wer geboorn ip 31 meie 1966 in Brugge. 't Is e bekende zoernaliste.

Ze studèrde Pol en Soc an den univ van Gent mo ze was ôok ol stief joenk bezig me dixie. De combinôotie van de twèè zorgde der vôren da ze ols zoernaliste kost beginnen by Studio Brussel, wo da ze van 1988 toet 1991 in de redactie zaat. In 1991 stapte z'over no Radio 1 (wo da ze in 1986 nog aa meegewerkt an 't joengerenprogramma Imago).

Ur grotste specialisoatie is Ôost-Europa en de Balkan in 't byzoender. In 2004 kreegt ze de 'Gouden Stemvork': een prys die ûtgerykt wordt deur de 'Europese Studiegroep voor de Stem'.  Je kud ur reg'lmoatig oaren vo 't nieuws te lezen en in 't programma Lopende Zaken in de weke over de noene.

Ze weunt nie mer in Brugge, mo z'is verûsd no Vilvôorde, by Brussel. 




#Article 557: Fort Napoleon (237 words)


Het Fort Napoleon is een historisch fort in Ostende. 't Is in 1810 in ipdracht van Napoleon gebouwd gewist, om de dreigienge vanuut Iengeland te weerstoan.

't Fort is gebouwd volgens e vuufhoekig groundplan, me de punt no de zèè.

In 1810 zyn ze begost met de bouw van het Fort Impérial, en vier joar loater was 't kloar. Mo ton was 't al nie mi nodig, omda de Fransche under oundertussn teruggetrokkn aan. Ip 26 juni wierd beslist in de Convensje van Londn da 't fort dèèl uutmakte van de zogenoamde Wellington-linie. 

Vanof 1815 woarn de Ollanders der gekazerneerd in wa da oundertussn het Fort William was gekomn. Mo et belang van 't fort naamt of, omda de Iengelsche nie mi de vyand woarn. 

In 1830 kaamt 't fort in andn van 't Belgisch leger. In 1865 wierd beslist da Ostende gin vestiengsstad mi was, en wierd et fort nie mi gebruukt voe militaire doeleindn, ollène voe 't gevangn oudn van Fransche soldoatn in de Frans-Prussischen Oorlog in 1870.

In de Eèste en de Twidde Weireldorloge gebruuktn de Duutsers 't fort, da oundertussn Fort Napoleon noemt, in de verdedigienge teegn de Iengelsche. 

Achter de orloogn verloor het fort mêer en mêer interesse van de militairn, en gerakt in verval. In 1976 wierd et tot beschermd monument benoemd, mo pas in 1995 begunt Erfgoed Vlaanderen et te restaureern. Vanof 2000 is 't geopend vo 't grote publiek.




#Article 558: Freinetounderwys (346 words)


Et Freinetounderwys baseert em ip de principes van Célestin Freinet (Gars, 15 oktober 1896 – Vence, 8 oktober 1966).  

Freinet was in 1913 begost an z’n studies vor ounderwyzer, mor in 1915 wierd ie ipgeroopn ols soldoat in den Êest'n Weireldoorloge, wo dat ie in 1916 een schot in z’n loungen krêeg woadeure dat ie loater oorlogsinvalide verkloard werd.  
In 1920 krêegt ie z’n benoeminge ols ounderwyzer in e schooltje in Le Bar-sur-Loup in Zuud-Frankryk.  Deur z’n slichte loungen en omda ze stemme nie zo sterk was, goenkt ie vele me de kienders van ze klasse goan wandlen in ’t dorp.  Azo zaagt ie dan de kienders die in de klasse byna gin intresse aan, buutn de klasse ollesôorte vragen steldn en styf curieus woaren no vanolles.  Ip den deur begost ie round die ervoaringe me de kienders te klappn en je zaagt dan ze oltyd mor entoesiaster werden:  je liet ze doa round schryven, en ze mochtn zelve ounderzoekstjes doen en boekstjes maken.

In 1923 kost ie een drukperstje ip de kop tikkn woa dan ze kienders ton ôok mee kostn werkn.  Freinet begost over z’n ervoaringen met andre ounderwyzers te corresponderen en stilletjesan ountstound er een Freinetbeweginge.  In 1928 veruusde 't ie me z’n vrouwe Elise no Saint-Paul wo dat ie in een schooltje in een arbeiderswyk z’n methode begoste te gebruukn.  Omdat ie em ôok begost te moeien me de rechtn van de geweune man, kwaamt er uut bepaald’ oekn kritiek ip z’n maniere van werkn, zodoanig zelfs dat ie in 1933 ountslegen werd uut et Franse openboar ounderwys.  Mor in 1934 aat ie ol een uus gekocht in Vence dat ie me z’n lêerlingen tot een schole ommebouwde.  

Achter de Twidde Weireldoorloge begost ie mêer en mêer succes te krygen: der werden congressen g’organisèrd en Freinet schreeft verschillnde boekn.  Je stierf ip 8 oktober 1966 en je werd in z’n gebôortedorp Gars begraven, in de nateure woa dat ie zovele inspiroatie uut g'old aat.

De techniekn en de methoden van Freinet moen der vôren zorgen da:

In West-Vloandern zyn der verschillnde Freinet-scholen:




#Article 559: Vandemoortele (313 words)


Vandemoortele es een bedryf uut Yzegem die em bezigoudt me voedienge, mêer bepoald diepvries productn voo de bakkery en margarine en vettn.

Vandemoortele es in 1899 ipgericht deur Constant en Adhémar Vandemoortele, voader en zeune. Ze moakn veevoer op boasis va lynzoad en kôolzoad. In 1912 pakkn Adhémar en Edgard de fabrieke over.

In 1936 goan ze over tot et moakn va toafelolie deurda ze een êeste raffinadery in gebruuk pakkn. Ze groein rap tot een belangryke producent va oliën in België, woar da ze 20% van de productie in andn  ein kort vôor de twêede Weireldoorloge. Ze kôopn ôok ee nieuwe installoatie voo et ardn va oliën en voo't extraheern va olieoudende zoadn.

Achter de twêede weireldoorloge pakkn ze de droad were ip, en groein uut tot nen speler ip Europese schoale ip het gebied va olie, margarine, vettn, mayonaise, bakkery en sojaproductn. In 1947 koomn ze me olie in flessn ip de markt. Ze begunn udder ôok ip te splitsn: in 1955 Metro (doet et vervoer voo de groep), in 1978 NV Vamix (productie van bakkeryproductn), in 1980 NV Alpro, die em richt ip soja productn en in 1989 noo Wevelgem veruusd.

Ze groein ôok deur overnoames te doen: in 1951 Albers uut Lier, woardeure da Vandemoortele udder in de margarine stort, in 1969 de margarinefabrieke Meyer Lippinghausen uut Duutsland en in 1989 de NV Vleminckx uut Herent, woar da ze mayonaise moakn. De groei in Europa komt deur overnoames va verschillende concurrentn in Vrankryk, Duutsland, Zuud- en Ôost-Europa. In 1991 bouwn ze een fabriek in Iengeland, en loater komt er doar nog een twêede by (1999). Vanof 1998 weird Vandemoortele ipgesplitst in drie ofdêliengn en goan ze vôort me overnoames in België, Olland, Itoalië, Spanje en Vrankryk.

Vandoage zyn der twêe divisies:

Der weirk'n 5000 minsn in twoalf Europese landn. In 2014 oan ze nen omzet va 1.269 miljoen Euro.




#Article 560: Centraal dogma van de moleculaire biologie (153 words)


Et centraal dogma van de moleculaire biologie es de basiswet die de overdracht va informoatie in biologische systeimn beschryft. 't Es nen êeste kêe uutgesprook'n deur Francis Crick in 1958.

In zyn originele vorm zegt et dogma da de informatie in een celle sequentieel gebeurt en in een bepoalde richtienge, en da de andere richtienge nie kan. Kort gezei goat de strôom als volgt: DNA - mRNA - proteïne.

DNA weirdt verdubbeld deur een proces replicoatie genoamd. Doarbie weirdt er nieuw DNA gevormd.

DNA weirdt in de celkern ofgeleezn en vormt mRNA. Da mRNA weirdt buut'n de celkern gebrocht in eukaryoten, mo wordt van 't moment da et e bitje afgeschreven is van et DNA van e prokaryoot al vertoald.

mRNA weirdt vertoald in proteïn'n ter ôogte van de ribosoomn.

In loatere joarn es 't duudelyk gekoomn da, oloewel de drie boovnstoande richtiengn olgemêen geldig zyn, er nog specioale vormn zyn van informatieoverdracht:




#Article 561: Salamander (245 words)


Salamanders (Caudata) zyn en orde van amfiebiejn die leevn in olle continentn buutn Oceanië en Antarctica. 't Zyn apeuprès 500 sôortn en ze zyn ollemoale koedbloedig en ze zien der oek ollemoale redelyk gelykig uut: e lank en fyntig lyf, korte potjes en e langn steirt. Voe nunder vôort te plantn goan der vele were no 't woater, oloewel dander vele sôortn anders nôois in 't woater zittn. Ze leevn wel ollemoale up natte plekkn (lyk busschn).

't Zyn fossieln evoundn van salamanders uut 't Jura-tydperk (200 toet 145 meljoen joar eleen).

Olle salamanders plantn nunder vors met eiers. Sommigte leggn die eiers geweune in 't woater (de sôortn oel ier droain mêestol woaterplantn derround), mo 't zyn der oek die d'eiers uutbroedn in nunder lyf en de joungn (oek e sôorte dikkoptjes, mo z'en uutwendige kieuwn die loater were weggoan) toune in 't woater loatn volln ('n viersalamander is zuk êen).

De bevruchtienge van d'eiers gebeurt nie deur penetroatie, mo 't vintje legt en optje zoad, da 't wuvetje toune upnimt en ezo neur eiers bevrucht.

De sôortn salamanders die in nuze streekn leevn, kruupn ollêne mor in 't woater an ze moetn poarn en eiers leggn (buutn 'n viersalamander, die ze dikkoptjes in 't woater lat volln, mo der bykan nôois in goat). J'et oek salamanders die ossan in 't woater bluuvn, mo nie oel ier. 't Zyn der zest die nunder kieuwn nôois verliezn.

't Kommn 4 sôortn zeker vôorn in West-Vloandern.




#Article 562: Sprienkoander (213 words)


Sprienkoanders of geswuppers, ounderorde Caelifera, zyn e sôorte van insektn die in bykan hêel de weireld vôornkomn, 't zyn a peu près 20 000 sôortn ekend, mo 't zyn der verzeker nog vele mêer. D'echte sprienkoanders eetn ollêne plantn, mo van krekels en soabelsprienkoanders (die styf verwant zyn) eetn der sommigte oek vlêes. 

't Zyn bêestn woavan dat 'n kop vavôorn plat is en z'en grôot' achterpôotn woamei dan ze verre kunn spriengn. Deur dan ze nunder vlerkn over makoar en over nunder pôotn wryvn, kunn ze leevn moakn (striduloasje). Surtout in de zommer ku j' dadde vele ôorn in geskantn.

Sprienkoanders legn eiers in de ground, die toene uutkomn en nog nie up grôte bêestn trekkn. 't I mor achter en ende dan ze echt up sprienkoanders begunn trekkn. Beisn nunder leevn zyn ze surtout bezig met eetn, de sôortn oel ier mêestol van olle sôortn ges.

Oel ier gebeurt dadde nie, mor in Afrika geregeld: hêel oopn sprienkoanders vliegn en landn oltemets up e stik, dan ze toene hêlegans kort frettn, e rampe vaneigens voe de platselike boern. Dat moet ol e hêel ende gebeurn, want 't stoat oundermêer beschreevn in 'n Bybel, 't wo doar 1 van de Ploagn van Egypte.

Oundertusschn probeern ze zukke zwermn te voorspelln me satellietbeeldn.




#Article 563: Bybel (121 words)


Den Bybel is 't geloofsboek van de Christenn. 't Is eigentlik e hêle verzoamelienge va boekn, upedêeld in 2 grôte dêeln: 't Oud en 't Nieuw Testament. 

't Woord Bybel komt van 't Grieksche biblia, die boekn wult zeggn, 't mêervoud van biblion (papier, geschrift, boek). 

Biblion zevve komt van 'n Feniesieschn oavnstad Byblos, woa dan de Griekn nunder papyrus oaldn.

'n Bybel is deur olle Christenn aanzien lik of dat 't Wôord va God is (sommigte stromiengn zien da letterlik, ander mêer symboliesch). 'n Bybel is 't mêest verkochte boek in de weireld.

Hêel 't boek goat over de reloasche tusschn God (JHWH by de Joodn) en de menschn, van de scheppienge (Genesis) toet 't ende van de tydn (Apocalyps).




#Article 564: Oftelrymtje (225 words)


Een oftelrymtje is e rymtje da klêne joens gebruukn om te kykn wie dat er meugt, of moet, begunn met e spelletje. 

Olleman schuuft ze schoe noader. Êen twien (de teller) doet de roende van de schoes, e goat de reke of. Mêestol toogt 'n teller me zyn vienger by wie dat 'n ekommn is. By idder lettergrepe verspringt ze vienger va schoe. Op 't ende van 't rymtje komt de teller by etwien uut: die persôon volt toen af. De teller zegt were 't zelfste rymtje op voe de schoes die overbluuvn. Toet op 't moment dan d'r nog moa êen over is. 
Om te begunn me telln, duwt de teller dikkers oek me zyn vienger in 't middn van 'n groep, en e zegt ton: trou (dat is Frans voe: gat).

'n Overbluver is ni perse de winnoare van 't oftelrymtje. Pakt nu a ze voetbol speeln: ton is dat kiendje de kapiting, en meug et kiezen wie dat er in zyn ploeg speelt. Moa a ze katje-duuk speeln, is 'n overbluver de verliezer: nem, of zy, moe ton ol d'ander kiendjes zoekn, en dat is nie zo gêestig.

De rymtjes willn eigentlik nietn zeggn; de wôordn zyn zoender betêkenisse, en zyn surtoe gebruukt omda ze goed rymn. Doadeurn kunn klêne joens ze beter ontoudn.  

oendje, stroentje, bolletje, rolletje, of!

etje bletje of




#Article 565: Pierre van Outryve d'Ydewalle (207 words)


Baron Pierre van Outryve d'Ydewalle (Gent 7 januoari 1912 - 3 januoari 1997) wos nen  voo de CVP en gouverneur van West-Vloandern. 

Baron Pierre van Outryve d'Ydewalle eit zyn doctoroat rechtn goald an de KULeuven in 1934, woarachter dat ie an de Brusselse balie ingeschreevn wos. In 1938 es 't ie  begonn als kabinetschef va minister va Landbouw Hubert Pierlot. Een joar loater wos Pierlot Êeste minister, moar ie bleef Pierre beoudn als kabinetschef. Pierre van Outryve d'Ydewalle kreeg 't er een toake bie, noamelik die va secretoaris va de Ministerroad. 

Bist den Twidde Weireldoorloge bleef ie ip vroage va Pierlot achter in België, woar dat ie geheim informant wos voo de regerienge in ballingschap. Direct achter den oorlog es 't ie benoemd gewist als interimgouverneur van West-Vloandern, wa da loater in 1945 definitief bevestigd es. Ie es da gebleevn tot in 1978, en eit ozô de eripbouw van de provincie meegemakt. In 1981 eit ie de titel va Baron gekreegn.

Pierre van Outryve d'Ydewalle kwam uut een roemrucht geslacht, de Outryves d'Ydewalles, die actief zyn in rederie, scheepvoartverzekerienge en internationoaln andel. Ie eit ôok een grôte bibliotheke noageloatn an het KADOC die een unieke kyk geeft ip de polletiek in de periode van de Twidde Weireldoorloge.




#Article 566: Wikipedia (244 words)


Wikipedia is een project van de Wikimedia Foundation, nen vzw uut Florida. De Wikimedia Foundation eit verschillige projectn ounder eur vleirn woavan da Wikipedia 't gekendste is.

De bedoelinge is om in olle toaln ne vryen en neutroaln encyclopedie te schryvn die olleman êlegans vo nietn meugt gebruukn vo informoasje ip te zoekn, toe te voegn of te bewerkn. 

De West-Vlamsche versie stoat ip vls.wikipedia.org en eit vo de moment  artikels. Den Iengelsn es de grotstn met mêer of 4.500.000 artikels. In zyn hêle zyn der mêer of 8.000.000 artikels in 250 verschillige toaln.

Den êestn Wikipedia, den Iengelsn, is ipgericht in 2001. De West-Vlamsche versie in 2006.

Een vergelykienge in september 2004 van den Duutsche Wikipedia en twêe andere gekende Duutsche encyclopedieën, Brockhaus en Encarta, viel in 't vôordêel van Wikipedia uut.

In december 2005 eit 't tydschrift Nature een ounderzoek gedoane woaruut bleek da je ip Wikipedia e bitje minder koste betrouwn dan ip de vrêe serieuzn en gekendn Encyclopædia Britannica. 't Gemiddeld oantal missn per artikel lag by Wikipedia ip viere, by Britannica ip drie. 't Ging over e redelik klêne selectie, moa de professionele redacteurs van Britannica woarn serieus in under gat gebeetn.

In 't olgemêen zyn der vele artikels die vrêe degelik zyn en andere die moa poverkes zyn. Bepoalde ounderwerpn krygn in Wikipedia ôok systemoatisch mêer oandacht lik techniek en IT - ounderwerpn lik Afrika en geschiedenisse minder. Vôorstanders zeggn ton were dat da ol tydelikke effectn zyn.




#Article 567: Bléharies (160 words)


Bléharies es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. Bléharies es d'ôofdplekke van de fuuzjegemêente Brunehaut; 't Staduus stoat ton ôok in die dêelgemêente. Bléharies ligt teegn de schreeve mè Vrankryk.

Bléharies grenst an d'and're Brunehautse dêelgemêentn Laplaigne, Hollain en Rongy en an de Fransche gemêentn Lecelles en Maulde.

Bléharies ligt an de Schelde die in vroeger tydn kroenkelde an d'ôostgrenze van de dêelgemêente en die olangsn Bléharies België binn'nstrôomt. 't Tracée van de riviere es rechtegetrokkn, voe 't latst in 1974, woadeure datter nu e hil klêen stikske van't groundgebied ip de rechteroever ligt.

Bléharies wordt deurkruust deur de N507 van Dôornik richtienge 't Fransche Sint-Amands an de Skarpe en Valencyn. In't dorp ligter e brugge over de Schelde, ip de boane van Rongy noa Laplaigne. 't Center ligt e poar ounderd meter van de Schelde, ip de lienkeroever, langsn die boane. In't zuud'n sluut de lintbebouwienge an ip dedie van't Fransche Maulde.




#Article 568: Enegouwn (101 words)


Henegouwn (Frans: Hainaut, Woals: Hinnot, Duuts: Hennegau) is e provinsje in 't zuudwestn va België, met hoofdstad Bergn (Mons). D'ippervlakte is 3786 km² en der weunn 1.335.471 menschn (1sten januoari 2016). De provinsje ligt in Wallonië en is dus Franstoalig.

't Grotste stik va wuk da nu Henegouwn is, ligt ip 't groendgebied van 't vroegre groafschap Henegouwn. E stik van 't historisch groafschap ligt de dag va vandoage in et Fransche Noorderdepartement (zie ook Fransche Nederlandn).

De gemêente Koomn-Woastn (Comines-Warneton) ligt als enclave in West-Vloandern (en teegn de Franse grenze).

 
Gemêentn met ne stadstitel, hen (stad) achter under noame stoan




#Article 569: Eugène Van Oye (254 words)


Eugène Van Oye (Toeroet, 3 juni 1840 - Gistel, 4 juni 1926) was dokteur van ipleidinge, en wier lokaal bekend als dichter en toneelschryver. Ie was de zeune van René Van Oye die dokteur was in Toeroet en één van de stichtende leraars van d'oude staatslandbouwschole van Toeroet. 

Eugène Van Oye kwam goed overeen met ze lerare Guido Gezelle ton dat em in 't Klêen Seminoarie zat in Roeseloare. Der is een lange reke brieven van de 2 bewaard. De vriendschappelikke relatie van Van Oye met zyn oud-lerare is surtout gekleurd deur een gedicht da Gezelle schreef en ipdroeg an Eugene, Dien avond en die rooze, achter dat 'n em letterlik een roze a gegeven. 

Guido Gezelle a 't alleszins verkorven by Eugenes vader, René Van Oye, achter da Guido geprobeerd adde om Eugene der van 't overtuugn dat em een priesterroepinge adde. Vader Van Oye gienk zoverre dat em zyn zeune weg haalde uut Roeselare in zyn middelbare studies dei doen an de Normaalschole van Toeroet. 

Van Oye studeerde geneeskunde an den univ in Leuven tusschen 1860 en 1866. Je wier lid van de studentenvereniginge Met Tijd en Vlijt, een genootschap voe Flaminganten. Ie studeerde later ook nog in Gent. Beist de Frans-Duutsen oorlog was Eugene vrywilliger in 't Frans leger.

T'ope met Hugo Verriest, Gustaaf Verriest, Karel de Gheldere en Karel Callebert wordt Van Oye toe de leerliengn van Gezelle gerekend. Met zyn werk Godelieve van Gistel kreeg Van Oye in 1924 de Staatsprys voe Vlaamse toneelletterkunde.

Een selectie uut zyn werk:




#Article 570: Jules Van Paemel (278 words)


Jules Cesar Van Paemel, zelve schrêeft 'n zyn noame in êen woord: Jules Vanpaemel, (Blanknberge, 23 februoari 1896 - Ottignies, 3 januoari 1968) was e West-Vlamschn architect en groafisch kunstnoare die surtout gekend is vo zyn etsen.

Van Paemel was de joungstn van tien joungers. Je gienk noa de loagere en middelboare schole in Blanknberge. De lêerliengn van zyn klasse verteldegen da zyn boekn ton al vul stoundn me têkeniengn. Achter de middelboare schole giengt 'n noa de Keunienklike Academie vo Schone Kunstn in Gent woa dat 'n de cursussen architecteure en têeknen volgdege. Doar krêegt 'n lesse van George Minne, e poar joar vo den Êeste Weireldoorloge. In 1914, on de Duutschers arriveerdn, giengt 'n weg uut Blanknberge en an z'n 18 joar wierd 'n vrywilliger in 't Belgisch leger vo vier joar. In 1919 herbegost 'n z'n studies architecteure an de Keunienklike Academie van Brussel. In 1922 ist 'n getrouwd met de dochter van de schryver Grégoire Le Roy die ton conservateur was van 't Wiertzmuseum in Brussel. In 1928 begost z'n lange en vruchtboare carrière als etser. Van 1927 tout 1935 wast 'n ook architect in Blanknberge en Brussel en van 1951 tout 1965 lêroare têeknen en graveure an d' Académie Royale de Mons.

Z'n oeuvre omvat 285 nummers, surtout etsen, en vor e grôot dêel landschappn. Z'n enorme verbeeldienge inspireerde hem toet composities die krioeln van fantastische bêestn en eigenoardige personages.

Jules Van Paemel is e kunstnoare met internationale bekendheid. Werkn van hem wordn bewoard in Brighton, Boedapest, Buenos-Aires, Caïro, New York, Parys, Warschau...

Jules Van Paemel is ook styf goed vertegenwoordigd in 't Prentnkabinet van de Keunienklike Bibliotheke in Brussel.

E poar werkn:




#Article 571: Mol (385 words)


E mol is e zoogdier die ounder de ground leeft in tunils. Oel ier vien je 'n geweunn Europeeschn mol, mo 't bestoan vele sôortn. 

Mols zyn ossan zwort en ze kommn toet 16 cm lank. Z'en e kort stirtje en me nunder vorpôotn die no buutn stoan, kunn ze stief goed groavn. 

Nunder oar stoat nie in e bepoalde richtienge en doadeure kunn ze eevn goed voruut of achteruut kruupn. Dat is nôdig, want nunder gangn zyn te nauwe voe te kunn droain.

Z'en e scherpe, roaze neuze woa dan der e masse snoroarn en zenuwn inzittn. 't Is ezô dan ze nunder teetn zoekn. E mol e styve klêne ogsjes woamei dat 'n nie goed ku zien, mor en is nie blend (d'uutdrukkienge e blendn mol klopt dus eigentlik nie).

Mols leevn bikan ossan ollêne, ze zoekn mo contact me makoar an ze wulln poarn.

Ze leevn bikan hêel nunder leevn in gangn, mor an ze e plekke voen e territorium moetn zoekn of olle sôortn plantn moetn oaln voe nunder nest (woa dan ze joungn krygn, mor oek sloapn), duvn ze wel eki boovn komn. Ze groavn gangn die oltemets e langde en van 200 meiters. E dêel van d'eirde gebruukn ze voe de meurn an te duuwn en 'n overschot duwn ze no buutn en ezô ountstoan der moloopn.

Mols eetn verre olles dan ze teegn komn in nunder gangn (lyk tettienks en slekkn). Ze moetn oungeveer 50 gram doags eetn (a peu près 'n elft van nunder gewicht).

At poartyd is, groavn de vintjes gangn die buutn nunder territorium liggn en an ze e wuvetje viendn, poarn ze. 't Vintje goat toune were weg en dus is ol 't werk voun 't wuvetje. Ze krygt toet 7 joungn, die kletse en blend zyn. Achter vêertn doagn krygn z'oar en achter drie weekn goan nunder oogn oopn. 

Achter 2 moandn goan de joungsjes weg van't nest en zoekn ze en eign territorium.

De mêeste menschn en nie geirn dan der mols zittn omdan ze nogol dikkers ekir eirde upsteekn in peloezn en ovenierieng. Vele menschn steekn toune molletroapn in de ground. En aar, oude methode, is e yzern bartje in de ground steekn met doarup e lege flossche. Deur 't leevn en de viebroasches, zoudn mols wegbluuvn uut bepoalde stikkn land. 




#Article 572: Klêen woatersalamander (188 words)


De klêen woatersalamander (Lissotriton vulgaris) es een sôorte salamander. 

Ge keunt em erkenn an zyne groen-bruune boovnkant met grôte en klêne dounkerbrune plekkn. By de mannekes zie je een stik of zes dounkerbruune streepn ip zyne kop. Zyne buuk es in plekkn en eit nen oranje-rôon band, zyne steirt eit een blauwe strepe. By de vrouwkes es de ounderkant van de steirt rôod. De klêne woatersalamander kan 10 cm grôot koomn, moar de vrouwkes zyn iets klêender. In't poarsezoen ein de mannekes zôomn an de achtertêen en nen grôotn rugkam.

Ge vindt em overoal woar dat er oundiepe vyvers, grachtn, poeln en greppels zyn in ountboste loaglandn. O je geluk eit keun je êen vindn in unen visvyver. 

De klêne woatersalamander vind je overol in Vloandern, in de Ardennen komt ie minder vôorn. 't Es den ênigsten salamander die in de kustpolders vôornkomt, moar voo de reste komt ie vôorol voorn in Zuud-West-Vloandern.

De salamander poart in 't vôorsezoen: van april tot einde meie. Ze leggn eiers in het woater, die achter 2 tot vier weekn uutkoomn. De larvn verandern noo de volwassn vorm in ogustus - september.




#Article 573: Vinpôotsalamander (173 words)


De vinpôotsalamander (Lissotriton helveticus) es een sôorte salamander. Nen andere noame voo de salamander es de droadsteirt of zwemvoetsalamander.

Ge keunt de mannekes erkenn an udder zwarte zwemvliezn in de lente en an et kôordje an 't einde van uddern steirt. De rugge es lichtbruun tot olyfgroen en j'eit gin plekkn ip zyn kele. De buuk eit wel plekkn, moar nie zo duudelik als by de klêen woatersalamander en zekers nie by de vrouwkes. Ip de buuk eit de vinpôotsalamander een geel/oranje stri
epe. De mannkes koomn 8 cm, de vrouwkes 9 cm grôot.

De larvn koomn 3 tot 5 cm lang. Een typisch kenmerk voo de vinpôotsalamander es het mêer vôorkoomn va neotenie.

In West-Vloandern zie je nie dikwyls nen vinpôotsalamander omdat ie nie vôorkomt in de duunn, de kust- en Scheldepolders en valleien van de riviern. Ge keunt em een bitje vindn in e striepe die begunt round d'euvels van Euvelland en die endigt in Oetulst en round Brugge.

De vinpôotsalamander vind je vôorol by woater an de rand va bossn.




#Article 574: Kamsalamander (219 words)


De Kamsalamander (Triturus cristatus) es een sôorte salamander.

De kamsalamander keun je erkennen an't feit da't ie grôot en dounker es me spikkels ip zyn zykantn. Zyne buuk es geel tot oranjerôod me zwarte plekkn. De kele es dounker, moar mè gryze en witte spikkels. 't Es de grôotste salamander van de streke, de vrouwkes keun tot 17 cm grôot koomn, de mannekes tot 14 cm. 

In de poariengstyd ein de mannekes ne grôte scherpe rugkam die dudelik geschêed es van de steirtkam. Ip de steirt zie je ton ôok een zilverkleurige strepe. De vrouwkes ein een oundiepe groeve ip de rugge.

De cyclus begunt loater dan by andre salamanders. Vrouwkes leggn 200 tot 300 eiers in juni, woaruut da er van eind juni tot olf september larvn koomn. De larve kan tot 8 cm lang koomn en es te erkenn an de dunne têenn. Ze oundergoan metamorfose in ogustus-september.

Ge keunt de kamsalamander in hêel België vindn. An de kust zit ie overol, moar vôorol in de duunn an de Westkust. In een tellienge in 2004 bleek ie verdweenn te zyn uitgenoomn in de Westoek. In het Zuud-Westn va West-Vloandern keun je em ôok vindn. 

De kamsalamander komt vôorn in streekn me oagn, outwalln, knotbôomn, rietkroagn en vochtige bossn. Natuurlik moet er oltyd woater in 't geburte zyn. 




#Article 575: Groene puut (237 words)


Groene puutn zyn e sôorte va puutn die in hêel Europa vôornkomn en oek West-Vloandern. 't Zyn der wel nie zovele lik van 'n brune puutn. 

De noame groen puut is eigentlik e verzoamelnoame van twêe sôortn puutn en de bastoardn die uut de twêe vorskomn. Beisn 'n latstn Ystyd zyn de twêe sôortn die ier leevn ountstoan ('n grôotn groen puut (toet 17 cm, AN meerkikker) en 'n klêen groen puut (toet zeevn cm, AN poelkikker)), mo ze zyn genetisch zoedoanig gelykig ebleevn, dan ze achter 'n Ystyd nog kusn poarn. 'n Bastoard noemn ze oek wel middelstn groen puut of eetboarn groenn puut en dien is zevve oek vruchtboar. 

E groene puut is mêestol groene, mor vou nem te verkenn van e bruun, moe je kykn achter nunder oogn: atter er bruun-zworte plekke is, is 't e bruunn, aars nie. Up nundern rik en ze mêestol e lichtgroene striepe.

Groene puutn leevn mêestol in 'n omtrek van woater (mêestol me vele groenigeid in en round), 'n grôotn nog mêer of 'n klêenn. Ze joagn doa up olle sôortn fernient, slekkn en wormes. De groddere bêestn durvn oek wel e ki muuzn, visschn of amfiebieën kokkeduunn.  

'n Klêen puut overwientert mêestol up 't land, 'n grôotn up de ground van e pit.

Groene puutn leggn under eiers redelik loate (in meie). De dikkoptjes zyn groene en bruun van kleur. Mêestol veraarn ze in puutn teegn oest.




#Article 576: Vierspuugn (139 words)


Vierspuugn is de kunste vo uut je mound vier te loaten kommn.  ’t Best gekend is den techniek wo da de vierspuger (of vierspuugster, wan wuuvn doen ‘t oak) een vloeistoffe uut ze mound spuugt in de richtinge van een vlamme wodeure dat er een styf groate vlamme ountstoat.

De vloeistoffe die mèèstol gebruukt wordt is lampolie ip basis van parrafine of bio-olie gemakt ip basis van koolzoadolie.  Minder gekend is dan ze dat oak kunn me chocopoeier en zelfs me blomme.

De fakkl is mèèstol een metolle stave med u wieke round gedroaid van oenbrandboar materiol gedrenkt in lampolie.

Vierspuugn is een styf gevoarlikke bezigoedinge: je kut er levend van verbrandn, je kut d’olie inossemen wo da je een klaploenge van ku krygen.  Je magt zekers nie doen me vloeistoffn die gemaklik ountbrandn lik nafte, spiritus of alkool. 




#Article 577: Hoaze (298 words)


Hoazn zyn zoogbêestn die verwant zyn me keuns en dêel uutmoakn van de echte hoazn (in de weireld zyn der oungeveer 30 sôortn). Olhoewel dan ze up knoagdiern trekkn, zyn 't, juste lyk keuns, ginne. Ze kommn in hêel de provinsje vôorn.

Hoazn zyn midder dan keuns en z'henn langer pôotn en langer ôorn. Va kleur trekkn hoazn up wilde keuns.

Aars dan keuns, groavn hoazn gin holln, ze liggn beist 'n dag mêestol in e pit in de ground. Eetn doen ze mêestol by nachte, by doage zyn ze stief schuw. Ze leevn mêestol up plekkn woa dat er vele teetn is (surtout stikkn en wêen).

Ze kunn indeliks zêre loopn, toet 70 ter heure. Nunder lyf is doaran anepast, deur nunder lange pôotn, lichte bêenn, grôot herte en stief rôod vlêes (die veel zuurstof kud upneemn).

In 't poarsezoen zyn de buks stief agressief en ze vichtn oltemets toet at er 1 van de 2 concurrentn dôod is.

En hoazemoere ku toet 4 nestn joengn per joar henn, mor ol hier en ze der mêestol nie mêer of 3. Ol thope en ze toune round de 10 joungn. Die joungn zyn ebôorn met hoar en kunn rechtet zien en loopn. 't Is ollêne de moere die dervôorn zort, mo ze lat ze mêestol ollêne (goed verdookn) voe te gon eetn. 

Van de joengn bluuvn der nie vele leevn, mo 15 percent zoe mêer dan e joar oud komn. Ol hier zyn der gin bêestn die e grôotn hoas kunn vangn, mo van de klintjes sneuveln der vele (deur stekveugels (vookn en buzerds), vossn en marters).

Veel hoazn zyn beisn 't jachtsezoen dôodeschootn deur joagers. 't Is en interessante bêeste omdan ze grôot zyn en zêre loopn (wel in e rechte lyne, keuns loopn weg en were).




#Article 578: Vlamsche Biologie Olympiade (169 words)


De Vlamsche Biologie Olympiade bestoat sinds 1990.
Die Olympiade richt em toe leerliengn van 't middelbaar ounderwys, surtoe de die van 't latste jaar. Ze wordt ingericht deur de VOB, de Verêniginge voe 't Onderwys in de Biologie, en ze werkn dovoorn t'ope met de Vlamse Univs en e paar geldschieters. 

Der is êest een preselectie in de loop van februari wo by dat al d'ingeschrevenen een reke meerkeuzevragen krygen die gefocust zyn ip de leerstoffe van 't vak biologie van de derde graad middelbaar ounderwys. 

D'eeste 15 laureaten wordn in de Poasvakanse uutgenodigd voor een byscholinge over verschillende items uut de biologie. Ze leggen in een selectie zowel theoretische als praktische examens af.

Ip een officiële proclamatie wordn de resultaten bekend gemakt t'ope met d'andere Natuurwetenschapsolympiades, namelik de Vlamse Fysica Olympiade en de Vlamse Chemie Olympiade. 

D'eeste twêe krygen de keure om mee te doen in d'eeste weke van juli an d'Internationale Biologie Olympiade die alle jaren in een ander land wordt ingericht. België was gastland in 2001. 




#Article 579: Pense (377 words)


De pense is een voormage by de erkauwers lik koeien, schapen en buffels. 

In de pense kunn die beesten gas (graminea) vertêern en alle meugelik plantaardig materiaal die ruwe celstoffe bevat deur de vele soorten bacteriën, protozoa en schimmels die doa leven. Bevoorbeeld de melkzeurbacteriën breken ruwe celstoffe of toet melkzeur. Da melkzeur kan den herkauwer resorberen, en gebruken voe te groeien of voe melk te maken. 

Deurdat vele van die microbiële afbraakprocessen in de pens exotherm zyn, dat er dus warmte vrykomt, en koeien gelik van binn in under lyf een eigen chauffage-systêem. Ze moeten continu warmte ofvoeren van diene pens. Da makt da erkauwers in 't algemeen een heel ander koudegevoel en dan mensen. Deur die warmte, geproduceerd in de pense, voelen koeien under ip under best by temperateuren tusschen de -5 °C en +23 °C.

Die andere temperateurscomfortzones da runders en deur under pense jaagt dikkers dierenbeschermers ounterecht ip tegen koeiboeren. Der zyn dikkers dierenbeschermers lik van bevoorbeeld Veeweide die proberen ip de tillevisie te geraken met filmptjes over koeien die nog buten lopen by 't vriespunt. Ze spelen do by in ip de emoties van de mensen die van koeien in 't bezounder en van herkauwers in 't algemeen niet kenn. 

Met probiotica is 't meugelik om herkauwers te laten leven ip minderwêerdige producten. In extensieve landbouwstreken lik in Australië krygen de runders vele probiotica wo mee da ze oud gas en van alle soorten ounkruud en struken kunn vertêeren. Met probiotica worn surtout melkzeurbacteriën lik Lactobacillus farciminis en gisten angeduud. 't Principe achter probiotica is da je in de pense extra vele goeie bacteriën en gisten binn bringt wodeure dat er ip de wanden van de pense minder anhechtingspleksjes zyn voe ziekteverwekkende bacteriën enerzyds en anderzyds dat die toegediende micro-organismen al die taaie stengels vul me ruwe celstoffe ommezetten voe 't rund naar melkzeur en microbiële eiwitten.

En pense wordt ôok in het West-Vlamsch gebruukt om ne bolg, biertunne of simpelweg nen dikkn buuk an te duden.

Pensejoagers zyn gasten die in den duuk wild vangn, stropers dus. Ze jagen meestal ip klêen wild, eigenlik stelt 't financieel niet voorn. Pensejagen is surtout een spelletje da ze spelen met de lokale autoriteiten: 't is geêstig voun etwuk te doen die nie mag.




#Article 580: Lyste van Fransche gemêentn en under Vlamsche noame (153 words)


Dat artikel bevat e lyste mei Vlamsche noamn vo steedn, gemeentn, riviern en euvels in 't Fransche.

De noamn van artikels over Fransche gemeentn die ook e Vlamsche noame ein, schryvn m'ier in 't Vlams (SV). Die gemeentenoamn klienkn dikkers anders in 't Frans, 't West-Vlams of 't AN, en verschilln otemets ook ne kee van bronne tot bronne. Die lyste eit de bedoelienge vo de verschillende uutsproak'n en spelliengn up e reke te zettn en e referensje te zyn vo de SV-noamgevienge van (nieuwe) artikels. Auteurs van die artikels voorzien best ook deurverwyziengn noa d' officiële noame en 't AN. 

De voorgestelde SV-noamgevienge goat by voorkeur uut na d'uutsproake van inweuners ter plekke.

Vo steejn en gemeentn die nie in dizze lyste voorkommn, es de Fransche noame van toepassienge.

Et Noorderdepartement (Frans: département du Nord) bestoat uut

Et Nauw van Kales (Frans: département du Pas-de-Calais) komt overeen mei et istorische groafschap Artesië.




#Article 581: Ishango-beentje (263 words)


Et Ishango-beentje is genoemd no zen viendplatse in Congo.  Et wierd in 1950 ipgegroaven deur den Belg Jean de Heinzelin.  Van et beentje wordt geschat dat 't tussen de 18 à 20.000 joar oud is.  Et wordt beschouwd ols et oudste spoar van menselikke wiskunde en dorom is heel de wèèreld zaloes ip België da mynder dat en, mo lik zovele diengen is ter in België amper entwien die van ’t bestoan van da beentje afwit.  Et wordt bewoard in et Museum vo Nateurwetenschappn in Brûssel, en ’t wordt er nog mo sedert 2001 ûtgestoald in de Janletzoale (Zale van de Iguanodons).

Et Ishango-beentje is verre 10 centimeters lank, dounkerbrûn en ’t sto vul me klène inkerviengstjes die azo gegroepeerd stoan dan ze een wiskundige regelmoate doen vermoen. Der is een kolomme inkepingen me groeptjes van 11, 13, 17 en 19 (vier priemgetalln) en derneffest een kolomme me 11, 21, 19 en 9 inkepiengstjes (lik in de vorige kolomme t' ope 60).  In een derde kolomme stoan der verdubbeliengen lik 3, 6 en 4, 8.

Volgenst  de Heinzelin zelve was ’t beentje een soarte pre-istorisch didactisch ulpmiddel vo kienders te leern reekenn. Kort vô da de Heinelin dôogink, èt ie bekend gemakt dat ie twêe zukke bêentjes gevoundn ad.

Mo der zyn oak andere die peizen dat 't een soarte kalender moe gewist zyn.  Nog andre zien der een combinoatie in van rekensystèmen ip basis van tiene en twolve, die vandoage nog oltyd in stikken van Afrika gebrûkt wordn.

Van boven zit er n kristal up womee dat ze kostn schryvn of snyen.

 




#Article 582: Toornvalke (269 words)


 
De toornvalke (Falco tinnunculus) es nen rôofveugel uut de familie van de valkachtign. Ie komt in hêel Europa vôorn. 

De toornvalke es de klêenste dagrôofveugel van Europa, tussn de 31 en de 37 cm, me nen redelik lange steirt. 't Manneke es bruun-rôod ip zyne rugge, me zwarte stippels. Zyne kop en steirt zyn grys. Het vrouwke eit in de plekke ne rôodbruune kop en nen rôodbruune steirt en tweise bandn.

Ge keunt de toornvalke dikwyls zien langs de otostrade, in zyn typische biddnde oudienge. Da doet ie omda't ie een prôoie zoekt of gezien eit. Ge vindt em verder vôorol in oopn gecultiveerde landschappn, klêne boskes, in dorpn en soms in steedn. 

Ie joagt et liefst in parkn en wein, omdat ie in et korte ges gemakkelik de muuzn kan zien. Ie eet olle sôortn muuzn: veldmuuzn, woelmuuzn, bosmuuzn, spitsmuuzn, moar ôok reptieln en grôte insektn stoan ip zyn menu. Soms zoudt ie jounge en verzwakte veugels durvn eetn.

Toornvalkn kunn'n stille in de lucht hangn mè rapbewegende vleugels (biddn) en een uutgesprêde steirt. Binst het biddn kykn ze noa beneen up zoek noar under prôoie. On ze der êen gevoundn hèn duukn ze der ton up.

Gelik ol de veugels legt de toornvalke eiers, êne kêe per joar in de periode van april tot juni. Zyn nest makt ie in rotsgerrn, in meurgoatn en in oude nestn van kroain of andere veugels. 't Wuvetje legt 4 tot 6 eiers dien der rôodbruun uutzien, me plekkn ip. 't Deurt oungeveer een moand to da ze uutgebroed zyn en nog ne kêe een moand loater keunn de kieksjes vliegn.




#Article 583: Vos (398 words)


Vossn zyn de grotste roofdiern die vôornkommn in West-Vloandern. Ze zyn deur vele menschn (zeker dedie die henn henn) nie geirn ezien omdan ze e slichte reputoasche en voun zounder reedns olle kiekns in en hennekot dôod te bytn.

Vossn kommn vôorn in Nôord-Amerika, hêel Europa (buutn Ysland), 't nôordn van Afrika en bykan hêel Azië. In Australië zyn z'uutezet voun de keuneploage die der wos (ouk achter dan dedie uutezet zyn deur de menschn voun derup te joagn), mo ze pakkn buutn keuns ouk e masse endemische bêestn, die verre ollemoale vele troagerder zyn of keuns. Ezô zyn der ol e masse bêestn die 't moelik henn. Zest zounder de grôte populoasche in Australië, is er gin êen landroofdier met zuk e grôte verspreidienge lik de rôodn vos. 

Van biotoop leevn vossn eigentlik overol. Ze leevn in oopn land en in busschn, mor oundertusschn leevn der ouk ol e masse in de mêeste grôte steedn.

Vossn eetn lik dan ze leevn: ze zyn van nietnt vies. Z'eetn olle sôortn bêestn (veugels lik fazantn, muuzn en rattn, keuns en hoazejoungn en zest grôte kevers. Z'eetn ouk oas en fruut (lik beiers)).

An ze joagn, doen ze dadde mêestol ollêne en oul hier mêestol a 't schemert of ol dounker is.

Vossn leevn in klêne grouptjes van 1 vintje, êentige wuvetjes en de joungn. Van de joungn meugn ollêne de wuvetjes bluuvn, de vintjes joagn ze weg. Z'hen en hol, mo dat is ollêne gebruukt deur wuvetjes die in verwachtieng zyn. Hoevele joungn dat e wuvetje krygt, hangt of van d'omstandigheedn (at er vele teetn is of nie), mor in 1 nest kunn ze 10 joungn henn. 

Die joungn kunn nog nie zien an ze ebôorn zyn, mo dat deurt mor e weke of twêe. Ze zyn vulgroeid an ze 6 moandn zyn en kunn zevve voe joungn zorgn an ze 10 moandn oud zyn. 

Vossn kunn e joar of tiene oud komn, mo 't zyn der styf vele die vele jounger dôod goan, deur overreen te zyn van otto's, deur de jacht en deur stropery.

Van kleur zyn de mêeste vossn rôod (ze noemn nem oek wel rôodn vos) vanboovn en wit vanounder. Nundern steirt is dikke en nunder pôotn zyn zwort. 

Vossn kunn bykan e meiter lank kommn (zounder nundern steirt, die ouk nog en hoolvn meiter lank ku zyn) en ze weegn round de 10 kilo. 




#Article 584: Henne (480 words)


Enn of kiekns zyn veugels uut de famille van de fazantn die deur styf vele menschn oudn zyn voe nunder eiers, voen up 't eetn of geweune omdan ze schône zyn. 't Bestoan styf vele rassn, mo verzeker kommn z'ollemoale vors van e sôorte veugel uut Zuud-Ôost-Azië, 't bankiva-oen.

't Vintje noemn ze en oane. 

Enn zyn loopveugels die nie goed kunn vliegn. Z'en grôte pôotn, lelln ounder nundern bek en e kam. Mêestol zyn die lelln en nundern kam rôod, mo 't zyn oek sôortn woavan dan ze wit of zwort zyn. 

Oans en mêestol mêer kleur en e langern steirt. Ze zyn mêestol oek grodder en an nunder pôotn angn der spôorn.

De kieksjes zyn wit, gilf, bruun, grysde of zwort of e kombienoasche dervan.

Vaneigens angt olles of van 't ras.

En enne legt 't grotste stik van 't joar eiers, mo 't mêest van ol an de doagn lank zyn (in de zomer dus). 't Moe gin oane by zittn voun eiers t'en. A je d'eiers ossan wegpakt, goat en enne nie broedn (da ze oek ollêne doet a 't er en oane by zit) en bluuf ze leggn.

A ze begunt te broedn (up mêerder eiers), deur et 21 doagn vôorn an ze uutkomn. 't Moment da 't kieksje e gat ku pekkn in 't ei, betêeknt dadde da 't ei ekipt is. 

In legbatteryen pakkn ze d'eiers weg van ounder d'enne voun z'uut te broedn in e broedmachine.

Oloewel dan de mêeste eiers upeetn zyn deur de menschn, dienn z'in d'êeste plekke voe de vôortplantienge. Ze bestoan in e masse verschillnde kleurn, mo d'eiers daj ku koopn, zyn mêestol wit of bruun. 

Vanbinn zit er e dorre (die dient voe teetn voen 't kieksje) en eiwit. Lucht oaln ze uut e luchtbelle die oek ounder de schelpe zit.

Eiers zyn gezound, mo lik met olles meug je der nie te vele van eetn, omdat er wel vet (cholesterol) in zit. Eiers kunn up e masse maniern grêed edoan zyn (klutsn, roern, ard en zochte ekokt, pocheern,...). 

By menschn tuus zittn kiekns mêestol in e pling en ze sloapn in e kot, mêestol inericht me stokkn woa dan ze up sloapn (sommigte temme sôortn sloapn nog ossan liefst buutn in boomn (lik kukkelenn, die nog wilder zyn dan geweun enn)).

De mêeste menschn oun en oane met êentig enn. 

Enn eetn verre olles. De mêeste enn krygn terwe of tuskôorn, mo 't zyn oek vele menschn die overschot van teetn geevn (patattn, groonsels,...). Z'eetn oek oltemets vlêes. 't Gebeurt oek da kiekns makoar dôodpekkn.

An kiekns geevn z'oek vele schelpn of aar diengn woa dat er vele kook inzit, dan ze nôdig en voe de schelpe van nunder eiers te kunn moakn. An ze nie enoeg kook binn krygn, kut gebeurn dan eiers gin schelpe en, mor ollêne e velletje. Ze klappn toune va wiendeiers.




#Article 585: Monica De Coninck (138 words)


Monica De Coninck (°Ostende, 21 moarte 1956) is een Belgische socialistische politica. Z'is getrouwd met Wilfried Brackeva, et ene zeune, en weunt in Ekeren. Z'is surtout bekend as voorzitster van den OCMW van Antwerpn. Van 6 december 2011 toet 11 oktober 2014 was ze Minister van Werk in de federoale Regerienge-Di Rupo.

Vanaf 1959 gienk ze no de Rykslagere schole in Heist, vanaf 1968 volgde ze 't moderne in de Ryksmiddelboare schole in Blankenberge, en vanaf 1971 wetenschappelyke A in 't Atheneum van Blankenberge. 
In 1979 studeerde ze of an den univ van Gent als licentiate moraalwetenschap, en 't jaar derip behaalde ze gunter eur aggregoat voe te kunn lesse geven. 

Relevante navormingen zyn ounder meer ne cursus intercultureel leern by de Road van Europa in Stroatsburg, ne master up Public Management by UAMS in Antwerpn in 2004.




#Article 586: Fazante (277 words)


E fazante is e grôotn veugel die overol in West-Vloandern vôornkomt. Ze zyn ôorsprounkelik van Azië, mo ze leevn nu in verre hêel Europa. 

't Bestoan buutn de geweune fazante (woarover dat 't ier goat) nog e masse sôortn fazantn (lyk pauws), mo doavan leevn der ginne vry in West-Vloandern.

't Vintje is grodder of 't wuvetje (toet 90 cm voe 't vintje en toet 60 cm voe 't wuvetje) en 'n et e langern steirt. En is oek mêer ekleurd. Ze kop is groene met e grôte rôo plekke. Oltemets et 'n an ze nekke e wittn riengel, mo dat is nie algemêen. Ze lyf is bruunachtig me witte, zworte en grysde plekkn.

't Wuvetje is bruun-grysde va kleur en volt vele miender up.

Ôorsprounkelik kommn ze uut Azië, mo ze zyn in Europa verzeker deur de Romeinn inevoerd voun up te joagn. Oek nu nog is er styf vele up ejoagd. Ze komn in Europa overol vôorn buutn in Scandinoavië en Portugal.

Ze kommn surtout vôorn in oopn veld, mo ze leevn oek in busschn (ze sloapn mêestol in boomn). Z'eetn vanolles (groan, ges, bloars en bêestery). In West-Vloandern zyn ze mei verantwôordelik voe 'n achteruutgang van 'n oazelworme (en oagedisse zounder pôotn), woa dan ze up joagn. Ze kunn froai goed vliegn, mo dadde en doen ze nie zovele.

E vintje et mêestol mêerdere wuvetjes ounder nem. Ze moakn e nest up de ground en leggn oungeveer 10 eiers tusschn april en juni. Ze broedn tusschn de 3 en de 4 weekn. Ze bluuvn en endetje by nunder moeder en groein styf zêre, ze zyn ol eevn grôot of nunder ouders achter 15 weekn.




#Article 587: Kamer (255 words)


De kamer van 't Brugse Vrye was de platse van woruut dat de schepens 't Vrye bestierden. De kamer bestound al in de Middeleeuwn, en wier al vermeld in de jaren 1300. Der wier in de kamer ook recht gesproken.

In tegenstellinge toe de vierschare waren de zittingen van de kamer nie openbaar. In de kamer wiern de processen gevoerd wo dat er gin ounderlinge verbintenisse of contract was tussen den eiser en de verwerder. Met andere woorden, in de kamer wiern de processen gevoerd wo da 't recht moste ginterpreteerd worn. Om gin precedenten te scheppen vergaderden de schepens in zukke processen met meern, minimum met vuven.

Processen wo dat er snelrecht nodig was, bevoorbeeld a't gink over levende beesten of over alimentatiegeld voe mensen, kost de zake voe de kamer worn gebrocht, ook al moste die zake in normale omstandigheen voe de vierschare gekomn en.  Da was 't geval a't er gevraagd wier achter sommiere decisie.

Meestal naamde 't eerste document van een proces voe de kamer rekwest, soms wiern der voe de kamer processen begost met een causatie. De processen voor de kamer volgden in grote lynn de procedeure in 't Vrye zuste lik de processen die voôr de vierschare kwaam. 

De kamer wier tope met d'andere instellingen van 't Ancien Regime ofgeschaft in 't latste decennium van de d'18d'eeuwe.

Ip 't Ryksarchief in Brugge bin 't archief van Brugse Vrye zyn der de rekening vanaf 1397, oorkoen vanaf de 12d'eeuwe, de ferieboeken vanaf de jaren 1400, de wezeryakten vanaf 1415 etc. 




#Article 588: Vierschare (510 words)


De vierschare was in 't Ancien Regime een rechtbank woa da zowel strafrechtelikke zaken als burgerlikke zaken gevonnist wiern. Vierscharen werkten ip lokaal niveau. De heer van de heerlikeid of 't rechtsgebied stelde de schepens an. 't Waren die schepens die recht spraken. Den baljuw als vertegenwoordiger van 't keuninklik gezag kost overtreders van de wet vôor de vierschare trekken, en ie wakte d'r ook over dat d'uutsprake van de schepens uutgevoerd wier. 't Woord vierschare verwyst no de vier banken voe de vier partyen by 't proces: d'eiser, de verwerder (de gedaagde), de schepens als rechter, en den baljuw als openbaar ministerie.

Voe 't Brugse Vrye zetelde de vierschare in de Middeleeuwen in de Steiger (ten Steeghere), een gebouw ip de Burg van Brugge by d'Illig-Bloedkapelle, en later in 't Landuus van 't Brugse Vrye, ook ip de Burg van Brugge, mor an den overkant van 't pling tegenover de Bloedkapelle.

Recent ounderzoek wêes uut dat de strafrechterlikke zaken wiern ipgesplitst in enerzyds moordzaken, verkrachtinge, en andere zware delicten waarip dat de dôodstraffe stound, en anderzyds de klêne misdryfsjes, injuriën genaamd, womee dat bedoeld wiern al de zaken lik schelden, verwyten, bloeneuzen, trekn en duwn, waarip dat er erestraffen stoundn. 

Ingeval dat de dôodstraffe wier uutgesproken wier ze meestal uutgevoerd ip de Burg, dus vlak vôor 't Landuus. De beul die 't werk moste doen wier tonne de scherprechter genaamd. Eén van de bekende scherprechters die voe 't Brugse Vrye werkte was Hans-Jürgen. Onderzoek van criminele rechtsprake kun je doen an d'and van baljuwsrekeningen. Ze wordn bewaard in 't Algemeên Ryksarchief in Brussel, en dadde vanaf de Middeleeuwen. Ook 't Stadsarchief Brugge bewaart een oeden verluudboek waarin dat er vonnissen van criminele processen zyn bewaard.

De burgerlikke zaken die deur de vierschare gevonnist wiern, waarn al de zaken wo dat er tussen den eiser en de verwerder een ounderling contract was, een verbintenisse, lik byvoorbeeld een koopcontract, e pachtcontract, een arbeidscontract, enzovodder. Processen vôor de vierschare waren in 't openbaar, met minimum twêe schepens.

Processen vôor de vierschare begosten geweunlik met een eis, overtyd heesch genaamd. Processen die begost waren vôor de kamer, maar afgeleid wiern no de vierschare wieren requeste loco heesch genaamd. Ondanks de taakverdelinge tussen de kamer en de vierschare, en ondanks 't verschil in begundocument, verliep de procedeure in 't Vrye grotendeels gelykig. 

In 1787 probeerde den Oostenrykse keizer Jozef II 't rechtswezen in de Zudelikke Nederlandn t'ervormen, mor omdat er vreed vele protest tegen kwam, is dadde uutendelik nie deure gegaan. In de jaren die volgden was 't heel onrustig in Europa: in 1789 was er de Fransche Revolutie, de Brabantse Omwentelinge, riepen de Verenigde Belgische Staten under ounafankelikheid uut, wiern ze were veroverd deur d'Oostenrykers, vielen de Franschen binn, eroverden d'Oostenrykers uus nog ne keer, en vielen uutendelik de Franschen definitief binn. Met de komste van Napoleon en de Franschen wier heel 't rechtssysteem van 't Ancien Regime ofgeschaft. De vierschare en de kamer van 't Brugse Vrye wier vervangen deur de Municipaliteit van de stad Brugge en 't Land van 't Vrye. 




#Article 589: Krabbe (179 words)


Krabbn (Brachyura) zyn kreeftachtigen (Crustacea), orde tienpôtigen (Decapoda).

Krabbn en e kopborststik en e klêen achterlyf dat ommegeklapt zit teegn under buuk. Z'en een stevig rikpantser, een gesegmenteerd buukpantser en vuuf poar gelede pôotn. 'n Poar van die pôotn is uutgegroeid tout schoaren, d'andere wordn gebruukt by 't loopn, zwemmn en groavn. Met under schoaren kunn z'under prooi verscheuren en under verdedigen. Krabbn oasemen met under kieuwen die alsan nat moetn bluuvn.

Krabbn en een eigenoardige maniere van under te verplatsn. Ze loopn over 't algemêen ipzyds in plekke van voruut.

Krabbn eetn plantn, worms, schelpbêestn, zêesterren, klêne vissn, andere klêne bêestjes en surtout oas.

De mêeste van de 4500 sôortn leevn in de zêe. Langs uze kust zie je mêestal de Strandkrabbe (Carcinus maenas), die 5–6 cm lank is en die beter lopt dan zwemt. De Nôordzêekrabbe (Cancer pagurus) wordt tot 30 cm brêed en wordt surtout langs de Britse kustn gevangen vor ip t'eetn. Ook Zwemkrabbn (Liocarcinus spp.) kom je teegn an uze kust, 't zyn zelfs de meest algemêne.

Je lopt zo schêef of e krabbe.




#Article 590: Desire Emile Inghelbrecht (445 words)


Désiré-Emile Inghelbrecht (°Parys, 17 september 1880 - Parys, 14 februoari 1965) was een Franschn componist en dirigent. Je was de zeune van 't muzikantnkoppel Désiré-Emile Inghelbrecht en Amelie Rehm. Z'n grovader Joos Inghelbrecht was de kleenzeune van de Brugse procureur Michiel Inghelbrecht, die afkomstig was van Eernegem. 

Ie studeerde an 't conservatorium van Parys. Achter dat em zen diplom a bekommn, dirigeerdigt em binn verschillende theaters in Parys, meerbepaald in 't theater van de Champs-Elysées beist 't openingssezoen 1912-’13. Achter den eeste wereldoorlog wierd em directeur van de Zweedse Balletten (1919-1922), directeur van de Opéra Comique (1924-’25 en 1932-’33), Chef van de Concerten “Pasdeloup” (1928-’32) en muzikaal directeur van de opera “d’Alger” (1929-’30). Tussen 1945 en 1950 was 't em dirigent by d'Opera van Paris, beist dat em ook in 't buteland dirigeerde. 
Ie stichtte 't Frans Nationaal Radio-Orkest, da nu 't Frans Nationaal Orkest genaamd wordt, in Paris in 1934. 

Ie publiceerde verschillende boeken voor en over 't orkest: “Comment on ne peut pas interpréter Carmen, Faust et Pelléas” uut 1933, « Diabolus in musica » uut 1933,  “Mouvement contraire: souvenirs d’un musicien” uut 1947,  « Le chef d’orchestre et son équipe » uut 1948, en in 1953 uutgegeven in 't Ingels als « The conductor’s world ». Tope met zen derde vrouw Germaine schreêft em in 1953 “Claude Debussy”. Tenslotte schreêft em ip 77-jarige leeftid in 1957 “Le chef d’orchestre parle au public”. Daarin verteldigt em over zen leven. Uut zen jeugdjaarn ountield em zen overleen broertje met zijn frêle stemmetje. Ie schreef winneg over zen Vlamse roots. Verzekers omdat em winneg met zen Vlamse familie in contact kwam. Over zen familie an moeders kant schreeft em wel. Moeders moeder was afkomstig van Manchester, moeders vader van Tirol. Over zen grootvader Rehm schreeft em uutgebreid. Blykbaar had em een grote bewounderinge voe diene vint. Grovader Rehm weunde nie verre van under. Ook 't oungeluk woby grovader Rehm veroungelukte ounder e koetse greep em aan…
Ie componeerde vele, en schreef volksmuziek. 

stikn voor alto  piano].

[voe koor en orkest],

Vodder van de reste schreeft em vele melodieën geliek “Mélodies sur des poésies russes” uut 1905 of “ Au jardin de l’infante” uut 1910…

Desire was drie keers getrouwd. Nen eeste keer met Renée Steinlen in 1910. Ne twidde keer met Karina Ari in 1928. Diene trouw is uutgelopen ip een schiddinge. J'is ton nog ne derde getrouwd gewist met Germaine Perrin in 1941. Wuk betreft zen nakomelingschap is er nie vele geweten. 

INGHELBRECHT, L., et al., Een Millenium Inghelbrechts. Bijdragen tot de geschiedenis van de familie Inghelbrecht, Ingelbrecht, Inghelbreght, Engelbrecht. Opgesteld ter gelegenheid van het familiefeest te Ichtegem op 26 augustus 2000, Aartrijke, 2000.




#Article 591: Brugse Vrye (375 words)


t Brugse Vrye  (Nl: Brugse Vrije, Eng: Liberty of Bruges, Fr: Franc de Bruges: D: Brügger Freien) was in 't Ancien Regime de kasselry van Brugge. Da was een groot plattelandsgebied die wier begrensd deur de Westerschelde in 't noordn, de Noordzêe in 't westn, den Yzer in 't zuudn, en in 't oostn deur de denkbeeldige lyne Merkem-Lichtervelde-Ursel-Lembeke. Binn da groot gebied lagen der vele enclaves die een eigen bestier an: de steden Brugge, Toeroet, Gistel, Oednburg, Eeklo ... en d'heerlikheden Wyndoale, Sysêle, Proosse en Kanunnikse, ...

't Vrye was ingedeeld in drie kwartieren: 't noord-, oost- en westkwartier. Alle drie woarn z'ip undernen toer ipgedeeld in ambachten, en d'ambachten ip undernen toer in prochies. Domee moe je wel ipletten: byvoorbeeld de stad Gistel ad z'n eigen bestier, en wier dus nie bestierd deur de schepenbank van 't Vrye, mo Gistel Ambacht wier wel bestierd deur de schepens van 't Vrye. Gistel ambacht bestound uut de prochies Moere, Zevekote, Kapelle, Westkerke, Roksem, Ettelgem, Bekegem, Zerkegem en Zande. 

De kasselry wier bestierd deur één hoogbaljuw, vier burgemeesters en minimum 27 schepens. 't Administratief en gerechtelik personeel bestound uut den ontvanger, roadspensionarissen, griffiers, ounderzoeksklerken, ipperklerken van de griffie, toalman, procureurs en notoarissen, deurwaarders van de koamer, ne gerechtsdocteur, chirurgiens, boden en een concierge. 't Vrye had z'n eigen vierschoare en een kamer.

't Vrye bestierde dus een groot stik van de huidige provincie West-Vloandern en een deel gemeenten en steden van Oost-Vloandern: Êeklo, Moaldegem. Neffest bestieren, spraken z'ook recht, en hielden controle ip de lêgere bestieren, de polders en woateriengn, kerkmeesters en dismeesters, de prochiebestieren.

't Stik van 't Vrye die achter de schiddinge van de Nederlanden by de Republieke bleef kreeg de name 't Vrye van Sluus. 

't Vrye als bestierlike indelinge is ofgeschaft deur de Fransen tenden de joarn 1700.

't Was ontstoan rond het joar duust uut gedeelten van de pagus Flandrensis (lank, smal gebied tussen 't Zwin en den Yzer), de pagus Rodanensis (de streke round Aardenburg), en de pagus Mempiscus (de streke te westen van de Leie). D'oofdplatse van 't Vrye was van by 't begun de Burg in Brugge. 

PREVENIER, W., en AUGUSTYN, B. (eds.), De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Vlaanderen tot 1795, uutgegeven deur 't Algemeen Rijksarchief, 1997.




#Article 592: Wezel (267 words)


Wezels zyn klêne roofdiern uut de familie van de marters. 't Zyn de kleinste zoognde vlêeseters in de weireld.

Wezels komn vôorn in Nôord-Amerika, Nôord-Afrika, Azië en Europa (nie in Ysland en Ierland). Ze zyn ouk uutezet in Nieuw-Zêeland, woa dan ze mei verantwôordelik zyn voe 't vermiendern van vele endemiesche sôortn doa. 

Wezels overleevn overol, zolange dat er mo teetn enoeg is en dan ze enoeg pleksjes enn voe nunder te duukn.

Wezels zyn styve klêne bêestjes, de vintjes komn me nunder steirt derby (die e cantmeiter of zeevn lank komt) bykan nôois langer of 30 cm. De wuvetjes zyn zest nog klinder. Van vorme zyn ze lank en fyn met e lange nekke, korte potjes en e kort stirtje.

Van gewichte kunn de vintjes e klêne 75 gram weegn, de wuvetjes toet 35 gram. 

Ze zyn rôod toet bruun van kleur (nundern boovnkant) en wit vanounder. Sommigte verkleurn in de wienter en kommn toune wit, mo dat is nie olgemêen en surtout by de nôordelikke populoasches gebeurt dadde.

Wezels leevn ollêne en weunn in en olletje die mêestol van êen van nundern prôoin ewist is. Ze joagn up olles da nie te grôot is (wuk da nie wult zeggn dan ze up nietnd joagn die midder is of zyder zevve). Muuzn, fernient, puutn en keuns zyn ollemoale bêestn dan z'eetn. 

Ze kunn twi keirs joungn in e joar, mo dat gebeurt ollêne at er enoeg teetn is. De joungsjes zyn blend ebôorn, mor achter acht weekn kunn z'ol joagn. Ze groein dus styf zêre.

Wezels komn in 't wilde mêestol mor e joar of 3-4.




#Article 593: Muus (323 words)


Een muus of muze es een klêen knoagdier die overol in de weireld vôornkomt. 

Muuzn komn in vuuf oundersôortn verdêeld over de hêeln weireld vôorn. Up vele plekkn zyn ze, juste lik rattn mei ekommn me de mens up bôotn en in loadiengn. 

Ze leevn mêestol in d'omgevienge va menschn (in uuzn, angaars,...), mo 't zyn der oek die echt in 't wilde leevn.

Wilde muuzn zyn mêestol grysde of bruun. Ekwikt kunn ze van olles sôortn kleurn en, mo mêestol zyn ze wit of grysde.

't Zyn klêne bêestjes die mo zeldn grodder kommn of 10 cantmeiters (zounder steirt, 'n dien is oungeveer eevn lank lik nunder lyf). Nunder gewicht ligt tusschn de 10 en de 25 gram.

Wilde muuzn (die in en ol leevn) eetn e bitje van olles (groan, fernient,...) en dedie die in uuzn weunn, zyn nog miender zindelik. At er nietnt nemir is, eetn ze zest papier en zêpe. 't Is oek ol gebeurd da bepoald illetriekebucht nemi gienk deur dan muuzn deur de koabels ebeetn an. 

Muuzn plantn nunder mêerdere kirs 't joare vôort en ze kwêekn lik de keuns. De joungn zyn oek ol styf zêre were grêed voen te zevve ze kwêekn. 't Kut e echte ploage komn. De mêeste menschn probeern ze te kokkeduunn me vergif of te vangn me troapn. Up ofsteejn oedn ze mêestol vele kattn voe muuzn en oek rattn te pakkn.

't Zyn styf vele bêestn die muuzn eetn. Uuls, stekveugels (lik vookn), vossn en wezels. Anze byn uuzn leevn, zyn ze setoe epakt deur kattn (peis mor an Jerry en Speedy Gonzales).

Buutn geweune muuzn, bestoan der nog muuzn in West-Vloandern. Ier volgn der êentige sôortn

Vleermuuzn en spitsmuuzn (verwant me mols) zyn gin muuzn.

Temme muuzn zyn voen verschillnde diengn ekwikt. Sommigte menschn oedn ze voe compagnie, je kusse stief tem moakn.

Menschn die slangn oedn, geevn oltemets muuzn deran. 't Gebeurn oek vele testn up in laboratoriums.




#Article 594: Musse (225 words)


 
Een musse, of ôok mussche, of beter een uusmusse (Passer domesticus) es ne veugel da je vele teegnkomt in unen of.

De veugel es woarschynlik by iederêen gekend: de mannekes ein nen wittn buuk, nen brune rugge me zwart-witte streepn, nen brune nekke en nen typische gryze kop. Van vôorn ounder zyne bek eit ie ôok nen zwarte plastrong. De vrouwkes zyn mêer egoal bruun-grys van boovn en beige-grys van oundern. De musse komt oungeveer 15 cm grôot, en weegt round de 30 gram.

Oloewel da de musse als zangveugel gezien weird, bringt ie nie vee mêer dan een 'tsjip' geluud vôort.

Mussn koomn overols vôorn in Europa, en zyn nie benauwd van dichte by de minsn te goan weunn.

Oloewel da de musse overol verspreid es, es der de latste joarn een merkboare achteruutgang van de mussepopuloatie. Doarom eit de musse een eripwoarderienge gekreegn, en zyn der specioale musse-telliengn

Een musse eet olles: zoadjes, vruchtn, worms, en zelf ofvol.  

De mussn poarn van april tot ogustus, en leggn 2 tot 3 kêers eiers van oungeveer 5 eiers per nest. De eiers zyn wit tot lichtgroen, me bruune spikkels. Achter 12 doagn koom ze uut. De êeste moand krygn ze eeten van de voader en de moeder, moar achter 16 doagn keun ze ol vliegn. Veel van de joungn goan dôod in udder êeste joar.




#Article 595: KVK Ieper (575 words)


KVK Ieper wos 'n enigstn foetbolploeg van Yper-steej. 't Wos e fusieploeg ountstoan in 1974 uut White Star en Cercle Yper. 

In 2013 fusioneerdn Blue Star Poperinge en KVK Ieper ounder de noame KVK Westhoek.

Yper speelde in 't rood en in 't wit.

Ze speelnde lange up 't Minnepling (an 't gevang, binn d'oude stadsmeurn); ze moestn weg van 't Minnepling omda 't Atheneum moe kunn uutbreidn. Van september 2008 vors speeln ze up e nieuw pling by Picanols. D'inuldiging wos up 4 september met e match teegn Club Brugge, dan ze me 1-3 verloorn. 'n Eestn officieeln match wos teegn Couvin-Mariembourg (in bevorderienge), e match die Yper me 4-0 wonne.

Yper begunt sterk ant seizoen mo kent doarachter ook vele slechte periodes. Twidde periodekampioenschap win ze met 25 puntn achter 10 matchn. Ze zyn dus al zeker van d'eindronde. Yper verliest in de twidde ronde teegn Coxyde in de verlengingn.

Yper wint 8 van zyn eerste 10 matchn en is ezo periodekampioen en meugt dus ol zeker no d'eindrounde. In de twidde periode goat het e bitje miender, Yper verliest oundermêer van Ath en van Péruwelz-Mouscron en endigt op de vierde plekke ant ende van de competitie. In de eindronde verliezn ze in de twidde ronde van Olympia Wijgmaal.

Yper begunt froai goed an de competiesche en et achter 7 speeldoagn 11 punten, woamei dan ze up de vuufde plekke stoan, vodder in 't joar gienk het vele miender en uuteindelik stoegn ze up 't ende van de competiesje up e degradoasjeplekke en moeste were no vierde.

Yper begunt goed an de competiesche en stoat achter 4 speeldoagn gedeeld an kop. Achter 10 matchn winn ze de periodetitel deur Toeroet te kloppn me 0-5 en en ze 23 puntn. In de reste van de competiesje doen ze 't nie ol te goed en ze verliezn nog e masse plekkn. D'eindrounde moetn ze in Poperienge speeln omdan de wormes die voun e betere drainage up 't pling esmeetn zyn, enoeg tyd moetn krygn voun gangn in de ground te groavn. Yper a gin probleemn voun in Poperienge te speeln, want ze wonn me 3-0 teegn Hoei. In de twidde rounde moestn ze no Hamoir (die in derde klasse espeeld at) en doateegn dein z' e drowtje en wonn ze met de pinanties. Ezo promoveerde Yper ounverwacht no derde.

Yper speelt ol van in 't begun van 't sezoen goed, mo ze moetn toet up de virn speeldag wachtn up nunder eeste overwinnienge, teegn Oarelbeke.
KVK Ieper ountsloat Luc Vanthomme, Hans Mullier komt de nieuwn trainer. Yper endigt in zyn eeste sezoen in vierde up de 10ste plekke.

Yper speelt kampioen me 72 puntn, 3 meer of Eernegem. Voor 'n latstn speeldag an ze olletwee 69 puntn, mor Eernegem verloor tuus me 2-4 teegn Knokke, Yper et ewonn teegn Moale me 0-5. In 2007-2008 speelt Yper dus were in 4de klasse.

Yper komt uut twidde en endigt met eevnvele puntn lyk kampioen Yzegem, mo z'en e match miender ewonn en moetn dus d'eindrounde speeln. In die eindrounde vliegn ze deruut teegn Wielsbeke.

Yper is los kampioen in twidde voorn Deirlyk.

Yper speelt voun eeste kee in ze bestoan in Vierde Klasse, mo da wos mo voun 1 joar.

VeKa is voun eeste kee kampioen in Eeste Provinsjalle.

Yper degradeert no twidde. 't Got nog twi keers gebeurn (in 1999-2000 en in 2003-2004).

't Eeste sezoen achter de fuusje endigt Yper 'n dern in Eeste Provinsjalle.




#Article 596: Rationoale getalln (120 words)


'n Rationaal getal es 't quotiënt (veroedinge, in 't Latyn: ratio) van twêe gehêle getalln. De verzoamelinge van rationoale getalln èt als notoatie . 

'n Rationoal getal kan in 't tiendêlig stelsel 'n antal cyfers achter de komma èn, zelfs 'n oeneindig antal. In da geval zyn die cyfers repeterend, da wil zeggn da n antal van die cyfers de hêlen tyd were kommn.

De uptellienge, oftrekkienge,vermenigvuldigienge en dêlienge van rationoale getalln es inwendig, da wilt zeggn da de uutkomste were n rationoal getal es.
D'er zyn nateurlyk getalln daj nie lik 'n breuke kunt schryvn, bevôorbild , π. Da zyn irrationoale getalln. De verzoamelienge van de rationoale én de irrationoale getalln tegoare es de verzoamelienge van de reële getalln.




#Article 597: Rôbost (183 words)


 
E rôbost of e rôboard (Erithacus rubecula) is e veugeltje die surtout in de wienter in de omgevienge van uuzn te zien is. Mêestol zyn dadde veugels uut nôordeliker gebiedn die ier komn overwientern.

E rôbost komt toet 14 cm grôot. Van kleur zyn ze vaboovn bruun en vanoundern wit. Z'en e rôodachtign bost me doaround en witte striepe.

Ze weegn tusschn de 10 en de 22 gram.

Rôbostn kommn vôorn in hêel Europa, in Anatolië, in Nôord-Afrika en up sommigte eilandn (Azoorn en Madeira).

Ze kommn e bitje overol vôorn, van busschn toet parkn en hovetjes.

Oloewel danze der froai uutzien, zyn 't stieve agressieve veugels, zeker an ze an 't broedn zyn of at wienter is (at er nie vele gin teetn en is). 't Gebeurt toene dan indriengers 't nie overleevn.

Ze broedn in gerrn of goatn, mo 't gebeurt oek danze in nestkassn kruupn. Ze leggn toene 3 toet 9 eiers. 't Ku gebeurn danze 3 keirs broedn. De joungn kunn achter e dag of 30 uutvliegn.

Z'eetn surtout fernient, slekkn en tettiengn, mor oek oltemets fruut en zoad.




#Article 598: Psychologie (379 words)


Psychologie is de  die em bezigoudt met et gedrag en et peizen en voeln van mensen.

Et begin van de Psychologie ols weetnschap wordt gesitueerd up ’t ende van de 19ste êeuwe os den Duutser  (Neckarau 16 ogustus 1832 - Großbothen (by Leipzig) 31 ogustus 1920) in 1874 z'n boek Physiologische Psychologie uutbrocht en vanaf 1879 lesse begost te geevn en te experimenteern in z'n laboratorium in Leipzig.

Een andre grôte name in de psychologie was Sigismund Schlomo Freud (Freiberg (nu Příbor in Tsjechië), Moravië, 6 meie 1856 – Londn, 23 september 1939) die in 1896 t’ope me Breuer Studien über Hysterie uutbrocht en doamee de groundlegger wierd van de Psychoanalyse, een stromienge in de psychologie die vele volgeliengen kreeg, mo wo da de wetenschappelikeid nogol in vrage gesteld wordt.

In ‘t begin van de joaren 1900 begost John B. Watson (Greenville, 9 januoari 1878 - New York, 25 september 1958) me z'n experimentn me bêesten womee dat ie kost bewyzen da je psychologie kut ounderzoekn ip basis van zuver woarneemboar gedrag. Doaby pastn d’ounderzoeken van de Rus Ivan Pavlov (Rjazan, 14 september 1849 - Leningrad, 27 februoari 1936), no wien da den ound van Pavlov genoemd is, styf in zyn kraam. Je was doamee de groundlegger van et Behaviorisme, woaruut da loater ton ôok de Gedragspsychologie en de Cognitieve Psychologie groeidige.

Max Wertheimer (Praag, 15 april 1880 - New Rochelle (New York), 12 oktober 1943) stelde ook in ‘t begin van de joaren 1900 vast da mensen oltyd geneigd zyn vo van ounvolledige ‘gestalten’ hêle te maken. Uut zyn ounderzoek volgde de Gestaltpsychologie.

Abraham Harold Maslow (Brooklyn 1 april 1908 - 8 juni 1970) steurde de psychologie nog in een andre richtienge: me zyn Pyramide van Maslow woa dat ie de verschillige menslikke behoeften klassèrt, is 't ie de grondlegger van de Umanistische Psychologie.

De psychologie bestudèrt de mens van by zyn gebôorte toe in ze graf (en de para-psychologie goa zelfs nog vodder, want de dé bestuderen em zelfs ost ie dôod is en ols gêest were kêert). Doarom zyn der ook vele sôorten psychologie. 

De reekse is eigentlik schier ounendig, want der is ook nog godsdienst-, ounderwys-, neuro-, experimentele, gevangenis-, test-, kiender-, bêesten-, socio-, sport- en differentiële psychologie en doamee loaten me der nog vele ounvermeld.




#Article 599: Omer Karel De Laey (161 words)


Omer Karel De Laey (Sint-Jozef (Ooglee), 18 september 1876 - 16 december 1909) wos e West-Vlamschn schryver. 

E wos de zeune van e rykn boer, die nog burgemêester en provinscheroadlid ewist is. En is ebôorn me reuma en etwot an zyn erte, woadeure dat 'n mo 33 joar oud ekommn is. Achter dat 't no 't Klêen Seminoarie in Roeseloare egoan wos (woa dat 'n Grieks-Latyn dei en indeliks goeie puntn oald voun algebra en fysica, mo surtout geirn Nederlands en Latyn dei), gienk 'n no Leuvn (e dei doa Rechtn). Ze studentejoarn woarn de beste van ze leevn, e kuste doa werkn, wandeln, schryvn en discuteern me jounge gastn van 't zeste niveau lik nem. E kwam in 1900 doctor in de Rechtn, mo deur ze slicht erte moest 'n no de Gête werekêern. 
 
E gienk dôod in 1909.

De Laey et e masse eschreevn, buutn gedichtn ouk tonêel, essays en sprooksjes.

Uit: Ook verzen. Vacancerismen ip z'n Westvlams, 1902




#Article 600: Walewein (460 words)


Walewein is e Middelnederlaanschn en Vlamschn ridderromang (over Keunienk Arthur, in 't boek zevve goat over rudders, 't Vlamsche wôord voen 't Broabansche ridder) van round 1250. 't Is 'n ênigstn Arthurromang die in êen stik overebleevn is (dat andschrift ligt in 'n unief va Leidn), 't zyn oek nog twêe gedêeltelikke in 'n unief va Gent).

De schryvers zyn twêe West-Vloamiengn. 't Êeste stik is eschreevn deur Penninc (oengeveer toet verze 7835) en 't twidde deur Pieter Vostaert (toet 11198). 

't I nie zeker of dat ier en echtn ridderromang is of dat juste lachn met de ridderromangs is dan de schryvers doen. 't Is verzeker e romang die deur nunder zevve eschreevn is, d'r is olleszins gin gelykoardig boek evoen in en aar toale.

't Andschrift van Leidn is van 1350 en is deur twêe ofschryvers eschreevn (dat stoat in êentige verzn die deur nunder by eschreevn zyn).

Beist dat Arthur tope met en anfel ridders in ze kastêel is, vliegt er e schakbord binn. ’t Vliegt were weg en Arthur wul et en. Walewein goat in d’achtervolgienge up ze peird Grigolette.

Walewein moet eest êentige droakn vermôorn en e brêe riviere oversteekn, voorn at 'n da schakbord viendt by keunieng Wonder en ze zeune Alisonder. E vroag et spel, mo ze wulln ’t ollêne geevn at 'n ‘’ ’t zweird met de twêe goudn riengels’’ briengt. 

Walewein moe nu achter da zweird en doavôorn moet 'n nor e burcht (Ravestene), woa da keunieng Amoraen wunt. ’n Dien wult da zweird geevn a Walewein nem Ysabele briengt, de dochter van keunieng Assentyn, die neur upeslootn et. E wult met Ysabele trouwn. Doavôorn moet 'n nor Indië.

Doar komt ‘n Roges teegn, die mo were ridder ku komn an Wonder, Alisonder, Walewein en Ysabele tope zyn. Roges ept nem, mo ’t is Walewein, e stoutn wezel, die were begunt te vichtn (’t kastêel is bewakt deur bykan 1000 ridders) en ezo toet by ’n keunienk grakt. En is toene wel kuk en ’n keunienk ku nem kloppn. Walewein is upeslootn byn Ysabele en ze komn verliefd. Tope groakn ze, oundermêer deur Roges, buutn.

Anze were byn Amoraen komn, is ’n dien messe ’n oar en kut 'n Ysabele en da zweird oen. Walewein kut da zweird toene geevn an Wonder en kud Ysabele voe zen eign oen en Roges komt were e ridder.

Walewein kut da schakbord nor Arthur geevn en ne vertelt wuk dat ’n ollemoale teegn ekomn is. ’t Stoa wel nowwers in of dan Walewein en Ysabele trouwn (messchien wuldn de schryvers der gin ende goed, ol goed va moakn).

An wôorn lik of (in te plekke van af) en begaert (in te plekke van gebaert) kuj oundermêer zyn dat boek in 't West-Vlams eschreevn is.




#Article 601: Zandrakette (211 words)


De Zandrakette (of Arabidopsis thaliana) es een plante van de familie van de kruusblommn.

De zandrakette es een ounipvollende plante, die overols groeit. Veel minsn zoent omschryvn als kruud. 't Koomt tot 30 cm grôot, en leeft een joar. De zandrakette bloeit in april en meie, moar ôok soms in ogustus en september. Ip de takskes stoat er van oundern een bitje oar. De bloarn zyn grysgroen, eivormig, me soms ne getande of soms ne gladde kant. De bloemkes zyn wit en koomn tot vuuf mm grôot. Z'ein vier meeldroadn.

Ôorsprounkelik koomn ze uut het Middellansche Zêegebied, moar oundertussn, keun je het kruud overol vindn. In België vind je het overol sterk verspreid, uutgenoomn langs de Moas en in de Ardenn. 't Groeit ip zunnige, oopn plekkn ip drôge oarme groundn, gelik dykn, veldn, duunn, meurn, oagn, bermn, tussn stroatstêenn,...

Oloewel dat het een anoniem bloemke es dat deur niemand erkend weird, eit et een immens belang in de moleculaire biologie. 't Wos noamelik de êeste plante woarda het genoom van gekend wos. In 1999 eit een Europees-Amerikoans-Japans consortium et genoom bepoald, voor België deen der minsn van de UGent-VIB an mee, ounder leidieng va Van Montagu. Arabidopsis es ton ôok nog olsan êen van de belangrykste modelorganismen van de planteweireld




#Article 602: Zêesterre (310 words)


De zêesterre of zeisterre (Asteroidea) es een klasse van de stekkervelbêestn (Echinodermata). 

De zêesterre es een zêebêeste, die mêestal uut 5 oarms bestoat moa d'r zyn d'r ook die d'r veel mêer en. De klêenste sôorte wordt moa 1 cm grôot en de grotste zêesterre kan 1 m wordn met een oarmlengte van 45 cm. Et eit een kleur da varieert van geel over oranje tot rôod, moar ook pupere, blauwe en groene sôorten bestoan. Ze zyn plat en stervormig en ip udder oarms stoan der stekkers. An de ounderkant van de oarms stoan der zuugnappn. De mound zit vanounder in 't middn, en sluut direct an ip de moage. De geweune zêesterre stulpt een dêel van de moage noa buutn en drukt 't teegn de prooi. Ton moakn uutgescheidn enzymen 't eetn vloeiboar. Zêesterren oasemen deur uutstulpingen in under vel en de voetjes.

De Zêesterre leeft ounder woater en goat vôoruut me zyn klêne voetn me zuugnappn. Et gebruukt die zuugnappn ôok om schelpdiern, gelik mossels en klêne slekken t'oopnen.

't Regeneroatievermeugen van een zêesterre is styf grôot. Wannêer dat er êen van de oarms beschoadigd wordt of verloren goat groeit er een nieuw gedêelte an.

D'r bestoan ca. 1800 soortn over hêel de weireld, surtout langs de rotskustn. Ge keunt de zêesterre vindn ip de ground van de zêe en ip zêedykn, in de Nôord-, Middellansche- en Ôostzêe en in ol d'andere zêen.
De stekkervelbêestn bestoan ol 590 miljoen joar, moar van de ôorsprounkelik 30.000 sôortn schietn der moar een 6000-tal over.

In et vôor-en noajoar verspreidn de zêesterrn sperma en eicelln in 't woater. 't Vrouwke makt 2 miljoen eikes in een eure an. Uut de eiers koomn der larvn, die udder loatn meedryvn me het planktong. Achter drie weekn goan ze no de zêebodem.

Verwar de bêeste  nie me ne , ne gebruuker ip deze wikipedia.




#Article 603: Ferguut (705 words)


Ferguut is e Middelnederlands werk die ebaseerd is up e Frans werk va Guillaume le Clerc (Roman de Fergus). 't Is en Arthurromang van 5064 verzn, mo 't is mor 1 oofdstik va bewoard (in 'n unief van Leidn in Olland). 

Ferguut is eschreevn etwoa tusschn 1250 en 1300 deur en onbekendn auteur (verzeker en Ôost-Vloamienk, Diederik van Assenede is enoemd, mo zounder echt bewys).

Ferguut, de zeune van e rykn boer en e moeder die van oadel is, ziet Arthur en ze ridders passeern achter dan ze goan joagn zyn an d'ofstee van ze voader. E wult zevve oek ridder kommn en vroagt an ze voader of dat 'n meugt achter ryen. 'n Dienn lacht nem uut, mo lat 'n eglyk goan. Ounderroute komt 'n in stokke me vier dievn (van 2 sloat 'n nundern kop of). Me die 2 koppn an ze zoate komt 'n toe in Galen (Wales). Doa lachn olle ridders nem uut omdat 'n oardige klêers an et en omdat 'n e bitje boertig overkomt. Arthur makt eglyk e ridder van nem. Keye doagt nem uut voer en ôorn en sluier te gon oaln. E slapt in e kastêel en doa komt Galiëne (die doa wunt, z'is de nichte van kastêelêer) verliefd up nem en ze vertelt dadde oek an Ferguut.

'n Nuchtend derup goat 'n weg (oundermêer van Galiëne, die stief spytig is) en goat 'n gon zoekn achter dienn ôorn en dien sluier. En viendt ze zêre, mo derachter komt 'n e zwortn ridder teegn, dat 'n achter lange vichtn klopt. E zendt nem nor Arthur met 't gêne dat 'n evoendn et. Ferguut zevve kêert were no da kastêel, mo doa zyn z'ollemoale an 't schrêeuwn omda Galiëne weg is. E wos indeliks verliefd en doadeure wos 'n stief triestig en wareert e bitje zounder doel round. E komt wel nog vele krapuul teegn, mo 't i gin êen woa dat 'n 't nie teegn oalt. Arthur en zyn ridders goan gon zoekn achter Ferguut, mo ze kunn nem nie viendn.

Ferguut drienkt, achter dat 'n twi joar round etjoold et, van e toverbronne en ne grakt geneezn. E begunt rechtet te zoekn achter Galiëne. E dwerge vertelt nem dat 'n e wit schild moe verovern, vôorn dat 'n Galiëne go wereviendn. Doavôorn moet 'n vichtn teegn e reuzinne, e vierspuugnde droake en e reuze. E klopt ze olledrie en ne vernimt dat Galiëne in e stee zit en dat er e belegerienge bezig is deur e keunienk (Galerant) die me neur wult trouwn. 

Ferguut vicht, eklid in 't wit en met da wit schild en met de steefiesters teegn 't leger van Galerant. Galerant en ze leger kunn doadeure nie noader kommn van 't stee. Galiëne wult weetn wie da dienn ridder is, mo niemand ku 't neur vertelln. At 'n eki nie meivicht, grakt Galerant wel toet an de pôortn. Galiëne doet e vôorstel: 1 ridder go vichtn teegn Galerant en e twiddn ridder dat 'n zevve meugt kiezn (e kiest Macedone, ze koozn). An ze winn, gif ze neur en neur stee over, an ze verliezn, moet 'n werekêern no ze land en olle schoa effn doen. Galerant goat 't akkôord. 't Is wel niemand die 't wult doen, oek nie by de ridders van Arthur, die nog ossan bezig zyn me zoekn achter Ferguut. 

Ferguut ôor et toene van dienn kamp en ne nimt d'uutdoagienge an. Ze roakn nem me nunder lanse, mor e volt nie van ze peird. E ku ze uuteindelik olletwêe kloppn (Macedone is zest me zyn oar) en de stee van Galiëne is ered. 

Galiëne viendt da ze nie mi jounk ku bluuvn en ze goat nor Arthur. Nem stelt vôorn voun e toernôoi in te richtn en 'n winnoare te loatn trouwn me neur. Ze viendt dat e goe gedacht en ezô gebeur er oek. Ferguut doet oek mei ('n ridder me 't wit schild) en klopt verre olle ridders. Toene doet 'n zyn elme of en Arthur benoemt nem toet winnoare en dus 'n vint va Galiëne. 

Galiëne zegt teegn Ferguut da ee nem geirn ziet. Nem zegt dat 'n êest nog vanolles moe doen (surtout vichtn: battaelgie (vgl. Frans: bataille)), mo dat 'n go were kêern. 




#Article 604: Marcel Defever (123 words)


Marcel Alberic Defever is ne boerezeune, gebortig van Merkem die schryft in de Gazette van Detroit.

Achter de Twiddn Weireldôorloge is Defever gemigreerd nor Amerika. 
In de Gazette van Detroit et em ze vaste rubrieke Son of war and peace waarin dat em de verschillende facetten van zyn jeugdjaren in Merkem beschryft, bevoorbeeld d'iprichtinge van de KLJ in Merkem ounder leidienge van Jules Carron, dat em in zyn artikel father Carron naamt.

Da zelfste werk is ook in boekvorm uutgegeven: Son of War and Peace: The Life and Times of a Flemish American. 

Marcel is in Amerika boer gewist, mo dei later andere business.

Marcel is ook liefhebber van genealogie, stamboomkunde. 

Ie weunt nu in 't platsje Davison in de Amerikaanse staat Michigan. 




#Article 605: Egel (462 words)


Egels (Erinaceus europaeus, West-Europeeschn egel) zyn zoogdiern die in West-Vloandern vele vôornkomn, je zie ze geregeld in hovetjes. Ze zyn surtout bekend omdan ze up nundern rik stekkers hen. 

De noame egel zoudt van 't Indo-Europeesche woord egh kommn en dadde wult stekkn zeggn. Dat is nie verwounderlik, en egel het gemiddeld bykan 8500 stekkers up zyn rik. 

Egels kunn bikan 30 cantmeiter lank kommn en z'en oek e stief kort stirtje. Nundern boovnkant stoa hêlegans vul me stekkers, die vanoundern dounker zyn en vanboovn lichter. Nundern ounderkant e gin stekkers, mo wel bruun, steeg oar.

Ze kunn mêer of e kilo weegn.

Egels kommn vôorn van Ierland toet Roemenië en van Scandinoavië toet Italië en 't Iberisch schiereiland. Ze zyn oek uutezet in Nieuw-Zêeland, voe fernient up 't eetn.

In Ôost-Europa komt 'n Ôost-Europeeschn egel vôorn (Erinaceus concolor).

Egels leevn in busschn en up stikkn, mo 't zittn der oek geweune in hovetjes.

Egels eetn vanolles, mo surtout fernient en slekkn. 't Zyn dus nuttige bêestn voe menschn met hovenierienge. 't Gebeurt oek dan ze paddestoeln of fruut eetn. Ze zoekn da teetn verre ollêne by nachte.

't Is best voun egels gin teetn by te geevn. At er ogliek egeevn is, toune kut hounden- of kattenteetn wel dienn. Mèèk en aar zuvelproductn meugn nôois egeevn zyn, ze kunn nie teegn lactose (e sôorte suker die in zuvelproductn zit) en kommn toune ziek.

't Poarn zort oltemets wel eki voe probleemn deur de stekkers. De penis van 't vintje grakt wel nôois eschoendn omdat 'n oungeveer in de middel van ze buuk zit in te plekke van vanachtern en omdat wuvetje neur vagina nor achtern ku krulln.

Ieder joar kunn egels 1 of 2 nestn van tusschn de 3 en de 6 joungn krygn. 't Is 't wuvetje die nunder ollêne upkwikt. De joungn hen witte, zochte stekkers an ze ebôorn zyn, dedie kommn hard achter e dag of drie.

Ze moakn e masse verschillnde sôortn leevn, van grolln over zuchtn toet schruweln.

Egels kunn toet 16 joar oud kommn, me da mêeste goan idder dôod. De belangrykste reedn van dôodgoan zyn uuthoungerienge beistn de wientersloape (ollêne in kouder streekn, oek uutzounderlik ol hier) en overreen zyn deur otto's. An ze verschietn, droain ze nunder in e bolletje. Vlêeseters kun toune mêestol nietnt doen, mor otto's ryen nunder vaneigns in smeus an ze dadde doen. Per joar zyn der in Vloandern mêer of 200 000 egels overreen. 

Nunder stekkers gebruukn ze oek lik barschok, an ze nunder bevôorbeeld van en hogte hen loatn volln. 

Egels zyn beschermde bêestn en menschn kunn e masse diengn doen voun dervôorn te zorn dan nie veroungelukkn of vergeevn groakn in nunder hovetje. Êentige diengn voun up te lettn:

Round Poperienge zeggn ze everzwientjes teegn egels.




#Article 606: Ekster (277 words)


 
Eksters, ook aksters of asters enoemd, zyn redelik grôte veugels die overol in West-Vloandern broen. Ze trekkn in de wienter oek nie no warmer streekn. 

Eksters kunn oungeveer en oovn meiter lank kommn. Nunder pluumn zyn (buutn dedie van nunder bost, boog en 'n vôorkant va nunder vlerkn, die wit zyn) zwort met e purper-groenn schienk. Nundern bek en nunder pôotn zyn oek zwort. 'n Steirt is in veroudienge langer of van de mêeste aar veugels (tusschn de 20 en 30 cm).

Eksters kommn vôorn in Europa, e stik van Azië en 't nôorn van Afrika. Ander sôortn ('n dien van by nuus is 'n Europeeschn ekster (Pica pica)), vien je in Spanje en Portugal, Azië en Korea en in Nôord-Amerika.

Nunder leefgebied is surtout woa dat er teetn is (busschn en stikkn), mor oundertusschn leevn ze oek mêer en mêer in stedelik gebied.

Eksters eetn vanolles: olle sôortn bêestn die niet te grôot zyn (surtout fernient, mor oek jounge veugels, klêne zoogdiern), plantoardige diengn (eikels, groan), oas en eiers.

Nunder nest moakn ze in olle sôortn oge boomn. In de wienter ku je die nestn goed zien. In da nest leggn ze nermaal gezien êne kê 't joare (round april) toet 10 eiers (mêestol wel miender).

Eksters zyn zot van olles die blienkt (juuste lik olle sôortn kroain) en ze duvn wel eki blienknde kalutjes meipakkn. An ze up de ground zyn, wandeln ze geweune, buutn an ze zêre etwoa moetn zyn, toune spriegn ze zydeliengs.

't Zyn mêestol schuwe veugels, oloewel dat stief ebeterd is, surtout in streekn woa dan ze vele in countakt kommn me menschn (in streekn woa dat er veel uuzn stoan). 




#Article 607: Runders (1045 words)


E rund (Bos taurus) is en eevnhoevign van de familie holhôornign (Bovidae). 

Een vrouwelik rund wordt koê genaamd (nl: koe, fr: vache, eng: cow), een mannelik rund e stier (nl: stier, fr: taureau, eng: bull). Een pasgeboren of jounk rund wordt kolf genaamd (nl: kalf, fr: veau, eng: calf), een joung vrouwelik rund e veize (nl: vaars, fr: génisse, eng: heifer). Ne jounge stier wordt een stiertje genaamd, ne stier die ze balln kwyt is nen osse (nl: os, fr: boeuf, eng: steer of oxe).

A boern klappn van 'beesten', bedoeln ze rundvee (eng: cattle). Oe langer oe meer worn koein g'oudn als melkvee (eng: dairy cattle) of voe 't vlêes. Die latste zyn de zo genaamde vette bêestn (eng: meat cattle). Een vrouwelikke koebêeste die g'oudn wordt voe 't vlêes wordt zoogkoe (nl: zoogkoe, fr: vache allaitante, eng: meat cow) genaamd.

In 't Vlams van de 17de/18de eeuwe klapten ze al van calvers ofte renders, veersen, coeijen, stieren ende ossen. Omdat een koe tonne vele weird was, en omdat er verre gin tekeniengn gemakt wiern van koeien wiern ze meestal beschreven. Der woarn vele termen in gebruuk lik blesse, sterre, ... Ook vele kleurschakeriengn wiern der benaamd, bevoorbeeld kost er sprake zyn van een grimmelde koe. Da was trouwes ook azo voe peirdn: ne schimmel, e baaide of e liaarde merrie.

Runders zyn nutsbeesten. Vroeger wiern ze g'oudn als trekbeesten; lik voe bevoorbeeld te ploegen ip de klene postjes, of voor in ne rosmeuln te lopen; voor underne stront. 't Is van dien tyd dat d'uutsprake komt Stront is geld. Vodder worn koeien vaneigens g'oudn voor underne melk, womee dat er zuvel gemakt wordt, beuter, joegoert, koas, en deur de jounge gasten ook geêstryke drank, dikkers met een vanillesmake. Tenslotte dienn runders ook voor ip t'eten, en voor under vel, die a 't verwerkt is leer wordt genaamd. Vroeger wiern olle belangryke oorkonden en cartularia geschreven ip kolfsleer. Ip een poar middeleeuwse registers die bewoard worn in 't Stadsarchief Brugge stoat 't hoar nog ip den leern band.

Runders zyn nie zindelyk, zolange of dat de basis genoeg vezelachtige zaken bevat. Vezel bestoat chemisch surtoe uut ruwe celstoffe. Die ruwe celstoffe is zo belangryk voe runders omdat 't herkauwers (fr: des ruminants, eng: ruminants zyn. Herkauwers en een verteirienge ip basis van een pense. Vaneigens dat ip de professionele melkveebedryvn en vleesveebedryvn specialisten werken an 't rantsoen van de beesten. 
In praktyk eten de Vlamse koein surtoe maïs, voordroog ofte ingeleid ges, pulpe (of puulpe), draf en krachtvoeier. Als een soorte van folklore geevn sommigte boeren under koein nog voeierbeêten bie. Vroeger, in de Nieuwn Tyd, zetten de boeren voor under koein ook spurrie, vitsen, klaver etcetera. Al even belangryk voe melkkoeien is dat ze assan vele proper woater ter beschikkienge moetn en. 

In Vloandern worn koein meestal gemolken in ne melkpit, meestal ne tandem, visgrate of ne zy-an-zy, soms ne keer ne carroessel, in een bindstal met een puupleidynge. Sommigte boeren melken met ne melkrobot, en heel uutzounderlik wordt er nog ne keer een koe met d'and gemolken. Boeren lik in d'Ardenn melken met een mobiele melkmachine ip een karre womee da ze gemakkelik in de beiken kunn goan. 

Koein zyn kuddebeesten. Ze zyn heel volgzaam. Eigelik wel schattige beestn. 't Is domee dat er vele koeiboeren van under meisjes klappen. De dee die van under meisjes klappen zyn de soigneurs die heel diervriendelik omme goan met under koein. In 't algemeen ga j' e koeiboer nie vele zyn sloan nor zen koeien omdat ze in zuk geval stress krygn, en dodeure adrenaline maken die de melkgift, ook lactatie genaamd bemoeilikt of zelfs stopt. Filmptjes lik van Gaia zyn ton ook uutzounderlik. 't Is wel azo dat een koe die van de boerdery goat en in een vrimde omgevinge komt dikkers zenuwachtig stoat. In zukke situaties kan een koe, en nog vele meer ne stier, domme dingen doen. Etwien met een kleên bitje gezound verstand makt dat em a't em moet koein dryven lik ip ne beestemarkt, ip of of de camiong, of in 't slachtuus, assan ne stok of ne greep by em et. 

Een koe die een eisprounk et, wordt gezeid tuchtig te zyn (nl: tochtig of in bronst, fr: en chaleur, eng: in heat of ook in de wetenschappelike literateure in oestrus). De overgrote meerderheid van de koein worn bezoaid met KI, kunstmatige inseminatie. Da's nie omdat de boeren under koein gin pleziertje jeunn, mor omwille van hygiëne, met andere woorn, dat de stier gin besmettelyke ziekten zoud overbriengn.  Nen anderen, minstens even belangryke reden voe KI is 't gemak van 't verdeeln van sperma van weireldtopstieren. Sperma wordt verkocht ounder vorm van een rietje. Den inseminateur is de persoon die de koe komt bezoain met zuk sperma. Der zyn ook boern die zelve under koein bezoain. In da geval is er sprake van DHZ-KI, Doe-Het-Zelf-KI. Der zyn nog assan veel boern die werken met KI, en toch ook nog ne stier en. Zyder werken meestal in een systêem wo da ze iedere koe met sperma bezoaien van ne kwaliteitsstier, en der achter, voe 't geval dat er gin bevruchtinge was, loaten ze de koe by den eigen bedryfstier lopen, die alzo de moeilike gevallen via een nateurlike dekkinge alsnog bevrucht. 

Koein komn gemiddeld om de drie weekn tuchtig. Ne keer da ze vul zyn deurt 't oungeveer 9 moandn eer da ze kouvn. Afhankelyk van hoevele liters melk da ze nog gift wordt ze een poar weken voor de vermoedelike kouvienge droge gezet. Met droge zetn wordt bedoeld da ze nie meer gemolken wordt.

Het meest voôrkomnde ras ip de weireld is de Holstein. De eigen, lokale Vlamse en Nederlanse oede rassen zyn met uutsterven bedreegd. We spreken van de Roô van West-Vloandern, de Lakevelder, en meerdere andere. Ter bescherminge van die zeldzamer geworn nutsbeesten is er een vereniginge ipgericht: 't Steunpunt Levend Erfgoed, met als ledenblad De Ark. 

België's nationaal rund is vaneigens 't Belgisch Witblauw (fr: Blanc bleu belge, eng: Belgian Blue). 't Is een supergespierd rund met mager vlees, ôok wel kachtelgat genoemd. Der hangt dus gin spiertje vet an. Dadde in tegenstellinge toe vele Britse rassen lik bevoorbeeld de Hereford. Der zyn vele populaire vleesrassen afkomstig van Vrankryk, lik de Blonde d'Aquitaine, Charolais, Maine-Anjou, etcetera.




#Article 608: Slag by Axpoele (228 words)


De Slag by Axpoele was de veldslag tussn Diederik van den Elzas en Willem Clito (ook soms Willem van Normandië genoemd) ip 21 juni 1128.  Axpoele is teegnwoordig een gehuchtje van Ruuslee.

Den 2de moarte van 1127 wierd Karel den Goein vermôord in de Sint-Donoaskerke in Brugge.  Omdat ie gin ipvolgers aad dude de keunink van Frankryk ip 23 moarte den Normandiër Willem Clito an ols nieuwen groaf van Vloandern. Da was styf tegen de goeste van de Vlamse steedn Brugge en Gent en zynder benoemdigen Diederik van den Elzas ols nieuwen groaf.  Dodeure kwaamn d'r verschillige veldslagen.

In de Slag by Axpoele olde Willem Clito de overwinninge omdat ie den dag te vôren ol een terringverkenninge a kunn doen en omdat ie te weetn was gekommn da Diederik me oungeveer 300 ridders was en oungeveer 1500 man voetvolk.  Willem Clito aad oungeveer 450 ridders en ook vele voetvolk en z'n taktiek was dat ie een dêel van ze mannen achter een euvel wegstak vor ip een beslissend moment toet grôte surprise van Diederik an ’t gevecht te loaten meedoen. Diederik kost ip tyd vluchten.

Willem Clito wierd een moand loater binst et beleg van Oalst gedôod en azo wierd Diederik van den Elzas toch den ipvolger van Karel den Goein. ’t Was den êeste kè dan de Vlamse steedn under wille kosten ipleggen in een politieke kwestie.




#Article 609: Mussel (238 words)


E mussel of mossel (Mytilus edulis) is e wêekbêeste (Mollusca) die in de zêe leeft.

Mussels en een zocht lyf (wêekbêestn) en een twêedêlige schelpe die ze met krachtige spieren toe kunn klappn. De schoaln zyn an de buutnkant diep dounkerblauw tout zwart en van binn en ze een loage peirelmoer. Soms wordt er in de schelpe een klêen peireltje gevormd. Ot er een zandkorrel in de schelpe terechte komt vormt de mussel doa kalkloagsjes round. Da wordt ton een peireltje da bykan alsan ounregelmoatig van vorm is en nie glanzend, dus nie vele weird. Mussels zittn vaste me byssusdroadn die bestoan uut een kleefstoffe die ofgescheidn wordt deur een specioale kliere. Z'èn een gespierde voet die dounkerbruun is van kleur.

Mussels zittn mêestol an de rotsen vaste of begroavn under in zand of slyk. By ebbe kun je ze zien alachter ip de golfbrekers.  Ze leven van plankton dat deur de sifong (een buzetje) noa binn gezogen wordt en were uutgescheidn. Een mussel kan styf vele woater deur z'n lyf pompn. De bevruchtinge gebeurt in 't woater. Uut de eitjes kommen d'r larven die in 't plankton bluven zweevn. Achter 'n ende ountwikkeln de larven een schelptje da noa de bodem zinkt en em vaste zet. Da noemn ze spatval.
Mussels kun je algemêen vindn langs de kustn en binnzêeën van 't Noordatlantisch gebied. Ze wordn in Europa gekwikt en g'eetn. Edulis betêkent eetboar in 't Latyn.




#Article 610: Floris ende Blancefloer (344 words)


Floris ende Blancefloer is e romang van round 1260 en 't is en avontuur van minnen (en oofse romang). 't Veroal bestoat uut 3973 verzn en 't goat over oe da makoar echt geirn zien olles overwint, los van wuk en ofkomste, geloof of gelyk wuk. 

't Is eschreevn deur Diederik van Assenede round 1260 en 't is e vertoalienge uut 't Frans van Floire et Blancheflor uut de twoofstn êeuwe. Ze bedoelienge wos voen 't veroal voen iederêen verstoanboar te moakn (dat 'n uutlegt in de verzn 20 toet 27).

E Saraceenschn keunienk gift e christelyie groavinne an ze wuuf en zie meugt neur en lyk slavinne. Ze komn goed overêen en ze krygn olletwêe e kind (de Sareceensche e zeune (Floris) en de groavinne en dochter (Blancefloer). Die kienders groein tope up en komn achter en ende verliefd up makoar. 'n Keunienk en wult dadde nie en ne zendt Floris nor e verre schole en Blancefloer verkopt 'n an commerçantn uut Babylonië. A Floris werekêert, zeggn ze derteegn da Blancefloer dôod is. At 'n ze zevn tekort wult doen, vertelt ze moeder wuk dat er echt gebeurd is en ne zweirt dat 'n nie go rustn vôorn dat 'n Blancefloer were evoen et. E krygt van ze moeder nog e toverrienk mei die nem uut olle rieschelike situoasches ku reddn.

E viendt neur were in Babylon, woa da ze upeslootn zit in e torre die van en emir van doa te plekke is. Floris komt moat met 'n bewoaker (die portwerder) en 'n dien krygt nem binn in e grôte mande bloemn. 't Lukt, mo 'n emir viendt ze ogliek en e rechtbank (vierschaar) verôordêelt nunder toet verbrandienge. Floris wult ze rienk geevn an Blancefloer, mo zie wult nie vors zounder nem en wult dien rienk nie gebruukn voen weg te groakn. De rechters vien dadde zo oofs, danze nunder vrie loatn. Oendertusschn zyn d'ouders van Floris dôod en ze komn keunienk en keunienginne. Ze krygn e dochter die Baerte metten breden voeten noemt en de moeder van Karel de Grote is.




#Article 611: Vlamsche goai (169 words)


Nen Vlamsche goai (Garrulus glandarius) es ne veugel van de familie van de kroaiachtign.

De Vlamsche goai heit een vrêe typisch uutzicht. Ie es oungeveer 34 cm grôot en heit een licht-rost-bruun kleur ip zyne rugge, kop en buuk. Ip zyn witte kele heit ie een zwarte strepe en ip zyn vôorhôofd zwart-wit gestreepte pluumn. Zyn vlerkn zyn zwart, moar me blauwe stikkn tussn. 

De Vlamsche goai eet eikels en beukenootn, dat ie begroaft en soms were vergeet ip te groavn. Doardeure zorgt ie voo de groei van nieuwe bôomn. Ie eet ôok insektn en eiers van zangveugels.

Ie komt overol vôorn in Europa, surtout in noald- en gemingde bossn. 

Gelyk iedere veugel begunt ie in 't vôorjoar een nest te moakn in bôomn. Het vrouwke legt oungeveer 6 eiers in het nest, die eiers zyn grysgroen va kleur, me klêene bruune spikkelkes. Olletwêe de ouders broedn de eiers uut. Achter 16 doagn koomn de eiers uut. De joungn bluuvn 3 weekn in udder nest, doarnoa lêern ze vliegn.




#Article 612: Caecotrofie (407 words)


Caecotrofie (seekootrofie uutgesprookn) is de weegoarde van de penswerkienge by d'herkauwers. 

Caecotrofie is 't verschynsel da keuns under voeier twêe kêers ip eten. Zuste lik d'herkauwers eten ze veel vezelig materiaal, dus ges, hooi, strooi, schorse, en vanalles wo dat er vele ruwe celstoffe in zit. Keuns en pertangs ginne pense wo dat er van alle soorten micro-organismen in leven lik by d'herkauwers. 

Keuns en ne slokderm, mage en dinne derm zuste lik de mens. Ipname van voedingstoffen no de bloedbane gebeurt in de dinne derm. Met dat de microbiële verteirienge van al da vezelig materiaal mo gebeurt in de blende derm die achter de dinne derm hangt, zou 't keun dus eigelik met die voedingsstoffen nie vele nie meer zyn. Doa mee da keuns dor een truuksje ip gevoen en. Keuns eten verre ne hele dag deure. Al da voeier goat deur de mage en dinne derm no de blende derm wo dat 't microbieel verteird wordt. In de loop van de vornoene zetten de keuns under ip under gemak ip under achterwerk. Ze briengn do by underne kop toe by under gat. Den helt van den inhoud van de blende derm goat deur de dikke derm en esderm (Nl: endeldarm) nor 't gat. Onderweg wordt heel 't sootje verdeeld in klêne pakketjes met een bitje slym round. Effenan dat er zuk pakketje uut da keun zen gat komt, zwelgt em da deure zounder meer. Al die microbieel verteirde voedingsstoffen kommn nu in de mage wo dat ook 't microbieel eiwit verteird wordt, en derachter kommn die zaken in de dinne derm wo dat nu de verteirde voedingsstoffen in de bloedboane goan. 

Caecotrofie is een merkweirdig systêem om vezelachtig materiaal te verteirn zounder pense. Een zwak punt eran is dat een keun noois gin diarree mag en. Diarree is deur diene deurezwelgtechniek voe keuns een dodelikke ziekte. Keunekwekers houdn dorom assan goed de kleur van 't vel van under keuns in de goatn. Professionele keunekwekers hen praktisch assan witte keuns, namelik moeren (Nl: voedsters) van de rassen Witte van Dendermonde of Californiër, en buks (Nl: rammelaars) van 't ras Witte Nieuw-Zeelander. A je ziet dat under witte pels een kleên bitje matter is dan gewente, of zelfs een bitje bruunachtig, ton wit je da je keuns al verflauwd zyn, en kantje boord diarree an 't krygn zyn. Een klêen bitje azyn in 't drienkwoater doen helpt dikkers.

Caecum is de Latynse benamienge van de blende derm.




#Article 613: Vienke (214 words)


Een vienke (Fringilla coelebs) es ne zangveugel.

De vienke es nen veelgekleurde veugel: de ôofdtôon van et manneke es rostbruun, da vôornkomt ip de buuk, de rugge en zyn koakn. Ie eit ôok nen gryze kop en nekke. Zyn vleugels ein zwart-witte streepn in twêe bandn. 't Vrouwke es een bitje minder ipvoallend en egoaler bruun: van boovn wa dounkerder, van oundern wa lichter.

Ge vindt de veugel in bossn (lôof-, noald- en gemingde bossn), in parkn en in unnen of. Zowel in vlakke streekn als in bergn koom je em teegn. In West-Vloandern es't ie dikwyls te zien.

De nestn van ne vienke goa je vindn in bôomn, in de vorke tussn twêe takkn. Ze zyn gecamoufleerd me mossn en briel van insektn en spinn. De vrouwkes leggn drie tot zes eiers in 't vôorjoar. Ze broedt de eiers allêne uut, moar achter de geboorte geevn zowel et vrouwke als et manneke eetn: insektn, larvn en rupsn. Achter twêe weekn vliegn de joungn uut.

De volwassn veugels eet vôorol zoad, moar soms ôok vruchtn en bôomknoppn.

De veugels ein een typische zang, de vienkeslag, die ton nog streekgeboundn es ôok: in Vloandern eindigt zyn lied olsan me 'suskewiet'. 't Es de boasis gan vormn voo ne volkssport Vienkezettieng, die populair es in Vloandern.




#Article 614: Meetkerke (122 words)


Meetkerke is e klêen dorptje in de Belgische provincie West-Vloandern en e dêelgemêente van Zuunkerke. 't Is een polderdorptje, ip een stik of vier kilometer van de stad Brugge, en der weunn bykan 400 inweuners.

De parochie en de kerke zyn genoemd noar Onze-Lieve-Vrouwe. Langst 't dorpscentrum en de kerke lopt 't Blanknbergs Varretje.

't Proenkstik van de kerke is een massief outn Onze-Lieve-Vrouwebeeld uut de 15e êeuwe (tusschn 1430 en 1480). Volgns de legende zou 't beeld ipgevist gewist zyn uut de zêe in Blanknberge. By de voltooiinge van de kerke in 1640 wierd 't beeld in z'n nieuwe nisse geplatst in de Mariakapelle. Vanof dien tyd wierd Meetkerke een bekende bedevoartsplekke. De acht miroakelschilderyen uut de 17e êeuwe getuugn doavan.




#Article 615: Vlissegem (123 words)


Vlissegem is e landelik dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van de kustgemêente Den Hoane. Ip 't groundgebied weunn der e stik of 2000 menschn. 

Vlissegem was toet 1977 e zelfstandige gemêente, met 't dorpscentrum ip e grôte drie kilometer van de Vlamsche Kust. Ip 't groundgebied van Vlissegem en angrenzende gemêente Klemskerke lag vlak teegn de kust 't gehucht Den Hoane, da vanof de 19sten eeuw uutgroeide toet e grôte villawyk en e toeristische plekke an zêe. By de gemêentelike fuuzjes in 1977 is Vlissegem e dêel van de gemêente Den Hoane gekommn, woavan dat Den Hoane-Centrum d'hoofdplekke werd. Mêer of 600 menschn weunn in 't oud dorpscentrum van Vlissegem zelve en mêer of 1300 menschn in Den Hoane-Centrum.




#Article 616: Kwalle (327 words)


E kwalle of e galle, klasse schyfkwalln (Scyphozoa), is e bêeste van de stamme Netelbêestn (Cnidaria). De noame kwalle wordt ook gebruukt vo de verwante klassn hydroïdpoliepn (Hydrozoa), kubuskwalln (Cubozoa) en steelkwalln (Staurozoa), en de nie verwante stamme Rebbekwalln (Ctenophora).

Kwalln zyn simpel gebouwde bêestn. Ze bestoan vo 95% uut woater. In 't klokvormig lyf ist er e grôte centrale holte woabinn dan al de processn gebeurn. Z' hen gin orgoann moa gespecialiseerde celln. De wandn van de holte hen e binn-en buutnloage. De binnloage zorgt vo de verteirienge van 't eetn. Der is moar één openienge noa buutn toe die vo d' ipnoame van voedienge zorgt en vo d' uutscheidienge. Die openienge zit van ounder in 't middn. Doa zittn ook de geslachtscelln. Round de moundopenienge zyn der vier moundoarms, moa by sommigte sôortn groein der vanof de bôord van de klokke nog tentoakels, e sôorte lange drendels.

Kwalln zyn roofbêestn die de prooi met de tentoakels noar hunder mound briengn. Z' eetn klêene kriftn, en klêene vissn. Hunder vangoarms zittn vul netelcelln, woamee dan z' hunder prooi verlammn. Ip 't vel van menschn verôorzoakn ze dikwils pynlikke blèinen lik van tiengels (nittels). De vôortplantienge gebeurt ip e speciale maniere. Kwalln hen gin sex. De vintjes stortn hunder spermacelln in de zêe die ton noa 't vrouwtje stroomn. De wuuvetjes leggn eitjes die bevrucht wordn. Uut zo e bevrucht eitje komt er êest e larvetje (planula) dat uutgroeit tout e klêene geleiachtige poliepe van 1 cm grôot. Da polieptje zet hem vaste ip e schelpe, stêen of wier. De tentoakels groein noa boovn. In bepoalde moandn van 't joar kommn van de top klêene schuttelvormige kwalletjes los (strobiloasje) die uutgroein tout grôte kwalln.

In iedere zêe, van de Poolzêe tout an den Evenoare, leevn der kwalln. De sôortn die 't mêest vôornkommn zyn de ôorkwalle, de blauwe zêepaddestoel, de blauwe hoarkwalle en de kompaskwalle. De kwalln die je 't mêest ziet in de Nôordzêe zyn ôorkwalln. 




#Article 617: Steve Ramon (238 words)


Steve Ramon (°Brugge, 29 december 1979) is e professioneeln Vlamschen mottocrosser. 

Steve Ramon komt nu uut in de GP MX1 klasse. E rydt voe 't moment (2010) met e Suzuki 450. 
Ze bynoame is Da Bomb. Ramon is e styf regelmoatigen crosser zounder uutschieters. E krygt dikkers 't verwyt dat 'n ni ard enoeg is in de duels, en te makkelik e concurrent lat passeern.

In et sezoen 2007 es't ie weireldkampioen gekoomn. Het roare an die overwinnienge wos da't ie doarvôorn gin êen overwinnienge in een individuele wedstryd nôdig oat: e won nu en ton wel e keir e reekse, moar e pakte nôois d'eindoverwinnienge. Ramon adde ouk e bitje chance dat Coppins, die leider wos, gekwetst is uutgevolln. 
Ie es ôok Belgisch kampioen gekoomn in Orp-Le-Grand.

Op 20 april won Steve Ramon zyn êestn Grôotn Prys. In de Grôotn Prys van Spanje wont 'n dêeste reekse. En omda 't zo styf rinde, en hêel 't parcours in môze wos, en ze de twidde reekse nie mi moetn ryen. In de latste manche van 't sezoen koste Ramon zyn achterstand op David Philippaerts (Italie) ne mir inoaln: en endigt 'n twiddn in 't algemêen klassement en is dus vice-weireldkampioen.

E sezoen die ni styf succesvol wos. En adde e breuke an zyn nekke, en doadeure kost'n lang ni meidoen. 't Wos 'n êeste keir sedert 2000 da Steve Ramon in 't WK ni by d'êeste 4 endigde.




#Article 618: Klemskerke (210 words)


Klemskerke is een oud polderdorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van de kustgemêente Den Hoane.

Klemskerke was tout 1977 e zelfstandige Belgische gemêente, met 't dorpscentrum ip e grôte drie kilometer van de Vlamsche Kust. Ip 't groundgebied va Klemskerke en angrenzende gemêente Vlissegem lag vlak teegn de kust 't gehucht Den Hoane, da vanof de 19sten eeuw uutgroeide tout e grôte villawyk en toeristische plekke an zêe. 't Ligt grôtendêels ip 't groundgebied van Klemskerke. By de gemêentelike fuuzjes in 1977 is Klemskerke e dêel van de gemêente Den Hoane gekommn, woavan dat Den Hoane-Centrum d'hoofdplekke werd. Ook teegn de grenze mè Brèènienge ountstound er teegn de kust e toeristisch gehucht, Vosseslag. Der weunn moar e klêne 600 menschn in 't oud centrum van Klemskerke zelve, moar ip 't groundgebied weunn der dus mêer of 5000 menschn in Vosseslag en surtout in Den Hoane-Centrum.

't Oudste gevoundn geschreevn document over Klemskerke is ol van 1003, woarin dat de plekke wordt vermeld ounder de noame Clemeskirca, kerke van Cleme. De kerke, genoemd noa Sint Clemens, is van in de 13ste-14sten eeuw, toen dat er e gotische hallenkerke werd gebouwd ter vervangienge van een oorsprounkelik kerksje. 't Kôor werd in 1856 uutgebreid en de kerke is oundertusschn beschermd.




#Article 619: Willem van Saeftinghe (237 words)


Willem van Saeftinghe was een leeknbroeder van de Cisterciënzerabdy van Ter Doest.

Je wierd ie beroemd binst de Guldnspoornslag omdat ie den deen was die Robert II van Artois, den anvoerder van de Fransche, van ze pêêrd sleurdige, zodanig dan d'andre em kostn dôod sloan.  Je zoud ie ook vele Fransche ridders een koptje klinder gemakt ên binst die slag.

Nen braven ist ie noois nie gewist, wan in 1308 vermôorddet ie de keldrmèèster en kwetste t'y den abt van z'n abdy, in een deur em geleidn ipstand van de leeknbroeders, omda den abt beslootn aad vo de boerderyen van d'abdy te verpachtn, woadeure dan de leeknbroeders under werk zoun verliezn. Achter de môord moest Willem em verschansn in de kerketorre van Lissewege vo de volgeliengn van den abt. Moa van de moment da da nieuws in Brugge bekend wierd, trokkn een zeune van Pieter de Coninck en Jan Breydel t'ope me 80 andre Bruggeliengn ip vor em t'oentzettn. Je wierd deur den Paus Clemang V in de ban van de kerke gesleegn. In 1309 wierdn zyn misdoadn vergeevn, moa wierd y verplicht in te treên by d'ospitolridders en dermee op kruustocht te goan. Je zoud ie gesneuveld zyn by't beleg van Rhodos.

Z'n bronzn standbild, gemakt deur Jef Claerhout, stot sins 1988 in Lissewege ip de markt. Der wierd deur Frédéric Devreese een opera geschreevn over Willem van Saeftinghe womee dat ie den Italia-prys gewounn eet.




#Article 620: Leo Van Paemel (380 words)


Leo Joris Van Paemel (Blanknberge, 15 januoari 1914 - Brugge, 28 januoari 1995) was e West-Vlamsche kunstschilder. 

Leo Van Paemel is geboren in Blanknberge tegoare me z'n twilliengbroere Willy. Je verteldege zelve dat 'n altyd getêkend hèt vo zoverre dat 'n z'n kienderjoarn koste herinnern. Der bestoan nog têkeniengen van hem gemakt in Lissewege, Uutkerke en Blanknberge van 1927. Je was ton 13 joar oud. 

Als lêerlienk van den RMS in Blanknberge mocht 'n z'n Nederlandsche ipstellen met eigen têkeniengen illustreern. Die werksjes wierdn ton uutg'hangn ip d'overdekte speelplatse. Die steun ip schole was e duwtje in de goeie richtienge moa nie den ênigstn stimulans. Je vergezelde geregeld z'n nounkel Jules, die ton nog schilderde, deur 't polderlandschap round Uutkerke, Lissewege, Zuunkerke of Dizzêle. Doar hèt Leo Van Paemel z'n êeste lessen in 't schildern gekreegn. 

Loater hèt 'n gestudeerd an de Keunienklike Academie vo Schône Kunstn in Antwerpn van 1929 tout 1934 en je wierd doa verschillige kêers bekrôond. In 't êeste joar an d'academie krêegt 'n al een êeste prys en der volgdn der nog vele. 

In 1934 ist 'n achter een exoamn toegeloatn an 't Nationaal Hoger Instituut vo Schône Kunstn in Antwerpn woa dat 'n tout 1940 een deur Isidoor Opsomer styf g'apprecieerde lêerlienk was.

Je was van de generoasje van Paul Boudry, Jan Cox, Jack Godderis, René de Coninck, Mark Macken, Mark Mendelson, Luc De Jaegher en Luc Peire, moa j'is een totoal eigen weg ipgegoan. Leo Van Paemel was e persôonlike vertolker van de Nôordzêe en alles wa der mee verband houdt: 't strangeleven, de sfeer ip de zêedyk, de gezellige drukte in de visschers-en jachthoavetjes en de Polders. 

Je schilderde ook in Frankryk (Provence, Normandië, Bretagne), Iengeland (Lancashire), en Holland. Z'n specialiteit was wel 't schilderen van portretfigeurn. J'is ter in gesloagd een moderne interpretoasje te geevn an e klassiek genre, met de techniek van d'oude mêesters.

In 1942 - 1946 had 'n z'n atelier in Brussel. In 1946 kwamt 'n were noa Blanknberge. Vanof de joaren '60 hèt 'n ton van de kunst z'n beroep gemakt. 

In 1968 ist 'n noa Brugge goan weunn woa dat 'n z'n atelier had vlak by d'halletorre. J'is ook in Brugge gestorvn moa je ligt begroavn in Blanknberge lik dat 'n 't altyd zelve gewild hèt.




#Article 621: Koolmêze (225 words)


De koolmêze (Parus major) es ne zangveugel.

Olhoewel de mêezn nogol sterk ip elkoar gelykn, keun je de koolmêze gemakkelik verkenn an zyne zwarte kop. Ie eit ôok nog ne zwartn band ip zyn borste ip nen geeln buuk. Zyn koakn zyn wit, zyn vleugels zyn blauw-groen. By 't vrouwke es de borstband klinder en korter dan by het manneke.

Et geluud dat ie vôortbringt es een rap ip elkoar volgend tuut-tuut.

De koolmêze vind je overol in Europa. Zyn aantal weird geschat ip 37 tot 52 miljoen poarn. Typeernd voo zyn vôorkoomn es dat ie de aantalln koolmêezn met de joarn vrêe kan verschilln. De mêeste koolmêezn overleevn t'êeste joar nie. De koolmêze vind je mêestol in 't geburte van streukn, parkn, en bôomgoardn. Ge goat em ôok dikwils teegnkomn in unen of.

De koolmêze makt zyn nest in hooln. Ie slapt er in en legt er zyn eiers in. Ie broedt in de periode van einde moarte tot einde juni. Et vrouwke legt achte tot elf eiers, die wit zyn me rôod-bruune plekkn. De eiers koomn achter twêe weekn uut, en drie weekn loater keun de joungn ol uutvliegn.

Koolmêezn eetn een bitje van olles. In de zomer eetn ze geirn insektn, moar anders eetn ze zoadn, beukenootn, oazelnootn en bessn. Koolmêezn zyn ôok zot van netjes me pindanootn of vetbolln me zoad.




#Article 622: Kokmêeuwe (212 words)


De kokmêeuwe (Chroicocephalus ridibundus) es ne veugel van de familie van de mêeuwn. Vroeger wierd de sôorte by 't geslacht Larus ingedêeld.

De kokmêeuwe es me zyn 40 cm een klêendere mêeuwe. Der es gin verschil tussn het manneke en het vrouwke. De kop es zwart en zyn lyf es wit, moar zyn vleugels zyn zilvergrys. De toppn van de vleugels zyn zwart. Ie eit oranje pôotn en nen oranje snoavel. In de winter ein ze gin zwarte kappe.

De kokmêeuwe komt overols vôorn in Europa, moar mêestol an zêe. 't Es de mêest vôorkoomnde mêeuwe an de Vlamsche kust. In de winter durft ie ol ne kêe mêer in het binneland te trekkn.

De veugels moakn udder nest in moerassn en meern in het binnenland. Ze doen da in kolonie en ze moakn doarbie vee leevn, om andere bêestn of te schrikkn. Ze moakn udder nest va umus en bloarn. Ze leggen êene kêe eiers, in april - meie en leggn doarbie 3 lichtgele eiers. Dedie koomn uut achter 3 weekn, en 't deurt ton nog 6 weekn vôor da de joungn uutvliegn.

De mêeuwn eetn overre olles, en doarom zie je ze nogol ne kêe by stortplekkn en ofvol. Moar anders eetn ze ôok krabbn, insektn, poaliengn, weekdiern en wormn.




#Article 623: Zworte kroaie (350 words)


De zworte kroaie (Corvus corone) is e grôotn zangveugel uut de familie van de kroaiachtigen.

Kroain zyn e bitje klinder of roavn (roavn kun bykan 70 cantmeiter lank komn, kroain mor e grôte 50). Ze trekkn der wel stief up, ze zyn hêlegans zwort en up nunder pluumn zit er e groenn schienk.

Zworte kroain komn vôorn in hêel West-Europa en in NO-Azië (corvus corone orientalis). Doatusschn komt de boente kroaie vôorn (die oek witte pluumn het, corvus cornix). De twêe sôortn zyn ountstoan deur ander beisn 'n latstn Ystyd verschillnde populoasches anders evolueerd zyn. Ze kunn wel nog leevnde en zest vruchtboare joungn krygn, die wel eki gebeurt an de grenzn va nunder verspreidiengsgebied.

Kroain komn e bitje overol vôorn (up en round stikkn, mor oek round bebouwienge en in steejn). 

Kroain eetn vanolles, mo ze zoekn surtout achter dôo bêestn (lik bêestn die dôod ereen zyn). Z'eet oek wel fruut, zoadn, eiers, overschottn (woadeure dan der oek vele up vuulhoopn zittn) en klindere bêestn (wormtjes, fernient, muuzn,  kuntjes,...).

Kroain leggn e stik of 7 eiers in e nest da trekt up dadde van en ekster (in hoge boomn mêestol). Achter e klêne 20 doagn komn d'eiers uut en toune geevn de twêe ouders nunder teetn (oltemets nog tope met e jounk van 't joar dervôorn). Achter e goe 35 doagn vliegt z'uut.

Kroaien en eksters zyn styve slimme veugels. Ze zyn by de zeldzoame bêesten die de geluudn en stemmn van minsen kunn achterdoene. Ze kenn ôok simple vormen van alloam moakn voe beetr an teetn te groakn.

Voe de nootn te kroaken vliegn ze der mee hôge in de lucht en loatn ze vollen ip nen arten ounderground. Doadeure zyn der regelmoatig ruutn gebrookn in de chique veranda's en me glas overdekte binnenovekes lik in 't Vlams parlement.

In steejn zyn der ol ezien die nootn loatn voln up zêbrapoadn me luchtn. Ander toene otto's passeern, ryen dedie die nootn in brokkn en at were groene is voe de menschn die te voete zyn, landn ze en kunn ze de binnekant van de note uuthoaln en upeetn.




#Article 624: Pimpelmêze (256 words)


 
Pimpelmêezn (Cyanistes caeruleus, vroeger Parus caeruleus) zyn klêne zangveugeltjes, die trekkn up koolmêezn, mo wel e bitje klinder zyn. In de wienter kuj ze vele zien aj teetn legt of hangt (surtout oapenotjes, mor oek vetbolln).

Pimpelmêzetjes kommn mor e grôte 10 cantmeiter. 

Ze zyn schône ekleurd, me nunder gilf buuksje en nundern rik en nunder vlerkn die blauw en groene zyn. Nunder koptje is wit met e bitje zwort (oundermêer e strieptje over nunder oogn). De boovnkant van nundern kop is blauw.

Pimpelmêezn kommn vôorn in bykan hêel Europa toet in 't zuudn va Scandinoavië en in 't westn van Azië. De mêeste trekkn in de wienter nie no 't zuudn.
Eigentlik zyn 't busveugels, mor oundertusschn kommn ze e bitje overol vôorn, in de wienter oek vele in hovetjes woa dat er teetn uphangn is. 't Zyn echte akroboatn, die stief goed an gevulde zaksjes kunn hangn.

Z'eetn juste lik koolmêezn en de mêeste aar mêezn olle sôortn zoadn (mor oek oapenotjes) en vele sôortn fernient, zeker an ze joungn henn. 

In Iengeland zyn der die mekflosschn oopn doen (van die oude modelln die up de zulle stoan) voun 't vet die der vanboovn updryft.

Ze moakn nunder nest in olle sôortn gatjes en ze leggn oek gemakkelik eiers in nestkassn (met e gatje die te klêne is voe koolmêezn). Ze moakn e zocht nestje va mos, hoar, wulle en pluumtjes. Ze leggn oungeveer 8 eiers, mo 't kun der oek mêer zyn. Oltemets leggn der mêer of 1 wuvetje in 't zeste nest.




#Article 625: Etse (119 words)


Een etse is een diepdruk ip papier, soms perkament of zyde, van e vôorstellienge die met e zeur uutgebeetn wordt in e metoaln ploate van koper of stoal en sedert de 19e êeuwe ook zienk.

Achter 't polystn wordt ip de ploate een zeurbestendige, soms gepigmenteerde etsground angebrocht. Den etser kunt direct in de ground têeknen met e bottn etsnoalde of via een overgebrochte têkenienge. Vo etsvloeistoffe wordt mêestal verdind salpeterzeur gebruukt, soms yzerchloride. De gradoaties in kloar-dounker kryg je deur minder of dieper te bytn. De dêlen die genoeg geëtst zyn wordn ofgedekt mè dekvernis. Azo ountstoat een dieptetêkenienge ip de ploate die ton kan gebruukt wordn vo drukploate.

De vroegst gedateerde etse is van 't joar 1513.




#Article 626: Frans Masereel (305 words)


Frans Masereel (Blanknberge 30 juli 1889 - Avignon 3 januoari 1972) was e Vlamsche graveur en illustrateur.

Je wierd geboren in Blanknberge moa groeide ip in Gent woa dat 'n weunde van 1894-1911. De fabrieksstad Gent, woa dat er in dien tyd vele sociaal oenrecht was en de werkmenschn under organiseerdn, ligt an de basis van 't sociaal engagement van de kunstnoare. De stad Gent was vor hem van grôot belang. J'hè vele têkeniengn van de stad gemakt en je wilde der ook begroavn wordn. Masereel krêeg z'n academische ipleidienge in d' Academie vo Schône Kunstn in Gent (1907-1908) by de schilder Jean Delvin en je was een uutzounderlik begoafde lêerlienk. Je reisde styf vele, ounder andere noar Iengeland, Zwitserland en Tunesië.

Round 1910 giengt'n in Parys weunn en kwam toevallig in contact met de houtgraveure. G'inspireerd deur anarchistische, internationalistische en pacifistische ideeën most de jounge Masereel by 't begun van den Êeste Weireldoorloge vluchtn noa Genève. Dienstweigeren wierd in die doagn anzien lik e serieuze misdoad teegn 't voaderland. 't Deurde ton ook e joar of viftiene êer dat 'n uus land were binn mocht. De ballingschap brocht hem wel in contact met e grôot dêel intellectuelen en kunstnoars met e progressieve overtugienge, lik Stefan Zweig, Herman Hesse, Thomas Mann, Romain Rolland, Klaus Mann, Kurt Tucholsky...Masereel ountwikkelde z'n vakmanschap als houtsnyder vanuut e dudelik politiek, moatschappelik engagement, ounder andere als cartoonist-illustrator by kritische, progressieve, surtout pacifistische tydschriftn en als ountwerper van affiches en pamflettn. D'êeste joarn achter den oorloge wierd 'n deur de Belgische regerienge beschouwd als dienstweigeroare. In 1920 giengt 'n were in Parys weunn en loater in Equihen by Boulogne. 

Achter de Twidde Weireldoorloge verblêeft 'n in Avignon en Nice.

Van 1947-1951 wast 'n lêroare sierkunstn in Saarbrucken.

Frans Masereel stierf in Avignon moa je wierd begroaven in Sint-Amandsberg, dêelgemêente van Gent.




#Article 627: Blauwn reiger (324 words)


Blauwe reigers, mêestol geweune reigers enoemd, zyn grôte veugels die vôornkomn in verre hêel Europa, in Afrika en in Azië. Oek in West-Vloandern kuj ze up vele plekkn teegnkomn.

Reigers zyn grôte veugels die verre e meiter lank komn. De vintjes en de wuvetjes verschilln in uutzicht nie va makoar. Van kleur zyn ze setoe grysde, buutn d'uutendn van nunder vlerken, die mêer blauwachtig en dounkerder zyn. A nundern kop en ze e zworte striepe, die deurelopt in e plume. Nundern bek is gilf en ne kud oraje of rôodachtig uutsloan in poartyd.

Blauwe reigers komn vôorn in verre hêel Europa en in grôte stikkn van Azië en Afrika. In Amerika zit er e sôorte die der stief up trekt.

't Zyn veugels die eboendn zyn an woater, woa dan ze 't mêeste van nunder teetn zoekn. Ze stoan mêestol in woater da nie te diepe is en at er e visseltje passirt, schiet nundern kop no beneen en pakkn ze 't me nundern bek. 

Oel ier vien je reigers setoe an vyvers, boerepittn en meisn (natte wêen). In (grôot)stedelik gebied vien je z'oek dichte byn uuzn, up de buutn zyn ze mêestol vele schuwer.

Z'eetn olle visschn die nie te grôot zyn (gelik stekelboarsn, poalink, boars, karpers en ândre), mor oek puudn, muuzn en klêne veugels.

Ze zyn deur vele visliefebbers nie geirn ezien omdan ze wel eki duvn vis uut vyvertjes pakkn (lik goudvisschn of koi's,...). Doarom zyn der vele menschn met e vyver die der visdroad over spann of die e plastiekn reiger zettn (reigers leevn ollêne en goan toene dus nie landn). 

Reigers droagn nest in oge boomn of in riet, mêestol in kolonies. De wuvetjes leggn doa toene en ei of 5-6 in, die uutkomn achter 28 doagn. De twêe ouders oaln teetn, danz e êest zevve upeetn en toene were uutspuugn.

Sommigte reigers bluuvn ier voen te overwientern, mo de mêeste trekkn in de wienter no 't zuudn.




#Article 628: Witte kwiksteirt (110 words)


Nen witte kwiksteirt (Motacilla alba) es nen veugel van de familie van piepers en kwiksteirtn. Zyne mêest in et ôog springende eignschap es zyn rap ip en neer goand steirtje.

De witte kwiksteirt of peirdewachter es oungeveer 18 cm grôot. Ze zyn vrêe nerveus, zowel o ze vliegn als o ze ip de ground zittn (me et bekende steirtje). De boovnkant es grys, en zyne steirt es wit. Zyne kop en buuk es wit, moar ie eit wel nen zwarte eisenpanne en borst.

Ie komt een bitje overol vôorn, zelfs dichte by uuzn, allêene nie in de sterk bebouwde zones. Witte kwiksteirtn trekkn in de winter noo warmere zuudelyke streekn.




#Article 629: Zêe (269 words)


Een zêe is e grôte zoutwoatermassa round de verschillige vastelandn ip eirde en stoat in verbindinge met een andere zêe of een oceoan. Een zêe et een bodem die dêel uutmakt van een continent, een oceoan vormt een zelfstandig gehêel met een eigen circuloatie. 

Vanof de kust noa de diepzêe ist er êest e betrekkelik vlakke stroke zêebodem ('t continentoal plat). Vanof e diepte van 180 m wordt de hellinge vele grotter (de continentoale hellinge). Ip e diepte van 3000 toet 6000 m ligt de diepzêebodem. De gemiddelde diepte van een weireldzêe is ca 3730 m. De grotst gekende diepte is 11515 m.

Oe zuverder 't zêewoater, oe blauwer de kleur. Deur organische stoffn wordt de kleur groener. Oe dieper, oe minder kloar en oe kouder. Ip 200 m is 't compleet dounker in de zêe en beneedn de 1000 m ist er e temperateure van ca 0 °C. Deur 't zout in 't zêewoater bevriest 't moa by e styf lêge temperateure. 

Zêeën en oceoann besloan 70% van 't eirdippervlak. 97% van 't woater ip eirde is zout zêewoater. Machtige stromingen trekkn deur de zêe, woavan dat de warme Golfstroom en de koude Labradorstroom 't gekendst zyn. De woaterspegel van de zêe stygt of doalt deur de getydn.

De zêe et een styf ryke bêestn-en plantnweireld en is dus een belangryke voedselbronne. Ook de winninge van olie en goaze in d'oundiepe randzêeën is van grôot economisch belang. De zêe zorgt ook vo 't proper oudn van uze planete. Mest-en afvalstoffn die via rivieren in de zêe terechte kommn wordn ofgebrookn deur bacterieën of wordn ipgenomen in de voedselkeetn.




#Article 630: Kakkernestje (302 words)


De term kakkernestje of kakkersnestje (Brugge) goa mêestal gepoard mee twêe criteria: ten êeste moet 't kakkernestje veel jounger zyn of z'n andere broers of zusters, en ten twêede moet 't kakkernestje vrêe verwend zyn van z'n ouders, 't is te zeggen, mêer dan d'andre klêen mann die vôor 't kakkernestje geboorn zyn.

Een kakkernestje is 'ntwien die veel loater geboorn is of de andere kinders van z'n ouders. D'er is wel nog wa klappinge over wat dat die periode minstens zoe moetn zyn, moa ge kunt stellen da vana't er mêer of 8 joar tussn de vôorlatstn en de latstn van de kinders zit, dat er wel deeglik sproake kan zyn van een kakkernestje.
Verdr wordt een kakkernestje bovendien ton nog mêestal zwoar verwend en bedorven deur z'n ouders. Angezien da ze nie mi gepeisd addn van nog ne klêen te krygn, zien ze (en ton vooral de moedre) da kind mêestal als een geschenk en goan da kind ton ook nog ne kêe bederven als bedankinge voe d'er te zyn in feite.

Een kakkernestje is mêestal dôoverwend omda 't zo geirn gezien is.  Azô zoe 't mêer kansn krygn dan d'andere kinders.  Nie alêne 't gezin zelve moak zich azô schuldig an bedervinge van 't kakkernestje, moar ook d'andre minsn van buutn 't gezin zien 't kakkernestje als ntwa specioal en gedroagn udder d'er ôok noar. 

't Kakkernestje zyn is echter ôok nie olles: d'oudere broers en zusters zyn mêestal jaloes a ze zien oe dat dienen achterkommer veel mêer gedoan krygt van z'n ouders en goan ton ôok mêer ip 't kakkernestje z'n kappe zittn, mee olle mentoale gevolgn van dien.  't Verwyt da ze soms ôok noar uddere kop geslingerd krygn is da ze een accidentje zoen zyn. En tis vrjeed, ma tmoe gezeid wordn, tis mêestal azo.




#Article 631: Wullok (185 words)


E wullok (Buccinum undatum) is een kieuwslekke met een oge spiroalvormige schelpe van 10–12 cm.

E wullok et e grôte, dikke schelpe met 7-8 wiendiengn. De moendopenienge besloat bykan den elt van de schelpe. By 't levend bêestje stikt er an den oenderkant e slurftje noa buutn', de sypho. 

E wullok is een echt'n oaseter. Z'n eet'n bestoat surtout uut dôwe bêest'n moar ook klêne levende zêebêestjes. In de schelpe zie je moa zeld'n e wullok. Je lat dikkels z'n uus achter en d'r komt ton een andere bêeste in weunn, lik 't eremietkriftje. In de wienter word'n wulloks styf actief. Ze poaren en zett'n ton tegoare under eikapsels of. In de zomer ot de klêene wulloksjes uutgekommn zyn, spoeln die kapsels dikkels an ip 't strange. Ze zien d'r uut lik trosjes witte bloasjes, lik e spoense. De wullok kan 30 joar oud word'n, moar is styf gevoelig an overbevissienge en giftige stoffn.

Wulloks word'n g'eet'n deur de mens. Ze wordn dikkels gekokt verkocht.

Wulloks leven ip zochte bodems lik slyk of zand. Ze kommen algemêen vôren in de zêeën van 't Nôordatlantisch gebied.




#Article 632: Alpnwoatersalamander (144 words)


De Alpnwoatersalamander (Ichthyosaura alpestris) es een bêeste van de familie van de salamanders.

De mannelyke alpnwoatersalamander komt oungeveer 10 cm grôot, de vrouwkes 12 cm. Ge keunt em best erkenn an zynen ounderkant, die geel tot oranjerôod uutsloat, zounder da't er plekkn in vôornkoomn. O de ziekant es't manneke lichtblauw tot dounkerblauw, 't vrouwke es mêer blauwgrys, grysgroen tot bruungroen. Z'ein olletwêe gryszwarte plekkn ip de ziekant.

De periode da ze ip't land leevn ein de mannekes ne kam ip de rugge, moar die es veel klinder dan o't ie in 't woater leeft.

Ge keunt de alpnwoatersalamander in bitje overol in België vindn, ol goa je goe moetn zoekn. In West-Vloandern vind je em vôorol in de streeke round et Euvelland en round Brugge. 

De alpnwoatersalamander leeft dichte by et woater: in klêene vyvers, greppels en beekn, veedrinkbakkn, in klêene oundiepe woateromgeeviengn dus.




#Article 633: Viersalamander (311 words)


De Viersalamander (Salamandra salamandra) es een bêestje van de familie van de salamanders.

Vee minsn vindn de viersalamander de schôonste salamander dat er es. Ie es zwart blinknd va kleur, moar me schône gele plekkn en streepn. Ie eit nen korte, stompe steirt en an de boasis van zyn pôotn eit ie een gele plekke. Deur die kleurn weetn aar bêestn lik egels dan ze gin viersalamanders meugn eetn, z'hen klier bachtn nundern kop woamei dan ze vergif kunn wegsputn. Ze keunn tot 20 cm lank kommn en mêer dan 20 joar kommn in 't wilde, in gevangschap zoudn ze 50 joar oud kunn kommn.

De viersalamander komt nie vele mi vôorn in België, allêen in de Vlamsche Ardenn keun je em nog ip verschillnde plekkn vindn, juuste lik in d'Ardenn. Ie es vrêe difficile wa da zyn woater beteft: de plassn meugn nie te diepe zyn, der mag bykan niet in groein en de pH moet redelik neutroal zyn (tussn de 5.5 en 7.5). D'oundersôorte die in België vôornkomt, is de Salamandra salamandra terrestris.

Overdag goa je em nie vele teegnkomn, ie leeft vôorol 's nachts, o't koel es. De poarienge es vrêe typisch: het manneke tracht et vrouwke zoverre te krygn da't et nie mêe kan beweegn, ton kruupt ie der ounder en eft ze ip. Deur zyne steirt te beweegn probeert ie de cloaca te stimuleern. Lukt da, ton gift ie een spermatofoor of dat het vrouwke gewillig anneemt. De larvn groein van oktober tot april en zyn deur 't wuvetje leevnd in woater in oude beuke- en êkebusschn uuteduwd. 't Is ollêne an ze nog nie vulgroeid zyn dan viersalamanders in 't woater zittn, 't zyn d'ênigste echte landsalamanders van België.

De viersalamander eet geirn insectelarvn, kobbn, duuzndpôotn, tettiengn en slekkn. O't ie larve es, eet ie andere woaterbêestn gelik vliege-, muggelarvn, haftn en ôok klêene kreeftachtigen. 




#Article 634: Ferdinand Verbiest (226 words)


Ferdinand Verbiest S.J. (Pittem, 9 oktober 1623 – Peking, 28 januoari 1688) was een Vlamse zezuiet, missionoaris en astronoom.

Ferdinand Verbiest was 't vierde kiend van Joos Verbiest die baljuw en ountvanger was in Pittem.  Je dee zen middelboar by de zezuieten in Brugge en Kortryk, vo dorachter in Leuvn te goan studeern in de wiskunde en de wysbegeerte.  In 1659 gynkt ie t’oope met een groep andre missionoarissen no China.  Do wordt ie utendelik een goeie moat van de keizer K'ang-shi die em zelfs toet mandaryn benoemdige.
An ’t Chinees of ounderscheidet ie em deur zun werk ip astrologisch gebied: je vergeleekt de Chinese moankalendr met de Westerse zunnekalendr en dodeure kost ie an de èèsten verbeteringn anbriengn.  Je bouwdige oak een antal instrumenten en een observatorium vo de keizer. Je bouwdige een weireldbol, zunnewyzers, woatereurwerkn en hydraulische pompn tegen overstromingn. Vo zyn moat de keizer maktet ie oak een stoomwagentje woamee dat ie deur de gangn van ’t paleis tuftige.

Neffest Vlams klapte Ferdinand Verbiest nog Latyn, Duuts, Frans, Spoans, Italioans, Chinees en Tartaars, wa dat em ook ols diplomoat styf van passe kwam.

Verbiest kost ip een bepaald moment an de doadstraffe ountsnappen os de Christenen an ’t hof van hoogverroad beschuldigd werden deurdat ie een zunsverduusterienge koste vorspelln.
Je stierft ip 28 januoari 1688 in Peking en je kreegt doar e stoatsbegravinge.




#Article 635: Zêevounk (227 words)


E zêevounksje (Noctiluca scintillans) is een êencellig algsje (dinoflagelloat), dat deur anroakienge mè zeurstoffe (vb. deur de slag van een boare), e chemische reactie oundergoat woadeure dat er e luchtflitse ipgewekt wordt. Da fenomeen gebeurt by warme temperateure, in oundiep woater en by wryvienge.

Noctiluca scintillans wil letterlik zeggn flitsend nachtluchtje. Vroeger wierd et Noctiluca miliaris genoemd wat da duusd nachtluchtjes betêkent. 
Noctiluca wordt toet de groep van heterotrofe dinoflagelloatn gerekend. Heterotroof wil zeggn da ze zelve gin voediengstoffn kunn anmoakn lik plantn, moa da z' angeweezn zyn ip eetnsdêeltjes in 't woater.

't Algsje ziet er uut lik e klêen deurzichtig ballongsje mè van achtern e steirtje (flagel). De diameter is 0,5 toet 1 mm wat da styf grôot is vor een algsje. Vele sôortn fytoplankton zyn nog veel klinder.

De luchtjes van zêevounksjes wordn geproduceerd in specioale organellen (scintillons) en zyn gemakkelik te zien met 't menschelik oge. Ze wordn geproduceerd binst e chemisch proces woaby dat er energie vrykomt. Da proces wordt bioluminiscentie genoemd. De mêeste dinoflagelloatn zendn round de 600 miljoen fototonen in e flitse uut.

O j' ip e warme zomernacht ip 't strange wandelt, kun je wel e kêe de sterretjes van de zêe zien. Schuumkoppn van de boarn luchtn ton ip, wat dat e prachtig zicht is. An de kust wordt 't fosforesceern van de zêe viezn of vierzn genoemd.




#Article 636: Huuszwoaluwe (242 words)


Den uuszwoaluwe, zwolme of zwoomtje (Delichon urbicum) es nen veugel van de familie van de zangveugels.

Den uuszwoaluwe es zwart va kleur, me ne wittn buuk en kele. Zyne steirt es veel minder diepe gevorkt dan by de boerezwoaluwe. Ie komt tot 15 cm grôot. O je ze zie vliegn zyn't lik acroboatn: ze droainen en kêern da'd et nen lieve lust es. Da doen ze voo insektn te pakkn.

Den uuszwoaluwe koomt noar oes streekn in de zomer en goat noar Afrika in de winter. Ze kêern olsan were noa de plekke woar da ze geboorn en getoogn zyn. Ze moakn nestn ounder uutsteeknde diengn lik dakgootn of bruggn. Udder nest es gemakt van moze, klyte en lêem en angt lik nen omgekêerdn bol ounder de overkappienge, me boovnan een klêen gat.

Ieder joare legt et vrouwke twêe tot drie kêers eiers van oungeveer 5 eiers per kêe. De eiers zyn glanzend wit. 't Deurt 3 weekn vôor da de eiers uutgebroed zyn deur 't manneke en 't vrouwke. Doarachter bluuvn de joungn nog 3 weekn in 't nest. De twêe ouders geevn eetn, en vangn doarbie tot 9 000 insektn per dag.

In de herfst, in september koomn olle jounge veugels tôpe om noar Africa te vertrekkn. Z'ein doar 5 à 6 weekn vôorn nôdig. O de ouders nog eiers uut te broedn ein, koomn ze loater achter, in oktober. In't vôorjoar koomn ze ton were, moar in klêendere bendekes.




#Article 637: Basket (570 words)


Basket of basketbol is een ploegsport die uutgevoundn is in 1891 deur James Naismith, een Canadeesche sportleroare in Springfield College, Massachusetts in de USA. In basket speel je me twêe ploegn van vuuf spelers ip een basketveld. De bedoelinge is van zoveel meugelik puntn te scoren teegn mekoar deur een balle te smytn deur een yzeren rink met een nette. Basket wordt deur vintn en vrouwn gespeeld.

't Basketveld bestoat uut een rechtoekig pling met an weerskantn een korve, de basket genoemd. In den NBA (National Basketball Association) in de USA, is 't veld 94 feet lank en 50 feet brêed. Een FIBA-veld (Fédération Internationale de Basketball) is 28x15 m. De basket angt ip 3,048 m. 't Veld et twêe zy-en achterlynen, een middellyne, een vryworplyne (4 m van de achterlyne) en een driepuntlyne (5,8 m van de achterlyne). De baseline is de achterlyne ounder iedere basket. Verder ist er nog de middelcirkel woa dat 't spel begunt met den ipworp en de bucket, een gebied round de basket. De bucket is an de achterlyne 6 m brêed en versmalt noa de vryworplyne toe. De korve et een diameter van 0,45 m en zit vaste an een bord (backboard) van 1,80 m brêed en 1,05 m oge.

Anvallend wordt basket gespeeld deur te dribbeln of deur de balle te passn noar een medespeler. Dribbeln is loopn binst dat de balle ip de ground botst. Binn 'n bepoalde tyd moet er een doelpoginge oundernoomn wordn. Een geweun shot levert 2 puntn ip, een shot van achter de 3-puntlyne 3 puntn en een vryworp (achter een foute) 1 punt. De pas die een speler gift an een scorende speler is een assist. De spelers en allemolle een verschillige positie ip 't speelveld. Een match wordt verdêeld in 4 quarters, 4 kêers 10 minuutn (in den NBA 12). De ploeg die 't mêest puntn gescoord et wint. By gelykspel wordt de match beslist in êen of mêerdere verlengingn.

Verdedigend wordt er geprobeerd 't anvallend team 't scoren te belettn of de balle zelve te bemachtigen. Fysiek contact wordt bestraft met een persôonlike foute, ounsportief gedrag deur een technische foute. Een speler wordt uutgeslootn ost 'n 5 foutn begoan et. De match wordt in goeie boann geleid deur 2 of 3 arbiters.

De point guard (de êen) is mêestal de klêenste speler ip 't veld. Iederen anval begunt by de point guard. Doarom moet 'n tactisch en technish begoafd zyn, goed kunn dribbeln en passn. Goeie assists geevn is belangryker vor em of zelve te scoren.

De shooting guard (de twêe) is atletisch en dikwils de beste shotter van de ploeg. J' is over 't algemêen grotter of de point guard.

De small forward (de drie) is atletisch en scoort zowel ip afstand of ounder de basket. Je lokt ook foutn uut zodat 'n ook vele puntn scoort an de vryworplyne.

De power forward (de viere) is êen van de langste spelers en stevig gebouwd. Je speelt mè zyn rik noa de korve. Z'n specialiteit is rebounds pakkn en scoren ounder de basket.

De center (de vuve) is dikwils de langste speler ip 't pling. J'is ook zwoar en et vele macht. Z'n job is van te scoren ounder de basket en vo de teegnstander 't scoren te belettn. Den ipworp is ook dikwils vor em.

De beste basketploegn speeln in Amerika. Doadeure komt et ook da de baskettoale by uutstek 't Ingels is. 




#Article 638: 'K en Brugge in men erte (227 words)


k en Brugge in m'n erte is e vree gekend liedje over Brugge en tis geschreven deur Benny Scott.

'K en Brugge in m'n erte, de schonste stad van 't land
Den diever, d'holletorre, de markt, den burg en 't zand
De meulens, 't minnewoater, 't stil ende, wat 'n pracht
M'n Brugge is 'n droombild uut duuzend en één nacht

In Brugge zie'k geboren, 't Sint-Anna moederhuus
En in de Langestroate, dor ad'k m'n eeste thuus
De joaren en gevlogen, van kiend tot groate mens
In Brugge verder leven, dat is m'n grotste wens

'K en Brugge in m'n erte, de schonste stad van 't land
Den diever, d'holletorre, de markt, den burg en 't zand
De meulens, 't minnewoater, 't stil ende, wat 'n pracht
M'n Brugge is 'n droombild uut duuzend en één nacht

Den dag go kommen, 'k weten 't wel, da'k der nie mè gon zien
De wet van 't leven is azzo, en da geldt ook vo mien
Mor ozze'k afscheid nemen van die stad woar da m'n wiege stound
Zoe'k gèèren, os't zoverre komt, rusten in Brugsche ground

'K en Brugge in m'n erte, de schonste stad van 't land
Den diever, d'holletorre, de markt, den burg en 't zand
De meulens, 't minnewoater, 't stil ende, wat 'n pracht
M'n Brugge is 'n droombild uut duuzend en één nacht




#Article 639: Zy' j van Brugge (455 words)


Zie je van Brugge is e vrêe gekend liedje over Brugge en de Bruggeliengn, da geschreven is deur Willy Lustenhouwer. Da liedje is gebasêerd ip de geschiedenisse van 't Oed-Sint-Jansospitoal in Brugge. Doa kwamen de zieken overtyd van overast voer under te loatn soigneren. Moa 'snavens mostn ol de poortn van de stad geslôotn wordn en ton riepn ze tegen de die da nog an 't wachten woarn dan de die dan van Brugge zelve woaren moesten vanachtern in de reke goan stoan. Vandoage kent ver iedere Bruggeling noh mijenstens 't refring.

Zy'j van Brugge, zet je vanachter,
Je moe' van vôren in de reke nie' gon stoan.
Zy'j van Brugge, zet je vanachter,
Mé zowwe zot van vôren zoud da' toch nie' goan?
Want ze zeggen damme zot zyn,
mo dat is dwoaze proat,
Me zyn verdroaid zo zot nie' ofdat onze mutse stoat
Mo zy'j van Brugge zet je vanachter,
Je moe' van vôren in de reke nie' gon stoan.
Zy'j van Brugge, zet je vanachter,
Of hèl d'n boel zou kennen no de knoppn goan.

Ze zeggen toartebakkers, tegen de Meenenoars,
Ze zeggen sulferdoppers, zyn Roeselaorenoars,
En schone vassche ploaten, da zyn Oostendenoars,
De Blankenbergenoars zyn viswuven en geirenoars.
In Kuurne zitten d'ezels, wien aatter da' gepeisd,
Ze zeggen keunejoengen, tegen de die van Heist,
In Tielt zyn 't zunnekloppers, en 'k weten nie' oj 't wit,
Da 't gunter in Dieksmuudde vul mé beuterboern zit.

Mo zy'j van Brugge, zet je vanachter,
Je moe' van vôren in de reke nie' gon stoan.
Mo zy'j van Brugge, zet je vanachter,
Mé zowwe zot van vôren zoud da' toch nie' goan?
Want ze zeggen damme zot zyn,
mo dat is dwoaze proat,
Me zyn verdroaid zo zot nie' ofdat onze mutse stoat
Mo zy'j van Brugge zet je vanachter,
Of hèl d'n boel zou kennen no d'n duvel goan.

In Izegem zyn 't bustels, in Nieuwpoort kabbeljows,
In Harelbeke drounkoars, in Heule koude klows.
In Torhout do zyn 't slapers, de die zyn nooit nie' rap.
In Dentergem do vullen z'under buuk me kerrepap.
In Knokke, do zyn 't wulloks, Ieper is 't kiendernest,
In Kortriek holve franstjes, ze weten 't oltyd best.
In Geluwe zyn 't gapers, de grotste da'j kan vindn
En vo de babbeluuttelekkers moe'j in Veurne zyn.

Mo zy'j van Brugge, zet je vanachter,
Je moe' van vôren in de reke nie' gon stoan.
Mo zy'j van Brugge, zet je vanachter,
Mé zowwe zot van vôren zoud da' toch nie' goan?
Want ze zeggen damme zot zyn,
mo dat is dwoaze proat,
Me zyn verdroaid zo zot nie' ofdat onze mutse stoat
Mo zy'j van Brugge zet je vanachter,
Of hèl d'n boel zou kennen no d'n duvel goan.




#Article 640: Rik Samaey (152 words)


Rik Samaey (Ostende, 30 ogustus 1960), is één van de beste basketspelers gewist van België. Je weunt nu in Eernegem.

Je begost moa te baskettn an z'n 16 joar wat da styf loate is. Je speelde vodien voetbal moa je was ton al styf grôot van gestalte en ip anroadn van Lucien Van Kersschaever et 'n begunn baskettn. Je wierd ook getraind deur Van Kers in Ostende. 

't Êeste joar, in 1977, was BC Ostende nog e klêne ploeg, moa ze zyn gegroeid en uutendelik en ze verschillige titels g'hoald. Z'n schôonste herinnerienge is d' êeste landstitel in 1980. Ostende stound 2-2 in de play-offs teegn Mecheln en de beslissende match wierd gespeeld in Ostende. 

Loater et 'n ook nog in 1e nationale gespeeld by Mecheln en Antwerpn.

Achter e schitterende carrière in 1e nationale et 'n nog een poar joar in 2e nationale gespeeld by Damme toet an z'n 39 joar.




#Article 641: Êesn (127 words)


Êesn (Nederlands: Esen) is e dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Is e deelgemeente van de stad Diksmude sichtent de fuusje in 1965. Eesn et een ippervlakte van 17,53 km² en der weunn bykan 1900 menschn. 't Is doamee buutn Diksmude-centrum de deelgemeente met de meeste inweuners.

't Dorpscentrum van Eesn ligt ip één van de grote toegangsweegn noa de stad Diksmude, den N35, die Diksmude verbiendt met 't binneland en d'autostrade A17/E403 in Lichtervelde. Ôok de bebouwienge van 't stadscentrum van Diksmude lopt voer e groot stik deure ip 't groundgebied van Eesn. Den Ansoamevoart is de noordgrenze van de deelgemeente.

't Dorptje is zwoar getêkend gewist deur de Êestn Weireldoorloge.

Opm:1806 t/m 1961=volkstelliengn ip den 31sten december; 1964 = aantal iweuners ip 31 december




#Article 642: Apocalyps (453 words)


Apocalyps is Grieks vor oopnboarienge.  't Is et latste boek van den bybel da geschreevn is deur Johannes die der een antal vizioenen in beschryft over 't ende van de wèèreld en de komst van 't Ryk Gods.

In z'n èèste vizioen ziet Johannes Jezus Christus: Z'n oofd en z'n oar zyn wit lik snèèuwwitte wulle, der komt vier uut z'n ogen en in z'n rechternand eet ie zeevn sterrn. Uut z'n mound komt ter een scherp zwèèrd. Je zegt an Johannes dat ie olles ip moe schryven vor et an de zeven kerkn van Klèèn-Azie over te briengn.
Ton ziet ie God zitten ip een trône met in z'n rechternand een boek me zeven zegels woa dan de ge'eime plann vo wa dat ter me de wèèreld go gebeurn instoan. De Lèèuw van Juda, die eigenlik et Lam Gods is, een Lam me zeven oorns en zeven ogen, kut ols ènigsten de zegels verbreekn. Os et lam de zegels begint te verbreekn verschynn de vier ruters die dôod en verderf bringn. Os et vuufde zegel verbrookn wordt verschynn de zielen van de menschen die vermoord zyn omdan ze 't woard van God verkoendigd en. Os et zesde zegel verbrookn wordt, wordt de wèèreld verwoest ols têekn da de grôte dag van Gods woede gekommn is. Tussndeure veschynn der ton ook nog 144.000 dienstknechtn van God die een zegel ip under voroofd gedrukt krygen. Os de zevenste zegel verbrookn wordt verschynn der zeven iengels me bazuunn womee dan ze elk ip toer enorme verschrikkingen afroepen.

Dorachter verschynt er een vrouwe die met de zunne geklèèd is die angevollen wordt deur een grôte, vierrôon drake. Ton gebeurt ter nog vanolles me verschrikkelikke bèèsten die stoan vo de anti-christ, de zeven plagen, d'oere van Babylon en utendelik de stryd tussen de duvels en de legers van den emel. Satan wordt utendelik gevangn vor em achter duusd joar were vry te loaten worachter dat ie ton in een poele van vier en zwoavel gesmeetn wordt wodat ie vor oltyd, dag en nacht gepynigd wordt.
In de latste oofdstikken wordt een nieuwen emel, een nieuwe èèrde en een nieuw Zeruzalem beloofd.

Et boek Apocalyps eet oltyd hèèl sterk angesprookn by vele menschen die verwachtigen da 't ende van de tyden olle momente kost gebeuren.  Ook in onze tyden zyn der menschen die de vele orlogen zien ols een teken van Apocalyps. De menschen trekkn der under ton ook an ip da achter de verschrikkingen van onzen edendaagsen tyd der een duusd-joarig Ryk komt van vrede, overvloed en geluk. 
In de symbolische betèkenisse stoat Apocalyps vo doad en vernietigienge, bvb. in de titel van de film van Francis Ford Coppola Apocalypse Now of et spel ip Playstation Apocalypse.




#Article 643: Bart Van Den Bossche (168 words)


Bart Van Den Bossche (Ostende, geboorn 17 april 1964, dôo gegoan 6 januoari 2013) es nen West-Vlamsche zanger, acteur, radio en TV-presentator.

Bart Van Den Bossche, geboorn in Ostende moar ipgegroeid in Kortryk, eit vrêe vroege lêern zingn en gitoare speeln. 't Wos de anleidienge om noa Brussel en Antwerpn te goan studeern an het conservatorium en de studio Herman Teirlinck. In 1986 eit ie zyn êestje ploatje gemakt, da direct nen radiohit wos. In 1989 eit ie meegedoan an de preselecties van Eurosong. In 1992 bringt ie zyne êeste CD uut: Bouillon de Charme. De vôorutgeschoovn single 'Ga met me mee' es de zomerhit van het joar 1990, moar echt deurebreekn by het grôte publiek doe't ie me de single 'De heuveltjes van Erika' in 1992 en nog loater 'Boem', een ertoalienge van ne hit van Charles Trenet. Vanof 1994 treedt ie ip me ne groep 'Bart  De Bosschen van Vlaanderen'. In 1997 zingt ie et gordellied. Ie es dôgegoan an een artoaderbreuke ip 6 januoari 2013.




#Article 644: Viezn (211 words)


Viezn of vierzn (bioluminescentie), is 't fosforesceern van de zêe veroorzakt deur êencellige algsjes (dinoflagelloatn). Deur da ze in anroakinge kommn met zeurstoffe (vb. deur de slag van een boare) oundergoan ze een chemische reactie die een luchtflitse ipwekt die blauw-groen van kleur is. Je ziet ton miljoenn luchtpuntjes in 't woater. De chemische reactie wordt veroorzakt in gespecialiseerde celln van de dinoflagelloat. 

Ip zwoele zomeroavondn kan de zêe goan luchtn ip alle plekkn woa dat 't woater bewogen wordt, in de boaren, a je deur 't woater lopt of zwemt of ip 't nat zand stapt. Da fenomeen is vo 't êest ipgemerkt by 't zêevounksje in 1800. 

Vo 't moment is 't geweetn dat er mêerdere zêeorganismen bestoan die kunn viezn. Verschillige diepzêebêestn gebruken bioluminescentie vor under prooi te lokkn, vo sôortgenootn an te trekkn, vo vyandn of te schrikkn of als communicoatiemiddel.

Lucht wordt ipgewekt deur een chemische reactie. De productie van lucht by dinoflagelloatn en andere vieznde organismen wordt veroorzakt deur een chemoluminiserende reactie woaby luciferine wordt geoxideerd en energie vrykomt in de vorme van lucht. By de mêeste dinoflagelloatn wordt bioluminescentie geregeld deur een biologische klokke.

't Woord viezn of vierzn is een typisch West-Vlamsche -zen-ofleidinge van vieren (AN: vuren, lichten). (Te vergelykn me diezn, dierzn).




#Article 645: Marihuana (229 words)


Hennepbloadern of Marihuana (of wiet, van't Ingelse weed = wiet of kruud) en hasjiesj (of hasj) zyn bewustzynsverruumnde middeln die tot de softdrugs gerekend keun wordn. Hasj en wiet zyn twêe productn van dezelste plante. Hasjiesj è de hars van de Cannabis sativa indica, die kan varieërn van byna vloeiboar en olieachtig tot vrêe art. Marihuana bestoa uut de zoaddozekes van die plante, liefst van de vrouwkes (sensimilla) omdan de mannelikke plantn gin allucineernd effect geevn.

Ge ku wiet ip verschillende maniern gebruukn. Ge ku et smôorn, ton ije in êeste instantie een bladje nôdig. Andre benôdigeedn zyn: een tipke, tabak en vaneigens de wiet. Wa da j' ôok keun doen, is de wiet in een puupke smytn en doa van sleurn.

Wiet keun je ôok eetn, ge keunt er ne spacecake, wietbeuter of spaceculoos van moakn.

THC es't belangrykste werkzoame bestandsdêel van cannabis. Twirl in ip cannabinoïdereceptoorn (da es mo in 1990 ountdekt) in de èsens (die van nature gevoelig zyn voe een lichaamseign stof, anandamide, da in veel loagre concentroaties vrykom). Doardeure kom je stoned.

't Zyn ôok oltemets miendere neveneffectn lik da j' paranoïa sloat of paniekanvolln krygt.

A j' de noame Mary-Jane in een liedje ôort, willn ze doa eignlik mee zeggn weed. Da kom van 't Spoans, Maria en Juana, ze willn doa mee verwyzn na 't lustobject de vrouwe, mo de paffers weed.




#Article 646: Krachtbal (130 words)


Krachtbal is e bolsport da gespild wor mé 2 ploegn va 4 persoonn. De sport is uutgevounn deur Etienne Schotte, toun dat ie leroare was an 't VTI in Brugge. In 1962 wern d'eerste wedstrydn gespild. 

't Pling bestoat uut e carré (van 26 in de lengte ip 14 meters in de bridte) met an weerszydn e doelgebied (van nog e ki 6 meters). 't Is de bedoelinge da je de bolle in 't doelgebied van jen tegenstander krygt in maximoale 3 of 4 worpen (afhankelik van de categorieje). Dien dat de meeste puntn scoort in 2 kis 25 minuten, et gewounn. De bolle weegt 1 toe 4 kilo (afhankelik van de categorieje). 

Krachtbal wordt in de Vloanders 't mêest gespild in West-Vloandern. 
Vo de moment is Frankryk de weireldkampioen.




#Article 647: Abdy van Zeevnkerkn (389 words)


De Abdy van Zeevnkerkn, oftewel ôok de Sint-Andriesabdy genoemd, is 't geestelik centrum van Sint-Andries en van in feite de gansn oemgevink round Sint-Andries (Brugge).

De stichtienk van d'abdy gebeurde in de vroege Middelêeuwn. 't Charter werd getêkend ip 22 februoari 1100 en werd deur den Groaf van Vloandern in juni van dazelfste joar oundertekend. Ze aan besloten vo under abdy te stichten ip de platse van den udige parochiekerke van Sint-Andries en Sint-Anna. D'eerste monnikn kwaamn der ip 17 augustus 1117 weunn. In 1188 werd d' abdy ounafankelik van de moederabdy. In de 14e eeuw brak ter e periode van groten welvoart an vo d' abdy, die grounden en inkomsten kreeg. In 1240 werd het kerkgebouw, achter e langen ruze tusschn de paster van de parochie en d'abdy deur e meur in twêen verdild. In 1350 werd e stik ground verkocht worip dat 't latere Sint-Anna-ter-Woestyne kartuzersklooster zoe komn.

In den twidden elfte van de 15e eeuwe ad den abdy grote schoade ipgelopen achter de bezettink deur de Duutse landsknechtn.

In 1521 brochtn Keizer Karel V en ze broere Ferdinand e bezoek an d'abdy en weundegen ze de vespers by, e recente meurschilderienk erinnert an die gebeurtenisse.

In de 16e eeuw bereikte d'abdy e diêptepunt. Achter de vortdeurende verwoestiengn en plunderiengn blêevn ter uutendelik nog 4 monnikn over.

In de 17e eeuw werd de abdy e bitje opgekalefoaterd, mo de constante oorlogen, en de liggienk van d'abdy bûten de meuren van Brugge lieten opnieuw under sporen achter, en d'abdy werd zwoar geschoenden.

Den abdy was echter gelik zovele abdyen verwoest ten tyde van de Fransche Revolutie, just de 16e eeuwsche toren bleeft over. Dêen stoat er, achter een groundige restauratiebeurt, nog alsan en is in de udige parochiekerke gintegreerd.

Ounderd joar derachter (1898) was 't er e Benedictynder uut Maredsous die e nieuwen gemêenschap stichtige by den oeden abdy.  De neoromaansche-Byzantynsche abdykerke uut 1899-1900 êet zeevn kapelln in verschillende styln, ze doen e bitje peizen an de zeven grôote basiliekn van Rome.
Sins 1910 ist er een abdyschole verboendn aan d'abdy.  De joengers van de famille van de keunienk van België goan doar ounder andere ol generoaties langk nor 't schole.

D' abdy ligt in e gebied met vele busschn langs de weg van Brugge nor Zillegem en Toeroet, 't gebied van Zeevnkerkn omsloat tegenwoordig 50 ectoarn bus.




#Article 648: Olympia Zwembad (267 words)


't Olympia Zwembad was 't grotste zwembad van de regio Brugge (Sint-Andries). 't Lag eigentlik juste neffest 't Jan Breydelstadium, 't stadium van Cercle Brugge  Club Brugge.  

De piscine aad acht boantjes mêe twêe compartementen ter grotte van 25 meters. Tesoamen aad 't dus e lengte van 50 meters.  't Was in feite azo da je ton êen gedilte aad wor dat de diepte 5 meters was, vo dedeze die boantjes wildn trekn en de deze die van de spriengplankn wildn spriengen. 't Ander compartement aad e maximum-diejpte van 1m40 en was dus in feite bedoeld vo de dêe die wildn plenzn en speeln.  Ip wedstryddagen lieten ze ton de meur die tusschen de twi compartementen zaat, zakkn. 't Oendiepste gedilte lieten ze ton ook met e moteur nog e bitje zakkn zodat de zwemmrs gin ambetantigêedn oundervoenden as ze roundkêerdn. 

't Zwembad was verder uutgerust mêe drie slierboanen en e ploeterbadje vo de klêne gastn. 't Zwembad aad spriengplanken toe 10 meters ôge. 

't Olympiabad aad de latstn tyd wel te kampen mêe betongrot. Dus zyn der stemmen ipgegoan om 't zwembad, da in feite toch wel z'n tyd êet get, met de ground gelyk te moaken en heleganschen erip te bouwn.
Ip zundag 29 moarte 2015 was 't Olympiabad vo 't latst open. Neffest 't Olympiabad is ter vanof 2014 e nieuw zwembad gebouwd da 't oude vervangt. Den 30ste meie 2015 is 't  nieuw zwembad, SR Olympia, g'opend vo 't publiek.
 
In Brugge êe je nog twi andere, klindere zwembaden. Ip Kristus-Keunienk ê je 't Zwembad Jan Guilini; ip Sinte-Kruus êen ze 't Interbad.




#Article 649: Brugge is oltyd schône (256 words)


Brugge is oltyd schône is e gedicht geschreevn deur Willy Lustenhouwer. In 't schôon Brugsch beschryft ie oeda Brugge der uutziet van 's nuchtens tot 's nachts.

Brugge is schône, 's nuchtens vroeg,
Os d'n dauw over de reitjes hangt,
En 't toptje van de torren,
't Eèste zunnestroltje vangt,
'n Stroltje die ton ofzakt,
ip 't koude vule grysd van torren en van gevels.
't Groen van bomen, 't rôod van daken, 't bruun  van gevels,
Van an de Mart toe an de Loane,
Brugge is oltyd schône.

Brugge is schône overdag,
Os moeder zunne met 'n lach,
Ol de koleuren die d'r zyn,
Schôon' in de vèrve zet.
Omkaderd en getooid mè klankstjes van d'n beioard.
Lik 'n palet...
Of woare yder beeld in kleur en klanke vastegezet,
Het woar' 'n kroane,
Van Brugge, Brugge is oltyd schône.

Brugge is schône snavens,
Os de mantel van ruste wordt geleid,
Over de gevels en kantelen,
Zuust lik 'n soazze zocht' en goed, die hèèl de stad bedekt.
Ol d'huuzn en de torren en de menschen,
En vrede briengt... En stilte...
Da' zelfs 'n veugel nie' mi zingt,
In hoog' of lége tônen...
Brugge is oltyd schône.

Brugge is schône in de nacht,
In peis en vree en ruste,
't Is zuuste lik ofdat 'n fee,
De stad goen avond kuste,
En met eur staf 'n tikstje gaf, die grôot en klèèn dei zwygn,
En stille brocht...
Da 'j niet mè hôort en niet mè ziet,
In stroate noch in loane...
Brugge... Brugge is oltyd schône.




#Article 650: Olympic Brugge (280 words)


Olympic Brugge  of den Olimpiek gelik z'in Brugge zeggen, is den êersten verênegienk van Brugge da zich ip de atletiek begost te concentrêern, ipgericht in 1934.  Brugge êet nog een twidde, joungere, atletiekverênegienk, den ABAV.  OB êet oke nog een twidden afdelienk in Knokke-Heist.

De atletiekverênegienk Olympic Brugge is ountstoan in 't joare 1934. Te was de sportievelienk Louis Carlier, die tegoare mêe enigste vrienden de verênegienk stichtege. Ip den 15e februare van da joar kreegt den verênegienk by de KBAB 't stamnummero 15. De kleuren van de club woaren, tzelfste gelik de kleuren van 't embleem van 't Stad Brugge, rôo êe blauw. 

Den êersten voorzittere vant vûfkoppige besteur was Etiennne Decraecke, dien beklêdege dien functê vo 30 joaren.

In 1936 sloot Julien Saelens êm an by de club. Dien sprintere werd 't boegbêeld ip de snelhydsnummero's en 'tis nor em dat 't loatere Bloso stadium ip Assebroek wier vernoemd. Ook den joarlikse mêeting, die z'n ground viendt in de vroegere Dag Der Kampioenen die ip De Klokke, ip Sint-Andries, deurgienk, wier nor em vernoemd.

De verênegienk kendege deur de joaren verschiedene hôogtepuntn:

Ôke de Guldensporenmarathon tusschen Kortryk en Brugge teldege enigste kêren as VAL kampiôenschap, worounder 't Belgiesch kampioenschap vo veteroanen in 1991 en 't Belgiesch kampioenschap in 1992.

Deure de geschiedenisse âd Olimpiek Brugge vele topatleten worounder de vôorvermelde Julien Saelens, spurter Frank Verhelst die nu zijn kennisse deuregift an de joungere gastn, Anne-Marie Danneels die zowel op de piste as in 't veld by de besten hoordege, alsook Peter Daenens die furore maktege ip de stieple en recent nog Sven Pieters die in 1996 meedêe an d'Olympische Speeln in Atlanta.

Bloso Sportcentrum Julien Saelens, 
Speelpleinlaan 1,  




#Article 651: Algemene Brugse Atletiek Vereniging (161 words)


De Algemene Brugse Atletiek Vereniging (ABAV) is een atletiekverenigienge in Brugge.
Den Brugschen atletiek êet neffest 't bestoan van OB nog een twidde atletiekverêenegienk, e jounge club, noamelik den Algemene Brugse Atletiek Vereneging, ipgericht in 1986.

't Adresse: Bloso Sportcentrum Julien Saelens, Speelpleinlaan 1, 8310 Assebroek

ABAV stot vo Algemene Brugse Atletiekvereniging en wier ipgericht in 't joare 1986 deur enigste sportvrienden die binnen de Vlamse atletiekkoepele, de VAL, an atletiek wildegen doen.  In't byzounder wenstegen ze under te focussen ip afstanslôpen. 
In den anvang âd den VAL 't daar ambetant mêe, mor uutendelik wier den ABAV toch anvèèrd as officiële atletiekverêenegienk.

In 't begin woaren 't surtoet echte wedstrydlopers die dêeluutmakten van de verêenegienk. Mor 't deurdege nie langk alêer 't besteur tout de constatoate kwam da ze ip z'n minst gelykegen andacht moesten gêevn an de lopers en loopsters die geweune wildegen lôpen as peure ountspannienk. Stillekesan begost de verêenegienk zich ton ôke an te trekkn van e jeugdwerkieng.




#Article 652: De Klokke (318 words)


De Klokke (officiële benamienk: Albert Dyserynckstadion) is 't oegde stadium wor dat Club Brugge gespêeld êet van 1912 toet meie 1975. 

De Klokke goat terug toe in 't joar 1912. Ton ad 't besteur van de Club beslist vor e nief pling t'eurn langst de Toeroetschen Steinweg en doar e poar tribuungs round te zettn. Da pling werd De Klokke genaamd omdat er an den overkant en erberge wos met die noame, zelve ofgeleid van't (nat) stik groend dat ol in de 17sten eeuwe de Klockemeersch heette. 

In 1920 en ze tonne beslist van da veld an te koopn. Da moste 40.000 BEF kosttn en in dienen tyd was da nie mis. 3 leedn van 't besteur en thopegeleid: erevorzitter Alfons Demeulemeester vo den elt en vorzitter Albert Dyserynck en besteurslid Prosper De Cloedt vo de reste. Enigte joarn loater êet Albert Dyserynck tonne d'andere 2 uutgekocht en 't pling vor e symboliekn frank an de Club gegeven. In 1932, e joar achter dat ie overleedn wa, êen ze tonne De Klokke hernaamd no 't Albert Dyserynckstadion.

Ip De Klokke êet de Club vele bloed, zwêet en troanen geloaten. Z'en doar e poar kis gedegradêerd moar ied're ki were gekommn ôok. Mo teegn 't ende van de joarn '60 begoste 't zeere beter te goan en de successn kwaamn were. Roend diene tyd wer ôok de Spionkop ipgericht no 't voorbild van de buutnlandsche ploegn.

In 1975 verhuusde de Club ton no 't Olympiastadion (nu: Jan Breydelstadium). De Klokke blêef van de Club mo Eendracht Brugge êet er nog enigte joarn ip geshot. 't End joarn '90 en ze die ground ton verkocht an 't stad Brugge en in 1999 gienk de latste tribune teegn dek vor e verkoavelienge. 't Enigste da nu nog overgebleevn is van De Klokke is de stêen die boovn de ingangspoorte stound en da nu ingemetst is in de Clubshop aan 't Olympia.




#Article 653: The John Lennon Rifle Club (274 words)


The John Lennon Rifle Club of TJLRC is en nêevnproject van de zanger van Red Zebra, Peter Slabbynck. 't Initiatief vor da nieuw groeptje startege in 2007 oan ze stilletjesan under eerste concertjes deedn.

Peter Slabbynck âd al lange 't idêe om mêe z'n muziek de wèreld te veroovern. Mêe Red Zebra wilde 't in 't begin nie azo goe lukn, met De Lama’s wast'ie der dichte bie, mor om de wèreld zeker te kunnen inpalmen êet m The John Lennon Rifle Club ût de groend gestampt.  Slabbynck kreeg den ingevienk vo e nieuw groeptje toen dat 'm ip e festival e dêel punkbandjes ant werke zag.  Ie sprak mêe de gastn van The Sid Vicious Circle en The David Lynch Party en krêeg ze ip 't ende van 2006 tegoare vo da nieuw project: The John Lennon Rifle Club. 

't Meest excentrieke groepslid is oengetwiefeld Pretty Void oftewel de Zangeresse/gitariste Nathalie Van Laecke.  Den eeuwigen rebel in Slabbynck wildege ook nu de wèreld nog e ki shoqueren.  Den êersten single I wanna be adopted by Madonna dat 'm mêe z'n groep in moarte van 2007 uitbracht was dûdelik bedoeld as kritiek ip oender andere Madonna die gelik vele wèreldsterren tegenwoordig, e kiendje wildege adoptêern.

Neffest 't peure amuzement via zukke moatschappykritische songs is 't ôke de bedoelienk om achter verloop van tyd e volledig album ût te briengen.  In 't noajoar zoet de full-cde 'Total Rip Off' worden ûtgebracht.

De muziek ip de cd goat ook e bitje e hommage zyn an de oede gloriën wor da Slabbynck mêe ipgroeide: Queen, Sweet, The Rubettes, The Sex Pistols, The Ramones, Blondie, The Dead Kennedy’s...




#Article 654: Kalium (174 words)


Kalium (K) es een scheikundig element van het type alkalimetoal. Da wil ounder andere zegn dat ie em lienks in de tabelle van Mendeljev stoat.

Kalium eit 19 protoonn en dus ôok 19 elektroonn in oungeloadn toestand. Vôors eit kalium in de mêeste gevoln ôok nog 20 neutroonn. De 2 stabiele isotoopn zyn 40K en 41K, de andere 22 zyn onstabiel.

Gelik olle andere alkalimetoaln, eit kalium een elektron tevele in zyn buutenste schelle (zyn andere drie schelln zyn schôone ipgevuld me 2, 8 en nog ne kêe 8 elektroonn) voen an de edelgasconfiguroatie te voldoen. Doarom wilt kalium zyn elektron ip overschot geirne dêeln mè andere in een ionische verbindienge. Een vôorbeeld doarvan es KCl, woarin da kalium zyn elektron ofstoat an chloride, nen halogeen. 

In 1807 ountdekte Sir Humphry Davy kalium deurn et te isoleern uut kaliumhydroxide (KOH). 't Was ôok et eerste metoal da uut elektrolyse g'isoleerd wierd.

Etymologisch is 't e neo-Latynsche name, omdat de Romeinn kalium nog ni kendn. Et woord kalium zelve komt van et Arabisch al qalīy.




#Article 655: Preuteleute (287 words)


Preuteleute is e duo uut Ostende da humoristische shows inêen stikt en ôok liedjes fabricêert in 't dialect. Ze beschryvn under show ip under site zelve as 'platte retoriek, overgoten met een sausje van muzikale genialiteit'.

Preuteleute werd in 2002 ipgericht deur Sebastien Dewaele (artiestnnoame: Alain) en Tom Vanrijckeghem (artiestennoame: Ook Alain). Ze kendn mekoar ol sins 1995 en in 1996 âan ze een êeste projectje gestart, 'Marygold' genaamd. Marygold was echter gin langk leevn beschoorn. Sebastien studêerde of an 't Conservatorium va Gent en Tom an de Rockacademie van Tilburg.

In juni 2002 werd Sebastien gevroagd voen etwa kluchtigs inêen te steekn voen e privé-festivalletje in La Roche. J'et ton an Tom gevroagd van mee te doen en 't êen leidde agouw toe 't ander en azo was Preuteleute geboorn. In 2003 trokkn ze met under programma no de Gentsche Feestn en 't Vry Podium van de Paulusfeestn in Ostende.

Tusschen september 2003 en februoari 2004 toerden ze deur de Vlamsche zoaln met de “Humo's Comedy Express on Tour”. Vanaf de zomer van 2004 giengn ze ip tsjok met under show Ostensche Pretensche. Doaruut groeide ton 't gedacht van een cd ip te neemn, et gelyknoamige album in 2005. In 2007 brochtn ze under ne twidde cd uut: Levenslessen.

Op 13 ogustus 2009 gaavn Alain en ook Alain toope met under twèè Ollanders under voorlopig latste optredn op de Paulusfèèsten in Ostende.

Sinds 't najoar van 2010 zien Sébastien en Tom bezuh me nieuw materiaal te schrievn en treedn z'op oender de name Alain en Ook Alain gaan samen solo. Die show werd in 2011 e try-out tournee als anloop noar e come-back.
In moarte 2012 wordt den officiële come-back verwacht, toope met e nieuwe dubbel-cd.




#Article 656: Cowboys &amp; Aliens (229 words)


Cowboys  Aliens is e vormalige Brugsche rockgroep me z'n eign typische geluud uut Brugge en wier in 1996 ipgericht deur Henk Vanhee en John Pollentier. Je stoptige achter tien joarn ip den 28e oktobere 2006. 

In't begun spildege diene groep vornamelijk alternatieven rock, ze pakten in 1997 zelfs een êerste ploate, League of Fools, ip.  Mor in vergelykienge met undere loatere cd's ku je in feite under muziek van ton nie vergelykn.

Te woare pas vanaf under twidden ploate, A Trip To The Stonehenge Colony da de groep z'n uutendelikn droai voend in da specifieke segment van de rock.  Me de sound da ze toen aan en ze zelfs in 't buutnland noam en foam in de rocksierkwies verworvn.  Z'en oender andere die ploate uutgebrocht in Duutsland, Ôostenryk, Frankryk, Itoalië, Norwêegn, Finland, en azo vôort.

't Geluud van under muziek is in feite e bitje gebazeerd ip Black Sabbath, Led Zeppelin en John Spencer.  In 2002 zettegen ze e verder staptje in de goeie richtienk.  In 2004 mochtegen ze zelfs ip't heavymetalfestival Graspop in Dessl goan iptreedn.

Nog in 2004 en ze ton under vierde en latste ploate Language Of Superstars uutgebrocht. Ip den 28e oktobere 2006 gaven CA under latste concert in 't Entrepot (Brugge).

Reunieen in 2008 en live en kicking tot up heden (2016) en met tal van concertn in binnen en buttenland,voorprogramma's van waereldartiesten enz..




#Article 657: Ansoamevoart (127 words)


Den Ansoamevoart (Nederlands: Handzamevaart) is e klêen riviertje of e beke in de Belgische provinsje West-Vloandern, die uutmoendt in den Yzer. 't Stroomgebied van de voart en de beekn die der inloopn, besloat een ippervlakte van 173 km² ip de rechteroever van den Yzer.

De beke ountspriengt vlakby Toeroet, en noemt doa Spanjoardbeke (Spanjaardbeek). Ze buugt tonne of noa 't westn noa Kortemark. Vanaf doa is de noame Krekebeke of Krekelbeke, en stroomt 'n verder vorby Kortemark en Ansoame. Vorby Ansoame is de noame Ansoamevoart. De voart lopt tusschn Werkn en Zarrn deure, en is vanof doa gekanaliseerd. E bitje verder lopt d'Oede Zarrenbeke in den Ansoamevoart. De voart lopt nog tusschn Êesn en Vlazêle deure, en endigt tonne in 't stadscentrum van Diksmude in den Yzer.




#Article 658: Banana Peel (177 words)


De Banana Peel, vuluut 'Banana Peel JazzBlues Club', is een wèreldberoemde jazz- en bluesclub in Ruuslee (Akkerweg (zystroate Bruggestraat)), ipgericht in 1966 deur Erik Carrette en Jean Verstraete.  't Is een club woada je ols echten Jazz- en Blueslief'ebber lid van ku wordn, mo 't is ook een platse woa dan der regelmoatig iptredens gegeevn wordn van bekende moa hêel dikkels ook ounbekende jazz- en bluesmuzikantn en groepn. De Banana Peel eet een enorme reputoasie ipgebouwd in de mêer of 40 joar dan ze bestoan omdan ze een enorm goeie neuze en vo talent en een styf sterke programoasie. Bekende noamen die der ip 't podium stoundn zyn Dr. Feelgood, The Nighthawks, Dana Gillespie, Walter 'Wolfman' Washington, en verleedn joare nog Magic Slim  The Teardrops.  't Êest iptreedn van Robert Cray in België was ip 24ste moarte 1985 in de Banana Peel.

De noame Banana Peel zoe verwyzn noar et nummer 'Banana Peel' van de New Orleans-jazz formoasie van Buddy Petit, wo dat den trombonist een stikstje in spilt da eentwien die over een bannaneschelle uutsliert uutbild.




#Article 659: Sliek de Zeesterre (128 words)


Sliek de Zeesterre is e West-Vlamsche rap-groep van de kust.

De broers Steve (Sliek Majestyk)  Sidney Van Lauwe (Sidjay de Fonktionoaris aka dFonk) zyn sedert 1994 actief in de hiphop-scene. In de zomer van 2003 kwam Sliek officieel noa buutn met de hit Up en Neere. De zomerse clip was te zien ip Focus/WTV, TMF en Jim TV. De debuutsingle was goed voor drie weekn Vlamsche top tiene en e nominoasje vo West-Vloamienk van 't joar 2004 vor oendernemerchap in de Vlamsche muziekindustrie. Mè mêer of 300 iptreedns ip under noame en 3 singles in de Vlamsche top 10 èn ze Vloandern loatn weetn da hip hop leeft an de Vlamsche kust. 

Sliek werkt nu were an e nieuw album tegoare mè z'n broere Sidjay en Dj Shorty.




#Article 660: Thoprock (118 words)


Thoprock is e meziekfestivol in Brugge da wor g'organiseird deur Jeugduus Thope ip Sinte-Machiels.

DJ Dirk Stoops, De jeugd van tegenwoordig, Jasper Erkens, Red Zebra, Spoil Engine, Billy the Kill, Suburbia In Ruins, DJ Ass

CPEX, Nailpin, Flatcat, DJ Dirk Stoops, Rise and Fall, Rafflesia, Dedicted, DIDIER SNAIL, John and Jack, DeeJames

No Recess, Your God is Dead, Since the flood, Morda, First blood, Full Blown Chaos, Raised fist, Entombed, Captain Compost, Spoil Engine, Balthazar, Jerboa (Live), Heideroosjes, Les Truttes, DJ Dirk Stoops, The Subs, Dr. Lektroluv, Hermanos Inglesos 

In da joar ad Thoprock vo den êerste ki e dubbel podium. an den ene kant e podium vo metal-groepn, en ton nateurlik 't ôofdpodium.

ip't ôofdpodium:

ip't zypodium:




#Article 661: Kneistival (188 words)


Het kneistival is e joarliks festivalletje dat e hêle weke, mêestol in 't midden van juli, deuregoat in Heist. De organisatoren goan uut van de filozofie dat e festival groatis moe kunn zyn vo 't volk. Bygevolg is't er e grôot dêel van't program groatis, juust ênigste momentn moet 't publiek en stintje bydroagen.  En die formule schynt te werkn. Want iedere zomere trekt 't vele volk noar de kust. Ondanks 't feit da ze 't met e beperkt budget moetn kunn zien te trekkn, kunn z' ieder joar toch wel e schône bezettienge vôorleggn.

Milk Inc. - The Hollies - The Rhytm Junks - De Kraaien - Postmen - Gers Pardoel - The Happy - Praga Khan - Maya's Moving Castle - The Van Jets - Les Truttes - Luc De Vos - Sarah Ferri - Spinvis - Marble Sounds - Zornik

Gunz' n Rozes - Balthazar - Das Pop -  Gabriel Rio - Jean Blaute en Eric Melaerts - The Sore Losers - De Jeugd van Tegenwoordig - Undefined - The Opposites - Daan - De Dolfijntjes XXL - Sherman - The Animals - Disco Enjoy




#Article 662: Keikop (143 words)


E Keikop is een inweuner va Poperienge, of etwien die doar ebôorn is. De benoamienge e te moakn mi nunder koppigied.

Die bynoame en de Poperienknoars verdiend an nundern stryd teegn stad Yper. In de 14sn êeuw krêeg Yper in de streke ’t monopolie op de loaknandel. Dedie va Poperienge verzettnde nunder doateegn. 
Op ‘n 28sn oktober van ’t joar 1322 krêeg Yper van ’n groaf van Vloandern, Lodewyk I van Nevers, ’t ôorn dat er gin loakn van êeste kwaliteit muchte eweevn zyn binn een omtrek van drie eurn goans uut stad Yper. 
Dedie van Yper kostn op drie eurn in Poperienge roakn; moa de slimme gastn va Poperienge goengn zo troage da ze zein da ze nie in Yper rochtn binn de drie eurn. En dus blêef Poperienge loakn weevn. Loater van tyd kwam 't er toch nog e stadsôorlog van.




#Article 663: De Vorstinnen van Brugge (314 words)


De Vorstinnen van Brugge was e reekse ip de BRT die uut 13 dêeln bestound. 't Veroal is gebaseerd ip de vertelliengn van Maurits Sabbe: Het kwartet der Jacobijnen, De nood der Bariseeles, Caritate en Een mei van vroomheid. De bewerkienge vo de TV wer gedoan deur Maurits Balfoort. In De Vorstinnen van Brugge stoat de bevolkienge van Brugge van 1894 toe an 1923 centroal, van de klêne en grôte burgerie toe 't werkvolk. Wa dan ze ollemolle gemêenschappelik en is e soortement van preusheid en oogertigheid da zelfst van de geweune werkvrouwn e vorstinne zoe maakn. De reekse wer vo den êeste ke uutgezoendn in oktober 1972. 't Was in dien tyd nog hêlegangs in 't zwart/wit te doen en d'acteurs klaptegen ollemolle Brugs, met uutzounderienge van d'ogere klasse in't veroal, die ABN of zelfs Frans klapt.  
Begun 2004 en ze nog e ki olle afleeveriengn eroald ip de VRT. 

Edgar Onghenae is e wever uut Gent die doa buutngesmeetn is gewist ip zyn werk omdat ie tevele boel zochte me z'n boazn. In Brugge goat ie in dienste by Theo Van Waefelghem, e klênen industrièl met ambitie. Theo beweegt em in de beetre Brugse burgerie t'ope me z'n vrouwe. Van Waefelghem et ôok nog e broere Adelin genaamd, die nie hêlegans juste was in zyn kop mo toch getrouwd was me Marie-Louise. Andere belangryke figeurn in 't verhoal zyn de kunstzinnige en aristocratische dokteur Spilliaert en z'n snelle dochter Ida, en e lêroare uut 't atheneum Jan Neys.

Edgar Onghenae eurt em e koamer by den erbergier Ward Bariseele. Doa leert ie Stientje, de dochter van den erbergier z'n broere Fons, die z'n vrouwe verloorn was moa nog 2 zeuns ad: Jean-Baptiste en Monne. Diene latste was e bitjen achterlik en d'apothekersklerke Quickelborne ad em ounder z'n oarm gepakt. Edgar goat uutendelik met zyn ideeën vo serieus wa spillement zorgn in Brugge.




#Article 664: Maurits Sabbe (schryver) (153 words)


Maurits Karel Maria Willem Sabbe (Brugge, 9 februoari 1873 – Antwerpen, 12 februoari 1938) was e Vlamsche schryver en vôorvechter van de Vlamsche Bewegienge.

De voader van Maurits Sabbe was Julius Sabbe, e schryver en gekend liberoal. Ie was 'n oudsten van zeevn kienders en studêerdege filosofie en lettern an den universiteit van Gent. Doarachter was 't ie êest leroare Nederlands an 't Keuninklik Atheneum in Brugge. In 1903 wierd ie ton leroare in Mecheln en vanaf 1907 gaft ie ôok lesse in de tonêelklasse van 't Keuninklik Vlams Conservatorium van Antwerpn.
In 1919 wierd ie conservator an 't Plantin-Moretusmuseum in Antwerpn en vanaf 1923 oogleroare in de Nederlandse letterkunde an de Vrije Universiteit van Brussel. Ie was getrouwd me Gabriëlla De Smet.

Maurits Sabbe ligt begraavn ip 't erepark van 't Schoonselhof in Antwerpn. In 1950 is 't er e bostbild van em geplatst by 't Sasuus an 't Minnewoater in Brugge.




#Article 665: Tineke van Heule (216 words)


Tineke van Heule is e volksliedje over e fictief meisje uut Eule. 't Is eschreevn deur René De Clercq, en op muziek gezet deur Emiel Hullebroeck. 

Tineke van Heule, ons maartje,
Kan werken gelijk een paardje,
Kan melken, kan mesten,
Kan schuren gelijk de besten.
Tineke van Heule, ons maartje,
Staat hoog in de gunst van mijn vaartje,
En als moederken haar prijst,
Dat mijn zuster er om krijst,
Dan lach ik een beetj' in mijn baardje.

Liever dan een vis die in een goudzee zwemt,
Liever dan een vogel die geen sparen kent
Liever dan een freule, Tineke van Heule,
Tineke, ons maartjen in haar hemd !    (bis)

Tineke heeft geld noch goedje,
Noch landeke, noch pandeke, noch koetje,
Noch huisje, noch kruisje,
Noch een lappeke voor op mijn buisje.
Tineke heeft geld noch goedje, 
Maar een hemel is haar lachen en haar groetje,
Als zij trippelt naar de bron,
Met haar emmer in de zon,
En haar klompeken vast aan haar voetje.

Tineke van Heule, mijn minneken,
Op u staat mijn zoetste zinneken,
U lust ik, u kust' ik,
Op uw harteken bouw en rust ik.
Tineke van Heule, mijn minneken,
Mijn poezelig dubbel kinneken, 
Leg uw handeke in de mijn
En een bruiloft zal het zijn
Van een boer en een schoon boerinneken.




#Article 666: 6de SS-Stormbrigade Langemarck (463 words)


De 6de SS-Stormbrigade Langemarck was een ounderdèèl van de Duutse strydkrachtn an 't Oôst-frount binst de Twèède Wereldorloge dat oofdzaaklik deur Vlamingen gevormd wier. 

De name Langemarck was gekoozn op basis van den eldhaftigen klank die de name van et West-Vlamse platstje gekregen aad deur de gevechtn die de Duutsers der binst den Èèste Wèreldorloge geleverd aan. D'r werd verteld da de Duutsche troepn doar anvieln ounder 't ziengn van 't Duutsch volkslied. Dat is loater ni juste gebleekn, moa 't wos ollszins 't begun van de Langemarck-mythe.

Vo de Duutsers moest de name Langemarck stoan vo de vrienschap tussen under volk en de Vlamingen. De Vlamingen verstounden dat eigenlik nie goed worom dan de Duutsers under brigade noemden nor een platse wadan de Duutse in den Eèste Wèreldorloge verloorn an, bist dan de Wollen by de '5de SS-Freiwilligen Sturmbrigade Wallonien' mochten goan.

In septembr 1941 werd er deur de Duutsers een Vlams legioen ipgericht ounder de name Freiwilligen Legion Flandern.  Olleman tussn de 17 en de 40 joar kost inschryvn.  In november vertrokken ze ols ounderdèèl van de 2de SS-gemottoriseerde infanteriebrigade no 't Oôst-frount by Leningrad, wo dan z' ol drikt in de streke van Volkov in 't gevecht gesmeetn werden vo d' anvollen van de Rûssen te stoppen en wo dan z'ol drikt under capaciteiten mosten bewyzen.  Achter zes moandn in de frountlinie te vechten, me vele verliezn werdn ze afgelost, mo in ogustus 1942 moestn z'ol were der notoe vo de anvollen van de Rûssen die Leningrad wilden ountzetten af te sloan.  
In meie 1943 kregen z'under nieuwe name van SS-Freiwilligen Sturmbrigade Langemarck. In oktober 1943 werden ze angevuld me nieuwe Vlamse en Finse vrywilligers en werden ze de 6de SS-Stormbrigade Langemarck, oungevèr 2200 man sterk.  Den dag achter Kestdag werden ze no 't frount in Oekraine gesteurd wo dan ze by Kiev en Zhitomir vochten neffest de 2de SS Panzer Division Das Reich.
In januori 1944 werden ze zelfs deur de Russen omsyngeld, mo kosten ze under, ten koste van veel doo'n en verlies van materiol der were uut vechten.

Vele Vlamsche soldoatn die meedeen me de Duutsche, en dus ôok de die van de Stormbrigade Langemarck, woarn verteld da ze streedn voe de Vlamsche zoake en teegn et goddeloze bolsevisme. Ze woarn ôok beloofd da nunder oversten Vloamiegn giengn zyn, of tenminste Vlams kostn klappn. Moa ze kwaamn bedroogn uut.  In totoal zoen der oungevèr 10.000 Vlamse vrywilligers by 't Vlams Legioen en de Waffen SS gezeetn en. Dovan zoen der oungevèr 2.000 vermist of gedood zyn.  Vele Vlamse Oostfrountsoldoatn en achter den orloge in erbarmelikke condisies in Russische kampen gezeten. In 1955 werd er een groate groep vrygeloatn en zelfs nog de 12ste meie 1962 wern der nog vier Vlamse Oostfrounters achter 18 joar Ruussische gevangnschap vrygeloatn.




#Article 667: Vôorgeborchte (183 words)


Het vôorgeborchte of Limbus ès woa da, volgens de katholieke kerke, de vroeg gestorvn kiendjes en woavôorn dat er gin tyd gewist was om ze te dôopn, noa toe goane. 't Es dus een sôorte niemandsland; de kiendjes zyn te joung om kwoad gedoan 't eine, dus moetn ze nie noa d'elle. Ze zyn ôok nie gedôopt en van d'erfzonde verlost, dus kunn ze nie noa 'n eemle.

Het vôorgeborchte is uutgevoundn gewist in de vierde êeuwe en wird achter 1700 joar, in 2007 ofgeschaft ounder paus Benedictus den Zestienstn. Het vôorgeborchte van d'elle bluuft bestoan voa ol de minsen die geleefd eine vôorn Christus.

Het vôorgeborchte eit nôois dêel uutgemakt van de lêer van de katholieke kerke, het wos en hypothese woaruut dat er de traditie van het vôorgeborchte gegroeid es. Doarom es 't er nogol wa consternoatie omda je moeilik een hypothese kunt ofschaffen.

Eind goe, ol goe want nu es 't dudelik da ol die orme zielkes van die kindjes in 't vôorgeborchte, woavan dat er niemand goe wiste wat er mee gienk gebeurn, nu toch in 'n eeml zittn.




#Article 668: Vrije Universiteit Brussel (270 words)


De Vrije Universiteit Brussel (VUB) is de belangrykste Nederlandstoalign universiteit van Brussel.

De Vrye Universiteit Brussel is ountstoan uut de Franstoalige ULB die in juni 1834 wierd ipgericht deur een Brusselschn advocoat Pierre-Théodore Verhaegen. 't Was zyn bedoelinge van een universiteit ip te richtn die ounafankelik was van Stoat en Kerke met academische vryeid.

Achter een styf moeilike start met financiële probleemn ging de ULB vanof 't ende van 1800 alsan moa voruut ondanks twi moeilike periodes: den Êeste Weireldoorloge ton dat al de Belgische universiteitn geslootn wierdn, en in 1941 (Twidde Weireldoorloge) ton dat den univ besliste van nie toe te geevn an de inbreukn ip academische vryeid deur de bezetter.

Vanof 1935 wierdn, êest in de faculteit Rechtn, cursussen in 't Nederlands gedoceerd en da wierd geleidelik an uutgebreid noa d' andere faculteitn. Vanof 1963 wierdn in al de faculteitn en scholen colleges in 't Nederlands gedoceerd. 

Vanof 1969 wierd de oude unitaire universiteit gesplitst in een Nederlandstoaligen en een Franstoaligen.

De VUB et als ênige Vlamsche universiteit 't principe van vry ounderzoek in eur statuutn ingeschreevn. Da principe is gebaseerd ip een tekst van de Fransche wiskundign en nateurfilosoof Henri Poincaré (1854-1912):

Ip de VUB-zegel stoat de spreuke 'Scientia vincere tenebras'  (deur weetnschap de duusternisse overwinn). De spreuke in combinoatie met een bedelzak en twi andn in mekoar gesloan, stoat symbool vo 't vrye en oungeboundn karakter van de VUB. De kleuren (oranje, wit en blauw), de kleuren van de prinselike vlagge van Oranje, verwyzn noa de stryd van de Protestantsche Geuzn en de Prins van Oranje teegn de Spanjoardn en de inquisitie in de 16e êeuwe.




#Article 669: Kastêel van Tillegem (516 words)


't Kastêel van Tillegem ligt in de gemêente Sinte-Machiels (Brugge). 't Omliggend bus is 'n provinsjaal domming.

't Kastêel eit 'n lange historie. Tillegem zoudt aanvanklik dêel uutgemakt ein van de fiscus Snellegem. Davan zoudt in de tiendn êeuwe de fiscus Wynebrugge, 't loatere Sinte-Machiels, em afgesplitst eine. Andere bronnn zeggn dat 't al in de 9e êeuwe, oender Boudewijn I met de Ijzeren Arm afgeschêen was.

't Is al gekend da Tillegem by 't begun van de dertiendn êeuwe dêel uutmakte van de bezittiengn van 't uus van Voormezele. D'oedstn gekendn êre van Tillegem was Doanevest, 'n telg uut 't oadelik uus van Voormezele.
Den êre van Tillegem ad de rechterlikke, administratieve en fiskoale macht over zyn gebied.

In 1285 verkocht Jan van Tillegem d'êerlijkheid an Jan Hubrecht, één van de mêest welgestelde poorters  en burgemêester van Brugge. Y was 'n anhanger van de Franse keunink. De Franse nederloage by de Guldnspoornslag van 1302 zorgde vo 't beslag up al 't bezit van de Lelioars. Up die maniere kwam Tillegem in 't bezit van de Brugse burgemêester Gillis van Aartrijke. 

Daarachter is 't kastêel deur erfenisse en verkoop vele van eigenoare veranderd. 'n Andern êre van Tillegem, Joseph Adrien le Bailly was van 1730 toet 1754 burgemeester van 't Brugse Vrye. Zoender al te veel miserie deurstond de familie 't Franse bewind. Ze verloorn wel under heerlike rechtn moa bleevn toch eigenoare.

Deur den trouw van Marie-Thérèse le Bailly ging 't over noa de familie Koenig.
 
Deur 'n verkavelinge kwam 't kastêel in 1879 in 't bezit van Eugène de Pênaranda de Franchimont die trouwde met Clothilde de Laage de Bellefay. Omda ze gêen kinders addn, lietn ze alles an Guy en Marie-Henriette de Briey. Zy trouwde in 1916 met baron Georges Verhaegen. Under zeune, baron René Verhaegen, verkocht 't kastêel in 1980 an 't provinciebesteur van West-Vloandern.

De name Tillegem zoe kommn van  't heem by de tille (tille wil zeggen brugge). Tillegem is dus de versterkte platse by de brugge over de beke (de Kerkebeke).

D'êeste versterkte plekke wos nie up dezelfde plekke van 't kastêel nu. Oengeveer 200 meters in 't zuudoostn van 't kastêel is 't er e mote, 'n upg'oogde plekke me 2 cirkelvormige grachten roend, vele dichter by de Kerkebeke. Ier stoend verzekers d'outn omwallinge die de brugge bewakte. Moa vo den anleg van den A17 (E403) is 'n dêel van de mote ofgegraavn. Up 'n têekninge uut 1573 is ze duudlik zichtboar. Die ôorspronkelikke burcht zoudt 'n kapelle g'had èn die rond 1160 ingewyd wos deur Thomas Beckett. 

D'er is nie geweetn wannêer dat er 'n woaterburcht in stêen gekommn is. D'oedste ofbeeldinge is gevoendn up e miniateure uut 'n 16e êeuws getydenboek. Je ziet doarup e vieroekig gebouw met oektorrn en e zwoare torre by de toegangspôorte. 't Wierd gebouwd in Dôornikse en Brabantse nateurstêen, toamelik ongeweune vo de streke. 

Sedert 1980 is de provinsje dus eigenoare van 't kastêel. Nu doet et dienst vo Streekhuis van de provinsje. Oender andre 't Regionaal Landschap Houtland, de Welzijnsraad regio Brugge en de Bosgroep Houtland zyn d' er gevestigd. 

 




#Article 670: Gentpôorte (127 words)


De Gentpôorte uut 1401 is èèn van de Brugse stadspôorten die een oenderdèèl woaren van de Brugse stadswallen. Z'is gebouwd deur de bouwmèèsters Jan van Oudenaerde en Maarten van Leuven, t'ope me de Kruuspôorte en de Katelynepôorte (die der nu nie mer is).  De Gentpôorte is den ènigsten van de drie die in bakstèèn gebouwd is.  Van ol de Brugse stadspôorten was den deen et mèèst strategisch geleegn: by 't begin van de weg no Gent. 

T'ope met oender andre Gruuthuse en 't Staduus is de Gentpôorte een oenderdèèl van 'Bruggemuseum' en is't een museum over de stadspôorten en de oemwallingen van de stad.

In de pôorte is 't er een nisse me een bildje van den Illigen Adriaan die de stad van de peste moest vrywoaren.




#Article 671: De Mokker (154 words)


De Mokker is e gehucht in de Belgische gemeente Kookloare. De Mokker ligt wel ofgezounderd van 't centrum va Kookloare, moa 't is gin deelgemeente en 't ligt ip 't groengebied van Kookloare zelve, ip de boane noa Leke.

De Mokker is e parochje sichtent 1925. 't Gehucht et e modern kerksje uut 1932, voe 't grotste stik ipgetrokkn in baksteen. 't Is e driebeukige kerke ounder drie zoadeldoaken, moa zounder torre. De doopkapelle en 't oofdportoal zyn uut 1970. De patroonillige van de kerke en parochje is den Illige Paster Van Ars, Jean Vianney.

Up De Mokker weunn der à peu près 1100 menschn. 

De name de Mokker zoe afgeleid zyn van de persoon Hinten Mokker. Hinten is een lokale vorm van de naam Hendrik. Zen lapname mokker komt van zen karaktertrek van hele dagen te mokken. Mokken is een soorte van kriepen. Ne mokker da's één die hele dagen lopt te mokken. 




#Article 672: Pietjekuntje (262 words)


Pietjekuntjes of winterkeuningskes (Troglodytes troglodytes, Nederlans: winterkoning of winterkoninkje) zyn klêne zangveugeltjes uut e familie va veugels die bykan ollêne vôornkomn in Nôord-Amerika. 't Pietjekuntje is 'n ênigsn van die familie die in Europa leeft.

't Zyn klêne, brune veugeltjes (de grotste kommn juste langer of 10 cantmeiter), die ier en doa e bitje lichtere strieptjes en (surtout up nundern steirt, die rechte stoat in te plekke van achter nem angt, lik van de mêeste aar veugels). Z'oudn nunder koptje ossan e bitje no beneen.

Pietjekuntjes kommn verre in hêel Europa vôorn, mor oek in Azië (toet in Japan) en in Nôord-Amerika.

't Zyn (lik de mêeste veugels oel ier) in d'êeste plekke veugeltjes die in busschn leevn, mor oendertusschn en ze nunder styf goed anepast an't leevn in oopn en in bebouwd gebied.

't Zyn veugels die joagn up olle sôortn fernient en up kobbn. In de wienter, at er nie vele gin fernient ne mir is, zoekn ze surtout achter bêesterie in gerretjes in boomn.

A't styf koud is, duvn ze in de wienter wel eki wegkruupn in diepe goatn in boomn (nunder Latynsche noame wult olbeweuner zeggn).

't Zyn de vintjes die nest droagn (e nest van ôoi, mos en aar planterie), oltemets mêerdere (toet zeevn) per territorium. De wuvetjes kiezn doa toune intje uut woa dan ze in leggn. Ze droagn nest in struukn of klêne bomtjes, mor oek oltemets in aar diengn (lik buuzn of e gat in e meur). 

Ze kunn drie nestn 't joar en, met ider kêe tusschn de vuuf en de achte joengn.




#Article 673: Steirtmêze (194 words)


 
Steirtmêezn (Aegithalos caudatus) zyn klêne veugeltjes uut de familie van de steirtmêezn (verwant an d'echte mêezn, mo ze zyn der gin sôorte van). 

Steirtmêezn komn nie langer of 15 cantmeiter, nundern steirt derbie ereeknd (ndien is langer of nunder lyf). Z'en dus e kort en round lyvetje, dat vanboovn zwort en (doenker)bruun is, upsyts roazachtig en vanounder vuul wit of lichtbruun. Nundern kop ku hêlegans wit zyn, mo 't kun oek zworte of brune striepn up stoan. 

Van steirtmêezn is 'n bek kort en zwort en nundern steirt is oek zwort met witte bôretjes.

Steirtmêezn komn vôorn in bikan hêel Europa, mor oek in Azië (toet in Japan).

Ze komn 't mêeste vôorn in busschn, mor oek wel in ovetjes of parksjes. 

Z'eetn olle sôortn fernient (danze zoekn in boomn en struukn, ze komn verre nôois up de ground), mor in de wienter duvn z'oek wel notjes eetn, juste lyk aar mêezn (koolmêezn en pimpelmêezn). 

Nunder nest is round en toe en ze weevn ze me takkelieng, woa danze toene nog kobbenettn round doen. 't Wuvetje legt doa tusschn de zes en de twoof eiers in.

Buutn 't broedsezoen leevn steirtmêezn geregeld in groep.




#Article 674: Hof Bladelin (203 words)


Et Hof Bladelin is geleegn in de Noldestroate (Nederlands: Naaldenstraat) 19-21 in Brugge.  't Oudste gedéélte wier gebouwd deur Pieter Bladelin, ééste roadgever van Filips den Goein, schatbewoarder van d'Orde van et Gulden Vlies en beheerder van d'ertogelikke bezittiengn. 

Pieter Bladelin veruusde in 1451 no Middelburg, en stadje ten Nôordn van Brugge dat ie zelve gesticht aad. In 1466 vereurdet ie z'n eigendom aan de Italioanse bankiersfamilie de' Medici, die ip da moment de belangrykste geldschieters woaren van den ertog van Bourgondië. 

Den ééstn de' Medici die der weunde was Piero. In 1469 liet ie 't gebouw an z'n zeune Lorenzo die in 't zelste joar me Clarice Orsini trouwde. De binnentuun wor nog oltyd versierd met twéé medaljongs van die twéé. 

In 1472 verkocht Pieter Bladelin z'n eigendom aan de de Medici's die under bankfiliaal oundertussen in d'anden van Tommaso Portinari gegeven aan, die der vanaf 1480 introk. Portinari zorgde der voaren dan ze failliet goungen en in 1497 wierd et uus verkocht an de Heer van Fiennes, ridder van et Gulden Vlies.

Et Hof Bladelin is nu e musee en et klôoster van de Zusters van de Zeven Weeën, e West-Vlamsche orde. D'er zyn ôok serviceflats vo bejoarden in ounder gebrocht.




#Article 675: Paul De Wispelaere (157 words)


Paul De Wispelaere (Assebroeke, 4 juli 1928) is e schryver. In 1998 krêegn de grotste ounderscheidieng die e schryver in 't Nederlands ku krygn: de Prijs der Nederlandse letteren.

Achter ze loager volgtn Latyn-Grieks an Sint-Lodewyks in Brugge. Doarachter goatn na Gent voe Germaanse filologie te studeern.
In de joarn '50 goat'n na Borgerhout goa weunn. Van 1972 toet 1992 is De Wispelaere ooglêroare Nederlandse Letteren an 'n Unief in Antwerpn. Achter ze scheidieng kêertn were na de Vloanders: êest na de streke round Brugge, loater na Moerbeke-Moaldegem.

Ze romangs trekkn, surtout in zyn begunperiode, goed op de styl van de Fransche nouveau roman. Over ze thema's zegtn zelve: 'Als er één thema in mijn werk voortdurend aanwezig is, is het dat van de tijd. Van het besef van vergankelijkheid, van de dingen die verloren gaan'.
Over zyn plekke in de Nederlansche literatuur schrêef Paul de Wispelaere: 'In Vlaanderen een halve Hollander, in Holland eentje uit Vlaanderen'.




#Article 676: ANZAC Day (141 words)


ANZAC Day is e vryen dag met e grôte importensje in Australië en Nieuw-Zêeland. E volt op 25 april. 
ANZAC is d'ofkortieng vo Australian and New Zealand Army Corps.

Op 25 april 1915 vochtn d'Australiërs en de Nieuw-Zeelanders teegn de Turkn in 'n Êestn Weireldôorlog, by Gallipoli (Turks: Gelibolu). De Turkn dein mei met de Duutschers. De Geallieerdn wilnde deurebreekn na Constantinopel (da nu Istanbul noemt) en azo Turkeye rap uut 'n ôorlog krygn. Moa 't plan mislukte: in acht moandn tyd goengn d'r 8.000 Australische soldoatn dôod. 

Ouk ol en ze verlôorn, d'Australiërs zyn preus op de soldoatn die by Gallipoli evochtn en. Moar op ANZAC Day peizn ze ouk an ol nunder soldoatn die in d'ôorlogn esneuveld zyn: z'oudn overol te lande 1 of 2 menuutn stilte, ze leggn bloemn by de groavn, en ze speeln 'n Last Post.




#Article 677: Onze-Lieve-Vrouwe van Meetkerke (192 words)


Onze-Lieve-Vrouwe van Meetkerke is e miraculeus Mariabeeldje dat in d' Onze-Lieve-Vrouwekerke van Meetkerke stoat.

Volgns de legende hen der Blanknbergsche visschers in de 16ste êeuwe e Mariabeeldje uut de zêe ipgevist. Ze zettegn 't in e kapelletje by 't strange moa de volgndn dag lag 't beeldje were buutn in 't zand. De visschers hen 't ton noa de kerke van Uutkerke gebrocht moa den dag derachter lag 't were ip 't strange en 't zelfste gebeurde achter dan ze 't in de kerke van Vlissegem gezet han.

Ten ende road hen ze 't beeld vastegeboundn ip de rik van een ezel en de bêeste loatn loopn deur de Polders. Uutendelik is 't gestopt vo de kerke van Meetkerke en doa stoat 't beeld nu nog alsan.

Ieder joar de zundag achter Ons-Hêer-Hemelvoart ist er sedert 1861 e bedevoart van de Blanknbergsche visschers. Ze kommn 's nuchtens vroeg te voete van Blanknberge noa Meetkerke en droagn ton 't beeld round in 't dorp ip under schoern. Round 't joar 1900 hen z' e model van e Blanknbergs schip an de kerke gegeevn. Den band tusschn Blanknberge en Meetkerke het alsan bluuvn bestoan.




#Article 678: Keunienksdag (286 words)


Keunienksdag, vodien Prinsessedag en Keuniginnedag, is e nationale fêestdag in 't Keunienkryk van de Nederlandn ter êre van 't stoatshoofd. D'Ollanders versieren under uuzn ton me vlaggen en oranje ballongstjes. De keunienk (vodien de keuniginne) goat ton ip bezoek in 't land, gon kyken no ol sôortn fêestelikeedn die g'oudn wordn. Olle joaren wordn der ook een stik of 3000 Ollanders gelauwerd med een 'lintje' vo de verdienste dan ze vor under voaderland ged en. 

Die traditie is begost in 1885 ter geleegneid van de vuufde verjoardag van prinsesse Wilhelmina. Tonne vierdn ze den dag nog ip 31 ogustus en noemde et êest Prinsessedag. Os Wilhelmina ton keuniginne wier en ze 't veranderd in Keuniginnedag. Den fêestdag is ingesteld deur de liberoaln die ip die manier d'êeneid van Olland wildigen versterkn.

Ip 6 september 1948 volgt Juliana ur moeder ip en vanaf 't joar doarip wordt Keuniginnedag ip ur verjoardag, 30 april gevierd. Uut respect vor ur moeder oudt Beatrix, os z' in 1980 keuniginne van Olland wordt, den datum van 30 april.

Wo dan d'Ollanders nog oltyd van klappn is de keuniginnedag van 1979 os Jos Brink keuniginne Juliana spontoan een tote gaf vor ur verjoardag ip TV. En ook nog da Prins Claus in 1999 ip dien dag spontoan een jounk mokstje ol achter ip z'n villo meepakte vor een toertje te doen.
Ip den koudstn keuniginnedag, in 1954, was 't -2,5 groadn Celsius, en ip de warmstn in 1993 28 groadn.

In Olland wordn der ip Keuniginnedag overolst ôok rommelmarktn g'oudn.

Den 30stn april 2013 is keuniginne Beatrix ofgetreedn en is eur zeune prins Willem-Alexander keunienk gekommn. Doarom wordt Keuniginnedag vanof 2014 Keunienksdag. 't Wordt gevierd ip 27 april, de verjoardag van Willem-Alexander.




#Article 679: Jacques Brel (236 words)


 
Jacques Romain Georges Brel (Schoarbeek (Brussel), 8 april 1929 - Bobigny (Parys), 9 oktober 1978) wos ne Belgischen zanger, componist, tekstschryver en acteur die in de vroege joaren zestig uutgroeide tot een internationoale vedette.

Zyn vôorouders woaren van de bourgeoisie uut de streke van Zunnebeke: zyn grootvoadre was lange burgemêestre van Zandvôorde. Doarom oat Jacques Brel en hoat-liefdeverhoudienge me West-Vloandern.

Brel durfde kritiek te geevn op ol wuk da nem ni anstoeg. Da koste de Kerke zyn, de schynhilligheid van de bourgeoisie, ôorloogn, flamingantn,... 
Ip zyn latste ploate in 1977, 'Brel' (CD: Les Marquises), spuugt ie met Les F...  nog ne kêe zyn galle over de Vlamsche Bewegienge; 't liedje leverde discussies in 't Belgisch parlement ip. 

Sommigte va ze liedjes zyn oek vertoald in 't Iengels en overezoengn deur bekende artistn lik David Bowie, Nirvana, Marc Almond, Neil Diamond, John Denver, Frank Sinatra, e Dusty Springfield.

In 1974 lat 'n alles achter en vertrekt 'n vor e weireldreize me z'n zeiljacht, de Askoy II, tegoare me z'n vriendinne Maddly Bamy. Je was ton al ziek en g'opereerd van loengkanker. J'et Maddly Bamy lêern kenn binst 't droain van e film: l' aventure c'est l' aventure  van Claude Lelouch. Uutendelik belandn ze tegoare ip de Markiezneilandn in de Stilln Oceoan. Ip één van die eilandn, Hiva Oa, brocht 'n z'n latste joarn deure. Je wierd er ook begroavn nie verre van de Fransche schilder Paul Gauguin. 




#Article 680: Smeepôorte (137 words)


De Smeepôorte uut 1367-1368 is êen van de Brugse stadspôorten die een ounderdêel woaren van de Brugse stadswallen. Z'is gebouwd deur de bouwmêesters Jan Slabaert en Mathias Saghen, no 't voorbild van de Boeveriepôorte (die der nu nie mer is).  Oorsprounkelik stound ze in 't woater en was ze me kantelbruggn me de stad en de omwallinge verbounden.  In de 18ste êeuwe en ze der nog een stik angebouwd die der nu nog is.  An de kant van de stad angt er een yzeren doodskop ter vervanginge van de schedel van de Gentenoare Frans van der Straeten die de pôorten wilde open doen vo 't leger van Lodewyk XIV, wovoarn dan ze em ton ook ountoofd en en z'n oofd an de pôorte g'angn en vo wien da da nu nog zou willen doen af te schrikkn.




#Article 681: Karel Deruwe (167 words)


Karel Deruwe (Brugge, 19 moarte 1956) es nen West-Vlamschen acteur. Ie es by het grôte publiek bekend gekoomn me zyn rolle als Guido Van Den Bossche in Familie, de doagelikse soap ip VTM. Doarin ei't ie 7 joar lange een ôofdrolle gespeeld. Voors eit ie ôok nog een carrière in de film, ip het tonêel en de musical.

Karel Deruwe eit zyn ipleidienge gehad in Antwerpen by Dora Van der Groen. Doarachter, van 1979 tot 1988 eit ie by het muscialtheoater Arena in Gent gespeeld. Vanof 1992 kwam't ie ip et klêne scherm: ie eit in Familie gespeeld tot in 1999. Ie es ôok bekend van klêendere rollekes in veel TV-series. Zyn mêest recente rolle speelt ie in Emma, als TV-producer.

In Merlina, Mik, Mak en Mon (1987), Postbus X, De Bossen van Vlaanderen (1992), Heterdaad (1996), Diamant (1997), Recht op Recht (1998 en 2001), Flikken (2001), Stille Waters (2001), Sedes en Belli (2003), Rupel (2004), Aspe (2004), Witse (2004), Matroesjka's (2005), De Wet volgens Milo (2005)...




#Article 682: Vlaamse Televisie Maatschappij (235 words)


VTM (Vlaamse Televisie Maatschappij) is e commercieeln televisiezender in Vloandern die is opericht op 1 februoari 1989. Ie makt ounderdêel uut van de Vlaamse Media Maatschappij (VMMa). 

Vôorn VTM wos de BRT 'n ênigstn Vlamschn post. Patrick Dewael, toen minister van Cultuur, wilde doa veranderieng in briengn. Van 't moment da televisiereclame toeeloatn wos, koste VTM begunn. 
De grôte vôortrekkers van de zender woarn Mike Verdrengh en Guido Depraetere. Zyder kwaamn van de BRT en woarn kwoad da ze doa nunder goeste ni kostn doen.

In 't begun woarn veel programma's redelik simpel van opzet, peis moa an Het Rad van Fortuin en De Juiste Prijs. Zelfs de nieuwsuutzendiengn woarn espress e bitje makkeliker emakt dan by de concurrensje. 't Verwyt kwaam ol rap da VTM de menschen dom makte. Moa 't succes wos enorm: eind joarn '90 addn ze e marktandêel van round de 35%.

Mike Verdrengh reageerde in De Standaard (17/11/2000) geprikkeld op de kritiek. E zegt byvôorbeeld me reedn da VTM 'n êestn Vlamschn soap ed ebrocht. Toch is 'n nie blind: e gift toe dat er programma's woarn mè letter kwaliteit. 

Enigte joarn èin ze ôok een twa nieuws gemakt, at er e twadde gebeut keuje olsan een filmke of ne foto deure zendn noa 4040 me junne telefung. Zidurr gebrukn da ton in under nieuws ofleveringn of weet 'n azô dat der doa een twa gebeurt is en komn of.




#Article 683: Temptation Island (190 words)


Temptation Island is een TV-programma dat uutgezoenden wordt ip VT4 en ip den Ollandse zender Veronica.  

Den ipzet is da 4 koppels under reloasie testen deur elk apart in styf exotische omstandig'eden te weerstoan an de verleidingen van een stik of acht vrygezelln wo dan ze ton ollesôorten spelletjes mee spelen en om de zoveel tyd ip 'date' (sprikt uut: deet) goan.

Oendertussen is 't de zesde reekse van Temptation Island en ut speelt em af ip Jamaica, in tegenstellienge toet de vorige afleveriengen die in Azie deuregingen.

Lik in vele van da sôorte programma's spryngen de West-Vlamingen der nateurlik uut. Van de joare zyn der Gringo en Siska uut de streke van Kortryk die de show steeln.  Gringo, die buldozer-machinist is en kieper by Dede-Vichte, volt voaral ip deur de creatieve maniere woarip dat ie West-Vlams combineert me slang-Iengels.  Een vôorbild dovan is 'k E me gejeund. Toan benne 'k relaxed, ok me nie jeune ton benne 'k pist en doe 'k toan roare.  Een andere fraze die de fans lange bezig hoeden eet van em was Talk to the hand, 'cause the face don't wonna hear it anymore.




#Article 684: Mario Danneels (151 words)


Mario Danneels (Brugge, 21 moarte 1981) es nen West-Vlamsche schryver en journalist, ipgegroeid in Moerkerke (Damme). Je weun' nu ol a poar joar in Ierland.

Mario Danneels es ip slag beroemd gekoomn deurda't ie als jounk gastje van 18 joar een vrêe gedetailleerde biografie schreef va keuniginne Paola. Het boek sloeg in lik een bomme, iederêen peisde da't er een joung gastje een ipstel voo schole an't moakn wos, en doarom zeidn ze soms dingn dan ze anders zoen verzweegn ein. 

Moar de aandacht kwam vôorol omda ie mè êen zinneke et als êeste andurfde voo te klappn over de onechtelikke dochter van Keunieng Albert. 
Sedert 2004 weunt en werkt ie in Ierland als correspondent voo De Standaard en Radio 1. Ie eit ôok ol voo Humo geschreevn. 

In 2007 eit ie nen twêedn boek geschreevn over de keuniengklikke familie, woarin da't ie vôorol de weireldvrimdeid van de  keunienkgklikke familie ankloagt.




#Article 685: Bagynof (Brugge) (239 words)


't Bagynof van Brugge (in andere stikkn van de provinsje zeggn ze begynof) is in 1245 gesticht deur gravinne Margaretha van Constantinopel, dochter van graaf Boudewyn IX van Vloandern, die toet keizer van Constantinopel gekroand was achter de vierde kruustocht. 

't Bagynof van Brugge, ôok wel Begijnhof Ten Wijngaerde genoamd, ee zun originèle middelèèuwse structeure kunn oeden.  't Is een geslootn of omriengd deur woater.  Ip de pôorte wo da je deure moet vo binn te goan  stoat er 1776, mo de mèèste uzetjes zyn uut de 17ste en 18ste èèuwe.  Der zyn der een poar in neo-gotieke styl uut de 19ste èèuwe en in ’t zudelik dèèl zyn der zelfs nog een poar bewoard gebleven uut de 14ste en 15ste èèuwe.  In 't grôotste uus weunde vroeger de ‘Grootjuffrouw’ die ’t bagynof leidige.  In èèn van de uzetjes is ’t er een muzeum ingericht, ’t Bagynuzetje, wo da je ku zien oe dan de bagyntjes vroeger leefdigen.

De Sint-Elisabethkerke die by d'iprichtinge van ’t bagynof deur Margaretha van Constantinopel gebouwd was, brandige gedèèltelik uut in 1584, mo is eripgebouwd en ersteld en de werkn woaren in 1609 gedoan.

In ’t begun van de 20ste èèuwe woaren der verre gin bagyntjes me en dorom werd er beslôotn vo een dèèl van d'uzetjes omme te bouwen toet een klôoster.  De vroegre bagyntjes zyn dus vervangen deur nunnen van d’Orde van St-Benedictus die in een angepaste tenue in ’t bagynof roendloopn.




#Article 686: Askoy II (522 words)


Den Askoy II is 't zeiljacht van Jacques Brel woamee dat 'n de weireld roundgereisd hèt.

Den bôot (20 m lank, 5 m brêed en 40 ton) is in 1960 gebouwd deur d'Antwerpsche scheepswervn Van de Voorde in ipdracht van den architect Hugo Van Kuyck. In de joarn 70 krêeg Jacques Brel de zeilmicrobe te pakkn en in 1974 kwamt 'n noar Antwerpn en wierd 'n smôorverliefd ip den Askoy II. J'het hem ton ook gekocht vo z'n weireldreize. E joar vo dat 'n stierf hèt 'n z'n bôot were verkocht. Achter e poar kêers van eigenoare te zyn veranderd is den bôot serieus beschoadigd in e zwoare storm en uutendelik gestrand in Baylys Beach.

Twi Blanknbergsche zeilfanoatn en fans van Jacques Brel, de broers Staf en Piet Wittevrongel, hèn 't plan ipgevat van zyn gestrand zeiljacht te bergn en te restoreern. Z'hèn doavôorn de VZW Save Askoy II ipgericht. De zwoar beschoadigdn bôot lag vlak by de Nieuw-Zêelandsche kust, gedêeltelik in dryfzand.

De broers hèn Jacques Brel lêern kennen, omdat 'n in 1974 zeils besteld had vo zyn jacht in de zeilmoakerye van de Wittevrongels in Blanknberge. J'hèt doar ook zeillessn gevolgd. Den 28stn juli 1974 ist 'n vanuut Antwerpn vertrokkn ip weireldreize. E joar loater, by den deurtocht van 't Panamakanoal de 15stn ogustus 1975, hè Brel e  postkoarte verzoundn noa de Wittevrongels woarip dat 'n geschreevn hèt: Alles is OK en me goan goed voruut.

Maddly Bamy, de latste levensgezellinne van Brel die met hem meevoarde, steunt 't project van de broers vo den Askoy II e twidde leevn te geevn. In september 2006 is ze noa Blanknberge gekommn en hè ze blommn vastegemakt an de plakkoate van Jacques Brel ounder de viertorre.

Den 14stn december 2007 zyn Staf Wittevrongel en Tjerk Pillen van de VZW Askoy II noa Nieuw-Zêeland vertrokkn vo 't wrak van 't strange weg t'hoaln en voorlopig over te briengn noa Dargaville. Ze zyn doa bygestoan deur Noel Hilliam van 't Dargaville Maritime Museum. De bedoelienge was van den Askoy II noa België were te briengn en te restoreern.

De 16ste meie 2008 is La Cathédrale, lik da Brel zyn bôot noemdege, were in Antwerpn geland achter 34 joar. De 25ste meie ist 'n met URS (unie van Redding en sleepdiensten) noar Ostende gebrocht.

Den 8stn april 2010 is den Askoy overgebrocht noa Rupelmonde woa dat 'n gerestoreerd wordt deur De Nieuwe Scheldewerven, e bedryf dat doarin gespecialiseerd is. 

In de zomer van 2010 wast er e tentôonstellienge roend den Askoy II ip de Piere van Blanknberge. Der was e model van den Askoy II te zien, moar ook e stik stoal dat de VZW Save Askoy II hè kunn krygn van de restn van 't World Trade Center van New York. 't Is uniek in België en 't goa gebruukt wordn by de restoroasje van den Askoy II. Den 11stn september is 't stoal overgebrocht noa Kruibeke en overhandigd deur Robert Faucher, Deputy Chief of Mission by d' Amerikoansche Ambassade, an Burgemêester Denert. 't Goa loater deur Peter Janssens van de Nieuwe Scheldewerven Rupelmonde symbolisch angebracht wordn an 't steurwiel van den Askoy II.




#Article 687: Sigrid Spruyt (164 words)


Sigrid Spruyt (Deurne, 24 moarte 1964) is e vôormoalige nieuwslezeresse van de VRT en is doa nog olsan journaliste.

Ze studeerde Geschiedenisse en Journalistiek an 'n unief van Gent. 
In 1989 is ze begunn by de VRT nieuwsdienst, in 1991 presenteerdige ze vo den êeste ki 't nieuws en in 1997 wos ze de êeste die 't toen vo 't êest uutgezondn middagjournaal presenteerdige.

Sigrid Spruyt klapt zounder accent, en ze zag 't er ossan styf serieus uut a ze 't journoal presenteerdige.

Achter da ze mêer of twientig joar etrouwd wos, begoste ze e reloasje me de muzikant Raymond van het Groenewoud. Moa ze zyn doar olletwêe discreet over ebleevn. Z'eit twêe kinders (geboorn in 1997 en 1994).

Ip 26 oktober 2007 stoptige ze me 't presenteren van 't nieuws, volgens eur omda ze allergisch was an bepoalde stoffen in de schmink die ze moeste droagn by 't presenteren.

Ip moandag 6 april 2009 trouwde ze in Brugge me Raymond van het Groenewoud.




#Article 688: Johan Verstreken (100 words)


Johan Verstreken (Ostende, 11 juni 1964) is e West-Vlamschen  en geweezn TV-presentator. Doanoast et 'n ook nog an de leidienge gestoan van Luna Kabuza Productions, et bedryf da Hopla makt.

Johan Verstreken is bekend gewordn bie de VRT als presentator van TV-programs gelik De Muziekdoos, De Nationale Loterij, Vana-1 Vana-2. Up de radio et 'n oender andere Fiëstag gepresenteerd, e programma va Radio 2.

Sedert 2001 istn in de platselikke Ostendsche polletiek gegoan voe de CDV. Jis verkoozn gewist en is scheepn van e 'n èèln oop verantwoordelikeedn, woaroender cultuur en gelieke kansnbeleid. In 2004 istn verkoozn toe Vlams parlementslid.




#Article 689: Magdalenakerke (Brugge) (147 words)


De Sint-Magdalenakerke in Brugge was êen van de êeste kerkn in de nieuwe Iengelse neogotische styl.  Ze wier gebouwd tussn 1851 en 1853.

De Sint-Magdalenakerke is den ipvolgre van de Sint-Catharinakerke die in 1578, os Brugge een Calvinistische stad was, wierd afgebrookn.  De prochie Sint-Catharina was in 1270 ipgericht ols een dochterprochie van Onze-Lieve-Vrouw, en viel zowel binnen ols buutn de stadswoln.

In 1804 kreegt de prochie ur nieuwe name, mo 't was mo in 1851 da de bouw van de nieuwe kerke begost. Et oentwerp was van architect Pierre Buyck, mo den bouwmêestere, den Iengelsman Thomas Harper King, die vele gelêerd aad van de groendlegger van de neo-gotiek Augustus Welby Northmore Pugin, pastige de plannen an. Et oorsproenkelike interieur da stief kleurryk was wierd in de joaren '70 oender impuls van de anti-neo-gotische beweginge overschilderd wodeure da vele van de schôoneid van't gebouw verloorn gegoan is.




#Article 690: Bakkn (172 words)


Bakkn es ne toafelsport die je me twêe of me viern kunt spelen. 't Trekt ip voetbol, mo ton in 't klêne. 't Es ne redelik populairen cafésport, tope met snooker, manilln en veugelpyk.

Den toafel bestoat uut nen outne bak ip pôotn. Ie trekt ip e klêen voetbolveld en oe weerskantn zittn der goaten in de zykantn woarin dat er yzerne boarn zittn me vintjes an. Die vintjes zyn emakt uut kunststoffe of out (de dierdere sôortn). Zyder stelln de voetbolspelers vôorn (1 keeper, 2 verdedigers, 5 middnvelders en 3 anvollers). Ge kunt ze noa voorn en noar achtern loatn beweegn door an de boarn te droaien en upzyds deur der an te trekkn of te duuwn.

Juste glik in echtn voetbol es 't er oe weerskantn e golle, woarin da je moe probeern den bol te krygn deur an de boarn an joune kant te droaien. D'echte liefebbers loatn de boarn nôoisn zot droain - ze lossn de grepe ni. Goals moakn me je vintjes van 't middn, meugt nie.




#Article 691: Genteledyk (175 words)


De Genteledyk of de Blanknbergsche dyk wierd êeuwen geleedn angeleid tusschn Blanknberge en Brugge vo de landeryen te verdedigen teegn de iprukknde zêe. 

Vanof de twiddn elt van de 11e êeuwe greepn de kustbeweuners actief in om deur middel van dykn overstromingen teegn te goan. Azo wierd 't overstromingsgevoar vanuut 't Zwin bezworen. Ôorsprounkelik zorgde iederen eigenoare of gebruker vo 't beveiligen van zyn ground. Loater zoagen ze in da je in de stryd teegn 't woater beter de krachtn koste bundelen. Azo kwoamen d'r verênigingen toet stand die woateringe wierdn genoemd. 't Poldergebied dat deur de Genteledyk en de Zydelinge beschermd wordt vormt de boasis van de woateringe van Blanknberge. De belangrykste afwoateringe van 't gebied is de Blanknbergsche voart (ook Grôte Ede genoemd). De oudste verwyzinge is were te vindn in een charter van 1337, die de bouw van nieuwe dykn vôrenschryft achter de stormvloed woaby da Scarphout by Blanknberge deur de zêe verzwolgen wierd.

Tusschen Blanknberge en Brugge is 't er een veloroute uutgestippeld die genoemd is noa de Gentele: de Genteleroute.




#Article 692: François Lambert (190 words)


 

François Lambert ( 10 november 1938 - Brugge, 17 december 2004) wos e zoaknman die voerol bekend ekommn is als wielersponsor.

All Drive Renting (ADR) wos e bedryf dat otto's vereurde ip lange termyn. François Lambert miek er reclame vôorn met e koersploeg voe profs, en e trok José De Cauwer an als sportdirecteur.

In 1988 woun de ploeg met Eddy Planckaert de Rounde van Vloandern, en me Dirk Demol Paris-Roubaix. 
Moa de strafstn stôot kwam in 1989 toen da Greg LeMond voe ADR 'n Tour de France won. Niemand adde da verwacht: ten êeste kwam LeMond were achter e jachtongeval, en ten twidde wos ADR eigentlik moa e klêen ploegsje zounder grôte Rounde-coureurs.

Lambert krêeg achter een ende miserie me de belastiengn, want ADR wos ni solvabel. D'r kwaamn oek e hêel dêel processn vo de Arbeidsrechtbank en de Correctioneeln,  Lambert adde bevôorbeeld cheques uutegeevn zounder provisje. 
't Gevolg wos da zyn wielerploeg hêlegans in makoar stuukte; ounder ander Greg LeMond adde e proces teegn nem anespann.

in't begin van zinn zakelik leevn et Lambert nog e tydege in meubels edoan. Toen dat 'n dôodgink wos 'n 66 joar.




#Article 693: Maaike Cafmeyer (251 words)


Maaike Cafmeyer (Toeroet, 27 moarte 1973) es een West-Vlamsche actrice.

Maaike Cafmeyer es by het grôte publiek bekend gekoomn van eur rolle als vrouwe van Bart Depauw in Het geslacht Depauw ip één in 2004. Doarachter ei ze nog meegespeeld in de TV-reekse Aspe, de verfilmienge van de boekn van Pieter Aspe. Ze speelt ôok mee in de jeugdserie En daarmee basta! ip Ketnet.

In het tonêel es ze bekend van eur rolln in Het belang van Ernst en Huilend Hert gebrocht deur et Theater aan Zee in Ostende en Een ideale echtgenoot van Spelersgroep Ernst-Serieus in Brèènienge in 2006.

Z'eit ôok de stemme van Snêeuwwitje ingesprookn in de Nederlandstoalige versie va Sneeuwwitje in 2007.

In 2008 was Cafmeyer Beste Actrice Nationaal volgens de lezers van HUMO, die under stemme uutbrochten in Humo's Pop Poll. In 2009 was ze lid van de Raad van de Goud'ne Ploate in't televisieprogramma Hartelijke groeten aan iedereen.

In 2012 spilde Cafmeyer de rolle van Anne in Domino, e musical mê liedjes van Clouseau. Ze spilde oender andere mê Deborah De Ridder en Mark Tijsmans. In de één-quiz Twee tot de zesde macht zit Cafmeyer geregeld in e quiz-duo med'een andere bekende Vlamienk tegen tweê oenbekende duo's.

In 2013 was ze te ziên in't spelprogramma De neuze van Pinokkio.

In 2014 is ze te ziên in e Studio 100-musical over den Êestn Weireldoorloge genaamd 14-18.

Cafmeyer was twee joar getrouwd met de kunstenoare Klaas Ruysschaert. Tegoare met den Hollandsche cellist Frans Grapperhaus ei ze twee dochters.




#Article 694: Scarphout (Blanknberge) (431 words)


Scarphout was lange geleedn een dêel van Blanknberge en is hêlegans verzwolgn deur de zêe.

Over 't ountstoan van Blanknberge is 't er nie styf vele geweetn. Verzekers en d'r een dêel zêevoarders afkomstig uut Olland under gevestigd an de voet van de blanke duunn. Een stroke zand tusschn de duunn en de zêe addn ze voorzien van scherpe outn poaln met de punt noa boovn vor under te verweirn teegn d'invalln van de Vikings en andere zêeschumers. Die zandstroke krêeg de noame Scarphout (=scherp out) en was verzekers nie beweund. Achter de duunn, mêer landinwoarts, woarn de visschers beschut teegn de nôorderwind en de stormn. Volgens de historicus Gramaye bouwdn d'êeste beweuners een kapelle in de duunn. Da gebouwtje wierd deur bisschop Transmarus van Doornik in 948 gewyd en ipgedreegn an de O.L.Vrouwe van Scarphout. Round de kapelle kwoamn d'r mêer en mêer visschersuzetjes en 't dorp wierd Blanknberge genoemd. De noame Scarphout is al vermeld ip een koarte van Boudewyn I van Vloandern (met den Yzern Oarm). 't Platstje zoudt ountstoan zyn ten tyde van den êestn groaf van Vloandern die over uze streke regeerde van 863 tout 879.

Ip 23 november 1334, Sint-Clemensdag, wierd Blanknberge geteisterd deur de geweldigstn storm aller tydn. De boarn sloegn brêde bressn in de duunn en 't woater stroomde verre in 't binnland. Ountelboare menoages verdrounkn. Ook de vier êeuwn oude kapelle weerstound nie an 't geweld en Scarphout wierd verzwolgn deur de zêe...

Vroeger woarn de Blanknbergsche visschers styf bygelovig. At er etwien was woavan da ze een emelste schrik addn was 't wel Roesschaert. Ze durfdn ook nie in den omtrek van 't vroegere Scarphout voarn omda ze peisdn dat under nettn zoudn bluuvn angn an de overbluufseln van Scarphout. D'r wordt ook verteld da je round 1900 by lêeg woater de funderingn van Scarphout nog koste zien. De visschers beweirdn ook da ze 's nachts orgelmuziek en begroavingsliedern kostn ôorn. En os 't schôon were was met een bitje wind kost je 't kloksje van Scarphout nog ôorn luudn. Da kloksje stak een alve meter uut boovn 't woater! En nog volgens de visschers zoudt 't O.L.Vrouwebeeldje van Meetkerke afkomstig zyn van 't kerksje van Scarphout.

Scarphout bestoat nie me, moa toch kom je de noame nog vele teegn in Blanknberge, (hotel, residentie, winkel...). D'r is ook de Royal Scarphout yachtclub en vroeger wast er een basketclub in Blanknberge die Scarphout noemde.
Ook de dichteresse Arlette Paepe et de noame gebruukt vor eur pseudoniem: Ria Scarphout.
Ook de jeugdbewegink KSA van Blanknberge et ieran z'n noame te dankn, noamelik 'Scarphoutstede'.




#Article 695: Katje-duuk (251 words)


Katje-duuk is e kienderspelletje woaby da êen persôon ol d'ander kiendjes moe zoekn.

Katje-duuk is e spelletje daj by vôorkeur buutn speelt. Êest moej weetn wie dat er d'ander moe zoekn. Dat kuj doen met een oftelrymtje. Bist da de zoeker an 't telln is, verduukn d'ander spelers nunder. De zoeker meugt bissenwyne nie kykn nateurlik. Soms moet de zoeker moa toet tiene telln, soms toet oenderd; dat angt er e bitje van of oe daj ofsprikt.

De zoeker goat, achter 't telln, op zoek na d'ander. Atn etwien ziet, moetn begunn roepn. Dat kut op verschillige maniern. Soms is 't enoeg om te zeggen: , 'k en joen ezien. E doaby ku de zoeker oek de plekke vernoemn woa da 't kiendje verdookn is, om te bewyzn datn ni zeurt. 

Soms kut et oek gebeurn dat de speler die ontdekt is zêre moe loopn na de plekke woa dat de zoeker aan 't teeln wos. Wie dat er êerst arriveert, oalt et: 

At de zoeker ol de kiendjes evoen et, ton es 't spel edoan. De winnoare is wie dat er 't latst verdookn wos. De verliezer is wie dat er 't êest epakt is. Die persôon is de zoeker in 't volgende spel.

De ôorsproeng van 't wôord katje komt, volgens 't Etymologisch Woordenboek van Frans Debrabandere van 't Picardische cache (uutsproake catche). CacheCacher (Frans: chassechasser) wil zeggn joagen, trachtn te vangen. 

't Komt oek nog vôorn in andere spelletjes: katje-dran, katje-veroog, katje-kleur,... 
en oek in dutdrukkienge: katje-in, katje-joen




#Article 696: André Noyelle (151 words)


André Noyelle (Yper, 29 november 1931 - Poperienge, 4 februoari 2003) wos e West-Vlamschn coureur.

Eén koers et Noyelle in de streke ounsterfelik emakt: in 1952 komt 'n Olympisch Kampioen up de boane in Helsinki. Gin een aarn Belg et dadde ouk ekunn. 
Tope mi 'n Belgischn ploeg (Robert Grondelaers en Lucien Victor) wint Noyelle 't landnklassement - voorn Italië en Vrankryk (woa da Jacques Anquetil by rede)- en ezo dus twi keirs goud.

Noyelle wos prof van 1953 toet 1966, moar en et ni vele pottn nemir ebrookn. De grotste noame up zyn palmares is de semi-klassieker GP Pino Cerami in 1964. Wel wos 'n dikkers dichte derby: in Gent-Wevelgem van 1957 bevoorbeeld wos 'n 'n twiddn achter Rik van Looy. En in 1961 wos 'n 'n derdn in 't Kampioenschap van Zurich.

Achter zyn carrière begoste Noyelle villo's te verkoopn in Yper, e wienkel die nog ossan goed droait.




#Article 697: Paus Julius II (263 words)


Paus Julius II (Albisola Superiore, 5 december 1443 - Rome, 21 februoari 1513) was paus van 31 oktober 1503 toet an zyn dôod. Je wier geboorn in 1443 ols Giuliano della Rovere en je was een neef van Paus Sixtus IV.

Z'n byname was Il Papa Terribile, of den Verschrikkelikken Paus, omdat ie 't ip em gepakt aad vor de Pauselikke Stoaten te eroveren. Doby voerdet ie dikkels persôonlik z'n legers an, een paus-soldoat dus. Je werktige ôok me Zwitserse uurlingen, die vo dien tyd me styf moderne pieken vochtn, woda nog oltyd de Zwitserse Garde een overbluufsel van is. J'is uutendelik gestorvn an een koortsanval dat ie ipgeloopn aad binst één van z'n veldtochtn.

Mo neffest een generoal van ze troepen was 't ie ook een bevorderoare van de kunst. 't Was em die an Michelangelo vroegt vo de Sixtynse Kapelle te beschilderen en 't beroemd mêesterwerk van Michelangelo van Mozes aad Paus Julius II em loaten maken vor ip z'n grafmonument. En ook Bramante en Rafaël kregen regelmoatig ipdrachten van em. Julius II was ôok den ipdrachtgever vo de Sint-Pietersbasiliek in Rome.

Paus Julius II was wa da me controversièl kunn noemn: an den êne kant aad ie 3 dochters, moar an den andre kant was 't ie ook den deen die de verkoop van kerkelikke ambtn verbood en zwoare straffen instelde vor omkopinge by de verkiezinge van een nieuwen paus. Julius II was ook den deen die de gekende afloaten liet verkopen vo de financieringe van den bouw van de Sint-Pietersbasiliek, wo da ton loater et protestantisme deur ountstoan is.




#Article 698: Art Nouveau (Blanknberge) (266 words)


Art Nouveau is e kunststromienge die ip verschillige plekkn in Europa ipkwam tusschn 1880 en 1914, ook in Blanknberge. Art nouveau is Frans vo nieuwe kunst.

In de twiddn helft van de 19ste êeuw, de periode da Blanknberge uutgroeide van e schoamel visschersstadje nor e mondaine kustplekke, was ter e nieuwe kunststyl in ipgang die de Art Nouveau genoemd wierd. Belgische architectn lik Victor Horta, Henri Van de Velde, Paul Hankar, Gustave Serrurier-Bovy geraktn weireldbekend met hunder bouwwerkn. Den anleg van den yzern weg in 1863 gaf 't toerisme in Blanknberge een enormn impuls. Ryke menschn zochtn e verbluuf vo hêel hunder familie. Ip kortn tyd wierdn der nieuwe stroatn angeleid en vulgebouwd me chique villa's. Architectn van de streke inspireerdn hunder ip de nieuwe styl. In dien tyd woarn Ostende en Blanknberge de twèe belangrykste toeristische kustplekkn. 

Binst den Êeste Weireldoorloge was 't gedoan met de Art-Nouveaubewegienge. Tusschn de twèe weireldoorloogn wierd er druk bygebouwd mor in een andern trant. Achter de twidde weireldoorloge zyn der vele beschoadigde gebouwn geweune ofgebrookn.

In Blanknberge zyn der nog styf vele huuzn uut de periode tusschn 1890 en 1915. Deur de speciale weersomstandigheedn an de kust gebruuktn ze geglazeurde stêens vo de gevels en ze wierdn versierd me ticheltableaus. Grôte en gekende gebouwen zyn der wel nie, moa Blanknberge wordt gerekend by d' Europeesche topklasse ip gebied van kwaliteit, varioatie en antal van zyn ticheltableaus.

In Blanknberge wordn der geregeld Art-Nouveau-wandeliengen uutgestippeld langs de schonste huuzn. Der wordn ton platselikke anekdotes verteld over de nostalgische Belle-Epoque-sfeer. Sedert november 2008 ist er ook e museum, 't Belle Epoque Centrum.




#Article 699: De legende van Ridder Witsoone (169 words)


De legende van Ridder Witsoone is e legende uut Krombeke die ontstoan is in de Middelêeuwen.

Volgens die legende wos ridder Cornelius Witsoone verdoold in de busschen die lein tusschen Poperienge, Krombeke, Proovn, Woatou, Westvletern en Woestn.
Drie doagen en drie nachten droaide Ridder Witsoone toertjes in de busschen, zoender een uutgank te viengn. Toen dat’n bykan dôod goenk van oenger en dust, begustn te leezn toet Oenze Vrouwtje.
En adde nog moa juste ulpe evroagd an Maria, of en ôorde de klokke van de Sint-Blasiuskerke van Krombeke luun. Azô voenk Ridder Witsoone ’n uutgank van ’t bus, en e wos gered.
 
Cornelius Witsoone wilde God en Oenze Vrouwtje bedankn. E dêelde brôod uut an de arme menschen, en e miek oek dat de klokke van Krombeke êne ki per dag 72 kêers zou luun, want zovele eurn attn in de busschen roendedoold. Die tradisje zou deurn ozo lange da Krombeke zou bestoan.

Sedert 1978 organiseert Krombeke oek ’t Witsoonefêest. Da goat deure op ‘n 3dn zundag van juli.




#Article 700: Henri-August De Bruyne (168 words)


Henri De Bruyne (Blanknberge, 2 februoari 1868 - Kasongo, 1 december 1892), was e West-Vlamsche sergeant die round 1890 vertrok noa Kasongo (Congo), woa dat 'n lutenant Jozef Lippens most bystoan die doa resident was. In dien tyd was da gebied e privé-kolonie van keunienk Leopold II, ounder de noame Congo-Vrystoat.

In 1892 hen ze e leger uutgezoundn vo de commerce van sloavn in Congo an bandn te leggn. De zwarte, ounder leidienge van de Arabische sultan Sefoe, kwoamn in ipstand teegn 't blank gezag en paktn de twè militairen gevangn. Deurda Lippens ip da moment styf ziek was, most De Bruyne ounderhandeln tusschn blank en zwart, moa Sefoe krêeg zyn gedacht nie. De Bruyne krêeg nog de keure vo weg te vluchtn, moa je wilde zyn vriend en overste Lippens nie in de steke loatn. In december 1892 zyn ze tegoare vermôord.

Ip den dyk van Blanknberge stoat 't Monument van Lippens en De Bruyne, herinnerienge an uus kolonioal verleedn.

In Blanknberge is ter ook e Sergeant-De-Bruyne-stroate.




#Article 701: Jean-Pierre Monseré (152 words)


Jean-Pierre Jempi Monseré (Roeseloare, 8 september 1948 - Retie, 15 moarte 1971) wos ne coureur. 

Toet by de beroepsryders rêed ie up de boane én up de piste. By de jeugd woent 'n ni vele, moa by de beroepsryders wos 't drect prys. In 1969 woent 'n de Roende van Lombardeye. E joar loatre wost 'n weireldkampioen up de boane by de beroepsryders. Moa toen sloeg 't nôodlot toe: up de 15e moarte in '71 rêed Jempi ne koers in Retie. Die koers wos 'n vôorbereidinge vo Milaan-San Remo. Je rêed frontoal up nen otto die van den ander kant kwoam en wos up slag dôod. 'n Grôot talent gienk verlôorn.

Jempi Monseré wos ne goe moat van Roger De Vlaeminck, je rêed tôpe met em by Flandria.

Up de plekke woa dat ie stierf, up de boane van Lille noa Gierle (in de provinsje Antwerpen) stoat er 'n monument vor em.




#Article 702: Monument van Lippens en De Bruyne (410 words)


't Monument van Lippens en De Bruyne, dat ip den dyk stoat in Blanknberge, is ountworpn ter êre van de Blanknbergsche sergeant Henri De Bruyne en z'n vriend lutenant Jozef Lippens uut Brussel. By 'n ipstand in Kasongo (Congo) zyn z' in december 1892 tegoare gruwelik vermôord deur de Arabische sultan Sefoe.

E Brussels comitee van oud-kolonioaln besliste in 1897 van e standbeeld ip te richtn ter êre van de twè Congo-heldn. De keuze viel ip Blanknberge, de geboorteplekke van De Bruyne. Ze vroegn an de gekende Brusselse beeldhouwer Guillaume Charlier, die vele ip verlof kwam in Blanknberge, vor e project te moakn. 't Resultoat was e standbeeld van Lippens en De Bruyne met e Belgische vlagge die vastegeklampt wordt deur e blôte nêgerinne met heur kiend. 

't Project viel in de smoake van 't comitee van oud-kolonioaln, moa nie van 't katholiek gemêentebestier van Blanknberge, die 't openboare zedenschennisse vound. In 1900 wierd 't beeld ing'huldigd moa zounder de blôte nêgerinne, die terechte kwam in e magazyn. Heftig protest van beeldhouwer Charlier hielp nie.

't Monument kostte 50.000 fr. De stoat betoalde 10.000 fr en 't zelfste bedrag wierd geschounkn deur de keunienk.

Binst den Êeste Weireldoorloge zyn de bronzn beeldn deur de Duutschers weggepakt. 't Brons wierd gesmoltn vo kanongs van te moakn. 

Achter den oorloge vroeg Blanknberge de gietvorme van de beeldn an beeldhouwer Charlier. Je gaf zyn toestemmienge ip één condiesje en da was da 't project hêlegans zoudt uutgevoerd wordn, dus mè nêgerinne en kiend. En met de liberoale partye ton an 't bewiend wierd er e mêerderheid gevoundn die akkôord was.

In 1923 stoundn Lippens en De Bruyne were ip under plekke, nu mè nêgerinne en kiend. 

Charlier was zo content dat 'n vo dank 't monument Moedersmart an de stad Blanknberge gaf, da nu ip 't kerkhof stoat.

Lippens en De Bruyne zyn assan anzien gewist lik heldn die gestorvn zyn in de stryd teegn de sloavernye. Moa de geschiedenisse lêert uus dat er ounder Leopold II ook andere belangn woarn die e rolle gespeeld hen, lik ivoor en de caoutchouplantages, woaby dat allêne 't profyt telde, zounder respect vo de platselikke bevolkienge. In 1908 pakte de Belgische regerienge Congo Vrystoat (van ton of Belgisch-Congo) over van de keunienk, achter protest uut 't buutnland over volkernmôord, sloavernye, marteln, verkrachtiengn, onthoofdiengn en 't ofkappn van handn.

Sedert 20 moarte 1980 is 't monument van Lippens en De Bruyne beschermd erfgoed. (afd. Monumentn en Landschappn).




#Article 703: Scouts (242 words)


De Scouts (in Zuud-West-Vloandern uutgesprookn ols 'skoets', en in 't noordn mêer ols 'schoets') is de jeugdbeweginge die in 1907 gesticht is deur Lord Robert Baden-Powel. Et is de grotste jeugdbeweginge in ons land vo kienders van 7 tout 18 joar, worachter dan ze ton in de leidienge kunn goan. Over hêel de weireld zyn der oungeveer 38 miljoen scouts in 217 landn.
Et grotste dêel van de scouts zyn landscouts, mo der bestoan ook zêescouts - ook in West-Vloandern styf populair.
Der zyn twêe federoaties in Vloandern, nl. de Scouts en Gidsen Vlaanderen (vroeger VVKSM) me 72.000 leedn, en de FOS, me 7.300 leedn. 

In 1907 schreef Baden-Powel (Londn, 22 februoari 1857 – Nyeri, Kenia, 8 januoari 1941), een oude Iengelse militair, een boek met ols titel Scouting for Boys (Verkenn vo jounges) met ols oundertitel A Handbook for Instruction in Good Citizenship Through Woodcraft.  Et boek was geschreevn vo jounge gasten en et was gebaseerd ip zyn ervoaringn in India, Zuud-Afrika en wa dat ie meegemakt aad binst de belegerienge van Mafeking (Zuud-Afrika) wo dat ie jounge gasten aad ingezet vor ollesoarte ipdrachtn.  In 1907 stichttet ie den êeste scouts-groep binst et êeste kamp ip Brownsea Island.
In België wordt in 1910 den êeste Belgische scoutsgroep ounder de noame ‘Belgian Catholic Scouts’-groep ipgericht.  In 1916 richtte Georges de Hasque den êeste Vlamse zêescoutsgroep ip in Antwerpn.  In 1930 wordn de Belgische scouts ipgesplitst in een Vlamse en een Wolse federoatie.




#Article 704: Fôre (103 words)


Een fôre is een verzamelienge van attraksies die ip bepoalde tydstippn in 't joar g'oudn wordt. De fôre wor gemakt deur de fôorkramers. 

Klassiek' attraksies ip een fôre zyn de pêerdemeulen, de boksottoos, kraams me grypers vo spekken of teddybêren te pakken, 't schietkraam, 't viskraam, 't spookkot, de paraplu, de roetsboane, kraams wo da je oengelooflik rap en oge roendgedroaid wordt en ton nog de kraams wo da je barbapapa's, oliebollen of boels, pom d'amoers en andre friet- en amburgertoestandn ku krygen.

In d'Alln (Xpo) van Kortryk est er rond kestdag en ôverdekte en verwarmde fôre.

De bekendste fôorn in West-Vloandern zyn:




#Article 705: Hugo Claus (342 words)


Hugo Claus, (Brugge, 5 april 1929 - Antwerpn, 19 moarte 2008) was en West-Vlamsche schryver van gedichtn, romangs, filmscenario’s, tonêel, essays en tekstn vo chansons en opera's. Je wos ook film- en tonêelregisseur en kunstschilder. ‘t Is de mêest bekrôondn auteur uut ’t Nederlands toalgebied.

Hugo Claus verbluuft vanof z’n 18 moandn tout an z’n 11 joar ip pensionoat, êest in Astene en vanof z'n vier joar in 't klôoster van de Zusters van Liefde in Oalbeke. Van 1940 tout 1946 weunt ’n were thuus in Kortryk. In 1944 volgt 'n doa Latyn-Grieks in 't Atheneum. In 1947 goat 'n in Ostende goan weunn; doa schryft 'n zyn êestn dichtbundel, Kleine reeks. Je makt ton reizn noa verschillnde landn. Van 1950 tout 1953 weunt ’n in Parys woa dat ’n in contact komt met ’t surrealisme, existentialisme en Cobramodernisme. 
Van 1953 tout 1955 verbluuft ’n in Rome in ’t filmmilieu. In 1955 trouwt ’n met de filmactrice Elly Overzier en weunt met eur in Gent tout 1965. Je weunt ton vuuf joar ip een boerderye in de Vlamsche Ardenn. 
In 1970 goat ’n in Amsterdam weunn woa dat ’n een veroudienge et met de actrice Kitty Courbois. Van 1973 tout 1978 weunt ’n in Parys tegoare met de actrice Sylvia Kristel. Uutendelik veruust ’n were noa Gent. 
In 1993 trouwt ’n met Veerle De Wit. Je weunt ook nog een tyd in Cavaillon (Zuud-Frankryk). Op 19 moart 2008 goat 'n dôod in Antwerpn; en adde zelve vo euthanasie gevroagd. De grôotmêester van de Nederlandsche toale gaf dat an mit e Westvlamsche uutdrukkieng : tètytatuutis. Hugo Claus is 78 joar gekommn.

Hugo Claus krêeg styf vele literaire pryzn, ounder andere de Henriette Roland Holstprijs vo zyn tonêelwerk in 1963, de Constantijn Huygensprijs vo hêel zyn oeuvre in 1979 en de Prijs der Nederlandse letteren in 1986.
Ieder joar kêek hêel Belgie na Claus a ze in Oslo de Nobelprys vo Literatuur weggeevn. Volgens insiders wos Claus ol e poar kêers styf dichte, moa vodder dan de (nie-officiële) shortlist is 't 'n nôois gekommn.




#Article 706: Lapscheure (124 words)


Lapscheure is e dorptje in West-Vloandern en sedert de fusie van gemêentn in 1977 is 't e dêelgemêente van de stad Damme. 't Dorp is 1335 ha grôot en 't telt 365 inweuners. 't Ligt an d' Hollandsche grenze nie verre van Sluus. 

Lapscheure is e landbouwdorp, een oase van rust deur z'n g'isoleerde liggienge. 't Krekengebied da bestoat van in de Middelêeuwen trekt woaterbêestn en trekveugels an. Nie verre van de dorpskern ligt er e nateurreservoat. De dykn zyn getuugn van d' inpolderienge. Ip de Damsche Voart ligt er een overzetbôotje, Kobus, woamee da je zelve kunt voarn van Hoeke noa Lapscheure.

D'oudste vermeldienge van Lapscheure is van 't joar 1019: Lappesscura. De noame komt verzekers van scheure of hofstee van boer Lappe. 




#Article 707: Èèste communie (152 words)


Os de katholieke kienders in 't èèste stuudjoar zitten doen ze under èèste communie.  By de èèste communie wordt er gevierd dat een jounge Christen vo den èèste kè den illige ostie mag ountvangen.  Toet in 1910 kreegn de joungens en de meistjes undern èèste ostie mor onze twolf joar woaren, mo Paus Pius X vervroegdige de leeftyd in zun decreet Quam Singulari.

Tegenwoordig is 't azo da in vele schooln et èèste communiefèèst vorol in et tèken stoat van de groei die een joungentje of een meistje van 7 à 8 joar deuremakt.  't Wordt dikkels gezien ols een soarte overgangsritueel.

Den èèste communie is mêestol d'anleidinge vor een grote familiefèèste te geven me vele cadeaus en vele eten en drienkn.  Oeders die under loatn goan maken der een klèène trouwfèèste van.

In tegenstellinge toet de plechtige communie kun je ols loantrekkende gin dag klèèn verlet krygen vor een èèste communie.




#Article 708: 't Manneke uut de Mane (161 words)


Et Manneke uut de Mane is een omernak mi leutige vertelliengsjes en weersvôorspelliengn in 't West-Vlams. 

't Manneke stoat symbool voe de West-Vlamschen umor.

In 1964 ountstoeg oek de Orde van het Manneke uut de Mane. Die verênigienge nimt idder joar verdienstelikke West-Vloamiengn in neur orde op. 
Die Orde zetelt nu in Diksmude, woa dat er oek e standbeeld van 't Manneke stoat, op de grôte mart.

Ênigte styf bekende Ridders en Jonkvrouwn in de Orde zyn: Gwij Mandelinck, Lutgart Simoens, Rik De Nolf, Chris Lomme, Yves Leterme, Geert Bourgeois, Guido Depraetere, Paul Breyne, Henri d'Udekem d'Acoz, Karel Declercq, Achille Van Acker, Stijn Streuvels, André Demedts, Willem Vermandere, Gaston Durnez, Daniël Coens, Briek Schotte, Andries Van den Abeele, Cyriel Moeyaert, Stefaan De Clerck, Luc Martens, Lieven Debrauwer, Marc Vervenne, Pol Van Den Driessche, Jef Claerhout, Patrick Moenaert, Willy Spillebeen, Kurt Defrancq

De noame viengt zyn ôorsproung in de legende van Jantje die op de moane kwaam omdat'n out sprokkelde op Kerstdag.




#Total Article count: 707
#Total Word count: 199965